Dit boek hoort bij de Coiiectie Van Bucheli

Huybert van Bucheli (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Bucheii Coiiection

Huybert van Bucheli (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

lt;'OCEr k

ic lt;3?

flt;'

ORTHODO

TIGVRINAB BCCLE5IAS tniniftrorum Cohfeffio.illorum 8C fïdcm adoólrï nam, quam cum Catholicafanéiorü ecclefia com tnuncm habent, continens, in primis autem dé COENA DOMINI NOSTRI lESV C H R ï s TI ; und cum arqua 8d modefla refpon* Rone ad uanas et offendiculi plenas D. M A R^T. b V T H E RI calumnias, codemnationes con Uicia,qux turn alibi, turn in nouilTimo libello fuo (quem Breuem de fanéloSacramento ConfefTio* nem dixit) potiffimum ardita SC uulgatafunti

c Germanico Latinitate donata, R*

G ualthero interprété. .

ROM. X,

eoïifeffus fums ore tuo Domnutn Jefum, amp;nbsp;tredidei rit in corde tuo, quod Dettt ilium excitäuit à mor»

tuitffaluui eris. Corde enim creditur ad iu» ßitiam,ore autem confeftio ftt ad falutem.

TIG V RI a[gt;ud Chriß, Troßb, if

1 i VNIVERSÏS DIVINAE

VBRITATI5 BT C H R 1 S T 1 A N A E. innocentïzftiidiofis.quotquot Catholicam Chriz ftifidclium ecclcfiam incolunt.Tigurinæec« clefiac miniftri gratiam ÔC pacem à Deo pa» trc per Dominum noftrum 1B s v M CHRiSTVM precamur.

HON equidem dubitamus , ô fanéll Chrifti fideles fratresfcp dileéli, plurü mos inter uos effe pacis K concordisc amantes,quorum animos acerbæ illæ corum, qm doótrinx titulo notari folent, contenu 1 tiones SC infefta eorundem fcripta iam olim offen derint SC magna implerint moleftia: quibusproa ! ptcrea SC hoc quocp inftitutum noftrum minus fot ' uffis poterit probari.Eos uero per Del nomen ob^ 1 fecramus,utuel aliqualongantmitatenos ferre,8£ 5 ineuitabile illud prscfentis neceffitatis noftræ telü iufto antmi iudicio perpendere, SC uel in hac caufa folum patientes acbcneuolas aures nobis prxberc dignentur. Nam SC nobis certe fingularem quam dam animi moleftiam SC dolorem acerbiffimutn pariunt conrentiones iftsc, quas in Chriftiana ec^ clefia exerceri uidemus, in primis autem infœlix il la pugna SC altercatio quæ circaDomini Ccrnam cxorta per multos annos haftenus agitata eftxum uidelicet Cccnam hanc ab ipfo Domino, iam iam à fuis difcefturo difcipulis, ceu infigne aliquodSC longe excellentiftimum myfterium, ueri uidelicet

P R AEF A r ro«

corporis 8f fanguinisfui ac redemptionis noftraf per mortem ilhus acquifitx Sacramcntum fummC ucnerandiim, SC Chriftianx cliaritatis atqj concor diac arélirîimum uinculum.inftitutam efTe confier. Quaproptcr SC nos per multos annos, licet fxpe^ numero nosadpugnam prouocariuidcremus,p3 tienti filentio ufi multas SC uarias iniuriasdeuora-' cc ncquaquam dedignati fiimus, liac nimirum fpe commoti.quodpugnas huiufmodi SC difiidia tan dem finin', SC omnes turbarum caufas fimultatüiÿ femina delcri SC tolli poflearbitraremur.Cçterum, ciim nos hac fpe noftra indies magis atque magis friiftrari, SCpatientihocnofiro filentio non aliud impetrari pofle uideamus, q quod SC nos SC muP ïæ uere fidelium ecclefix.ct noftrum quod in eccic fiaadminifiramus officium, und cum multisfam élis uiris partim in uiuis adhucagentibus, partim uero uita hac pie SC fœliciter defunóiis, temeraria SC audaci quorundam libidine indignis modis iP ludamur, iniquifi'ime traducamur, dänemur.pro^ feribamur, SC ceu omnium qui uiuunt impqfljmi liæretici, Dei SC Sacramentorum facrorumi:^ om/ nium contemptores 8C proplianatores omniü ex^ ponamuruiolentiæ, diuturnius filentium 8C iniu^ riarum offendiculilp plcnæillorum libidinispa/ tientiam nee famæ noftræ bonos, nee officij digni ras.nec fidesquaobfirifti fumus, admittere uclfcr re potefi: nifi nofira improbitate, ignauia SC perfiz dia diuinam ucritatem, SC nofiro minifierio com« mifias ecclefias, nofiram deniep funâionem SC fif/

dem,Slt;^

PRAEFATIO, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5

dem, 8ipluriü(quidefïdeliü ecclefia optimefunt meriti) tam mortuorum qu.àm uiuentium adhuc, honore ac famam indigne prodere uelimus. Omz nés ergo Clirifti fïdeles, ucritatis, innocentiæ paz cisép ftudiofos oramus Sd obteftamur, ut de hac no fira refponfione quod res ipfa loquitur iudicare uc lint,utquam durum Sd ineuitabil'e necefTitacis telü nobisextorferit, non arrogans animilibido,nec nullis lacelTita iniurijs temeritas, nec inuida Sd per «nax contendendi cupiditas citra omnem caufam dignâ iuftâcp pepererit. Non inultis enim ab hinc retro diebus çlapfis libellus quidam à D. M ART. VVTHBRO in lucemædituscft,quem ipfeBrez uemde fanélo Sacramento confeflionem inferi»^ pfitjin quo nominatim nec id finegraui contume lia taxat, 8d ceu obftinatos 6d omnis impetatis fibi confeios hacreticos, Dei ôd Sacrainentorum pros phanatores, omniü denicp quiuiuunt hominurn fceleratilTimos noccntiffiftiostp proferibit 8d damz nat,primo quidem ecclefiarü noftrarü fidelifTimos dolores Sd ecclefiaftas, P. M.D.lOANNEM OECOL.AMPAD1VM ôdM.HVLD. ZVlM G L-IV M,deinde iiero cum his illorum quoq?,qui Tiguri funt (fie enim illcfcribit ) ucl ubicuncu ter« rarum.difcipulos. Libellus hic tanta diabolorum atep feleftidimorum Si «à Chriftiana fide cumpriz mis abhorrentium connitiorum copia featet,tanz tauerborum immodcftia.focdiutc 8d impuritate turgct,tanto deniqj iracundiac,malcdiccntia.',furoz (is Si infanix itnpetu furit, uc quocquot ilium lege ' a 3

P R AE r A TI o*

re dignantur (modo non ipfi quocp cum illo infa/ ntre cœpcrint ) non fine graui animorum ftupore infotlix iioc et inauditum haélenus exemplum ad« mirari cogancur : quod uidelicec tantum uirum, multaiam fcnedlute grauem, multarerum expamp;' ricntia 8( exercitatione inftrudum, nbsp;nbsp;in pretio ha

Acnus à multis habitü, tanta animi 8C affeduum impotentia effrenem ruereó( rapiuident.uttam indignis modis prorumpens, apudomnes uerara tione prrditos fe totum uilcm amp;nbsp;contemptum red dat.Magna efl: ipiïus apud multos nominis autho ritas:hac nimirum confïfus illius grauitate nos tet tere, debellare 8C opprimercconatur. Dum enim omnem noftram amicitiam 8(. cómunionem abo** minatur ac reijcif, dum nee literas, nee libros, ne« falutationes.necbenedidiones noftras,necaliqua tioftrorum fcriptaintraanimifui(utipfeait)pene^ tralia admittere, nee uifu uel auditu dignari uuk non obfeure equidc prodit qualem nimirü unuG« quifc^ mortalium fcfegcrere debeat, fiquidciuxtl. Lutheriexemplum,quod bonum amp;piumcftfa/; cere uoluerit.ut nimirum à noftroeeu perniciofiifi | morum hominum eommereio abftineat,libros no ftros 8i quaccuni^ leripta «à nobis profïcifcuntur nufquam admittat, noftras refponfiones acinno/ centiæ noftrx teftes apologias non audiat, fed noS.

profcriptos iam amp;nbsp;iure damnatos prorfus æfti/1 met.Qua uero eaufa et oeeafione motus hoe faciat; fine eontentioforum quorundam ftimulis irrite/ tur,nuemalignus ilk omnis pacis coneordi* hoftij

P RAEF A TI o» 4 hoftis, fiue propria animi libido ipfum inftiget SC compellat,tam ipfi quàm illi iudicandum relinqui mus,qui ipfos animos SC mentes hominum cogni tas ac perfpedas habet. Nouit is nulla nos priuata in Lutherum inuidia rapi, nullo etiS priuato odio exacerbari. Dolet prrterea nobis grauiter, quod pugnseamp; contentionishuius inftauratione muk tos ueraanimi pietate præditos affligi premit^, SC plures inftrmiores adhuc SC (implicioris ingenq homines offendi SC in fidei negotqs p cötentiones huiufmodi SC pugnas impediri uideamus, Quot* quot maligno funt in ucritatem SC ueram religio-« nem animo pugnis iftis cumprimis dele^antur SC fuperbiunticonuitia SC calumnias huiufmodi hinc inde fpargunt SC düTipant, SC hoe fuco tam fes ipfos quàm caufam fuam exornari SC ueftiri poffe arbitrantur. Speramus tarnen omne, quodtam in hac quàm alqs caufis oboriri folet, offendiculi pee riculum hac Confeflïone n oft ra modefta excu-« fatione magna ex parte minui SC molliri poffe.Ea certe eft hifee nouiffimis temporibus Chriftiani or bis plus fatis affliéli calamitas, olfendiculis, afflix Aionibus,infidris, periculis, feditionibus SC bellis itafcatentomnia,utad extremum interitum uer-* gereuideatur: fidei Si religionis, charitatis SC mo' deftixin multorum animisquàm minima portio cernitur:maxima quoque hominum pars Dei uer bum,admonitiones,dodrinam SC correptionem omnem, non modo contemnere, fed SC odio hax bere SC iniquilTimc pctfequi folet: qua de caufa a 4

P R AEFA T r o

ncrgt; Dei iudicium cernimus ; quæ omnia fatis adlt;'. monent, Chriftianos homines, eos in primis qui * Chriftiani dodlores quoc^ dici uolunt, magis de/ cere pofle, ut mutuis operis amp;nbsp;cöfilqs fefe inuicem Si confolarentur 8i iuuarent,quó Dei ira déclina* rijChriftiana charitas.modeftia Si concordia plan tari, Sc communis ac publica omnium incolumi/ tas parari Si conferuari poflet. Hare, inquam, 8i Deo Sf uere Chriftianis hominibus magis utique placereportent, quam quod immoderata conui/ tiandilibidine nos inuicem profcindere, damnare amp;nbsp;fatanæ traderefatagimus, Qiiandoquidem ue/ roçoncordiæ Sdamicitiæ rtudium D.Luthero ne/ quaquam placere potuit,fedhortiliter potius hic ageremaluit, quodipfum luce clarius proh dolor uiderelicet, nos porró in hac Confefltone amp;re/ fponfionenoftra conftanti in dementem Deum fï dutia freti,amp;:precibns ad Chriftülefum Dominu Si redemptorc nortrii animati, omni modertiæ dili genter ftudebimus, fic ut ucritatc uirili Si libère fateamurSitueamurfideliter : utpræterea Si fana óla: Chrifti.quarü miniftri fumus.ecclefia: excufeti tur,utfun(flionoftra, dignitas Si innocentia arte/ ratur.utfandliamp;omni laudedigni uiri, tam uiui adhuc quam è uiuis fublati, ab iniurqs defend ima manirtima quoque conuitiorum libidine liberen/ tur,in primis uero, ut Dei honor propagari. Si ec/ ; clerta emendari portït.Oramus ergo, uthuicinfti/ i tutonortro fpiritus Dni nortrilefu Chrirtiadertie | dignetur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pond

PRAEFATIO» I

Porto ncquaquam in hoc fumus, ut ad fingula Diuifia î^utheri uerba amp;nbsp;obicótiones quafuis refpondere opn-ir. inftituerimus (hocenim molcftiæ quidem pluru mum, fructiis uero utiUtatis quam minimu pa^ riturum eflet)fed potifTima duntaxat cius capita in medium produfta tradlabimus.Et primo quidem, cumLutherus Marpurgenfis Colloquq.quodan» teannosab hinc retro quindecim tranfadum eft, femel atqj iterum.idqj non nifi iniquiffime memiquot; nerit.hocunum uidelicet quarrens, utfub Fmius 4i-prætextu Doftorum noftrorum ecdefiaftarum piar amp;nbsp;foclicis memoria: honori amp;nbsp;authoritati non nihil dcrogetiinterim uero tanto ftudio 8C diligen tiaamp; oret amp;hortetur, nequis uel Marpurgenfis Colloquq conuentionibus uelaliorum dióiis aut perfuafionibusfefe adduci patiatur, utLutherum nobjfcum conueniffe amp;nbsp;idem nobifcü fentirecre* dat, 0lt;c. Primo quidc deMarpurgenfi Colloquio quædam dicemus,deinde uero quid in concordix negotioadlum fitdocebimus. Vnde Chriftianus Ledor facile uidere poterit,pra:fens illud.quo Lua therus noftros premi pofte exiftimat,negotium nea quaquam tarn atrox horrendu eft'e, quam ipfc fingit. Conftabitprxtereanos paci nunqua non ftuduilfe, Lutherum uero nulla neceftitatc impul« fum,nullis denique uel noftris uel noftrorum mez ritis irritatum turbas hafee amp;nbsp;altcrcationes non ftz negrauioftendiculo excitare,in quarum arenam amp;nbsp;palxftram nosquoque.quos pacis ftudium ma gis deleâat, uel inuitos protrahit. Deinde, cum ôC

a V

P RAEF A T I o» antecelfores noftros 8f nos diro conuitio obftina/ tos pœnitere nefcios hxreticos cfTeclamiter, qui uidelicct hxrefeumipfinobisconfctjfîmus, inte/ rim tarnen falfatn hanc amp;nbsp;uencnatam dodrinatu ceclefijs proponamus,fanâ:as quoquc ecclefias fe/ ducamusmiferèjmóneunumquidem Cbriftianj . üdei articulum ucrecredamus, in primis autem dlt; facrofantflo corporis 8i fanguinis Chrifti facra* mcnto falfum.blafphcmum.impium, diuino ucr^ bo SC ueteri Chriftianx ecclefix doâ;rinx contra^ rium dogma profcramus,inculcemus S^tueamuri ram fidcm quam dodrina noftram, paucis amp;nbsp;brC'' uibus comprehenfam.fcd SC earn quam de Domi' ni noftri leiu Chrifti Cccna tenemus fententiam,li bcre.uerc.breuiter SC dilucidc exponemus SC fete' bimuncertis nimirum (diuino fiefeuente numi' ne)8( perfpicuis rationibus demonftraturi, nofträ Kdoéîrinam Sifidem, Chriftianam ac orthodo' xam,non hxreticam ncc felfam,quin potius c Degt; uerbo petitam efle, SC cum ueteri fanélx SC cathol' tx ecclefix doftrina^nullo modo pugnare, E di' uerfo autem Lutheride Sacramento fententiam doftrinam diuino uerbo SC ueteri ecclefiarum do' étrinx contrariam eife, fed amp;nbsp;fibi ipfi contradicer* ê( pugnare docebimus. Atqui hoc no ideo feélu' ri fumus, quod Lutheri errores tanto ftudio SC fe!* uore in lucem protrahere cupiamus, uel quod pH' uato quodam affeélu illi contradicere libeat; quod noftri offietj efie feimus ueritatem SC feteri amp;nbsp;caufamillius promouere ftudiofius : amp;utomn*gt; intelligai*

P K AEP A T I o» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

inteUigant, curnee noftram doélrinam deferete, necLuthcrifententiam.quxtatn incerta amp;nbsp;uana eft amp;nbsp;otnniargutnentorum prxfidio deftituta, rcx cipere 8i amplefti poifimus.Poftremo.cum Pauli, qivx ad Tituin eftdelixretico uitando.fententiam Lutherus adducat, adinonitiones aliquot, qux obftinatis nobis ôi pœnitere nefeqs C ut ipfe iudia cat)ftuftra obuenerint, iaftitet, hifee nimirum argt; giimentis nos amp;nbsp;haerefeos conuinci Si condem* nari pofle exiftimans.imd ceu hxrefcos conuifbos iam condemnet Siproferibat : ipfa rei ueritate do cebimus, eum non aliquam buiiis condemnation nis amp;nbsp;proferiptionis fuæ caufam iuftam inuenifl'c adhuc:Si quod noftros nunquam hadenus uel ar gumentis conmneere uel mendacij arguere potue* rit:fed quod tam ipfos quàtn nos temeraria con* uiciandi libidine falfo Si impie profcinderc St eorum criminum inßmularc folitus fît, qux nullis unquam ueris

Steertis rationibus fît eui^urus.

lu' El* )ti' foi iS ne* 10*

TRACTATVS

PRIM V S. I

BT banc quidem breucm caufr, quac nobi5 cutnLuthero agitur.fumtnam fecuti,hocopiis no-' Rrum in tres partes uel tradatus diuidere,et in prio ri quidem de Marpurgenfi CoIloquio.Sialrjs qui» bufdam,quorum paulo ante mentio fada eft, dice re inftitnimus.

Dt Marpurgenfi Collotjuio: er num in ioc Oecolamp. ae ZuingHus inoimûbus articulit ad iuthcranoritm partet fOTKefierint.

RI M O quidc Lutherus no ftros uiam 6d modum quæfi^ uifTe dicit, quo pado caufam -fuam prauam farcire cum Lutheraniscouenire portent, ' et tunc Marpurgefe illud Col loquiiim inftitutum fuirte. £t hzc quidem Lutheri uerba eum fenfum prx fe fer-' *

re uidentur,quart nortri illi ut Colloquium hoc in ’ ftituereturlaborarint, ut uidelicet dodrinä fuam,'i quam antchac fuis tradiderant, commode defere-' re,cum Luthcro conuenire.fiC illius fententiç acdo dri ng adhçrere portent. Quod fi hoc uult dicerc Lu therus,in codem hoc certe libcllo fuo feipfum men dacq arguit, dum uidelicet difputationcm uel Col tonuium hoc in aruculo de Sacramento nihil elfe

dire

TRACTATVS ï. f tifle Concordiam minus promouiflc fatetur. Cum enim Colloquium inftitutum amp;nbsp;tranfaiflum fit, nihil bic remoræ oboriri potuiflet,fiquidem caufa: fuæ labafcenti iam (utLutberus inquit) con fulere amp;nbsp;centones, quod aiunt, farcire uoluifienu Atq inbac ipfa caufa nihil, uel ipfo Luthero tcfie» ueladum uel cöceflumcft.Colloquiiergohuiuï ptxtextu nofirinecaliquod caufæfuæ periclitanti fubfidium quxrerc,necquicquam farcire inftitucz runt.

Prxterea Colloquium boe tiofiri nunquam ex pctiuerunt,nec aliquomodoutilludinfiituerctur, elaborarunt, fedllluftrifsimus Princeps Philippus Heflbrum Landgrauius,ucrcpia 8C Chriftianamc te primus literis aliquot ad noftros tranfmifsis huz ius occafionem quxfiuit SC obtulit, petens nimiz rum ut amicum amp;nbsp;ab omni difputandi contentio« Ue alienum Colloquium cum Luthero 8lt; fux pat ris hominibus inire dignarentur, fi forte clemens mifericOrs Deus gratiam fuam conferre dignaz tus efficiat, ut utriufep partis feftatores circa hunc , quoep Sacrament! articulü infacrofamftçfcripturç fiindamento amp;nbsp;doftrina (non uano amp;nbsp;ficulneo . fundamento)conuenirent, quo tandem abinfïrz tnioribus multis offendiculatolli,Chriftiana chaz ritas plantari, amp;concordia circa ortbodoxam doz ftrinam inftitui augeriljj polfent. Et h«cc quidetn literis c Spira miffis amp;nbsp;feria quinta poft Dominici ; lubilate.anno Chrifti faluatoris lyïp. fcriptis Illuz ' firifsimus Princeps monuir. Hx SC plures alix ad

TRACTATVS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

CoIIoquij huius inftiiutum amp;nbsp;negotium pertitlfH j, tes,intégrât adhuc amp;nbsp;illxfac apud nos haftenuS r« feruatç.etiam nunc fedulo feruâtur,quas,fîquidciti j neceifitas omnino poftularet,palam proferre pofl« mus.Noftriergo per Colloquium hoe caufatfuX (de cuius certitudine 8C fïde nunquam dubitanu) j nulla futcla confulere, fed ueram concordiam.Dd ( cultumdC Ecclefiæincolumitatem promouerefti» , duerunt.Et hunc inftituti fui fcopum Enem^ Elu ftrifsimus quotp uere Chriftianus Princeps uni j ce fpeóiauit. Vnde Lutherus quoq; prauam liac de , noftris fufpicionem commodius ói maiori cum ç gloria catlarepotuiffet,quàm quod tam uane 8C in , caute de hifce rebus düTerit.

KïtmOeco Secundo loco, noftros in ColloquiohocMar-' , lampd.a- pnrgcnficaufametfententiamfuamaliquaexpar ] Zuinvliut correxüTe fcribit, 8i ab errore fuo priltinodeler , ab errore nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confitcrentur fcilicet, non nudum panem j

fuo defciue quot;’odo uinum in CeenaefTejfed corpus quoq; Si ;

fanguinem Domini, fpiritualiter tarnen,nö corpo ] raliterSic. Atep luce clarius confiât, amp;nbsp;quotquof ) Zuinglij ac Oecolampadij libros ante Marpurgen , fe illud Colloquium æditos lcgerüt,non ignorant ) cos non Marpurgi demum fic fentire Si docere coC j pifie, fed femper amp;nbsp;iam olim ab initio ad hunc mo ( dumdocuilTe.Quodfi ueroaliquihiedubitaread ( hue folent,fecundam Oecolampadq ad Lutherum । refponfionem legant, in cuius decimoodauo ca^ j p itc euidentifsime demonfiratur, ipfos nunquam J d ocuiire,quod nudus duntaxat in Ceena panis fit.

Practcre»

P R IM V s»

Prxterea SCalterü exZuingli) libris teftimonium in tertio operis huius traflatu profcrcmus, Occo^ lampadi) doArinx per omnia confonum. Liccbit etiam,fiquis uoletiZuingliirefponfionem ad Lu theri Confefsionem fcriptam legere. In Bernenfi difputatione,cui ambo interfuerunt, inter alia in hune modum pronuntiancNos Chrifti corpus in Cœna edi,amp; fanguinem eins bibi,ncquaquam ne gamusàllud uero fpiritualiter per fïdem fit fiCc.Ex tant uerbahxcin difputationis huius Aôis excu* fa,folio 110. Quapropter.cummulta prrter hxc eiufdem fententix teftimonia extent, deploranda certe calamitas eft, tantum uirum tam incaute dC uane multa dicerc.

Eiufdem generis eft,quod Lutherus non minus fTun Oai uane nec fine infigni quadam arrogantia inquit: coiitmp. lt;7 Nos ne in uno quidem articulo in illorum partes Zubiglùu concefsimus : fed ipfi in omnibus atticulis in no* in cmnibui ftram fententiam concedebSt amp;c. Nam quotquot articul'uin ab Oecolampadio amp;nbsp;Zuinglio ante Colloquium Xmlirrî hoc libri feripti funt,etiam hoc loco cuinccre poflt; partei om» o* funt, ipfos per omnia prius quoque earn doftriz (ejferint, nam fuis tradidi(fe,qux articulis illis Marpurgenz fis Colloquti 8C concordix continetur. Poil'umus hie multa ex iftis teftimonia producere,ficubi nceef 10 fefuerit. Ad hçc titulus quoc^ artieulorum, qui fini 30 to illo Colloquio in lucem xditi funt, nihil huiua tn rei pollieetur,quafi noftri illi aliqua in re in Luth« a^ ri ptes cöceflerint amp;nbsp;ad illius defecerintfententil, tn (cd tails ferdegitunXN hae Chriftianx do^ln» lit.

ea

TRACTATVS

fumauel copcndio utrofqjfibi iniiicc côuenirÉâ^ cöfentire depiehenrumeft.Itc.iN hifceinfrapofitJ articulis Marpurgi conuenerunt m. Odlobris. quorum nomina fubfcripta extant. Sed SiOeco/ lampadius quoqj quardam hue maxime pertinent tia ad Berchtoidum Hallerum Bertienfem Eccle'

fiaftem fcripfit, quç in primo epiftolarum libro.fo^ Iio i4.uidere licet. Quapropter Lutherus hac quo^ queinreinfcrlix illud fuum ingenium uanain arrogantemtp iadantiam prodidit potius, qudm quod aliquid uel utile uel fe dignum effecerit.

Ntmmfîri Tertio»Lutherus fîcait: Qiiidam illorum haert r f, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tificiorumaflcclas huiufmodifententiamtenereet

I- . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fequicredidifl'ent,quafiChrifti corpus localiter in

f“/- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pane,perindeutin faccoftramen^condudcretut.

tyijmt, nbsp;nbsp;Sedo uanam, mancam ßC caluam eXcufationciu.

Nam neqj nos nee Pontificios unquam fic docui( fe probe nouerant ßCc. Atqui hoc loco noftroruin integritatem amp;nbsp;innocentiam, utpote quibus uiogt; kntaomnino (fiquidem illorum fententiam Lugt; therus uercpercipiQinferturiniuria, paucis quid^ fed uereaflerere necelTe eft.Semper enim fimplicP ter.uere.integre et fidcliter egerunt omnia,ab otH'' ni fraude dolo^ alienifsimi.De Zuinglio quidein liic multisagere opus non eft.Huius enim ad Lu' theri Confefsionem refponfio ipfum calua hac ei' eufatione nequaquam ufum elfe, abüde fatis telD ri potcft.Ioannes Oecolampadius uero in refpou' fîonc adLutheri Confeflioné fiefcribit;Non cqugt; der®

tus ergo hie quoep fibi fimilis efle, ut antehac, dex prschenfus eft,quod ea nimirü fubinde noftris imx pingere conatur, quænuUo ueritatis teftimonio euinci amp;nbsp;^bari pofliint. Quod fi uero hæc de aiqs quibufdaille pronûciauit, nihil id ad nos pertinex teputamus,fedipfis illud diluendit relinquimus.

Prseterea illud quoep Luthcrus ait, Zuinglium prolixam amp;nbsp;abfurdam de locali inclufionc difpux glius abfur tationem fecum habuiflie,qua Chrifti corpus pane dam dcloa nequaquam cotineri pofle demonftrare uoluerit. caliinclua Adhsccueronosad huncmodum refpondemus. ftone diffu Lutherus in Marpurgenfi Colloquio huiufmodi tationem propofitionemadmiferat. Corpus Chrifti in Cocx eu Luthet na eft, fed nonut in loco. His uero Zuingliusfic ro in/iitKCa refpondit; Cum Chrifti corpus finitum efleagno rit. fcas 8( fatearis Luthere(illud enim pauld ante Lux therus admiferat) amp;nbsp;omne quod finitum eft,in lox co fit;ÔC Chrifti corpus non ut in loco prsefens eft, certc omnino non pracfens eftgt; Hxc inter multi

TRACTATrS

alia, quç dé Marpurgcnfi CoIIoquioper ZuîftgliS annotata ôi ab eodérelida in noftras manus per/ uenerunt,inuenimus:quibus per omriem moduni ea quor^ confentiunt.qusc quidam ecclefix noftr« tninifter,uireruditioneSi uitx integritate clarut lt;qiii amp;nbsp;ipfe cum Zuinglio Marpurgum profeétm coUoquio ifti interfuit) eodem ÔC loco amp;nbsp;tempor« confignauit. Ethic quidem omnium, qui uera ra' tioneamp; fide prxditi funt,iudiciopermittimus,3 bona fide £lt; quo nam uericatis fiudio LutheruS lianc de Marpurgenfi Colloquio mentionem cofl tra eos qui iam uita defundfi funt,introduxent:qui certefiadhucinuiuis agerent, Lutheri fraudes Si improbitatem euidentius multo inlucemprqtra/ herepoflent.

De 2rMin^iÿ ad Regem Chrißianum libella : c)-ijuod Marpurg. Colloquy paflisßeterir, neceeu Sacrametiboßit obierit.

^Vtheruseam obcaufam plurimüindi gnatur, quod quidam c noftris Zuin/ ■J glij libellum ad Regem Clii iftianutfl LJ)| confcriptü.poft illius obitum demum, ceu peculiarem quenda Zuinglianxdorflrinxtlic fanrum.in lucem emifcrunt.Nos uero firma amp;nbsp;cet ta in Deum fiducia freti.omnes Chrifti fideles, qui libellum iftum Chriftiana Si abomniaffedluunt tentatione libera mente perlegerunt, idem deillo nobifcum teftaturos efie fperamus : quod uidelicei fingulare quoddam fit Chriftianx dodlcinx pecult; lium, euidens item ac luce clarius fpecimen, qno Zuinglium

IO

Zuingliû ab qs fïdei articulis, qui in Marpurgenß colloquio pic et Chriftiane conditi funt.nequaquS dcfeciffe, fed in fidei ncgotio uera ôi integra fide femperufum nihil prorfus dolo malounq egifiie demonftratur. In libello enim hoc facrofanaiac SC catholicx fîdci nofiræ articulos, de unica amp;nbsp;indiui dua diuinitatis cfTentia, de facrofanéla trinitate, de Domino Chrifto, nero Deo Si homine in una SC indiuidua peffona, ingenue Si fatetur Si exponit. In eodem hoc,omnes homines per peccati morbû corruptos,citrafolius Chrifti intercefiionem.aduî tam Si iuftitiam nequaquâ peruenire poffe docet. Prxterea,quxcun(^deChrifticonceptione Siina carnatione.dc eiufdem paffione Si morte,de ipfiu? denit^ refurreélione 8C afccfionc, Si omnibus aliÿs adhuius cognitionem pertinentibus, fides noftra catholica credcrc iubet, ea omnia in libello hoc paucis fimul Si orthodoxe ac Chriftiane comptez henfafunt. DeEuangelio item, de fide,de boni» opcribus,de fidelium meritis,de fanéla ecclefia, de magiftratu,8i alqs huiufmodi xque necertarqs arz ticulis, in eodem ifto tam pie dilîerit, ut nihil uel fcripturx authoritati,uel Marpurgenfis conuentus articulis contradicat. De Sacramento quocp pauld poft commode Si digne quid Zuinglius ibidem fenferit,exponemus.

Præterea.quod Lutherus abfurdas illas, ineptas Turpero* Siinciuiles fœdas'cp dicendi formulas ZuingUum immodifitt libellihuiusauthorem nonobfcure proderc fcri« dicmdi fw bit,omnibus nobis, imô unicuiuis libelli iftius Le mut«,

b 3

TRACTATVS

ftori, non poteft non multû dolere. Norunt enirt quotquotlibellumiftum uidcrunt, Zuinghü tatn in hoc quàm alqs libris fuis modeftiar femper ftu' duifle,amp; de fidei negotio honeftc.deccter, circum* fpefte 8C citra omnem offendiculi occafioné dilfc' ruiifc. Scd errat forfitan Lutherus, ÔC fub Zuinglij nomine baud dubic de feipfo ifta loquitur. N emi'' nem enim unquâ mortaliü Luthero uel fœdius ud inciuilius uel inhoncftius.idtp praeter omnes Chri ftianxmodeftiæ amp;nbsp;fobrietatis terminos, in negO'* tijs illibatx religionis noftræ amp;nbsp;alijs magnis amp;nbsp;2^ duis difputationibus fcripfiiTe.Iuceclarius confiai, necàquoquametiam ncgari poteft. Inomniun» enim manibus uerfantur Lutheri Heinzius Angli’ eus contra Angliæ rege æditus ; 8C abus nefcimult; quis Heinzius cum Meinzio quodam in fpurco fuolibro,quem ,ßlt;in6 Q?O:fl appellari uoluii-Accedit his ciufdem contra ludxos liber, ubi fœda amp;nbsp;fpurcifiima quxdam de ludxorum Bibiqs 8i teris, quas non legere fed uorare illi debeant, de' blaterau Extat prxterea ciufdc Sehern hamphoraS liberprodigiofus.porcorum frequenti metioneS^ oleti ac fterquilinq crebra et farda cômemoration* (purcus atep fetens.quem fi forte fubulcus aliqui^ (non infignis huiufmodi animarum paftor) feri* pfilfet.aliquam fortaflîs.quamuis non adeo fplen' didam,excurationem mereretur. Atqui non nega' mus quorundâ peccata amp;nbsp;fcelera correptiones gt* uifTimas mereri: intérim tamé qui fub Chrifti per^ fonadC nomine corripit|illud femper meminerii oportet»

P R IM VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Il

eponet, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ûiam quolt;p perfonam defeat, quid

denicp plus ofTcndiculi, quàm emcdationis pariat. J/ Suum ipfius ergo finum infpiciat Lutherus : penes

fecnim.nôinZuinglijlibeUo,abfurda,fœda 8lt;in*

•(, honefta uerba reperiet: amp;nbsp;in hoc fit, quo paólo focs dum ilium amp;nbsp;inciuilem orationis fuse genium tan j/ dem mutarc 8i defererc pofTi c. H uiufmodi enim di 4 cendifcribenditpformulis patumardificare,plu* ,(( rimum uerooffenderc SC incommodarc poterit. y ImmanilTimum ucro amp;nbsp;atrocilfimum crimen, 2( cuius libellum iftum Lucherus incufat, illud eft, quod Zuinglius non modo Sacrament! hoftis elfe perrexerit, fed in uniuerfum gen tills uel EthnicuS

[ii feftusfit. Et hsccquidem proprio teftimonio per libellum hunc defeipfo prodidiffe, clamitat. Nos

■0 autem ex eodem libelle» ifto cuidentiiTimis locis

[[, Sfeertis rationibusdemonftrabimus, quod Zulus glius de Cocna Domini amp;nbsp;Sacramentis omnibus, j/ pic, orthodoxe amp;nbsp;bene fenferit fimul 8i docuerit. fz Ipfius autem uerba hue afcribemus: ca funt huiuP j5 modi; Chriftum credimus uere elTe in cocna.imd Quomoio ÿ non credimus effe domini cccnam nifi Chriftus Chrijlutfu y adfit.Confirmatur.Vbi duo uel tres fuerint in no= «« is minemeocongregati, ifthiefumin medio illorii; i« quanto magis adeft ubi tota ecclefia ci eft congrez y gata Sed quod corpus eius ea dimenfione edatur ,z quaiftidicunt, iducro eft àucritateSf fi'dei ingc^ fJ nbsp;nbsp;nio alicniffimum. A ueritate, quia ipfe dixit, Ego

y pofthacnon ero in mundo, 8i caro non prodefli ii quicquam.ad edendum fcilicet,ifto modo quo lu' t, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b 5

■ T R A C T A T VS ..

dæi tunc amp;nbsp;nunc Papiftx putant edendum cfTe-fidei autem ingenio abhorret, quia fides ( loquot autem de augufta amp;nbsp;uera fide) complediturin Charitatem amp;C Religionem fiue reuerentiam uerecundiam.Quæ religio abhorret ab ifta earn»' li et crafia inanducatione,non minus quam quil*? abhotretedereamantilTimum filium. Confirm^’ tur.Centurio,cuius fidem Cliriftus fupra Ifraeliö' rum fi'dem praedicat, per fidei uerecundiamadil' lum dicit, Domine non fum dignus utuenias i*' acdes meas. Petrus autem, cum ilium in captu pi* feium à fc iubet exire, per timoreni qui eum inccit' rat,ex eadem uerecundia, abhorret ab eius corpo* rali uifibili^ prxfentia. Confiât igitur Si mentci” fidem, hoc efi ueritatem, qua; unica mentis

eft,amp; religionem quaDeum anrpleólimur, uent'' ramur,3c deofculamur.abhorrere à tarn crafiamai’ ducatione, qua Capernaitic Papifix fefe perhi* bentedere corpus Chrifii. Nam iuxta Augufiifl* fententiam, Capernaitx cum dicerent, Quomo* do potefihic nobis carnem dare ad manducan^ dumï8C,No'nne hic eft filius lofeph^putabant fibi offerri corpus ad edendiim quomodo carnes à w* cello eduntur, quomodo fcilicet fcnfibile ante co! ffabat, in fua fpecie ac proceritate, Papiftx uero (]uid aliud adfirmant cum dicunt ea magnitu* dine qua in cruce ac fepulchro pependit amp;nbsp;ia' cuitmanducari^ Qiiiaueritas Simens ab huiuf“ inodi manducatione abhorrent, ReligioueroS fidcs fandius obferuant Si amplcduntur Chd* {tum

pkimvî; ’ Il

ftum quàm ut hac ratione cupiant mandere. i Adferimus igicur non fie carnaiiter âfcralTc tnanducari corpus Chrifti in cœna ut ifti perhibet, fed uerum Chrifti corpus credimus in cœna facra tnentaliter ôC fpiraualicer edi, à religiofa, fideli, fanéia mente, quomodo diuus Chryfoftomus fentit. Etharc eft breuis fummanoftrz, imô non noftrx fed ipfius uericatis, fenteneix de hac con^* trouerfîa.

Et hxc quidc omnia Zuinglq funt, quibus fui de Cccna Domini fententiam expofuit: hxc nos libero iideliü iudicio excutienda relinquimus, bogt; na nimirum fpe.ipfos de Zuinglio hac in re hone^* ftiusmulto, quàmLutherusfeceritpronüciaturos eife.Prxterea eiufdc, quam de Sacramentis quolt;ÿ profeifus cft, do^rinam ex eodem ifto libello ap** ponemns. Sic enim fcribit:Quid autem ï an ne fa-» Tiifaert» cramenta nullam habent uirtutem^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnentorizm

Virtus prima. Res fandx amp;nbsp;ucnerandx funt, «•««««3' utpoteàfummpfacerdote Chrifto inftitutx amp;nbsp;fuquot; feeptx. Ipfe enim Baptifmum non tantum initia tuit,fed amp;ipfe quoque recepit. Ipfenon tantum Euchariftiâ celebrare iufrit,fed primus celebrauit.

Virtusfecunda. Teftimonium reigeftxprxz bent.Vniuerfx enim leges, mores ac inftituta, aux ihores fuos initiai^ prædicant. Baptifmus ergo cS Chrifti mortem ac refurrcdlioné figniBcando prx dicat.eas uerc geftas eife oportet.

Tertia uirtus. Niw rerun funt quas iîgnificain»

b 4

TRA CTATVS undeamp; nomina earwm fortiuntur. Traniïtu$ a»! præteritoqua Deus filqs Ifraclpepercit,anteocUlt; los poni non poteft,fed Agnus eius rei fymbolum uice illius proponitur. Sic SC corpus Chrifti om^ niai^ in illo gefta cum oculis fubqci nequcant,pî* nis SC uinum eius loco cdenda proponuntur.

Quarta. Res arduas fignificant. Afcendit au^ icm cuiufquefigni pretium cum arftimationc rei cuius eft fignum. Vt fires fit magna, pretiofa,Si amplifi'ca, iam fignumeius rei eomaius repute^ tur. Annulus rcginac uxoris tuæ,quo cam defpon^ dit tua maieftas, illi non auri pretio æftimatur, fed pretium omne fuperat,quantumuis fi fubftantian» reputes aurum fit. Quia fymbolum eftmaritirC'' gis, unde 8C omnium annulorum ei rex etiam cH; utfiquando mundumfuum nominatimuocctac ccnfeat.indubie dicat, Hie eft rex meus.Hoc eft, hit eft annulus mariti mei régis quo me fibidefpon/ dit.Hoceft fymbolum indifiuniflacfocietatis ac fi-' dei. SiepanisSf uinum amicitiac illius quodeu$ Iiumano generi per filium fuum rcconciliatus efti fymbola funt.quatnon xftimamus promateriit J/Ó nuJut pretio, fed iuxta fignificatac rei magnitudinem, panit4cukiam non fituulgaris panis,fed facer: nonpanis tantum nomen habeat, fed corporis Chrifti quo* que, imd fit corpus Chrifti, fed appellatione SC fig n ifi catione,quod rccentiores uocant facramen* taliter.

Quintauirtus eft. Analogiafymbolorum SC rei fignificatac.Habet autem Euchariftia dupliccn» analogiam«

P R IM V s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!Ç

analogiam. Vnam qux ad Chriftum pertînet. Vt cnim panis bumanam uitam fuftinetacfulcit, ut I** uiniim hominem exhilarat: fie deftitutam omni fpe mentem folus Chriftus reftituit,fuftinet amp;nbsp;læ-* lifieat. Quis enim ultra defperatione contabefeat 1* qui dei filiiim uidet fuum erfe faftum'Icutn animo ilium tenet uelutithefaurum qui eripi non poteft. quo uero im petrare om nia apud pattern poteft. Al «eram habet analogiam qux ad nos periinet. Vt cnim panis ex granis multis fit.uinü uero ex muk tisaeinis conduit : ficecclefix corpus ex infinitis membrisinunum corpus, una in Chriftumfidu-' cia.quæ ex uno fpiritu prouenit, coagmentatur 8C. erigitur.ut fit uerum templum amp;nbsp;corpus inhabû tamis fpiritusfanfti.

Sexta. Auxilium opemt}; adferunt fidei. Et Sicfxmat hocprxomnibusfecitEuchariftia. Scis.ôRex, fi* tàfidt aJ* dem noftram femper exerceri ac tentari. Cribrat iuuant. cnim cum apoftolis nos fatanas ficut triticum. At qua nos arte petite Domeftica proditione, per corz pus enim uelut per ueterem ac ruinofam mûri par tcm.admotis ad fenfus noftros cupiditatum fcalis, obruere fatagit. Cum ergo fenfus alid uocantur quàm utaurcm illi præbeant, iam minus procedit ciusconfilium. Nunc autem in facramentis non

* nbsp;nbsp;modo negantur fenfus fatanx fuadelis, fed ctiam

* fidei mancipantur.ut iam uelut ancillx nihil aliud * agant quàm quod agit iubetq} hera fides, adiu* uant ergo fidem. Sed palàmloquar. In Eucha* riftia quatuor potentifiimi, imo uniucrfi fenfus à

'* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b 5

T R A C t A T VS earn» cupiditatibus uelut uindianturaeredintu« tur amp;nbsp;in obiequium A'dei trahuntur. Audicus cunlt; iam non fytnpbonias cordarum diuerfarumcp u® cumharmontam.fedcocleftem uocem audit,Silt; Deu$ dilexit rnundum ut Alium fuum unigeni^ turn pro uitailliusdederit. AdCumus ergo fratrd uc pro ea in nos libérait rate gracias agamus. Ipfiu^ enitn filii iuflu merico iftud fticimus. Qui iamiai® anoriturus hanc gratiarum adlionecn inftituit,»' jierpetuum amoris crga nos fui tnnemofynui« acpignus relinqueret. Accepit aucem panent, gra' »as cgit,frcgit,dedit^ difcipulis harefacra fimiil cffitus de facratifTinto orcuerba.Hoc eftcorp®^ meum Aeque 8( calicem accepit,Sfc. Cumiftaifl* quant auditus accipit,an non cotus confternati® Afadmirabundusinhoc unum quod prxdicatul intentus eftCum Deum audit, cum amoremil' lius.cum fi'Iium pro nobis neci traditum Ï At curt hue intentus eft, an non idem facit quod Adti' Fides enim eft qux Deo per Chriftum nititut' Auditusergo cum ad idem fpelt;ftat,iamAdeian* Cillatur,iam Adem non moleftat fuis ffiuolis ifti$ cogitation ibus ac ftudqs. Vifus cum panem ui' detaccalicem,que uiceChrifti ut illius boniti' tern ingcniumlp lîgniAccnt, annondf ille Ad® obfequitui^Chriftum enim uelut ante oculos co® fpicit,quem mens eius inflammata pulchritudin* flepcrit. Tadlus panem in manus fumit, quiiart non panis fed Chriftus eft fignificatione. Guftul pifaâusÿ dC ipfi hue aduocantur, ut odo;

fuauU

fuauîs fit dominus, quam beatus lit qui in illo fidit. Vt enim illi dbo gaudcnt SC cxpcrgefiunt,fic mens hune cœlcftis fpei fuauem nadîa guflutn ges dit amp;nbsp;exultât. Adiuuant ergo fidei contemplation ncmfacramenta, concordant cum mentis àudqs, quod alias citra facramentorum ufum non tanto-* pere tanto^ fit confenfu. In Baptifmo, uifus, aux ditus, taâusip aduocantur ad fidei opus. Fides enim,fine eedeftx, fîue eius qui baptizatur.agno-' feit Chriftum pro ecclefia fua m ortem tuliffe, refur rexilTe, ac triumphaiTeddem auditur in baptifmo, uidetur, actangitur. Suntergo facramcntauelut frena quibus fenfus, ad cupita fua excurfuri, re-» uocantur ac renahuntur ut menti fideil^ obfelt; (undent.

Septima facramentorum uis eft. Quod uiceiugt; rifiurandi funt. Nam St SacramentumLatinis pro îureiurandoufurpatur.Quieniin unis eifdemly fa cramentis utuntur , una eadem'e^ gens ac fanfta quxdam coniuratio fiunt, in unum corpus, in'c^ populum unum cocunt. Quem qui prodit periu» rus eft. Populus ergo Chrifti cum eius corpus fa.' cramentaliteredendo.inunum corpus coniungi» tur.iam qui perfïdus eft, attamen fefe huic focictati audet infinuare, corpus Chrifti ,pdit, tam in capite quàm in membris. Quia non dijudicat,hoc eft,n5 tanti xftimat corpus domini,cum quod pro nobis illc tradidit. turn quod illius morte liberatiim eft. Vnum enim corpus cum cum ipfo fumus.

Çogimur ergo uelimus nolimus agnofeere

iii(

tractatvs hafCuerba,Hoc eft corpus meum amp;c.non natural^ ter ac pro uerborum proprio fenfu efle intelligent da,fed fymbolice, facramentaliter, denominatiufj aut|Uwa)WA'i««f.hoc modo,Hoe eft corpus meum.i^ eftjhoceftracramentum corporis mei, fiue hoceü corpus meum facramentalefiue myfticum,idel' cius quod uerc adfumpfimortitp obicci, fymbo* lum,facramentale amp;nbsp;uicarium.

Ethxc quidem omnia ex Zuinglq libello addn cereidcircolibuit,ut uelhinqZuingliumfaeramb ti hoftem amp;nbsp;prophanatorem nequaquam fuifi^i fed uerum eiiifdem cultorcm óC orthodoxum lt;1* eodem illo dodorenj, in uera hacamp; fententiaäi doftrina pie quoep ftrliciter obdormiui(rc,ongt;t nibuscóftet.VideatergoLutherus,quo oreamp; qiii' bus rationibus fuam illam, qua in mortuos amp;nbsp;in' nocentes nihilep tak meritos graftatur,maledicent tiam,coram Oeo SC ecckfia uel defendere uel excK farepofsit.

Q)ioJ ^uingliuf neijuaijuam gentilit fdHut fit.Et ofnnesgentilet, ^«i extra Ifraelit rempub, abflt;p facramcn^ è uiuit excefjèruntjclcirto damnati funt,

nunc ad alteram illaiquot; calumniam ói immane cöuitium, ququot; Zuinglium Lutherus traducit,eum iquot; uniuerfum gentilem amp;nbsp;Ethnicum fa* élum ertedicens.eóquod impios Ethnicos (utpc teSocratem,Ariftidcm,liorrcdum ilium Numao’i qui primusperdaemonis reuelationem,utD. Av* guftinus de CiuitateDei teftatur, idololatriaapi»i Romand

PRIM VS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15

. Romanos inftttuit,amp;Scipionem Epicureum) in* î*'’ terbeatos numerauerit.Quorfum enimdnquitLit îquot;' therus) baptifmo.Sacramentis.Chrifto 8i facra fcri

de amp;nbsp;reljgione.imó idololatra quo^etEpicurçus falutem amp;nbsp;beatitudinem confequi pofsit^ Et hxc quidem Lutheri eft intentio.

Atqui poterat hoc potifsimum loco cautius,mo deftius,humanius deniq; et minori cum oflendicu

lo ifta agerc.nifi totus affeftiiû impetu raperetur, Nequaquam enimeiusfententiæ Zuingliusunz

1quam fuit, quod iuxta Mahumctanâ opinionem

fl** unufqmfîç in fua religione.qualifcuntç tandem il

la fit,falutem pofsit confequi. Nunquam prxierea

il*' docuit,quod idololatne.Epicurxi uel quacunt^ agt; lia impietate corrupti,quoad in impictate fua perfe

'.C* taerarint,falui fiant-.uel quod aliquis citta Dei gra tiam Si mifericordiam,proprijs uiribus uel qualifz cuntç religionis merito, extra Chriftum faluetur. QuapropterfiNumaPompilius aliquauelfocie-» täte uel pa^o Satanz addiéfus fuit, uel in uenefix ctjs et diabolicarum attium exercitio in finem ufqj

U® perfeucrauit,non obfcurum effet uidere.ipfum eau i” faapudDcum iudicem cadere. Atqui buiufmodi r.deCtuit. U* Numam Zuinglius fanftis fiibeatis nufquâ adnu dei j4.lt;7 )«' merat.Cçterum ex hiftorrjs colligipoteft,Numam jr-eop. Et ii’i idololattiz non ita addiélum uel immerfum Riif» injfit.i. e«.

gt;)* (e,ficut de ipfo Varro tqucin 8i Auguftinus 8C La« i».

ifl*

TRACTATVS

élantius fecuti funt) prodidit. Plutarchus eniffl*’' uitaNumæ.deeodem illaquoi^ traditrPrimuiquot; principium ille* necp fenfui necp penurbationi^'’ ieôlü, fed mente inuifibilé Slt; increatâ efle cenfui’' Hic aut Romanos prohibuit cxiftimare imaginciquot; Del, aut hominis fpeciem,aut animalis habere mam. Nee fuitapudeos uet pida uel quocuOl modo effiéla Dei fpecies aut imago.Sed in priori' bus centum Si feptuagintaannistempla quiddquot; {diffcabantjfacratp tuguria erigcbâttfîmulachrii'’ uero nullum corporeum faciebtä, nefas nimirui* arbitrât!deterioribusmeliora afsimilare, cum Deus non nifi intelligentia percipi polTeipfis cd' deretur.Ethæc quidcmPlutarchifunt, qui prxd ilia pacis quot^ ûiidium in Numa commend^' quod uidelicet fediatus Romanos ab omnibus bis 8C bellis abftraxit, et nunquam non pac«* concordiam öL mutuum amoremfouit, fic n' mirum utperannosregnifui quadragintatresi* Iida Si fecura pax omnibus fuis contigerit, AKI** nemo noftrum ignorât, quid nam ipfe Domitquot;'’' de his, qui pacis Si concordix ftudium fcdlain^ plantantlt;5,pronuntiet. Hxc ergoZuinglius reff xit,fperäs uidelicet,Dominum Deum, qui rants'^ notitiam Si gratiam Numç lagiri dignatusfutd eidem mifericordiam fuam nequaquam fubdu* fe.fed abundantius multo cötuliflTe et opulentiu^ Praeterea credibilc cft.librosper Numam confer ptos.tandem^ aliquot poft obitum iplîus fzcui^ (quemadniodum Auguftinus exYarroneprod)

PRIM V Si

dit) inuentos, Romanorum (qu! tunc uiuebant) fupcrAitioni SC inAnitz idololatriz ex diametro, quodaiunt.repugnauiA'e.ideo^ ab idololatris Ro manis ignc e(fe crematos, nc ipforum infignis Aul litia Sc infania per uetuAum ilium regem Numam reprehenfa in lucem protraheretur.De Socrate fa*' £ofrlt;{t(« tisfauAa 8C fceliciaipfe D. AuguAinus deCiuir.

Dei lib.8.cap.{.tradidit. Er eundem ilium hâc unS ob caufam Athenis damnatum cicutam bibiAeex fide dignis fcriptoribus certo con Aar,quod de gen tiliiqs Diis 8C idolis minus liononAce fcntiret, SC uerum unicumcp Deum, carli terra- creatoretn agnofceret, illum^ longe aiqs, quam Athenienfi bus in ufu effent, cultibus colendum effe docercr. Vbi non ineptefperare licet.Deum fuam illam im mëfam mifericordiam illi nequaquam negauiffe, qui ueritati fefe nunquam oppofuit, quin potius il

lam,proutperDeumillireuelataerat,fi'rmiteram - .... plexus tam ipfiusquamDeicaufanecatuseft.

Aides Ethnicorum humanifsimus amp;nbsp;optimus fuif fe legitur,unde 8C nomen hoc non immentoconlt; fecuius eft.IuAitiam, modeAiam amp;nbsp;tcmperantiam in omnibus fuis geAis amp;nbsp;did!is euidentifsinie exe^ ruit: Ade amp;nbsp;beneA'ciis inpatriamcollatiseximius amp;nbsp;clarus fuit ; in exilio amp;nbsp;gumnis fuis grauifsimis inAgni patientia amp;nbsp;longanimitate claruicinimicis fuis et maleuolis nunquam malum malo compen fauit,cum id poffer maxime:fed amp;nbsp;multa aliaeiuf' dem generis pracclara facinora in uit« fuse geAis inuenirelicet.Zuinglius crg;o huiufmodi uirtutey

TRACTATVS

non ex gcntilitiæ mentis uofuntatc( è qua nilùl 1’^ ni exoriri poteft) profeftas, feddiuinægratiæ fri*' ftus et operationes fuiflc reputauit. Vnde eó qiioij perdudluscft.utelemctcm ilium 8(. mifericorddquot; Deum fe longe liberalius adhuc apcruiffe gratiam fuam.non fine Cluifti merito.eofdem 6' lute uera coronauiiTefperarit.quibustantaprii’* fux gratix fpecimina obtuleiat. Atqui his ration!' bus dudlus quofdam è gentilium numero, non n' Ethnicos amp;nbsp;à Dei culm fidel^ alicnos, fed ut gi^' tuita Det mifericordia faluatos, inter beatos num' rari poffeexiftimauit.

. Prxtereagentes.quxab Ifraelis repub. alien* triptw«! fuefunt ngqujquan, ftride amp;nbsp;abfolute in fcri' Bwjonm« pturisdamnantur.ficnimirum, utomnes iftiàfr lute exclufifmt, qui ante Cbriftum natum null’ cum ludaicis facramentis communione ufi fun‘ ÎIl“dquidemamp;temur,facramentorumhuiufmolt;l * contemptum perditionis caufamqs cxtitilfe.q'' ’ cum Ifraelitx effent,Sacramenta tarnen diuinin*

inftituta impie contempferunt.Deus quippe fing* lariquodam gratix fuæbenefîciofefelfraeli reu' lare uoluit-.interim tame genres quorp non in uni uerfum afpernatus,red amp;nbsp;his quo^ feipfum ap« rereuelarerp dignatus eft. Vbicun^ ucro Dei rcU latio cernitur,ibidem gratix quocp 8lt; fidei fpes * qua exiftit. Dominusenim apud Efaiam cap.fl fîc inquit.'Quemadmodum pluuia aut nix de ccd' defcendit,amp; illo non redit,fed irrigat terram, Sfl* tcrc at^ germinare earn facit : ita trit uerbü men'* qugt;

P R I M V S, .

tjuod exit de ore meo : non redibit ad me nactium: fed faciet quæeuncp uolo, Si profperabitur in his, ad quæ mifî illud.Porro Deum gentibus quoque, priufquam Chriftus nafeeretur, fefe aliquo modo reuelauifiejduplici argumento demonfteari poteft. Primo,Paulus apoftolus ad Rom.cap.t. fie feribit: Dmt gmû Palàm fit ira Dei de cœlo aduerfus omnem impie* lgt;us quotp tatètU Si iniuftitiam hominum.qui ueritatem in fefe ali fat iniiiftitiadetinent.Propterca,(ideft,ideohocdieo) modo reui quodid, quod dcDeo cognofei poteft, in ipfis ma lauit.

nifeftumeft, Deuscnim illispatefecit,8Cc. Etcapi i. eiufdetn cpiftolx idem ait: Gloria SC honor SC pax omni operand bonum, ludxo primum fimul amp;nbsp;Grxco. Non enim eft perfonarum refpcélus apudDeum, SCc. Quæ uerba Di Chryfoftomus quoque homilia ad populum n. de gentibus, qui ante Chriftum natum fuerunt interpretatur, 8C in* ter alia uerba euidenter fimul Si clareficait: Grac* cum hie uocat non idololatram, fed Deum qui* dem folum adorantem ; ludaiearum uero obfer* uationum neceffitati non deditum, fabbatifmis di co.circuncifioni Si uarqs purificationibus, 8Cc» Sed Si Paulus in eodemcapite pergit hoc modo; Nam cum genres, quæ (feriptam illam Siludai* cam) legem non habent, natura tarnen quæ legis hintfaciant.eælegem (feriptam) non habentes, fibtjpfis funt lex, qui oftendunt opus legis feri* ptum in cordibus fuis, fimul atteftante illorura

confcientia.Sicogitationibus inter fe aceufanti* busgt; autetiam exeufantibus, in die iudicij,Sic. Se«

lllh

TRÀCTAT'^S

eundo,Deunt compliiribus tam ante quàmex^ tra Israelis rempublicam feipfiim reuelauifl'e.tnuP tisfimul ßiprscdaris cxemplis deinonftratur, ut* pote uetuftiflïmorum patriarcharum, qui quotgt; quot Abrahx tempora præcefl'erunt.cum incirciin cifî amp;nbsp;ludaicarum obferuationum (ut qua: non' dum inftitutx erant)expertes effent, in fide tamequot; per Dei gratiam faluati funt. Cum AbraliamO demumfi( feminceius fccdus 8C Teflamcntiiin* fiituitur,imórenouatur, Si circuncifionisfymbo' lum traditur. Interim tarnen prxter fernen boti fcriptura plures alios ex uarrjs amp;nbsp;diuerfis genti' bus commémorât, de quorum falute 8( beatitudi' ne optima quaequc fperare poffumus. Ethoruf quidem nonnulloshicquoqueproducemuî.

fi chizedech lebufarus uel Cliananæuserat, Abim^' lech Philiftæus. Sub lofephi gubernatione noquot; pauci Aegypiq haud dubie ucram fidcm ampb' xati funt. lob Idumæus, letliro Madianita fuit. B* Loth Ammonitx amp;nbsp;Moabitx defccnderunt.Ru*ll Moabitis, Rachab Chananxa. Regina Sabifi quam adSolomonem profeélam effe facra hift®' nateftatur.ex Arabia uel Meroe Aethiopicaod' unda fuit. Hyram cum Tyri rex effet, Solomoni^ men in templi extruftione non pccnitendo auX'* lio affuit Naeman Syrus, 8l tarnen Detaccepf'J ciilrorextitif Nineue Affyriorum metropolisuij' citm rege fiio Aflyrio, Dei ucrbo fidem habet, f*’ buchodonozorem item Chaldxum, Darium Mj dum, Cyrum Sf Darium Hyftafpem Pcrfas fui*'* legim'*^

’PMMVS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;18

lègimuS.Num ergo inter Romanos quoque Si jV Graccos aliquot Dei amicos uel cultores fuiflc ab« j(lt; furdutn putabimus Non dubium certc eft, quin

Babyloniea quoque 8( Grzca ludaici populi, qui j,ii in Oriente, in Aegypto Si alqs finitimis regio«» fl/ nibus difperfus fuit, captiuitas fuos quoqucfrux j(i flus protulerit. Vndc D. Auguftinus lib. de Ci* flO uitateDeiiS,cap.47.piefimulSiorthodoxe fen* fl* tit,non omnes gentes, qux extra Ifraelis rempubli ifl/ cam fuerunt,damnatas effc, fed quod plures etiant flt, ex gentibus ad duitatem Del et populum Dei per« ,(i/ tineant.

Hifce uero nec Chriftus annihilatiir, nee Ven Vojta ex flji bum Si Sacramenta difldluuntur uel abolentur. gtntibnr

Quicunqj enim ex gentibus faluati funt, non cx= ntra Cftrl n£lt; tra Chriftum, neccitra Dei reuelationem acinfpi* Jlumpltu«« tationem faluati funt. N am omnis caro in primo tui cjl.

)le' parente Adam corrupta Si damnata eft. Quapvo* pter extra benediflum illud fernen , fecundum

fliï Adamum uidelicet, nulla uel benediftio, uel ui« ta,uel falus eft. Vbicunque ergo benediftio, uita uel falus eft, ibi per Dei gratiam, in ber’ediiio

5(1' femine, Icfu Chrifto nimirum , Dei filio, confiftit fli) atque perficitur. Porró, quod Verbum uel reuela« ^5ti* tionemattinet,Deusmultiuarias Siomnisgene* ,itii ris rationes ac modos habet, quibus feififum ho* Dll' minum animis Si cordibus reuelare confueuit. î*' Citra internam profedfo Si fingularem quan* dam Dei infpirationcm, lob fortiffimus ille pit* ji^ dentiie mile» , fplendidam illam confeffioncn» lUJ V'-i-i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ç X

« tractatvs

nequaquam protulit, qua amp;nbsp;Chriftum, ê; pe«ï^ lorum rcmiffionem, 8C carnis refurreftionem, » «itam sctcrnam liifce uerbis multo darilTimis con* fitetur, acdicit; Vtinam fcribantur mcifcrmonöï «finaminlibrocxarcntur, flilo'cp ferreo incidan* lur iu plumbum aui faxum, quo perpétue durent-Noui eteiiim quod uindex meus uiuit,amp;;quo(i nouiflimo(tempore) adhibebituimfuam pulm* ri. Voftquam uero circundederint (Trinitas.ni' mirUni) Iioc ( quod uidelicet nunc fum) mea cuiti fpectabo Deum c carne mea. Quem ego mil'! coniemplabor , amp;nbsp;oculi mei uidebunt, amp;nbsp;nort al lus : quod unicum meum eftdefyderium. Qui*! uero bis clarius dici poterat, de mortuorum refut' reélione, peccatorum remiflionc.de Ciiriftod^^ nique Domino noftro, qui propter humanæ nai» ræ.quam nobifeum communcm habet,fimilitudi' hemuindextiofterdicitur^ NaamanSyro,uiai’ ueri Dei cognitîonem perueniat, per captamt’* Ifraelitarum finibus puellulam occafio offertut-Habet præterhxcangelos quotp fuosDomitiuî» quorum opera ad hominum minifterium uticon^ fueuic. Sedamp; prophetas gentibus fua fata prxtii' cereiu(rit,amp; lonamadNineuitas ablegauit. Et“' pauloantediélü eft,multx qux adfalutem, ideA ueritatis cognitionem perducere poflent, occafio' nés P Ifraelitici populi captiuitates Si difpcrfionti gentibus oblatx funt. Orientales Magos ftella ce Bethlehem ufi^ ad Chriftum lefum peruciiin' Icgimus. Acccdunchis Sibyllarum uatidici fp'“*'

(UA

gt;9

lus,quorum miniftcrio Deus per uniucrfum terrai De Si'cyUis rum orbem intergcntes quoque aliquo modo ue^ c- ndtuii ritatis cognitionem rcuelauit. InAfia enimSamgt; nijsearutn. bcthe Perfica , Erophylc net Erytbrara Chaldæa uel Babylonia, amp;nbsp;cum his Phrygia amp;nbsp;Hellefponlt; ticafloruit.In Affrica ea,quam Libycam dixerunt, fuit ceiebris.Europa Samiam, Delphicam, Aibii:» meam, Cumeam Si Amaltheam uel Cumanam habuit.Ccleberrima ex his Erythrxa, ex Ghaldaco rum gente oriunda, extitit. Quaccunque ucro per hanc fimul amp;nbsp;reliquas litcris mandata ad nos per* uenerunt,nos breui compendio comprehenCa pro ponemus.

Vnus,inquiunt,DeuS ucrus cft,ca:li et terrx créa De Chrißa tor.Hic filium fuum, qui 8i ipfc ucrus Deus eft, in Jaluatore, mundum mifit,qui Verbo morbos curauit (præte-quot; ritis autem pro futuris prophetico more ucuntur) mortuos refufcitauit,claudos, cxcos, furdos 8i mu tos integritati reftituit, uentorti procellas domuit, faper aquarü planiciem ambulauit, 8i uulgi muU tttudinem mirifice pauit. Tradetur autem hie in impiorummanus, qui alapis exfum confpuent, felle 8i aceto potum cibumcp cius mifeebunt. Coz ronam geftabit fpineam, totus calamitofus, mifec Si contemptiflimus erit. Propter nos autem patiez tur,utaftlidlis 8i mccrenribus fpem faciat. TempH uelum feindetur, 8i meridiem per trium horarum fpaciii tenebrar obfeuraturse funt, Tertia die refurz getamortuis.primitiacrefurredlionis àmortuis ad uium. In confummatione fcculi coclitus defeenz

« 5

TR AC TAT VS

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;det ad iudicandum uiuos amp;nbsp;mortuos.Impios

dem repulfos tenebris öf igni mancipabit, pio* «cro in uitam fufcipiet.amp;c. Hsec mnlta alia 1»** ins generis Sibylla: literis mandata ad poftcrC» tranfmiferunt ; équarum numero quae ErythrX* dicitur inter alia fie inquinPhanaticam amp;nbsp;mendi* cemme dicent: porroubi hxcut dixieueneringt;» tunc demum mei recordabuntur, nec memendi/ cemamplius.fedmagni Dei prophctilTam fuifff fentient. Quam ob rem neminem elfe exiftimi'' mus, qui hxc tam manifefta clara Sibyllis re^ «data oracula ex diabolo profedla elTe iudicaf* poifit, cum per omnia diuinx ueritatis pr«colt; «ibus prophetis confentiant. Quod fi uero quiJ quot;• hæc, qux de Sibyllis recitauimus, uel fabulofa fe putauerit, uel non tanta luce nbsp;nbsp;euidentia ab ip'

Jîspracdifta eflcfufpicetur, Augufiini Steuchi dt perenni philofophia libros uideat, Ladlantiui* îtemlib.4.8C7. amp;nbsp;Augufiinü de Ciuit. Deilib.tgt;' cap.uigefimotertio. Veteres Cliriftiani enim Sibyl linis,utucrisac fidc dignis, teftimonqs ufi func quamuis interim prophetarum oracula (ut par eft) apud iilos quoque maioriin pretio fuerint.

Jußinut luftinusfanftusecclefixdoftorSi martyr Chd tortyr dt ftiïyaî/nAxÔA', id eft, admonitorium ad Ethnicol Sibyl^, libdlum olim confcripfit,adChrifti 8( feriptur* facrx fidem illos adhortans. in quo inter alia ait:Itaque uiri gentiles,aftentimini uetuftx ifti anlt; Ült;]uinimidÿ Sibyllx, cuius uolumina toto lerrt^ rufl

turn orbe aîTeruari contigit: qux Tuperne àftiatâ oraculis nos erudiet, quod qui dicutitur,Dq non funt. De Saluatoris autctn noftri Icûi Chrifti fuz turo aduentu, amp;dehis omnibus qux is fadlurus eft,manifefteprxnunciat,amp;c.HçcIuftinus.Et',hxc quidem de Verbi reuelatione.quç de Chrifto quoz que inter genres aliquo modo olim uulgataeiï, licet propter illorum cxcitatcm contcmptum (quo reuelatam fibi ueritatem ncgligentius rcce« perunt) non ufqueadeo clara amp;nbsp;euidens fuerit, quàm quod Paulus ipfos ante Chrifti aduentum abfque Deo fimul ôCà teftamento alienos iiitcz nebris amp;nbsp;ignorantia oberrauiffe fcribat. Quemlt; admodum apud Ifraelitas quoque in plena proz phetarum copia multum ignorantix amp;nbsp;cxcitaz tis uidere licuit. Sed Si Chrifto iam incarnato Si. in mundouerfante.uniuerfailia falutis reuelatio tam apud ludxos quàm gentes , iuxta leremix uaticinium.darius perfcéliustp prxdicata eft; cutn tarnen ne fie quidem apud omnes fideminuene« rit Si recepta fit.

Ex eo uero.quod quofdam gentilium faluatos Santmen arbitramur,non illud colligitur, quod Sacrament tagentiliii taquæ fingulari illi Dei populo tnftituta Si tra= pinte non ditafuerunt, idcirco abolira Si fublata fint, Ba« «inaninn« ptifinum 8C Sacramenta, quorum Lutherus mez tnr. minit, tunc|temporis nondum inftituerat Domiz nus. Alia tunc in ufu erant, utpote circuncifio cum honnullis alqs.De circuncifioneautcm Paulus fic faibit: Circuncifio quidé prodeft fi legem feruaris« ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

TRACTATVS

Qiiod ß tranfgrertbr legis fueris, circuncifîo tua ifl praeputium uerfa eft. Ergo.fî praeputium iuftifica* pones legis feruaueric, no'nne prxputiü illius pto fircuncifione imputabitur^ et iudicabit quod eft ei' natura pneputium ( id eft.gentilis ) fi legem feruä“ uerit, te qui per literam amp;nbsp;circundfionem tranP greflor es legis. Non enim ea quæ in manifcft® fil carnis circuncifib, çircuncifio eft, fedcircuncifi® cordis circuncifio eft, quacfpiritu conftat, non U' ter3,amp;c. Et his quidem uerbis Paulus circuncifîO'' nemin Ifraelitis nec foluit, necabrogat: interin* tarnen gentiles non damnat, qui incircuncifiqui' dem, id eft , ludaico Sacramentoinitiatinequa' quam erant,pie tarnen amp;nbsp;fände perdiuinaegra/ tiae uirtutem Sf opem uiuebant. Prxterea luce cla* rius conftat, falutem uel beatitudinem Sacramen* tis minimealligatam efie. Etab eo tempore, quo baptifmi amp;nbsp;cœnæ fymbola per Chriftum Domi' num inftituta funt, non paucos ucre fideles Chri' fti cultorcs in defertis hinc inde oberrantes ßnlt; Dominicæ cœnæ communione fœliciter obdot' miuirte, manifeftum eft. Quidam in grauiftimÖ illis per Romanos imperatores excitatis perfecu' tionibus nondum baptizati martyrq coronam ad* epti K propter Chriftum occifi funt. Etbonafpd eft complures etiam hodie uere Chriftianos ho' mines apud’ Barbaros, Tartaros, Aethiopes, 1«^ dos amp;nbsp;Turcas fub grauiftimo perfecutionis SL fet' uitutis iugo abfque omni Sacramentorum ufu. fände uiuere amp;nbsp;fœlidterin Chrifto mori, Quo

P R IM V S« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H , »Ikidfacit, quod à D. Auguftino Quxft, fuperLe* uiticum S4proditum eft,quibufdam nimirum in* uifibilem fanlt;flificationem fine uifibilibus facra* mentis affuiffe, inter quos SC latronem cum domia no cructfixum cônumerat.Addit uero; Nec tarnen

ideo facramentum uifibile contemnendü eft; nam côtemptor et us inuifibiliter fanftificari nullo mo* do poteft. Quod ipfum Si nos hoc loco tefiatum uolumus, noftram uidelicçtfententiam nequaqui eôtendcre, ut Chrifti Sacraméta aliquo modo ucl extenuentur uel tollantur penitus, Vbi enim diuia narum inftitutionum 8i Sacramentorum contem*

meninlordane baptizatur. Eunuchusillc Aethi* '® ops Ckrirto fidem habet, Si Cornelius fpiritu fan ftodouatus legitur; interim tarnen uterep exter* num etiam aqux baptifmum accipit. Apoftoli fir* ma Si excellenti in Chriftum fide crant praedlti, fpiritali fidelium cibo nunquam deftituebantur.

' interim tarnen extçrnam quoque Dominiez cœ* næ celebrationem obibant. In ecclefia ergo Sacra* ’* menta iuxta Chrifti inftitutionem ab omnibus qs, qui uerc Chriftiani falutem confequi cupiunt, SC ’* accipi Si dari debere credimus Si docemus. Qua* propter quæcunt^ haflenus diximus, propter eos diftafunt,quibus uel ante Chriftum incarnaturn

* $actamena nulU inftitua fuccunt, uel poft ChrU A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;nbsp;î

TRACTA Tv S

fti tempora nulla offeruntur, nullo tamenhorurt ’ contemptu.fed ncce(ritatc,quô minus illis comn»' nicare portint,impeditis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

Itaque, cumdiuinafcripturacitraomnemChK . ftiabnegationem, Si titra omnein uel Verbi «lt;1 Sacramentorum annibilationem aut contempt ! gentiles ab externa Ifraelis republica alienos.m' quaquam abfolute amp;: ftridle condemnet.fed Kpl* ’ res eorum ( quorum numerus foli Deo notus rf! * fan flos Si beatos pronunciet, modeftius certcll • ciuilius Luthero hic quocp pronundandum ttf deeo.quod Zuinglins gentiles nonnullos fanfl* Ci beatis adnumerandos eife cenfuitrcum uidelii^ 1 non nifipracftantirtimosquofquc Kiuftitisfutn ’ mos cultores exeorum numero producat, Kp* omnes eos intelligi uoluerit.qui pergratiai* j ipfefuam DeiinChriftofaluatifunt. Zuingliumenim nf fmtenria/n Chriftum euacuare, nec quenquam abfcp Dei , decUrai. tiauclextra Chriftum beatum dicere, exipfius^ j Originalipeccatolibelloeuidentiffime colligij^ teft,in quo fie ait: Qui feimus, quid fidei quifq;** corde fuo Dei manu fcriptum teneat'J Seneex»** fanflirtimifidem, quam epiftolaad Luciliumji ' prodit,quisnon admiretur^cumait;Siccerte«! J uendumeft,taaquamin confpec'lu uiuamus;!’ , - cogitandum.tanquam aliquis in peftus intimu'* , profpicereporttr, Kpoteft. Qi’idenim prodeft’ homme aliquidcrtcfecretumï Nihil DeoclaufiH* j eft.Intereftanimisnoftris, Si cogitatioiiibus iff' dqs interuenit. Sicintetuenitdico» nontanquij' .

e' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aliquan«'

4

tra CTATVS

fcensuerumdifputationishuius caput ac mentum,ut SC Zuinglius,praemittit,nullam. delicet extra Chriftumopem cflTe, SC fineChrii* neminem faluari pofTe. Deinde iîngulorum iquot;*!* *’ eqsexcutiendum relinquit,num Abimelech r ” hoc enim Philiftcorum rege eo in loco difputa')'* rcfandlus fuerit,uel in eo dütaxat,quod circa Al’’* ® haeuxorem contigit,facinore. Poftea nonnihilP* gens,ficinquit: Illud enim negari non debet,f^P' * numero fcilicct inter getes quoep uere fandlos C' ’ integros. Chriftianos fuiffe: qualem fid Nabud'' donozorem regem SC Naeman Syrum fuifle I'S E mu$:qui SC ipfi,Sd plures alq gentilium uiri faquot;* , fuerunt. Credibileergo eft,hunequotp (Abiiquot;’ lech nimirü) fidelem fuiffc.Noli enim rem lefd

autridiculamputare, ficubiDeus tan tam gratia* cxhibet.quantani huic Kegi contulit,fîc nimira* ut illutn.conueniat,iUifefereueIet,illi colloqua'* ne damnum aliquodincurrat, prarmoneacA' rum certc non yulgarcm fuiflTc oportuit. Gentil* fuxipforum ration! permittit. Siuero alicuitaquot;* fâmiliaritatc fefe coniungat, hoc quafî figno pt* dit, fe illius uitam uigilanti oculo infpicere.* cundem coram fe in aliquo preciohaberi. G*’ ' tiles cene non ita prorfus reqci debent, qui ludf E niciniin illorum confinqs habitarunt:eó quodi' dam ex qs quotp fandli fuerûr.quales 8i Regin*^ Sabae 8lt; Hiram regem Tyri fuiife legimus.Et p*' iopoft: Vclim equidcdiuinamgratiamadgC*

extendi, magni bcncftcq ac gratix dwccndii’

PRIMYS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÎJ

J. ducMum elfe cxiftimo,quod ipfc Dominus ilium * admoncre 2^ ipfi apparere dignatur.Secüdo, idem ' jn Lutherus in cap 4.Gcnefeos in enarrationibus an* no if44. xditis fie feribit; Valdeeredibileeft.quod multi ex pofieritate Cain faluati fint,qui fc coniun . xerunt cum uera cccIefia,Sieut poftea apud ludxos etiam locus fuit profelytis dC gentibus. Sic ualde

1 . duralexfuit,nequis ex Moabitis S^Ammonitia Ç adhiberetur ad ecclefiafticasjo peras. Et tarnen mul gt;nbsp;ti turn Ammonitx tum Moabitx faluatifunt, qui ucnerunt ad reges luda amp;feruierunt eis.Sic Ruth , mater 8{ proaua Saluatoris noftri, fuit ipfa quoq^

Moabitis.Hxcfuit,ut fie uocem, fortuits mifericor

dia,non certiiica^.prius per promifsionc.Sic Naa man,fie rex NiniUitarum,ficNebucadnexarctEuil *! Z merodach,Si alii ex gentibus fortuita mifericordia I, faluati funt-Non enim,ut ludçi.habebant promif*

Uem (fecundum Pfalmum i47.Non fecit taliter o* (uni nattoni) tarnen genres habuerût,utficdicam, ? j tusmendicandi,8Cconfequebanturidem benefi* U cium propter mifericOrdiam Dei.quod ludxi pro ’ i pterueritatem feu promifsionem Deihabebant. '1 ËthaffenusLutheri uerbarecenfuimus.Quem ue ro tant hebetis ingenij homme dabimus, qui non intelligat.quàm mifereaffeftuum turbinibus agi* C tara Luthen caufa pericliteturfZuingUus eodem fc J t j modo,quo fie Lutherus, de gentium falute dilTe

ruitùd tarnen ca animiamarulentia iftc f ca malignitateCquemadmodum fupra ditflum^ n interpretatur,quafî hâc unam ob caufam Clirif*'’ ii nz fidei defertor totus in Ethnicum uel geniilfi* n degencraueritjcutn tarnen idem Lutherus gratia** jj adgentes quocp extendi uelit.Quid multis^Za'quot;* ilt; glius difertis uerbis illudconfeifuseft, quoda®* d nifi per Chriftum lefum faluati fint, quiaincp n tilium falutetn funtcöfccuti.Lutherus autcm noquot; ft

Vlihilobfcuriorhic.per fortuitam Dei miferif^ u diam iUos falutem inuenifieafierit. Hacc ergo ft Hum iudido cxaminanda relinquimus. p

Fquot;f X-Ktfierwt poß Marpurgtnfn Collotju^ paâum nbsp;nbsp;nbsp;n

ditionet ftfe nee pdcificum nee anucum prtbuerit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P

mentione Lutherus,fic dief'’ vi In nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sacramenti negotio minus conuff q

l.-elli^'ri potuit,qua: tamé pugna ca condia* n nc diremptaeft,ututra^parsfealteriamicamp'* al

bere,amp; ab acerbo illo 8lt; acri contétioforum libri^ jj

rum ftilofibi temperate deberetamp;c.Quàm egrej* tu ucroLutherus ab acerbis illis SC amarulentisfa' ft, ptis fibi temperauerit,ex qs iibris facillime intclli{ p, poteft, qui poft Marpurgenfis Colloquq coniit® ft tiones abipfo funtarditi.Equibus aliquot (qiiis' p( nim omnia enumerare poftet^ ) teftimonia iiquot; ft ^.uth. fdtia producemus, ut quicunque uolet de qs iudica* t,, tieosfedii pofsit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tq

|i«i pe'ltre Anno poft natum mundi faluatorem irji.ad' ft fiuJet. luftriif.principemD. Alberium Marchione Bta’ gt;nbsp;denb*

P R TM vs; ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14

. denburgenfcmamp;Prufsixducemcpiftolam typis 'it' cxcuiäm Lutherus fcnpfit,in qua poft multa in fax Inaticos amp;nbsp;feâarum ftudiofos fpiritus iadfata conx botten* fti’ «itia,tandem illud apud Principeiti precibus amp;nbsp;ad geißer« l(* monitiontbus impetrare cupit, ut ÔC nos amp;nbsp;dodfii iai* nam noftram deuitct, amp;nbsp;intra ditionis fux limites lio' ferpere nufquam patiatur.Ipfum enim,fi iftiufmox nö’ di fpiritus admittat uel fcrat,confcientiam fuam im manifcekrcaggrauaturum cfle.ficut nunquana oC fortafsis illam pacare rurfus liceat. Quoniam nero c(f unicusepiftolçillius finis Sffcopus hic erat, utlllu {ii!* ftrifsimusPrincepsomnes cos agro amp;nbsp;ditionelua pcllcret, qui Lutlicri dodrinam minus reciperent, ((f* nos quocpillorum «crumnas miferti ad eundetn Priucipem unanimi confilio litcras dcdimus, hux

CJl militer nimirum hoe unum precati, ne quid feue* {11! tins in cos,qui noftram.inió orthodoxam fidemfe jt« quercntur.ftatucret. Et licet tunc quoqj Lutherus jiiï nos immanibus conuitqs obrutos, in uniuerfum abqcerct.nos tarnen ilium nee damnandum nee ,(» abiiciendumeifecenfebamus.nccconuitqs conui tiatefcrebamus Teftanturhocipfiusepiftolacnox ’* (■{li ftrac uerba.quïc in hunc modum ad Principem fcri llij pta funtiLutheri famam ac nomen nullo modo hi i£|i fcenoftrisuel eleuare uel extenuate cupimus.'Ix j;( pfum faneeximium Dei miniftrum agnofcimus« 11» fatemur quot^ Deum illius opera ufum multos ÔC {ji eximios fruftus in uniuerfo terrarum orbe pro« tulilfe. Hoe unum ucro ilium admonemus, utfe

jjl hominem elTcagnofcat, amp;nbsp;quod non omne iUu4.

■

? TRACTAT Vf

fpiritus fît.quod ab ipfo fcribitur uel dicitur tur, quod deniqj «rare pofsit, 8C nefuos in op®* Dei conferuos in iiniuerfum contemnatet reijd’* Nam amp;nbsp;Petrum poft acceptumiam fpiritumertJ uiife. Si. Pauli correptionem patienter tuliffe coii' ftat.Nequaquam enimcôuenit,utcarnem profp* rituuenditemus.SaulàDominoeledluserat.S^'* men in multis errauifte legitur.Similiter Si Da“'^ uir iuxta uolütatem Dei Celebris,qua ration e ad»' terium fuum fpiritus fuco uelare poteritŒnjut M' tes quoqj fïdus ille in domo Dei feruus uacilla’’ Si impingens errauerit.Liitherum ergo precam“' ut nos fratres fuos agnofcat, fe à nobis nö fcpaf” nos non in uniuerfum abqciac: omnem de nob’ cbaritatis Si pacis fpcm illi pollicemur.ipfe folui* modo agnitam ueritatemnos deferere ne coj’ Sic.Arnica liæc Si placida ad Illuftrifsimum prif' pem refponfîo, eodem anno fcripta Si mifla eft* pud Lutherum uero tantum (fi Dqs placet) effcO* ut indies inbumanior, arrogantior Si infolen«’ faillis fit.Anno enim proximefequenti ad Franl fordienfes , ad Mœnum fitos, cpiftolam typis«* cufam dédit, in qua prætcr omnem modum co’ uitiatur Si furit.Inter alia certe fie feribit : Qiiifqquot;' Ecclefiaften uclparrochum fuum Zuinglianid’ gmquot;tis feilatorem Si doilorem elfe certo noi*’ ipfum deiiitare debet, Si per omnem uitæ curW potins à facraméti communione abftinere,qu’^ ut ab illo fufeipiat, imô moriendum potius Si tréma qu;i$ fibi ferenda elfe putabic,Ët paulo po'

P R I M V S»

etiam hoc addit: Ab officio Si fuggefiu repellendi etditioneeijeiendierätiftihomines.Ad quid enim ’profunthorrenda ilia* præfligia,quibus populü ©OU^et docerc ftudent, cü interim nihil difertcenuncient, fpiï.

*fed in tenebrasplus quam Cimerias ilium abgt; ÏVyfenb ducuntsPrxtereaeodemlocofanaticosillos (Suer jng meros enim dicit) archidiabolos effe clamitat : fed fmfler* Si diftinguit inter hos.duo ipforum genera con^ loc^. ftituens ;quofdam enim craffbseffedicit, Tropiz Fundtiro#

ftas nimirum amp;nbsp;Figuriftas,alios præter hos, bilin^ rKm cùto gués hypocriras. Ibidem ctiam fie pcrgit: Quod fi ” ecclefiaftes tuus tibi fufpcdlus fuei it, ipfum libère , accédas uelim.uel mifib aliquo intcrnuncio figniz ficanterhoc tibi expedire iube, quid nimirum hoc effedicat,quodipfemanibusfuis tibi porrigit. Si tu ore tuo cxcipis : omilîa interim quaeftione bac, * * quid animus interne uel credat uel non credat. Hoc unum fimpliciter refpondeat, quid nimirum manus Si os accipiat.Qitod fi fanaticus uel Suerz merus eft probus Si integer,qui aperte tecum agez re uelit,fic refponfurus eft.’quod nimirum nudum panem Siuinum tibi porrigat, in quibus interim Clirifti corpus Si fanguinem confyderate Si illi crederedebeas.Sic. Quod fi uero quidam e'circuz

I latorum numéro fuerit.qui ■* occultius Si fraudu= T^nbcr lentiushic agunt,tincertum quiddam Si ambi= ^em^ût

J guum dicens Si dogmatis fui pulmentum incerz lin fpi* tis labiis hinc inde uoluens tandem faliuam fuam lenbgt;

ficexpuet: Sufficit equidem ut illud corpus ere* tVOufn S das, quod Chriftus hie intelligit, Sic. Atquihicno muin«

ir

TrACTATVJ

©en pty * decct pulmentum in ore tanta cutn amljïguif^'’ lt;tn maul uoluere amp;nbsp;reuoluere ac nihil certi pronunt^'^ »fnwerf Ncquaquam ita doccndurn eft, Crede corpii* fen Ober quod Chriftus intelligif. Pulmentum hoc 1^*quot;^ tvelçen. expuendum, omnis ambiguitas tollenda Si

ac aperte dicendumerit. Num ore fuo nihil ah®“ prxterpanem 8i uinum accipiat.Qiiomodo cfl'*' corpus illud credere debeat, quod Chriftus inteW git,in fuggeftum uel aliud tempus refetuand“'' eft. Hie illud ekpediendum erit, quidpanisS^*quot; 2lrtt facf num fint in Sacramento, nec ilium * obfeuris »erPouf iufmodi inuolucris uenditare oportet. Hic en'quot; fen. nihil occultius 8C fraudulentiusagere, necciiä** iTtau* in tenebris * micare conuenit.

fen* His altjs huius generis ineptis itnp»'^ epiftolisLutherus nondum cóntentus,nec«i3* adhuc animi fui impotentis furorem ac odium ’’ uerfus complures fandlas ecclefias earupdem^quot;’ niftros teftingiiere potuit. Nam alium illico^ brum de Mifla priuata 8i facerdotum confecrai'*' ne anno i5'}4. in lucem emifit, in quo inter mal*

alia fie ait : A me ipfo hie exordiri 8i confeffiun^quot;

lam aliquam fecere inftitui. Quondam intemp' fta node c fomno euigilaui, Si mox Satan hui»' modi difputationem in animo meo (quemadm'’ i.tttherodi dum fcilicet multas nodes mihi fatis amaruh’

fputat. tasamp;acerbas reddere illenouit)mecum inftiia* Audis ne excellentiffime Dodor : Num igno^ tc quoque per anhos^quindecim priuatas Mia' quotidie fere celebralfeiQuid uero, fi Miflts ha''! Ilia*

P R r M V St

modimeram idololatriam exercuiffes, 8i nS Chfi fti corpus amp;nbsp;fanguinem, fed nudum panem ac uix num illic amp;nbsp;tu adorauiffes amp;nbsp;alijs quoquc exhix buiffes adorandum? Refpondebam fie: Atqui fa eerdos fum ad iftud muncris confecratus, qui Si ehrifma Si confecrationcm ab epifeopo olim ha buirprætereaomne hoc cxmeorum iufTuSiobc/-dientisc débite per me fadlum eft. Cur ergo non confecrauiflem, cum uerba ipfa diligenti ftudio pronunciauerim Si fumma qua potui deuotione in Miffis celebrandis ufus fim^ Vere equidem hoc dicis(refpondit Satan.) Sed Si TurcæSi Ethnici omnes qusccunque in templis fuis agunt, ex iuffu Siftudiofaobedientiafacere folent, Sic, Haccillo dicente fudor obortus eft, Si cor mihi tremere Si fubfultare cœpit. Diabolus fua argumenta fortiter figere Si urgere nouit.Voce quoque graui Si forti utitur. Nec longis Si multis meditationibus di..' fputationes iftiufmodi tranfiguntur, fedmomen

to uno Siquæftio ôi refponfioabfoluitiir. Senfi equidem Si probe expertus fum, quam ob caufam illudnonnunquam euenirefoleat.utfub auroratn quidâ mortui in ftratis fuis inueniantur. Corpus ille perimerc uel iugulare poteft. Nec id modo, uerum Si anima difputationibus fuis ita urgere Si in anguftum coarélare nouit.ut in mométo quoep illi excedendü fit,quo fane me quoqj nô femel tans tumnon perpulit. Deinde eode loco etiâ hoc addit Lutherus: Credo equidc,quodEmferus SiOecoa lampadius, ac alq horü fimiles, iftiufmodi ignitis d 3.

TRACTATVî

Satanæ telis amp;nbsp;haftis confort! fubicanea morte ; rierint.Nemo enim mortalium citra fingulareDt* j Âorç* auxilium acrobur illas fuftinere poteft.*Iucûdi'''’ ) cquideinfefcdifputandopræbet.fcilicet, Breuib“* 1 cnim tranfigit omnia,necdiu moras nedfit, fîq“'' J dem utrum folitarium domi fux inuenerit. Sic- t Hscc Lntherus:ex quibus aliud colligi non po* t teft,quàm quod Oecolampadius fubitanea moti‘ fublatus, amp;nbsp;per Satanæ fraudes, tentationes, uit** J Si ignita tela intercmptus fit. Et hic Lutheri ferifl’ lt;nbsp;pertotam legiturGermaniam.amp;cum multiqu^; c cunque à Luthero dicuntur, reuera fie geftarf' c credant,apud multos quoque illud iam conclu v fum amp;nbsp;receptum eft, D. loannem Occolampæ f dium fubitanea morte Si quafi ab ipfo diabol* j occifum occubuifle.Quac opiniopoftea apud mquot;' î tos fimplicioris ingeni] homines dodlrinam qui’' f que noftram fufpeftat^ amp;nbsp;inuifam reddit. Interö j tarnen nihil ultra dicemu?, quanta cum iniuriaP i therus Occolampadium , fidelem ilium Chril* J miniftrum,Emfero infigni illi euangelicæ ucriô' lt;nbsp;tis perfccutori coniungat : quanta etiam cutn u) i nitate Si offendiculo coram infi'rmis de Satana^ t uiribus uel potentia ipfius difputet, quàm horreU' c dum denique Si ab omni Chriftianæ fidei conib i latione alienum illud fît, quod de multis ucrepf t et fîdelibus.qui fubito fed fœliciter fans beateij c’î' ( pirantes fub auroram in ftratis fuis mortui repeb' i untur,fcribitacdi(ferit. His, inquam.omiflisoU’' । ncmde Oecolampadij obituhiftoriam fimplid’’' acutf*

P R IM V S»

p(/ ac uere contra uaniiTimam illam Lutheri calumlt;

-i niam,qua optimum uirum ubique locorum infas

mem reddere ftuduit,apponemus: ut ucl hinc, qui

Luthero nimium tribuerc folent, liquide colligere pi' po(rint,quod no omne illud, quod ille tradit, citra * omnem inquifitionc pro uero, certo ac folido re« cipi debeat.

;rt( ' D.IOANNES OECOVAMPADIVS, P.Deoti«*

M.înclytx Bafilese fidelis paftor et orthodoxus do d.Iomi.

„)1 ftor.nec fubitanea nec miferamorte obqt.necà Oc oldnu (jÿ diabolo iugulatus expirauit, fed cum per dies ali/ j(ii quotdecubuiffet,focliciterobdormiuit. Priufquam

jliii ucro decumberct, diu ante corporis ægritudinem rt)' fcnfit, nec tarnen ideo aut concionari, aut pra:legt;’

gtre, autlucubrari defqt. Vbi uero decumbere coa dus eft, diebus plus quindecim decubuit. Medici fummo ftudio cura, idiç à Senatu iufli 8(. admo j((l niti.illi aduerunt. Interea quantum amicorum in iP utbe fuit, ordinum quidem omnium, utpote de fill Senatu optimus quifque, de dodorum numero .j,ji 8C plebe ilium inuifere cœperunt,quos omnes hu» 0» maniter acceptes amp;nbsp;pijs confolationibus confira

matos dimifit. Vbi uero decimusquartus ab eo

TRACTATVÎ

dium commendauit, amp;nbsp;ut fortes 8C in Chriftâ»’ i ueritate confiantes eflfe pergerent, hortatus eft. Iquot;' i protejlai ter alia nero hæc quoquei dixit : Corruptæ ucriö' j tioOecoi tisfcelus.quod nobisimputatur, nihil moror. Su* î /ampaJij beo iambona per gratiam Dei confcientia tribu' anteobitit nal Chrifii, hic liquidum erit, Ecdelîam per nul fdéia. nbsp;nbsp;nbsp;non elle fedudiam. Cuius quidemfententiæcoU' t

tefiationis^ nofirx telles uos relinquo amp;nbsp;ip^' t hoc extreme fpiritu confirmo. His didlis omn^* « 1 minifiros accedereiufiit, ut dextris datis eccleb^ (j curam bona fide fufeepturos elfe pollicerentuu a Poftridie,quxiam quindecima dies fuit.libetoS 5 amp;nbsp;uxorem in confpedum duci iufTit, quibiis ul’' £ ualedixiffetjuxorem, ut liberorum curam gerertt j amp;nbsp;in pietatis ac religionis fiudio educaret, horta' ( tus eft. Vbi uerocrafiina quoque, quxdecimuU' fextum amp;C fatalem diem fandfifiimo uiro adut* j Pfalm. fi, hebat,aurora oriri ccepit, celeberrimam illam D^’ ti uidis pro peccatis deprecationem integram à pfiquot; t cipioad finem dudlisab imó pedlore pqs geini' tibus palam omnibus peregit. Interea tempoU* ç adfuerunt decem ex fratribus, in genua circalf' ( dlulum deuoluti fublatis om nes in cœlum ani' mis amp;manibus.Poftquam Pfalmum grauiamp;dif' ficili fermone totum abfoluit, amp;nbsp;ultima iatn u‘* tx portio fiiperclTet, ultimam uocem, S A v V ME CHRISTE lESV, xdidit. Et paulù J pollfpiritumcreatori reddidit, tanta animiperoiU niaIcnitatc, tam certa in Chriftum Dominum*;'

dult;igt;

(Juda,ut quotquot prxfentes erant, fingularem iiigt; inde animi fortitudinem, certiffitnam fidudam âC [n' inGgnçmin Deo tranquillitatem peroperent. Et ij' podquam uita hac defundus effet, magno amp;nbsp;puz ,11* blico luflu ad fepulturam elatus eft, ipfum funut ,ii* tota eiuitate S^omnis ordinis hominibus comiz ,o! tantibus. Vinunt etiam nunc Bafileac multi Si faz ,0* maamp; uitx integritate prxdari uiri, quihxc(ut p(( breuirtitne modo expofuimus ) fic reuera gefta elle tcftari poffunt. Extat pjrxterea Oecolam^az fi^ dij obitus optima Ede confcriptus Si in luccm xditus per pientiffimum doftiffimum'cp uirum, [OS SimoQem Grynxum, Bafilienfis ecclefix profef* jlji forem, fratrem noftrum dileóliffimum, qui omz -£ti nium qux fcriplit tpfe 8(. auditor amp;nbsp;fpeélator przt ij' fens adfuit, amp;nbsp;quia hxc omnia coram uidit, puz ,iii blico fcripto ueritati teftimonium maximas ob eau itf fas ferre uoluit. Quod fi hic Oecolampadq obigt; )}lt; tus Lutherum non latuit, nihilominus tarnen hoe fiH malignum cömentum fuiim per uniuerfam Gerz li* maniam longe latecp diffudit, periculum certe (Ü eft, ipfum hoe ex nullo bono fpiritu hauEffe, fed It* illius potius inftinftu fcripfifle, qui tunc tempoz li* ris difputationem cum illo inftituit, 8i quantum if* ex hoc eiusfacinore iudicare licet, Lutherum dû ii* fputando fuperauit. Qiiod E uero ex aliorum ruz moribus aut fcriptis illud didicit, amp;nbsp;ijs fc nitÿ ill) poffe exiftimamus incerta fama falfus tarn foez iiH nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;calumniamdcfundo iam intentauit, (acinus

fi' / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d 4

TRACTAT VS indigniuscerteamp; hoceft.quàm quodLutheru^, decere.autàquofedigne purgare pofTîr. alias optimum uirum D.Ioannem Oecolamp^' dium, uitacfandlimonia SC eruditione excellenii'' fimum , Lutherus tarn in hac fua Confeffion^ quàm alibi, inhoneftius (imul amp;nbsp;inciuilius tralt;3’' refolet, quàm ulli honeftatis SC modcftiar ama«' tes (utcunque Lutheran! nominis ftudiofi adit»' ratores ) æqua mente ferre aut commode exciiû» poifint.Qitanta enim donorum diuinitus fibi c»quot; ceflTorum fœlicitate abundarit, quo fidei orthodi» xæftudio.qua animi integritate, qua erudition' SC experientia tam in facrisfcripturis.quàm in lin' guis quinque potiffimum, Hebraica, Græca.U' tina, Germanica Si Chaldara ex parte, in oirin' deniqueartium liberalium cognitione, excelkni Ôipræftans fuerit, libri ipfius teftantur, SCpltitd ihGermania,Gallia, Italia Simultis alqsnaiin' nibusueredofti Sieruditi uiri comprobant. PO' mittimus hic ipfi deniquc Luthcro iudicium pri» nunciandi quâto feipfum interuallo præferat Oo colampadio. Nolumus enimgloriari inimmcm fum. Quàm uero in uitæ conuerfatione honcftu$gt; quàm eximio Si miti fpiritu pracditus, quàm U' boriofus Silonganimis.quàm diligens SC circui» fpeôfus, quàm aiüduus in Audio, qua deniquek* uitate, Chriftianæ charitatis ardoreSi precancK alTiduitate inftruiffus fuerit, quanta curaecclefîi præfuerit.Bafihenfîsecclefia, cuius Odelis paRo' per annoS

PRIMV s

per aniïos aliquot extitit, multiplici 8f ucro teftiz monio ctiam nunc comprobare poteft. Sanfta êCfidclisBafilienfîs ciuitatis ccclefîa ucritatis à pa* ftore fuo traditæ corona,gloria, teftimonium 8C figilium eft. Et fidelis ille ac uerus paftor eccle^ fixfux, quae tarnen Chrifti ccckfia eft, honor 8C gloria eft. Sed Lutherus fanfti 8C fidelis Chrifti miniftri honorem infamia polluere ftudet, cum interim hoc fuo ftudiofeipfum potius infamet aC

polluât. Deus illi peccata fua remittat, fid faxitut tandem fua ipfius facinora poflit agnofeere.

Redimus nunc ad intermiflam nonnihil exn pofitionem noftram,qua quid poft Marpurgenn f fe Colloquium geftum fit docemus. Vbi itaque ea,cuiusfupra meminimus,ad Franckfordienfes epiftola uulgata eft, SC eidem alter ille de MifTa priuata liber fuccelTit, tanta in Oecolampadium calumnia infignis, communt confilio inter nos, Tigurinxecclefix miniftros, ftatutum erat, fidei noftrx, doftrinx item SC rituum omnium ration nem Latine fimul fid Germanice conferibere, non

ftram noftrorum innocentiam tueri amp;nbsp;aflere-' •''' re,ôC hanc quoque typis cxcufam uulgare. Et iam I*®’ ad exttemam fere metam hie labor nofter defudagt;

tractates

Us Euangelq dodrinam prxdicantium fcrip'^ ™ oboririfoleac; fpemquoque bonam cflepolH^'' hir, Lutherum nihil pofthac tam abfurdi rum ; alios cius incentores ac ftimulatorcs qui ipfo longe in hac re nocentiores fint SC i”’ gis reprehçnfione digni : prxcerea illam quoq“' fpem iamapertam efie dicebat, quod omnes^ ca Domini cœnam exortx pugnx Sf contentii* I. nes breui per Chrifiianam ac ueritati confon^^ | j Concordiam efient tollendx,quod in ea farcit»* L plures amp;nbsp;principes 6C doóli uiri iam occupât^ tur ; SC hoc quidem tam falubre opus nos noi^ illo Apologetico impedituros querebatur. M»'’ S' ergo obfecrabat, Utah Apologetic! huiusxdiii” ne abfiineremus, fimul etiam fidem amp;nbsp;ftudi»^** tam nobis quam ecclcfqs noftris pollicebatur.H’ ergo tandem moti, Capitonis fententiam adm‘’ J? mus,ficutApologeticus in luce non xdereiutr Luthero atroces iliac Só noftrisôf nobis ipfis int«quot; P“ tatse calumniseamice humaniter cödonarenf* ** hacnimirüfpeanimati, ggt; plures elfe crederei»'’ per uniuerfamGermaniam homines abhuiu*^^' diaffelt;fluumintemperie liberos,qui tamnoft'’ rum quam noftræinnocentix amp;nbsp;Chriftianxto*. . ucrfationis non omninoignari efient.

Copiofius pauld SC fufius hæc omnia idd''' exponere uifum eft,ut hinc omnibus confier, »ƒ' *'•' pars pacis SC concordix ftudiofior fuerit. Si ® bon» fjidc Luthcru$, ab amarulentis illis

(lilt rtii

iûis.iuxta Marpurgcnfîs Colloqut) couentionem, ’j((i fibi tcmperauerit.

îl'“'

Q}'''^ c? rttione dt ConcordU inter iwfcerum amp;

HelutticastccltfMsaiiumfit,

IS uero,qux hadlenus cxpofîta funt, ea quoque qux in Concordiz negoz tio eucnerunt, cohzrent, ÔC cum hoz rum ab ipfo Luthero mentio quxdam {aAafit, nobis etiam paucis de his düTerendum cft.ut nimirum negotium omne pleniusintellû [il) gi.ueritas clarius agnofci, innocentianoftra [jo apcrtius cerni pofTit. Luthenis enim in hac ultiz ma fua Confeffione fie ait: Qnapropter fi quis jlt «el Marpurgenfis Colloquq aut conuentionis ru» XntfierHi more, uel alijs caufis perfuafus me (anaticorum or4t,n« J fententiam probare ôi inter nos conuentum efie quisillum jj putauerit, ilium per Dei nomen obfecro, nf hoc nobifeun (iil ullo modo credere dignetur. Deus prohibeat oro, fendre '^it utSC haftenusfecit, nemei nominis authoritate futet» uel minimum fanaticorum articulum feiens uo»

llO Icnstp uel tegam uel confirmem. Et paulo poft: ij) Nam uel centies quoquelaniariaut igné combuz ri mallem, quàm cü Zuinglio,Oecolampadio,âC jjji qiiicunçprætereafunt,*miferiôiinfœlices fana-* ©te lei* [i,litiei,eandem uel fententiam uel uoluntatem fequi, bt£(en

uel in illorum dodrinam confentire. Hæc Lutheri fc^wce* juerbailludfercinnuereuidentur.quafinos Luthe meç»

lum nobifeum feniûc glorUù fimus gt;nbsp;hae ucl

TRACTATVS

gloria uel Lutherani nominis authoritate noßrH* , fententiam mundo perfuadere SC inculcare quo; j dammodo uoluerimus, quaß tanta ßtillius apu‘ « omnes authoritas, ut nihil bene SC digne ueP j tflum uel fa^um uideri pofsit, qudm quodtuih' ZutLmno roauthorcdidumódfaftumeft. SedLutherül'i^ tj mine nihil fecurum SC lætojanimo eflTe iubeiqus. Su‘‘ c wn^iM uela quot;i™ authoritate nihil unquam uel pro'^ ti uimusuelprobarepotuimus; prarterea nunqu’* a illius tanta fuit apud noftrates authoritas.uth»'* p patrocinio multum proficerepotuirtemus. Fun’ q mentum.fuperquod nosxdifi'cauimus.Chrift“) g amp;nbsp;gloria noftra facrofanftr fcripturæ iieritaS^f ii ex illa hafteiius noftrates inftituere SC dodlrin’’ a noftramconfirmarefii tuerifolitifumus. 0““*^ ai quid unquam fecus facere,amp;i uel Luthero uel jj* n quibufcuncp homtnibus niti amp;nbsp;nobis cornttiW* q i' nitt uoluifl’emus,nobis nccaures nee fidem nfl* dl

prsebuiflentScripturis autem aufcultarunt.S^ P* amp;nbsp;crediderunt Interim tarnen Lutherum nunqu’' M fumusafpernati.fed uerbi pracconem SC ecdfHc miniftrü efteagnouimus,qui ipfi Domino et h , nbsp;nbsp;nbsp;pturarum authoritati atep eccleftæ nö minus qquot;^

^ötdttwl» nos fubieélus fit. Quod fi noftræ fententix n“'Ui lirjtdeiiiMn modo accedere nec noftrac uolütaticôfentire‘quot;'j«lt; ^ualefcunf iUudquo minus fîat.prohibere non pofrumuS ’’'ei autubifint, mel illud nobis ferendumeft.Qitibusuero rît''* not feparat bus fe hic tueri SC purgare pofsit,ipfe uiderit.P^’gr

lus certe fie ait : Obfecro autem uos fratres per men Domini noftri Icfu Chrifti, ut idem

P R IM VS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jt *

ill omnes, 8C non fint inter uos difsidia;fed fîtis in tegtutncorpus,eadémente,eademfentctia.Hanç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|

ergo Paulini dogmatis rationem fecuti hadenusi

,pii‘ eandem uoluntatem 8i fententiam cum omnibus ijs fecuti fuimus,amp; etiam nunc fequimur.qui ubi-* iiiW uis gentium fcripturis credunt,fidem fuam amp;fungt; jb» damentum in unum Chriftum, Dei filium,collo/

cantes Chriftiane ac pie uiuunt.Ëthic quidem âne ,(0^ mine fcindimur aut fcparamur, nifi ab tjs,qui iam -üÿ antcfefe à Ghrifto ôi fcripturis fcindi fiCfeparari pafsi funt.Eandem Pauli dofttinâ fecuti, aliorum 0(1^ quoqj confilia 8i rationes audire non fumus dediz gnati,cum de Concordia cumLuthero.imô cum uniuerfis infcrioris Germanix ecclefqs,ineunda» iflj) amice per quofdam compellaremur. Primo cnim jjJ alii quidam apud nos earn rem agitare cœperunt, ■ jW nec quifquam, ut Concordiam banc ambiret,un« quam per nos fubornatus eft,nc quid hic iniquius de nobis fufpicari Lutherus pofsit quafi nosdolq rî)f ôfaftu quodamhxc fubornauetimus, ut caufam noftram prauam Çqualem nos nullam agere cerlt; tofcimus) uelare ornare nobis liceret. lu autem, [ (ff res hæc gefta eft, qucmadmodum nunc paucis 8£ breui compendio illam complefti,non autem om piiîniaperfingulas citcunftantlas exponerefquamuis .ÿt’ SChoc ex omnium Comitiorum Adlis facile lice« jS.'ïet) inftituimus.

jii» Anno lyjs.circaiinem ferèmenßs lanuarq, ma PrimaCon pl'cnis 8C gtauibus de caufis Helueticxecclefix,quæ cordia ors ^liîEuangelqdoéfrinam abieffishumanistraditioni cafio, amplexatx funqComitia mifsis adhxc legaûs

TRACTATVƒ nbsp;nbsp;nbsp;,

fuis Bafilex habuerunt.Interuencrunt bis fua nbsp;nbsp;nbsp;J

te, necp alio (ficut ipfi teftabantur) quàm con^; । dix amp;nbsp;pads ftudio, quam plantare unice cupi'^'^ 1 cxcitati dodiifsimi uiri D. Vuolpbgangus Cap’’ { P. M.8i Martinus Bucerus,amp; multis quidetn^^, t piofis uerbis expofuere.efle quofdam pietate i” lt;nbsp;gnes uiros, qui tnultutn haftenus moleftiæ, la^! j ris 8C fumptuü infumpferint, fi quo modointcfj perioris Germania:, Heluetiæ in primis, ecd^'^ j amp;D. Lutherum.imôomnesinferioris Germai’quot; j ecclefias concordia Sd pax conftitui.Sd difcordiaquot; f ca Sacramentü oborta (quac in uerbis potiits 9”^ t ipfa fententia exilieret) commode declinari po^ fl Et hos quidcin eoufqj rem perduxifle dicebant,’ j, Lutberus, poftquam noftrorum fententiam adquot; tiones diligentius infpeftas plenius quàm ante'’’ àb alqs cognoucrit, fe humaniorem multo fid i”’ q gisfidum prxberecœperir, SdomninocuperCi' j, qui fenex iam, antca tamé papatum primo ag^ u fus amp;. aliorum cooperariorum laboribus adiu*' p diuiniuerbiarietequa(ratumfubruerit,ipfo quO' p, uiuente fanfla 8C euangelica Chrifti ecclefia in* num eüdem^fenfum unanimiter perduci qtid Hoc ergo ipfos (Capitonem nimirum amp;nbsp;Bud” j cnixeprecari 8C precibus fummis contenderti' t cum fidei Confefsionem côfcribere inftituifTei”’ i cam fie temperarc aemoderari dignaremur.utii’^ tutae Concordiç feruire pofletinon equidem qno ,, ueritati quicquam derogatum cupiant,fedut in ’ potifsimum, qui de Domini Coena ell.articuin/ ’ uci’

λ R i M V S»

Uerba, quit contentionis materiam prxberc pof* fent,omitterétur,8i negotiü omne citra contention nc paeate ceponeretur cöfcriberctut'^.Hoc cnim fi fiat, fperare fe Concordia fccliciterproceffurä effc. Poftremo illud quot^ fe omnino orarc,ut fi quan* doEcclefiarumuerefidclium inftituerctur Synogt; dus.Helueticx quoc^ ecclcfix legatos fuos ed able gare non deneftarent.

ef** niftros,pr«fentibus Capitone fimul SC Bucero, Ar if ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- - - - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- • -noftræ Confefsio confcripta eft,in qua de Can* tiegotio inter plures alios articulosfententiam no ftram expofuimus.hoc modo ; De Coena uero my Cmfifno ti* ftica fic docemus ; QuodDominus corpus amp;nbsp;fan-* de cquot;* guinem fuu,ideft,feipfum fuis uere ad boc offerat, mini in C5« c''* utmagis magis'^ in illis uiuat, 8C illi in ipfo.Non tordi«gr« C’ quod pani SC uino corpus 8( fanguis Domini ucl twm con« tnaturaliter uniantur, del hie localitcr includaniur, uel ulla hue carnali prsefentia ftatuantur; fed quod partis SC uinum ex inftitutione Domini fymbola

110^ fiht.quibus ab ipfo Domino per ecclefix minifte* n* rium, uera corporis SC fanguinis eius communie» 11* Ho.non in periturum uentris cibum, fed in acterz ■.d* UJE uita: alimoniam exhibeatur.Hocfaerocibo id*

Cl* eitco iuimur farpe.quoniamhuius monitu in cruci III’ fixi motte fangüinemlç fidei oculis intuentes amp;c. iti^ Pörtó in Confefsione hac illudiuris obtinerc omnino uoluimus.ut fi quis uerba noftra uel mu*

A * tare,uel in alium quempiam fenfum (diuerfum ab

ft nbsp;nbsp;nbsp;TRACTATVS

eo quetp ipfa proprip intelledlii accepta præ runt.amp;quihadlenusinecclefia noftra traditus eft)detorquere conaretur, nobis quotj uerba quàm fententiam noftram clarius expi*^’’ amp;nbsp;exponere liceret.

SjinoJui Poftea uero circa Aprilis fi'ncm noftris pcf *' IfcMcefis, ras ab Argentina miflas niintiatutn eft, SynO“'*.

Ifenaci Thuringiæ oppido ad i4.Matj diem i**. «flam cflc.in quam amp;nbsp;Lutherus amp;nbsp;plures alij fiarum, quæ in Saxonia, Hefsia amp;alqs infer'** Germanise partibiisfunt,miniftri unacumfuf**' ris quoç Germania: ecclefiaftis conuenireft^'“ rint,ui deuera SC folida Concordia confultad^ fiufimul autem petebatur.ut SC Helueticx ecc'r'^ gt;nbsp;aliquos c miniftris fuis co ablegare dignarei”'

Et cumlipcnuntiarctur,Synodusecclefiaruiflif , r, quas Confefsio illaBafilcæ ante conferipts*** in Heluetijs coalt;fla,et unanimi confenfu dccrri* H cft ,noftros tarn temporis anguftia quàm it'quot;* plus fatis longinquo fpatio impediri, quo ifl'J in tanta omnium feftinatione aliquem iliuc s’' gare poflent. Porro, uttam Luthero quàm al’i j lis ccclefiarum miniftris Helueticæ ccclefiæ na SC religio plenc SC folide perfpeéla effet, ’ Vuolphgango Çapitone ÔC Mart.Bucero p^'' i ras poftulatum eft, ut Confefsioncm noftraf quot;nbsp;lîlex conferiptam ipfis legendam exhibèrent. J rantes nimirum,ipfos hac leCla SC expenfa ter nobifeum pofthac iïrmam ÔC folidam pquot;^ inituroselTe, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

£oi'

P R I M V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;55

lt; Èodem anno mtnfeScptcmbri aUa Synodus Bafilcx coadta eft, in quam cum Si Capito amp;nbsp;Eux cerus aduenirtent, multis uerbis retuUrunt, utifc* naciquidem ncmine c doflorum numero inuen-» lo.unà cum alijs quibufdam fupcrioris Germanix miniftris Nuitenbergam ufquc profefti ipfum Lu ihcrum cum fuis conuenerint ; ubiamicè inter ilx

i J los conuentum fit,etLutbcro Confcffionem illam Bafilcx confcriptamnequaquâdifpUcere. Intérim

(y umen articulos de Domini Ccciia ab utriuûp par ArticuU i*^ lis miniftris Vuitcnbergx fcriptos amp;nbsp;receptos elfe, Fuitenbti in quibus Concordia folide côfiftere pofletifiqui* genfer.

Ill* dem amp;nbsp;nos illis fubfcriberc dignaremur. Et hoc quidc Hclucticx ccclefix facere detreftabant. N ec l'® cnimuiderepoterant.quod Vuitenbergenfes ifti O'* articuli cum Bafilienfi Confelfione uere 8C folide (lit in ipfa fententia côuenirent : in his maxime, quod t'’ in primo illo V uitenbcrgenfi artieuîo fie diceretur; fit Confitentur,fentiunt,atquedocent, cumpane ôC (1* uino üerc ac fubftantialiter adefie, exhiberi 8ê fu» li'* miCofpus 8£fanguinem Chrifti.Item,quod ini' dignisfutVaulüs ait)Ghrifti corpus et fanguis pot iiSj tigatur, 8i quod indigni quoque eadem ilia acci* œ' piant.fiDominiihftitutloSCuerba feruentur. Hic j uerolonga 8i copiofadcclaratione articulos hofee explanare Si exponete Bucerus cœpit, cuius tamê

V fummahucinclinabat,^Helueticx ecclefix Conz ,(t feffioBafilcx conferipta pet Vuitenbergenfes iftos iôt articulos nec infirmaretur,nec euerteretur penitus: fimiliter, quod nee Dhi noftri lefu Chrifti humani

' T R AC ï A T V s , tas.neC corporis eiufdem in coclos afcenfio amplius in mundo.hoc cft,carnaliter,fed in clt;illt;’ fua gloria amp;nbsp;honore manct)ijfdem illis negar^'“! firæterea quod Dominus noftcr lefus Chrilius fanélaillacœna iuxta iicram Chrifti inrtituii*’^ in ecclefia cclebratur amp;nbsp;diftribuitur ) per fcfefo'’ deli mente uere percipiatur fentiaturl];, 8!c. Helueticsc ecclefia: declaration éiftam Confe^i*’* fusc(citra fubfcriptionem tarnen) nihil obftarC’ contraria elfe iudicarent, necetiä fuos miniftroSquot;' quam aliter dociiiflefcirent.nihilominus adoU’’ praux fufpicionis periculü declinandü(quafiui“' licet in Helueticis ecclefijsde uerbi minifterio’ Sacramentisminus orthodoxe nec iuxta fcripi“^ fententiä fentiretur docereturdc, declaratio qu*’ de Verbi minifterio öC Sacramentis confcrip«’ Luthero tranfmifla eft.

Dtclaraùo Ex hac aüt Declaratione ad Lutherü fcripta b** deCana uem noftræfententiædeCœnaDnifummamp’' Vominiad cis cöprehenfam hue apponemus. Nullüaliüquot;' Lutheru. cibü uel potum animaiü, ad æternx uitx acqui® hem neceflariü.q uerum Chrifti corpus 8i fang’! nem ,p nobis in morte traditü.agnofcimus.Poi*' fumenimDominüin morte,p nobis traditnH'! incœlonecp in terra aliud eft,qd animas noftt*! imdtotühominem.in uita conferuare,cibareSb tiare polTit. Interim uero cum feripturis fimulft^, amp;uetuftifTimispatribus fatemur,Iefum DÖmiJ noftrü corporaliter ex müdo hocabqfTe, ad Dei patris in cccleftibus confiidere,nec ampliu’* terreni**

P R I M V S« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;54

. ( tcrrènumliunc Si periturum mundum detrahi aiîr li j deducipofle.QuapropterChriftiin Cœnaprscfeti d’’ iia(Chriftutn enim Dominum ccclefiae fponfum é ci'^, fidelium cocna non exdudimus)cœleftis, non ter-» renaneccarnaliseft. In fidelium cocna autemuerü iO*', Cbrifti corpus Sifanguis à fidelibus uere cditur Si ol* bibitur.at non ira crude amp;nbsp;carnaliter.ut Papiftx ha ftenus docuerüt(fubftantialiter nempe.hoc eft, coC (i®* poraliter fiuc carnaliter.pane incarnem amp;nbsp;uino in td fanguinë uerfo, uel corpore in pane contento) fed îS*'* fpiritualiter.id eft, fpirituali modo 8f mente fideli. in’* Cum ergo fideles Domini cocnä celebrant,Si Dos d’ mini panis ac potus fenfibus ipforü offertur.animi lO' fui cogitationes non pani aut uino immergunt, it’l'' quafi in hoc duntaxat conuenerint, ut pane Si ui^. !lt;’ no (quemadmodura domi fuse folenf) uefcantur, tj' fedinhocpotiusanimumfuum intendunt, cuius memoriaexternis Ulis fignis ipfis offertur reprse

blt;* fcntatur,8{c.EtficquidéinccEna noftra, quam ab 1 ƒ ipfo Domino accepimus,nequaquam nuda f-ym* 5*', bola,pane Si uinu fcilicet,habemuSf Qui enim ues iOi* ra fide Domini cœnam accedit, ôihaciuxtainftitn g**, tionem fuam digne fruitur, is promiifovû Dei bo-* 0^' norum particeps eft 8C redditur.remilfionis uideli-* fl'' cet peccatotum ac uitx acterntc.fed Si cum Chrifto

fidelibus cunftisunum corpus eft.Qui ante in« , v’ digne,id eft,fine fide (per qua folam Domini 8( fa Iutisefficimurparticipcs)de pane hoc ederit, amp;nbsp;po Cttlo biberit, ilium fibiiudicium manducare 8i hi»gt; bete feniimus, ut Paulus Ccripfit in Gorintliqs, Sic.j fl* . It « nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ci'

fl«*

TRACTATVi

Hacc.înquâ, in déclaratione ilia adLutheruW'^’j copiofius amp;nbsp;pluribus uerbis expofitafunt, cciam tllu precati 8( adhortati fuinus, ut hxc *1 confulere ßdfeamicum amp;nbsp;Chriftianx manfufi“ tj nis memorem nobis prxberedignarctur. nbsp;nbsp;nbsp;,

i,utfjerui His Lutherus per literas anno Domini * CócorJiam noftros tranfmiiTas refpondii, in quibus de cffgt;'’ Ci Honreÿcû. amp;:concordixnegotio inter alia fie fcribitiDeSs^ f( menco corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti ncqj nos h quam docuimus, ncc etiä nunc doeemus, 9, Cl'J’ t fius cœlitüs à dextera Dei uifibiliter aut inuifil’'^ urdefc^ndatuelafccndat. Fidei articule cóftJ'quot;' f infiftimus, qui talis eft: Afcendit in ccxlos, Sedo** dexträDei,undeuenturus.amp;Ci Qua rationell^* aut modo Dni corpus nbsp;nbsp;fanguis incocna Hol’' «

offeraturgt;cumuidelicctiuxtaipfius uerbü coni’' c nitur Ct ipfius celebraturinftitutio, diuinçomnil’* tentiac eSmendamus uel rclinquimus. Nulliusl* d uel afeenfionis uel defeenfionis mentionem i’’ ? mus.fed uerbis ipfius fimplicitcr inhxremus,lt;l''' ï' funt : Hoc eft corpus meum,HiC eft fanguis mf® •gt; Veruntamen.fi hie notidû plené nos tnutuo ini'' lexerimus, illud nüc cömodifiimum ac utiliflï''’ h fit,ut nos nobis inuicé amieos przbeamus Ä®? ma qufcp de nobisinuicc fperemus,*donec mu'quot; ^^trûb côtentionib. turbataaqua paulatim fubfidat,^* * wafjec Adhxcannoproximefequentc Maio méfi^ feçc» there ab Helueticisecclefqs denuo refponfum® quod amp;nbsp;ipfæ catholicç fidei articulis infiftere S® * qua in Confefiïonc âf Dcclaratione fua ad ip^^ iranfn'i'

gt; RIM VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;55

tranfmtlfa expofuerint, fententiS retinere, 8C in his cum ipfo conuenire uellent.fperantes nimirü,Lu«

(jj thero illud nequaquam difplicere pofl'e, fi prarfen* tix modus noftris ecclefqs cômodiffimis uerbis ac tationibus intelleftufacillimis cxponatur.Simul

P etiâ illud amicè rogabant,ut fi qd Chriftianse conz '^) cordiz et firaternç charitati aduerfum ad ipfum def fertetur.illi fide minus prsebere.ctnoftrâquocjfcn tentiâ zquo animo audire dignarctur. Helueticas enira ecclefias idem facturas 8C Chriftianx coneor dix ac charitatis ftudtü prompte 8C bcncuole fern* per fecuturas effç, ÔCc,

Vbi uero hzc peraéfa funt, nihil iam aliud q ue ’ tam pacem 8C concordiam folidam deLuthero no 'p bis polliciti fumus, ôC ueterü contentionc ac inimi ’, citiarum acetbâ memoriam ab uttaq; patte fublatS

J SCabobtâiameffefperauimus.InterimdcConcor ” diahaccumLuthero initaapud neminé tnortaliü , J aliter diffetuimusunquam.qipfareiueritas dicere a iuffit, amp;nbsp;haélenus breui côpendio expofitum eft;

imó concordix huic nunqua ita confifi fumus, ut terü noftrarü fpem ipfi inniti uellemus,ncc unquS in enm ufum illa detorquere ftuduimus, quafi no^ 4 fttam doitrinam hoe fuco illinere amp;nbsp;uenditarc cox naremut, qua Dei uerbo cöfirmare 8C fimpUcitate quot;ÿi cxornarc cöfueuitnus.Et cum indigna ilia Lutheri . P feripta ac conuitia, quorüfupra meminimus.iuftas taufas nobis prçbcrent,propter quas nbsp;nbsp;nos longe

.ji alios prçbere potuilfemus.nihilominus tamc,cutt»

amiciûam SC coneoidiam nonnuUi apud nos am*

J - ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'5

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TRACTATES

birent, omnem amaruIcntiS animo eijccre amp;gt;’•' ainicos plane faciles præbere dignati futn»®' forte offendiculum, quod contentiones iliac no^ 5(1 difeordig fama iam pepererant.tolli poflTet. C«* cordix ftudio moti fidei noftrx Confeffionclil’*^ fiiabfcpomniconicntionis fpecic Siamaruki”* conferiptam Luthero tranfmifimus, euideter nii* mm exponendoin quibiis amp;nbsp;quo patflo nobis^ illo conuenire poCfitJnterim non diflimulabiiquot;^ Lutlierum in poftremis fuis ad noftros literisq*'’ dam ut fibi fufpedlos nonnihil perftrinxiffe : q“*' ramen nihilominus.quantii porter licerettp, iq“* «imiter ferre uellet quoad honefte id fieri pol'* donee ipfi propius accederent. Atqui ex port** mis illis literis facile intellexerat.in qua nä fcni^ ria amp;nbsp;ecclefias noftras amp;nbsp;nos ipfos (nifi quis ra edocuirtet ) perfeperare inftitueramus. Qigt;°^ ergoLutherus fe uelcenties potins cremari, nobifeum uel cum ecclefqs noftris conuenire.'Uj Zuinglq, Occolampadrj 8(. noftram dotflrinaf’ teftimonio nequaqua approbare,imó eandf'” lo modo ferre Si admittere: uel fi neminémorö' quiequäde Concordia autdicereautcogitare'''* batùpfumequidé decebathunc animü fuuinc*^ primam ftatim CofefTionem noftramfeftart, literis fuis nullius omnino pacis aut cöcordi«'quot;' minirte.Cum uero omne hoc reuera ( ut haAtquot;* expofitum efl:)ab ipfo peraiflum fit,neminem tarn hebens itjgenq elfe arbitramur, qui no uk'.

immento Lutherus nüc bacchetur fif infani^'

' P K IM V S» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;56

tjuod nos Concordia hac nec gloriati, nec eadé ib tquot; I la(utLutherusfufpicatur)in aliquare abufi ßmus. 1quot;*’ * QjiàminiqMumO'EoJiilc LuthempoßConcorditene* ^otiumfefeprttbuerit.

ueropacetn iam folidam pofthac Zuingli«»

4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ifore.amp;côuitiandilibidinem uetevesiv Nf/îorw;

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Minitnicitias in uniuerfum fublatas 8i na hxrefit

quot;'i* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aboliras efle fpeiamus.ccce nonum ligt; accufatus.

)iS^ Dvûdc patribus amp;nbsp;Concillis anno ^ximo fequcn® in’” tcLutberusfcribitjnquoZuingliinn Neftorianx qi** haerefeos palàm infimiilat,eô quoddiuinitatëim« qquot;’ paffibilem effe aliquando contra Lutberü content q^ diffet.Etquamuis publicum bocconuitium,amp; pu oÂ^ blico fcripto infonti amp;nbsp;iam uita defunfto intctata ,(ti* calumniaplurimum doloris ac moleftiæ affenet, lit* nec dceffent pictatis ftudiofi homines, qui nos qcç

publico fcripto illi occurrcrc debere arbitrarentur, 10I' conditionis amen cius , quam 8lt; noftri amp;nbsp;nos

jpfi in ultimis litcris Luthero obtuleramus, me»

11^ mores turn fuimus, qiix fi quidhoftilius Concorx die initç aduerfum forte eueniat, omne illud amicè

11^ ab alterius partis hoïbus declinare 8f lenire iubet. Quapropter à publico fcripto nobis tempérantes iiigt; priuatas amp;nbsp;arnicas literas commun! omnium Ti' tlî gurina: ecclefiac miniftrorum nomine adLutheru ÿ!quot; dedimus,quibus illud potiffimum exponebamus; i«' VidifTe nimirum nos librum ipfius de Concilias et eü’ patribus seditum, in quo Zuinglium Neftorianx ïtscrefeos aceufet, amp;nbsp;hoc nobis fingularc animi do lote peperiife-.cü uidelicet ignorare non poffit,imô

II,’ . nbsp;nbsp;‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«4

tractATVS

px ipfo Zuinglio Marpurgi probe cognouerit. if* fum nihil prorfus cum Neftoriocömunehabfrt h nec unquä fentcntia: ipfius fuiflc fedatoré.nect’'' ® nuncefl’e.Quibus amp;illud addcbamus.quodZ»'’ glius uerä ÔC orthodoxä fidem de titraqj Chrifti turainuna indiuiduaperfonain fcriptis fuis tai'' tra Neftorium euidentiflimecôfefliisfit,inprin''J . autem in Cöfefl’ione fidei,Carolo Imp.Aug.tr’quot; mifta.Zuinglium dcnii^ uirum fuifte dodum,!’* num integritatis ftudiofum, ucrac etiam doff' næ amp;nbsp;Chriftian« fideifedatore. Orareergoflf' ut ab Imiufmodi cauillis Lutherus abftinere 5^ liora de Zuinglio fibi polliccri uelit. Et harcqaf iuxta Ultimi illius padi condition?, quae fi quH’ terutri parti in altera difpliceat,amice amp;nbsp;modcfto lud tranfigere iubet,nos ad ipfum fcribere teftab* mur: fimul etiam illud precati,ut fi quid ipfe Luil* rus ucl in nobis uel in dodrina noftra ( cuius coquot;

ti n u

PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57

.. f»r«t.bxrefeos accufaret, 8i hoe cum primis crimu pe nos apud oës inuifos reddere conaretur, quaß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

omnis iUa publica Germanise calamitas ex nobis potiifimumpromanaret. Atquitunequoqueplu«

Ïquot; . tes pii Sihoneftluiri nosnitnium faciles ôi benu quot;nbsp;gnosclîeiudicabanuhicenim non nos modo priz J uatim.fedpublicam ueritatis innoccdsc caufatn 'quot;’j fanftas^ ecclefias periclitari. Nos uero malumbo no uincere, Si licet in femel fufeepto erga Luthetii 1,^ filentio perfeuerare inftituiffemus.à feribendi tamc

Si laborandi ftudio in ecclefiarum falutem nequa» quam abftinerc,modeftix tarnen femper memores nullam iniquiorem Lutheri mentionem facere ftu debamus. înterea temporis tarnen priuatis literis i** I apud multos quidam noftratiü caufam hanc egez ft* runt,in quibus Si nos exeufabât, Si de Lutheri in* iuriisquetebantur.hocunü ôtantes, uthumanius nonnihil Siamicemagis nobifcumfutpotc Chriz ftifidelibus)ageredignarentur.

ift*’ Dumhçc amice geruntur.denuoLutherusprOî Luditnit ft**! tutnpit Si noftratiü cuidam, ciuiTigurino.huiufz omntm Tî o'i modiliteras propria manu conferiptas tranfmittit, gnrm« te» I' utexgenio Si argumente earum facile conqcere tlefi« mim licetet.ipfumnequaquam utfupprimercntur.fedßritanäei«

A* J ut ad noftras quoep omniü manus peruenirent, uo tiarn o- pa p’ luiffe.Multis enim Si fummis obteftationibus faz cî abnuht ’P*( tetur.fecumTigurinscccclefiç miniftris nihil com 5* I mertii habiturum, illotum libres Si opera necrez ft’j cepturumnecledfurüeffe.utpote cum quibus Dei i ' teclefix nullo modo cômunicare polfinuqui mulz ft’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;1

K** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

T KA C T AT V S

tosquidem laboresexhauriant.fednequicqu’; 'cnm iam damnati fint 8i. perditi. Ipfos deniqi iquot;* ros homines fecum ad Tartara abducere :

ergu udiiiuetiiuiiij uiurum oc Diaipiicmac participate nolle,fed ab omni ipforum impin’**, herum contra nos Si precibus Sfdoélrina puSquot;' ,, turum elTe, quoad uita hæc illi fitperftes fit. iSi’'' . Si Deum orat, ut uel aliquotnoftrum coniin’^ ' Si miferis ecclefqs opemferre dignetur, utf* Î. Ituiufmodi Si fedudlorqs doóloribus liberari f* fint. Qiiibus multaalia contra Zuingliumqn’ ƒ abfurdedióla Si conuitia accedunt, quibus ^lrinam noftram (quam uenenum iiocat ) Et tales quidem ab illo literas itequaquamnf élabamus, cum ïiulla illi per nos data effet tai”' ra fcribendi occafio. Præterea fi ille aliquidco’ nos habebat, tnaiori ccrtecutn prudentia

■nobis ipfis,quant alqs.ea perfcripfiïTet.

' Cum ergo quotidiana experientia edofli^’’' thero non modo nullam pacis concordiaefp! proficifci, uerumetiam eundem ilium tam ecd^ noftrisquàm earum miniftris,Zuinglio.Oelt;^°'’ padio amp;nbsp;nobis omnibus,quæcunq;illi Satan gereretconuitia criminaimpingere uider^quot;'-6d noftrum illud filentiil ac in iniurqs ferendis’ ganimitas ueritatis negotiü non modo non pf** , herct.fed etplurimu remoraretur.cömuni èC “J mi omnium noftrü, quotquot Tigurina: miniftrifumus, confilio,Lutheri calumniiJ fine fummi numinis opeSi gratia* iundbs“* i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;III*

« ■'P R'ï M V S»-^ ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;58

nium uiribus iufte.modefte et fortiter occurrere dca ctetumeft. Et primo quidc ZuingUi opera denuo excufainlucc ardere ftatuimus-.in quoniacditione omnes recognofeendi 8i transferendi labore»

Rodolphus GuahberusTigurinx eedefiæ , quæ

i apud D.Pettü eft minifter ecclefiaftes, frater no« fterdileélus.fuafpontefub^t. Hoc uero no utali-»

*' cuiinfultareliberct.fedinboc duntaxat facere infti niimus.utfingulicxZuinglqlibris propriaindu-’

J ftriaperdifccrct.ipfumnecbominc fuiffe impiüßC ' f iniuftü,nec doftrinä eiufdc.quam in Tigurina ec« elefia tradidit.bxreticatn effc,quemadmodü Lutbe 'rusfubindefalfócalumniarïfolet. Accefferuntbis nöpaucorücmultis nationibus eruditoru preces, ‘ ; qui ocs utZuin glq opera denuo excuderetur, ami ^ccpoftulabant.Necimmerito. Certó enim cöftat.

j Zuingbum fua doftvina falfam religionc fimul 8C doftrinä ualidiffime oppugnauiffe euertiflc pe nitus'.c contraaütuerâ fide ,boneftat€,rebgionem

y fobde plantauiffe 8C cucxifîe, utpOte qui in oïbus

’b Cbviftianç modeftiç ftudiofior et à couitqs alten us «nagis, qLutberus femperfuerit. Teftes bic cita» mus omnes,quibus utriufcp libros legere contigit.

'a nbsp;nbsp;nbsp;Dum uero bxc extrema neccffitate cöpülfi in ec

' Ç defiatü amp;nbsp;omniii noftrum, imd ueritatis.qcp öt pie tatis.affertionemmolimur.ennouusLutberilibet'?”'

-dam denodium, cuius fimile mundus non uide» rit.efl'eiudicanf) nobis offertuv. In boe can dem

' J iUaminmifetos Sueimctos uelfanaücos (crociam

TKACTATVS b,

amp; rabtem excrceri deprchendinms. Vbi fam«quot;' C( ijs,qui hunt pr«ce(rerüt,hbris nos in primis nbsp;nbsp;nbsp;fti

nöobfcurccöiicErcpoteramus. FanancosaufS^’ it cramêtarios à ueritate defecifle, Liithcri accrriij* ft hoftcs 8lt; ccclcfiæ turbatores faftos Diabolu*’quot; ffl loco habere dicitSf nuncquidem nos ucrirati®* Li tute ftratosfuccumbered^ latere, ut primum h Lutherus c uiuis excerterit,cateruatim prorupt'*'* bi erte.ut liatrefim noftram longelatelp fparger^P, tgt;: fimus. Hic ergo nouis ftimulisprouocati non^ pi fcurc uidcbamus tam honeftatem quam ïi fut^rri temipfam iubere, utuiuente adhuc LutheroP' èreuit Je fa tinax illud filentium rumperemus.Nec tamC tramento omnibus contenais, tandem ultimo hoe ü'’’ Cwftfw. fuo.quem breuem Confefsionc inferipfit, pf®^ pens oninia quae antehac inique, abfurde et i”’ nefte nimis egtt, quafi obfignat, amp;nbsp;omnein f“’ immodeftiam.quain ecclefîas noftras, in ani^^ fores noftros ôî nos ipfos debacchatus eft W' iq compendium quoddam 8C. breue fumms^'j conaa^m omnibus fpetflandam proponi^' nos uel inuitos SC ceu crinibus arreptos in nam ô£ pugnam proaahit,dum nos qui W rifumus qoniinacim perßringit notât, b' quidem haélenus de his dixiiTe fufîiciat, qn* hoc di^a funt,utconftet tandem,quàm ini^quot;* êô hoftilem Lutherus ab eo tempore quoepP^’^ bis prçbuçrit, quo Côcordia inehoata SC

Nunc qero uniuerfum hoc Marpurgenft

ioqui) SC Concordix negotium, unà eut»

ÎKÎMVS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5^

bus tam prxcedentibus quàm confequentîbus SC £ll‘ coniunftis Lutheri gcftisfcriptis'tp,pr«terca no* ,oi* ftrum illud diuturnum filentiuin,noftrS longani*

initatcm.noftra quo^ Ccrïpu SC ada omnia mode iit* fto SC fobrio omnium fidcUum iudicio commitâz mus,ut illi nimirum in ecclclia iudicent, nos nc an [is* Lutberus fidelem eedefiam infeftet, turbet SC one* tet:ut[ictiam pacis ftudiofiores uel eifccni animili bidine ad turbas promptiorcs (uerint; btri altcrius partis homines uel inuitos non fine apena ui ad pugnamcoegcrint,ofiendiculorü apudinfirmos authores(uerint,quideniquc omnis Chriftian* modeftiz immemores temere 8( non fine

£0^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;graui ofiendiculo in multos ti uiucn

tesadhucquitadefunz

oi* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aos def(uicrin(

badenus«

{«gt; ■

gt;1«”

it'

(i?

■

’’’

f

TRACTATVS

SBCVNDVS.

‘

H I S pratmifsis, noftrst quocp dodrinæ c®!* pendium Si Cönfcfsionctn.diuinófic faucntcquot;' tl inine,exponem.us,quid iiidelicetdefanélx Si d tholicç fidei articulis.quid etiam de Domini ö Cœna ex Dei uerbo und cum fanóla Si Catlioli' fi Chrifiianorum ecclefia 8C crcdamus Si doceaifl^ atquihocmodo omnibus notum faciemus,quot;* ’ ecclefïas.quarum minifteriumnobiscommif^*’ eft,itaerudiie8iinftituerc,ut uerc Chriftianostl^ p (flores decet,amp; nihil prorfus uel cum hæretici^^ h hærefibus illorum communehabcre.E diuerfo^' q «heri quocp de Cœna Domini fîdem êt doSlrin’J § quàm probe nimirum ilia cumdiuina ueritatc^ c Hcterisecclefiædoifirina coueniatjexarninabimquot;* n

Tigurma tcclcfiit mmiflri,non Z tiingliani, ftd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ç,

nipnc : nec ^uiclt;]ult;m aliud, (juodfcripturis tradituiHv' g O- ex his ueram,ueierr cr orthoxa fid(m aedunt ac do(l^ j,

RIMO omniumueroil'“^ f, fatemur, nos non nifi Clgt;gt;' ftianos amp;nbsp;Chrifti difcipul'’^ ç, non Zuinglianos, non 0'' j, colampadianos.etmulto'quot;' nus Lutheranos, uel Luth^ difcipulos elTe.Nullum en'quot;! praeter commune illud ei'quot; , ftianor»quot;*

SEC VN D VS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4«

ftianorum nomen, ab ipfo Domino K redem/ ptore noftro defumptum , nos uel ferre, uel ad-» mittere uel amplefti poffumus : nec etiam ecdex fias, quarum miniftros nos Dominusconftituit, flit’ aliter docere folemus. Paulus quippe ad Connx ■e# tliios fcribens fic inquit; Cum ivnusquifqj ueftrum i.Cor.i. O 0 dicit,Ego quid? fum Pauli,ego uerb Apollo, ego j. i(jgt; uero Cepbx, nonne carnales eftis'l uelnumdiuix jlif fus eft Chriftus'iNum Paulus crudfixus eft pro uo bis'laut in nomine Pauli baptizatieftis^ Etquemx

(i( admodum ibidem loci inquit apoftolus-.Quis igi« tur eft Paulus'; quis autem Apollo^ nifi miniftri

JI per quos credidiftis,8lt; ut cuitp Dominus dedit.lta nosquocp tarn Zuinglium Si Oecolampadium, jV quàm plures alios,qui primi inter Heluetios Euan gelium prxdicarunt, Chrifti miniftros elfe iudi« (1 camus , per quorum minifterium ueram fidem ,1^ nobis reuelaritDominus , amp;nbsp;ex Anticbriftianis tex nebris in euangelicac Si Cbriftianç ueritatis lucem rij^ euocarit.EtquemadmodumBerrhccenfes illidili* /flo.i gentiBiblicarum fcripturarum leftione Si exami«

((^ nationePaulido(flrinä Si ueram Si orthodoxam I Si probatam efl'e inucncrunt-.ita nos quolt;^ Ecclex 11* fiaftis illis noftris,uel uerbi prxconibus.eouftçfix bl* dem babuimus, quoad doélrinam illorum in fax l«^ cris quocç fcripturis contineri uidimus,Si ipfi fcrix X pturac teftimonqs fuffulti illam tradidcrunt. Homi ii*’ nesenim illos fuilfe indicauimus, Si tales hodie hb' quotpiudicamus,quicitrafcripturasfacras falliSi ó'*. etrare pofsint. Quapvopter fundamentu noftruirt

TRA CTATV^

omne in nullam carnem ac fanguinc.fed in u!u(l! tis Dei ucrbum coiiocamus.Interim uero nos nuigt; quam non amice firn ui acut dignum amp;æquuni eft offerimus, quod fi quis nos per facrofanólx^ Canonicx fcripturx authoritatem meliora Si uc' riora edocere poterie,ilium lubenti uolenci ani' mo audiemus,illum fequemur, illius ctiam nx non fine laude cc gratiarum adlione locum xquot; lentes dabimus. Abfq; fcripturis uero, uel conX’ carundem authoritatem,uel ctiam liarurn teftitno^ nqs quidem,rcd uiolenter detortis Si peruerlis? uera,{implici apoftolica fide (diuinofreti auX'' Iio amp;nbsp;gratia) nos nunquam abduci patiemur.

De rrriptu- Defacrofanfta Si Canonica faiptura in IW' modum credimus docemus. Sanda fcripix'’ Canonica,qux ucra Si infallibilis eftxterni Deireuelatio.perfpiritum fandum tradita, fandos prophetas eteledos apoftolos mundo“' humanogcncri prçdicata Si defcripta,omniii u'** ftifsima, perfedifsima Si prxftantifsima dodriquot;* cft,omneilludabfolutecomprehendés acdocc“^ qd ad falutarc Dei cognitionem, ad ueram fidti* fpcm firmam, charitatem no rimulatam,ad uer*”* deniqjDeicultü,aduerä etChriftianäiußieiaƒ uitx qiioq? honeßg fancquot;ix Si bcatç inflitutionf* ncceflario requiritur.Etquia Dei ucrbum eft,Pf fefe Si in fefe abunde fatis fidei,authoritatis, tudinis,ueritatis,xßimationis SC perfedionis bet:ita ut non perccclefiam demum uelhuma“'’ ftimoni) authoriutem a uthentica reddi, uel huquot;’.

SEC VND V S.

Scriptura hacc canonica ueteri 8C nouoTcfta« ri{gt;rïC4« memo comprehenfa eft. Veteris Teftamentilibri nonic« fcri funt, Mofis Pentateuchus, liber lofue amp;nbsp;ludicüm, pt«r«, Ruthjibri duo Samuelis amp;nbsp;Regum totidem, duö ctiam libri Chronicorum,totidem qUoqj Efdræ 8C Nehemiæ,liber Hefter.His uero Si librü lob, Pfal« tetlum, amp;nbsp;tres libres Solomonis, Prouerbia nimia rum, Ecclcfiaften amp;nbsp;Canticaadnumeramus; quaz tuor item prophetas maiores, óC minores duodez cim.Quotquot’uero extra Canonem hunc numez rantur.quales ferèfunt,Thobias,Iudith amp;nbsp;alq quiz dam,nequaquam pari auihoritate cum primis illis prjcditos, ncc eodem in pretio hab endos effe cens» femusânterim tarnen eofdem necdamnatnus, nec reqcimus.Na et olim in ecclefia lefti funt.et etiain num hodie.fi reéle 8C cum iudicio legantur, fuü in ecclefia fruftü fet unt* Quod fi uero alicubi prioriz bus illis nô per omnia cSgruere uidebuntur, iuxta illorü normâ fententiâ dirigi amp;: exponi debent.

Euangelium Matth«i,Marci, Lucæ amp;nbsp;Apoftolorü Afta ab eodem confcripta, Siloänis euangelium. Quatuordecim item Pauli, feptem aliorum apo ftolotü epiftolas, unà cüReuelatione lefu Chrifti, qualoäni apoftolo Si Euangeliftæ cxhibuit. In hi ice modo enumeratis noui Teftamcti libris nullo loconodofiori nos offendimur, nec quieqin illis ftramineietfefufpicamur, 8lt; nihil etiä inordinate cofufe mixtu ctedimuS. Er licet hominü fpiritus f

TkA Ct AT V s

cum Apocalypfi 8C alqs nonullis minus cSucnii* poflu,nos huiufmodi cöuenientiä no muku mort mur.Scimus enim hominuiudicia fcripturis, non aüt fcripturas hominü iudicijs accômodandas cfTf' Deintw: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De interprctatione aüt facrofanélç fcripturac Cl

fretatione nonicac illud fentimus 8C docemus.quod nô fecuii fcripcurit. dum cuiufuis hominis fcnfum amp;nbsp;opinionc.multo minus aüt iuxta uniufcuiuftj libidinem, fed per îpfam 8i ex feipfa iuxta knguarüproprietates.eti ligentitam antecedentiü.gconiundlorû amp;nbsp;conft^ quentiû.omniü denitp circüftantiarti confyderatio' ne,iuxta aliorü deniqj loeorri,qui uel dariores, fimilesuel côtrarij uidentur.fententiâper fidei^^ eliaritatis régula normaml]; cxponi debeat.

De patrib. Et ficubi patres, facrofanflae ecdefiæ doftorrti fcripturas hoc modo interprétât! funt, nec aliqu'*^ in hanc modo prsefcriptam régulant legcmued^' liquêre.illos non inuitipro fidis 8C indiiftrijs fcfi' pturæ interpretibus amp;nbsp;eximiis fanéli fpiritus org’ nis agnofcimus,quorü laboribus ôi induftria minus in ecclefia ad nominis fui gloriam amp;nbsp;liuni utilitatem ufus eft.Quapropter illorum con* temptores nobis minus probari pofl’unt.

De humât nbsp;nbsp;Reliquasuero hominü dodlrinas amp;traditiôdi

«il traJitio quocuncp tandcfplcndorc,fuco,authoritate amp;nbsp;niiuf. tuftatecômcndentur, fi nullis fcripturarü tcffim^ nqs nitantur, practerea à Deo quotp, à fcriptura uera fide abducant,uelin lu fee nos impediant: omnia uanas inutiles,inefficacesqqj, imóp^ niciofas Si noxias iudicamus ; quemadmodut«

Sfec VND VSZ ' nbsp;nbsp;nbsp;41

i(* Ipfe Dominus de ijfdem pronunciat,Matth.if, nbsp;nbsp;nbsp;gt;

)(J Cæterû Fcripturac huius Canonicæ hic unicus Seoput :)lt;i fcopus eft amp;nbsp;finis,ut omnes omniü gentiü ói loco priptuM.

rum homines perhanc de Dei gratia, dileétione et 31 fide,deredïptioneitem,bcneficentiaetfalute mun iill do huic peccatis conuptifTimo.in Chrifto lefu cu-» liè tnulatim exhibita prarftitafci?, erudiri amp;nbsp;inftrui pof* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:

r(( fintïin primisuero ut falutis huius per ueräfidem di participes,rcnati iam amp;nbsp;fanfti Dei patris filii faóli fc' omniü quoqj bonorü eius hæredes conftituantur. ,-4 ioi In Chriftianæ fidei negotio non aliud uel cre^ De/ide. jd dimus uel profitemur uel docemus, qudm quod à {1 fanftis apoftolis nobis traditü eft, amp;nbsp;quod à Chrilt;

Rianis maioribus Si parctibus noftris accepimus.

(gt;i Etilludquidchaélenus conftantcrSifideliternul lid la ex parte uiolatü retinuimus.idem nimirü, Chri.* if' fti fic fauente gratia,in pofterum et extremum uitte (i' tioftrx finem retenturi Si confeiluri.boc modo;

gj Credo in unum Deum : pattern omnipotente, , o' creatorem call Si terr«.

t' EtinIefumChriftum,filiumeiusunigenitum, , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.4

0* Dominum noftrum.

Quicöceptus eftdefpiritufanólotnatusexMa^' j

(il ria uirgine.

e' PaflusfubPontioPilato.crucifixus, mortuuset ,,,

0* fepultus eft.Dcfcendit ad inferos.

• ■ Tertia die refurrexit à mortuis.

d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Afcenditadcalos.‘fedetaddexteramDei,patris

»mnipotentis.

• {( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Inde uenturus iudicare uiuos Si mortuos. • .7

flt; t .u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f X

TR. A CTAT

8 Credo in fpiritumfanftiim.

Sandlä ecdeßam catholicä, fandorü cömunio^ IQ Peccatorum remirtionem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(neW'

tl Garnis refurreftionem.

12 Ec uitam æternam.

t Et hoc qiiidc facrofamflar.uetuftiffimac 8[ cathlt;gt; Pe Deo C3- liCac fideinoftrarfundamentoinnixi, uerefimula« facrofart: cuidenterdocemus öifatemur,unicüduntaxatfaft ilatrinutis ftum.æternü.omnipotentcDominüetDeum eflc, te. in facrofanda indiuifa 8i inconfufa trinitate, Deu patrc,filiü, amp;nbsp;fpiritum fandlü. Et qiiodquæcûqj in re» natura funt.tam uifibilia q inuifibilia, à De« in hominis cömodum bene SC recle condita finü Si per eundcilium conferuentur fimul Sfadmini* ftrentur.Quapropter Deus nö ^ptercreationëmö do.uerüetiam quotidianä illam conferuationc, bo nitatearternä,mifericordiä, prouidentiam, confoU tionem 8^auxilium,humani generis pater eft.

i, Credimus Si docemus, Deum patrem no poft Vediuinita creationem modo hominum patrem fadlum effe» tt Chrißi, fed quod unus ille Deus amp;nbsp;uerus pater ab aeterno fuerit,linde amp;nbsp;filiü habeat zternum, unigenitü, ab aeterno ex Deo patre diuino 8i ineffabili modo progenitum. Credimus 8i docemus hunc Dei fi' lium ex fubftantia patris , 8i proinde coeifential^ coaequalem autconfiibftantialem ,eiufdem inquS cum illo fubRantiae,naturae, uirtutis,potentiae, ue/ rum deni^ SC naturalem Dominü atqp Deum fU'' per omnia,in omnibus amp;nbsp;per otnniaeife. Filiü ta« mcpr^cipue Dominü noftru eirefatemur,ed quod

nof

s EC VND V s. 4î nos ex Satanse dominio.poteflate 8C tyrannidc libe rauit, et nos fanguinc fuo nobis effufo redcptos peculiü fuü fçcit|; qua de re poftea pluribus agetiir.

Credimus amp;nbsp;docemus, quod idc ille Dei fîlius, qui ab seterno cum pâtre fuit SC eft, in hoc facculo, De huma* iuxta Dei promifTionc p miniftros SC cultores fuos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cfcri

patriarchas 8C prophetas traditâ, uere humanâ na^ pj, turâ exbenedidfæ uirginis Mariae, quae Abrahami filiaSC ex Dauidis familia oriunda crat, carne ac fanguinc affuinpferit, 8C ex ilia intemerata SC cafta cxiftente amp;(. manente uirgine uerus Deus SC homo (in una indiuifa pcrfona, naturis tarne diuinitatis SC humanitatis no confufis) natus, hominibus.ffa tribus fuis.ç omnia (folo pcccato excepto) anima nimirü rationali SC immortali SC carne mortali, milis faCbus fit,Et in hune modü,ilium non ex ui* rili femine, fed è fanélo fpiritu in caftae 6C internez ratx uirginis utero, ex illius benediClo fanguinc, uerü SC naturale hominem conceptû, SC ex eadem ilia uirgine uerum hominc, mundü tarnen SC fa nz ftum.progenitûeffcjCÔfitemur. Omnes cnim hoz mines iuxta natqfâ fuam in peccatis SC concipiun* tur, SC filii iræ ad mortem nafeuntur. Quo loco rie peceat» Originalepeccatü diferteconfitemur. Namfihuz Ori^indli. manum genus per Chriftum müdari, SC à peccato fimul ac morte liberari et redimi oportebat, neceffe erat,ut immaculate SC fanéie citra omnem pcccati maculam conciperetur nafeeretur^, ut nimirü imz maculatâ 8C mundam hoftiâ pro adultis fimul SC paruulis ad noftri purificationem SC redemptions oiferrepolf«, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f 5

TRACTAT VSr

4 nbsp;nbsp;Credimus amp;nbsp;doccmus, quod idc illc Dei amp;nbsp;Mi

DeChrifli riacfilius. Dominus nofter kfiis Chriftus, falutü deârina et uiam in terris liifce,inter falutis noftræ adminiftrï^ eptriiut. tionem.pcrfeéle amp;nbsp;abfolute tradidcrit: 8iquod ille.ut fe unicum uitæet mortis dominü eile,quif® , lus iuLiare queat amp;nbsp;penes que auxiliü omne qux(gt; debeat.ccrtius nobis demonftrarct, omnis generis morbos curaucrit.ucntorü marisep ^icellas domuS rit,Satanæpotentiâ réfrénant,omncaduerfariai® poteftatc depreflerit, pcccata remiferit, 8C mortuoS Dtmorte quoepin uitâreuocarit. Et poft hæc omnia eund* Chrißi. ilium uolentc nbsp;nbsp;fua fponte fe in morte tradididS'

' nbsp;nbsp;amp;nbsp;à ludæis quidc turpiter ßi ignominiofe prodW

traditülp, à gentibus uero innocenté crudeli fuppd cio excruciatü SC poftremo in crucc affixum efle cr* dimus.Et hic quidé,hunc Dominü noftrum lefun* Chriftü.uerüDcum Si hominc,non propter fe,fed propter nos S^peccau noftra indignos SigraueS dolores fuftinuifle. Si in Humana natura (utpogt;s qusc mori poterat) reuera mortuü Si fepultü efte, tcmur.Hanc ueropalfioncfandlam ôCinnocendS filij Dei mortc,unicam,pcrfcdlani et æternâ coraiquot; , Deoiuftitiâôfueramprototiusmundi pcccatisfs tisfadfionem e(re,firmiftimc credimus.

Deiußißca Qi’apropter certo hoc Si folido huius noftrç tionehomit ræ, indubitatæamp;Chriftianæfideiargumento i®' ftrudi,nullis humanis uelopibus uel mcritis.fed per folam Dei gratiam, id eft, per fanélâ illam cru' cifîxi fîlrj Dei paflïonem Si innocenté mortem,!'® mines iuftitiam confequi, à peccatis mundari, ue!

. eorundel#

S E C V N D V S» 44 eorundemfatisfaftionem aut expiationem impez trare pofie docemus. Et quod mortis Chrifti, inno centix 8C meriti participes tunc reddamur, cû Dei fïlium noftrü efre,amp; propter peccata noftra, ut nos nimirü iuftos Si beatos redderet, mortem fubqfTe, uera amp;nbsp;cöftanti fide credimus.Dei gratiä cnim.quç in Chrifti paffione Si morte q cuidctifl'ime fefe exe ruit.nequaquelcontemnere ucl annihilate uoluz purificationc,falutc Si iuftitiä nofträ uUis aliis me-» dqs.prxterqunicx Chrifti lefu paffioni amp;redemz ptioni ipfius p fidcaccepiä ferremusicum uidclicct Paul« apoftolü audiamus.q fic dicitiNon afpernor gratiä Dei.Nä fi per lege eft iuftitiä,igitur Chriftus fruftra moriuus eft.Gal.i.Etrurfum ca.j.Si ex lege eft hæreditas.nô iä eft ex promifTione. Atq Abrahx per promiflione donauit Deus. Vnde qui fide hax bent, cum fideli Abrahâ bcnedidlioné aecipiunt. Quotquot ergo ab Adam primi parentis tempore uftp ad Cbrifti aduenni apud uctcres fanfti amp;nbsp;iufti faftifunt,eos perfolumlefum Chriftum, benediz ftum illudfernen, in fide fanftos 8i iuftos faótos effe ex gratia,credimus amp;docemus.

Credimus ité docemus, quod lefus Chriftus, J

• uerus Deus amp;nbsp;homo.eo ipfo corpore,quo in crucc 'De refurrt fufpenfus 8lt; indedenuoablatus amp;nbsp;fepultus fuit, à flioneCbri moriuis refurrexerit : fic ut uera ipfius caro 8i oft a, ßi, id eft,illud uerehumanum ipfius corpus und cum anima eiufdem rationali SC humana, nö deificatü.

TRACTATVS

»deft, in diuinitatemmutatum, fed clariftcatunt duntaxat fueric. Clarificatio ante uere Immani cot lt;juicl, poris proprietates uel fubftantiam amp;nbsp;formam, net confumit nec tollit : fed ipfum corpus amp;nbsp;formant ' ipfius ab omnibus morbis uel uitijs autinfirmita' tibus.urpote metu,terrore,dolorc,triftitia, folicitu/ dine,curis,odio,carnali amorc.cupiditatibus, gagt;* dio,ludlu,atTedlibus,tHrbationibus,fame,frigorc, scftu,lalfitudine,omnis generis infirmitatibus moleftqs.in primis autc mortalitate libérât: c con*' ira uero corpus SC formam corporisgloriofam.cla ram.immortalcm 6^ incorruptibilem reddit. Hu^ iufmodi corpus Paulus gloriofum SCfpirituale d* cere cofueuit;non equidc.g) pofthac no fit ampliuî caro.ôf in fpiritû träiierit ; fedquod nullis ampIiuS carnis huius moleftqs obnoxiü, nec uitqs SC infit' mitatibus fubiedü, incorruptibilitate, immortali' täte amp;nbsp;in fini tis alijs fpiritualibus donis ornatü

Virtui rcs Et quemadmodum Chrifti corpus à mortuisft furreClióif^ fijfqtatum.uçrum corpus manfit, pofthac uero in’ Chrifli, mortale SC gloriofum faólum eft.'ita omniü quolt;f fidelium corpora in refurreftione Chrifti lefii cot pori conformia reddentur: qua de re in undecimo fidei noftrac articulo plura fequentur, Gloriofa t' nim ilia à mortuis refurretflione Dominus euidef tilfime euincit Si demonftrat, quod peccant c nic* dio abftulerit, mortem ex peccati malo promanan rem débilitant, uitam uero rcftitucrit, SC inferos mnibus qs qui uera fide funt praediti expugnarif« SC Satanam potenter deuicerit.

CreditnuS

secvndvs, 45

Credimus 8i docemus, quod dominus nofter lefus Chviftus cum eodem illo fuo à mortuis refu-« Tie afeenfio fcitato uerc humano corpore in ccclos afcenderit, ne Cfiri^i. nee in terris hifce pofthacagat corporaliter. Nam iuxta uere hutnani corporis naturam SC proprieta tem lino amp;nbsp;eodé temporis momento non nifi uno in loco quocp.non pluribus fimul.exiftit.Cum ue ro carnem noftram in eerlos fubuexit.amp;ad dextez ram patris fut,id eft,in æternum gaudium 84 fccli* citatem collocauit, certo iam illud fore fciunt om« nes fideles, quod uia coclorum aperta iam SC reclu fa fit, 84 quod ipfi quotp per Cliriftum, cui credüt, anima fimul 84 corpore inxternäuitamfintträP ferendi. Dominus enim dilucidis 84 claris uerbis dixit : Volo pater, ut ubi ego fum, ibi etiam fit mi/ nifter meus.Certa ergo 84 inconculfa carni noftrx fpes fixa eft, quod cü Chrifti Domini 84 fratris no ftri caro in coclis iam habitet et uerfenir,ipfa quoc^

illuc transferenda, 84 illic iuxta Chrifti promiftio/ nem,loan.i4.locum fuum habitura fit.

” Præterea ad dextram patris cœleftis Chriftus do De fefsione Î minus refidet,id eft, is qui uerus Deus 84 homo eft Chrijii ad

pari potentia SC pari gloria cum Deo patre regnat dextra pa* ® ó4imperitaf.ita ut omnia ipfiuspotentixfubieélatrif, * fint,84 ipfe unà curti Deo patre 84 fando fpiritu o» mnia fuftineat ac conferuet, 84 uerus atep xterniis

* Deus adoretur fimul 84 colatur. Ad Dei dextram Chißiu ” omniüfideliüfummus pontifex 84 fupremus Rex fitmmusfi ' confidet. Chriftus lefus omniüfidelium unicus, deliu pon« » Kternus SC fidelis pontifex eft.Omnes fideliü fuo/ itfn.

TRA CTATVS

rum res Si caufas coratn Deo patre fuo cœlcfti deliiTdnetranßgit.Huic omnia dona,in primis^*' tern fideliutn fuorum preces immolât. In Dei toquot; fpeélu femperapparet, pro illis orat ac intercedi'' rjfdem bcnedicit. Nullum,prrter hunc, medi^' torem, intercefTorem amp;nbsp;fequeftrem fideles uel s'!* mittüt uel recipiunt. Solus Cliriftus enim ueruS d' le amp;nbsp;unicus fidelium corä Deo mediator amp;nbsp;intrf'

ccrtbr eft. Idem unica ilia Si arterna eft uidlima.qquot;! femel oblata femper durât, om nes fideles munds' fimul Si fanftifîcat. Idem hic fummus nofter Poquot;

tifex ccckfiam fuam fpiritu Si uerbo fuo quotid'' docet, doélores quocp fidos Si (ynceros cidemlquot;* gitur,quosfimul gratiafua Sidonis amplifliifi* ChrifJut inftruit,amp; ab omni malo tuetur. AD Dei dextraij fummus fit ChriftusconfidetjRex nofter fupremus.Rexregquot; Jeliitrex. iudex, accœliterræcppotens dominus. Ecclefis'* flf populum fuum falutaribus Si bonis legibus fi; déliter inftituit, iuxta quas res fuas omnesadDquot; amp;proximi cliaritatem dirigunt. Hic Rex nofl^ nos fi'deliter refpiclt,amp; omnes noftras moleftiaS’ do animo recondit.Fidelium fuorum omniü que

relas amp;nbsp;defidcria beneuolus audit, nec unqua^ uel defatigatur uel tædio horum moleftatur. Ipi* denic^ fons ille eft incxhauftus.cui quod largia'quot;' nunquamdecft,quifolus faturat,nûquam tatnti^ uel decrefeit uel deficit. Hunc nihil prorfus,i®'’ nechominum cogitationes, latere poflunt. ludf* eft uere iuftus iuxta cordis inftitutum iudicans.qquot;';

um bonis quàm malis omne quod agunt.citrao'. innci’

SEC VNDV s. ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;46

mnem perfonarum refpeftum.retribuit. Oppref* fis Ixta ÔC confolationis plena opefuccurrit. Auda ces uero, arrogantes amp;nbsp;potentia fua fuperbos iugt; fto tempore agit præcipites. Nihil prorfus ncgligt; git.Sapientia fua infinita, mftis quoque ói dignis medqs ubitp utitur.Magiftratus fidos bonosi^j ip-* fcper immenfam fiiam gratiam largitur ; eofdem ipfequot^dirigitamp;inecclcfiafuafuftentat. E di-» ucrfo hypocritis nonnunquam in peccatorum pœ nam iniquos magnates tribuit.Quid multis'ï Nuf quam non fuos à uifibilibus fimul amp;nbsp;inuifibilibus, hoftibus tuctur et défendit.Et ad hunc modü ChrL ftus ad dei dexträ refidct,fic ipfe unicü fidelis fui po puli caput,unicus et fiipremus Pontifcx.fupremus SixternusRex amp;nbsp;princepsfuorüexiftit. Horum ecclefiam nunquam deferit, fempcr in medio illoz rum uerfatur.fic ut nullius uicarii officio uel auxiz lio opus liabeat. Ipfe enim unicus amp;nbsp;xternus iufti tiæ Sol eft, qui licet in ccclis uno dun taxat in loco fit,fenfibiliter tarnen friufluofe fua uirtute, luce, fplendorcs calore amp;nbsp;potctiain omnibus fidelibus operatur.Hic etiam Deum abfcp omni intcrmiflio

ü'' ncorare.per Chriftum lefum inuocare.et eundcm aij fidelibus hymnis nunquä non laudarc, docemus.

P'* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Credimus amp;docemus,quod facculum hoc Si 7

iquot;* mundus hie corruptibilis.qui initium fuum habet De aJuêtu lai*, SiàDeocSdituseft.finemquocpfuumfortiturus Chrißiad' fl’ fît,Si in totum abolendus : amp;nbsp;quod in confumma iudiciiwn. If* tione mundi Chriftus Dominus nofter corpore

fuo,quod uulneratum eft, in nubibus call rcucn^

I O'

{(*

TRACTA TVS

uenturus fît,ad iudicandü uiuos 8C mormos.Cut cnim maxima mundi huius pars Antichrifti tyran nidi obnoxia,in fummo tarn Dei quàm uerbiip*'^ I us contemptu,recuritateimpia, in omni denicp ' gitiorum genere 5^ libidine fefe uolutabit,cumi*^ re fideles ridere amp;nbsp;perfequi ftuduerit, filius hongt;*' ' nis improuifo aducru.quafi fulgur de carlo in nu' ' bibus cum fandlis angelis ipfius ad iudicium ud' ' turus eft. Eadem hora per Chrifti potctiam 8C uit* ' tutem quotquota prima mundi origine ufcp ad nbsp;nbsp;’

timum mundi finem mortui fuerint, rediuiui co refurgent: reliqui uero qui uita hac nondum fundb ad nouiftimi ufcß diel iudiciü uicx fuæ pus extenderunt, in momcto temporis ex mortal'

corruptibili in im mortale incorruptibile nta ; tabuntur.Etpoftquam omnes homines exomni^ ' bus mundi dementis reftituti amp;nbsp;colledi coram i'* * bunali lefu Chrifti conftiterinc,et iudicem fupral' ' in nubibus cadi corporaliter, in eo nimirum ququot; ! pafiiis eft corpore, uiderint, tunc iuftus ille iudc)'' Dominus nofter lefus Chriftus, ultimum fuum iquot; ftumipiudiciüfuperomnem carnemferet.eoif'’ J do amp;nbsp;forma,quam ipfe iam olim prædixit, Mattl'' If. Tue ita^ unicuitp iuxta opera fua retribuetuf' , Poftea.qui fideles funt,corpore fimul et anima nbsp;nbsp;nbsp;’

Dei uirtutem potentiam de terra hacfurfum (gt;quot; Chrifticorpus demonte Oliueti olimfublatûtl) in nubes fubuehentur ad Chriftum Dominui”» * hune fequentur, ôi apud hune in æterno gau^a J Temper à abfiÿ omm intermiflione permanebi'i'-

s E C V N D V s; 47

tnfideles uero Satanx, cuius cultures fuerunt SC inancipia,addicendifunt, uttam anima quam cor pore incffabiles dolores amp;nbsp;tormcnta in xtcrnum ufcp fcntiant.

Et hic quidem,ultimum illud Dei iudiciü nun-» Dt [,mu quam non fîngulari Audio ob oculos ponere, amp;nbsp;opeributet omniiuftitiæ bonis'cp operibus Andere noArx fi/ eorunJi re deicreditosdocemus. Vtenim dare Amul amp;nbsp;euiz tritutione. denter tradimus, quod no per noAra mérita Si bo na operated per folam ChriAi gratiam in Ade, iuz Ai,fandi Si beati reddamur, Ac ut omnis gloria SC. honor, foli gratix Dei Si Alq ipfius redcptioni ma nifeAe Si fimpliciter tribuatunita illud quoc^ indc Anenter 8i conAanter docemus.quod Ades hxc in Adelibus efficax At, 8lt; omnis generis bona opera, iuxtaDei uerbum, operetur. Qui enim iuAus eA Cquemadmodum Ades iuAos reddit) idem etiam iuAe uiuit Si iuAe agit omnia. Et qui Dei uerbo A dem habet, citra omnem dubitationem bonü efle fentit quod Deus iubct,malum uero.quicquid ille Uetat.Sed Si Ades eundem ilium, ut quod malü eA deferatjSi bonü reiflumt^ perfequatur, urgere con Aieuit. Prxterea.quifalutare illud redcptionis per Ademnegotiü probe intellexerit, isDeum quoip Si proximum reuera diligit. Charitas autem legis eA perfeétio.imó in diledlione Dei Si proximi toz ta lex Si prophetx pendent. Huiufmodi opera, fpi ritus Si charitatis frudus.uitx quotp noArx emen dationem.Siquicquidprxterhçc Dei uerbum no bis cômendat (non ea, qux homines citra Dei uec

1(^

T à A C T A T n

bum ex fuopte ingenio cöminifd folent)urgeifl“’ 8fdoccmusfedulo. Monemusinterim,ne qui*quot; Dei prçceptis ambulat 8i uere bonisopibus din** «ft,iis quicq tribuat,quafi ,ppter ilia iuftus, fanlt;fi’‘' amp;nbsp;Deo acceptus fit.SoIa enim Chrifti mors amp;nbsp;gratia bominé domino Deo noftroacceptü, omne bonü idoneiim reddit : imô iiniuerfa fidcW

bona opera,non nifi libera qiiædâ flint diiiinçg’’ Mar operatio.Quapropter omneillud,qd in fcript* ris deprcmio 8i mercede fideliü dicitur.Dci graii’ 8C donu cfTc merito iudicari debet.Vnde 8{. D. A*

guftinus docuit,omnia fideliü opera bona dei g” tiam efle, deumlp fua mérita in fi'delibiis coronal* ornarcip pracmiis,quar uidelicetpro fua liberalid' te tanquam propria noftra mérita repuiat.

8 Credimus 8C docemus,g,fpiritusfani5tus,rerti’ Dtfptritu facrofantflac trinitatis pfona, cü pâtre amp;nbsp;filio ucru* fmilo. nbsp;nbsp;8C xternus Deus fit : quod amp;nbsp;Dominus nofterp**

fpiritü fandlum nüc in ecclefia fua regnet amp;nbsp;adngt;* niftret omia.quemadmodû ipfe dixit: Ego rogab®, patrc,amp; alium confolatoré dabit uobis, ut manfï uobifcûin artcrnü,fpiritum ucritatis, quem mSdi^ non poteftaccipere:quia nö uidet eum, necnou® cum. Vos aût cognofcitis eum,quia apud nos ma' net,amp;in uobis erit.Illeiios docebit omnia, geret uobis om ni3,quçcüqj dixi uobis. Et rurfuni' Je4n,is. Veritatédicouobis,expedituobisutegouadâ.S^ cnim nonabiero.côfolatorillenon uenietad uoS' Sin aût abiero.mittâ eum ad uos. Et cum uen erit d ie,arguct mundü de pcccato.amp;c.Dominû ergo n® ftrufli

s I C VN D V s» 48

ftrû in terris hifcc apud ecclcfiä fuam corponlitcr ' * flquot;* nequa^effe.fedperfuum amp;patrisfpiritûinfideli« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

lif bus fuis agereamp;regnare,ipfosdenilt;p conforarc in'* fiCfanóbfïcaredoeemus.Omnefolatiü, omnisuir nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

îl’’* tus.omnis denicp quç in fidelibus eft fanéfificatio,

Dei fpiritus eft.Extra hunedeifpiritü nihil uel fan (J* dum cftuelintegrû. Fidem nemohominum exfe eli' habet, fed cam hæc omnia alia bona dona, Dei

fpiritus funt-.quod ipfum Paulus apoftolus in epi* ipi'gt; ftolis fuis multifariam docet, in primis autEphef. aii* 4.8( i.Corinth.ix.

A* Credimus Si docemus.g) omnes Chrifti fîdeles, quotquotintoto terrarü orbe funt, unü corpus amp;nbsp;HtFctïe» iji* ecclefia Chriftifint, quam ipfeper fpiritüfuum in fuemBoU iif fanguinefuofanftificat.Vnico aüt fpiritus amp;fidei ct, uinculoatr^ eharitate omnes ifti cü Chrifto fimul

■fii* amp;nbsp;interfe inuicem.ceu unius corporis membra,uz niuntur,in primis aüt capitis fui amp;nbsp;feruatoris Chri

pil ftfgratix amp;donorum participes fiunt.Ecclefiahçc jtfli fanfta eft,ex Dei uerbo generatur, omnia fecundü jblt;i^ Dei ueibum agit amp;nbsp;inftituit-.in Chriftiana modo icJi (lia amp;nbsp;honefta difci p 1 i 11 a uiuit-.facrofanélis Chrifti (Jill Sacramentis (qua: duopotiffimum numerantur, jiif Bapiifmus nimirum amp;nbsp;Cocna dominica) ubicücp n»' licet amp;nbsp;nulla necefl’itate impeditur.cömunicat. Ab fiij ecclefia hacnecmatrimonij ufum.necexternarum 1(111 opum pofleffionem,nechoneftorum artih'eiorum ,$1 amp;negotiationü ftudia,nec magiftratuû ordines, 0$' necdominationes,necferuitutê, ddquxcunqtalia iii^ (unthuius generis,exdudimus, (10 . 1

111«

lt;o„ Credimus SCdoccmus, quod per Dei gratia'quot; pf pfffdto in Chrifto lefu omnia peccata.fidelibus, fiquid^/î er pfffdti ilia agnouerinc, amp;nbsp;Deo unico uero^ confclfori' rtmifsiont. laconfeififuerint.quouis tempore remittantura'*’ condonentur.Et hoc quidem ipfilfimum euang^' lium ede fentimus.Soli ueroinfidèles, 8C qui in'quot; credulitatefua 8C diffidentiaperfeuerat, ueram catorum remiflionem nunquam pofluntcöfeqquot;'' Peccata quotp non paria amp;nbsp;æqualia, fed alia ali? grauiora amp;nbsp;maiora elle docemus,prout côtra Dquot; gloriam amp;nbsp;dileftionem, contra fïdem proxiquot;quot; charitatem alia alijs uel minus uel magis tendt'^ confueuerunt.Praetcrea quicquid contra Dei Icgquot; ideft,uolütatem Si uerbum Dei committitur,pc'* catum elfe docemus. Qiiapropter peccatü nequ*' quam Deo omnia operand acceptum ferimus.ff* originem ipfius in apoftata Dei Si humani gefl'' ris aduerfario Si in corrupta hominis uolütatedf Rom.mJul monftramus. Nullas e'Romaallatas peccatoriüquot;

dulgcntias uel iadamus nel commendamus alit* irpó nee ipß easin aliquoliabemuspretio.-quap'* ptereas necalqs uendimus,nec abalqsuenuiti^ pofitas coemimus:non ignari nimirum, pecca«’^ rum remiffionem pronulla unquam pecuniau'' oppignoratam uelredemptaelfe, amp;nbsp;quod apoftokis omneseos una cum pecunijs fuisf’^^' cratus fit SC diris deuouerit,qui Dei dona pectidiP redimi pofleexiftimät. Simul etiam omnem Siiquot;* niamamp; Cbananaicam inecclefia nüdinationflt;* ex animo odimiis^dd conllanti doArina profliS^' mui'

TRACTATVS

lucîdiorcs funtâta in mortuorü etiam refurrcÆo' ne idem continget, utnimirü qui in ccclefia amp;nbsp;1'^* lachrymarü ualle multa pafli.in eius quod bonu'quot; cft,plantationeac uitiorûdemolitionefideliterls' Loraucrunt.pnc alijs quoq?, iuxta Danielis uatiô' nium,fplendeant.E contra uero infideliü corpo'’ non quidc clarificabütur/cd immortalia ôCincof' ruptibilia redden tur,ut ad æternos dolores,anxif rates amp;. nunq finicndos cruciatus fufficcrc polfii” Atqui hacc mortuorü refurrcftio innouiiTimoJi' demü continget, quando nimirü Dominus nofl^' ad iudicandü uiuçs et mortuos,ut modo diximU* uenturus eft.

12 Crcdimus amp;nbsp;docemus, g, uitam banc noftraiquot; CeuÎM tiî æterna amp;nunqfiniendauitafecuturafit,quani®' terna, mirum Deus à prima ftatim rerü origine ex tut'* fua gratia humano generi prçparauit, amp;nbsp;fidelibquot;* in Clirifto eft po[licitus,quâ fimul ucre amp;nbsp;fideü''' iifdcülisexliibituruseft. Vndecum fidelis e'uiuj • excedit,anima ipfius in nullü ucl iudiciü, uel igquot;*' uel doloris alicuius caruificinâ abit,ncc etiâ obdn* mifcit (dormireenim non poteft) nec cumcorp^'' re fimitl moritur (immortalis enim eft) fedà corp’ reduntaxatdifccdit, amp;pcrClirifti uirtutemfuftfquot; rata in æternü gaudium amp;beatitudinc fufcipit«'' E contra poft liane uitam, aeternâ mortem quolt;F' ideft,æternamamp; nunquamfiniendam pœnaiquot;' æternos cruciatus amp;nbsp;dolores uel codemnationt'quot; à iufto Deo cunélis infïdelibus fié pCEniterenc(t*i* hominibus paratam eife,doccmus:fic nimirum,'*'

TRACTATVS

affecutæ funt. Deo itatp Si caufæ noftræ fanifHfl** mæ confifi,hinc iam ceno conftare fperamus, noj non pcrtinaceï Si pocniterc nefcios liacreticos, ft“ fidos Domini noftri cultores Si ueros Chrifti les efle.quorum doifliina Si fideSiOrthodoxa/an' éta.iietuftiflima quo^ Si i'ndubitata Chriftian* ccelefiæ fides fit.

Tigurina; ecclefta minißri,nu!ld in re cum hterefibuf,ß flis acfitlfisdoiloribus communicant: fed in orthodoxaS ucra fanilie catholicte ecclcfiit doilrina firmiter perfifiu«^'

VAMVIS nondubitemus,quinoi” nibus uera fide pr!cditis,amp;; ab affeifh*' i um intemperie alienis hominibus Ii3^ noftra confefl'ione , quam liadlenui paucisexpofuimus.fatisfaftum fmquia tarnen n*' uis indies qslp grauiiTimis fufpiciöibus apud mul tos premimur.quafi noua quædam dogmata cof niinifcamur,amp; eadem obtrudamus ecclefqs.fed^ ueritatis dodlrinam non pure deprçdicemus, quiquot; eandem illam uenenatis 8i noxijs traditionibi*^ mixtam corrumpamus, utpote qui pluribusiäquot;' olim damnatisfedliscommunicemus; clariusail'' liuc Si euidentius, diuinjc grätig dudtu confifiift** tentiam nofträ exponere.explicare, munire, SÜ^ omni falfædoélrinæ, peruerfar fidei, lixreticxb' bis (quam multi/iihil tale meritis nobis afpergüO fufpicione liberare,noftram fundlionem 8i dodW nam aiferere,amp;: ecclefiaru.quibus feruimus,ho''J rem,gloriani Si innocentiä tueri infiituimus.-ilft*^ ctiai®

SEC VNDV s*' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;51

etiS euidctirtime euifturi, quod ueratn Si ortbodo xam catholicæ ecdefiç dodrinam, uera Si conftan ù fide rccipiamus fimul amp;nbsp;doceamus.

Et primo quidem omncs eos hærcfes.hçreticos Hffretjci 8lt; feftas dânamus,amp; in uniuerfum pernegamus, contra fai qujccuntç in fanftafidelinmecdefiaperfpiritum pturam. fandum diuino ôô infallibili ueritatis ucrbocrrogt;'

tisconuiftæ, damnatæ amp;nbsp;reieftæfunt. Etnomigt; fo natim quidem omnes eos abominamur, qui con-»

«ta Vêtus amp;nbsp;Nouum teftamentum pugnare aufi funt, qui uidelicet alios quidem ex qs libros rece^ perunt,alios uero uel reqcere.uel corrumpere non il” funt ueriti, uel de Biblica fcriptura minus honoris tü' fice fenferunt:qualesBafilidem,Carpocratem, Argt; 1J« temonem,Valentinum,Colorbafum,Cerdonem, iid Matdonem,ôi alios huius fententiæ complûtes le II« gimus.

11» nbsp;nbsp;nbsp;Abominamur prçterea omnes cos,qui de Deo, H^efes

Si cumprimis de diuina: eflentiæ unitate.de perfo: contra deu narumdiftinélione.de facrofanólatrinitate.ali^ lt;s-Chrijlu, id* quid facrx feripturæ minus confonum impie uel iid docuerunt uel ïcripferunt, quales Praxeas, SabeU iJ* lius.Photinus Si complices borum fuere.qui parx d« tim diuinæ effentix unitatem minus agnouerunt, 'cd partim uero facrofandam trinitatem negate au-* }d fi funt.

Nibil etiam nobis cum Ario Si qs.qui ex doftri -driwï, 51) na ipfius poftea exorti funt,utpote Eunomio Si 3' V Iqs.eft uel focietatis uel commercq, qui de diuinix n« Ute Domini noftri lefu Chrifti falfe Si impie doz M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8 5

ld

TRACXATVS

cucrunt,filiiim fcilicet patri confubftantialem.D«'' um uerum unicum amp;nbsp;æternum elTe negantes.Eo« * Mäctdoi dem modoMacedonium quo^,8fomnes cum cO niKx. fpiritus fandti diuinitatem, quam cum Deo parr« '

amp; filio reuera habet,oppugnantcs amp;nbsp;negantes.dJ mnamus 8C reijcimus. Earn uero 8C Edern amp;nbsp;con^ ' feiTionem ampledimur.quam fanftiillitamD^' * quam ecdefiac miniftri ex Dei uerbo, primo quid« Niceæ.deindeueroin ConftätinopolitanaquoiJ ' Synodo, Cliriftiane Si orthodoxe contra Arium 8i Macedonium confefTi funt. Et quia Nicen* ' Synodi Symbolum Conftantinopolitano coW' prehenfum extat, nos quoque ore fimul Si cordf ciimfandaCatholica ecclefia illud fatemur,Iiült; modo: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

1 CREDO in unumDeum,patremomnipotti' 1 Symbolum tem,f36ioirem codi Si terræ.uifibilium omnium’ Conflantit inuifibilium, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

• 3 , Etin unum Dominum jlefum Chriftum.fi^ ! lium Dei unigenitum, ex patre natum ante om’ ' nia fçcula:lumen ex lumine,Deum uerum ex I uero,genitum,non faélum, confubftantialem triiperquem omniafadlafunt.

J Qiii propter nos homines, Si propter noftrart ' falutem defcendit de ccclis,amp; incarnatus, ex fpid' tu fanfto Si Maria uirgine homo faólus eft. '

• 4 Crucifîxus etiam pro nobis fub Pontio PilaW ' paffus amp;nbsp;fepultus eft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

f Et refurrexit tcrtia die , fecundum fcriptu' • ras.

El

SECVNDVS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-ft

Et afcendit in ctxlos, amp;nbsp;fedet ad dexteram pa»

Et iterum uenturus eft cum gloria, iudicare uiz uos amp;nbsp;tnortuosicnius regni non crit finis.

Et in fpiritum fanctum,Dominum, uiuificato: 3 rem.cx patrc procedentcm-.Si cum patre amp;nbsp;filio co adorandum Siconglorificandum.

Qui locutus eft per prophetas in unam Catho* 9 licam amp;nbsp;apoftolicam ecclefiam.

Confiteor unum baptifma in remifflonem pec 10 catorum.

Expedto refurredlionem mortuorum. 11

Etuitamuenturifxculi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y~- '

SIM V u etiam erronea ac falfa Neftorij amp;nbsp;Eu: t^ejloriut. tycliis damnamus dogmata, quorum ille anno poft natum Chriftum quadringentefimo tricefiz tnoindiuifam Clififti perConam (quxexduabus diftindlis naturis coniundla ÔC unitaeft) foluens perfonx unitatem in duas diuidebat. Mariam ez nim non Deum ,fed nudum duntaxat hominem pcperifte contendcbat. Qiiod fi illi cöceflum fuifz iet,neceftario illud quoqj fequi oportuifTet, quod Chriftus in duas perfonas effet diuifus, quarum al tcra quidem Dei filius, altera autem homo effet ex Maria prognatus. Quod ipfum manifefte falz film eft.Maria enim ilium reuera peperir, qui uez rus Deus erat; unde Deum quoque reuera pepez rit : quamuis interim diuina natura per fefe æz terna fit, amp;nbsp;ex nulla muliere generari poffit. Al*

g 4

I

tractatvs

Eutyches, ter uero iHe.Eutychcs nimirum', in contraria fcH' tentia nimius fuit. Vt enim Chriftus fecundui” propheticas, euangclicas amp;nbsp;apoftolicas fcripiu^ ras.inuna ac indiiiifa perfona duas impertniJ^' tas amp;nbsp;inconfufas naturas compleólitur:ita ille pf'’ pter perfonæ unitatem naturas quoque SC rundem proprietäres confundebat: quafii ueroc® quod Chriftus una óCindiuidua perfona eft,iddt^ co diuinitatem ipfam humanitärem quocp jn Chrifto unam duntaxatnaturam eifeoportertt undediuinitatem quoque pafTam eife fequeretu^

Toict.CSc. SCc. Vtuero Neftorius inSynodo ecclefiac mini' xfTit'ud nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ephefi coarfla damnatus eft ; ita Eutych^

crcdidcrit, quoqueanno humanac falutis o- reieófus,^ ChnaTquot;o n Chriftianæecclefiæ commercio repulfus eft.ii’ uernbiiXquot;' ChalcedoncnfenimirumSynodo,in quamex»' fuiiTe uci niuerfo Chriftianorum orbe Chrifti ecclefiaruniif «nïthèm™' gt;niniftri,ad controuerfiam hancdirimendam, col* ueneruntHi ueræ ac orthodoxæ doólrinae catho' licxi]; fîdei fummam, in Ephefina óiChakedo' nenfe Synodo recepram Si. expofitam ea form’ comprehendunt, quam Si nos fimiliter cumip* fis Si credimus Si docemus, nempe ad hunc mO'' dum;

V Pxdcctctp cONSSNTIBNTESya^ fanólispatribuS’ C^quot;a°cedo- eundemcp filiüconfïteri Dominu noftrin” ijeniïs. nbsp;nbsp;lefum Chriftum confona uoce edocemus, parM

perfeólum eundem in deitate Deum.Si homin^quot;’ uerum eundem ex anima rationali Sicorpore/i^' cmidum diuinitatem, unius cum patre naturel fecum

SECVND VS. ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;55

fecundum humanitatqeundem unius naturae no/ bifcum.per omnia fimilc nobis abftp peccato: ante feula quidem ex patre natum fecundum diuinu tatem; in nouifTimis uero diebus eundem proptet nos Slt; propter noftram falutem bominc faftum. Huncunumeundem'cp Chriftum, filium Domu num, unigenitum, in duabus naturis inconfufe, immuïabiliter,indiulfe,infeparabiliter cognofcen» dumfdocemus 8i tatemur)in nullo naturarum dif ferentias propter uni ta tem perimendas.magis au^ tem falua utriufqj naturæ proprietäre ÔC in unam perfonam' Si in unam fubftantiä concurrente,non induabus perfonis partiendum uel diuidendum, fed unum eundeml:^ filium, unigenitum, Deum, Verbum,Dominum lefum Chriftum ; freut ab ex* ordio prophetæ de eo, amp;nbsp;ipfe nos erudiuit, 8C nox bis patrum tradiditfymbolum.His ergo cum oms ni undiep diligentia 8C folicitudine à nobis ordiz natlsftatuitfanéla 8f uniuerfalis Synodus aliatn fidem nulli liccre profiteri.aut fcriberc, aut docere, aut dicere aliter.

f’ Ad huius uero doifbrinac amp;nbsp;Confeffionis expia ip* nationem plurimum facit, quod D. Vigilius Tri*

dentinusepifcopus et Martyr,qui non multis poft Synodum hanc annis Chriftütam feriptis quam doftrina profeffus eft , de Chalcedonenft hac Sy»

gt;quot;* nodolib.s.contraEutychemtradidit.lllum,quiuo let,legat.Idemlib.4.breuem orthodoxac confcffioi nis ac Chriftianx doôrinæ fummam proponens «ontra Eutychem 8C complices eius fic feribit ; Si

TRACTA TVS

Dlt; Jtulus uerbi Si carnis una natura eft. quomodo ciî ucfl’'' Jiflinâij ubicp fit,non ubi^ inuenitur amp;nbsp;caro.'' Nanqj quJquot; Mturit nbsp;nbsp;do in terra fuit,non eratutitp in cœlozSi nuncquiJ

Chrißiin in carlo eft, non eft utique in terra, amp;nbsp;in tantun’ unaptrfot non eft,utfecundum ipfam Cliriftum fpedlein”^ IM. uenturutn de cœlo, quem fecundum uerbum n®* bifcum erte credimus in terra. Igitur fecundui” uosaut uerbum cum carne fua loco continctiKi aut caro cum uerbo ubique eft.quando una natu' racontrarium quid Sidiuerfum non recipitinf”' ipfa. Diuerfum eft autem amp;nbsp;longe diifimile, cif^ cumfcribiloco.Si ubiqj cfte: Si quia uerbum ubi? eft,caroautem eins ubiqj non eft.apparetunu’’’ eundem^ Chriftum utriufque eflenaturat, Si di* quidem ubiep fecundum naturam diuinitatis to amp;nbsp;loco contincri fecundum naturam Immanio' tis fua:;creatum efle, amp;nbsp;initium non habere : mor' ti fubiacere.Si mori non pofte : quod unum illifl’

‘ ex natura uerbi,qua Deus eft, aliud ex natura ca’* nis,qua idem Deus homo eft. IgiturunusD® filius.idemtp hominis faiffusfilius, habet initiud ex natura carnis fuæ, 8C non habet initium ex ns' tura diuinitatis fuac: creatus eft per naturam car' nisfuac, Si non eft crcatus per naturam diuinid' tis fuæ : circumferibitur loco per naturam carniS fuae. Si loco non capitur per naturam diuinitatis fuac.quot;minoreftetiam angelis per naturam cariiis fuae. Si xqualis eft patri fecundum naturam diui' nitatisfuae:mortuus eftnatura carnisfux, Si no® eft monuus natura diuinitatis fua;. H ab C bsT

®,ST VIDES ET C O N F B S S 1 O CA T H O E1 c A ,quamapoftolitradtderunt,mars tyres roborauerunt, amp;nbsp;fideles nunc ufque cuftoz diunt. Et hscc quidem omnia D. Vigilij uerba funt , Martyris nimirum fanftitftmi, cuius no= men in ecclefia femper celeberrimum fuit, adeo ““$'^’■1» utpofteaquoque in Romana ecclefia dies feftus, décima quinta Mai] fcilicet, illi dicatus fit : qua »’WFtyr. quidem re ipfi in coclis iam agenti, utpote fideli Chriftiminiftro,nequaquaquam feruiri, nechoz nor hic illi gratus elfe poteft. Vtuero baftenus ueterum amp;nbsp;faniflorum fides expofitaeft ; itanos quocp unanimitercredimus amp;nbsp;docemus.

(^læcunque etiam, prater hazc , inalqs fidcz liumSynodis Symbola.uelfidei articuli conditi Slt;recepti,8lt;exprimis iftis longe uetuftiffimisdez fumpti funt (utpote Coufiantinopolitanae quinz

■ ta 8lt; fextx , Tolctana prima , quarta 8C fexta

Synodorum fymbola , amp;nbsp;quacunque eins funt generis ) pro ucre Cbriftianis Si orthodoxis agz nofcimus, amp;nbsp;fecundum hac tarn credimuS quam docemus.

Praterea omniü hareticorü amp;nbsp;liarefum doftri« Utertfet namabnegamus.quacücp depeccatoSc gratia nö de gratia fecundûfcriptura régula docuerunt, quacûtç etiä et pectato. human is uiribus nimiü tribuerunt, uel peccato mi nus pfeife agnito libera Dei gratia aliqd deroga rüt,ut Pelagius.CcEleftinus et alq ho» fimiles face» refolebät. In primis ucro oïm eow doftrinä amp;nbsp;tra ditiones abominamur etreqcimus,^ hominc nö p

1

TRACTAT VS

folam gratia in fide lefu Chrifti, fed per fua quo? epera.per legé deniq? amp;nbsp;propHa mérita, iuftuis'” amp;nbsp;beatitudinem confequi fentiunt. Quorum opj' nionem Paulus Apoftolus fingulari uehemeiU*’ oppugnauit.

Hareftt Quicunque ueram 8f perfeftam peccatoruf^ totra refur mifltonc ueramip carnis rcfurretflionem fateri reâioncm dignantiir,ut Nouatus,Valentinus amp;nbsp;àlii.aboifl** mortuorit, nation! nobis funtutamp;omnesalq rupreminunquot; nis contemptores 8i Epicuri de grege porei,qui Dei uerbo et lege,de animarum immortalitatCitO* porum refurredtione amp;nbsp;uenturæ uitæ xternita'*' minus digne amp;nbsp;honorifice fentiunt. Huiufmoi' ciiim,tanquam «öluw, irreligiofos deuotæ imp'^ tatis homines abominamur, quoad in huiufmO'i* abominandis ôC execrandis erroribus perfcucr*' uerint.

Anabapttf Sed SC Anabaptiftarii fedlac Lutheriis nos cónn mut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;merit,8C in præfationequadam unum amp;nbsp;eund«'”

illorum noftrumtp fpiritum efle fcribit. Nos coram Deo SC ecclefia eius, nobis cum AnabapO' ftis nihil prorfus commercq c(rc,palam et libérélO ftamur. Libri quocp noftri cotra Anabaptiftas fcripti SCæditi argumentofunt,Luth€rum hicno^ bis uehementer iniurium effe SC publicis menda' cqsacobtredlationibus immaniffimis hocunun’ conari,fiquo modo nosapud omnes inuifos^ exofos reddere poffit, Practerea uix aliam practd noftram ecclefiam dare licebit, quæ tot ac tantis A* nabapcifiarum turbis Si tumultibus agitata, cuJi”

SECVNDVS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5^

U etiam per Dei gratiam tam fœliciter ab înfalid ik la feéla alfcrta 8i libcrata fit. Certó enim cognouix mus amp;nbsp;cum ipfis Anabaptiftis publice ac priuatim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»

congrefii.illorum doftrina et fedla plurimas uetes

' rum hærefum innnouari inftauraricp, 8C multa no centiffimadogmata (quæolim à uere fidelibus ue ritatis patrocinio damnata amp;nbsp;deuida funt) ceu ab inferis reuocari,claris et folidis demonftrationibus euicimus. Quapropter aduerfus omnemAnaba-» ptifmi fpecic uigilanti animo excubamus, ut que

.ÿ f'ngulari abominatione dignum iudicamus, amp;c.

Adlia;c,qu!ccunque alia funt prioribus iftis con jj fona Slt; conformia Symbola, licet à priuatis ecclc* \ fiarum miniftris.non generalibus Synodis.confcri 'jj pta amp;receptafint(qualis eftfidei expofitio per Irez ’I næum tradita.Tertulliani item, Cyrilli, Hierony« mi ó( aliorum tftxflorum, qui Chriftianam amp;nbsp;orz tbodoxam doólrinam fecuti funt,fymbola)agnoz quot;L fcimuSiSfnullomodoreticiendacenfemus. ^in tam illa.quam aliorum Symljola lioc loco in duo [P potiifimum redigemus.id eft.duo ex omnibus eltz gemus, quibus reliqua omnia comprehenfa funt, ^ii Atlianafii nimirum amp;nbsp;Damafi. Duo enim ifti celc (P bres amp;nbsp;eximij Chrifti atqj ecclefiarum miniftri fuo |j/ fjtculoextiterunt.Prior Grxcus in Orientefloruit, jlthana» ,iii *’’2gngt;s S( diris perfecutionibus pro Chriftiana amp;. ÿ, orthodoxa dodirina agitants,cum interim, ut Hez ((ij lias ptopheta olim, Chrifti ( cuius gloriS ôf hono« ^»1 tem artcrebat) gratia animatus firma Sf incöcufta mente perfeuerauerit. Alter Latinus fui^in Occiz

Jill

dente Celebris, Romana: ecckfiae dodlor SC mini* fter. Athanafq fymbolu in ecclefijs publice lefftuiH CMuIus Sifemperinpretioefthabitum.InDamafidodlt*' na amp;nbsp;fidei confeffione Gratianus, Valentiniaiioj amp;TlieodofiusImppp. Auggg. ediftum illudfti de uera SC falfa doólrina, de Chrifti fidelibus liæreticis æditum fundaueruntJUos nimirü Cliti' ftianos SC uere fideles efle confeffi.qui earn fidem quam Damafus confeiTus eft et docuit.retinuerin' c contra uero no uere fideles fed harreticos efte, (ecus uel credant uel doceant.Qiii ergoTigurift' mus ita SCdocemus SC credimus, quemadiTiodiiilt; ante nos Athanafius SC Damafus credideruntdo'

, . cueruntcp.nempe hoc modo:

OS I c V N Q_y E unit faluus efle, ante omi'*’ Atnanajy, pp„g el^utteneatcatRoricam fi'dem:

Quamnifi quis intcgram inmoîataml]} fcru* uerit,abfq! dubio in arternum peribit.

* Fides autem catholica hæc eft,ut unum Denquot;' * inTrinitate, SCTrinjtatem in imitate itenerem»'' Necp confundentes pcrfonas, netß fubftantisiquot; feparantes.

Alia eft enim perfona patris, alia filq, alia fpid' tus fandli.

Sed patris SC filij SCfpiritus fanfti una eft din*' nitas.æqualis gloria,coa:terna maieftas.

Qualis pater tails filius,talis fpiritus fandluS. Increatus pater, increatus filius, increatiis fpd'^ tus fandlus.

Immenfus pater,immenfus filius,immenfuslp ritus fandïïis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aeteti»'*

SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5^

Actcrnus pater, xternus filius, seternus fpiritus

flt' fanftus.

ul» Et tarnen non tres æterni,fed unus seternus. Ut' Sicut nó tres increati.ncctres immenfi, fed unus iiigt; increatus,8C unus itnmcnfus.

fu'- Similiter otnnipotens pater, omnipotens fïlius, Ü omnipotens fpiritus fanftus.

iiV Et tarnen non tres omnipotentes,fed unus om*

;liii nipotens.

lilt Ita Deus pater,Deus filius,deus fpiritus fandus, qii! Et tarnen non tres Dii.fed unus eft Deus.

(ii' ItaDominus pater,Dominus filius .Dominus u# fpiritus fandus.

IC Et tarnen non tres Domini, fed unus eftDo* minus.

Quiafreut fingillatim unamquanep perfonam Deum aut Dominum confiteri Chtiftiana uerita*

ilf tecompellimur;

Ita tres Deos ac Dominos dicere catholicareli*

iiC gione proliibemur.

lil' Pater à nuUo eft fadus,nec creatus,nec genitus.

/ Filius à patre folo eft, non fadus, nee creams, fed genitus.

ilV Spiritus fandus à patre amp;nbsp;filio, non fadus,nee ctcatus,fedprocedens,

ul' nbsp;nbsp;nbsp;y nus ergo pater.nö tres patresiunus filius, non

tres filij ; unus fpiritus fandus, non tres fpiritus

■, fandi,

iiV nbsp;nbsp;nbsp;Et in bac Trinitate nihil ptius aut pofterius, ni»

hilmaius aut minus.

ff»

in’

TRA CTA TVS

Sed totar tres perfonx coæternæ fibi funtetcO^ quales.

Ita ut per omnia,ficutiam didum eft,amp; unif^ in trinitate,amp;trinitas in unitate tieneranda fit.

Qui uul tergo faluus efie, ita de trinitate fentiä* . SED neceflàrium eft ad arternam falutem,'^ incarnationem quoqj Domini noftri, lefu Clit® fidelitercredat.

Eft ergo fi'des retfla, ut credamus 8(. confit«’’ fnur,quia Dominus nofter Icfus Cliriftus, Dcifr lius,Deus amp;nbsp;homo eft.

Deus eft,ex fubftantia patris ante fsccula gci'i' tus: amp;nbsp;homo,ex fubftantia matris in fæculo natü^

Perfeólus Deus, perfetflus homo, ex animat’ lionali humana carne fubfiftens. •

Aequalis patri fecundum diuinitatem, min'’* patrc fecundum humanitatem.

Qiii licet Deus fit SC homo, non duo tarnen, fquot;“ unus eft Chriftus.

Vnusautem.non cöuerfione diuinitatis ind* nem,fed aifumptione humanitatis in Deum. ’ Vnus omnino,non confufione fubftantiic,l^‘^ unitate perfonx.

Nam ficut anima rationalis et caro,unuS eftl’'’ mo,itaDeus amp;homo,unus eftChriftus.

Qiii paflus eftprofalutenoftra,defcenditadigt;''

Tertia dierefurrexit à mortuis.

Afcenditadcœlos.fedetad dexteram patriso'quot; nipotentis. .

Inde uenturus eft iudicare uiuos SC mortuos.

SEC VN DV S, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5:^

Ad cuius aducntumomncs homines refurgent il cum corporibus fuis, Si reddituri funt de faftis pro priis rationem.

Etquibonaegerunt.ihuntinüitam seternam; qui uero mala,in ignem actcrnum*

Hxccftfidescaiholica.quânifi quifqj fidélité«' firmiteriç crediderit.faluus elfe non potcrit.___'^~’

Et hçc quidc fidei confefTio eft per fandum Dei Si ecclcfiîc miniftrum Athanafium confcripta, qua non quæ fua duntaxat fides Si doétrina fuerit, fed quid uniuerfus omnium fidelium cœtus ab ipfa apoftolorum prîcdicationc ad fua ufqj tempora Si deinceps uere Si orthodoxe crcdiderit, profitetur. HuicueroD.Damafiepifcopi fymbolü coniungc mus,qui Si ipfe non fuâ modo, fed totius ecdefiae catholicæ fidem confitetur,fic inquiens;

CRj^lMVS injinüDcum,patternomnipo-» t Symtij tefttenÆinunumDominunôftrüIefum CHriftü, 1, lutnDA filiumDei;8iinfpiritumfanâ;um;Deum,n5tres g nwfi. Dcos ,fed pattern Si filium Si fpiritum fanófum, unumDeum colimus Si confitemur ; non fie unü

Deum,quafi folitariü; nec eundem,qui ipfe fibi pa» terfit,ipfe Si filiusifed pattern efie.qui genuit: Si fi hum elfc,qui genitus fit-.fpititum uero fanélü,non genitü,neq5 ingcnitum,non creatum neqj faélum, fed de patte filioep procedentem, patri Si filio cojc ternum Si coæqualc Si ccoperatorem-.quia fcripiû eft-.VetboDni cœli firmatifunt,id eft,à filio Dei; Si Ppl.ji. fpiritu cris eius omnis uirtus eorum.Etalibi-.Emit ,0^, te fpiritum tuum Si cieabuntur, Si tenouabis fa*

h

V tractatvs

i ciem terne.Ideoqj in nominepatris óC filij Sófpir*^ (us fanfti unum confi'temur Deum, quod nomf” eft poteftatis, non proprietatis. Proprium nomfquot;

, cftpatri, pater: proprium nomen eft filio.fiiiiiS^ amp;nbsp;proprium nomen fpiritui fanclo, fpiritiis fan' 4lus.Inhac trinirate unum Deum colimus, quigt; ex uno patre quod eft, unius cum patre naturx unius fubftantisc, 8C unius poteftatis. Pater filium genuit, nonuoluntate, nee neceflitate, fed natu'

' ra. Filius ultimo tempore ad nos faluandos,^ ad implendas fcripturas defcendit à patre, qui nuquot;

• 3 quam dcfqt efle cum patre. Et conceptus eft d* fpiritu faniflo. Si natus ex uirgine, carnem amp;nbsp;ani* mam Si fenfum,lioceft, perfeólum fufeepitho' minem : nee amifit quod erat, fed cœpit efle quo^ non erauita tarnen, ut perfeftus in fuis fit, Si uc' rus in noftris. Nam qui Deus erat, homo nJ' tus eft ; Si qui homo natus eft, operatur ut Detis^ Si qui operatur ut Deus, ut homo moritur:

• 4 qui ut homo moritur, ut Deus refurgit. Quidt“ uiiflo mortis imperio, cum ea carne,qua natuS

• 5 Si paflits Si mortuus fuerat Si refurrexit, aiceii’ « ditad pattern, fedettp ad dexteram eins inglorÀ 9 quam femper habuit, Si habet. In huius morK

Si fanguine credimus emundatos nos, Si aben ïi rcfufcitâdos die nouiflïmo in hac carne, qua nun( iz uiuimusiet habemus fpem nos confecuturos pt*' mium boni meriti,aut pœnam pro peccatis aeteriX fupplicq.Hæc lege,h»c crede.hæcretine.huic fid«* animï*»

SECVNDVS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;58

ji/ animam tuam fubiuga, 8i uitam confequeris Ü.

£0 prxmium à Chrifto. -V

£0 Haftenus Gliriftianx fidei fymbola uel capita jj; primaria,qux ad falutem neceffario requiri folent, jj/ prolixe 8C copiofe fans expofuimus:amp; primo qui-» jjj dem generalia illa catholicsc ecclefix fymbola,quç per ecclefiarirm miniftros ex uniuerfo Cliriftiani

J01 otbis circuitu congregates conferipta funt, adduz ij/ cere libuit: deinde priuataquxdam aliorumfan^ ÿ élorum et uere fidelium ecclefix miniftrorum fym ^0 bola fubiunximus, qui 8f ipfi nön fuara modo, ÿ fed catholic« ecclcfiæ communem fidem profeflt funt. Prstereabreui quadam adumbratione om/ nis generis hxrefum nbsp;nbsp;hxreticorum mentionem

fecimus, qui ueram fidem oppugnare f quanz i£/ nbsp;nbsp;turn in ipfis fuit) corrumpere, amp;nbsp;fanftam catholiz

cam ecclefiam turbare Siaffligere ftuduerunt;con tracjuorum temeritatem,corruptam 8lt; impiam do ÿ ftrinam acfœdos errores, Symbolahxc (quorum |£, modo meminimus) ad ueritatis fubfidium conferi pta amp;nbsp;concinnata funt.

01 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cum uero nos,qui Tiguri amp;nbsp;in Heluetqs uerfa

jj, mur, omnes iftos hçreticos fimul ct hxrefes abomi nemur et reqciamus.utpote cü quibus nihil unquS £0 nobis ucl comereq uel cömunionis unquä fuerit, (0 nec etiamnum fit, quin potius doftrinä illorum 0/ txecremur penitus,c eötra uero Chriftianx ecclefiç .0( (cum qua idem amp;nbsp;fentimus 8c docemus) fidem 8£ j{i eöfelfionemrctineamus firmiter,fperamusequiz a dem firmis 8f certis rationibus ha^lenus demon«

h X

TRACTATVS

ftratum amp;nbsp;cuiólum cfTc, quod nos, qui uel Tig'*'* uel intra uel extra Heluetiæ limites banc doêin* nam amp;nbsp;confeffionem tetiemus 8i requimuriCl'n* ftiani,n5hxretici,fimus,imóquod nihil nobisu’ rei üel negotrj cum aliqua hærefi intercédât. Porf® cam nos amp;nbsp;dodlrinä 8i fi'dem fequi.Chriftiis ett^* fix caput(utfupra quoqjannotatü eft)amp; totaettl* fia teftari poterinfimul etiam bac noftracöfeibon* omnem banc doftrinam omnescp eiuCdem artic“'

los palam amp;nbsp;libéré confitemnr.

Tiÿirinteecclefiiemmftriomneso- fingulos chrifîiiH'^ fidei articules reàpiunt: et iiKt« Lutheri de Sacramento^ gma,fidei artictilus cenferi debcat.

nés fideles quàm maxime nosininW Siexofos redderepolfit, eins criniinÜ nos aceufet, quod ne uni quidem utr*

dicit, amp;nbsp;Chriftianæ fidei articulo uereamp;ex animo crf' damns, nec fidem nobis babendam elle ferib^ etiamfi nos eum qui de Cbrifti perfona eft articub ampledli amp;nbsp;illi credere fateamur.(nosenim certO mentiri.quicquid tandem de bis pronunciauffi' mus:amp;orc quidem, utamp; diabolus olim ineuan' gelica hiftoria,Chriftum dei filium efie dicere.ani mum ucro à confefiîone bac certo certius Iongiflgt;‘ meabefle) illud tarnen cunólis Cbrifti fidclibus notum amp;nbsp;perfuafum efie uolumus, quod bocàLi* theronobisintentatum crimen,imd conuicinn’i

nonquicquam aliud,quàm falfa, improbaamp;t* mera animi libidine profeda calutnnia fît, nofiruo)

SECVNDVS* ‘ nbsp;nbsp;nbsp;59

n# noftrum honorem amp;caufam,fidemautemcumz (j) primis(quamfummänoftram gloriam Si famam efreagnofcimus)fqfpe(flam reddere Si obfufcare conatur. Quamobrem non immerito ea de re co-* ram Deo fimul Si cunólis fidelibus fummoperc |l conquerimur; Si fanc cffrenem illam Lutheri libiz dinem.qua contra nos furit Si acftuat, multó acerz j,( bius ac feuerius accufare corripereip pofTenius.nifi diuini numinis reuerentia mod animorü noftroru affeftibus refifterc.ct fanólorum pacificorumqj ho minumauribus parcere ftuderemus. Nos enim iti Chriftü credere certó cognouimus, Si fidei huins infallibilem in nobis ipfis fentimus uirtutem. Te» ftem habemus bic ipfum Chriftum,qui in nouifliz mo illo iudicio fuo noftram fidem contra omnes, qui nosincredulitatis 8idiffidcntiæinfimulant,co ram patre fuo cettö afferet. Ea Si tam immani irac Si odij przcipitantia in nos fertur Liuherus, ut in Dei quocp iudicifitemerarias manus inqciens aniz a mos noftros indicate non uereatur : cum folus Si unicus Deus animorum inquifitor Si fcrutator fit.

-, VbiueroDeicöfilioLutherus interfuifïVelquanz , dodiuinscfapicntiæper omnia penetrantes oculi ipfi trad tri funt,ut animos noftros tam exafte infpi cerepotuerit, Sinuncper uniuerfum orbcquidin 10 hifcereconditülateatquid'cp ipfeinibiuiderit.ebuc 0 cinare et promulgate queat^Quod nimitü non ctc damus Chrifto lefu, neeipfum Deü Si hominc in una perfonaagnofcamus^ Item, quod certó cöftet, nos non aliter Chriftü confiteri, diaboli olim in

D nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^5

TRACTAT VS

foôfanftiChrifti fideles,quo tandé infanixo^'' amp;nbsp;contentionis acftii infœlixhomo abripiatur mul(^ infpicite, quali nam argiimento temerstquot;) Hludfuum iudiciü ftabiliri pofie exiftimet.Qiü ul’* alicui, inquit, articule fidem non habet, nec illu^ admittere dignatur.poftquam admonitus ôC inlt;^' tutuseft,iscertenulliprorfusucreSd ex animoS' dem habet. Qiio ante amp;nbsp;quam firmo ueritatis frquot; damento hoc ipfius didlö nitatur, ipfi demonftf’quot; dum amp;nbsp;probandum.uel etiam excufandü relinfl*quot; mus.Nos ueroin haccaufaad hunc modürefp®quot; demus:Licet uerc hoc diet cöcedamus, eü uidelK^ nulli prorfus fidei articulo digne credere, quii*quot;! alicui fide nö habet,uel in uno aiiquo laborat: n*quot; li tarnen fidei articuli funt,ex omniü eorü num«® qui unquä in ueteri amp;nbsp;uere catholica fanftoru^^* defia pro fidei articulis recepti funt, quos non n®* quoque omnes SifingulosuereSiconftanteriquot;'’ pleftamur 8C i}S religiofecredamus. Lutherust^' te nullü unquam ueterc fidei articulü prof erre po'quot; rit,de quo nos aliter, quàm dignum eft, fentiam''® uel doceamiis.Hxc ergo côtra nos prolata fentC' tia,nequaquâ folida quædam et iufta fententia.'fr falfa quædam,maligna 8C quam effrenis animifr bido expuit,calumnia eft,quam ueris Si folidisi^' tionibus,ut Chriftianos homines decet, à cerufr* bus noftris cxcufTimus.

Quodfidicat huncctiam fîdei articulü elfe,“’ nimirum pane,qui in Cœna efi,uerum et natura« Chrif«

T R A C TA T V s

Cbrini.qiiod è uirginenatiim,amp; poftca in cru«!'’ ?fïixum,in cruce monuuin,amp; indeablatuminflt;* pulclirum depofiiü cft, illud ipfum (inquam) col' pus amp;nbsp;non aliud (quod iccirco quocp clauoruw^ P uincrum ucftigia retinuit) à mortuis refurrextf''' amp;nbsp;afcenderit in coclos, ubi nuncquoqj ad dextraiquot; Deirefidet. Etquodidemillud,non mutatumi® aliud, tam fubftantiam quàm formam uerifid'quot;' mani corporis rctincat,clarificatum tarnen, fiefli' miriijUt humanitas nec cxinanita,nec abiefla, in diuinicatem conuerfa,nec ullo alio modo fuis® lis proprictatibus orbata uel fpoliata fit. Veri au® amp;nbsp;liumani corporis, licet clarifïcati, propria fun® formam Si figuram,carnem Si ofla liaberc, nóff' ritum cffc,loco certo contineri. Si non fimul pl'quot;' bus in locis cne,8(c, quemadmodQ fupra in S'jlt;^ })oli expofitione annotatü eft. Et om n ia hæc Eus® gelica quocp ueritas refufeitato clarifîcato corp® ri tribuit.Dominum enirn, poftquam à mortuis^ furrcxit.fua ilia Si folita forma fefe difeipulis cxl”' buiffe, Si illoseundcm exuulnerum cicatricib®^ agnouiife, fie ut à nemine interrogaretur num® crfet,legimus. Et angelus mulieribus Chriftun'quot;’ fepulcliro quatrentibus ait: Videte locum ubi pol'! tus erat.Surrcxif,5( nô eft hic. Et cum difcipulip!' moquidem ipfum uelfpiiitum uelphâtafmad'* putarcnt,dicittllis: Videtemanus meas Sipc^®® meos.quia egoipfefum.Contrclt;flatemc,5( uid** te,quia fpiritus carnem Si oiTa non habet, fîcuto’* uidetis habere.Et cum hxc dixiftct.oftendit eis

IlllS

nus nbsp;pcdes.Præterea Dominus in euangelio exi

preffis uerbis fie ait:Si abicro ad parandum uobis Io4n.t4» KO C V M (ra/TÓaojv') itetumueniam,6Caffumam uos ad tneipfum,ut ubi ego fum,amp;uos fitis. Idem difcipulos qiiocp in Galilxam præceffit. ExGalu Ixa in Bethania rurfum abi^t. Hine difcipulos fuos cduxit in montem Oliueti : 8lt; ab huius cacuminc in cœlos afcendit, 8Ó nubes abftulit cum ab oculis illorum.Hifce ueris ctfolidis rationibus ex ipfaue ritatc defumptis innixi fideles,ca,qua: fupra expoz fuimus.S ymbola confcripferunt.

Quamuisuerohæcpcrfefeabüdc fatis claraS^ folidafint,nccullohuinano teftimonio ac confen

fu uel ueriora Uel firmioia reddi poffunt (cum ui-* delicetfcriptura perfefeipfiffima fitucritas, 8i fidc certd mereatur) hifce tarnen ad plcniorcm fcriptu» ra: facta: declarationetn 8C caufæ huius ueritatem

i’** çuidentius cxpUcandam, duo adhuc fanffiffimoa rf^ turn Chrifti fimul Si ecclefia: miniftrorum de clari s'* ficati corporis ueritateteftimoniaattexereinftitui» 1’'' mus, ut inde quo^ conftet,qualem de uero Chrh bd® fti corpore in cœlis iam agéte fidem Si doéirinam fl** ueteres fecuti fint.

D.Hieronymus fuam,idcft,ueramacChriftia.' fiteren, de 0'quot;, nbsp;nam fidem,fatetur hoc modoiChriftus afcendit in «fiMfe

cœlum, fedetad dexteram Dei patris, manentc ea corporir ei'* natura carnis,in qua natus K pafius eft,in qua etiâ Chrißi m d'* refurrexit. N5 enim exinanita efthumanitatis fub calit» ftantia,fed glorificata, in acternum cum deitatc

gt;”* nianfura,amp;c,Quiautem pluraexHieronymofu'

If’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;h -ç

tüi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

TRACTATVÎ

per hac re fcire uolet, ea légat quæ ad Pîmachiu'quot; . de corporutn refurredlione contra loannem HK' rofolymitanum epifcopum difputauit.

D.Augu/îi D, Aurel. Auguftinus epiftolaad Dardanûf’: «Ht de ueri fie ait: Noli dubiure, ibi nunc elTe hominem CW täte corpo: ftum lefum.undc uenturus eft, memoritertp reco'* ritchrifii amp;. fidelitertene Chriftianam confefiionem, qu'’' intalit. niam refurrexità mortuis.afcenditin cœlum,ftlt;l*' ad dexteram patris,nec aliunde quàm inde uem^' rus eft ad uiuos mortuosqj iudicandos. Et fie uequot;' turus eft ilia angelica uoce teftante, quemadmo“^ ire uifus eft in ccclum.id eft,in eadem carnis fon®’ attp fubftantia.cui profeiflo immortalitatem deJ* naturam non abftulit.Secundu hanc formam n®quot; eftputandus ubicp diffufus. Cauendum eftenii® ne ita diuinitatem aftruamus hominis (Chrifti®' delicet) ut ueritatem corporis auferamus. Nonlt;* autem confequens, ut quod in Deo eft,ita fit ubi? ut Deus. Nam SC de nobis ueraciflima fcriptur®^ cit.quod in illo uiuimus.mouemur amp;L fumus, i’*' tarnen, ficut ille, ubiqj fumus ; fed aliter homo ill* in Deo,quonia aliter SC Deus ille in homine, pr^ prio quodam SC fingulari modo. Vna enim pef*” na Deus SC homo eft, SC utrun«^ eft unus Chiift®* Iefus,ubiqj per id quod Deus eft, in ccrlo auiép'* id quod homo.Hacc Auguftinus.Pofiemus Si®!'* huius generis q plurima adducere ex alqs quoq®* . fanélis Chrifti SC ecclefiac miniftris, ut Leone s

Flauianum.item adLeonem Cæfarem Aug. P®*' tereaex tribus Fulgentqlibris ad Trafimund®quot;' regf“

’SECVNDVS. él

J regem cofcriptis,SC ex quinrp libris D. Vigilq epi fcopi SC martyris;qui omnes non fuas modo opix niones, fed totius Chriftianx ecclefix fidem con-quot; fcffi amp;nbsp;tutati funt. Qiiapropter nunquam fore fpc ramus, utLutherushxc negate inftituat. Quod fi

his omnibus contradicere ea'cp contemnere uelit, Dei uindifta ilium urgeri nemo non uidet : quod nimirum pertinacix amp;nbsp;arrogantiæ ftimulis agitalt; tus illis fefe polluere et implicate inftituit,quorum nos hactenus infimulare confueuit.quafi uidelicet aliquid Chriftian« fidei articulis amp;nbsp;ueritati con* trariumagamus.

Quoniamuerohxcaliter fefehaberenon pofgt; flint, SCexprelfi illifaniEtæ Chriftianx fidei articu li Chriftum in gloria quoqj uerum hominem ma intffe,8i proinde corpus ipfius non nifi uno in Io-* co,non ubiq; fimnl effe pofl'e, manifcfte teftentur. intelligunt nimirum fideles omnes, quàm probe illud fidei articulis cöueniat, quod quidam creden dum effe docent, quod uerum 8C naturale Chrifti corpus in terris hifce agat, amp;nbsp;uno eodemcp tempo ris momento corporaliter ptorfus amp;nbsp;uete in omni

buslocisptxfensfit, omnium dcnitp manibus 8C labqs contineatur, qui Domini panem frangüt SC manducant, Vt interim de co hie nihil dicamus, quodhuiufmodi dogma,tam claris,dilucidis SC fa lutatibus catholicx fidei articulis conttarium, pro fideiCqux nihil in fefe répugnas, SC contradiftoriu continet) articulo à fidellbus lecipiendü effe non*

TRACTATVS

__^nulli contendunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{

Cæterü,quia in fïdei articulis 8;omnibus Sylquot; { bolis (quorum potiiTima hadlenusrecenfuimu^, i / deuera 8lt;corporali naturalis corporis Domin'^* । ! incœnapracfentia,nihilpleneamp;abfolutedcfîi’*^ l tnm.decretumueltraditum eft, necnosetiami'^’' t ftram de Dominica cocna doólrinam haólenuS^' dinarieuel plenetradidimus.Lutliero interimpfquot; t pterhanccumprimis nosaccufante SC damnani^; ( nunc quoq; earn, quæ de Domini Cœna per H®* ) tradituCjdoftrinam hue apponere inftitutü eft,l’lt;’^ j na fpe freti,Chrifti fideles omnes, ubi hanedot^ ; nam noftram audierint,auditam intellexerint, iquot;' । telledlam examinarinc dil^entius, non obfcurc’' , lud quoq; intelledluros eile,quod nimirum J pturæfacrar.amp;fanftæcatholicar ecclefiædogwäquot; j bus.amp;lueræfi'dei confentanea.Siproindcnccful' , fa nec hæretica fit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Tigurina ecclefta mini/Irorum Je Cana Domini lt;nbsp;na,Chrifliana,fcripturii uera ac orthoJoxix fiJei,^^- i (ne ecclefiic Jo^matis confentanca eß.

S'*'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5 quæ de Domini Coen’

I eft,do(flrinæ fundamentttm nonalilii I ■qua'm in Dei uerbo.utpoteirrefraga^* 111 li ueritate,locatefolemus. Primoigi'

ftis ÔCPaulo apoftolopracmlttemus: deinde uer» illud exponemus,quid et quo modo ex Dei ud bo de Cœna docere foleamus.

Vefpet«

s E C V N D V s» ^5 Vcfpcre fado ucnit Dominus cum duodecim, 8^ cum iam effet ternpeftiuum.accubuit, ac duodc^ y* cimapoftolicumeo.Etaitillis: Deficieriodefidera ni hoc pafclia.uel tranfitum, comedere uobifcü an 1'? tequam patiai Dico enim uobis, pofthac nô edam ultra ex eo,donccc5pleatur in regno Dei.Vefcen* «busautem eis.accepitlcfus pancm.amp;cum cgiffet gratias.fregitdeditfp difeipulis, ait; Accipite, co pt*’ médité,hoc eft corpus meum.quod pro uobis tra« dituruelfrangitur. Hoc facite in met recordatioz nem.Similitcramp;poculo,poftqiiamccEnauit,accc* P to, gratias egit,amp; dédit illis,dicens ; Accipite hoc, amp;nbsp;diuiditc inter uos.Bibite ex co omneS. Et bibez il*' runt ex eo omnes.Et dicebat illis: Hic eft enim fan guis meus, qui eft noui teftamenti, qui pro multis effunditur. Vel,Hocpoculü, houum teftamentum in fanguine meo,qüi pro uobis effunditur,Hoc fa ul' cite,quotiefcunt^ biberitis,in mei commemoratio , nem. Amen dico uobis, quod non bibam pofthac {fji' ex frudu uitis, uf^ in diem illü, cum illud bibam üobifchm nouum in regno patris mei.

Et hçc quidem Domini uerba funt, hic eiufdem brdo amp;nbsp;lucc Cccnæ eft inftitutio,dc qua ita nos oz n* mnino fentimus,ut in hac orne illud petfefte corn ib) prehenfum efle credamus, quod ad diuinac huius )bgt; inftitutionis amp;nbsp;Sacramenti perfedionem attineu Chriftus enim æterna Dei fapiétia eft,fummus no cb fter pontifex, qui omnia fua in ecclefia fua perfez de amp;nbsp;cuidenter, ut à quouis hominum percipi Ä intelligi polfent, inftituit: cum uidelicet, omnium

If

ï - A C T A T V s Y qui in terris funt hominum lux amp;nbsp;faluatorde(lt;^^ q derit.Sed amp;nbsp;Paulus apoftolus nihil præter ca, lt;]quot;* fj tnodocômemorauimus, addidit, cum poftanfl® u àcouerfioncfiiacirciterdeccm amp;nbsp;ofto CorintW jj fcribens corruptum Dominica; CœnæordiiK^ U adminiftrationem corrigere, 8C in priorcmiit“” u ufumip rcducere inftituirtet. Si qd ergo poft u Riafccnfîonem apoftolis uel aliud ucl perfclt;5l*‘’’ rcuelatumfuiflct, Paulus utitp eiufdcm poftiot^J noriim fpatium nondum immemor.illud nequ’’ c prætermififlet.Cum uero nihil prarterea, quçfup' „ rius cômemorata funt,amplius narret,conftatc^' 5 teDeiinftitutionem paucis iftis ucrbis plenilfiquot;’' j comprehcndi, amp;nbsp;omncs eos perfeifla Cœna fr'*' f qui hanc Chrifti inftitutionc fequuntur Si fcruaH^ Diuina enim pcrfeiflio nullo mifcrorfi hominuiquot; uel complemento uel einendatione opus habet-CaM^utt Hocitaepeertofii folido perfelt;fla:inftitution'l ineccleftji Chrifti filq Deifundamento nitentes, primo lof* fcdtft«r,c/o cajj, Cœnam, quçuelhodiequotpperuniuerfu*’ j, niniCtXi Chriftiani nominisoibem in ecclefijs célébrât'**'

diuinum.non humanum inftitutum, abipfoD** j traditum Slt;ipfiusiufluàfîdelibus celebratuin,** j proinde Domini Cœnâ effe.docemus. Licet cm'quot; apoftoli.à quibus Cœna; inftitutionem amp;nbsp;huius” mm ecclefia accepit,homines fiicrint, hæc ipfa rt' men ab ipfo domino antea acccperunt,Ht ea nob** quoqj iraderent. Quapropter Paulus quoqj dio* . Quod à Domino accepi, tradidi uobis ; nempe J Dominus ca node,qua traditus eft, ôCc, t.Cor.t'’

SECVNDVÎ, 64

Vnde Domini Cœnâ noftrç tcclefisc Menfam Dei

quotpuocarefolent.QuotquotemDominimcnx tif4*

■igt;* fam accedunt,eos non hominum.fed lefu Chrifti, i*)* ueri Dei amp;hominis.inuitatos conuiuas effc, docc W mus-.unde 8i illud monemus.ne uel miniftros,uel

uUosalioshominum.imónccpanemquoc^ amp;ui iigt;* num cumprimis amp;nbsp;potiffimum refpiciant.fed ele* !(** uata mente ipfum Dominum, qui Cocnam inftù tuit,8finfidelium fuorum commodünuncquocp »dminiftrat.per ueram fidem conteroplentur. Hâc jïl ob caufam olim quotp in ecclefqs receptum fuit,ut jf* miniftri in ipfo ftatim Cœnx principio populum ■fi admonituri dicerent: SV RSVM CORD A,illud llgt;' nimirum uolentes, ut animos eleuatos coclis ingt; fiÀ ferrent.

Secundo loco.Cœnam banc à Domino noftro Cocnditittl

110 Cbrifto in ultimo illo difcelfu fuo.cum morte iam timo cfcri» aditurus effet, nobis fidelibus fuis inftitutâ effe do Jli difeeffu

fli* cemus. Quapropter inftitutio hæc apud omnes fi/ înjiitMM.

deles roaiori in pretio habetur 8ó omnium eft acce ptiffimaïut qux poftremx illius profeéfionis dul/

101 ce monumentum à fidiffimo domino amp;nbsp;rege non le® fine fummæ cbaritatis teftimonio nobis reliéla fit.

ƒ Intérim uero ecclefiam propter primam illam infti Temput fl 10 lutionem nequaquâ eodem tempori ôfloco aftri/ si* ftam effe uolumus, ut nimirum non nifi uefperti/ 1»' no tempore ôi in cccnaculo aliquo priuato Cœni 1)0 necefl’ario celebrate debeat, eo quod prima Cœna # inbunemodum celebratafit. Paulus apoftolus fi .1 deles in ecclefiam, cômunem fandorum catuuDi

TRACTATVS

locum, ad Dei inftitutionem celebrandam conuf nirciubet. Eccum omncs Dei miniftrià primal' tim origine aiiroram nel matiitinum tempusö** religioni, quam omnibus alijsmagnis Sigrau*“ bus negoties dedicauerint, nos quoep macudquot;' tempore,fobrij adlnic,id«}j citra omnem externui* faftum, Domini Cœnam in templis celebrareli’' lemus.

Quomoao Tertio,ipfum Dominum Ceenam liane faflH“ DomiiiMi fanifta hoe modo celebrauifTcdocemus : Clir# Ctrndm ce (-utj, difcipulis fuiscongregatus,apud illosdepï' lebraritjO- fione fimul amp;nbsp;friidlu mortis fuæ fermonem hal’* notit ctle: recœpit,docens,quod ipfe uerusDeus Silioni' brandi in: mortem pro peceatoribus fubiturns,ipfos ab^ ßituerit, terna morte liberatos, Dei fîlios, amp;nbsp;æternç uitïb* redes ex gratia fafturus efiet. Simul etiam fidew^ charitatem tam Dei quam proximi eifdem cSi”'’ dauit.Praeterea eos 8C corripit, ói hortatur coquot; folationibus roborat,amp; quo pacto Deum patrfiquot; in nomine Clirifti inuocare debeantfummafii^ inftituit. Et inter ipfam diuinac huius doctrinï'’ pofitlonem,poftquam pafchatis quoqj myfteriui* declarauit,panem c menfa tollit.gratias agit, fräquot;* git,difcipulis fuis porrigit, dicens: Accipite, edi^ hoe eft corpus meü,quod pro uobis traditur. Hi* facite in mei commemorationem,amp;c.qucmadi’'' dum fupra euidenter expofitum eft. Hoc nib(i* Dominus primam Ceenam, ut nobis exemplo^^ fet,celebrauit, 8C hoe modo eandem omnibus libusfuisufq; ad mundi confummationem

brands'’

(

SECVNDVÄ,' brandam inftituir. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ -j

Quarto,ex his quæ haiflenus prxmiffa fimul amp;nbsp;Qf/omoJa folidc demonftrata funt, omnes cos, qui filq Dei Cana Do» exemplum peromniafequütur, Domini Cocnam minidi^ne uere, ordinarie SiC Chriftianc celebrate doCemus; celebretur» quiuidelicctin nomine Chrifticonuenire folent, uerbum Clirifti (imo euangelij uerbumdefidex lium per innocentis Chrifti mortem redemptiox ne, de uera fide, charitate ac fpe, de fideli gratiax rumadione amp;nbsp;fidis Dei laudibus) andiunt. Qui tales funt, Deum inuocant,orant amp;nbsp;laudant, pecx catafuaagnofcunt amp;nbsp;déplorant, firma interim fi* de firmati, quod eadem illa per mortem Chrifti rc miffaamp;ablata fint,amp;ideo inDeilaudes öCgrax tiarumaftionem totis animis effundi cupiunt. Ad Domini menfam ergo fcftini pergunt amp;nbsp;accelcx tant.Vbiminiftcrorando ecclefiæ præit,Domini inftitutioncm praclegit, deinde panem ac potum diftribiiit,fidclisueroecclefiahxc à miniftri,ceii Chriftimanuaccipiens,edit 8i bibit,omneillud in Chrifti memoriam peragens, qui pro peccatis noftris in mortem traditus eft, ßCfanguinemfux um in peccatorum noftrorum rcmift'ionem ef= Memoftd fudit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;traditi cor

Qiiinto,traditi corporis amp;fanguinis inpecca= forho-tf» torum noftrorum rcmifiionem effufi memoriam fitfifangui, prædpuum illud totius aiflionis caput, primax niipotiyr. tium finem acfcopum efledoccmus. Dominus e: canafinis nimfidelesfuoshoc PACBRE. iubet. Aélionem cj-fcop«* Cr^o ucl communem omnibus cclcbrationem in eß.

i

' TRACTATVS ftituit,uolens nimirum, utquod ipfcftcït.otni’*^ quoc^ fideles ipfius faciant. Quid uero illud Gratias agant.panem frangant amp;nbsp;comedant, tumjdiftribuant ôC bibät.In que finem uero'? In i“ commémorationem,quod ipfe pro nobis in tem traditus fit, amp;fanguinéfuum in peccatonquot;quot; noftrortJ remiflionem effuderit. Ethuius quid^'quot; unici ac principalis finis Dominus fecundau‘‘'j meminit. Interim uero illud no morabimur, qu^*^ memoria hare uel Lutlicro uel alqs quibufdam 1*' uior.uilior 8(. abiedlior uideri poteft.Domini uff' ba nobis abunde fatis uera,magna 8C grauia fuquot;'' Dominiuerbis contenu fumus.amp;eaipfinecii’* uertere nec an nihilare ftudebimus. Ide ergo quö® modo diximusdenuo fatemur, Cocnamhanci'’ hunc finem inftitutS effe, ut uaditi pro nobis Dû' mini amp;nbsp;fanguinis ipfitis in noftri purification^''’ effufi recordemur. In hoc ergo unice laboramuS hoc unice ftudemus.ut falutarem illam Domiquot;’ memoriam ecclefia uere amp;nbsp;perfetfleintelligat.Q,''' enim externam duntaxataftionem perfe, prouquot;' la externorttucelebrari amp;tranfigi confueuit.r^' fpiciunt.nec intelligunt quam ob rem amp;nbsp;in qstquot;' finem ecclefia hoc modo panem frangit potuf bibit,facile cogitatepofiunt, nihil interDomiquot;* Cccnam 8C uulgare aliquod 8(. quotidianumeoquot; uiuiumefie diferiminis: quemadmodum Luth«^ rusquoque de nobis non fihegraui iniuria amp;nu ledicendi libidine pronunciat, nos in noftris cede

SECVNDVS« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;66

ld* Vijs non Domini Cœnam, fed uulgare quoddam

,fi! amicorum conuiuium, iind *compotationcm ru^ Lauren fticam peragere.

j^ji PorrodehaCjCuiusmodomentionemfecimus, Deremenifl Chrifti rememoratione 8lt; uero propriolt;:p Domi/ rdtioe cbri nicx Cocnx fcopo ac fine fie docemus. Dominus ßi^quid fa, ,0 claris SC perfpicuis uerbis nos panem frangere SC o lt;juomoa •jj comedere.potum diftribuere SC bibereiubet in fui do digne«« tecordationem, fimultp expveife docet quo pado kbrttur, jj; ipfius recordari debeamus, eius nimirum, quod (J, corpus fuum pro nobis in mortem tradidit, SC fan

guinem fuum in peccatorum noftrorum ablutio/

• 1 0 nem effudit. Atqui eiufmodi memoria digne iux/ ta Domini iufium fine uera SC orthodoxa fide ce*

• 0 lebrari nullo modo poteft. Memoria ergo hæc in Cocna non uanum quoddam uel inane figment

• 0 turn eft,nifi fides inane figmentum fit. Illudenitn

• 0 1 à conuiuis fuis omnino tequirit Dominus, ut uegt;

• 0 ra fide conuiuium hoc fuum adeant.Qua fide au*

• 0 lern'; Ea nimirum, quse firmiter ôC certo credit, gi

• lt; 1 Dei filius in cruce fradus uel mortuus fit, SC inno xium fuum infontemtp fanguinem profidelium

• 0 redemptioneeffuderit. Porrd memoria liaccprse/

• 0 teritarum SC olim geftarû rerum eft, quænücdutn (jj illarum recordatio animum fubit.nequaquam uel 0 geruntur.uel corporaliter præfentes funt: quemad modûhic qcp in Cœnaeuenireuidemus.Célébrai

• 0 traditi corporis SC effuft fanguinis Chrifti, imo toz

lius paifionis omniumc^ doloru ipfius memoria»

i» f' ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T R'A C T A T V S

qur tarnen omnia nequaquam denuo in Cocnl corporaliteradfunt, nec riirfus uerc fiunt. Nai* Chriftus femel duntaxat pafl’us,femel duntaxäi mortuus amp;nbsp;immolatus eft, necamplius morieti* aut immolabitur. Licet uero ipfac tes.quarum w*' moria celebrari confueuit, corporaliter nec fiai” nec præfcntesfint,fidelis tarnen ilia imagination fidei ccrtitudo falutis negotium femel peratfim” renouât, 8i menti noftræ ceu præfens obocula* ftatuitipracfertim cum amp;nbsp;Paulus Cliriftum incoa' fpetflu Galatarum amp;nbsp;inter ipfos crucifi'xum eflai^ cat : non corporaliter certe, fed uehementi acfoi” imaginatione amp;nbsp;propria indubitataqj fidelis mt” tis contemplatione.Fides enim dam comprehenfioeft rerum,quæ non funt,fed fperantur.Eadem fides bona ilia,quae pti traditum Corpus amp;nbsp;effufum Clirifti fanguinema* quifita funt, fi'deli menti proprie 8( uerepracfenii* reddit.Id eft.fi'des eos qui fideles funt,omniuin 1’*’ norum.quac per mortem fuam Chriftus nobisat' quifiuit,reddit participes.Bona bare funt, gratia fauorDei,peccatorum rcmiffio, coniunólioDtii Clirifti communio SC omnium bonorum ipfi“” haereditas. Qiiifquis itacp ucre amp;nbsp;firmiter credidt' tit, is Dei gratia fruitur, remiffionem peccatorui” obtinet, cum Deo reconciliatus atep coniurnft“*! Sc Clirifti fimul omniumtp bonorum ipfius pat” ceps eft. Ethuiufmodiquidem fide prxditosD®'' minus menfam fuam adiré, huiufmodi fide uit'

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;moriaid

SECV N D V y, 67 moriam fui celebrate unit : quam profeélo nemo mortalium inane commeneum dixerit, nifi qui fi* dem quoq^ Chriftianam rem nihili amp;nbsp;inanem effe iudicarit.

Hare in crucifixü Dei amp;nbsp;Mari® uirginis filium üecibofi» fides,ad uitam xternam fideles cibat ac fuftinet.Et ddium, o-fcripturaueritatisnuncia edereiden^efl’c quod ere (jnoniQdoil dere, amp;nbsp;bibere pro fidere dicit, cibum uero ac po/. U i,:anJu* tum,qui manducaturôi bibitur,uerum Chrifti cor cetur, pus S( fanguinem nominar. Teftimoniuin hie no bis fect,quod Dominus apudloannem cap.s. pro nuriciat,fic dicens;Caro mea uere cftcibiis,amp; fanx guis meus uere eft potus. Qui edit meam carnem, amp;nbsp;bibit meum fanguinem, habet uitam xternam;

amp; egofufeitabo eum in nouilTimo die. Et rurfum;

Hçc eft uoluntas cius quimifitmepatris,utomnis qui uidet filium,ôC credit in cum, habcat uitam ternam, Si ego fufeitabo uel feruabo eum in no-» uifl’imo die.Item,Egofum panis uiuus, qui de coc lo defcendi:fi quis ederit ex hocpanc.uiuet in xter

num.Et panis quem ego dabo.caro meaeft,quam ego dabo pro mundi uita.Item: Amen amen dico üobis.quiconfidit mihi,habet uitam actcrnam. Egofum panis illeuitac. Quinentt ad me, non efuriet ; SCquiaedit inme.nonfitiet unquam. Ex quibus omnibus illudcertd 8i irrefragabiliter con duditur, quod is Chrifti carnem uere manducarit, amp;nbsp;fanguinem eius uere biberit, qui in Chriftum uerum Deum amp;nbsp;hominem,pro nobis crucifixum, «cdit.Crcdere enim eft cdcrc , cderç idem quod

15

TRA C TA TVf credcre. Confiât prarterea, quod qui in ChriftS fi'* dunt.cum illo co ni un 611 amp;nbsp;uniti fint, 8i uitam t' ternam habcant. Magno igitur ftudioSdcurafi^ dem banc doccnms, ut quae omnibus qs cumpr*' mis neceflTaria fit, qui Domini Cocnam digne «1* brateuelint. Indigneenim Domini panemfdquot;; ßC Dominipotum bibit, qui fineiîde huiufmoi^ Domini Cœnam acceflerit.

Scimus quid hic quidam nobis obqciancSi te idem quodcrcdere cft, Si è diuerfo credercidt'” quod edere:8d qui credit, fimul etiam ucrum fti corpus Si uerum eiufdem fanguinem mandu^^ «itSi bibit,præterea,fi is qui fidem habet, DoitiiJ Cœnam adiré debet; illudomninofequi need*' cft,ut fidelis Chriftum in animo fuo fccum aftei^ Si non in Cœna deraum ipfum fufciperc, uelngt;' hil hicamplius quàm antea habuit, accipere dici^ tur. Atqui haefententia Domini Cœna Siinuii' lis, Si uana, Si inanis reddieuf: aut certe amplid quiddam in hac exhibeatur oportet,quod non la fides fpiritualitcr, ucrumetiam ipfum os corp^ Chrißumß iahtet fufcipiat,Sic.His uero nosad hune moduiquot; de/imtn« refpondemusiChriftum fi'deli mente Si animot^’ fofsidere, bete ac pofliderc (fi proprie Si exprefle loqui ucü' quid. ’ mus) aliud non eft.quàm ipfius fpiritus, gratix bonorum,fimul^ redemptionis Chrifti efle paf“^ cipem, 8C omnia hæc per fidem poflîderc. Doff^' nus enim, qui furfum in cœlis cft, nequaquanfiquot; terris hifee intra pedlus noftrum corporaliterdr^ jcumgcftari poteft, Vnde Si Paulus inquitiPff^* de”

SE cv ND VS.' 68

dem Chriftus in cordtbus ueftris habitat.PauIo au tem loanncs quoquc apoftolus confentic, dicens: Qui feruat praccepta cius, in iUo maner, 8C ipfe in i Jo4m.|. to.Etperhocfcimus.quod maner in nobis, è fpiri cr4. tu quem nobis dédit. Item ; Ex hoc cognofcimus quod in co mancmus, ipfe in nobis, quoniam defpiritufuo deditnobis.EtrurfumiQuifquis cöx fertusfuerit.quodlefus eftfiliusDei,Deus ineo manet,8i ipfe in Deo. Hic uero unicum duntaxat Dominum lefum Chriftum uerum Dcum Si ho^* minem effe docemus, 8(. quod unica fides fit, qux nos iuftos,Si omnis gratia:,attç bonorum Chrifti participes rcddat : quemadmodum fupra abundc fatis expofitum eft. Cum autem hscc aliter fefe ha* bere non poifint,nullam certe aliam manducatio*' nemfalutarem etiam in Domini Cœna nos inue-' nire pofl'umus, praeter unicam illam (cuius fupra rnentionem fecimus) fidem, quam fidelis homo fecum in Cœnam affert. Interim tarnen non negas mus,portie fieri,ut inter Coenx aólionem qui infix delis fuit antea,fidelis fiat. Si tune demum Chrifti particeps reddatur. Licet uero fidelis donorum Si gratiæ Chrifti particeps fit,priutquam de Domini Cœna manducaritSi biberit,non tarnen inde con cludi poteft, quod Cœna idcirco euacuata, inu* chrifli Ca tills, inffugifera, uana amp;nbsp;inanis fits uel fiat. Doe na non cm minus enim nihil temerc amp;nbsp;citra caufam inftitux cuatur, it. Qui diuini uerbi prxdicationem in ccclefia audicurus uenit, ueram fidem in ipfam ecdefiam

» 4-

TRA C T A T V S ad prardkationem affsrt,nec aliam,fed eandem il* Jam, quæ per prædicationçm ueibi doceri amp;nbsp;pl^® *■ tari folct. Intérim tarnen prxdicationem uerbiäC' (edere, nequaquam inutile, uanum amp;nbsp;inane A' gmentum eft. Minifter diiiini uerbi fernen fpargk f fidem plantât.Agcr bonus, id eft, boncfta delis hominum mens,fernen cxcipit, fidem dik®, ' quam ante quoqj liabebat,priufquam uerbi prï^^ çationem accederet. Vna igitureademq; fidcsr^^ manet, quæ per prædicationem illam exercciufi plantaturamp;confirmatur indies. Sic non fine Domini Cœnam fi'delis adit,amp; per fidem iam aH' J fe Clirifti particeps faftus eft; interim tarnen nanoneftinutilis. Minifter Chrifti inftitutionci® * prædicatjôcSacramcta diftribuit.Fidelisillafufà' J pit,ôlt; hoc modo exercer,plantât amp;nbsp;côfirmat fidc® fuam,perquam Chrifti particepsredditur, amp;par' ’ deeps eft, Eunuchus ille Aethiops,qucm à Philip’ ’ po conuerfum eftelegimus, ôC Cornelius Cenia' rio,cui Petrus concionariiuffus eft, Aélo. s. ' capite, totum Chriftiim Dominum, etiam priuP quam baptizarentur, po(rcdcrunt,fed etfpiritufaa ' élofuerunt donati,ncc poftmodo demumillui® accepere : nihilominus tamé baptifmus quoepii^^ dem additus eft, qui nec fiiperuacaneus erat nec in utilis, fed utilis fimiil fi ugifer, utpote per quel” ' fidë fuam exercebât amp;nbsp;teftabâtunquemadmodui» panis fraôlio,quâ fideles célébrât, fuo frult;flunlt; i guag caret, proptçr que 5d à Domino inftituta £lt;*• ' i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0«

SE C V ND V s, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;69

Dehacueroin fequentibus plura docebimns,u^ omnes intelligät,quid nam amplius in Dominica cccna præbcatur.qiiod non fides folummodofpi* ritualitcr.uerumetiam ipfum ps corporaliter fufei*, pint,Si hinc fifnul externæ aiftionis finis et frueftus à fingulis eo euidentius cognofei queat. »

Peruetuftus amp;nbsp;lt;a prima rcrum origine obfcrua=- «tetM tus Dei mos eft,ut exccllentiffima quscep fua bene* «t^honc amp;nbsp;ficia propter infirmitatem noftram (cuifuccurrerc ßudet)non uerbis modo, ucrumetiam fignis quL^ «/ruä«, bufdamSiexternisacuifibilibuscerimonqs notis uel exercities Si teftimontjs nobis proponat, ut his , hxc nunquam non innouare Si in perpetwa homi num memoria nö fine prsefentifemper teftimonio conferuare pofln.Poffet hoc per foederis cum Abra

hamo faifti ôC circuncifionis hiftoriä.per tranfuum quocp Si pafchalis agni manducatione, per facrifÄ cia 8i peciidum immolationem Dei populo pr«e#gt; feriptam, per prædicationé de peccatoru remiffio» ne à loaune promulgatam Si baptifmutn, coptofe fimul 8i euidentiffime demonftrari.Quoniam uclt; to mors filii Dei, cuius nierito totus müdus redem ptionem inuenit, omnium beneficiorumDei co* lophon et corona fumma eft.ipfe quoep Dominus noftetlefus Chriftus iam à fuis difeeffurus externi a(fhonem,panem Si uinum,corporis 8i fanguinis fuiteftimoniaSimemoracula.imó redemptionis noftræ nouam Si recentem recordationé, proptec

i ccclefia: fuæ commodum euangelicjc prçdicationL I addere dignatus cA: quibus aduerfus omnemhu*

T R. A CTA TVS

mani generis obliuionem in certum ueritatis teÄ*' monium ingens illud beneficium funm teftarl, ua fubinde recordatione inftaurare.et ufq; ad muquot; di confummationc in firma 8C tenaci fi'delium fƒ moria retinere uult.Hincfaólum eft, ut prifcis iU** temporibus cœna Domini in ecclefia ueri corpo' I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ris ÔC fanguinis Chrifti Sacramentum uel Symb®

lum diceretur.Atomncfignum non fuijpfius.ffquot; pe fignocf alterius rei, fignum eft. Qiiapropter in Domiquot;! figndfoin cocna duac diftinftac inter t'e partes confydcrJC eatu Jomi debent, fignum uidelicet ÔC fignatum. SignU'quot; Mi, tota ilia externa ôi uifibilis acflioeft, inquapani^ frangitur SC manducatur, potus uero effundii“* A^bibitur. Signatum autem. Dominus lefus uerus Deus SC homo, caro SC fanguis ipfius, fio quoqueeiufdem,crux, mors, omne deniqu* bonum.quod inde profeólum eft,utpotcDeigrt' tia.peccatorum remiffio SC uita actcrna. Et in equidem figni SC fignati analogia externæ aflio^ nis fiudlus SC finis cernitur. Cum enim extern’ «ólioteflera uel fu/muitauof/tidcn, fignum fit me', moriscgratiainftitutum, fidelis non obfcurecon'! qcerepoteft.fcnonin hoc folummodo à Domi’! no inuitatum efic, ut panem edat SC uinum bibat, uel extern« aftionis ritus peragat, fed propttf, pneftantius quiddam fi^excellentius, utnimirunlt; fidem fuam ueram in Chrifto exerccat. Fidelis er# I gononfignis àffixushæret.fedin rem fignatam omnes fuas mcditationes 8C totam mentemdiri^ gitUdeot^ cum Dominus panem uinum^acd'' 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pill

s È C V ist D V s. '1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7«

Uj, fill, K ait, Hoc eft corpus meum, quod pro uogt; f bis traditur : Hic eft fanguis meus, qui pro uobi# J effunditur, amp;c. fidelis omncs fuas cogitationes , amp;C fidem in uerum Chrifti corpus K fanguinem ,|jj collocat, qui femel pro pcccatis noftris effufus eft, nuncueto ipfead dextram Dei confidet. Et hoc

’.J ipfumeft, quod uetcres in aélione hac, S V Rz

1 8VM CORDA, dixerunt. Quod fi uero in j pane Chrifti corpus quærere uolucrimus , iam, 'jj DE-ORSVM CORDA, dicendum erit, . Gum itaque fidelis panem Domini manibus fuis /«dlogU

accipit 8f frangit, illius faéli memoriam refricat, Jignj q f,, ij, quo Dominus in mortem traditus 8lt; pro fideliz \ bus fraftus.id eft,occifus eft; quod denique hi ipfi, p qui panem frangunt, peccatis fuis Dominic« mOr

ti caufam prxbueiint, 8C quod ab ipfis quafi ocz cifus fit. Fideles panem non in manibuS modo retinent, nee eundem feponunt alió, fed fufeez ptum comedunt. Sic fidelium fides crucifixum

j Dci filium fufeipit, amp;nbsp;Dominum non modo paf* p nbsp;nbsp;fum eife credit, fed quod pro omnibus SC finguz

, lis fidelibus pafiioncm illam fuftinuerit. Efu ci* lt;nbsp;j, bus recipitur, cibus autem in ipfum corpus manz

ducantium commutatur eosep cöfortat.Fide Chriz ftusuiuificus ille cibus recipitur. Chriftusperfi* dem fideli unitur.ut nimirum in ipfo uiuat, SC fi^

J delis in Chrifto, fimiliter ad omnia bona opera (kI «lindemprouchit, confirmât,roborat, di in utz IJ tarn xternam conferuat. Eodem modo uinum (U

if'

r • TRACTATVS

tïm leiiat amp;nbsp;exhilarat hominem.Cum ergo fïdf''’ Domini poculum accipit 8i bibit,fida 8C firma iH’ moria eins beneficij magnitudinem confyderai quo fanguis filij Dei, in cruce femel pro nobis fufus,àpeccatisabluit,amp;animâita faturat,utpoU' liac nulla fiti laboret:adde,quod fidelis interea fa# guinis amp;nbsp;uirtutis Chrifti operationem öi fideifu^ 5 frult;9:um,pacem uidelicet,gaudium,óó fecuritattiquot; in fpiritu fandlo.fentit ac experitur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

ïxfem« Ethacquidcratione amp;nbsp;modo externa ilia aifli® aâionis SC fignum fi'delium fidem cxercet, teftatur Qi utti' * fignorum tatiquoqjteftimonium fert, quod fcilicet ChrilÜ fr'udus, participes fimus,quod Chriftus in nobis fit,amp;nd '

in ipfo,Chriftimortem amp;infigneilludDei bent' fi'cium in fideli memoria retinet, præterea aniid deuotionem mouet, Qi ad ret urn geftarum ccrl^' * ftiumip bonorum (quæ per fidem uere percipiun; tur,amp;quorum nos participes redditnur, pec inad J duntaxat cogitationeprofequimur) confydcratio' ‘ ncm excitât. Etficquidemfacrahæcartio aliquo modofidei fuccurrit Qi multam utilitatcm affert, î inluincnimirum finem fuum lt;a Domino iiiftitu« ta;utlicet fideles inipfacœnanullo alio uiiiifico gt;nbsp;cibo fruantur,quàm qui lilts extra cccnam quo? ' adeft, nec alio fruendi modo quicœnâ peraguni lt;nbsp;utantur, q quo Qi extra cœnam Chrifto frui fokni I (perfidefcilicet) externa taméaélioproptereanrt I uana,necinanis.necinutilisfit. Noftræenim(ui i modoexpofuimus) infirmitatiferuit, Chriftumft I totum 1

SECVNDVS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7«

Votum nobis impartire amp;nbsp;nobis unitum elTetefta^ tur.ôC fidei quodammodo occafionem ad promo« uendum fuppeditat. Ethx quidem tertersc ac mo moracula.nempe panis ct uinum.ill ud ipfum funt (ut fupra meminimus) quod non fides modofpt« titualiter.uerumetiam os fidelium corporaliter ex« cipit.Extra cocnam liane Dominus morte fua fide« km per fidem iuftificat amp;nbsp;faluat.ln cecna hac idem ilk Dominus fidelem morte fua per fidem iuftifi« cat amp;nbsp;faluat. Et fic quidem qui fideliseft utrobitp eodem modo amp;nbsp;eadem fidei uia ac rationeunum amp;nbsp;eundcm cibum, Cliriftum uidelicet uerü Deum amp;nbsp;hominem percipit, boe uno addito difcriminc, quod in cœna aôio quocß exerceri, amp;nbsp;fignum iu^ XtaCbrifti prxceptum non fineeonteftatione, gr* tiarum aftione amp;nbsp;promiffione feu paótione quaz dam (de quapauló poft dicetur) adhiberi eonfuex uit. Vnicus enim duntaxat Dominus eft, unica fax lus,unica uita, Chriftus nimirum ; fimiliter unica quoep ad üitam perdücens uia eft, fides fcilicet, nee alia fides,qudm quæ lefum Chriftü, uerum Deum amp;nbsp;hominem pro peccatis noftris Si incarnatü 8C mortuum effe credit. Hæc fides iuftificat fimul 86 uiuificat Imó externa ilia cœna: aftio uel adminix ftratio,fi ipfam nude confyderes, prorfus infrugifc ra eft; cum fide autem amp;nbsp;per fidem pera6taamp; ufur pata, multum utilitatis fruélus affert. Da enim aliquem nulla prorfus fide præditum, amp;nbsp;quanti ipfum banc panis frafiionem faéturum putas*; Ri fus Silufus omne bocilU effe uidebitur. Rurfugt; i

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TRACTATE’S

«ero alium da, qui ucra fide donatus eft, quâni* hicanimigaudio, quanto ftudio 8C alacritatc gt;1’ (ccnæ huius communionem feftinabit^ Etliui»^ quidetn generis exempla fuperius quoque audi*quot;' mus, Cornell} nimirum, Centurionis amp;nbsp;Eunutji Aetliiopis, qui non fine infigni gaudio bapti'' tnum receperunt,licet iam ante totum Dominui* bonaillius omnia in am'mabus fuis perfidci* poifiderent. Noftracœna igitur, quam in nofifquot; ecclefqs à Domino traditam accepimus 8i ucrafr de exercemus, nequaquam rufticana quacdam mefiatio eft.in qua non nifi panem uoremus et»*' num hauriamus, quemadmodû Lutberus ( quio* fuumcalumni}s amp;nbsp;conuicqsafluefecit) plus faiij impure loquens taie quidem calumniofc amp;nbsp;fall’ nobis impingit.Dominicœnam celebramus, id*! CO modo Si forma,qua illam nobis inftituit.C«gt;* rumpleniusadliuc, quid pond liic doccrefolô' tnus,declarabimu$;utuerus ille finis, in qucmD’ mini cccna infntuta eft, plene Si perfetffc intelHg’ poftit.

Degratidî Ipfe Dominus, iuxtaPauli teftimonium, fîcii'' ntmaâi'ot quit:Quotiefcunque panem Ininccomedcritis,^ neincana depoculohocbiberitis, mortem Dominiannufl' Vomini, date donee uenerit. Et liorum quidem uerboruHl fenfum legemcp fecuti ineffabilem illam Dei boquot;! tatem.qui miferos nos peccatores perfilq fui mo'' tem ab xterna morte redemit, xternæ uitx liïf* des conftituit.fummis laudibus fideli gratiaruquot;' t^ionc cclcbrarcdocemus. Nam Si mortem Do'

TR'A CT AT VS j aliqua cum idolis Si idololatris commitnioi^ uel panicipatione utantur. Sacra enim lixcÎ ia uel Sacramenta omnes eos in unam contions'’ Sipopulum unire 8C quafi incorporare, quiill“* • iïmul utantur 8C eorundc participes fiant. Etq“'' Corinthij ex Domini cœnamanducarint acbil’f rintjpfosquoquecumuniuerfis fidelibus Chrifto in unum corpus coiuifle : nequaquani ' go illos decere.ut facrificiorum (utpoteSacraif'’' , torumgentilitiorü) participationeunü ctiam dacmonqs Si infidelibus corpus conftituantur:^ proindepanis fraóbionë Si potü ilium depocu'' ' gratiaruadlionis hauftum, corporis 8C fanguiiquot;*^ Chrifti cômunionc effe dicit, id eft, eos qui panti* ' franguntSidepoculoeuchariftia: bibunt, unu^ idem corpus,unum Si eundem populû Si condû' • nem Chrifti iam efle amp;. fieri, Chrifti nimirum ft**' ' gmne müdatos 8C ut Chriftiana efl'ent ecclefia p*** gatos.Huiufmodifenfum enim ipfe Paulus no fcure profert,cüaddit; Quoniâ multi, id eft, noS** quibus multitudo aut conciopopuli conftar, un«* panis et unum corpus fumus.Nos(inquitPauIu” unü corpus Si units panis fumus. Nos, inquit, non panis Si corpus Domini,unum Cunt.Quar«' tione uero Si forma illud dicit i Ipfe Paulus dcd«' rat.Nam omnes ex eodcpane participamus. ' goexmultisgranisiinuspanis confit: itaomtitó qu4 ex uno pane in cœna manducant, unus panl*i| *ina concio, unum corpus, unus populus, tarn i**''* lt;cr fefe inuiceffl, quam cum Chrifto capite fuA fiun«

SECVNDVS

fiuntitalts nimirum, qui Chrifto cohxrere. omnes

alios Deos, omnia idola öi idolothyta abnegate, folius Chrifti amp;nbsp;ecdefix eins particeps elfe, amp;nbsp;fic cum Chriftofimul amp;nbsp;omnifidelium cœtuunü ôC idem effe debet: quod ipfum idc apoftolus euiden* tius multo in eadem epiftola cap n.dedarat.Ethic quidem uerboruin Pauli feufus in fequentibus ma gis confirniatur exprimitutj qux tarnen hoc loz cobreuitatiscaufaomittimus. Ex hac ergo D.Paii li traditione illud nos quoq; docere confueuimus.

quödnimirum fideles in Domini cœna libéra 8C apertam fideifuæ confefTionem prodant, amp;nbsp;quod cum Chrifto finnil cunftislp fidelibus in unü cor^ pus,in unä,inquä,fanflam fodetacc ad uitæ fanfH (noniam 8C mutuaClirifti fideliü officia fefe ob* firingant. Quam caufam ueteres quoi^ refpidenz 5lt;Jfr4ninl tes ChrifticQ;namSacramentum,ideft,iufiurandü tum. amp;nbsp;ftipulationem quandä, non modo faerx rei fiz gnum.dixerunt. Cöuiuas ergo cOcnx Deminiex, utfidei 8C diaritatis officia tarn Clirifto quam fidc libus fuis membris omnibus fedulo przftent acfet

Uent,ftudiofe hortamur.

Eihxc quidem breuis nofti'X doólrinx fumnia ^unm4« eftamp;dedaratio,qu5dc Domini cömemoratione amp;nbsp;fine cocnx,propter que ilia ecdefix à Dno inftia

I tuta eft.tradimuS'.nempe quod hxc ideo fic fieri uo ' lueritjUttampaflionisqtedemptionis noftrx firz ’ . mam amp;nbsp;recente femper memonä in ecdefia fua ré i^ L lineret,fimul etiam gratiä fuam itnmenfa dona bobis teftimonioquodä côfirmaret, SCfigno datO

adumbraret,quz fola quidéfidcperdpipoiïu'”' quam tarnen ipfc externa liac aótione exercerefj' let lnliacquippcfid per hanc fideles gratias ag* Dei bonitatcin Chrifiolaudant amp;nbsp;celebrant, fiiam tefiantur amp;nbsp;confitentur.et in unü corpus unâ condone fefc aduniunt ôC obftringunt,in 4'** Domino fideliter cohxrent, amp;nbsp;proximo feiuiuquot;*' An Mwrn Porró,non ignoramus qux nä amp;nbsp;qualis qu*' If Chrifii qîq cœnx negotiü hodic difputari folcat; torput (or non uidelicetnaturaleetiä Chrifticorpus uerepgt;* poraliter Domini cccna, cum pane fimul porredu* m coma traditü no fpiritualiter modo per fidem.neruH'' frafmsfit. etiam corporaliter ipfo ore manducetur^ SdmuJ prseterea efTcquofdä, qui omne, uteunep fanc'H^ diuinam,de Domini cocna dodlrinä contemniquot;* K afpernantur, nifi illud ante omnia libereq“quot; hteatur, hoc inquä quod Dni panisipfum qult;’4 naturale corpus fit.Nos uero quxfiionem hanC‘^ fententiä ad falute nori modo inutile efie rninusf proficuam,uerumetiam fideles mentes ut pluriiquot;* excruciate, uniuerfum cernx negotium exacerb^ reöifimplicemde fidei iufiificatione doótrinS' plures alios feripturæ locos obfeurare attpinuol' Joan a “®'''»'’®^*'’sccclefias diligenter docemus. Dol”''

nus enimin Euangelio difertis uerbis fic ait : J uiàpatre.amp;ueniinmundü.iterum relinquo null' O'*” !?, uadoad patrem. Item: Poftliac non tro'quot; mundo, ipfiaüt (difcipuli fcilicet) in mundoftn!quot; cgoautemad te uenio. Et, iVeritatem dico uobili Joan,ia. expedit uobisut abeam. Namfinonabiero,«’quot;'

foUK*

ÎECVNDVS* 74

,01 {blator ille non uenict.Si autem abiero,mittam ill3

(olt; ad uos. Cum itatp uerba hare omnia clara 8{ dilu« cida fint,fed SC corporalem corporis Chrifti in ter» gjl ris hifce prxfentiâ fimpliciter abnegent, nô temere, profeclo noftrac fidei comifTos abfurdo illo de cor* porali corporis Chrifti prxfentia ôf eius firuôlu do gmate,nequaqu3onerandosefrecenfemus. Caro

illius femel in terris hifce ^fuit, utfaluté fcilicet no ftrï oparetur.nunc eiufdé in terris hifce ufus nullus eft, nee etiä in terris hifce pracfens eft. In coclis refi* det,amp; ibi plurimü utilitatis affert,quemadmodü fu pra de Chrifti facerdotio 8C regno difputatum eft. Hfcomnia ipfe Dominus locutus eft, amp;nbsp;fe ueritatc loquiteftatus elbquis ergo ilium mendaci) arguerf Idem ueritatis os illudquoep pronunciat : Spiritus. eft qui uiuificat.Caronon prodeft quiequam.* non quod per omnia inutilis fit, fed quod comefa nihil ^ftus afferat.De fua enim carne ibi loquitur Do

minus : quac cum corporaliter manducata nihil profit, Kfpiritus fit qui uiuificat, multum certead» miranda efteorum temeritas, qui aduerfus tarn da ta expreffa Dei uerba docere audent,fpiritualcm corporis amp;nbsp;fanguinis Chrifti manducationem SC potum ad uitam non fufficerc , nifi corporaliter quoqueDominus manducetur, 8i corpOralem ilz lam manducationem utilem efie uitamlp largiri tontendunt.Hoc etenim dogma cum Damini do ftrina i4i't/iàjr«(r5(vpugnat. Praeierea,cumomnis feripturahominem ex mera Dei gratia per Chriftü in fola fide iuftificari doceat,nos contra hoc infal«.

TRACTATVS nbsp;nbsp;nbsp;gt;

*îibile fideiamp; scternæ ueritatis fundamentum etiâprçterhocnecpoffumus nee uoIumusdocW^' quod liuiufmodi fides (qux uidelicet Chnftuinl*' fum, uerum Deum amp;nbsp;hominc, per mortem fuaiquot; innocentem patrem fuum nobis recöciliauiflccrf' dit)ad iufiificationem.peccatorum remiffionem«* uitamæternamnon fatis fit, imó nonpleniflW fulficiat,nifi amp;nbsp;Chrifti corpus corporaliter quoqquot;* ipfo ore manducetur.

Quodfiquiilludnimis ten ui ter 8(. cötemptii”. didfum putarint, fi uidelicet dicamus; SolanK^l Chrifti peccata remittit, Sola fides iuftificat,S^^' abeant quxfumus ifti homines amp;nbsp;prophetas, in’® ipfum Dominu cum apoftolis reprehendant,!]''' omnes nec aliter,nec quieg ulteriusdepeccatorui” remiftione, de iuftificatione amp;. uitæ acquifitio«* docueruntunterim uero corporalis huius rnand»^ cationis qua naturale Chrifti corpus comedai»^ nullibi meminerunt.Quod fi uero qdeifti.perfi^l® amp;nbsp;fpiritualem manducationem non cöfpicue nt® magnifiée fatis eximium illudDei donüexprim* dixerinr, quod Dominus incccnafua ecclefixtl''^ ftribuii,fedtiec ipfum fruitionis modü, utquiin®^’ fäbilis fit,amp;c. nobis equidem uidetur amplis amp;nbsp;magnificis uerbis nequaquä opus efie, ubi nul' lus horum fruéfus eft. Ipfeenim Dominus gt;nbsp;amp;nbsp;apoftoli ipfiits eximiutn illud 8i praeftantiffin'quot; [ Dei munus ac donum fatis dilucide amp;nbsp;excclkni^^ tarn in cccna quam extra hanc nobis expofuerunn j Chriftus Iefus,Dei dC Maris filius, eximium ilk^ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;doniMquot;

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7Î

I donum eft, non in hunc fincm à patre mundo tra« ditus ut corporaliter illü manducemus, fed ut pro nobis mortem fubiret, à peccatis expiaret, ac acter* i’*‘ nx uitac barredes faceret. Quapropter fi proprie lo qui uelimus.ipfa peccatorii rcmiffio, Dei per Chri ftum amicitia coniundio ac uita xtcrna, uerum illud,finaleSfeximiüdonüeft: pretiumueroquo illudredemptum acquiiïtü eft, mors Chrifti efts 1quot;* medium aüt, per quod donü hoc recipitur amp;nbsp;ufur« patur, fides eft ac fidelis hominis anima. Et hoc ii” • modo omnes apoftoli docent, Slt; negotiü hoc omz ne fufficienter Sf comode eloqui,amp; fideles idem il lud non obfcure capere potuerunt. In cœna uero fl’ idem illud per externam aélionem amplius uifi lquot;* biliter figuratur 8lt; no fine externo teftimonio pro 11quot; ponitur,quemadmodum fupra annotatu eft.Quid ifl* nbsp;nbsp;ergo ad fimpUcc huiufmodi amp;nbsp;claram ueritatis fen

'll' tentiä,fublimibus hifce, ampUs amp;obfcuris uerbis tfl*^ atcç inauditis opus eft “I Cur non apoftolorum fiin ii’ plicitate cotenti effedifcimus*; Licet enim apoftoli quotp figuratis interdum obfcuris loquendi for ifl*^ inulis utantur, exdem tarnen ab ecdefix miniftris I*' exponi 8i explanari debent. Quomodo enim res non intelledx humanä mente inftituerc, cofirma li’ nbsp;nbsp;re amp;nbsp;cöfolari poterunt lt;nbsp;Sed 8C Auguftinus eos gra

i' nbsp;nbsp;uiterfalliamp;errarçSf in anima quofgdamnü accu

I’J nbsp;nbsp;nbsp;pere dicit,qui figurataslocutiones crudo fenfu et 11

fl’ I terali intelligant. Et lib. de doft. Chrift.4, cap. 3. ÿphetas fimul K apoftolos certas ob caufas non«

I*! I (lunquä obfcuris uerbis ô( locutionibus uti docet, |H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

TRACTATVS

interim tarnen ecclefiæ miniftros SC fcripturan«'’' interprétés nequaquä ita loqui unit, aut ita fernio^ nes fuos inftituere.uc amp;nbsp;ipfis nouo interprète op*'’ (ït.fedillos clarifTime, fimplicifTime euidëtidïmc^ loqui debere fcribit, (ïc ut nemo non illorum monem amp;fententiamcapiat.Non ergo,ait, explt;*^ fitores eorum ita loqui debent, tanquam fe ipfi ponendos (imili authoritate proponant:fed in oquot;* nibus fermonibus fuisprimitus ac maxime ut telligantur élaborent, ca quantum pofluntperfp'* cuitate dicendi, ut aut mukum tardus fît qui no* intelligit,aut in rerum,quas explicare atque ofte«^ dere uolumus difficultate ac fubtiiitate,non in no^* lira locutione,ficcaufa,quó minus tardidsue quo** dicimus pofîit intclligi.

De uero o- nbsp;nbsp;Alia hic obieftionc nos oppugnat aduerfario*

fimpliei fen rum turba. Dominus (inquiunt) in corna ac^lt;^ fu uerboru pit panenr, ac dixit, Hoc eft corpus meum : Sim'^ Domini, liter SC poculum accepit, dicens, Hic eft fangui* Hoc efi meus.Et hacc quidem uerba clara funt SC expreiïl torpus,ttc, quibus demonliratur hune Domini panem Âp®' turn ciufdem uerum ac naturale corpus efîc SC Û® guinem ; SC cum ipfe hæe nos manducare iubc®* amp;nbsp;bibere, confequi omnino nccefîe eft, quod ut' rum Chrifti corpus amp;nbsp;uerus eiufdem fanguis orf quoep comedaturac l^ibatur. Atqui obiedlionei® hancdiluere longe facillimum eft, fîmullp irrefra^ gabilidcmonftrationeeuincere,illos ipfosChri'' fti uerbis huiufmodi fenfum obtrudere SC ciufdefl uerbumà uero fenfu SC ingenio uiolenter defl®^

XUlU

SECVNDVJ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;76

xum tcrquere. Et primo quidcm uetuftitfîma illà catholicK ccclefiz régula uel lege nitimur, quse tnonet, ne unicus aliquis fcripturx locus multis alqsopponatur.fed ut unicus ilie iuxtaplurium uel multorum fenfum Sf analogiam explicetur: iiem, quod nullus fenfus fecundum literam uerz bis aliquibus tribui debeat,qui cum fideianicu-* lis pugnet. Quot uero fcripiuric loei unico oppo« fui fint, qui denique Chrifiianæ fidei articuli cum corporali hac Chrifti in cœnapræfentiapugnent, partim fupra demonftratum eft, partim in fequen^ tibus manifefiius demonftrabitur. Deinde certd confiât, quod Dominus hoc loco Sacramentum, fandam aftionem uel ftvuftiniujoti, id eft, monu« mentum rei geftæ infiituat. In omnibus ucro Salt; cramentis amp;nbsp;memorialibus fignis commun! mo» re illud fieri confueuit, ut fignati-nomen ipfi fi^ gnotribuatur ; nec tarnen ideo fignum hoc ipfum efiquod dicitur. Quia uero aliqua uel analogia uel fimilitudine ipfi fignato refpondet, 4»ptcr hanc folam fignati nomen accipit. Stc circuncifio fctdus dicitur, cum reuera amp;nbsp;proprie loquendo non nifl faderis fignum effet. Agnum ilium pafchalc cum tota eiufdem aflione tranfitü feriptura uocat, cum honnifiin tranfitiïs memoriam effetinfiitutusSa-' crificia amp;nbsp;eorundem immolationes peccata amp;nbsp;pec catorum expiationes dicebâtur, interim tame non proprie peccataerant,fedpeccatorü,utPaulus inqt, Hctr.i®;, memoria Sf fimilitudo. Interim nemo eft qui ali= quem Êilfô louitum elfe aceufet, fi circuncifionem

k 4

TRACTATVS

fbcduî.facrifi'cia ipfapeccaca, amp;c. efTedixcrit, SiH' guliueroexipfa locutionüproprietatc,ex reruiquot; fimilitudine SC cömuni omnium ufu, quiales naquot;* locutiones amp;qiialiteraccipiendæ fint.intelliguni' Qiiod fi qiiis apud ueteres illos huiufmodi inept'® ßCturbuIctis clamoribiis multa euinccre amp;nbsp;re uoluilïet,Verba clara funt nbsp;nbsp;propria, Sacrifie’’

ipfiïTima peccatafunt corporaliter, Vacca rufe catum eft, SC facerdotes peccata populi comedufl’» amp;c. Verba inqiiam hæc euidentiffima funt, SC prerte pofita, SCc. nemocerte illu audire dignatiH fuiifet, fed contentiofum SC rixatorem efle omnd iudicafl'ent.Imó.fi uel hodie quifpiam oriatur, q»' ’ contentions clamoribus euincere uelit Ciiriftüp’^ tram eifc corporalem.agnum, uitem, SC omnia corporaliterreo quod fcriptum eft, Petra erat Chri^ ftus.Chriftus eft agnus ille dei, qui tollit peccatui” tnÿdijEgofum uitis uera,amp;c. nemo equidciftiul* modt hominem acqua mente tulerit:interim neitgt;® offenditur fum Chriftum infcripturis petram.’’ gnumueluitemnominariaudit. Videntenimo^ nines,iocutione$ iftiufmodi fimilitudincaliqu”’’ in fe çompledli, quales innumeras tam in fcrip’“^ risquam qiiotidianis colloques deprehendereli'' cet. Eodem itatp modo fideles non obfcureintcH” । güt, quo patflopanis SC uinu Chrifti corpus acf”* guis, SC c diuerfo corpus fiffanguis Chrifti p’”” ' SC uinumfit,facramentalitcrfcilicet,noncorpor’^ hocttt’iontf liter nec naturaliter. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

p.tratoâ» Porrd quod nonnulli obqccre folcnt.iftiufi’’®^ (it, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;« ,

SB C VN D VS. ^7 dilocutioncs,quarum fupra meminimus, fimiliti» dinem cxprimere.has uero,Hoc eft corpus meum, Hic eft fanguis mcus,nequaquam,8(C. nullo cerz 10 8( folido ueritatis fundamento nititur.Nam 8C. Sacramctales locutiones fimilitudinem infecom prehendunt.cum uidelicetSacramenta, nififimili« tudinem aliquam rerum quarum Sacramenta funt liaberent (quemadmodum S( D. Auguftinusin« quit)facrament3 non effent. Atqut iftx locutiones. Hoc cft corpus meum, Hic eftfanguis meus,facrat mentales funt. Dominus enim hacc dicens, Sacraz mentum inftituit.Similitudinem ergo aliquam in j fe comprehendunt, 8i iuxta hanc facramentalitet

«xponi debent. Qua uero fimilkudine panis 8C ui ni corpus 8C fanguis Chrifti adumbretur.nö muk to ante expofitü cft. Régulant ergo illant ecclefiae uctuftiffimä, qux figna propter fimilitudinetn re» fignatæ nomen accipere docet (cuius 8( Auguftiz nus crebro meminit, amp;nbsp;in Sacramentorum decla« ratione communiter uti confueuit) ex fcripturis de fumptam, nö prifcis modo illis qui Chrifti tempo ra præceflerüt, uerumetiam apoftolis cognitam 8C in ufu fuifTe.conftat. Licet enim rebus multo uilio ribus nonnunquam offenfi fint, amp;nbsp;declarationem aliquam à Domino poftularint, hscc tarnen dicen t teDomino,Hoceftcorpusmeum;8(,Hkeftfan I guis, Kc. nullam prorfus quxftionemmouifielc»

guntur. Sacramentum enim ipfis commendari 0£ ■ inftitui non obfcure uidebant. Sacramentales au* tem locutiones ipfis nö noux nec inaudttx,fed no

i.

tifïîmx 8^ communi ufu cxpofitx trant. AdI’*' iam tuncquoc^pafchalem agnum comederär, SC ipfe tranficus nomine uocabatureodem quo panis 8i uinum Chrifti corpus amp;nbsp;fangui»lt;l'' cebantur. Prætereaipfum Dominum corporali^ lîbi aiîidere.ac pancm uinumiç porrigerc uideb»* Vnde nulla amplius ucl quçftione ucl expofitioquot;* opus trat. Sciebant etenim Dominum non nifi'*' nicum,non duoCporrigens nimirü amp;nbsp;porrcftuiquot;! corpora habere. Vnicum ergo illud uerum Chb** corpus unici illius ueri corporis fignü uel tcfTera'’ porrigebat, quae Sacramentali modo corpus hi eft.Quod ipfum D. Auguftinus quoc^ refpt’'* cum in Pfalmi jj.enarratione fic ait: Dominus3' cepit in manus fuas quod norunt fideles, 8i ipf^J’ portabat quodammodo Qacramentaliter niuiifquot;! cum diceret, Hoc eft corpus meü, amp;c. Sed 8C iH“^ non obfeure fentiebant difeipuli, quod ipfum^l* minum nequaquam corporaliter ore fiio mand“' tarent,fed panem ueri corporis fignü uel tefleraiquot;' adeolp ipfum dominu per fidem fpiritualiter, n»* carnaliter.Accedit his quod anteafutloan.s.uid'' re licet) abüdefatis inftituti.quo pado Chrifti c“'' ncm uere maducare, ô( fanguinem eius falubrii® bibcre debercnt,Sf quod hscc corporaliter uel ed^'i re ucl bibere nihil prodeftet,non ignorabät. C“quot;' prxterea multa experientia dodi intelligerent D’ minum fuis nihil,quod inutile amp;nbsp;fuperuacaneui“ cft,inftituerc 8C commendare,intcllexcrunt uerbahxc, Hoc eft corpus meum, Hie eft fang“ ।

meus.Sf fïguratedida e(re,amp; iuxta communëSax cramétorum rationem debere intclligi.Sed Si qui« dam è ueterum numero loannem ideo nullam hu ius inftitutionis ucrborum iftorum, Hoe eft cor pus meum.Hiceftfanguis meus.mentioncfeciftc, quodantea cap.tr.abundefatis docuil^t, quo pax

Chrifti corpus ac fanguinem utiliter manduea rc 8( bibere oporteat,fpiritualiter nimirum, per hx dem amp;nbsp;cum hde.

Et licet multa amp;nbsp;prolixa de iierbis iftis, Hoc eft corpus meum.contentio inftituatur,quomodo uix

delicetapud ues euâgeliftas lîmili euidentia 8^ per fpicuitate pofita finr.nemo tarnen negare poteft ea qux de poculo dicuntur.ucrba.fic defetibi, ut citra expofitionëilia prarterire non liceat. Vtenim Mat thçus amp;nbsp;Marcus habent, Hic eft fanguis mens : ica apudLueam amp;nbsp;Paulum legimus.Hoc poculü, no uum teftamentü eftinfanguinc meo. Vbi nemo fil delium,quid nouum teftamentum fît ignorât, per fedla nimirû quse fidelibus cunélis contingit pecx catorum remifîio.quemadmodum lere. ji. Heb. 8. amp;nbsp;lo.eft uidere. Hoc ipfum uero nec poculum eft, nec quod ifto côtinetur. Interim tarnen bene amp;nbsp;uc te teftamentum dicitur.quemadmodü 3i alias quç leftamenti uel foederis articulos continent rabulac, amp;nbsp;teftamentum amp;nbsp;fœdus uocantur.Sed nec pocu* lum in Chriftifanguine eft. y ino autem.quod po culü ipfum continet, Chrifti fanguis in cruceeffux fus fîguratur, 8C ccu teftimonium quoddam illius proponitur,in quQ pet quod nouum illud tefta

TRA CTATVS mentum,perfedla uidelicct peccatorü remiflîo, bis legata,promifla,imô acquifita eft. Et fanélî*^; la apoftolica eccleßa,ut futuros errores cauere p‘’'' fer, Domini Cccnam non facrofanélü Chrifti pus,fedfralt;flionépanis uocauit, Adlo.x.xo. i.C* rinth.io.S^d Sd Dominus potum hunc,nô uin‘quot;*, folümodo, uerumetiâ uitis fru^um uel genin’** dixit. Paulus apoftolus non fine accurata diü ƒ

lia Domini panem ac potu nominar, i.Corin '’ Prxter hæc omnia necipfa corporis Chriftiin ria ucritas.nec Chriftianac fideicertitudoferrc’? »dmittere po£eft,ut uerba hæc.Hoc eft corpus n’‘'* Hiceftfanguis meus, corporaliter fec'undülitei^'* intclligantur. Sicenim Domini corpus omnii’'? ijs in locis uerc corporaliter praçfens efle.amp;'if*’ ore manducari oporteret.in quibus Domini na celebratur.Hoc autem nec uerij eft,nec unq»’'*' uerum efle poterit, nifi humante naturae propri*'* tern CÜ Eutyclieexinanireuelimus, ut Chrifti pus ita ubiqj efte dicatur, quemadmodû diuini’** eius ubitp eft; quod tarnen nullus unquam onh®*. doxus doctordidlurus eft. Eutychen enim (u'*'* ' pra annotatü eft) propter hoc dogma uniuerfiPf** clelîae confenfus olim damnauit,

S E C VND V Si

J Chrîfti corpus corporaliter in Cœna prxfcns fit,et ’ in bac tant à rnalis quant à bonis orc manducetur.

Ptxterca illud etiairi confiât, quod Domini uerbis priuato confilio contra fimpliccm iftorum fenfum L aliquidaddantamp;affuant.quiucrba hxc.Hoceft corpus meû,Hic eftfanguis meus, fimplicitcr qui.* ' dent pronüciant,mox uero addunt, naturaliter,ue

re,corporaliter,deffinitiue,ineffabiliter,filt;c.Noftra ä ' uerohorum declaratio, qua figna propter analo/^

jj giam uel fitnilitudmem fignatarü rcrum nomina accipere docemus, ex fcripturis defumpta amp;nbsp;uetu* ’ i ftiffima ilia Sacramentorü expofitio eft, qux à prix ma ftatim origine in ecclefia citra omnem contrat

Quapropter noftrabxc uerborum Cbrifti,Hoc ^ofira it V. eft corpus meü,Hic eft fanguis meus, imo uniuer* Cana Do» fanoftra,quam de Domini Cœnabadlenus tradi tninidoflri dimus,doftrina,non facris fcripturis modo 8i ue^ noKeteriin rx fidei,ucrumetiam cëmuni illi, quam catholica fcfl'f»« do fequitur ecclefia,doftrinx conformis eft: cuius mi firima con J, niftri duas diftinftas in Cœna Domini res femper forms lt;p.

agnouerunqcorpoream uidelicetacuifibilem.altc y, rant uero fpiritualem,qux non nifi intelledht per* I tipi debeat. Corpoream amp;nbsp;uifibilë,ipfum fignum *

hel aéiionem externam nominant: fpiritualem ue ’j toid,quodfpirituuelfidelimctepercipitur. Aliox 'M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;corpus Chrifti nequaquâ fpiritus eft,ncc

in fpiritum tranfiuit (Verum enim corpus manet)

fpiritualia autem funt, quç ille uero fuo corpore 8C nil Anguine fidelibus acquifiuii, peccatoiü uidclicct

TRA CTATVS

remiffïo 8i uita alterna. Prrtcrca inter fignum gnacum miro amp;nbsp;diiigenti Audio fïdeiimn eaU**' diftinxit,fîmul(]p euidétcr 8C pcrfpicue docuii^ modo mentem à iiifibili illo abftrahere,nec illi ^cre.fedfurrumincœlosper fîdem attollereop^ tcac.Eciuxtaiiancquidemrentenciam D. Aug»^. nus omncm fuam de Domini Corna doétrina’”' ftituirAtquiidem htcceu corona quçdam dodlrinç, orihodo'xx 8C incorruptxfententix«]''’ (Î princeps ac eximium dccus apud omnes fempcr habitus eft.In libris enim de Doélr.Cl'Àj in T ra^la^fuper loannem, in Epiftolis amp;nbsp;alibi^ ligenter docet, ne fignum pro ipio fignato acdp? mus:amp; quod fignis propter analogiam Sd tudinem fignati nomen tribuatur.nec tarnen iHr ipfum reuera efie.quod dicuntur; item quod fti corpus ad Dexterä Dei in coclis certo loco coquot;’ neatur,in terris hifce corporaliter non fit ampl*quot;* in Sacramento autem fpiritualiter amp;nbsp;facramcn'’ liter percipifoleaoquod denifpquiinfidelis eftP* nem quidem Domini (quemadmodüludas)quot;quot; autem ipfum Dominum manduca.Cacteruinl^ de re fîdelis ille Sfomnieruditioneexcellenti*' mus Chrifti minifter D.Ioan. Oecolampadius^' M libros aliquotcöfcripfit SC ardidit, in quibuJ^ ƒ ridimisdemonfirationibuseuicitiquod SC o'quot;* ftifiimi ecclefifdoctores fimplicem hanCjquïi” , Aenus expofuimuSide Domini Csna domeinquot; J tradiderint.

gt;■ PraEtcrea,facrae fcripturat fententia in huiuS ,

1 (uVi traAatione apud Hcluetios diligcnti Audio □ uentilataSCinueftigataeft. D.loan. Oecolampagt;-□ dius in eodem hoe contra D.Ioan. Eceium in Baz Ij denfî difputatione publice diÛeruit, amp;nbsp;ueritati no n finefummafide Si eruditione teftimonium tulit. f* Ncc multo poft Bernx quoep inftgnis fane difpiJ* Di/pK/dtw .

tatio amp;nbsp;uere Chriftianum colloquium inftitutum '2 eft, ad quod multi eruditiflimi dodiifimi^ uiri ex n plurimis uere Chriftianis urbibus conuenerunt, «

IT illic quidem fequens hxc propofitio contra Ponti fieis fimul amp;nbsp;Lutheri opinionem uere amp;nbsp;orthodoz

Chrifti corpus amp;nbsp;fanguinem fubftantialiter Si corporaliter in pane euchariftix percipi, nullo Biz n blicx fcripturx teftimonio euinci amp;nbsp;demonftrari poteft.

Etab eotempore, quo difputatio ilia finita K ttanfaftaeft,nemoprodqt,qui Chrifti corpus 8C

fanguinemfubftantialiter K corporaliter in pane hocfufcipijcertisacfolidisfacrac fcripturx teftimo nt^s euincere potuerit. Aeternx igitur amp;inuiftx

ueritati etiamnum innitimur,utquinon fuperarc nam SChumanam authoritatem.fedxiernumDel uetbum xdiftcauerimus.

Ethaffenus quidem Domino Deo noftro ac ueritatixternxconfifihac confeffione noftranoj I* I abundefatis demonftrauiffe, declaraife 8C euiciffe '’*1 fperamus-.quod nimirum noftra hçc, quam de Do •^l mini Cana tradere folemus.doftrina, uere Chriz

ftiana 8( ortbodoxa, facris faipturis,ucrx,uetuftifa

TRACTATVS

lîmx Sf indubitatx fïdei ac illi,quä cathoIicaClquot;' : fti ecdefiafequicur, doólrinx conformis fît, qu^*. denic^ omnem noftram fîdem atc^ dodrinani*^ uini uerbi authoritate à calumnqs omnibusa*^‘ = ruerimus,ficutomnibus tandem notüfît, nos^'* Tiguri fumus, amp;nbsp;Tandlos Chrifîi fîdeles, qui B*'' ' nx,Bafîlex,amp; ubiuis gentium, tam intra quàm'’ ' tra inclytx Heluetix limites,dodlrinx,quam gt;nbsp;do cxpofuimus.confentiunt amp;nbsp;adhxrent,Chri* ' nos ac uere fideles homines.non hxreticos eflf/ ' ' quod noftrx ecclefix non hxreticx fedlx,Ted 0'*' ' fiiançeccIefîçfînt.Quod fîquid in noftra hac Clt;f fefiione uel obfcurius uel ambiguum magù*''’, dlum eft,nô inuiti omnibus qui illud poftulari* quoad illud per nos fieri poteft, omnem fentctia* nofiram clarius exponemus. Scripturç locos,clt;!* bus confefiîohxcnoftradeTumptacft, quibusf*^ nitp fortifiime nititurudeo iuxta librorum ÔC turn diftindliones,ut quidam folent, non anno^' uimus, quod fideles fcripturis Taais ita nunear uerunr,ut uel Tuopte ingenio,nihil hic per nos,'*’ prxter,uel contra,uel extraTcripturam Tacrainf* nunciatum efie,facile animaduertere pofîint.

Xutho-i de Cerna Domini doArina nullo filiJo diuini uet li Htl ortbodoxtf fidti fimdamento nititur/eipfam fubuertit, hec utterisfidclium eeclefii doilrina efli

O S T QV A M uero doffrinx noftrx I confeifio haflenus faAa, nbsp;cadem iU

1 la ecclefiarum iudicio expofita eft, è di i lierfo Lutheri quoep fidem amp;nbsp;doftriz nam,non quidE per fingula eius capita, fed de Cct na dütaxat Domini, provit illâ in ultima hac Conz feffionefua ipfeteftatus eft,exponemus.Sola enitn hxetantum in fe oftcncliculi continetjUtreliqua quo^ eiufdem 8C abfurda 8ê liana amp;nbsp;oftendiculi plena dilt;fla, nequaquam congerere 8( coaceruare

I iioluetintuSi

Et primo quidem de prxfehtiaDomini in Coc lutltriili na amp;nbsp;prxfentix modo, Lutherus in hacbreui fua h)-^io,ti4 Confeiïione fie pronunciat: Docemus Chrifti cor ebrijii in pus non localiter (utftramenfaccocOtninetur)in cernado» Sacrameto efic.fed definitiue.id eftjcertoadcft,hóh Birina, ùt in facco ftramen, corporaliter tarnen amp;nbsp;uerc, quemadmodiim in libello meo folidiffime per me demonftratum eft. Et hare quidem Lutheri uet ba flint,qiii alibi noftros eo nomine accufat,quod caufam fuam nutantem 8i uitiofam farcire, amp;nbsp;fuz telis quibufdam illiconfulereuoluerint.Quidue ro eft caufam malam amp;C nutantem farcire, ft Luthc rus hoc loco caufam fuam plus fatis miferam non farcire ftudet,idqî tam abfurdis rationibus, ut ftraz mineos quorp faccos centones proférât,quos ni

I

k'* .TR A CTA TV s mis inepte farcit ac confuit,ut infœlix iOa hômifl^ in caufa hacmiferia ôC inopia manifeftius cônfr ci queatï Clirifti corpus (inquit) non localiter, f* । nimirum quafi ccrto loco circumfcribatiir, in Clt;ï', Chri/li cor ïia eftjiiere tamen Si corporaliter in Cerna eft. pU! non lo=^ergoconfiftas paulifpcr Chriftiane Leftor, Si ealiterin Jigenter expendas uelitn, quàm probe hoc Luit’*' Cwtid.cr ri d’iftiim uel fjbiipfî,uel feripturis côfentiat. Nî'® romoj fori A uerum illud amp;nbsp;naturale Chrifti corpus prarü”*; i poraüter, eû.liauddubie localiter quoqjpræfcnsert. Net**quot;

nim fieri poteft.ut uerum amp;nbsp;naturale aliquod IiO' , minis corpus fit.quod loco fuo.quocontineatiH carcat.NufquamenimeiTe (de corporibus bien’’' bis fermo eft) aliud non eft quàm non elfe. Et pb*

prium humani corporis eft.certo aliquo loco coi’ tineri. Vnde amp;nbsp;diuus Auguftinus ad Dardantquot;® feribens, dixit : Spatia locorum toile corporib^ nufquam erunt:8f quia nufquam crunt, ncc crut Dominus in euangelio ait, Hoc eft corpus incuirt fed mox addit,lt;^iod pro uobis traditur. Atqui tquot;* pus illud locum fuum habuit.in quo effet, SI «l’y cunquecorpus illudfuerit.ibi etiam localiterI* oportet. Quod fi ergo in Cerna localiter non certe nec corporaljteradeft,amp;Lutherus fibijpfi^quot;* tradicens proprijs iierbis feipfum quoque erj arguit. Quod enim ante C O R P O R A v’'j TER dixit,nuncrurfumnegat,cumaddit, LOCALITER, Si enim pofterius hocn^' rum cft,prius illud uerum elfe non poterit. Sed idem corpus àmortuis quoç refufcitatumfnquot;*

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P*’

J îiîjUel fuum V B I amp;nbsp;1 B i,id eft.locû fuum cer/ tum,in quo effet,amp; eius proprietatem retinuit. An fil gelus enim mulieribus Dominü in fepulchro qux

rentibus dicebat.Iefiim quseriiis Nazarenum, cru* cifixum,Surr,exit,Nû N BST H i C.Venite,uidelt; te b O C y M, ubi pofitus erat. Ipfe prxcedit uoç ÏN Galilæam. 1B i ilium uidebitis. Seddehis fu* pra quoqg difputatum eft. Qua propter fi uel ipfum corpus Domini gloriofum aut clarificatü in Coez na efiet, local iter tarnen adelTet, alioqui corporali teradefledicinon poffet. ;

Eiufdem generis eö, quod Lutberus prsefenti» Modus modum declarare nolens addit, Definitiue ; quod prafentia, non immerito Germanicis quoep uerbis dicere de

bebat;fed id minus commode poteft.Nec enim ab apoftolis aut ex feriptis eorum illud didicit, fed ex miferis Sophiftarum lacunis haufit, ad quas mifer SCinfcclixhomo (cum olim non iiifoelidter ab q$ liberatus effet) denuo confugere cogitur.ut uel al» quid quod dicat habeat, amp;nbsp;fimplicioris ingenij ho minibus oculos perftringere poffit. Quid obfeerq hîcc.fibi uolunt : Chrifti corpus in Cœna eft, non localiter,fed definitiue'ïAudiemus uero, quid nam dehocin eo libro,quc hic citauit,difputet. In Con feffionefua magna fie feribit:Secundo aliquid dez finitiue in loco effe dicitur, cum illud ipfum corz pus non comprehenfibiliter in loco eft, nee loci in ,(/1 ‘1’10 eft finibus menfuratur, fed nunc quidem mul ÿ tum,mox uero parum loci occupare poteft. Locus gt;lt;*,1 ' ‘ ‘

TRACT ATVS

quidem corporeus eft amp;nbsp;comprchcnfibilis.KiuX' ta loiigitudinem, latitudinem Si altitudinem nKquot; furatunfed quod loco continetur.nö eandem curt loco fuo longitudinis, latititdiniS SC altitudinjl menfuram habet, imó longitudinem SC latitude nem habet nullam. Et hoe modo angeli tusirtlocofunt. luxta eundem modümtotadia* bolorum legio unicum hominem octuparat, Mrt thaci oólauo. luxta eundem modum Chriftus qu*” que in pane eft 8i eftc poteft, licet interim feiplurt SC comprehenfibilem SC uifibllem, ubicunq; uuki oftendere poflit. Vt enim ih obftgnato illo monu' menti lapide amp;nbsp;claufis foribus nullus uel motu) uelmutatio ftebat, intetim tarnen corpus iplïus«® dem in locoerat,ubi folidumfaxum lignilmq»' cratJta in Sacramentoquo(^ eft,ubi panis S^ui^ num eft, fie tarnen ut pa nis SC uinum nullam in remutationemrufcipiant,amp;cgt; Hæcegregiaillalt;l* monftratio eft,ChriftianeLeâ:or, quam Luther»* tanta cum gloriatione hic iaditat, qua tarnen fe»^ tentiam fuam euertit potius quam confirmet. Sit^ nim modus illc Definitiuus ipirituum proprie eR

Chrifti corpus defi'nitiue in Cœna eftjllud quidem neceftario fequi oportet, quod Chrifti cH pus infpirituni iam n-anfierit,quantitatefuaqüart prius habebat,prorfus amifta. Quod fiautent ho* Herum eft, quorfum hæc Chrifti uerba referend’ crunt, Hoc eft corpus meum, quod pro uobis n»'' ditur^ Clatifîcatum cquident Chrifti SC fideliui» fuotuiii

SECVNDVS. 8ç

fuorum corpus,fpiritualc corpus dicitur (ut fu» pra annotatum eft) non autem idcirco fpiritus eft, iediuxta quanticatem quoque fuam ucrum corx pus manet. Multo minus ergo de eodem corpo^ ti* nbsp;nbsp;re, tune cum mortale adhuc fuit, cogitari poteft,

li' nbsp;nbsp;quod fpiritus fuerit. Atquideeodem illo Domi«

if nbsp;nbsp;nus loquitur.cum ait Hoc eft corpus meum, quod

i* pro uobis traditur. Cum itaque Clirifti corpus H* nec in fpiritum tranfierit, nec quantitate fua uel j” magnitudine careat, modus ille, iuxta quern fpi« iquot; ritus in loco funtjillinequaquam competerepoz tgt;lt; left : unde uel hie quoque pofterius illud quod de ü' modo defînitiuo dicitur, prius quod de corpora^ ii* li præfçntia diftum eft.fubuertit 0( confutat. Prscz

terea, etiamfi Chrifti corpus, iuxta cum modum in Cana eflet, quo fpiritus amp;nbsp;angeli in loco li' funt.definitiuefcilicet, nihilominus tarnen non

I nifi uno in loco, non ubiqiic fimul effet. Nam if fpiritus amp;nbsp;angeli locos fuos proprios habent, fic 0* utdumunoinlocofunt.nequaquam amp;nbsp;alibifiz mul funt,multo minus iibiquefunt. Luthcruscra gohoefuodefinitiuo modo nequaquam demon Al ftrauit adhuc, quod Chrifti corpus corporaliter ff ubique fit, ubicunque per uniuerfum Chriftiani 0^1 nominis orbem Cana eelebrari folet,quodipz I** fum tarnen fc folidiffimis rationibus demonftra»

uiflearbitratur. Quod fiuero modum hunedefiz nitiuü rurfus deferere, interim tarnen (ut uerum 8C naturale Chrifti corpus ubiep locorum in Cana effedemonftrare queat) dicere uoluerit, Chrifti hu I ?

T R A C T A T V s manitatcm pcrindcut diuinitatem ipfiusfimul»' biqj erte.iam Catholicæ ecclefiæ fententia, qua E® tyches olim dainnatus eft, ipfiquocp imminet.S^ eadcmipfcdamnatur. Ethicquidem ad propr** fuafcriptaLutlicriim ablegamus, monemuslß®' quid ab iplo quondam duflum fit, probe confyt^ ret. AdMarcliionc enimfcribens inter alia fica*“'' Mallem eqiiidem non modo omnium phanatK® rum fpirituum, fed amp;nbsp;omnium Imperatorum, gum amp;nbsp;principum fapientiam amp;nbsp;leges contra m’ tcftimonium ferre, quam uel unicum fanétx ta' tbolicæ ecclcfïae iota aut apicem aduerfus mcprO' ditum audire uel ccrnere. In fidei enim articulé qui ab initio fîmul peruniuerfum Chriftiani n®' minis orbemunaninii confenfu recepti fiCfciuai* funt.neqiiaquam, nt in Pontifiais Cæfarcisit' gibus uel alijs liumanisucl patrum uel Concilia rumtraditionibus,ludereconuenit, 8Cc. HaccLu' tlierus. Propius ergo nunc fuum ipfius finumin' fpiciat,Deo 8C ueritati detgloriam, 8C ne Catholi' cat ecclefiæ fententia cum Eutyche damnetur, ca' ueat.

J^um cf)ri Porrd loci^quos de obfi^nato fepulchri lapitl^ fit corpus claufis foribus citauit, Lutheri fententiam nt' lapident ob quaquam comprobant.Et nos quidem ficrefpon’ fignatuamp; derepotcramus;Dominus in Cœnaait,Hocdl flaufas fo: corpus meum.quod pro uobis traditur: Loci urt® reipmftrd iftj fupra citati de clarificato corpore difti funt.Sclt;l uerit, omiffis his fie refpondemus. Vt in fcpulchrilapi' de Si claufis foribus Donum corpus contentum

STC V N nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;84

amp; condufum fuitjita etiam in Cccna cft. In lapigt;«, de nero amp;nbsp;ipfis foribus corporaliter non fait; ergo

J nee in Cccna corporaliter eft.Chrifti corpus enim

* in ipfo fepulchri laptde aiit foribus contentuin fa*

* ilfe.fcripturanufquam meminit. Angclutnuero

** ccclitus defcendilTe, lapident à fepulchro deuofa uiiTe, 8i faper eundem confedilfe tradit. Et lapilt; dem hunc à fepulchro deuolutum tnuliercs inuelt; nerunt.Sed SiC loannes euangelifta de claufis forü bus.nonutmiraculoquodamfcribit.quafiuidea licet duo corpora in uno Si eodem loco fimul fae* rint,uel Chrifti corpus cum ipfis foribus facrit u/-nitum.fed fores (inquit) erant daufæ.eo quod diigt;

* fcipuli, tune in uniim locum collcdli, ludxorum üim Si tyrannidem pertimefcerent, amp;nbsp;cum fores claufic effent, uenitlefas. Nihil ergo hic dicitur,

■ nbsp;nbsp;nbsp;quodiper claufas fores corpore fao penetrarit. At

** tum fores (inquis) claufæ effent,quo paélo per ib.

• bsitlgi'elfuseftï Ridiculum. Quo pado priub. quain inoreretur illorum mantis effugit,qui iplt;

** ‘ film de monte præcipitem daturi ducebant t An^ non angelos fibiminiftrantes femper liabuiti Vel,

I quopacioccarcerelibelatifant difcipuli,cumtax ASl.f. men ctuftino die fores claufas miffiminiftriinue^

nirend Angelus fores referauiffedicitur, Sinum ’ idem ille' Chrifto domino fores aperire non po^ * tuit'i Velnumdecet, ut uerum Chrifti corpus uerc J tefufcitatü à mortuis perliiiiufmodi fomnia Mar^ * (ionico modo fafpedum reddamus, quad phanlt;

■ 4

(

pfma potius.quam uerum corpus üti Chrifti cor* pus à mortuis refufcitacum uerum corpus eft, SL ult; pum corpus maner, unà cum omnibus corporci* proprietatibus fuis.abomni tarnen morboautin^ Îîrmitate liberum.Diuus Hieronymus ad Pamnigt; chium contra loannem Hierofolymitanum epi' fcopum de erronea Origenis doiftrina, quam h«* reticamcfledicit, feribens, ipfum hoc modo do' cuirtc tradit: Paulus inquit, Transfigurabit domi' nus corpus humilitatis noftræ, conforme corpoi* claritatis fuæ gloriar. Quando dixir, transfiguré* bit, id eft, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, membrorum quibus nun«

utimur,diuerfitas denegatur.Aliud nobis fpirituS' le amp;nbsp;xthercum promittitur: quod nec tadlui fubié cct,ncc oculis cernitur, nec pondéré prxgrauaiun SC pro locorum in quibus futurû eft uarietatem»' tabitur. Etpaulôpofthæcquo^ Origenis uerbJ citacNcc uos.ô fimplices, refurretfiio dominidt' cipiat,quod latus SC manus monftrauerit, in litco» re fteterit,in itinere cum Cleopha ambulauerit, carnes amp;nbsp;ofiâ habere fe dixerit. Illud corpus 3' Iqs pollet priuilegqs, quod de uiri femine SC car* nis uoluptate non natum eft. Comeditpoftrcfur* redeionem fuam SC bibit,Si ueftitus apparuit, tan' gendum fe przbuit:ut dubitantibus apoftolis dem foceret refurreftionis. Sed tarnen non dif' fimulat naturam aerei corporis SC fpiritualiS-Claufis enim ingredituroftijs, fifin fradlionep” pis ex. oculis euanefeit. Hxc omnia Origenis urrlt;

TRACTATVJ mcnto nitentem nos nequaquam recipere mietere portumus.

Numbimi nbsp;nbsp;Secundo loco Lutherus in ukimahacCöfetf®' Pgt;

O-nuliues nefua quo paólo 8Ca quibus Domini corpuS‘* r«m Chrii cocna manducetur.hoc modo docet : Domini P’* ßicor: nis uerum amp;nbsp;naturale Chrifti corpus eft.quodi’quot;' futcomet pius quoq;uelludas non minus ore fuo.quàfflf* P’ i/iint. trus amp;nbsp;otnnes fandli, fufeipit. Nos uero hocdo' Ç gma ipfius.ut uanum itaoffendiculi plenum, n®quot; immeritofummopere abominamur. Quid cniiquot; C hincaliudcolligipoteft, quàm quodChriftic”'' *■! pus ore manducatum in corporis cibum conuft q tatur^ Ad manum funt nobis clara amp;nbsp;perfpicuadl it tiiniuerbiteftimonia, quibus Lutherifententiaquot;' li oppugnamus.Dominus inquit:Quisquis carnfiquot; 4 meam comederit, 8C fanguinem biberit, habetai' 4 tamæternam.ôC manet in me, et ego in ipfo lmpl ti in Chrifto non manent.nec Cliriftus in illis, fedf t, i)itam habent nullam: Chrifti corpus ergo noquot; p cdunt. Scimus quid hoc loco Lutherus obijeiaquot; q Magnum(inquit)interfextum Ioan. cap. amp;ipfaiquot; », cecnam diferimen eft. Illic enim fpiritualis mandquot; j catio abfqj corporal! defcribitur. In cccna aütfpid' ( tualis maducatio eft,fed fobs fidelibus,interim uo I ro corporalis qcpeft,fidelibusfimul Si infidelibai j Comunis,SCc. (Nifi forte' per corporale mäducatio’ j nem illä quae facramentaliter 8(. externe fitintello , gat,quod ipfum tame non fatetur.)Sed oia hxcU t theri nugac funt ëd fomnia, qup nullis diuini , *■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tcid^ I

SBCVKDŸS, ' nbsp;nbsp;nbsp;86

ÿ teftimonijs comprobarepotett. Verbaenimhxc;

Hoc cft corpus meum, ipü ncutiquam fcruirc,fugt; jÿ praabundefatis comprobatum cft.Sed Kunicus j) duntaxat, iuxtaquem Domini corpus ueremanx ducatur,modus eft.fpiritualis nimirum per fidem. Quapropter infidèles,quia fide carent, Chrifti cor

P pus non manducant, nec in Chrifto marient, nec Chriftus in ipfis,amp; proinde uitam cjuocp non ba^ bent.Vcrailla,dequaha(9:cnus diximus, corporis jlj Chrifti manducatio femper prodeft.lpfa enim ue^ tiras inquit.Qi'i uic manducarit,uiuet.Nihil ergo ÿ quàm eftugia 8C contentiofæ contra ueritatem alquot; tercationes funt.quicquid his contrarium affertur, ludam uldcllcet uerum corpus corporaliter man-* * ducare.finctruóiu tarnen,8éc. Certum enim, folu dum amp;nbsp;ætetnü eft, quod Dominus dixit. Qui me

J tnanducaritjuluet. Et g.uisnam uita bac fruélus maior 8i exccllentior effe poteft'! Confiât ctiam im Qjfomodö pios Chrifti corpus catenus duntaxat manducare, cor* quatenus Dominicus ille panis Chrifti corpus no p“* Cbrijli 0 minari confueuit.facramentallter nimirum. Qua/ ÿ. propter Paulus apoftolus difertis uerbis inquit;

Qriifquisederitpanembunc, autbiberitdepocu/

,, lo Domini indigne (enutnoniuxtaLutheriexpo fitionem dicat, Ç^i corpus fanguinem Cbnfii

J, indigne ederit 8i biberit,8Cc.harc enim indigne, id ; eft.fine fide nunquam manducari amp;nbsp;bibi poffunt) teuserit corporis et fanguinis Domini. Atquomo jji do in nudo pane 8i uino,id efi, in folo Sacramen/

, to,peccare quis potefi^ Non in Sacramentum mo* gt;

TRACTATVS

do,fed tn illud quocp,cuius Sacramentü eft,in c®'' pus uidelicet (ut Paulus inquit) amp;nbsp;fanguincm mini peccatur.non quidem quia hare comedit, I® quia non per fide comedit, amp;nbsp;Dei donum afper®* tus eft. Qiii fit enim, ut mortem meruiffe diesfj qui non tpfum principcm,fed tabulas principes gillo obfignatas in lutum abiedas conculcaui^ Difiidentia ergo SC incredulitas culpa ilia eft, pccnam iure meretur.Et fic quidem fola incredul*^ tascondemnationis caufa eft, quemadmodunt^ fola fi'des unicam falutis uiam miniftrat. Alijs®' go hoc perfuadere concturLutherus, ut nimin®* uerum Chrifti corpus ab ipfo luda quoqj SC infiji* /Kc/di edit libus manducari credant, Nec enim ex fcripi“®®; fMcmDo: fedèScholafticorülacunis SC Lombardo fuo, »iini,non multas ueterum fententias fecus quam deceat it panrmDo; hacreadducit,illuddidicit. Auguftinus ccrtfcoi minum. folummodo Chrifti corpus manducare SC fangquot;' Znnocoîf. nem eius bibere dicit.qui in ipfo manent. Si illt'quot; y.de Sdcr, ipfisreosuero, in quibus Chriftus non manet,nlt;‘ alt.lib.4, ipfi in Chrifto, corpus eius fpiritualitcr non mai” «P-1}, ey ducarc,licetcorporis SCfanguinis fignum uclSa' «4- cramentum corporaliter ac uifibiliter edantSCbi' bant. Non ergo, ut Luthcrus, illos Chrifti corpi® corporaliter, fed corporis facramentfi uelfignui” comcderc,docet.Qiii plura de his uidcre uoler, A* guftinum legat,Tralt;flat. inloannem m. SClib.ti* Ciuit.Dei zi.cap.if.SCc.

f/uiM eftri Tertio, Luthcrus fuä fimul SC pontificis doéW' Jlifcrput nam nonnihil ornare SC fuco quodam uendiiat* ftudcti

SE cv NOV s, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ô7

findet,fiedicens: Necnos necPapiftae tam crafli 8C craffo moa )l ftupidi fumus, nec etiam tam uefani ôC mente ca/ do manda» (J pti homines, qui Chriftum in Sacramento locall- cetKr.

ter effe fentiamus, amp;nbsp;particulatim, ut lupus ouem, ÿ dcuorandum.ac fanguinem eius, ut à uacca aquS,

hauriendum elfe arbitremur. Qui ab altari panem fufcipit, non brachium à Domini corpore laniar, nec nafum ipfius morfu abfcindit, fed totü domini [jz corpus accipit ; fimiliter qui de poculo bibit, non j giittam aliquam fanguinis ex Domini digito uel 1/ pede.fed totum eiufdemfanguinem haurit-.quemx

admodum in Miffaquoep defacrofanfto Domini ÿ corpore olim inter alia cantatum eft, Sumit unus, J fumÔntmille:quantum ifte, tantum illc; neefums

ptusabfumitur.NecenimdixitDominus:Entibi in hune meum digitum Petre,iftum deuora: tu An j{ drea nafum tibi fumito, loannes uéro has aures (i tneas uorato, 8lt;c. En Chrifti fideles fanftiffimi q Il pure.honorifice amp;nbsp;modeftc(fi dqs placet)Lutherus ;( de Sacramentis différât, quemadmodum in Enar^ P rationibus quoep fuper Genefim côfcriptis baptif* ,/ tniaquam iuxtanaturam fuam perinde atqjeam jz elfe fcribit,qua; à uacca hauritur. Et hacc quidem il J lins tam fctde 8C. abfurde difta omnibus arridere H debent^Quod fi nos iftiufmodi locutionibus utex ( temur, Deum immortalem, quibus eas exagitaret ( tonuicqs'îî'unc demum nos Sacramentorum hoz

fies amp;nbsp;prophanatores elfe, ut qui nimis kuiter 8C

/ fœdede ipfis differere ftuderemus, uociferaturuS

11 tlfet.Errac uero Lutherus,fi fanaticorum improbi/

r-- T R A C T A T V S tatem huiufmodi iocutiones fibi extorqueredi^ , Per fe enim plus fatis obfcenus eft, S( alijs quo^t* tam fœde obfcene loquendi occafioncm mi'* ftrat.Cum enim uulgus Lutheri de corporalis'’ amp;nbsp;naturalis corporis Chrifti præfentia ôC eiuldlt;^ mâducatione corporea fententiâ audit, quid de hac uel dicere uel cogitare poteft,quàm quod’ cere uel dicere folet,Chriftum nimirum corpoiai* ter dentibus quoqj conterendum,amp; per os in uf*

trem demittcdum ed'e^ Lutlieriis enim om nes qui Domini panem naturale Chrifti corpus in cœna corporaliter ipfo ore quoqj manducarif dere nolüt,damnat, nee nos de fpirituali fidein’’* ducationc.SC de eaquæ facramentalis cft, dil^”* tes audire dignatur.Hoc enim ipfi ncququam ficit.fed nimis tenue Siabiedum uidctur.amp;co'Ï^ ream omnino, quæ ore fiat, manducation? urg^ Rurfus uero, cum uerba ipfiusiuxta proprium!'^ fum accipiuntur, amp;nbsp;fpiritualis manducationisquot;* laamplius fitmentio,fcd carnaliteraccorporali'j' de liifce difleritur,denuo furit, necferrc potcftui“’ carnis manducationc quiequä dicatur, utquiquot;“' Capernaita nee Sarcophagus efle uelit. Et qd na’’ lixc fibi uolunr; Vel quis hominum quo paclo'’ quendum fit, amp;quomodo Chriftum mandiu'S'*! oporteat , intelligit lt;nbsp;Mifera me hercle inau^ii’l res cft,aliquid difertis ucrbis et exprelTis dixiire,quot;^*! tarnen ut proprie accipiatur uelle permittere.Paa'* ipfum Chrifti corpus corporaliter et fubftaiirial'“’ did amp;nbsp;credi debet,interim idem ille panis

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;liitf

TRACTATVÎ

«is carneus erit, 8C hic quidem uel carneum qu«*“ dam fpiritum, uel fpiritualem quandam carnci* uel neutrum ex liis, fed medium quoddam«*' oportet.quod nec caro nec fpiritus, fed aliud qui» piam lit, quod nemo hominü quid nam fit expl^ care poteft, Aliter certe de his fentire non pofl* mus, quàm quod Lutherus cum fuac partis lioiu' nibus mundiim ita perftringere conetur.ut uid^®^ tibus oculis nihiluideat,^ earn caufam mun‘*‘ Jion iam perfuadcre.fed obtrudere,in cuius traiS*' tione ita impliciti funt, ut nec iplî,quid nam telliganr.

J^umLUi Obijciunt hic quidam ; Craffis quidem ucrf”* »fceri/ôitfn Lutherus utitur , intérim uero non aliud tiaaJeo uuk , quàm quod h'delis quidem anima ueruiquot; traffiacâ Chrifti.corpusucreper fidem manducet, osuu* fi dtbeat. fi'delis ueri corporis Sacramentum fufcipiat * poftea propter analogiam omnç illud tnbuain'' quod ueri corporis proprium eft. His uero nosilt; fpondemus hoc modo : Audimus equidem a”quot; cam hanc Lutheransfententiæ complanationtiquot;' interim uero quid Lutherus qitoque dicat,SiqU“quot;* data Si expreifa ipfius uerba fint, non igrtoramu*' Senfum ergo non alium quàm uerba prsc runt eliccre poflumns, in primis cum ea fit morofitas, utnee femper necab omnibus fua exponi uelit. Sed quorfum tanta uerborum^i pia amp;nbsp;tarn urbanis Si fplendidis expofitionib^ opus eft.^Quod fi fenfus alius non eft,quàm qu'*] A'delis anima interna amp;nbsp;fpirituali manducati^quot;'

SEC VND VS».

per fidem uerutn Chrifti corpus, ipfo ore autem eiufdem corporis Sacramentum uifibiliter manx ducetur:quin difertis amp;nbsp;exprefTisuerbis negotium otnneexponitur, utà quouiseius ratio digne 8C plene poflit intelligKSi hæc quoque eius eft fenten lia,non equidem dccet ut Satanse tradat Lutherus otnneseos.quifcntcntiam banc fequi folent. Ad hxc,quorfum hacc tant craffa uerba pertinent i Pa-* nis ipfum naturale corpus eft corporaliter. Panis

cffentialiter panis eft , fimul tarnen eifentialiter quoep corpus Chrifti eft, fie ut carneus panis non Sl'ifcÇ* immeritodici poflit. Dominus tadui non am/ plius fubiacet,nec ilium unquam appréhendes.

nifi fcipfum tibi obftringat, óC te ad peculiarein quandam menfam per uerbum fuutn inuitet. Hoe autemperipfum fit.cum inquit.Hoc eft corpus meum. Cuin hoccomedis,corpusmeumcorner dis,alias uero nequaquam. Quam ob rem'! Ed quoduerbomeohucmeafïigere inftitui; nehme inde palpando me ubique locorum inueftigare cogaris. Hic enim praefens fum, amp;c. Hare amp;nbsp;alia bums generis amp;nbsp;craffe ôi contra ueritatem diéta parum'ep facramentaliter in Lutheri libris legun« tur. Et quid nam qui fimplicioris ingenij funiho* J mines aliud ex bis colligere po(îunt,quàmquod

æque abfurdum eft. Ex abfurdo abfurdum lequi ' ((. folet.Quod fi minus ferre uoluut iûi homines, fie y «tdecetderebushifceloquantur. Qitàrndiuenim J fimplices excruciate 8i bine indediftraherelubet.

duin uiddicct nunc hue nunc Uluc torquentui fut

' TRACTATVS

gula i Nunc Chrifti corpus corporaliter adeil, mox idé illud nö corporaliter adelTe dicitur. Nu®' perfidem fpiritualiter manducatur, óC moxiH®^ ' quocp nimis leue uidetur, amplior quæda co®' feifio requiritur. Quod fi is dogmatis huius lenf®* cfi.quod totum illud naturale Chrifii corpus inc^ na uere 8C corporaliter præfens fit amp;nbsp;ore liomi'’i* manducetur (quemadmodum Lutberi uctba p®' lam teftantur)craflas quoq; 8C abfurdas, quïcex étrinafuaplus fatis abfurda fequifolent locuó®' nesaequanimiter amp;. patienter ferat. SedSC nciigt;’ erit.qui abfurdü hoe Lutberi dogma aliqua ucrit** । tis fpecie uelareautexcufare queat, necetiam dim' । ni uerbi teftimonio idem illud unquä afleret.Cui* ueritateenimhumanse in Chrifto naturaCjquai® in gloria quoque obtinet, 8C uera fide ex diamctf® pugnat.

Qt/omodo Qiia ratione uero Lutberus abfurdis iftis conli tocHi chri queneiis obfiftere poflit, ne ex. fua ifta corpotal' fius afin: praefentia mïducationealiquo modo colliga®' fideli tiir.ipfe uiderit. Nos nequaquä docemus,quod£l®' bus pojsit Domini menfam accedunt.brachiü ex corporeD® peràpi. mini lanient.uel aliquodeiufdem membrum mO®.

dicus inuadant,fed et uerba buiufmodi.fimul cui® occafione ex qua illaoriri folent, cruda abfurd® uehemeter abominamur; ßi diuina fic fauentcgf* tia ipfam ueritatem fecuti euidenter amp;nbsp;perfpim*' demonftrare pofTumus, quo padlo totus Chrifto* non diuifus.uerus Deus amp;nbsp;homo.in fidelium na prsefens fit, ab qfdem manducari foleat. Vef*

SECVND V y.

fides,qua Dominus manducatur, totu Dominü.uo rum Deum amp;nbsp;hominem,non diuifum, cöprehcn^ dit,illi confidit,S( fe totam iphus gratix 8( uolunz tancömittit.Ettotus illeDominus lefusChriftus non unicum modo iphus membrüauc portio, fi^' deles in fui confortium dementer fufcipit, iuuat.

totus dcniq; in fidelibus fuis operatur amp;nbsp;uiuit, lie ramen ut nihilominus Humana natura in fua pro* prietate uel conditione inconfufa et inuiolata per« maneat, nec ut ilia quo que ibi prxfens fit oportet, ubi auxilium hoc 8i Chrifti operatic fentitur.Pof* fumus hie ut muha fic clara quoque 8C perfpicua ex Euangeliftarum fcriptis exempla produccre. TotusilleChriftus,non diuifus,uerus Deus SC. homo,Centurionis famulo uere medetur, ut Mat* thxi s.cap.uidere licet. Idem ille non diuifus Chri ftusReguU filio opem fert, Ioan, 4. Atqui cor*

I pus Chrifti in loco fuo nianens neutrum ex iftis

corporaliter adqt. Vterque uero Domini uerbis fi« dem Habens totum Dominum animo fuo com* prehenfum poffidebat. Quemadmodum tarn in cccna, quàm extra Hane totus Dominus per fidem nobis unitur, SC nos cum illo. Et ut nec Mat* ihxus nec loannes indiulfam Chrifti perfonam idcireo feindete dici poffunt, quod Chtiftum neu* trum ex qs corporaliter acceffiife, eundem uero ilium, non ahum, Chriftum utrique fubueniffe teftanrur.Ita Hie quoeç Chriftus nequaquam fein* ditur,dumuerumillius corpus iuxta humanlcoc*.

A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m 1,

TRACTAT VS

poris naturam amp;nbsp;proprictatcm in cœlis uno in to' coagere,eundeni uero Cliriftü, nonalium.inctf' na quocp fïdcles fuos pafcerc.folari, purgare, in il' lis uiueie amp;:eofdem fibi unire docemus.SoIis glo' bus per circulum fuum cœlcflcm motu fuo fcrtur, amp;nbsp;locum ccrtum in illo occupât, interim tamfi* idem ille fol homines radiorum fuorum fpicndor« perfundit, exhilarat, amp;nbsp;calore fuofouet, globo lari nunqiiam in terras hafcedefccdente ; Similif^ ßi Chriftus corpore fuo uero in ccclis.non in terris lufce,agit,nihilominus tame idem ipfc fideles cX' hilarat dC conferuat. Et hoc quidem modo nôob* fcure docere poilu mus,ut totus Chriftus, non diu* fus,fuis adfit, ôC ut fideles finguli toto Chrifto.ncf dilaniato nec in frufta difl'ecato fruantur. Ethanlt; quidem fententiam fideles quotp intelligunt,ut' potequæ fimplicifTimæ ueritati amp;: fibqpfi pcroW' nia conformis fit.Lutherus autem, fuam illam fei’ tentiam nunquam ita explanare poterit, utintelü' lutJiertis gant hoïes quo paélo naturale Chrifti corpus cor* tenebrit ini poraliter ubiqj prarfens fit,amp; ipfo orc,incorruptib* fUcatfuos, liter tarnen, manducetur. lam olim enimeffugi* er dogma; quacrere ôC fugam moliri coepit: Cumuidelicetii* tif fui ratio primo ftatim congreflu attonitus hæferit, quid di-' nein non ceret nefeiens, neque adhuc aliud refpondere po* nouii. tucrit,quam,Dei hçcuerba funt clara amp;nbsp;perfpi^“’’

Hoc eft corpus meum. Hie eft fanguis meus. H'S nitor,his credo, 8L doceo, quod Chrifti corpusii* cccna uere 8C corporaliter manducetur amp;nbsp;recipi^' (ur. Qua ratione autem hoc fiat, ÔC quomodo pi'

SEC VND V S.

ne hoc corpus Domini contineatur, ipfe necfcio nec fcirc debeo : nec enim id nobis diuinitus iniun ftum eft,ut quopafto panis nofter Chrifti corpus fiat amp;nbsp;fit.curiofius fcrutemur. In tencbris Kocclu-' fisoculishicambularccöuenit.amp;c. Hxcenim om nia Lutheri uerba funt,qux in libro contra fanati* cosfpiritus confcripto K in Confeflione cius le« guntur. Qudm folide uero Si firmiter (fi dqs pla-' lt;ct)Chrifti uerbis, Hoc eft corpus meum, nitatur, fupra abunde fatis demonftratum eft,

Ethocquidem ultimfi cius cftugium non ob« Teure arguit,ipfum ita implicitum hxrere, ut uani fui dogmatis nullam fide dignam rationcm am-* pliusredderc polfit. Iiixta fide quidem Si fpiritua lismanducationisfenfum, qui per nos liaélenus traditus eft, ferri poteft quod Aquinas cecinit, Sux mit units, fumunt mille, Sic. Quam minime au-* tem ad humanæ natura: ueritatem ôi proprieta-* tem.corporalem quoque manducationem referri poffit,nemo ignorât, nifiquinec quiequamfeire, nec fidei articulos expendere uolucrit.

Quarto, Lutherus in hoc fuo de Sacramento tutleriu dogmate ad Papiftarum partes tranfit, diccns : Sic lt;lt;d Plt;tpi« Papiftxdocent,Sinoscumipfisfimul,Sic. Ethic/îdr trä/if, quidem fatis mirari non poflumus, Lutherum ucl inhis faltem qs fefe coniungere, in quorum ca= put tantumnon tota conuitiorum plauftra exone* rat.Pontificem enim nec Deum nec Chriftum ha» bere.ipfiffimum diabolum,plenum hxrefcum,inz

I feftiffimum Chrifti hoftem äi uerum ilium Anti«

TRACTAT vs

cliriftum elle dicit, qui feipfum Chriftian« ecdtgt; fix caput,imó culum potius (codonate hoc nobil* Ô fideles, quod tain fada 8i fpurca Lutheri ucrbgt; recitare coginiur)8( podicem diaboli, per que tan' ta Milfarü abominatto, tanta Monachorü copiai omnis generis uitia in inundum cacata fint, conib tuerit.Et cum his iam copias iungitLutherus, qlt;*i amp;nbsp;nos non aliä ob caufam perfequi confueuerunti g quod Cliriftum,non Pontificem, caput noftruin agnofeimus, amp;nbsp;quod Cliriftum folum cum uerbn fuoamplexi do^rinam noftram non RomanOi fed apoftolico more ( quemadmodum fupra in Confeflionenoftraexpofitum eft) ecclefijs tradi' mus. (^in centies potius cremari uult LutlicrnS quam ut in dodlrina nobifcü fentire uelit, candciquot; iicro cum Pontificqs dodfrinä fequi ÔC traderenon dedignatur. Piorum ergo hie efto iudicium,quant bona fide Luthcrus agat, amp;nbsp;num citra priuati affe^ élus intemperiem ita furiat.

PoridhunccumPontifi’ctis cofenfum hauddn bie hac rarione excufare inftituet, quod no ad Pon fificem uel Pontificios trâfeat, ut qui Pontificij Inn fint,fed qui in hoc Sacramenti articulo ueterem orthodoxam Chriftiansc ecdefix dodlrinam red'' nuerint. Sacramentumenim non à Pontifice in* uentum uel inftitutum efire,amp; nos idem necclfario faterioporteredicit, 8iin Papatu earn dodlrinain traditam efie, quam SC ipfe adhuc retin eat £( ten orthodoxam ueteris Cliriftianx ecclcfiac dodhP oam,qu{ ab annis iam iiroo.duraueritttradat; non pe,quod b

s E C V N D V S.

pe, quod non digitus modo,fed totum Chrifti cor pus,nec gutta duntaxat fanguinis è digito expreP fa,fed totus Chrifti fanguis in Sacramento accipia tur,amp; quod Chrifti corpus in Sacramento non lo caliter.ut (Iranien in facco eft.fed definitiue fit. His uero nos ad hune modü refpondemus. Quod Luz therusfeitafentireamp;docerc teftatur, ut inPapatu doccri folitum fit, Papiftis excutiendum relinqui^ mus,num uidelicet modum ilium definitiuum Si alia Lutheri de hoc articulo dogmata admitterc amp;nbsp;boni confulcre uelint. Nos equidem, omnes, Papijlica qui uere Papiftæ fuerint, palàm dieluros credi-” doârma mus, Lutherumde Sacramento nequaquameum LutheriJe ipfisfentire, nec itade hoc doccre, ut ecclefia in ^aerdmen Papatu credere Si docerc inftituit. Lutherusenim tofentevtiâ in Confcffione fua maiori fie ait ; Non multum nonfert, equidem contendo, an panis fubftantia maneat Ucl minus, quamuis panem manere cumVuiclegt;’ phofentiam.Econtra cumSophiftis quoquefen^ tio,quod Si Chrifti corpus præfens adfit. Si quod duæ diftindæ fubftantiç una fubftâtia c(fe pofl'int. P.Lombardus aüt inSententijsdiftinft.il. quofdâ fuo fæculo Si antea quoque fui(feperhibet,qui Si ipfi, panem quidem in fua fubftantia manere, nihilominus tarnen ucrum quoque Chrifti cor«' pus adefl'e,fenferint: contra hos uero fpecies quidc panis Si uini.non autem fubftantiam, manere eon eludit. Innocentiusj. de Sacram. alt.lib.4.cap. 9.

Lutheri quoip fententiam, fed non utcatholieâec» defix doftrinä addueit, Innocentium fanftus ille m 4

TRA CTATVS

(ut ïpfï dicunt) doélor Thomas dc Aquino fcquP tur.qui in 4. fcript.diftinftui. Quxft.i. eorum qu* panem in Sacramento pancm manere crcdunt/f” tentiam non inconuenientem modo, fed impoifi^ bilem quocp 8C liacreticam cflc tradit.Et huius qui’ dem iudicij fui caufas aliquot enumerat.Etquam^ uis Ioan.ScotuS4.fcript.diftin(fl n. Quarft.j.cau* fas illas à Thoma citatas infirroiores efle demon^' Rrct , ita tarnen de Sacramentis fentiendum clif docet,quemadmodum S, Romana ecclefia fcntiaf Pwf(. amp;nbsp;in Extra.de hærcticis.Ad abolend, traditum fiu fó.y» quo in loco omnes ifti damnantur, qui nô per offl nia credunt amp;nbsp;docent, quemadmodum Roman» ecclefia credeie amp;nbsp;docere confueuit. Nuncautcni (inquit Scotus) tenet famfla Romana ecclefiapï^ ncm tranfubftantiari in corpus,uinum in fangui'' ncm,ficut manifeftehabeturExtra.defumma tri* ritateamp;fidc catholica. Firmiter. ConfcntitliisS^ Gabriel Biel Leôl. in Canon. Miiîac 40. fie feri* bensiQuamuisexprefTetradaturin fcriptura,quocl corpus Chrifti ueraciter fub fpeciebus panis con* tinetur amp;nbsp;à fîdelibus fumitur.tamen quomodoibi fit corpus Chrifti, an per conuerfîonem alicuius in îpfum, an fine eonuerfionc incipiat elfe corpus Chrifticiimpane,manentibus fubftantiaSfacci-' dentibiis panis,non inuenitur expreflum in Cano ne Bibliæ.Vnde diuerfæ fuerüt opiniones antiqui« tu.s,Sic. Opinio autéab oïbus doélorib. catholids acceptatur, quod fubftantia panis non maner,fed realiter, ueraciterit) fubfianciam corporis Chrifti (onucnituri

SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;95

P lonuertitur , tranfubftantiatur ucl commutatur. Btficquidemunanimi ferèconfenfuScholafticiil

II liTh€ologifatcntur,articulumbuncin prifdsillis Eeetefiaar p fidd articulis nufquam ucl cxprimi uclinueniri, ticwIiMnde p utpotc ncc in apoftolorum, nee in Atbanafq, nee Sacramen in Nicenæ Synodifymbolo; ecclcfiam uero bunc to fxpïdndt fubinnocctio 3. inCondboLatetanenfirccepiflc anno iwp teftantur.quando amp;nbsp;illud Symbolum seditum eft, j'j quodin Pontifido iure extat,Exn-a.de fummaTri Il nitate amp;nbsp;fide cathobea. Firmitcr. Practerca Vuide«

Silnim in Conftantienfi Coneilio à Romana ecclc

II ia idco damnatüfuirte nemo ignorât, quod in Sa»

J nbsp;nbsp;cramento panis fubftantiam mancre diceret,quern

admodû amp;nbsp;Lutbetus docet, amp;nbsp;palam fe cum Vui* clepbo fentire fatetur. His ergo caufismoti Papi* ftas Lutberum infodalitium fuum.quodbicomni ' no ambire uidetur, recepturos effe fperare no pof* *, fumus, nec ctiä illud Lutberi didlum approbabût, quo in Papatu eandem fententiam traditam effe te

4 nbsp;nbsp;ftatur.quamipfeetiamnunctencatamp;tradat: nifi

’ nbsp;nbsp;forteilludduntaxatbicintclligi uelit.quodfupra

*. nbsp;nbsp;nbsp;de totius non per partes mandueadi Cbrifti mo

* nbsp;nbsp;do amp;nbsp;ratione dixit, quod ipfum tarnen nemo ex

’ nbsp;nbsp;nbsp;nobis oppugnat.

* Qiiidmubis'îLutbcrus in bac re tarn intricate et XHtljerei , inconftanter agit amp;nbsp;dicit omnia, ut qui aliquo iu= /««/ent«* ’ dido præditi funt,facile intelligant, quod ne ipfe blt;c «leer«

; quidemplenum Sf folidam buiusreifentetiamin txifß»

. animo fuo conceperit. Panis fubftätiam in Cerna

1 inanere,nec in Chrifii corpus conuerti, nibiloinigt;

TRACTATVS

nus nmen eundem panem Chrifti corpus cfTe dt* dt,quodipfum Pontifîctj nunquam admitteni.S* enim (utpauldanteannotatum eft) non mulcum contendere dicit,num panis maneat ucl minus. I'' certus ergoanimifluifluac, interim tarnen panequot; manere fatetur.Deinde in eadem illa Co nfeiTionf fiia illud quoq; addinFanatici nö minus quant i“’ ris Canonici glofla peccant, dum uidelicet Nico* laum Papam reprehendunt, quod Beregariunt aii ciufmodi Confefl'ioncm adegit.qua uerum Cliri' ni corpus dentibus conteri amp;nbsp;confringi fateretun Vtinam omnes pontifices æquepie ôC ChriftiaO^ cgirtentjUt Nicolaus hic cum Berengario in con* feffionefuaegit. Omnino enim fentiendum cA quodquihunepanem manducat, 8(. morfu fran“ git,illud ipfum manducet,SC morfu frangat,quoil uerum amp;nbsp;ipfifl’imü Chrifti corpus eft, non nudum panem,ut Vuiclephus tradit,amp;c.Et hare omniafo rheri funt. Bercngarij palinodiä pauló poft appo* nemus. Quis uerotam ftupidusS^hebeseft,9‘'‘ quam parum fibijpfi Luthcrus conueniat, non ui* derepoffit. Nuncenim fccum Vuiclcphofcntif^ £itetur,mox uero eiufdem fententiä reqcit.Qticn'^ admodumdfPontifîcium quoep fe dici aliquädo inique fert,interim tarnen ipfc(ut amp;nbsp;hoc loco)po'’ rificis gefta fummis uehit laudibus,amp; quod iplam rei fubftantiäattineteandem cum Pontifîce deSa cramento fententiam fequitur, unde mcritocerm pane in uniuerfum negaret, 8C foils carnibiis cunt Pontiffee uefcerctur. Porrd finguli Chrifii

1«,

Ies, quotquot ucra ratione uti poffunt iudicent, quanta in his Lutheri firmitas, conftantia amp;nbsp;certix tudofii,quàm conftanter deniqj amp;nbsp;tuto in hifce a« gat amp;nbsp;difputet.Caufahacc ccrte nondum ita nobis arridere poteft.ut huic confifi in Lutiteri partes con cedere nelimus.

Deinde nunquam in hoc fuimus, utSacramen Nonfacré tum perfc Papifticum effe contenderetnus. Qui ex n^tu ,fti nitn fieri potuinet,uthuiufinodicogitatio inanix ««i expofi ntum nobis incidcret,cum cxEiiägelio probe cdo ‘‘o plt;tpi/ii« éii,amp; fupra quoq; confeffi fimus, Dominum nox « «P» ftrum lefum Chriftum Cocnae huius primum aux thorem Si fundatorem efte. lllud ucro Si. ohm dix ximus.Si hodie quoqj teftamur, quod nouü illud de ueri St naturalis corporis Chrifti in pane prac* fentiaSteiufdcmanducationctammalis q bonis cömuni dogma, non à Chrifto St apoftolis ipfius traditü, fed à Pontifice St loquacibus fuis Benedix ftini alion'iip ordinü monachis plantatü, amp;i ccclex fijs obtrufum fit.Nimiii ergo hie fibi permittit Lux thcruSjfed St ueteri ac Catholice ccclefix uim facit St iniuriä ; dum uidclicet fuüillud St Pontifieiü de Sacramento dogma per annos mille quingetos ex tedere, St fanftx catholicse ecclefiç obtrudere cona tur. Deu immortalc,q paru negotq ueteri illi et fan ftiffimac ecclefiç cü Lutheri cctonibus St facco ftra

I mineo fuit,que Lutherus hic nunq no (fetio an io I co,nödü noÛs fatis cöfiat) dcclaratiöis caufa infar

tire St ^ïferre folet^ Quàm procul ab iftiufm odi lo quedi foemulis ab fuit, qbus iUe CluifÜ corpus nó

TRA CTATVS

loaUterCed definitiue in Canaeffeclsmitat. modo à uerbis iftiiifmodi abftinuit,fed à fenfu qlt;Iii que Luth.per hacceuincerc conaf, fuiialienirtiniï' Preterea pauló ante ex Scholafticæ theologix 3“^ thoribusannotatüeft, quid nam iftide Pontifia® dogmate pronuncient, quo ille panem tam nö p’ nem amplius manere,fed in iierum Chrifti corp“® conuerti tradit, quod uidelicet dogma hoe ut no* uum ita recens nuper inuentum fit.

Porró.ut uniuerfum caufæhuius negotium, Ä quopadoRoma. pontiheesfuum tllud deSact^ mento dogma müdo obtruferint, plenius intellig* po(rit,primo loco Nicolai Papac fententiä, (quam Lutherus tantopere laudat amp;nbsp;tuetur2)quam rengarius fateri coaftus eft,c Canonico iure appo nere inftituimus:cqua poftca quid paulatim fubflt; cutum fit,facile animaduerterc licebit. Palinodi’ ergo Berengarq de Confec.dift.i.Can. Ego. laliJ Puîinodiit «tat; EG o Berégarius,indigniisS.Mauritij An ßtrenvaru degauenfis ecclefixdiaconus, cognofeens ucräd dioJicam amp;apoftolicamfidcm,anathematizooni de Cana hacrefim,prarcipue earn de qua haclenus inft dojninifen fui,quac aftrucre conaturpanem 8C uinuffl, quacinaltariponunturpoftconfecrationc.foliini modo facramentum, amp;nbsp;non uerum corpus amp;nbsp;fan guinc Domini noftrilefu Chrifti efre,8( non pof» fe fenfualiter, nifi in folo Sacramento,manibus fa* cerdotütraólariuelfrangi.aut fi'dclium dentibus atteri.Cöfentioautcm S.Romanac ecclefiac Sfapt» '' (lolies fcdiidC ore nbsp;nbsp;cordeprofïtcorde facramctii

dominicîf

dominiez menfx fidem me tenerc candem,quam dominus uenerabilis Papa Nicolaus filt; liçcfan âa S ynodus audioritate euangclica 8^ apoftolica tenendam tradidit mihilp fîrmauit, Panem fcilicet amp;nbsp;uinum,qux in altari ponûtur, poft confecratio^ nem non folum facramentum, fedetiam uerü cor-» pus fanguinem Domini noftri lefu Clirifti eiîe, amp;nbsp;fenfualiter non modo Sacramentum.fed in ue* ritate manibus facerdotü traélari, frangi, fidelium dentibus atteri,amp;c.En hxc Chriftiana ilia Nicolai Papx doctrina eft,hoc tam egregium eiufdem facl nus, quod Lutherus tantopere approbat, hxc de-» niq? poncifïcia (îmul ôi Lutherana de Dominica Coena fides eft.

Quæ uero amp;nbsp;qualis de Domini Cœna in ucterl tcclefia àprimaftatim origine doélrinatradita fit, fuperius in Côfeflione noftra expofitum eft.Coni trahâc uero Romana ecclcfia nouam opinionem ab Omni Sactamentorum fcnfualieniffimam pro^ fert,amp; eandem illam uiolenter impudeter ca riiolicç ecclefiçobtrudit. Vbi tarnen quotquotfunt fideles animæ certo norunt, amp;nbsp;manifefte deprehen dere poffunt.falfum eflc.quod Papa tradit.et quod Berëgarius fateri cogitur.Quem enim facerdotem dabimus,cuius manus, non modo Sacramentum corporis Chrifti, fed uerum amp;nbsp;ipfiiTimum Chriftl ! corpus fenfualitertradauerit'; Cuius etiamhomu lt;nbsp;nis os uerum Chrifti corpus fenfualiter, nô modo corporis Sacramentum accepit, amp;nbsp;dentibus contri , MiiCHxc fane »m falfa funt, at fi quis tenebras lu*

T RA CT AT V S

cem.uel luce tcnebras efTedixerit.Interim tn Ro!quot;^ illiid Concilium ex Italicis Monacliis amp;nbsp;facerdoi* bus collelt;?tum,tam euidens amp;nbsp;apertii mendaciu’’’ non modo pro ueritatc agnofeere, fedapoftoH^^ ueritatis loco catholicæ eccicfiæ credendû Ôd coH'* Stntét.lib. tendum obtrudcre.non pudet. AtquiipfeLomlJ’' 4.lt;/ÿî.u. dus Si eiufdem interprètes caufa hac nimiumini' pliciti ton's uiribus laiîatis, nouas dicendi fornii** las neâ:unt,quibus fe quidem extricare ftudent, iquot; terim uero feipfos magis attp magis implicant, fcincertosanimi in caufa hac Siliærere Siuitî^o’ fuffocatoslÿ elfe palam arguunt.Concilium etiiquot;' hoc, ipfum Chrifti corpus non Sacramentü modi’ uel lignum corporis,frägidifertefatetur. Lotnb’' dus cralTum hoc 8C abfurdü menda cium nonnibd uclarc 8C excufarcftudcs, Corpus Chrifti (inquiO frangitur.uerc quidcm,red in facramento tantum-lam ergouidctc,c) Chrifti fideles, g cgregie,fcilgt;' cet,ifti homines inter fefe conueniant,Si ut mendî eium fibiipfi pugnas feipfum quotp euertat.CoH^ cilium hoc celebratum fuifTe legitur, anno à natO Chrifto I o $ J. Atqiii non dubium eft,quin plurd c doftorum numero longe aliter loqui uoluifient, nifimctu territi ucritatem eloqui timuiffent.

cnim multorum linplicita Si nimis anxia fcript’ non obfeure teftantur,Sic.

Pertn^arif C!cterum,utqua; nam Berengarq ante Cond^ i de Cema liü hoc fides Si doftrina fuerit, omnes intelligant, Domini fit illam quoep hue afcribemus: In hue enim modum det o-jent fcripfit Si docuit: Sacrificium ecclefiac (fic enim o* »entiit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;chariftiaquot;*

SECVNDVS,

euchariniam uoat) duobus conilat,duobus côfir, uifibili fcilic« ôC inuifibili, facramento 8C re facraz mcnti.'quae tarnen res,id eft Chrifti corpus, fi eflet præ oculis.uifibilis efîct, fed eleuata in cœlum, fe* denstp ad dexteram patris ufqj ad tempora reftitu» tionis omnium (quod fcribit Chrifti apoftolus Pc trus) cœlo deuocari non poterit.Siquidem Chrifti perfonaconftatDeo amp;nbsp;homine ; facramcntü uero dominicæ menfæ pane amp;nbsp;uino conftat,quae confe cratanonmutantur.fed infubftantqsfuis perma nent, fimilitudinem habentia cum rebus, quarum facramenta exiftût. Hxc omnia Berengarq funt,fiC fummam doélrinx ipfius côtinent, quâ abnegare amp;nbsp;papiftico more de Cœna diflerere coadlus eft. Magna fuit Bercngarq huius apud Gallos amp;nbsp;Ger manos tam propter uitac innocentiâ q propter eru ditionëfingularem celebritas amp;nbsp;gloria, quamuis circa agnitx ueritatis negotium plus fatis möllern amp;infirmüfeprxbuerit. At qualiacüqj hxc fint,cer to tarnen conftat in hac Berengarq fententia nihil did,quod non prius dixerit fcriptura, QC ipfe ecclc fix dodlor Auguftinus fcripferit.,

Et eo quidem tempore demum, nouç illx amp;nbsp;in Qyu Jo eif audttç cötentiones attp difputationes de Sacramen ca Doniii to exortx funt, qux ab apoftolis nunq ucl traditx Canam Jilt; uel ufurpatÇjimô à Chrifti fidelibus in ucteri cede ƒp«t4ri ca» fia nunq admiflx uel agnitç funt, nüc aût hoc plus ptumfit, fatis afflifto fxculo ex contentiofo philofophig et tixatricis fophifticx fpineto hauftx non fine graui tedefiarum inforcunio, amp;nbsp;fimplicium multorum

T R A C T A T V î

offendiculo, pernidofotp Turcarum 8! ladxO' rum fcandalo receptæ funt.Nouas cnim iftiurmo* didcSacramcto locudoncs nulh ex apoftoiofUi” numéro, fedimmüdac illæ fopliiftarum fcholæst' ceptas ferre poflumus.Ex hac enim liabemus,Ac^* dentia fine fubieôto, tranfubftâtiationem, fpcddi fubftantialem amp;nbsp;realem pracfentiarn.attamen noU localem, nonquâtitatiuam necqualitatiuam.noquot; circumfcriptiuam, fed defînitiuam, ubiquitatcnii amp;quicquid præterea Iniiiis generis obfcuriiniS^ contentiofum eft, fine qiiibus omnibus primings fantftorii ecclefia ufcp in hæc tempora fecura part fanda aperta fimplicitate confifterepotuit.ôii'* pofterum quocp poft agnitam ueritatem confiftrtlt; poflcr,nifiquorundam improbitas contctionibu* inagis,quàm pace.deledlaretur.

Becltfiaà Eodem tempore Romana federn ecclefian' n»nichi{ ubi^ locorum Monaclii Benediólinifercordin*^ ÿtbtmata, feifeatores gubernabant.Monaclnis erat Lanfiafl'

cus.qui prac cæteris Berengarium oppugnauit gt;nbsp;libros qui etiamnum extant,ea de re confcripfH' militer SC Leonern p.Papam.qui primus cötraB^' rengarium pugnam moliri ccepit, SC eiufdcm Cat dinalem Humbcrtum,qui poftea fcdente Nicola® Papa ConcilijiufTupalinodiam öfconfefiionci®’ cuius fupra meminimus, Bcrengario præfcriplî^ Burgundos monaclios fuiffe legimus:quibus ludmaliaccefrit,quodabalio quotp mireaftu'® fifaudaci monacho,Hildebrando CkiniaccfiM“*, ftipfepoßea Papa crcatus Gregori] feptimi f®',

•hien accepit) regerentur.Gregorium hunc (Ucetil him quorundam hiftoriæ à monachis ôC fux parz tis hominibus confcriptæ magnis laudibus extolz lant) non poftremum inter fceleratiffimos pontiff ces fuifTe confiât. Extatadhuc uita eius per Benoa hem Cardinalem confcriptaunàcuminultoTutn aliorum Chronicis.qui ilium diabolo addiftü, ne cromantiæ amp;nbsp;omnis impictatis deuoto animo ftu diofum fui(fe,amp; per ueneficia ac multiplicë latroci niorum ctudelitatem Romanam federn occupai uiffe teftantur. Præterea nullum unquam Pontifia cem maiores hoc motus amp;nbsp;periculofiora tempora dedilfc.plureshiftorici docent. Heinrychum quar turn lmp. Germanum, fanéliffimum integerriz jnum principem pertinaciteroppugnauit,fic ut ad uetfus ilium amp;nbsp;Imperii principes ; SC epifcopos,8C Abbates cum monachis, ÔC plures imô plcrofcç è doftorum numero, imó Imperatoriç ditioni fubie ftoshomines commoueret, amp;nbsp;immaniabellaac incredibiles fanguinis effufiones ubicp excitaret. Huius opus eft, quod in Gallqs fimul amp;nbsp;Germaz

nia matrimonii ufum (.ut Paulus olim prçdixerat) ecclefiarü miniftris eripuit. Eiufdem opus eft Roz manum illud Concilium, quod ubi ex fuse partis ûicerdotibus amp;nbsp;monachis ex Italia undequac^ col leftis congregauiffet, ueteië amp;nbsp;fimplicem ecclefise de Corna Domini doélrinam cum Bcrengario da ninauit,8f nouü illud dogma, fub Leone p.SC Nia colao i.ttaditum,confirmauit,

' Ah co tempore pontifieiuin iUud dogma quo i . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n

TRACTAT VS

Jt Saerat Sacramentum uel fignum.id eft, panem SL uiniH^ mento dog poft conCccrationis uerba, non iam panem amp;»•'' maquomoi num amplius.fedipfiflïmû Domini corpus ôf ÛH' doinueftii guincm efletraditur, magisatqj magis innalui’’ fit. Succeftcruntenim prioribus iftis BenediótiniaÜ* quot,amp; aliorum ordinû profcffores monachi.crquot;' ditionis Si fanfftimonisc titulo infignes, qui ante* ceflorum fuorum doftrinäacfidcmdeSacratncH to traditam tam l'criptis quàm publicis concioni' bus omnibus inculcare Si obtrudere fatagebangt;' Fuerunt intej hos non infîmo loco Hugoncs cum Graciano multijugsc ledlionis homine, qui Dcfl* torumlibrum congefl'n.lunxeruntfehisdoétor'* quidam Parifienfes. amp;nbsp;inter hos clariflîmi Lotha* rius Petrus Lombardus. Lotharium poftea PoU tificem fadum, Innocentium j. dixere.Hic CoHgt; cilium Romæ indixit, quod Lateranenfe uocant. in quoSymbolum æditü, Si pro fidei articulort'' ceptum eft, quod panis amp;uini in Sacramento fut’ ftantia mutari, Si iam uera Chrifti caro amp;nbsp;fanguiS cfle credi dcbeat.ut pauld ante narrauimus. Coiiô lium hoc anno i n r. habitûfuiiîelegimus. Lom bardus uero Parificfis epifeopus fa (flus eft,amp;conilt; muni ferc nomine MagifterSententiarum dicituR eoquod è feripturarfententijs,maxime tarnencpJ trum feriptis, libres quatuor de fide Si Chriftian’ dodrina collegit, quorû poftea monachi SL Aedicula dotes ftudiofi, omnern ferc' fuam dotflrinâ Si colt îderdnjftî» clones omnes inde defumpferunt.

uritc. Anno autemDoRiini circita in.ff. Honoriu) ।

-A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Papa. I

quot; SE C VND V'S»

Papa,infigni$monachorumpatriardia,Sacramcn j)i wmhonorifice 8C ftudiofe afleruandü effe ftatuir. ,( Vndeprimamfuam originem habet Ciboria uel ji,! xdiculx, in quibits Sacramentum poftca afferuari ij)gt; nbsp;folitum fuit.Eodem tempore amp;nbsp;Mendicantium or

(( nbsp;nbsp;dines, amp;nbsp;inquietoru garrulorumiç monachorü tut

(I ba oriri cocpit,qui per uniuerfum Chriftiani nomi nis orbem pontifïciam doé^rinâdiffundere,amp;R.d jy nbsp;nbsp;manx fedi.non fine graui orthodoxe,fimplicis 8£

,1, apoftoliex doftrinx fandlxiv eedefix detriméto, in fideliterferuireftuduerunt. Necmulto poft Vrba« it nus 4. monachus Ciftcrcienfis Romanam fedem ÿ nbsp;nbsp;occupans,Corporis Chrifti feftum inftituit. Con« Ftßu Cor«

i) nbsp;nbsp;tulithuc opem fuam Thomas de Aquino,cui earn porij cliri

Il obeaufam Dominicanimonachicolumbamhugt; jii'.

meroinfidétern, 8C calicem cum hoftiaappingerfc

Il confueueruni. Et tune temporis hxcLuthertcanA lena primum cani cœpit : Sumit unus,fumuntmîl (,1 le.quantum ifte.tantû ille;necfumptus abfumitut*^ ij I Hic uero diligentius paulô confiderent uerc fiz ji nbsp;nbsp;deles animx.qua caufa faftum fit,ut Chriftiana éc

D défia annis cirdtcr 1200 .xdiculis iftis Sacramen i, tarqs âC Fefto corporis Chrifti carutrit. Feftum cgt; nitn hoc à Pontiff ce demum, circa annum Domiz J ni 116 4. inftitutum efl’e conftat. Hoc certe irrcz I fragabile quoddam Si fignum eft,quo ue «rem apoftolicam fanftorum ecdefiam de Ccc na Domini uel corporis 8i fanguinis Sacramentc» ‘nequaquam itafenfiffe colligi poteft, quemadmo dum hodie noua ilia Romana ecdefia omes alias

‘ ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nd

TR A CTA TVS

ecclcfîas fentire Si docere uult.Scd Si hoc loco (•ƒ Vt aJora- miiltis alijs^ Lutherus amp;nbsp;fe amp;nbsp;doélrinam fuanil'* tiSc SdcK: fpeôlam reddit, utpOie de qua nec ipfe quicqusquot;* nduti. certi pronunciare, Siproindenecnosillifaiisc*’'' fidere poflumus.In Papiftas enim fuos propter ftum hoc dire amp;grauiter inuchit.nec libéré cuquot;' ipfis fatetur, quod Sacramentum adorari dcbesî' Quiduero^ Panis iierum Si naturale Chriftic®'^ pus eft,ôlt;; in Cœna ucre amp;; corporaliter (utPap’^' Lutherus docent) Chriftus præfenseftîcurcrg” Dominus illic adorari non debet, ubi ilium prï' fernem efle dicitis^ Qiiâ ob rem illud adorarepr®* hibebimur, quod non facramentaliter rnodo,!^ corporaliter quoq; corpus Chrifti eft'ïThomaSO*' Joan.io' Chrifti corpus, à mortuis excitatum, conif^'

ôat,ac in genua prouolutus adorat, dicens : De»® meus Si Dominus meus. Difcipuli Dominütaf ante quàm poft afcenfïoncm eius adorant. Mattl’-as. Ado.i, Et Dominus apiid loannem cap.p.e’^' coinquinCredisin filiumDeiŒtrcfponditilU^* cens:Domine,quis eft,ut eredam in illumÆtdix® ci Iefus:Et uidifti eum, amp;qui loquîtur tecum, if^'^ cft. Etilleait: Credo Domine: Si adorauiteuW' Quod fl Domini panem naturale Chrifti corpus reuera eftedoceremus, cum Papiftis certe fidelité quoqj efiemus adoraturi. Nuncuero, cumfacror -faneftum uericorporisfymbolum hocefleagnoquot; fcamus.eius nimirum corporis,quod nec pane neC Sacramentaria ædicula eötinetur, fed in coclis fidet,mcntem Si oculos noftros in ccclum attoll*-' inu^

wus,8i ilUc Dominum noftrum lefum Cliriftum, uerum Deum amp;nbsp;hominem adoramus, iuxta Paus

j,( lum uidclicet.qui aif.Si rcfurtexiftis und cum Chri fto.fuperna quærite, ubi Chriftus eft ad dexteratn Deifedens.Coloff.j.cap.

lid Cæterum ad inftitutü reuerfi narrationem earn Confeßio abfoluemus.qua utPontificis de Sacramento dog lt;tHi icuUs ma introduftum.K mundo obtrufum fit.docerur. ris.

^(( Plurimum autem bic effecit auricularis ConfeiTio, j quxtum quocpPontificum decretis inftituta amp;nbsp;in iunfta erat, cum tarnen per annos mille in ueteri fanélorum ecclefia nequaquam bic eius uel ufus uelinftitutioanteafuiftet.Huius prxtextu tam fax cerdotesquàm monacbi hominum corda altiflix mefctutari,8lt;multa,quxuixfideminucniant,effi cere potuerunt. In primis autem bxc de corpore Chrifti opinio multorum animis nö fine trifti mix

|j ferorum carnificina inter cöfefl’ionem banc incul* cata eft:donec edrem perduxere aftutiffimi necjuä, ut licet fidem buiufmodi nullam in animis fuis bo mines fentirh, eandem tarnen cum reliquis fidem

ƒ( profiterentur, 8( fi qux cogitationes buic aduerfac animo oboririinciperent, illarum mcditationi q minimum intenti, illis locum non darct aliquem. Quod quid aliud erat.quàm ueritati diuinæ rex nelationi uiam prxcludere'; Vnde fiebat, ut miferi homines graui animorum dolore compunfli trix ftifftma quoqj confcientiarum carnificina, fine om nifruftuSacramentum perciperent, 8( multi non fineingenümoctore,boeunicu uotum fuumefle

n 5

I

F

TRACTATVy

fatercntur.ut fi liæc Sacrament! fruitio nihil emo^ lumenti uel fruéius, fakem nihil quo^ periculi Ä nocumenti illis afferret. Huiufmodi uero dolork bus fanflorü in primis animos exagitatos fuilfft omncs quotquot per uniuerfiim Chriftianoiuni f ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;orbemfunt fideles animiteftabutur.FuriatSdfcrO

V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;£i3t,utuolet,cum Rom. pontifîce Lutberus info^

lens, ueritatis tarnen fpiritus qui in ecclefia eft, 8! unanime fi'delium animorü teftimonium maiuS cft amp;nbsp;excellentius, quàm ut fua ferocia SC infolcti* quicquam nobis extorqucre polTint,

Miwula Accefierunt his infînita SC noua indies, quæû' firca Sa: c3 corpus illud dominicum in Papatu euencrunG tramétum miracula, Quidenim liicuerbis opus eft Notl tidita. funtmiracula hscc in uniuerfo terrarum orbe. Si^ mulautcm SCilludcertoconfiât, quod ne unuin quidem miraculorum huiufmodi in primitiua défia æditum fit. Vnde ex eorum baud dubie nu' mero funt,qua: lefus Chriftus fi delis Dominus redcptor nofter nos cauere diligenter iubet, dicamp; Surgent cnim pfeudochrifti amp;C pfeudoprophc»!i Si dabuntfigna magna Siprodigia,ita utinerro' reminducantur,fi fieripoflit,ctiam.el€(fli. Ecclt; prædixi uobis. Si ergo dixcrint uobis, Eccein de*

C^r'ißus fertoeft,noliteexire:Eccc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clmftr*^

nechic,nec in pcnetralibus, nolitecrcdere. Sicut enim fulgut illiCfCc. £xitabOrientc,SCapparetuf(ÿinOccidenteni:iiï

eritaducntusfilti hominis, SCc.Matthæii Et Pau lus efficaciam illufionis, id eft, figna ad illudcdurn i cfiicacia euentura dicit, ut puniantur omnes, qui I ueria“

s EC VND Vîi loa

Bfritati certat amp;nbsp;eutdenti credere noluerunt. Quaz propter qui uere fideles funt,ifiiufmodi, quæ circa uanamPontificis dodlrinamamp; inanem ceremoquot; niarum apparatum.figna euenire folent, non magt; gtiifaciunt. Fida enim Sd euidens Clirifti admoni tio maiori (uc par eft) quam omnia fîgna eiufmoe di,in pretio ab illis habetur. Cum ergo Dominus in quicSi Chriftum in dcfeno.apud mqnafteria ni tnirumamp;in paftagijSiUel inlacramentarijs illis-ædiculis Slt; clauftris uobis indicauerint, nolite cre^ dere,nec illuc exieritis. Quam ob remï Filius ho« minis enim poftliac non corporaliter,inuifibili tax menarcano ä^ineftabilimodo,deCcendet uel in terris hifce morabitur, ut uel hic uel illic monftrax ripoffit.fedutfulgur magna cum gloria amp;nbsp;maiex ßateomnibus confpicuus decoelo defcendet, cum nimirum uiuos öC mortuos iudicaturus uenerit; Eandem illam Chrifti doftrinam traditionem infallibilemfidelescerta.conftanti öC inconcufta fideferuant, in terris hifce patienter quæuis fuftix nent,amp; eouftp expeftant, donee redemptor miinx di,unica illoriim fpes amp;nbsp;falus, corporaliter in nux bibusueniat.cundos fideles xternabeatitudine coronaturus. _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dodrini‘

Ethrequidem paucis amp;brcuitcr comprehen« forporeaw derelibuit.Ledlorienim prolixa totius integrx Canapra, hiftoriac narratione moleftiores efle noluimus. fentidafjit Hine uero non obfeurum eft uidere.Lutherü fuam „54^, hancamp;Pontificisde Sacramento fententiam, ad ’j-oo. minimum per annos mille latius, quam ipfa rei ue

n 4

tractaTVS

fitas permitcat, extendirîe, amp;quod ea quæ decow porali ucri corporis Chrifti præfentiaamp;mandu' çationedoôhrina traditur.nec Chrifti Domini, uetcris Catliolicæ Si. apoftolicæ ccclcfise fenten' tia.fcd Pontificis 8C Romanæ ecdefiæ fi'gmennu’' fit. Et huius quidem longe uaniftimæ opinionis infîgnes ifti hypocritæ amp;nbsp;picis loquaciores mons lt;111 maxima ex parte authores fucrunt,quimircro5 fideles hpcfnodogmate plusfatismifereexcrud* runt torferunt: quemadmodum amp;Luthcrush® dieomnem poteftatem fibi ucndicare,omnibusifi fultare.imd omnes eos terrarum orbe quoqj cxpfl lere, ôi. uita defunélos Satanæ tradere conaturfS^ quantum in ipfo eft, iam tradidit ) qui fiiani iUaquot;' amp;nbsp;Pontifi'ciam de Sacramento fententiam admit* tere.fateri amp;nbsp;tueri noluerint. Benedidus auteiit Dominus Deus, qui æterna ueritatefua nos infti* tuitamp; confirmauit, ut amp;nbsp;Lutheri amp;nbsp;Pontificis nu' gas multo minoris, quàm ipfi exiftiment, facets poftîmus.

tuiher^ PoftremodemumLutherusremferioagcre,8^ fundamenz longe folidiffimum quod poteftdifputationisfuÇ tum,lt;juoni fundamentum iacereincipit,hoc modo: Egocuni titur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fanéiopatre Abraham illi,qua: Rom.4.prodiiur»

fententiæinnitar,Q_V OD DEVS pkOMI SIT, POTENS EST ET PRAEST A RB.amp;qua: Pfaimo p. extat, Vtiuftificerisinfcr* monibus tuis,amp; uincas cum iudicaris. Nec meant rationem primum in confilium uocabo, qua ratio ne nimirum conueniens amp;nbsp;pofiibile fit, ut corpus.

SE C V ND V s* - loi

fanguinem ipfius ipfo ore percipiam: nec dein*, detanquam Dei iudex uerba ipfius iuxta mex ra* tionis obfcurum amp;nbsp;cæcum indicium exponere ins ftituam.Minime (inquam) fie*tumultuariautfc* rocire uolo.lpfe locutus eft.His ergo nitor, bis in* men» fifto.Qiiod fi me ipfe feduxerit, fœliciter uticp ab il lo feducTius fum.Nunquam certe mentitus eft, nec efiammentiri nouit.Sic.His nos ficrefpondemus. Et nos certe Abrabamum patrem noftrum fequi inftituimus,amp;omnibus Dei uerbis àttp promiftio

nibus titra omnem controucrfiam credemus.Cer= .Qj^omodo toenimfcimus.nosfalutcm minime côfequi poC* ornnifcwt fc.nifi Abrahar filii per fidem reddamur. Fides ue* Dei «ertit ro non in nudis uerbis liæret.fed fenfui amp;nbsp;ueræ, di fredcndw» uinæ ac Chriftianæ uerborum fententix nititur. jit, Namquædam Dei uerba arripere flifenfum aliz qucm prauü ex qfdem eliccre, cui poftea fide con* ftanti inhærcre uelis.nequaquam credere, fed diffi dereeft.Si fidemobfcuro noftrxrationis iudicio præbere. Dominus apudloannem cap.i4.difertis uerbis inquit, Pater maior me eft. Verba hæc clara 8C intelleâu facilia funt. Si quis ueroeademhxc de toto Chrifto amp;nbsp;diuina quotp eiufdc natura ex* ponere.Si fidem fuam fenfui huic inniti uellet, fal

' nbsp;nbsp;nbsp;fafidepræditus effet,imd fides ipfius non Dei uec

bo.fed fuo iudicio, fuitp capitis peruerfo 8lt; perti*

I naci fenfui niteretur. Hæc enim Chrifti uerba, de ’ altera duntaxat eius natura , bumanitate nimi* ‘ ! rum.nondiuinitate (iuxta Arq fententiam) ex* ' J ponidebent,quo fenfu ôC prinaitiua ecclefiaea* ' il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n 5

f 4 TRACTATVS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

demhxc cxponens Chriftum iuxta diuinitateffl . patri fimilem, iuxta humanitatetn nero patre mi* ! norem efle dixit. Prætcrea amp;nbsp;illud fcripturis tra/ ‘i ditum 8C expreiTutn ac cuidens Dei iierbum rf, Ego fum uitis uera. Si quisuero hxc infolcntiui urgereuellet amp;dicerc: Deus mentiri nefcit, quic^ quid dicit idem 8C facere nouit, fe autem uitim ue/ ram efle dixit* poteft ergo ut uitts uera fitefficerc.' meam ergo rationem confulere nolo, nee in Dö uerbum milii indicium fumere.quin potius ipfum ' ueram uitim eflc conftanter eredam, amp;c. Qui, in' quam,his pertinaeius nitiuellet, nequaquamDd uerbum fidei fux fundamentum haberet, fed prO' ( prq capitis malign« pertinaeix nitens à fide uergt; . effet alienifltmus.Similiter,iicetmultum uocifere* lur Lutherus, Quod Deus loquitur idem amp;nbsp;facerf poteft: panem uero Si uinum corpus aefanguiné Cuumefliediei^poteflergo, utpanis Si uinum corlt; • pus ac fanguis ipfius fit, elficere: Meam ergo ratio' nem in confiliû uocare nolo,fed Dei uerbis fldem habebo (impliciter. Sic- Nequaquam Deiuerbo, fedproprq capitis pertinaci fenfui,quern ipfeDd uerboobtrudit.fidem habet. Chriftusenim pane amp;nbsp;uinum corporis Si fanguinis fui nominibuS no alio fenfu appellat,quam qui Sacramentis om' nibus communis eft,ut nimirum figna id dicantur cuius figna funt; quemadmodum in prxcedciibuS

Pronufsio* euidenterfatisexpofitum Si demonftratum eft. risuerba in Abraham pater nofterpromifltoné habebat cef tant. nbsp;nbsp;nbsp;urn ôC euidentem, nullius figurx inuolucro impli

ciuni«

lol

ci tam. Quod fi uero Luthcriis cocnac uerba, Hoe I eft corpusmeum.amp;c.promiffionis ucrba eflcdixe I rit,non inuiti cquidem hoe illi pertnittimus, fano

, ramen amp;nbsp;uero fenfu obferuato,quod nimirum Do j minus fe corpus fuum in mortem traditurum, 8(. fangiiinem in pcccatorum remiflïonem effufurum effe pollicitus fit, quod ipfum amp;præftitit. Et hare , quidem promiffio non aliter quàm perfidem pcr^ j cipi poteft.QuamuiSjfi proprie loqui uclimus, uer ba hæc declaratio potius ói caufx redditio dici de-» bent, propter quam Dominus panem manduearc iubct.SC qualishicp3nisfit,8lt;quidin hoenobis proponatur, quid denique idem hie nobis in me« Rioriam reuocet, exponunt. Si uero Luthcrus hxc promiffionis uerbaficefie dixerit,utDominusper hare fefe pani alligare amp;nbsp;aftringere uoluerit, ut cS , uerbalijcc.Hoc eft corpus mcum, fuper pane pro^ nunciantur, eorundem uirtute fiat ut corpus pjrae*

' fens fit amp;nbsp;ore noftro acceptum manducetur: Luthe ronosomninocontradicimus. Hæccnimuerboz

’ nbsp;nbsp;nbsp;rum Chriftiexpofitio,appendix potius amp;nbsp;uiclenta

contra ueritatem adfuta additio, quàm Chrifiiana , nbsp;nbsp;nbsp;explanatio eft. Dominus enim nihil de uerborum

pronunciatione locutus eft. Prxterea apud omnes * fideles certo conftat, uerbis nullam eiufmodi uirtu rem ineffe.qua aliquid uel mutare.uel rem per ipfa fignificatam prxfentem reddere pofTint. Vnde fi-' gmentum hoc non maiori uel iure uel authoritatc defendi poteft,quàm fi quis olim ex pafchalis agni deferipdone coLligere uoluifict, quod ti$ pronuiu

TRACTATVS ciatîs.ipfetranfitus qiioqj præfens rcdderctur, S propterea pafchalis agni folennitatem non modo tranfitus remémorationem, fed ipfum tranßcüai' i dendum eße contendiflet.

Rdtionem Lntlierus practerea.fe rationem fuam nequaqu? in confiliu in conßlium nocare, nec fe Dci iudicem conftituc' •»«renoJs rc,fedpotius fimplicitercredereuelle, dicit. Aiqu* ' nec nos Deum iudicare.nec noftram rationem, W feripmras potius amp;nbsp;ftdem in omnibus confulctc. Si proinde nihil quod uel Deo, uel feripturis, ud fidei articulis contrariü fit.credere uolumus. Qiiï’ cunque uero hisconformia amp;nbsp;confona fuerint, ijs fidern habituri fumus, etfiomnis humani ingeni] ratio adueifaretur.Adhaec Deum iudicare uel ratio j nem fuam confulerenequaquam dici pofl'unt.qui cum nudaliteraaliquidabominandüfuadereiiidc rur.illudpropterrei abfurditatem non ftatim ad-quot; mittunt uel recipiunt iuxta eum fenfum, quem pd ma fronte uerba prr fe ferre uidentur. AuguftiiiuJ certe de doftrina Chrift. lib.j. cap.is, ficferibit: Si | prxceptiua locutio eft, qua: aut flagitiü aut facinuS uideturiubere.fi'gurataeft.Nifimäducaueritis, in* quit, carnem filfj hominis amp;nbsp;fanguinem biberitis» ' nö habebitis uitam in uobis, facinus uel dagitium uidetur iuberc Jigura eft ergo praccipiens pafl'ioni domini efle communicandum,amp; fuauiter attp uti* liter recondendü in memoria, qiiod pro nobis ro eius cruciftxa 8i uulnerata fit. Et hæc dicens Au guftinus haud dubie nec Deum in indicium net iuun rationem in cöfilium uocauit,interim tarnen ucrbl

uerba ipfius eiufmodi funt, ut mirum fit, fi Luthcri promptam ad conuitia linguam impune effugere poteft. Qiiapropter licet amp;nbsp;nos crudâ illam ôC abx furdam natuialis corporis Clirifti in cocna mandu cation? nô obfcure arguere dixerimus, quod Cliri fti uerba,Hoc eft corpus meum,amp;c. figurate accipi debeant,interim tarnen nec Deû iudicauimus, nec noftræ rationis confilia fumus fecuti. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Deum præterea neminem feducere,nec mentiri Dtuimtnti pofle.libenter cum Luthero fatemur. Atqui hinc fi rinefck. mul amp;nbsp;hoc colligimus : Dei filius fe pofthac in mundo non fore,necexpedite nobis,ut in mundo pofthac fit corporaliter,fed 8d carnem fuarn, fi man ducetur,nihil prodefle,docuit. Cum ergo mentiri nefciat,nec quicquam contra ucrbum fuum faciar, iam nec corporaliter in terris hifce eft, nec corpora liter per nos manducatur.

Cum Paulo quoqj apoftolo Deü omnequod Q)(oJ loquiturexcqui porte,amp;quod pollicetur certo prît Dcmi lolt;jui ftare,docemus. Hinc uero illud concludimus, tHr,iJf7n quod quæ feqiuturDei adio uerba quæ prxcedüt c? facere txponat amp;: declarer. Ipfum fadum enim uerborü poteß, finis fcopus eft. Vnde cum illud non fît, quod fttrba fignificare uidentur, iam ex eo côftar, alium Uerborum quçdiéfafuntfcnfumefle. Dominus di xit, Fiat lux, SC fadla eft lux, talis nimirum quæ SC cerni amp;nbsp;fentiri poterat. Cæco idem dicebat, Vifuin recipe, amp;nbsp;uifum recepit.Mortuis quoque, Refurge ait,amp;moxrefufcitatifurrexerunt, Siccumleprofo dixirtet,Mundus efto, ftatim mundatus eft. Peccaz

*■ ’ TKACT’ATVS

lores quofp folatus ait,Remifla fiint nobis peccaPl ■ ueftra,amp; ftatitn ca fibi remiffa efle fenferiint. Etft 1 quidem fequens eiientus antecedentiü ucrboriit» fenfum declarauit.Cum itaquc Dominus in can’ dicat,Hoc eft corpus meiim.quod pro uobis tradi'' tur,Hic eft fanguis meus,qui pro uobis cffunditur, baud dubie omne hoc reuera fie eueniftet.ut natu' rale illud corpus uere amp;nbsp;proprie fentirc poiuifienr, fiquidem fymbola hæc corpus fuum naturale ucr« ôf corporaliter elfe uoluiflet. Cum uero nihil Iio* rum eueniat, quod uerbafecundü litcram fonant, fed ncc panis ncc uini fubftantia mutetur, fequeos liocfadium certd euincit, quod uerba hare nequa* quam iuxta literam craffo fenfu debeant inteliig'' j Deoo-fiJe Fidelibus nihil impofi'ibile efle, difertis uerbis lituinihil infcriptura exprimitur. Si quis uero hinc quiduiSi imfoftibile, imo illud quocj quodlt;a fidealienum et abfiirdunt • eft, colligere uellet, ipfum hæc SC inique feccre^ fcripturas uiolenter torquere, omnes fideles no» obfeure intclligerent.Similiter nec eum ferre fide* Ies dignarentur, qui à Dei omnipotentia argumfi' tari SC ideo ilium omnia facere.quia omnia poteft colligere conaretur. Deus contra uerbum fuum^ contra feipfum nihil facit. Veritas enim eft, nee ipfum mendacem conftituit.EtDeus, iuxtaTeroil liani fententiam, quod non facit non poteft : non Oilt;lt;^«lt;e quidemquod non poffit fiquidemilliidfacereud voluit fis let,fedquia non uultfacerc: ideo autem noniiub' eif. Veile quia indignum eft SC inconueniens.Et fic quidem pr^eeJit Deus quod indignum SC abfurdum eft nec , fiuert^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n^''

SÊ CVHD VÎ* • nbsp;nbsp;' nbsp;f®4

ticc poteft.Rurfum ergo et hic confiât, Lutheri fün datnentutn languidum amp;nbsp;infirmum efle, adedut in libris fuis non itnmehto dicat, hic in tencbris öC ocdufis oculis ambularc oportcre. Nemo enin» tarn pucriliingenio przditus eil, quiqunm mifcrd in tenebris infcclix homo palpiter, nunc hoc nunc illudprzhendat amp;nbsp;nihil certi proférât, uidere non polfit.

Vltimum uero illud, quo ea quoque producit, quz commodius amp;nbsp;maiori cum gloria taceri po« tuerant(nempeeum necutrStp Chrifti naturam,di uinam fcilicet 8C humanam, in una petfona, nec quod folus filius, non pater, non fpiritus fandus, incarnatus fit, digna hde amplexurum elfe,qui huit de Corna articulo fide habere noluerit) quod denique grauem amp;nbsp;horrendam Neftorianz amp;nbsp;Eu tychianz hzrefeos fufpicionem nobis cot.flare ftu det,8lt;c. omnium fidcliumiudicio comittimus, itt nimiriiipfi pronuncient, annon hzcdirûilium8C acerbum Lutheri in nos animum, amp;nbsp;caufz fuz la* baleen tis periculu manifeftilfime prodant. Articu* lis paulo ante eSmemoratis fide habemusexani* nio.utpote quos tot tamtp claris fcriptiirz teftimo« tlijs uallatos 8C fuffultcs tenemus. Luiheropotius curandumerit,uthisiufte8i digne fidem habeat, qui ueteres illos,folidos amp;nbsp;indubitatos uerz amp;nbsp;or* ihodoxz fidei noftrz articulos, non fine graui pe* riculo in fui noui illius articuli defenfionem citare fiCperftringerenoueretur, ueterc nimirum Germa norü paramii fccutus, qua implicati homines in

O* TRACT AT V S lï, caufa defperata_dicunt,ßelff i»«6 b^Iffen hoe unü nimirü quxrentes uta præfenti periculo'* berari poffintjde futurisinterim nihil prorfus foÜ' j citi. Neftorianse amp;nbsp;Eutychianæ harrefeos crinii*^^ 'nosiamolimliberauimus, nee aligdnobiseüliii unquam fuit eömereq. Haéfenus uero Lutheri Cerna Domini fentétiam nullofolidodiuini uer^ bi amp;nbsp;iidei teftimonio uel fundamento nitijeipfsi^ confutare amp;nbsp;euertere,nee ucteris eeelefiæ doólrinai fed magna ex parte Pontifieis eommentumdfc abunde fatis nosdemonftrauiflefperamus.

proptçr noftram de eadem fententiam defe-* . ' rere,amp;ipfms dogma amplelt;fli,hax ■

'}. j ) I (^enus falua eonfeientia non

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potuimus.

:tK*

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ï05

..-.TR A CT atv s

•- nbsp;nbsp;' T H R T I V s*

TBRTlAMSi poftrcmam operis noftri paf tem hune adonmur,in qua,diuinLnuminis prxfi* dio adiuti, Lutherans condemnationis frntcnciâ, qua nos ui pcrtinaccs 6i pcenitere'nefeios hærctiz xos,damnat,infamat amp;nbsp;traducit,expendere,admoz nitiones ciufdem unà cuirt multis alijs, qux nô fiz neinfigniaiTogantia addiidt,trutinare, poftrcmo enormia ilia à Chriftiana cliaritate alicniffima conuitia ipfius.caluninias SC iniurias modefta exx eufatione diluere inftitmmuS*

,, Luthero caufani iu/îam (y non tfje, profxer ijuiM fZuingliugt;n,OecolàinpaJium (y pturcs.alios (ondeimcn

1 M O quidc omnes Chri tutlmn fti fideles ftudiofe mono fuis condéa mus et hortamur.ut quô tan natioràbus demLutheri facinus SC ex.' praui exort cmplü in ecclefia Dei tende-» pli author re, amp;nbsp;quantum ex hoc malo tfl, rum aliquando exoriri pof* fit, confyderare dignentur.

Quod enim nunc Lutherus, idem mox alius quo-* 1 que,homoaudax amp;nbsp;impudens,facereaudebit.Lu-' I therus propria animi libidine inflammatus omne lus fîbi arripit, amp;nbsp;turn antecefforcs nofiros SC nos, turn omnes noftrae doftrinæ fe(flatores,damnat ac [ Infami nbsp;nbsp;intolerabili hxrefcos aimine ( quod ex

TRA CT A T VS animo horremus etodimus)infamare fludet.Idci” olim quoqj Rom. Pontificc feciOc Icgimus, quod cum alij ecclefiarum mituftri nimium pauidi, \ duli amp;nbsp;négligentes illipermitterent,eó tandem rrf deucnit,ut ab eo tempore ufqj nunc per farcula al** quot,effreni rabie amp;nbsp;intolerabili tyrannide contrt ortliodoxar do^lrinac traditionem amp;nbsp;innocent*^ plurimosgraflatusfitiidqj fub catlioliear fiteccl*'' fiaftiese poteftatis practextu.cum tarnen folus ine^* clcfïa regnare,amp; priuatas fuas caufas, fuam pcrti^ naciam deniqueamp; priuati faftus gloriam, tanqu* publicum catholicx ecclelïx negotium obtincrC) 8i omnes fibi contradicentes opprimerc femprt duduerit. Quemadmodum Lutherus quotpfuam caufam, fuum fenfum articulum, ut cörnunert catholicx ccflefiæ articulum proponit.Prxtereai*' fuacaufa amp;nbsp;adoris amp;nbsp;teftis ói tudicis officium fil)* arrogat. Quod ipfepronunciarit, id citra omno” controuerfiamratum fit oportet. Nos uero nullu* hominüaudire, nemo libres noftros legere,om' nes uero nos lixrcticoR!loco habere amp;nbsp;ceuipfifl*' mum diabolüuitare debet. Et hic iam Lutherus tuJ gurare.tonitrucundaterrere amp;nbsp;fulminate fatagit. ut olim à Romana fede faditatü efle amp;nbsp;etiamnuni hodie fieri confiat.Simul uero magnis obteftatio# Ziithcrt nibus amp;nbsp;proteftationibus caufam hanc agit.ueluti proteßaiio is fit,qui omnibus modiscupiat confeientiam pu-* net, ram et immaculatam ad tribunal Chrifti iufiifiimü ofientarc. Qiia tarnen proteftatione periode facit; ac fi quis iurifiurandi cöteftationc offerat, priufqu^ talc

TER TI V S» ' Io6

H talequidpiam abipfopoftulatû uel etiam à iudice J , decretum eft.Adhæc otnnem authoritatc noftram, quantum in ipfoeft,imminuit,fideliumanimis ta*'

$ ' lesnosfîngit,utquiIudæis,Turcis,im()ipfisdiagt;' bolis détériores fimus. Quod (î uero exemplum

} hoc ali] quo^ imitari mali huius uires quotix ( I die augeri cerperint, quid obfecro in ccclefia tandé ! futurum effe fperabimus'îAudaciflimus quiftp om f 1 nes.qui pedes ipfius exofculari noluerint, damna-» Z te conabitur. Non magna erit ueritatis amp;fanx do i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ifrinç authoritas,chantas côtemnctur.æquitas om

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nis periditabitur.ecclefiarum libenas peribit,amp; in»

( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;famis feruitus ut audacüTimis 6C affeftuulibidini

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deditis hoîbus fubqciamur.introducetur. Aequum

1 nbsp;nbsp;nbsp;ergo amp;nbsp;iuftum eft.uthuictanto nericulo quotquot

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;funt fidi paftores pro Chriftiana ecclefiarû fuarum

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libertate indeffeflo ftudio, affiduis uigilijs ÔC index

I finentibus pugnis occurrant.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Secundo,cum Lutherus condenationis fuç.qua luthettu

1 i nos ceu hxreticos infamat, iuftas arquas caufas lt;nbsp;\ nbsp;nbsp;fehabere,imódiuino^c^ iuflu impelli exiftimetj iulJltnot

I i primo ftatim loco, quo iure amp;nbsp;quo Dei iufTu hoc , 'i faciat,inueftigabimus-. Ego (inquit) ut qui iamfex 1 1 pulchro uicinus obambulo, hoc teftimoniumSC , 1 kanc gloriam mecum ad dilefti Domini 8(falua« it toris meilcfuChrifti tribunal perferam, quod nix I j nbsp;nbsp;mirumfanaticos homines 8( Sacramenti hoftes,

I ( nbsp;Carolftadium,Zuinglium,Oecolampadiri,Stcnkx

j i feldium, S; eorum, qui Tiguri uelubicuncp loco* 1 I rum funt, difcipuloSifummo ftudio darnnauerim ! I . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;OX

i j TRA C TAT VS

. S! uitarimjuxta ipfiüs nimirum præceptum.qubJ adTit.?.ficextat:Hæretkuni poft unamfióalter» admonitioncm fuge,feiens quod euerfus fitq»* ■eiufuiodieft, Sf peccet, utquiomnino damnatuJ cfteuelit.Adhxcnosita refpondendum eftedud' mus. Paulus hæretieos uitare iubet. Quod fi uerfl prüfens Juc locus Lutliero feruire debet, illud priuS ipfi probandum erat, quod Zuinglius, Oecolaw' padius,nos quoque qui Tiguri agimus, und eu« alijs qui tarn extra quam intra Heiueti« limites dem amp;nbsp;doólrinam noftram fcquuntur, hæretid fint.Hoc uero nunquam demonftrauerit.Hic ergo Pauli locus Lutlieri inftituto nequaquäferuire pO’ ' HæretifW teft,Hæreticint,quifucontramanifcftim feriptu* i ^uii. rxauthoritatem,contradiuiniuerbioracula, congt; ' tra certos amp;nbsp;indubitatos Chriftianæ fidei articu-' los.contraueramdeniqueSC orthodoxam fanifl« ccclefiae, quæ ex ueritategeneratur 8( alitur, dodlti nam amp;lfa,abrurda,etab illa aliéna ipftc^ repugnan tia dogmata c' proprii capitis figmento amp;nbsp;huma'' nis affec'bbuscomminifcuntur, docent, urgent, rt^ cipiunt, ucritate licet cöuidli pertinaciter tatneii re tin ent ac dcfendunt.per quæ corda amp;nbsp;animi ipfo rum feindi Sf à Deo ueratp falute amp;nbsp;fanéforücont I munioneabftrahi cöfueuerunt.Hoc modo de hx* reticis amp;hxrefibus difputant, quotquotiuxtaferk । pturætraditiones pie3i uere de illis unquamiu^ : dicarunt. Hiufmodi uero homineisperDeigratiä ' nec nos nec anteceffores noftri unquam fuimus. Teftimonium hic nobis fert noftra,quam fupra expofuimuj*

T ER TI V S* • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;107

. txpofuimus, fidei confefTio. Quapropter hxretUi

' nbsp;nbsp;nbsp;non fumus.Si Pauli locus Luthero contra nos ne*

’ quaquam feruit. Simul autem ÔC hoc confiât, Lu* * therum nô Chriftiano, fed Romani Pontificis mo * re nobifcum agcre.quiiam olim fimul Sihodic * infontes Si orthodoxæ fidei feftatores homines, ’ I inuifo illo hxreticx prauitatis crimine onerare Si ’ , opprimereftuduit. Nosquoqt,diuinaficfauentc ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gratia,hoc teftimonio Si hac gloria inftruili falua

’ toris Si domininoftrilefuChrifti tribunal accede* ! ' mus, quod nihil nobis cum ullis ucl hæreticis uel * hxrefibus commercij unquam fuerit. Si quod de ’ omnibus Si fingulis Chriftianæ fidei articulis, de ' nbsp;nbsp;nbsp;ipfaquoque Domini cœna, earn Si doclrinam Si

* fidem fimpliciter fimul Si uere tradamus Si fequa* , * mur, qux ab ipfo Domino nobis traditaefl. Ora* ' mus quoque illum,ne gratis fuxopem nobis ne* f gare,fed Si Lutherum benigne ac dementer refpi« I I çereuelit.ne in hac fua dira Si immani conuitia ' contra infontes iaciendi libidine in extremamufcp ' I fati horam perfeueret. Non ignoramus cnimgra* ' 1 uem illam.quam in effrenem lingua lacobus apo ' 1 ftolustulit,fententiam,quxhuiufmodieft;Siquis ' 1 uidetur religiofus eife inter uos, qui non frenat Utt

guam fuam.fed aberrare finit cor fuum, huius ua* naeftreligio.Iacob.i, Rurfus, ficpergitLutherus: loannes in fecunda fua epiftola, Si quis(ait ) uenit DanmanJi ad uos. Si hanc doftrinam non affert, ne recipiatis funt, lt;jui no eum in domum.nec aue ei dixeritis. Qui enim di* afferut dos citeiaue,communicat operibus eius mails. En hic ärinaapot

o J ftoUcam.

r KA C r A T V 5

audis quis nam uir illefir.qui meSuermeros autö naticoshofce nee audirence refpicere, fedfug«* ' ói damnare iubet, Sic. Porró cum loannes apoftolt; lus expreflis uerbis dicat, Qui banc dodrinam no aifert, 8Cc. 8C de apoftolica atque euangelica do'' élrinaiftud pronunciat: nos ueroeandem illatn amp;nbsp;habeamus óC afferamus ( quemadmodum lt;lt;* Confeflione noftra abunde fatis demonftratuin cft) etiam hic Ioannis locus Luthero nequaquan* ferait,proinde nullo diuino iure nos damnat^ reqcit.

Pe aanioni Tertio, multiuariasfuas admonieionesLuthC'' tionib.per rus adducit, quo fuum illud contra nos iudiciuW /.utherum obtinere nos lijerefeos conuincerepoffit.Etpri'' moquidemingenerede admonitionibusdiflerit, hoe modo:Multoties fióabunde fatis per meet pl» res alios admoniti funt. Extant ubique libri, fed hodie quotidianæ noftræconciones blafphemai» SC mendacem iliorum hærefim oppugnant : quod ipfos fane non latet.His uero nos quoque refpon* furi, neminem ignorare dicimus quales nam caS. de quibus Paulus agit, admonitiones elfe conuC'' Ventat^s niat, Chriftianas nimirum, fcripturae SCfideicon* monition« formes, lidiuina ueritatedefumptas. Si modeftf, j qualesfmt. amice ac non fine magno Cliriftianac charitatis ardore prolatas, in admoniti falutem, non intern turn. Huiiifmodi uero admonitiones nemo,qui a^eifluum immoderata intemperie non agitants fuerit, in Lutheriferiptis Si adis,tam contra an/ ‘ tecelfores noftros quam nofipfos aeditis, inuenire potcrit: '

TERTIVS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;io8

poterit; fed longe dtuerfa omnia. Noftri, Lutheii circa Sacramentitradationemcommiffos errores citra omnem nominis fui mentionem Sfcalum* niam amice amp;nbsp;fideliter indicarunt, Sforthodo.' xam ueritacis fententiam tradidcrunt. Lutherus contra à primo ftatim initio mordere.furere, con* uitiari 8C bacchari cccpit, fed amp;nbsp;libros fuos diris amp;nbsp;horrendis diabolorum, feótariorü fpirituum 8f fanaticorum nominibus impleuit. Si quicquid cagt; lumniarum in buccam uenit immaniter contra nos expuit. Adharc nunquam ueris amp;nbsp;folidis ar-* gumentis ufus eft, ut ea nos ucl erudite uel perz fuadere potuerint, utà fidei articulis Si fimplici noftradoftrinadcfcifcere.Si craffam illam dei inconuenientem Lutheri decorporali ueridi naturalis corporis Chrifti (quod ludas arque ut Petrus comedat) prxfentia ac manducatione fen» tentiam faluaanunorii noftrorii cöfcientia recipere potuerimus.DeLutheri côcionibus aliud non pof fumus cogitate, quàm quod fcriptis ipfius fint fimi les. Nosenim ilium concionantc nunquam audi-» uimus.Illudautcuere dicimus, g, Lutherus tarn in noftros q nos ipfos Chriftianar charitatis Si frater-' nx amicitic q minimum,plurimü uero infolentiar, arrogantia: Si maledicentix exercuerit. Teftamur hic^prios ipfius libros, quib.pofteritas olim edoz fta.noftra innocen tiä agnofcet,et nos no hçreticos, fed uere Chriftianos fuilfe iudicabit. Adhçc tam no ftrx q noftrow condones 8( libri palam extant,qui baud dubie apud omnes fideles noftram fidem dC o 4

TRAGTATVS

innocentiam contra Luthericöuiiia amp;nbsp;calumnia? fortitcr amp;nbsp;aflerent ói tuebuntur. Vnde otnne ho( fideliura iudicio committimus.

Poft hæcLuthcrus tres admonitiones enumeia repergit.quas nobis quidem oblatas efte, nos ue*quot; ro ex rjs non refipuifTcjfcribit.

Ai prlmS nbsp;nbsp;nbsp;Priinum ab ipfo ftatim fpiritu fandlo admone-*

(id/nonit.re bäciir (inquit) cum uidelicet in textus (Hoc eft cot fponfto, pus meum) expofitione in feptcm fpiritus diuidc' rentur,amp; nullus eoru cum altero conueniret.MoX uero Carolftadii.Zuinglq.Oecoläpadq, Schucnh feldq,C5pani,Slt; aliorü expofitiones adducit, quP bus hate Domini uerba. Hoc eft corpus meum.ill^ e xpofuere.Et hie quidem tantü iniquæ.infïdæ, io* pudetis ÔC uanac loquacitatis profert, Si exercer, ut non immerito quis mirari pofl’it.qui fiat,ur tamp rum falls,plurimü uero uanitatis 8C nugarii, in uP ro ram gradæuo elfe queat. Horrorem certe nobis cauel audita folümodo pariunt, quae tarn impuris fermonibus defpiritu fanóio profundit. Qiiaseiu illeerroneas opiniones efle arbitratur, eas perirO'' piam fpiritü fantftü nominat; quin diaboliiquotp fandlum 8C magnum fpiritum uocat, 8C uetusillc fpiritus fanftus ahum iuniorem fpiritü fanótuni *peperit Si excubauit, Sic. Vbimerito certe (cun* nos nulla neceffitate id poftuläte Dei nomini par« cere iubeat) aeterno illi, unico Si uero fpiritui fan-^ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;do parcere debuilTet.Quod fi uel décima fairem d*

deriorum iftiufmodi Si uanilfimorum turpium^ fçommatum pars, in noftris libris extaret, Deun* immor^

TERTIVS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;109

immortalc quantas dc nobis Tragœdias agerc, et g diro animo inuifum harretid nomen nobis imx pmgere Lutherus conaretur'i Sed quodcüqj ipfe di xenr, irreprehenfibile, imdapud multos plane Hc roicum amp;nbsp;diuinü eft. Sed amp;nbsp;hoc uere hdclium iult;' diciofubijdmus.

D. Andréas Carolftadius per annos aliquot Ti Carolßa» gurinxecclefixarchtdiaconus fuit, Chriftiane amp;nbsp;Jiut. fanftc uixit,amp; cum bona noftra pace, nec fine ho--nore,à nobis Bafileâ difceifit. Et quoad apud nos «git,nihil unq à Confeifione noftra, qua fupra ex» pofuimuSjdocuit.Quod ergo nobis de illo copers tumeft,hicteftamur. De libris ipfms, quos nobis non omnes uidere cotigit,nihil uel teftari uel pro-* nîiciare uolumus. Apud Bafilienfes per annos ali» quotecclefiæminifterfuit. Si apudeofdcextremû diein obqt.Speramus autchancquoqj ecclefiâ nul lo inhoneftiori teftimonio illü infamaturum eftc.

Campanünemo noftrum nouit, amp;fiquidisdc Cdpdnuc.

Sacramcto fcripfit, illud quocç nobis prorfus igno turn eft.SedLutherus quoep caufam hanenon ufcp Scf,uenft adeo bona fide agit, ut ipfms uerbis fiderc aut niti ftlMus. Poffimus- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*/nGerm.

Similiter nec illud nouimus, quam aut qualem „(„j

«ûc de Sacramento fententiâSchucnkfeldius (que inaol« Lutherus pro miti fuo 8i benigno.fidqs placet,fpi^ haiet. rituàfœtore Stenkfeldiü uocat)fequatautteneat.-Vnde illüiudicarenon portumus.Lutherus nos ôC (uHnam Schuenkfeldiu eiùfdé * culinç fodales 8i confortes placentÜ iudicat.Quod quo fenfu intelligi uelit,aut quid in fionificat,

O î

nlina nobis negorij fît (culinariç enim artis periti non fumus) non uidemus. Qiiod fi uero non culi nâ.fed placent,utpotc unum pané, unam cômu* nionem.unam doélrinâ inteiligit, noftro quidéui dcre Lutherus cômodius g nos Schuenkfeldio cot ! pulari poteft.cum fupra annotatü fir,gfubtiliterde | Chrifti corpore Lutherus différât, ut qui angeloru gt;nbsp;Si fpirituümoredefînitiuein loco fît, quod deniç Si folidüfepulchri lapident Si claufas ianuas pent trarit,amp;illiclocifuerit, ubi nô nifîfaxü ôC lignum crat.Contra non paucis hominü notum efi,quapi dedeifîcato Chrifti corpore, ut quod creatura iant nonfîtaniplius,amp;:c.fententiâSchuenkfeldiustra'' I dat.Et hæc quidc opinio Lutheri inftituto commo ' diusferuit,qnoftra dodrinacû Schuenkfeldij fîglt; ntento cöueniat. Nos enim fcripturx traditioné,fîlt; dei articulos Si fanébc ecclefîçdoélrinâ fequimur, quæuere humanû Chrifti corpus,â mortuis refufd tatü,uerehumanü corpus cum omnibus humani corporis proprietatibus ( omni tarnen infîrmitatc excepta) cfle,amp; in ipfa gloria mancre fatetunque* admodumin Confefîione noftra fuperius euiden ter expofitum Si demonftratum eft.

Di/îiwSf nbsp;nbsp;nbsp;Cjcterü 8é hoc loco impræmeditata fiéoffendi*

firiptura culi plenaLutheri uerba diligetius finguli exam« interprétai nét.oramus,Sicnimdifîîmilisfcripturarüinterpre »0.j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tatioadmonitionisS^fîgni loco haberi debet,quo

nimirüeos caufa fua laborare, feripturas torquere, Si fcdudlores elfe deprehendatur, qui diuerfas Si ! düTimiles interpretationesaifetunt,quos tandec fandlilfi

TERT I VS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IIO

fanftilTimoru patrum numero dabimus, qui non omnium horü criminü incufari poffint'î At cui no hsec uel auditu faltcm horrenda fint^ Atqui certo il ludfequi neceffe foret, fiqutdc Lutheri fcntentia ra ta amp;nbsp;firma fuerit. Qiiicunqj enim patrü Gommen ttrios in facras literas Icgüt,certo nouerüt,imó nec ipfeLutherusillud ignorât,cffanfti 8lt; fideles epi Iwpi amp;nbsp;fcripturarü interprètes in unü amp;nbsp;cundetn locûuarias,diuerfas K fibi inuicé contrarias ex pat teexpofitiones ac fentetias proferre confueuerüt. Quia uero à fidei articulis non deficiunt, ôi adfa^ crac fcripturçexplanationc, Dei amp;nbsp;proximicharitst tem plantandâ omne fuum ftudium conferunt,di« uerfæ hæ amp;nbsp;diffimiles fcripturarü interpretation es laudi nôuitioducütur. Ethicquidéuel unicos D. Hieron. in ,pphetas côfcriptos Côment. teftamur.

Practerea,Luthetus in hac Confeffione fua perz No/îri m inde facit, ac fi adhancobieélionefuam noniam CoMuer» olim refponfum fit,amp; excellens quidpiä uideri dc: beat,quod hic profert.Quapropter ipfius Zuinglq ftntiunt. amp;OecolSpadii uerbahicrepetere,amp; ipfirefponfio nis loco ob oculos ponere uolumus.Zuinglius in refponfione ad Lutheri Confeffionem feripta, fie aif.Nulla inter nos de Coen« uerbis pugna eft uel

I nbsp;nbsp;nbsp;dilfonantia. Ipfi uero plus quiddâ hic q diffentiüt.

Pontificri (quorû partibus inhaefuabreui Côfef* fione Lutherus fefe iungit) pane in ipfam corporis ' Chrifiifubfiantiâ conuertiuel tranfirc contendût.

I nbsp;nbsp;Lutherus panShuncreuera 8C fubfiantialiter panS

fimul SC corpus Cluifti effe docet,undc cùâ ipfum

,, TRA CT A T VS

àfpaifiix, id eft, carneum panem nominal (quod (I bzou noshuiufmodi uoccaliquä pvodiicaemus, quid de nobis fiiturii effet^) quod ipfiiin.cum pontificio nimfententia ex diametro pugnat. Prætcrca Cliri fti corpus und cu pane maducari dqcet, Porró qua tuordecim illi Sueuici pratdicatores uel parochu Chrifti corpus in uel fub pane adertcarterunt, SCc. Qitdrtus^ EtficquidéPontifîcii pané hic nullum faciunt rel» ordoeor« quum.Lutherus panéhicreliquü elle 8C manered» e/î, qui cia cit.Lutherus ipfurn pane corpus Clirifti eile tradit. rificatum fie tarnen ut panis quoep fimul maneat. Sueuici ue forparma.- rp ilfi feriptores panis quidem fubftantiâ ferunt,S( ducari di: filg manere docent, interim uero eundc illü corpus e«t)f. Chrifti fubftantialiter elfe negant,fed illud uel fub

uel in panecömanducaricontendunt. Eonimiru modo, quo pillulac ouis immixtæ abforberi cour fueuerunt.Prodire hic alique uelim,qui hafce illor rumomniüfentétiasaliquo modofibi inuicécou uenire,amp;inidemrecidere,demonftrarepoflit.Intc rim uero de nobis illud pronunciat Luthcrus,qgt;ni mirum diuerfas fencentias tueamur : atqui non al* quem hominü, eorum faltem qui fenfu fano uiurt , tur,exiftere arbitror, qui uerba noftra diuerfos óf 1* bitnuicem contrariosfenfus proferre, probate pof fit. Cum enim Oecoläpadius nofter Tertullianu fecutus inquit, Hçc eft figura corporis mei uelfyu» bolum. nos uero iiixtaAmbrofiifententiä,Hoc cot | pus meü fïgnifîcat,dicimus,utra(p hæc in unuæ et ‘ cundéfenfum reciduncHæc eft corporis mei ßgn* i ficatio; Hoc corpus meu fignificat, Quis^ß^l“’

T E R T I V 5» ' ’ in

exhisduplicem uel diuerfam fcntentiam colligere polTit’iiamp;'c. Oecolainpadius aüiin præliminan ad 2uingiiricpiftola,quärcfponfioni tux ad canderii Lutlicri Confcfl’ionem fcriptx prxmifit,fie inquit: Nullüin nobis diucifum aut contrariü fibi fpiritS ageK(qucniadmodu Lutherus falld de nobis ferfe bit) c«rtó confiât. Interim tarnen bçc non minima tationum amp;nbsp;probationü ipfius eft.qua dotfirinam nofträ lufpcétam reddi pofle arbitratur. Quâuis il lud interim luce clarius confier,fimuKç ipfe Lu the rus contra feipfum tefiimoniü ferens palàm fateâgt; tur.unam et eandc utriufqj efle fentcntiâ.nifi cp uet bis dinerfis utamur. Leganfurquç in libro fuo feri pfit, 8( me neru dixtffe eines fideles facile uidebut. Atqiii nos nunq tibi contradiximus, nec tu quoep te nobis unq contrariu oppOncre conatus es: quid potius tuis uerbis non raro ipfe ufus fum.quemad modü te quoq; noftforû nô pudet,8lt;c»Et hadbenus quidc Zuinglii amp;Oecolâpadqueiba recitauimusi

Ilis ucro ad prima Lutheri admonitionc.quam illenobis oblatâ fcribit,apud prüderes amp;hohcftos uiros abunde fatis refponfum efi.q, nimirü non iii ûa aliqua admonitio, fed iniqua potius uerborum tnuerfio SC caluniafii, qux nos hxrefeos nequaq conuincere poteft. Reliqua uero qux bis non fine magna leuitate addit, Coenâ uidelicet nofirâ nô ni fi cômunem quandâ SC quotidianam *comefiatio (ßfelUrt nem efl'e, in quâ panis SC uinü adhiberi folet, amp;nbsp;q, 5®^’ Chriftus eximie ftultus fuerit (tanta nimirfimode

i nbsp;nbsp;nbsp;fiia SC puritate Luthetus hic qupq; excelled Ülo fpi

! TRACTATVS

rira fuo illuftratus deæterna Oei fapientialoqui»' i tur) qui peculiarem Cœnâinfticuereuoltierit.cuin | Cœnarü huiufmodi totus müdus alioqui plenuS fK,Slt;£.liæc(inquâ) amp;aliahuius generis,qualiar« uera funt,uana niniirü 8i plus fatis fcurrilia eifeii^ i nimus. In ConfeiTioneenim noftra eiiidcterexpO 1 fitüeft.qlionorificede Domini Cerna iuxtaipfiuî uetböfentiamus; fed Si omes fideles Domini C® nam facrofandlü Chrifii faluatoris inftitutum non comeflation? cfle,fatis intelligunt.Lutherushuiuf | modi Si feiirrilcs Sgt;i. impios fermones, ut nos inui fos Si exofos reddat,e fuo tapitc fingit, häc unan* ob eaufam uidelicct.q, nö erafi'am ec carneä Cana agnofeere uolumus,quäle ipfc tradit, cuius tarnen illüipfiim qep fic pudet, ut ilkid tarn crafTe Si earn» liter nolit intelligi.quod difertis uerbis Si exprefl'u pronunciac. Hoc ergo Lutheri inftitutu non aliud ^malignianimi pertinaciä 8C plenam offendicugt; I li confufioncm efle confiât. Deus faxit.utfeipfum J tandem nouifie pofiit. Amen.

Ai ftcunz nbsp;nbsp;nbsp;Deinde fecundam, quae nofiris ac nobifipfis ob

daLutheri tigerit.admonitioncprofertLutherus.Etlnrcqui* •iJmonit.re dem talis fere uideiur, quail e' Dei uerbopetita fil» fponfio. Si nos Iiac repulfa 8C fpreta dei quoqj iicrbfiafpef nati fimus. Atqui Dei uerbfi non unq nos conteni pfifliecertocöfiat, uanas ucroillas 8i nullofcripu* lt;nbsp;rarum fundameto nitentes tarn Lutheri q Pontifi' cis expofitiones nunquâ potuimus admittcre. Sed ipiam Lutheri admonitionc audiamus. Secundo (inquit) per me in primisadmonebancur, cii tanta diligentia

T E R TIV S « nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;III ƒ

diligentia amp;nbsp;Audio contra illos fcriberc, SC omncs illoru rationes acarguméta omnia tarn firmiter SC potenter confutarc. Et his quidc duo prarcipua no firorüargumctaLutherus profert.èquibus primus eft Ioannis locus, Caro non prodeft quicq. Hunc locütam potenter illis ^inquitLutherus) eripui,ut amp;nbsp;Zuinglius in ultimo fuo libello nulla eius men tionem faciat. Ampla profedo amp;nbsp;hamaxixa uerz baLutherus fonat,q) fi aüt rem diligctius paulo in (picias amp;nbsp;expendas,nihil in tanta oftentatione foil direperies. Quid uero Zuinglii uel fentctix uel de monftrationi illud derogate poteft, etiâfi huius lo ci,qui loan.e.extat, in ultimo fuo libello nüquam meminiflet; An nulla alia prêter hanc caufa eflc po mit,q qgt; Luthero hcrbâ uoluerit porrigere.^Prçterea manifeAe falfum S£ hoc eft, Q) Zuingliû loci illius mention c nullam in ultimo illo libello fuo facere Luth. dicit. Teftis loco hie ipfe libellus crit. Quarc incautä illam SC plus fatis effrenem ad quiduis diz cendü Lutheri linguam fatis mirari no poffumuS, Accedit h is, Zmnglq argumenta,quibus locü il» Ium contra Lutheri oppugnationcs muniuit,inta« ôa adhuc SC inuiolata confiftunt.TeftStur hoe plu tes qui adhuc extant libri,SC nos omnehoefideliû iudiciofubricimus.In prima refpöfione Zuinglius Locus to» fie fcribiuLutherus in nouiTeftamentiträslauone an.e.tuAis hxc Chrifti uerba, « aifl it hoc modo in« per Lutht» terpretatus eft,Ô aß fletfd) iß Fein nuPI (addito ui ru ertptut dclicct artieulo qui in Grxeis exprimitur)nunc aüt nonrji. «odé illo omilfo,legit, ^leifc^ iß Fem nôÇi «t ni*

£'J TRA CTATVS

mirum ücrba liæc eó referri poffint.quafi de carRi^ fenfu.ingcnio Si natura Chriftus loquatur. En ui res tuac fe hic habeantLutliere.utomniüoculisex» pofitus.manifeftus SC publicus feripturæ faci-ac col fuptor Si adulterator eflTeconfpiciaris.His ueroft’ ptem argumenta Zuingliiis fubiügit,quibus Cbri ftum uerba hæqCaro non prodeft quicq.dc fua ip flus carne pronüciauifTe probat.Simul etiä Lutliert regulä diluit, qua ille per carnis uocabulü uetcreffl Adamum.non Clirifti carné,intelligidixcrar,ubi'' cuntp in fcriptura carnis Si fpiritus antithefis inue mat. Qui uoleteâ, cuius modomcminimus.Zuin gltj refponfionem uideat. Quonia ucro Lutherii) magna ilia ConfeflTione fua Zuinglto refpondcre conatuseft,altéra quotpZuinglq refponfionc.quä Lutheri CöfelTioni occurrit.fiquis uolef,lcgat.Sed quid in re tarn cuidenti pkiribus uerbis opus cltgt; Lutherus quotp priusq haccoboriretur controuen fia,lire Chrifti uerba non alio, q quern ZuingliuS fecutus cft,fenfu expofuit, Vnde rurfum no obfeu' re uideri potlt;ft,hanc Lutheri contentionem c pc«i nacia potius,q ulla iufta eaufa exortam clTc. In co lt;nim,quetn de Chrifti uerbis, Caro mea uere eft ci bus,8iC.acdidit,fermone fic ait.Dominus poftea di .\cit,Caro non prodeft quicquam ; Si rurfum, Caro mea dat uitâ. Qua ratione uero lire difcerncmus^ Spiritus difeernit. Chriftus enim corporalecarnis manducationem non prodefle dicir, fed fi filij Dei .. carnem propter me coclitus defcendifle,Si fanguM

nem fuum pro me effudifie aedam,Sic.H£c Luth;

TERT IV s» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;115

Hoc ergo argumentum noftrum (quodOecolam padius non immerito muru abeneum dixit) quod Lutherum attinet,firmum adhuc,immotum Si in--concuiîum confiftere,uere teftamur.

Secundii,quonoftriconfiribnt, argumentuLu Argtmétii therus ûc defcribit;Akerum.quo nitebantur.argu* nojhwn ab mentum hoc erat,Cbriftus afcendit in coclos, ergo ofrenfione corpus amp;nbsp;fanguisipfius in Cœna effe no pofsunt. defumptw, Simul aut Si plures alios de afcenfione Chrifti lo^ Lutherus cos producebat,amp; Chriftü in ccclos afcendifse nos nó tttcrtir, magno ftudio docebant, quafi uero id ipfum per annos iam i^oo. nemo unqaudiuiffet.Sed Si hoc argumentü fe illis arque potenter eripuifse gloria» tur.Licetenim Cbriftus corporaliter in coclos afcc« derit,nô tarnen ideo fcqui dicit,$nudus in Cœna panis amp;nbsp;nudu uinum fit. Et banc nucem (fic enitn Germanica parœmia quafide indifsolubili argugt; mento loquitur) noftros nunq uel mordere uel at tingerc uoluifse fcriptitat.Sed Si boc addit,falfo ni mirû K mendaciterboc dici, gj Cbrifti in cœlos ax fcenfio noftros,ut corporale in Cœna prarfentiä manducationc abnegarent.mouerif.cum uidelicet Cœna.priusqin cœlum afcenderet dominus,infti tutafit.Vndecum prima Cœnam afcenfio bare no fit remorata.nô pofse non falfum cfse, quod afeen fione moti fint,ut præfentiâ illam abnegarent.amp;c, Atqui Lutberus non ignorât (fiquidé nô ignorarc uelit) côtrouerfiæ buius caput nunq in boc fuifse, Controuer num nudus panis amp;nbsp;uinu in Cœna fint, fed nu pa fut Ituiut nis fie uinü,qux in Cana apponûtur,corporaliter caput.

P

TRÄCTATVS

naturale Chrifti corpus amp;nbsp;fanguis finr.ac à bon!# fimul öf mails reuera comedantur amp;nbsp;bibantur. Et hicquidem tarn noftriilli quam nofipß, uerum naturale Chrifti corpus noftro,id cft, humano cor pori per omnia (excepto peccato)fimile e(re,amp; da rificatum iam humani corporis inft'rmitates, non proprietates, depofuifre,amp; proinde uerc humanö corpus,qualia amp;nbsp;noftra poft refurreftionem futu«' ra funt, manere amp;nbsp;certo loco concineri, non ubi^ fimul efte,docuimus öc docemus« Atqui cum hoc Chriftianac fidei noftræ conforme fimul amp;nbsp;irrcfralt; gabile fit,ex eo quod uerum eft non nifi uerü colli gicur,quod nimirum Domini panis, qui in ecclc-' fijs per terras hafceubiuis locorum difperfis propo nitur,non ipfum ÔC naturale Chrifti corpus corpo raliter exiftat. Et hæc quidem omnia fimul SC fin’^ gula noftri certis SC folidis è Dei uerbo defumptis demonftrationibus euicerüt, adeo ut manifefte fal fum fit, q, Lutherus noftros nucem häc nunquam uel mordete uel tangere uoluifle dicit. Legäturfai tem.qux Zuinglius in feciinda ad Lutherü refpon fione copiofe tradia t,in quibus ad hacc ipfa Lutlie-^ ri uerba refpondet,Inter alia autem ficfcribit: Chd ftus Dominus nofterinquit : Ecce cgo uobifcüero ufcßad confummationcfxculi.Interim idcillein'' quit;Pofthac non ero in müdo. Quod fi uerba hpc fimplici 8C abfoluto fenfu accipienda funt,ut nimi rum in mundo fit,äd fimul in müdo non ftt.iuxo unam SC eandem nimirum naturam SC eifentiim, impoHibile eqmdem elf* ut haec Dei uerba lint.5ed

TÈRtiVÿ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ir4

t Dei ucrba certo funt : Necertariû ergo cft.u» de digt; ( uerfis naturis ea dici amp;nbsp;fïmul intelligi dcbere iudi ' nbsp;nbsp;cemus. Vtrunc];eniminunamamp;eandénacurain

( nbsp;nbsp;nbsp;competere no poteft; proinde Deus quocp illud

t nbsp;nbsp;nbsp;facere non poteft.Huic enim.ut quod iniuftutnjal

t nbsp;nbsp;nbsp;fum ac mendax eft faciat,eft impotTibile. Sic enim

î ipfeperprophetamPfal.83.ait: Qiiç procédant de , labqs meis,non faciam irrita. His ergo probe conz I fyderatis.fidem fimul amp;nbsp;charitatem in auxiliû uo* ; nbsp;nbsp;nbsp;cantes utriuftç loci uerüSi ineffabiléfenfumfcruz

, nbsp;nbsp;nbsp;tariincipimus.Etfides quidé.Chriftiisscternapax

( I trisueritasha:clocutuseft,iliquit:Ergohçctaliare , nbsp;nbsp;nbsp;uera funt,nec aliter fe habere portant, Q qaaliahic

elfe pronunciat. Charitas auteni rtc ait ; Ah domi* , ne mifericors mitiffimepater, in ueritatis cogni ( lionem certam pcruenire unice capio.at nimiram ( hacintelleéla carnis meac affedlus qaietior fartas [ fidei minus negotq faciat.Tu ergo,quo nam mo/ , nbsp;nbsp;nbsp;dodiuerrt irti loci ôf eorundcm fenfas difcerni pof

I fintamp;debeant,quódenilt;p utruni^horumreferen I dum, amp;nbsp;quo fenfu accipiendum fit,mihi oftcdito. , I Hxc rt dicamus, mox fpiritus fui illuminatione S£ t t litera, quxexfpirituhociuxta xternamfuampro , 1 uidentiam 8iordinationéfcriptaeft,ueritaté nobis , I rcuelatDominus Oicitenitn, Scrutaminifcriptu* ; 1 ras.Mox ergo ad Ioannis euangeliumrccurrendo 1 cam inftitutionc, quam Ctxna perarta difcipulis I nbsp;nbsp;nbsp;iradidit,confYderamus, amp;nbsp;ex hac non obfcure inz

telligimus,ipfum non aliud uelle, quam quod in in mundo hoc corporaliter porthac non rtt fu«

TRACTATVS

turus. Atqui hoe modo alterius illius dióli fenfui nobis perfpeólus eft,eius nimini, quo fe pofthae in mundo non amplius futurum dicit. Interim fidei quoq; ratio amp;intellelt;ftus fic colligit; Chriftus non minus Deus quot^ qhomoeltCum ueroheriali ter non pofsit, quin Deus ubi^ fit, Chriftus haud dubic diuina fua potentia amp;nbsp;uirtute, qua nos tue/ tur,nobifcum eft in æternum. Quapropter fieri ne quitjUtChrifti uerbaalterutra deiitracp in ipfoni tura intelligamus. De diuina enimimpofsibiledi ^iu erit. quod earn non Temper nobis præfenté I« bituri fimus:undealterum illud Chrifti didü.quo dicit, Me no femper habebitis, de humanitatedun taxatillius intelligenduni fit. Similiterhumanani Chrifti naturam in terris hifee uerfari impofsibile cft.Deus enim mentiri non poteft.Ille autem. Poft hac non fum in mundo,difertis uerbis inquit. C® lum 8dtcrraigiturfaciliustranfibunt, g ut nos no ftraloquacitate, noftris nugis amp;dicacibus gerris ipfiim,ut terras hafcepetat,adigere pofsimus. Mar eus item cap.is.ficfcribit: Iiacp Dominus quideni poftquâ locutus fuifset eis, receptus eft in cerium, amp;nbsp;confedit à dextris Dei Si in cerium receptus eft* iuxta humanitatem utiep in terris amplius non eft. Mam ncc Lutherus nec ulla creatura lefu Chrifti humanam naturam uno amp;nbsp;eodem temporis mo/ memo pluribus in locisfimulerse,liaftenusde/ monftrauit. Porrd neLutherus illud quoep hoc 10 co nobis obqcerepofsit : In cerium quidc receptus eft Dominus, interim tarnen cum ilhs adhuc frat, at,

TER TI VS»

^c.ea qu«Lucas in Aélis cap.i.de hifce tradit, ac» cipite-.Atqj hacclocutus, uidctibus ijfdetn in altum fublatus eft, nubes fubduxic ilium ab oculis eo* rum. Hoe modo itaqj ab oculis illorum difcefl'it. Et cum hic quoep Lutherus ipfum euanuilTe dun# taxat, Sc ex confpelt;flu illorum fublatum effediccz te poflet,Lucas diligetius adhuc illud cauens effuz gium.pauló poft fubiungit: Hic lefus, qui aflumz ptus eft à uobis in coclum, Sic. En principes fanz üiffimi,quanta cum luce hxc pronunciet. Qui in coclum àuobis,qui in terris nimirum uerfamini* aftiimpcus amp;nbsp;receptus eft. Ncc ilium in terris quiz dem efle dicit,fed inuifibiliter;uel quod cum dtfeiz pulisfiiquidem, fed non mortalimodo.Sfc. Hxc minus animaduertere uolens Lutlierus,contra in» fallibilem diuini uerbi autlioritatc Sóteftimonia, Chriftum in Sacramento corporaliter prxfentem erte.euincere conatur. Quod quid aliud eft, quàm Chriftum,qui uerus Deus eft, mendacq infimulaz re^Duo enimhçc, ut nimirum panis corpus ipfius fit,amp; ipfe interim in müdo quotç corporaliter am« pliusnonfit,non magisfibi inuicem conuenire pofrunt,quàm fi dicam ; Deus mundum condidit, amp;nbsp;Deus mundum non condidit. Vel, Deus qui inundum condidit, facile efticere poteft, ut ipfum non condiderit. Hocautem non modo abfurdum cogitatu.uerum euam dicereftultum cft,amp;c. Hucz uftp Zuinglq uerba recenfuimus, qux ficum prx» fentibus hifce Lutheri argumentationibusconfe# rantur , fideles pronüciare uolumus,num Lutheri

P 5

TRÄCTATVS

nux aliquem.qui banc morderet.uel minus,inur ncrit.Nos certenucem hanCjubiconfrada eft.caP fam elTe, 8C Lutherum omnibus hominibus nuc( perforata hatffenus illuderc uoluifle.arbitramur» Afcenfio Deinde,Chriftiafcenfionetn corporalem inpd frttfmtiam ma Cana prxfentiam SC manducationë nihil im^ in prima pediuifTe dicit,dë proinde mentiri eos (tanta mode Com non nbsp;nbsp;nbsp;enim in fuis didis Lutherus utitur, ut nüquaRi

impeJiuit. nonfuifitfimilis) quiinnoftrahacCanacorpo/ ralem illam præfentiâ SC mäducationem afcenfio-' neimpediri dicanncum uidelicet nö nifïunaCd na (ït.Chriftum equidem in prima Cana corpora liter difcipulis fuis afledilfe fatemur ; fed amp;nbsp;panent ac uinum ijfdc porrexit,dicens:Accipite, édité,Hof cRcorpus meum,S(c. Simul autem SC illud manilt; feRo liquet,quod difcipuli non illud ipfum ChrP (b corpus, quod mox à menfa furgens mortem Si pafsionem adibat,fed panem.qui in corporis tradi ti memoria à Domino inRitutus SC porredfus erat, corporaliter ore fuo manducarint. Tune temporis corporaliter, uifibiliter SC contredabiliter menfx accumbebat,difcipuliueroeundem nö eo modo, fedfpiritualitercomedebät. NuncueropoRquatn in calos afcendit,non amplius ad eundë medum in terra agit,fed furfum in calis eR,à fuis autë rur*' fus Sc femperfpiritualitermanducatur. Quodaül catholica ecclefia non aliam, quam ChriRi Ca' nam habeat,cum prima illa conuenit.Sedhaud dubieipfum Dominum quoque Lutherusmen* 4gt;cii aceufabit, qui (iuxta diui AuguRini fenteq/ । liant) !

TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;116

/ bam) Ioannis fexto capite afcenfionis fuxargux

■f. mentodifcipulos ecudtt amp;inftituit,quodipfuni

5 I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;corporaliter maducaturi non fint. Necquicquam

aliud nofiri quocp pcrafcenfionem hanccuincere

i uolucrunt,q quod cum in ccclos afcenderit, 8Ó coc

, pus habeat ucre humanum,nequaquam in Cocna

{ corporaliter manducari poffit. Auguftini uerba

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hxc funt; Hoc uos fcandalizat, quia dixi, Carnem

, meam do uobis manducare,8i fanguinem meum , bibere.Si ergo uideritis filium hominis afcendenz gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;temubieratprius. Quid eft hocf Hine foluitillud

, i quod non nouerantdiinc aperuit unde fuerStfean I 1 dalizati:hinc plane fiintelligerent. Illi cnimputa^ . I banteumerogaturum corpusfuum.illeautemdi , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xit,fe afeenfurum in cerium,utiq; integrum. Cura

, 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uideritis filium hominis afcendentcubi erat prius:

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;certe uel tunc uidebitis.quia non co modo quo pu

tatis erogat corpus fuum, certe uel tunc intellige.*

' tis.quiagratiaeiusnoneöfumiturmorfibus.Trai état.in loan. 17.

Prxtcrea.cum nouam quandam K implicatam afeffige deDeidextera doétrinam Luthcrus in libris fuis tradat, nonadcomirumefi,quodnoftros nefeire ait, quidnamfitincoriosafeendere. Proprq enim capitis figmenta in tantu illiarrident, ut quicunq) tandc ilia non pro eximqs 8fcertisDei reuclatiogt;' nibus amp;nbsp;oraculis citra omne controuerfiä magna cum animorü gratitudinc laudibus rcccperim, mox nihil intelligerc,imó ftupidi, bardi afini di üiuc.Sed iaciant licet in nos qu^cun^ tandé fingi

P 4

TRACTATVS

pofTunt conuitia, Lutheri tarnen de afeenHone ü (eifione Chrifti ad dexteram patris fententiam, ne quaquam per omnia,prout ipfe de ijs difputat, re/ cipereportiitnus. Quantü enitn nosillü capimus, in eerlos afcendere nihil aliud eii, q feipfum inuili bilem reddere.Chriftum qiiidem uifibiliter SC ucre corpore fuo in eerlos afeendilTe dieit, mox tarnen idcillud eorpus uere corporaliter, modo tarnen inuifibili, penes nos quotp in terris elfe renal. Sed SC Dei dexterâ ubiep locorüelTe, amp;nbsp;proinde Chrû ßum quoq; cum ad Dei dexterâ fedeat.ubiqj loco/ rum eile prxfentc docet, omnia denic^ undiqua^ Chrifto plena efle, iuxta humanitate quoqj, moX tarnen addit.nôeircüferiptiue.fedfupernaturalitcr. En Chrini fideles dilefli.tam intricatä et uanâ op* nionem.nos nec docere nec eredere pofiïimus.ut/ cunqjtandéapudomnesmaie audiamus. HuiuS enim.quâ Lutherus tradit,dolt;flrinx ullü uel argu/ mentü uel exemplü nec in fcripturis.nec in fidei af ticulis,necin ueteri eatholicæ ÔC fandlxeeclefiçdo éirina inuenire pofi'umus. Nos cü fanda catholic ca fideliü ecclefia ex Dei uerbo et fidei ingenio cre dimus 8C docemus.gj ChriHus corpore fuo in ccc* los afccderit.in ccclis corporaliter agat,nec uifibili ter nec inuifibiliterad nos anterediturus.donecin nubibus ad iudicâdü uiuos et mortuos ueniat.Hic iiero Dei dexterâ xternam SC ubitp praefentem Dei uirtutem elîe non negamus.nec etiam ill ud, quod ChriRus iuxta diuinam maieüatem eodemino/ do nobis ubique SC Temper adfit. Interim ramen cum

TERTIVS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-117

cumD.AuguftinoDei dexteram certumqnoc^in toclis SC terni gaudq Si beatitudinis locü effe fatc^ mur ôlt; docemuS'.in quo et ucrû Chrifti corpus cor poraliter agit,nec ubicp Iocok prxfens efttquemad modum amp;nbsp;noftra corpora olim in cœlis agent,nee ubiqj locorü erunt. Naturatü enim in Cbriftopro^^ prietates 8C difierentias nec mifcere.nec cofundcrc, nec euacuare, fed diftinguerc, amp;nbsp;in unaindiutfa perfona uere retinere uolumus, Quàm Chriftianè uero SC qcöuenienter iuxtafcripturx primitiuse ecdefix doftrinam anteceflores noftri de Chrifti afcenfione amp;nbsp;Dei dextera fenferint docuerintqj, ex fcriptis illoRi fuper hac re aeditis euidentitfime con» ftatjin primis autcexBernenfidifputatioue circa fi nem nimirum quartæ propofitionis,8C ex fecunda O ecolampadq ad Lutheru refpöfione cap. f .Zuin^ glius in utraqjadLutherü tefponfione fingulatidi ligentia SC ftudio de hifee difputauit. In prima Lugt; tberi paralogifmum euidenter foluit SCinbingit, quo ille fic argumentabatur;Dcxtera Dei eft ubiqj; Ghriftus eft ad dextera Dei; ergo corpus Chrifti eft

i ubicp.Ipfam refponfionc, ft quis copiofius cogno»

1 nbsp;nbsp;nbsp;feere uelit,infpiciat. In eadem uero ilia,inter roulta

1 nbsp;nbsp;aliaficfcribitZuingliustDominus inquit-.Menon

I nbsp;nbsp;femperhabebitis. Expedit uobis, utabeamhinc:

I nbsp;nbsp;Iterum relinquo mundü et uado ad pattern.Si quis

I uobis dixerit, Ecce hie Chriftus aut illic, ne credax I tis. Amodo uidebitis filium hominis fedentcà de» I xtra uirtutis dei. Pofthac non ero in mundo. Hacc t 4inquä)omnia de humanitate fua pronüciat.Qua»

propter (îngulorum iudicio facile expendi poteft iuxta uerbi fui authoritatein impoiTibile ede, ut hu manitas ipdus in tnundo hoe corporaliter prçfenî fit,cum illud tam euidenter ipfum negauifie uideU mus.Ncc enim ea facit, qux cö uerbi ipfius ueria' tepugnant.Hincergo colligttur, propofitionciH^ tuam(cum Luthero autchic illi res eh) uelcondu« fionem potius, qua Chrihicorpus ubit^ elfe didS nô falfam modo.uerumetiä impiä ec minime Chgt;^* ftianam effe, Chrihianü enim eife nö poteft, quo^ cum Chrifti uerbo Sf dodrina adeo manifehepu^ gnarc cernitur.Cü ergo Chrifti corpus ubi^ lofO^ rum diuinicati coæquale 8C cocftentiale eiuf*^^ potentia: paniceps effe dicis : Chriftus uero e' coït« rn 0(ye^ pronuncieulterörelinquomundü, Etpofthacnow yv4fenbgt; ero in mundo,fed et alia multa.quo» modo mci»* nimut (quxadfolâhumanitatciplîus referripo*^ funt;diuinitas enim ubi^ eftjfermo ille tuus omn* no falfus 8C uanus eft, nec unquâ euincere poceris» quod humana Chrifti lefu natura uno et eodé tco* poris momento pluribus q uno in loco e(fe p01^‘* Licet uero ipfe etiâ hoc loco ingentem dxmonuiu uim, conuitia infinita Si atrociftimos fefquipeda* lium ucrborüfragores in teexpuerem, amp;nbsp;hifee cau fam meam uellem afferere, ueritas tarnen his nihi'’ lo illuftrior reddetur, nec etiam error ille tuusii* lucem clarius protrahetur, quàm in pnccedentibuS liifcc rationibus faiflii fit, quibus legitime conciU'' natis omnia noftra folidis teftimonijs ex ipfiflim®

• Pei ore defumptis comprobauimus. Chrifti ergo • humaiütas

TERTIVS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;118

Khumanins ncqua^ omni in loco eft,ubicunc^ Dei dextra fuerit ; fed Chriftus ubiq^ eft, ubicunt^ Dei dextra eft,non quidem iuxta utrâcç naturam.fed iu xta diuinam folummodo. Interim tarnen nö often dimurhaclocutionc:Clinftus ubic^ eft,ubicunque Deus eft, amp;nbsp;(quemadmodum tu quoc^ dicis) extra Chriftum nullus deus eft,nullaip deitas.Quamuis hxc iuxta allccofim utriufi^ naturae de diuina dun taxat,non humana,intelligamus. Hoc ipfum uero iam euidentioridemonftratione comprobabimus. C V M angelus mulieribus, quæ Chriftum refurgt; teftionis die quactebant, diceret : Surrexit, non cft hic-,num Dei dextera eo in loco,in quo angelus iU le trat amp;nbsp;mulieres.prçfens aderat,uel minusHllam fancetiamillicadfuifte nunquam poteris negare; alioqui media ilia propofitio tua, Dei dextra ubicp lt;ft,cofiftere non poftet ; quod ipfum tarnen uel co-' gitare à pio alieniftimum efte debet. Quod fi ergo

I nbsp;nbsp;nbsp;Dei dextera illic prxfens erat,Chriftus ante ibidem

I non erat pra:fens(quod tarnen de fola humanitatc I ipfius debet intelligi) iam inuincibili argumento 1 ceprobatum eft, Chriftum non ubiep corporaliter I prsefente efle,ubicunç Dei dextera cft. En quot tiz I bi nodos proponamus, quotü nullü unquam fol» I nbsp;nbsp;nbsp;uere potes,ncc tarnen inftitutionc aliquä admittis.

I Ha:c oia Zuinglq funt. Ethæc quidc ceu in tranC* I curfu in ueritatis patrociniü de Chrifti afeenfione I Ct dextera Dei difteruimus,bona nimirum fpc freti, \ fideles hinc facile agnituros efle,nos nihil Chriftia \ na religione indignu de Chrifti afeenfione fentiic.

TRACTAT VS

Ex his ergo omnibus diuinæ ueritatis teftimfl^ nio comprobatis euideniiiTime confiât, fecuiidaw quocp Lucheri admonitionc' nequaquam iuftx Ü éi dignæ admonitionis loco habendam cfTe, cum noftrac fcntentix argumenta,non modo non con* fu ta re, fed n e loep quidc uel tantillum mouerelu* (flenus potuerinprætcrca, nec fuam doiflrinâ tan» claritate Si certitudine fîrmarit, ut noftrâ defererc in illius partes tranlïre bona confeientia nobi$ licuerit,niß forte pro luce tenebras Si pro eo quo4 certum eftaliquid incertius ampledi uoluirtemuJ-Teniam,qux nobis induratx malitix Si pœni' ^monitioi tere nefeqs hominibus obuenerit, admonitioneni nemrefpon Lutherushuiufmodi uerbis producit: Tertioptf horrendum Dei iudiciü admonebantur,cum Zuia glius (ut ipforû hiftorix amp;nbsp;literæ tradunt) Si cun» ipfo circiter rooo.uirorü,optimORi hominum, ex* derentur. Quamuis graue illud irati Dei iudiciunl ipfi gratiæ fignû effe interpretari conarentur. Pot' fd licet Pontificqseademobietflione nos oppug* nantibusiam olimfufficicter refpôderimus, nun( tamépaucisremomnem abfoluemus hoc modo-Cladem in eo, cuius modo mentio fadla eft, bello acceptamquotquot apudnos uerefîdeles funtfi' dam Dei admonition? elfe iudicant,non eo tarnen fenfu,quod Dominus Si Deus nofter propter fidî noftram,quam in xterni uerbi ipfius oraculis fun' datam certd fcimus.fed propter uitâ noftrâ nos pu« nire uoluerit. Veram quidc ac orthodoxam dodri nam fi? tune habuimus Si habemus etiâ hodic, illi uc(9

T ER T I VS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;II^

Hero minus obf£qutmur,amp; in faftis SC in vita no-* ftra multü defiderari poteft, Vnde Dei uerbü in no-» bis completur;Seruus, qui nouit uoluntatem Do-» mini,pluribus plagis uapulabit.Interim uero non in uniuerfum nos repudiauit Dns. Cumenim ipfc mifericors nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bdes in nobis inueniretur, SC

religionis caufx optime confultfi uellent noftri ho mines,Domini iudidüCut Petrus ait)a domo domi ni cocpit.Nec iuxta indignationis fuac furorem,fed iuxta gratia fuä nos uifitauit. Licet enim Si opü ÔC bominûiaéluram fecerimus,euangelicä tarnen do ftrinam amp;nbsp;fide nonamifimus, in qua noftrates ab co tempore ufqj nunc in annö iam decimum quar tutn per Dei gratiam in fumma Concordia Si pace perfeuerât.prscter id quod in multis alqs quocß fuo fauore Si paterno animo Dns Deus nos rcfpicere dignatus eft. Sic ut non immerito hanc uifiiationé ipfius grariæfua: fignü efle scftimemus.Quod fi ue ro uel propter Sacramenti caufam res hxc infccligt;' eius nobis fuccefTiffet, nihilominus tarnen gratix fignü illud efie dicendum foret. Cum enim Paulus Corinthios morbis letalibus, ed quod Sacrameto abuterentur.puniri docet.mox addit: At cfi iudica«* mur,a Dnocorripimur.ne cum mundo condemne mur,i.Cor.ii.Cæterû clades hare non æpter Sacra mentu nobis euenit,Deus enim neminem propter cam doftrinâ amp;fidem,quä ipfe tradidit, punire fo let. Qua Ob rem admonitiohscc Lutheri inftiiuto hequaquâ feruit. Florentiffimis regnis, clariffimis nationibus,ciuitatibus honeftiflimis magnx cala*

TRACTA TVS mitâtes,multo etiam.g noftra hæc fuerit,grauioréÿ obtingereconfueuerunt; nemo tarnen ideo ueihc reticos uel falfæ fidei amp;nbsp;religionis feftatores eife dicit.Solus Lutherus ôC paiid quidS cü illo inuifas huiufmodi 8i peruerCas obiedioncs jiferunt, cûat gumenta potius folida amp;nbsp;firma ^oferre deberent. Porró ante annos aliquotquidâ cnoftrisD. loânt Fabro Viennenfi cpifcopo cadcde recopiofefatis refponderunt. Lutherus enimin tantü proficit.ut iam ijfdem cum Fabro obieiflionibus uti cogatur. Prxterea nemo ueritatis ftudiofus cü Zuingho quincß millia uirorum cecidifie dicere poterit. Nó ignoramus equidc quid in Chronicis fuis fcribat Carion.Eüdem uero ilium à ueritate (nihil hic in* ciuilius dicere uolumus) procul aberrauifie certis amp;nbsp;fide dignis rationibus demonftrare pofiemus* Quamuis fi uel tot centena folummodo, quot mP lia Lutherus numerat,defiderata funt,tarnen amp;nbsp;hiC numerus plus fatis.proh dolor, magnus amp;nbsp;fune# ftus eft,Nam(ut Lutherus uere pronunciat)uiri bo ni fuerunt Si perqegregij.Cum ueroqdcilli P.M. | fandifiimi fortilTimii^ uiri, nô fine magno folatio fœliciter in ea fide obdormierint, quam Lutherus tam diris côuitijs laniat, mirum equidem eft, quod { eofdem illos laudare dignatur.Sed xternx Dei ue/ ritati côfifi ipfos( licet quàm maxime ab illo uitupe rarentur)laudem fuam apud fidelium ecclefias obi tinere, in magno illo die coram Domino Ixtis confcientqs comparituros elfe fperamus.

Illud cû primis indigne fen Lutherus, quod qui

dan

TER TI V St nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iio;

dam é noftris Zuinglium fandum dixerut.Atqui Paulus omnes eos fan^os uocat, qui p Chnfti fan guiné in fide df Dei fpiritu'mundati ôC fandificatt funt,t.Cor,6.Adeo ut citraomnem tarn Pontifids qLutberi canonifationc iuxtahunc modu unufa quifque fidelium.doäus uel indodus.rufiicus uel duis.fanftus cffc fif fieri poffit. Lutherus ex D.Au guftino uere pronundat, quod caufa bona Si fan-* lt;fia hominis quotp paffionc bona et fanéfâ reddat. Quaproptet cQ Lutherus Zuingli) caufam prauä et iniuftä effehadlenus euincerc no potuerit,certe nec paffionc quo^ ipfius illi uel uitio uertere uel igno miniæ aut infamise loco iudicare poterit.

Simulante amp;nbsp;bine confiât,^ non temerariu mo XKm«'«* doffed ct impiu et à Chriftiana religione alienü fit Zuinghu Lutheri iudiciu.quo Zuingliü condemnat, dicens; temtrt do* Zuinglium in magnis amp;nbsp;multis peccatis(quemad »wt« modum uhimus ipfius libellus teftatur) Si blafphc mijs occubuiffe certo fdo. Et quis nä alius Luthcrü huius iudicjq fui tam certü reddidit, prçter priuatä il lam 8C audacem ipfius arrogantiâ'î In ultimo certlt; t Zuinglq libello dänationis caufam iuftS nö inuc«-I nbsp;nbsp;nit.Illud enim in primo traólatu euidenter per nos

1 demonfiratü eft. Alias uero.prxter hanc, caufas iu# 1 ftas Si xquas nö habet. Lutherus ergo fui iftius cö 1 tra Zuingliü iudieq tä certus, 5 temerarius arrogt; I nbsp;nbsp;gans eft.Porrd q» cömeatus abnegation? amp;nbsp;itinerM

I obfeffaattinet.illudomnepfanftiffimü magiftra«

turn nofirü,priufquam bellum illud exoriretur, pu ' blids fcriptis expl ’catum eft,quibus óf h wc Ludieri

T R AC T A T V s

Criminatio iam olim confutata eft. Cxterum iftiui negorij, utpote politici Si ad magiftratü pertinent tis, tradlationem uolentespræterimus. Necenim : quicquam ad nos pertinet. Practerea magiftratui fi» multotiqj populo pax amp;nbsp;concordia cumfocijsS^ côfœderatis fuis(qui tune aduerfus nos arma geüc rant)intcrce(rit,8i omnes fe inuicem amicos amp;nbsp;b«'' nignos præbent, pacata quoque per totam Helue^ tiam funt omnia, ut iure equidem Lutherus qtio^ uuln era coali ta nonrefricaret.atq; ab huiufmodi odiofarum rerum cômemoratione abftineret. Ad hxc,fides noftraorthodoxa SC Cliriftiana, omnts homines qualibufeuntp tandem peccatis immer fi fint.in extremo quotp uitæ fux articule gratiam (t j beatitudinemconfequi pofledocet, fipeccatafua i agnofea n t, di uinæ m iferi cordiæ con fïda n t, amp;nbsp;eiuû • dem gratiâimplorent. Notûliicomnibus eftprat'' clarü illud et confolationis plenü latronis crucifîxi Cyprias exemplü,de quo ueteres dixerütiLatrociniû damna ««t. tionem meruerat SC fupplicium, fed cor contrituffl poenâ mutauitin martyriü, amp;nbsp;fanguincin baptiP mum.Licet ergo Zuinglius nihil unquam in terris hifee uel boni uel honefti fecüTet, in ultimo tarnen uitar fux exitu peccatorü fuorü poenitentiâ egiftet, । num tanta confîdentia, qua nunc utitur, LutheruS ! ilium damnare poffetd Velgt; num morienti adfuit» ut eum fine pœnitentia ôi fide mortuü elfe tam cet tô nouifie queaff Quidam certe aduerfx etiâ partis homines,qui morienti affuerunt piumâC Chriftia num mtx ipfius exitu fuific tefiantur,quem in me-'

TERTIVS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lil

dijs^quo^ afftiftionibus cöftanter obtinuit. Cutij ucro praeter hæc omnia Zuinglius(ut certó cöftat) Zuingliui cximiisàDeo dotibus ornatus àprimisannisfta- fiduscccle» tim bona fideamp;imegritate in ecclefia Dei labora^ fia: mini» rit,miiltum'lt;ç fruftus attulerit,quibus 8C diaboli et Jîer. Antichrifti potentix plunmumderogauit, ôC Cbri fti regnum euexit, cum prxter hxchoneftedCpiè tiixerit,patriam unite amarit, 8i huius incolumita tem prouehere amp;nbsp;rediicere impenfe ftuduerit, amp;nbsp;in bis omnibus in extremamufcf obitus fuihoram non fine magnislaboribus amp;nbsp;moltftqs petfeuera rit,quid prohibebit.ne ipfum per Dei gracia amp;nbsp;mi* fericordiam,quam tanta fide docuit amp;nbsp;celcbrauit, àChriftoDominofuo.cuiferuiuit.in uitam et’gra liam aflumptum efTe fperemus*; Quis autem uera ratione prxditus amp;nbsp;nuUa priuatorùm affeftiium intempérie agitatus homo temerariü illud inuita defunftos Sibenemeritos Lutheri indicium non mireturacliorreat? Necideo fixe dicimuSiquod Zuinglium ut ex omni parte perfeétü, amp;nbsp;ab omni macula amp;nbsp;infirmitate alienum hominem cunftis

obtrudereuelimus. Minime in hoefumus, ôfra* nres.Homo fuit, fuis quoep affeftibus carnis ih* firmitate laborans, interim tamë in fidei amp;nbsp;dofiri» næ negotio fidus fuit amp;nbsp;integer. Lutherus quoque fuis affeftibus ôi uitqSjinftar hominis, laborat.affe ftuum intempérie nimiü abripitur, in dicendo in* ciuilis admodum,8lt; in nonnullis articulis pertina cioreft qfolidior Si inftruélior. In omnibus uero liifce fidelem erga nos Dei prouidentiam Si admo

TRACTATVS

nitionef cernimus, qui huiufmodi exempla nobi# ob oculos ponit.ne cuiquâ hominü nimiü tribua** mus,nultius auchoritate nimiü nitamur, nuilide^' niq;ulteriu$ fîdem habeamus, quam æternoDcl ' , uerbo docerc.exponere amp;nbsp;demónftrare poteft, ^ulti Ltbo Qiiale uero hoe eft.uel quid nam LutlieruS prf W ttbbri. hocfeeffeólurüm fperat,quodmoxfubiangit, au' direfe.qiiod librorum quos fcribimus copia amp;nbsp;la^ boribus noftris in ecclefia et fcriptura faera affiduis plurimüfïdan|us ; fed omne hoc fiuftraneüeilefii inutile,amp;c. Quod fïdüciam nofträ attinet, audit« fuo fallitur,necilli quo^ ueritati ftudcf,qui huiuP tnodifamamadillum deferfit. Nulloalio, gfoliu* diuinx gratix prxfidio in Chrifto lefu Domino noftro c6fifi nitimur.Fatemurautem,quofdScnOlt; ftnsmultorüamp; pietateamp; eruditione infigniüfra'' trum precibus amp;nbsp;literis e'multis amp;nbsp;diuetfis nation! bus miffis cömotos quxdä fcripliife 8C publicis ty* pis in lucem expofui(fe:fed et nunc quidä feribunt, qui amp;nbsp;ipfi labores fuos ubi cömodum fuerit in lu* cem profèrent, omnia tame hæc ut ueritas proucH 8( ecclefiaxdificari pofiTit, fitunt. Quiduerohinc damni adLuthcrü redits’ Vel num citra ipfiusper* miifionc nemini fcribere licebit^aut num qux fcri-' buntur non ante,quam ab ipfo approbata fucrint» in lucem acdenda erunt Ï Noftram uocationem SC mancfatü à Chrifto habcmus amp;nbsp;ecclefia.Sed 8C om tie iudieiü penes ecclcfias eft. Quiefcat ergo Luthe/ rus,necfibi nimiü arroget. Verü omnia eius cd ten dunt,uc fuä apud omnes auchoritatc prouehat,nolt;

autem

TERTIVÏ* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ill nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

antemomnibus ceufceleratifTimos homines «dia boh martyres inuifos reddere poffii. Ferre igitut nequit uc quis uel aliquä laude nobis tribuat, imó uel tales clTe cogiter, qui res omnes bene admini^' ftrare ôi. ecclefqs fideliter feruire (ludeamus. Ob hscc enim tanta indignatione inccditur, ut difertis uerbis dicat judari quoeç in fcripturis multos labo O’ res exhauriuntddtp per annos iam iyoo.Imógt;quot‘^‘’”‘'’’^quot; hscreticos dabimus, qui tam docendo qfcribendo ’’**• ton plus qChriftianilaborauerint^His cette, non æptetludxos amp;nbsp;hxreticos Ç c5 quibus nihil nobis negotij eft) fed ^pter ueritatc Si catholicae ecclefi« honoré amp;nbsp;gloriä,refpondere omnino oportet: nul los uidclicet uel ludxos uelhxreticos in oibus hi* ftorqs inueniti,quiin laboribus Si ftudqs,ipfis ca« thohex fidei feftatoribus, magis afftdui fuerint. Hane ergo ut offendiculi pVenä.ita löge uaniifimi calumniä à Chriftianis hoibus longe dcpellemus. Licet enihxreticorü qdam multos labores fuftinuc rint,plures tarne c eötva c Chriftianow numero da« re Itcet.q plus ipfis laborauerüt. Et, ut uel pauciiTi-* mos falte c tanta Chrifti hdclni multitudine nume remus.quos nobis dare poterunt oes uel ludxi uel hireticl, qcü noftro Ori gene, Athanafio, Hierony Orig«««

1 mo.Auguftinoetalqs huiufmodimerito côferantî «mtn fuot i Omnes certe hçretici 8lt; ludçi illorû labores fatis ad otp« i nbsp;nbsp;nbsp;mirari non potuerunt. Hxc tarne omnia Lutherus r« botuit.

1 non curat, 8C quia ira tantummodo in nos furit ac 1 fpumat,tam abfurdos 8i inconueniente^Termoz \ nbsp;nbsp;nbsp;nes expuit, nulla interim prxmeditatione habita

..I TR.ACTAT.VÎ

num ad Ecclefiæ totius honoré amp;nbsp;gloriam uel ingt; famiam faciant. Deus fexit ut hxc tandem agno' fccre 8i melius faperc incipiat.

His uero omnibus abunde fatis demonßratum cfTearbitramur,Lutherum audax illud.iniquumet à Ciiriftiana religione cumprimis alienü nos dam nandiinftitutum tribus hifce admonitionibusfuis nequaquâ tueri amp;nbsp;aflcrere poiTe. Pauli amp;nbsp;Ioannis contra hæreticos prolatsc fententiç in nobis locum non habent. Nos enim perDei gratia SC nuncS4 Temper taies fuimus,talesl^ fuilTc confiât,qualcs or thodoxx fidci feélatores ÔC Chrifii minifiros elfe conuenit,ut qui Chrifiianâiidem ôC apofioIicSdo élrinam afieramus : cum hxreticis uero nec nobis nec ecckfijs nofiris, qbus fcruimus, quicquâ com^' mercii eft,ncc in pofterum qao(ÿ,diiiina fie Tauen« tegratia,crit.In fanAa Chriftiana fide, in orthodo xa 8C ueteri apofiolicae ecetefiar doélrina, non ulla incrcdulitateauthxrefî, per Chrifii gratiam perfc'' uerabimus, 8C in ijfdem illis, quandoeût^ amp;nbsp;qno« cuncp tandem modo uocarit nos Dns, moriemur, Deus hic fuam nobis gratiam conferre dignetur.

Talfifsimoru c â CMjiiam religione aliewfsimoru coin tùtioru et crimmu,tiùilgt;us Lutherus Chrißianot holet priftcf vtmem UKclum cr modeßiain traducit cr olgt;ruit,purgatio.

Vtherus ultimum hune libellum fuun» Breuem de Sacrameto Confefiîoneffl infcripfii: amp;nbsp;fane fi diuinar feripturse lo cos, argumenta iufia 6C Toh'da in iHo inquirss»

ter T I V s. ’ llj tnquîras.’nimîumbreuis eft rurfus iiero,lî conui-' tia,caluinnias 8i criminationes confideres^plus fa lis prolixum SC magnum uidebis : talis enim eft» ut in maximis reliquorum doélorum omnium operibus nihil eiufmodi inuenire poifis, nifi fond Thomac Murneri Si aliorum pontificq ordinis fcri ptorum maledicentiâcumLutheri lcriptis côferas. Sed ôCalq fetc omnes ipfius libri eundcm gcniura habent, quo multi fimplices SC infirmi in tantum offendifolent, utuniucrfum cuangclq negotium ipfis fufpeftum 8C inuifum fiat. Diuinos cquidem prophetas.Ioannem Baptiftam, apoftolos eledtos, acomniü hotum dominü SC eaput lefum Chnftü prophe noftrum redemptorem dicendi acrimonia 8C duris tarum uerbis ufos nonnunquamfuiflcfatemur. Modum «poPoiorä tarnen in omnibus iftis tenebant, ÔC fimul rationiz eorreptio» bus quocp firmiffimis auditorum animos infuas »*»• partes pertrahebant. Lutherus autc modum nô fer uataliquem,fedplçra(p fuafcripta prxter conuitia SC criminationes nihil fere aliud cötinent, adeo ut licet argumentü nonnunquä firmum 8C folidü in^ ueniat, idc tarnen tot fœdis SC diris uerbis farcit SC. onerat,utfaniorédolt;ffrinS fubtam diris crimina-' tionibus latentem uix pofiis depTchcndere:ut intca rim de eo nihil dicamus, quodfcriptis ipfius per fe non multum perfuaforiae uinutis ineft. Illorü cor« reptiones graues erant SC minime leues. Lutheri correptio utminimü gratuitatis, italeuitatis pluri* mum SC nimiü hab et.llli Dei glorix, non priuato honort,nöfu«petänaci« SCfuperbix ftudebani»

f TRACTATVS

fed 8; peccatorum falutc quærebant unke, adeo ut licet acribus nonnungucrbis inueherentur.in ipfa tarnen acrimonia paterni fpiritus ingenium elucc« fceretLutherus fua quxrit, pertinax eft, infolenda nimia effcrtur.S^ côfeftim Satanæ tradit, quotquot illiusfententiacnonillicofubfcribereuelint. Etin oibus corrcptionibus fuis plurimum maligni fpk ritus, ^minimüuero amici amp;nbsp;paterni ingenijde/ prehcnditur.Dei miniftri iuxta dclidli culpa 8^ ra/ tioné correptiones fuas uel intcndcrunt ucl leniue runt.Lutlierus primo flacimconatu omnia qu{ha bet maledióla profundit. Qiii eni in uno aliquo er rarit,tlli oia reliquabona opa inuulia etinania ede I dickprçftare deniqj ut pro lus peccata potius ct ma | la opa faciatjUt uel fic fua ipfius faóla poifet agno* fcere. Dei miniftri eos duntaxat qcorrcptioncme-' rebantur,corripiebät. Lutherus infontes qqj cü fon libus inuadit,eosl]; no minoriamarulctia amp;nbsp;imma nitate,q fceleratilTimos nebulones ^»fcindit. Qu^* propter fanóliffimorüdei prophetarüetapoftoIoR acres correptiones Lutheri excplo minime patrod liari poftunt.Sed SC immania ilia, qux nobis inten tare conatur,crimina, nullis unquam demonftra* tionibus ueris probabit.

Ft Luthe nbsp;nbsp;Atqui Ilic uel officij fui cur3 habere debebatLu/

rumfuailt therus.Qui enim Chrifti minifter eft, Dninegodii Id conuitia folümodo agere dcbebat,Si os ad diuini uerbi pne i dedeceaitt. dicationc à Dfto purgatü, nequaquä tot fordibus, diabolis, cöuitqs SC tanta fellis amarulentiafcatere conueniebat.PauIus apoftolus cœlorQ regno cóui tiaiorcs

TER TI VS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114

catores 8^ calüniatores omnes excludit, 8^ qualcs Chriftianorû fermoncs efle deceat diligcterdocct. Coloff.4.Ephef.f.EtDns inquit.Dcquocuntç u« bo ociofo, quod locuti fuerint homines, reddituri funt rationem in dieiudicq. Adhxc mundus perfe non ocioforum modo,fed 8C leuiffimorü uerboru, conuitioru,fcommatum.cxecrationum,calumniagt; tum.obtrcfiationu Si infamiatü,omnis denic^ ob« fcœnitatis totus plenus eft. Lutherû ergo tâ infulA foli falem efle decebat.ipfe uero uel nimium ama« tulentiæ addit.uel conuiciando alqs exemplü prac» fert.Magna enim ôi plus fatis magna eorü condo Mordre« natorü eft copia,q ex Lutheri libris lacdorqs amp;nbsp;mot quorundi dacibusingentcmalediéloRiuim colligentes,ean« tontiowi. dem illâ poftea in publico fuggeftu in miferüDfti gregé exonerant.Èt cum D« uerbü prxdicandum fii exhoc ftdes, fpes Si chartcas docenda, homines itemmonendi,corripi€ndi,confolandi,inftituendi £i perfuadendi eranqnô aliud quàm fanaticos, fe* étarum authores fpiritus, Sacramentarios, Sacra# mentorum hoftes et prophanatores,hYpocritas,fe« ditiofos,diabolos,hæreticos etinfïnitahuius gene ris indigna conuitia crêpant, qux indies de nobis noua 8i inaudita comminifcuntur : imd fe fuoofft do nequaquâ fünftes arbitrantur nifi omniû audi

1 torü aures huiufmodi indignis clamoribus opple* I uerint.lfti holes tam nos quàm doftrini noftram multorum animis tam fufpeftam reddunt, ut qui

, fimpliciores funt,nos reuera Dei fimul SiSaçra* t mentorum hoftes cffe, nec ullum hdei articuUm

* TRACTATVÎ

n te do cere credant. Sed uidete tandem ô conuîtia* fores,uidete ô calüniatores, quibus rationibus boc peccatum ueftrü, quod in ipfam quoqj Dei uerita/ tem cömittitis.corä Chrifti tribunali ô( iudicio ex-* cufaripoiTearbitremini.Vos uero.fanôli amp;fidcleî Iiomincs.contra infontes 8C nihil taie mérites uos irritari ne permittatis. Alterius quoqj partis ratio-' nés audite,lufto iudicio de lîngulis deccrnite,amp; iu fta fanftilTimæfidei régula,quçcuntp uobis propO nuntur,expenditc.Cæterü exiftiufmodi paftorutn exempleindignu illud conuitiandi amp;. calumnian di ftudiü in totam picbem quoqj fefe diffundit, ut pleriq? iftorum, qui cum primis cuangelici uideri uoli!nt,fuum illud euangeli} ftudiû malediftisfo« lummodo amarulctis diderrjs teftari uelint. El lioc deindeapud plures hominü laudem meretuf. Lutherus enim,Germanorum prepheta amp;nbsp;apofto lus,idem facere confueuit. Hinc autc fît,ut i n fîgne feelus uirtutis iocohabeacur,undeplurimü effen* diculi manare uidemus.

Quod nos priuatim attinet,Lutheri céuitia non tnagni facimus,nec eiufdem calomnias multü mO ramur,partimquidenf g, Lutheri temeritas amp;im* modeftia fidelibus multis iam pfpetfha eft, qui etiS quales nos fimus nçquaqnefciunt, partim uero g» nos noftræ innocentiac nebis probe fumuscon fcii.Simul aîit,quid Chrifto domino noftro accide ritjôiquid per hune nobis promiffum fit, nôigno ramus.Hüc utab omni malo nos tueri,amp; fi quan/ doprouocati in hac refponfione noftraacerbiores acquQ

T ER TI VS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;115

jequo fuimus, nobis clemcter ignofcere dignetur^ oramus.Qu3propter Chrißiano Ledori non mul turn hac caufa molefti pofthac erimus, fc4 quçdam tam nobis ipfis q noftris hominibus intentata per Lutherum crimina paucis cxpedire fimul Si dediz nare uel confutare inftituimus.

Nee nos nee noftri haftenus (ut Lutherus iafti Blafpfie» taQblafphemiæ Si mendacq conuióli fumus.Imó nbsp;nbsp;et men

infamem hanc Si ignominiofamEuthcricamlum datij eonui niam noftri lam olim in fcriptis fuis digne Si forti äi[unt, ter excufferunt. Sed 8C. nos haélenus tam in doftri na qin hac Cöfefl'ione noftra, nullii mendacium, fed ipfilfimü ueritatem tradidimus.Optaremus de nitp Luther» ab omibus iftis,quz nobis Si noftris impingereftudet.tamalienüeflc Si liberum § nos fumiis.f^àm probe enim cum ueritateilludcon* ueniat, quo Lutherus noftrosmendaeij cöuincere conatur.fideliüiudicioexaminandürelinquimus.

Manifeftis (inquit Lutherus) demonftrattonibus tuici, ^eaquæde *inutilicarnis difeeptationeSi Pon tgt;tt Chrifti afeenfione proferebant, carnaliter expofue nti^cin runt,Si mcdaci ac falfofenfu qs uh funt. Atqui no fleifet) rc ftri illi nihil de inutili carnis difeeptatione. fed de ben* eius manducatione difputauerunt, nempcggt;Chri fti earo ad falutem fpiritualiter, no carnaliter man ducanda fit.Hanc enim carnaliter manducatâ non prodeffe quicquâ. Qua ratione ergo Chrifti uerba Ioan.», carnaliter accipi uolucrunt, nifig» deuera Chrifti carne ilia expofuere.g tarnen uetuftilTimus illius loci fenfus gt;nbsp;non medax Si falfa (ut Lutherus

8 Ï

TRACTA TVS ttmereamp;immodeftenimis pronunciat) înterpr«'' ratio,femper fuit. Et Lucherus in hac fua breui Côlt; fertione, Chriftus (inquit) nullüfpiritualccorpu» nec fpiritualetn fanguinc aifumprït, nec taie quid* piam pro nobis tradidit, quemadmodû Si. ipfe«^ ftatnr,dicens:Gontr£(ftate me uidete,fpiricusc3( ncm amp;nbsp;orta non habet,quemadmodum me uid«' ris habere, Cü ergo Chriftus iuxta Lutheri quo^ Confcrtionem ( qux hic cum ipfa ueritate conue' nit) nullüfpirituale corpus habuit, amp;proindeeo( pus ip(îus,uerü,id cft, corporale uel carnalc, id eft were humanücorpus fuit, Siipfe eodem illo, non alio,in coclos afcendit, quaratione quæfo afcenün nis articulum noftri fpiritualiter, non carnaliterin telligere Siexponeredebuerunt'; Chrifti caroelt;n uel ueru corpus ipfius fiChumana eiufdem aniingt; in cœlos afccdit.Fideliu ergo iudiciü efto,utri na“» médacem SC. falfum loci huius fenfum propon»'-Lutherus aiîtcaueat,ne in ipfum crimen illud red' dat,quod alqs intentare conatur.Quis uero abfuf dis iftis de panaceo Deo,cofto Deo,S£ alqs huiuf' modilocutionibus abfurda fuaamp; paru facratnen tali dodlrinaoccafionépracbeat, in fecüdo huius 1* bri traélatu abunde fatis demonftratü eft. Porto9 Lutherus Deum eodc modo SC aqueü SC nubilu di ci pofte fcribit,co ggt; aqua baptizatus, SC in nubein cœlos alfumptus lit, SC abfurdos SC oftendiculipl^ nosfermones eftecenfemuSjquales nunqantebï^ Budire contigicquâuis cum, qui aqua baptizatus, SC. in nube in coclos alfumptus eft,iuxtafcripturaril oracull

«tïcula uerum Deum (non autetn ideo uel aquc^ um ud nubilum £(c,)e(re ceno credamus.

Deum nos mendacti nequaquam arguimus. Oîbus enim 8( fingulis Dd uerbis.ut qux itrcfia* gabilia fint,in ucro fenfu, qucm ipfa fides amp;nbsp;fcri»’ pturx prodût, fidem habemus.Et hic quidc Luihc ti regulam (quxfana Si orthodoxa eft,à uetenbus (emperufurpata. Vtinam ipfe quocç illam fcélari ftudereqquïin CanticiMarix uirginis expofitioz ne tradidit.fequimur. Si quando in fcripturis pro^ çier contrarios fibi inuicem locos contcntio obori

sur, nequaquam unum aliquem locum decern aut uiginti alqs opponetC amp;nbsp;hos iuxta unici illius fen tentiam torquere conuenit.fedunicus ille pluri« bus alqs.imó totifcripturx cedere amp;nbsp;iuxtamulto-' tum tefiimonia cxponi debet.Hçc Lutherus .T une ergo nos Deum mendacq aceufaturos effecredi-' mus,fi propter unicam banc amp;nbsp;Sacramentalem lo curionem, Hoc eft corpus meum, omnes feriptu.» tas fimul torquere amp;nbsp;Deum contra ipfius uerbum togere uellemus.ut corpore fuo bumano in Cœ^ ‘ nbsp;nbsp;na nobifeum,fimul uero contra omnem bumanx

naturx proprictatem corporaliter,fed tarnen inui/ fibili modo,ubi(5 locorum prçfens effet SCc Lutbe dô uerbii tus ergo in nos uiolentus amp;nbsp;iniurius cft,cum nos dJulterart bocloco Dci uerbum adulterate 8f petuertere dix çp.pn.Mn., i nbsp;nbsp;cit.Dei uerbum enim per nos immotum amp;inuio ter«.

' ' latum flat, necullum ud alienum uel peruerfum fenfum, fed que ipfum per fe tenet SC qui fidei con

i formiseft,illitribuimus.FaciüthucqucZuingliu(

ad Germani« principes fie fcripfit : Cü nullis mOf talium nobis eft diifidiû de uerbis Cccnx^quafi ue limus ifta immutata efi'e,ut quidâ, aut prorfus fub lata,ut alq ealumniantur.CQ enim fie fonant, Hor eft corpus nicum,itm ipfum facramentü auguitiuS cft,q fi diceremus, Hoc fignifîcat corpus meutn.ui omnino nihil uelimus mutatü efie. Sublata uero^ medio quomodo cupiemus, quae ne mutata qui' dem uolumus'f Habent ergo aduerfarii noftri uer^ ba ifta,habemus SC nos. Verba iAa illis jnconcuifa maneant,nam SC nobis immoa manebüt, Hoceft corpus meu.quod pro uobis datur; SC, Hic eft fan' guis meus.amp;c. Dicuntaduèrfarii hic praebericor' pus Chrifti,idcm et nos dicimus. Vbi ergo diflidiu cftlt;Hiccft;Dicuntaduerfarii, corpus Chrtfti natu' raie SC fubftantiale pneberi, nos facramctale, Hin( pugnx.Sfc.

Plafphenû Vnde necin Chriftiî nec in Deum blafphemifn inDeumO’ mus.fed illfi adoramus.colimus, laudamus SCcele Chrißitm. bramus.Nö ergo hoftes fed amici Dei fumus.Nef adhuc nobis uidcre licuit, quibus rationibus ab ijs

fepugnaritLuthenis.quæ Zuingliusinrcfponßo ne fiia ad ipfius Côfeflionem illi ob oculos pofuii-Damnaca fetfla funt ucl fadlio.qui pcrfîdeiab negationca' Chriftibenediftifeminisôifideliuni ecclefîafefefeparant. Cum ueronosantehacnon feparaucrimus, SC per dei gratis in extrem um ufij i uitacfi'nem, necàClirifto,necfponfailliusccclcfiï feparaturi fimus, Lutherus tam Dei quàm hono* fis fui omnisÿ iuris immemor, nos damnatam 8^ exécra*

TERT IV s.

I nbsp;nbsp;nbsp;ttecrabilem fcdlam uocat.Ipfc uiderit, ne îracüdu

11 nbsp;nbsp;iftis 8ià Chriftianareligionealieniffimis fermoni

J ( bus fibijpfi damnations acceleret, SC ne fedarum ( 1 nbsp;nbsp;authorem uel conf one fefe faciat,du m cum ijs con

I ’ uenire non uult,qui Cbridu SS bitcntur SC docent. J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quàm admirabilcm uero Lutherus hie quoque

i nbsp;nbsp;nbsp;cum diabolis fuis fefe pnebet^ Quàm impuris ucr^

/ bis.quz diabolis htrcitatument,utitur^ Sic em ait: / Inuifusille diabolus in ipfis agit, amp;nbsp;nunc amp;in po I fterum.@y ^abcnb (quis enim Latinis uerbis hçc J , exprimai) ein yngetctiflct t iibcrttüßct ! vnnb ' t . nbsp;nbsp;buràtetjÇft Utlei'htfc b«®nnb luç^cnmftot»

t i nbsp;nbsp;Blafphemüenimcoretosmendaxhabtnt.inquo,

( I fuper quod, SC per quod diabolus diffufus eft SC rc r 1 nbsp;nbsp;gnat.Multa huius generis ab omni Chriftiana re*

( ' ligione aliéna uerba i non fine grauibus amp;iuftis

caufts prsetevimus.Quis uero utiquam mortaliuin ( ( nbsp;nbsp;iftiufmodifcrmonesexrationcutentibus,nonfu-'

[ ' nbsp;nbsp;tiofis 8i djrmoniacis,audiuitlt;;Nobis per Dei gra«

; ' tiam cum diabolo nihil negotii eft, nec tantum de ( ; illo difputare aiit differed poffumus,quantü fenex , 1 ille hcr£mita,in Vitis patrum defcriptus,Macarius. , Dei filio Domino noftro lefu Chrifto gratias agi » mus, Q) in noftris fimul amp;nbsp;omniü fidelium animis t i nbsp;nbsp;tegnare uult amp;nbsp;regnat,quod deniqj ab omni fataz

I ) nica tyrânide nos potenter afferuit. Diabolüergo J '1 nihil metuimus. Chrifto Domino noftro confifi t ' contra illius multiuarios dolos SC tentationcs aftt lt;nbsp;t duisuigiliis de precibus contendimus.Chriftus in I i quit-.Princcpshuiusmttdiiudicatuscft,loan,ia.i$r » I

tractates

“ nbsp;nbsp;Deus ftxît,ne Luthero iuxta Domini uerbum euelt;

niat:Ex abundantia cordis os loquitur.Matth.it-Arrogates Superbos amp;nbsp;arrogantes fpiritus nos nemo uti' fpirtius. quatn,praitcrunumLutherum,uocauit.Fidele$ilt;* dirent, quis haélenus in Dei ecclefia maxima info lentia utiis fit, 8C etiam nunc ucatur, Luiherus ipf^ fe Germanorü prophetam 8C apoftolum eifeglO'' riatur,qui à nemine quicquâ, omnes auté ab ip(^ didicerint.Nemo item quicquam nouit,ni(î quod ex Luthero habet. Nemo quicquam feci t, LutheruS fecit omnia.’S^ quod ab ipfo fadlum non eft, inft^ tflum fit oportet. Quod ipfe dixerit,ratum efto.nrt qiiifquamilli contradixerit. Si quisipfius mord® qui nolucrit,uel amplius quiddâ g ipfc loquitur, mox h treticus eft,excSmunicationistonitru mnationis fulmine tangitur. Multi profefto erudi tione, pietate SC animi manfuetudine egregij ante Lnrhcrü (îmul Ôl cum ipfo fuerunt.qui linguarum ftudia.fcripturæ SC religionis negotium (licet fuis qnot^ erroribus no in Uniuerfum caruerint) mire prouexf runt, adeo ut luce clarius confier Lutlierii, nifiilli tam fideliter in hifce laborauiflent, muh® ininus effcvturum fuiife. His tarnen omnibus ne* gle61:is,folus omnia fibi uendicat,imô contra plu* res illorum contendere, SC fideliter laborâtes hoftS liter inuadere cœprt,quo facinore multi fimplicio« ris ingenii homines in doélrinae profeftu impedi ti magis gadiuti fiint. Vtinam uel nuncfaltérixa* rum 8C contentionü finis cflet. Nüc ergo.ubi nam arrogantes SC infolctes illi fpiritus fint,fideles iudi centr

•t t R 11 V s» lit

ttnt.lntetîm uero Dcum per Luthtrü multa mà gha opera in fideliu falutem amp;nbsp;papatus cuerfioné xdidiÀ^e libenter amp;nbsp;libéré titemur, nec illi bonorë fuum inuidemus.fed amp;nbsp;nos baftenus dignum bo norem illi impendimus. Cui uerofideli SCmoz defto homini placere poffit, quod tanta arrogätia modo infolens plus impediinenti q côinodi affert, fibi nitnium arrogat,in tnultis etiain pertinax maz gis q folidus amp;nbsp;inftruftus eft, quod den i^ multi illutn (utolim Francifcum fuum monachi) fatis cuebere nunquam poffunt.quibus immodicis lau nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t

dibus eum magis infoletitem faciunt^ Moderata laus,laus iufta 8( xqua cft.Et Paulus inquit ; Quis '•C*’*' •*lt; eftPaulus'ï Quis autem Apollo ï nifi miniftri, per O' 4« quos credidiftis,8( ut cuitp Dominus dédit lt;* Quid autem babes, quod non accepifti •; Quod fi etiam accepifti.quid gloriaris,quafi non acceperis'; Item;

Cbaritatem babete unanimes, amp;nbsp;idem fentientes. Pbil.a. Nequidfiatpercontentioncautper inanem gloz riam,fed perbumilitatem animi, aliu quifcp fe prx ftantiorem exiftimet.N e fua quifcp fpeftetis.fed u« nufquiftp qux funt aliorum,

Contra propriä confcientiS noftram nibil uel in C®*** hocuelalqsncgonisagimus. CôtraconfcictiçaütP’'j‘quot;’’/®’’* noftrçteftimoniü tue agerc 8i dicere cogeremur, fiftientw™ I cötradiftoria amp;nbsp;fibi inuiec pugnStia, impedita qcp ‘igo'’» I et intricata dogmata ecclefqs ,pponere, et dofbrina i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fateri ucllemus, qd animus nofter nô credit, amp;nbsp;qui

' kus clariora etfaniora dei uerbü nos nadere iubet.

Solus Deus,not) quiCquam hominü.confdentîanl iudicat.Huic iudid merito ôC libencer omne iudilt; dum deferitnus.

ffdfrrfmm« LutherusSacramentorumquoij prophanatO'' torumpro: res,*paniuoros Si uinibibones nos die didt. Q“* phanatot bus conuittjs fuprain fecunda operis noftri pane, r«. ubinoftrjc de Cerna fententiæ confêlTionem expo 35jdtfrcf ^^im^s,itarefponfunl eft, uteum hie uim amp;nbsp;iniult; dam nobis focere nemo no uidere poftit. Przterea noftd quoep iam olim ad hçe refponderunt, quem (icr. admodumin OecolampadqadZuinglium in re# fponfione fua ad Lutheri Côfeftîonem epiftolaui dere eft. Et ZuingliuS in prima fua refpôfioneaic Sacramentorü prophanatores funt, qui quod reue ra non habent,ipfis tribuunt, amp;nbsp;faeramenta, qux non aliud q faerp rei (igna funt,ipfas res faeras eiïe docent, qui deniq; aeaturä creator! fuo parent H-

.. ' ' xqualem bciunt. Hscenim prophanatio amp;bla^ fphemianon inSacramentamodo,fed in ipfuK Öeumquot^ tendit, quemadmodû ex Rom.i.e^ pite colligere licet. Interea uero grauem iniuriant fumma mixtâ‘uiolentia nobis infers, dum noseX Saaamento non aliud q nudu panem ac uinu finlt; gere dicis.Si enim de folafubftantia uel materia Io qui uoles, an fcilicet panis fit quod hie editur, uel Chrifti corpus, tu tibijpfi refpondeas iubeo. Tue# nim panem non Chrifti corpus dfe tot in locis (io libro fcilicet ad Regem Anglix) docuifti, ut ea re# cenfere opus no fit.Interim uero in pane hoc Chrl fti corpus mädueari alTcris. Tu ergo pane nudum

T E R T I V s» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114

icuinumfolumhiceffepronunciauifti, non nos* Si enim ufum refpicias,non te latere poteft, nos in CGcna.hoc non ut uulgari pane uti, nec talent etiâ iudicare.fed tefleram myfticam amp;nbsp;concordiac fytn bolü elle profitcmur. Sin uero ipfatn rei materiam au( fubftantiam côfyderaueris, tu banc non aliud § panent effe docuifti. Quod uero addis, in pane hoc Chrifti corpus inanducari, ex tuo capite, non ex Deo protulifti.Ipfe enim inquit, Hoc eft corpus meuni; Nonauté.Inbocpaneeft corpusmeum, Cur ergo nobis irttpingis, quod abs te cömiffutn effe nö ignoras^ Vel,cur nobis uitio uertis.ac frau* ' di effe uis, quod idem tu ipfe docere non dubitas?

Practerea.Zuinglius in ea, quam ad Germania: principes fcripfit.epiftola fic aiuEfto omnes creatu ra: inuitent nos ad numinis contemplationem, at oninis ca inuitatio muta eft.In facrametis uero ui» ua amp;loqucns eft inuitatio .* loquitur enim Domi* nus ipfe.loquuntur Si elemcta.attç idem loquun* tur amp;nbsp;fiiadent fenfibus, quod menti fermo Si fpiri tus. Adbuc tarnen bare uifibilia omnia nibilfunt, 1 niff inmfibilis fanftificatiofpiritus pra:cedat,amp;c. ' ihem ; Predicant enint facrameta falutèm à Deo da Vim.fcnfus buc conuertunt, amp;nbsp;fubinde fidem exec tent,quam Slt; proximo polbcctur, ad fraternatn cbaritatem trahunt,amp;c.Et alibi; Cum panis amp;nbsp;ui* nunt,qux ipfis Domini ueibis conletratalunt, mul batribus diflribuuntur , an non iam totus J Cbnftusuelutfenfibilitertutetlam.fiuerbarequii : I taunu,plus dicä quàm uulgo folct) fenfibus etiairi

TRACTATVÎ

offertl^r^Sed quomodo^ An ne corpus ipfuw nSf** rak.manibus Si palato tradandums’Minime : (f? animo offcrturiftud contemplandum.fenfui fenfibile eius rei facramentum. Harc fane Si bisfi^ milia uerba non alicuius Sacramentorum proph* natoris.fed Chriftiani Si orthodoxi dodloris font-Portemus equidem Si nos (fiquidem caufa hïlt;

iftiufmodi rixis pie abfolui poflet) Luthero dere, qui nam amp;nbsp;iibi locorum ueri lurcones.bibO'' ncs amp;nbsp;ebrq comeflatores fint. Qiiotquot uere les et minime pertinaces homines ecclefias nolW^ Domini Cœnam celebrate uiderunt, Chrifti tiam amp;nbsp;opus agnoueruntSC prædicarunt-Sumi”’ cnim hic ab omnibus adhibetur modeftia, Si

dens animi ftudium.Nulljchicintemperâtescoi” potationes,nulla helluonum conuiuia, fed fan^ donorum dei fruitio, non fine fumma animi gf^* titudine Si fidis inuicem padionibus cclebratur-

Neminem mortalium nobifeum ad tartaraab*

ra deduct} ftrahimus.Perunicamenimuitæuiam, Cliriftui” re. uidelicet.aduitamducimus. Ad hæcomnesno*

fti o miniftcrio addiftos homines à lata ilia Si pla perditionis uia auocamus, Si iuxta Euangdi-' cac doftrinac traditionem ardlam Si anguftâ uiam Atiinaru inire iubemus. Quapropternecanimarum latro-' latrones. nesfumus, qui uitam eripiamus animis. Vnica

animarum uita fides in Chriftum eft; quemad/ , inodum Paulus ex propheta docet, luftus ex fide

/nînutrw fuauiuir. Earn fidemiuxtagratiamdiuinitusnoc deuoratoc bis concefTam, docemus fideliter. Sed ncc ani» ret. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fnu

TÉKTIVSi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;II»

«nas ullas unquam deuorauimus.fed eafdetn Chri

fti cirnem ucrc manducare docuimus, ut uiuificaz

ri Sc uitam obtinere pofTent.Sed quid diuo Augux

ftino rcfpondeat Lutberus, uiderit,qui nullam ani

ma: mortem congruentius appcllari poffe fcribit,

quam figuratam locutionem non iuxta figursc in-

gtnium,fed ad literam accipere. Item; Ea démuni'

eft miferabilis animx feruitus.figna pro rebus ac= tipere, SC fupra creaturam corpoream oculü menz

tis ad bauriendum seternum lumen leuare non pofte,SCc.LibrodeDoéhina Chriftiana j.capitc

Hxreticjeprauitatis 8C falfac feduftoriaclp doz xJmertf ftrina: crimen iam olim diluimus, undc ad hoc ftccart. tranfimus, quodLutherus nos ad mortem peccarc dich. Ad mortem uero peccant, qui fefpirituifanz Toan.s, ftoopponunt, inincredulitatepertinaciter petfe« t.Ioan.y, uerant.SCproinde Chriftiuitamin cordibusfuis Matth.i*. ttonhabent. Nibilautemhuiufmodinos per Dei Galat.*, ^ratiam facimus. Non ergo peccamuS ad morz tem. Lux noftra, uita, bonum fummum, unicum xtetnumlçfolatium Cbriftus eft.Quapropter licet Lutbeto Sc peninaciç peruerfotg fenfui ipftus, qu2 tam fcripturis ipfis qfidelibus ille obtrudere cona* tur.nos opponamus,non tarnen idcirco nos fpiriz tul fanfto opponere did poftumus.

Nee pro nobis arnplius.fed cótra nos Ludierus Nó pro t» feoraturüefteteftaï. CödonetillibocDns. Quod fcb.jedcon nosattinet, iliius minas nö perinde metuimus, ut tranoi o» \ qulLutherü monê quocj inimicis fuis orädo accct rat Luth»

TRA CTATVS

krare perfuafi funt.Odq cm inuidiaccp picnas prêlt; ces eerlos nequag pcnctrare certó feimus. Sed hat fua ftukicia, imó uefania potius.eötcntus ede debe reijnecperfeimpiismagisimpia addere, cum di“« cicNemo Chriftianorum pro fanaticis orarc uelil lorü caufam fufeipereaut potcftauc debet. InlioC enim traditi funt, amp;nbsp;peccant ad morte, ut D. loan» fcribit. Lutherus enim prxcipiti fuoiudicio nimia audax amp;nbsp;temerariiis eft, fed amp;nbsp;coram ipfo Deo Ä toto müdo uim nobis manifeftam infert.^ Nilifor te' ad mortem peccenr,qui(ut modo diximus)perti naei Luthero 8i uanis ipfius fcripturac facrx inter' pretationibus fefe opponunt. Fideles autc omneJ innocctiä nofträ agnituros, 8C Dciï nobis fideli ter oraturos eife fperamus; qd ipfum ut unicc cup* mus.ita nos quoqj pro omnibus,pro ipfo etiä Lu' tlicro,ftudiofc orarc uolumus, ut nimirüDeus gr* tiam fuam nobis Iargiri,peccata remittcrc,in omni bono conlirmare, ab omni malo abftralicre, amp;nbsp;do na fua in nobis indies augere dignctur. Lutherus immodeda illa fua conuitiandi libidinc,qua con' tra tot Chridianas ecclefias multos^ fandifs. ho' mines (quos ille contemnit fimul SC condemnat) gralTatur, q mifere 8C calamitofe caufa fua laborer, demondrat;fienimirum ut fidelium profeprcci' bus q maxime opus habeat.

Magißros Etquoniam propriæ confcictiptedimonioeoH no/iplftem i'*dlus hçcfua.quibus ncminc^) nobis orarepolf# Luth.aboi dicit,8i liorrcnda SC inauditaede intelligit, aliquo ntmatur. modo ilia uelare conat, hoe addens ; De magiftris

ter T I VS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î|l

nel doftoribus loquor ; miferä autc,qux illis fubie éla eft.plebeculä Dn$ nofter lefus Chriflus ab hu* iufmodianimanilatronibusliberaredignetur.Sfc £t his quidc haud dubie uulgi fauoré ambit,ec nos eidc uulgo exofos amp;nbsp;inuifos redderc conatur. Sed Lutheius paucos duntaxat duces elfe exiftimat,qui miferam plèbe pro fuo arbitrio hinc inde circüdux cant,amp; plebem quoqj tam ftukam 8i ftolidam efle eredit.utàpaucisfeduci patiatur. Alibi fortalTelo-' corum iftud fit.apud nos uero longe aliter rcs geri tur.Ecclefix non à paucorü, imô ne multorfi qui^ dem duiftu amp;nbsp;imperio pendent Sed nec hinc inde, furfum amp;nbsp;deorfum fefe duci 8i agi patiuntur, nec hanc modo.moxaliâ (ut quidam folent) doétrinâ ferunt amp;nbsp;admittunt. Docendi quidé 8( prædicanz di munus miniftrorü ecclefiæ eft : de dochina autc iudicandi poteftas,iuxta Pauli fententiâ, penes fez dentes in ecclefia eft,eaq5 libéra amp;nbsp;integra,Sic nimi rum.ut miniftri uel minimo q in ecclefia eft (fiquiz dem id poftularit) doélrinæ fuæ rationem reddere cogantur. Prseterea uulgus ecclefiæ nô tam ftultuS autftolidus eft.qLutherus exiftimat-, fedferipturis, quas frequenter legunt,amp; in folidis fidei noftræ ar gumentis ita inftruélus, ut à regia uia non adeo fa eile fe abduci patiatur .Idem Lutheri quoqj librü 8C miferum amp;nbsp;ex affeéiuü intempérie profeétü elfe, nonobfcure uidet,Conuitiorü Si calumniarum ra bies nô noftris modo fed multis quoq; pontificqs, publicæ honeftatis ftudiofis,fummopere difplicet. Et cum uulgus noftrâ deDni cccnadoéfrinam in*

TRA CTA TVS

telligar, 8{ eandetn Dei uerbo Si eatholica fîde. conftanter niti rentiat,à doânribus nequaquä fefe reparat,ut nee doólorcs abipfo fefeparari patiun*' tunadeo ut Lutherus fruftra de uulgo amp;nbsp;plebe no* ftra doleat. Atqui facile cöqci poteft,Lutherum hxc Um ex animo dicere,q cum Zuinglii amp;nbsp;Oecolam padij morte tantos dolores fibi peperilTe feribit, ut Si ipfe tantünon expirauerit : mox tarnen in ipfos, acfi piratx uelfceleratilTimi flagitiofiifimil^ homi nes fuifTentiinuehii. Quod fi Lutherus nos ipfum »alcm iudicare cuperet,ut qui nobis,uel ecclefijs fal tem noftris.bene uellet Sd curä illarum gereret,toilt; ge aliter ipfi amp;nbsp;feribendü 8i loquendü erat, quàm in ultima haefua breui ConfeiTione SC. alrjs libriS ipfius hadfenus fadlitatü fît ; c quibus aliud quot; plus fatis iniquum SC hofîile facinus hueadducere pofîcmus, nifî hxe quae hadenus narrata funt, n*'' tniaefîent.His ergo nunc contend caufam noM omne Deo domino patri amp;nbsp;proteélori noftro uni» cocomendamus.Nofîrâ uero SC noftrorüinnocc*’ dam nos cötra immania Lutheri cöuitia SC atroerf calumniasfoniter afîeruifîefperamus. Omneue* ro hoe fidelibus dqudicandü proponimus.

Prolixa enim illa, qua in fine libelli fuideEh'' uatione panis Domini Lutherus inftituitjdifputa* do nihil ad nos pertinet. Et licet nos quo^ amiclt;’ SC fraterno animo nofträ de hacfentendä profene uellcmus.Luthero hoe SC ingratum SC proinde fru firaneum efiet,cum nimirü dicat.In hifce nino domini, non ferui, «fle uolumus, q“*

TERTIVS. ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151

»is.ubiuis.quocuncpeiiS loco SC tempore pro noz ftro arbitrio facere pofTimus.amp;ïc.In noflris ecclcfijs à primxftatim reformation is tcpore eleuatio pror fusfublata eft.Domini enim exemplo 8C apoftolo rumritu contenti fumus,qui pane acceperunt, por rexeruntjfregerunt amp;nbsp;comederunt. His (inquam) SC nos citra omné difputationc utimur: cum uideli cecDomini^xemplum amp;nbsp;certum Siperfeftü effe fciamus.Sedamp;Lutherusantc annosab hincretro uigtnti.priufquïhscc de Sacramento pugna obor» ta.necipfeadhucexacerbatus animo effet inlibro de abroganda Mifia priuata fic fcripfit: Si inuenias fideles,qui fimpUciffimum hunc ritum imitantur aut imitari uolunt, omiffis omnibus qujcperhoz mines adiefta funt,caue tu hacreticos dixeris, nifi Chriftum quotç hxrcticum fimul criminari uelis. O pponent enim tibi uerbum, non Papç.non lupa rutn, non patrum, fed ipfius Chrifti, Hoc facite. Et tu cüaudieris, Hoe facile, aliud inùlis amp;nbsp;Chrifto factumefle,docerenon potens, inuenieris cum Partifienfibus uel rudiffimus afinus, uel infignis blafpbematorChrifti. Hxc omnia Lutheri uerba funt,qux Sc nos fecuti Chrifti exemplum firmiz terretinemus.quiincœna nuUa panis eleuationc ufus eft-.fctmUS interim quod licet Lutherus de bis non ita dl{feruiffet,Chrifti tarnen 8C apoftolorum exemplum iuftum 8C perfedum effet, quod unicc fequi nec ullum aliud loco ipfius admittere fidez

\ les debeant.

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«4

I tracTATVS

Qjfdßfifl Simulautemamp; hocfatemur, libcram dc his în rebus mdifecdefii potcftatem efle debere.qiiæ Deus necpr»-* fereruibus cepit nec prohibuit:Hoc autem prarrextu nihil Dd tófrfdï/er ucrbouelinconueniens uel contral-ium uelrecipi vandafit. uel feriiari iiel uclari uolumus. Nec etiam pios amp;nbsp;fandlos ecclefiarum ritus incuiufuis miniftripri-' uato arbitrio fitos efle docemus, ut his ceu arithme ticis calculis utatur, qui uel primo loeo poni SC ingt; gentcm numerii fignificare, uel infimo minoren,, uelomninofublati nulluprorfus referrc pofliin,« V Et hic quidein in ccclefijs non iuxta paucorü homi num alfeftus/ed unanimi,matura Si fana delibe* ratione ad ecclefiarü çdifïcationem.non interiiuni.

».Cor.«0‘ iuxta charitatem Dei amp;nbsp;proximi ab omnibus eccle fiacfenioribus dchuiufmodi rebus cohfultarid«* bet; qui mos in noftris ecclefijs hadenus obferua^ tus etiam nunc obferuari folet-Et quicquid hac ra^ none in ecclcfqs agitur.iuftc SC commode fi t, iuxta ueterisecclefiac excpla innumera. Vtueroquisfo' I lus in medium progrefliis fibi omnem poteftaten* , arroget,amp; non fine iaftantia hoefe omnino obti' nere.illud uero abolere uelle contendat, nullis ud rationibus uel exemplis probari poteft.nifi pauco' rum quorundam arrogantium pertinaciflinio^ rum hominum, qui iftiufmodi fatflis ecclefiarü m-' columitatemimpediuerunt magis quamprouexe rint. Dominus nofterlefus Chriftus diuinä fuat” gratiam ecclcfisc fux largiatur.etillam iq xternunt confcruet.Amcn.

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BPI«

EPILOGVS-

THACTBNVS ^uidem ft Jem nnßram |R]€«^ ironfffiifunuUfCy fantam atif honore noftrum, jp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ecclefiarum pot'tus,t]u'tbus ffrwimtti.integri

jtdtfm cr innofoiMijni.no/iriMn cjuoif mum« cy doflrindrti, muftorum Jenif uerefiJelium, defiindorumft» mul (y uiu(ntium,gloriam nomen'ip aduerfui uanas iKtbcri. tonJfmndtioiifi (y offendiculi plena fonwitM afferuimuser twtdti funtus ; idlp fine onmi {ut fperanMs} immodeflia. tJec tnim conuitid conuiti)!,necfconmtatafcommatibus compenft fe uoluimusdnterim tarnen ipfiut conuitia non prorfus 'mex^ penfa reli^uitnuï. SifHfci uero O' noi «el nimij «el i/nmodeflio res fuerimus,DontirMm ut hoe nofcii condonet, (y fidelet ut noßram in/irniifdf f m ferre dignentur,oramus:i[lud nimiriMH eonfyderantet,ijuod ab omnibus ij( multo libentius abßinere fnalluiffemus.Qyoniam Mfro mwltiM^riit ilia ey iitdefinentiti iwtlxri fonwitidjO' immdn« atrocesip eiufdé fdÎHwni« fdn fd o tam intolerabili in nox O' noffroi immodeßia ftringerm tMr.qMifcut deni^ uel honeftatis uel utilitatis rdtionifrui mot» «mpliHi flirre potuiffenutsfPraterea dtifcr iudicdtf non poji f‘^m,^uamlt;]uodoffendiculu,lt;juod ex Lutheri fetiptis exor tufli eß,noßrofilcntio m-'tgis atip nidgis confirmari potuiffet: ^iiodnuncfolida hae o ChrißianafideinoßrieConftfsione lt;y ntodefia refpôfionenonnihil immhiutum, imo lt;p« d multos magna ex parte fublatii effejieo (y ueritate eófifi.fperanwt, Hane ergorefponfionem noßram,ut ejuam extrema nobit nei (tfsitas extorfitjufiii Jt fdu/if non prduir affeâibut aut uin fKpiditjff motiitJidimus.Quaniuisuero Lutheri Ji ßa (y argumenta exeeperinnufimul c ronfiitauerimiu,nid

EP IL o GVS,

Io tarnen priuato erga Z-utherum uel odio uel inuiJia tnut.optime eni/n illi uolumus,iy Dominum pro illo orarMU, Ut humilitatem amp;nbsp;tum fpiritum illi largiri dignetur ijuo feip‘ ' fum agnofcere pofsit. Qjfodfi inflieutum fuum contumaeittf I perjet}ui,(3‘ nec nos.nec fcripta noßra uel auditu uel uifu (Kl ipß '’’î“îO dignari uult,ommno illud nobis ferendum eß, öquot; omne hoe Deo Oquot;ßdeli eccleßa comendamus. Nos certe Ceo fefiionem er refponßonem hanc noßram netjuaijuam proptii illum,lt;juod mmtrum ipß infultare uel eunde prouocare et it-ritare ljberet,fed propter alios,ijui in ecclefiaßmt,ßdeletßft pfimus,ut ijs jcilicet ad offendicula cauenda amp;nbsp;ueritatéptot mouendd uere er fimpliciter caufam hac omne exponerenvH’ Sin uero Cofefsionem er refponßonem noßram admitteret^ legere,deinde er nos amiee ßmuler feripturaru authoritKH magis^ßrnüs(lt;{uam haäenusfolitusßt utDrationibus erro^ । ris admonere dignatusfuerit, hoc illius ßudium non fine gn4 animorum ÿ'atitudine ttijui boniép confulemus, er nee ueritati ubitper femper locu dabimus, Rurfus, ß nos dnte per librosfuos.tam nunc epuam olim aditos,abunde frt'i । inßitutos amp;nbsp;edoäos elfe,nos uero omnem inßitutionem re dixerit,er proinde nouis códemnationibus,conuiti)s er lummjs(utfolet}contra nw debacchari caperit,uelß î«' “i- ■ fcipulorum ipßus conuitiandi licentiam ipßus exemplofetKt' »wx malediäisßmul c «dnix fcriptisobruereconenturnit’K ' nunc Deo iußifsimo iudici caufam hanc omnem cÓmendart ff fidelis ecclefut iudicio committere uolumus.bona nimirttmf)' enfaUibili fpe animati,Deum nos nunepuam deferturiifed tifsime afferturu eßfetcjum quotquot funt pertinacis inger^ pita in ueritatis fcopulitm impingendo confiingentur.rla™ utrefidelei erßmplicitatisßucßofot hominet ex

EP IL o GVS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;154

WofHrirt« «opr« Confefsiont ita inßitutos idm ejji fperamus, ut citru refpotifionem ali^iM inter ueritdtem et mcnaacium,in teriufliim correptionem ac confutationtmfoliJam ©■ intern» perdtitf fonHitwnditndli^ndm^ fin^ulaperuertédi libidine, nonobfcuredij'cerncre po/sint.JJifi enim facrofanäa O'Bi* tüfie freiptitr« oraculis mtliora edoceamur, in bde Joflrind C-ßde,lt;juamcxDeiuerbohic confeßi fumM,ditiino ficfa* «ente nwmine.perfeMerd fcimuî er pcr^enwti.nibii intérim mo» rdti,qui ndm dwt qwot numero bomtnei, qudm infolenter,cd* liiniofe,clMriter uel molliter, tndîigne uel benigne noi opugnd re eontendat.Cumapoßolis enimclifinw«:24niupMpti«lt;ons AH,ep, fpefluDei bomineipotiuîdUclire.qudmDeu.omniî tnunJuj iuclicct.No poßimus enim non fateri er eloqui.ijuod ex illor« fermonitui jeriptiî er doflrind bdufimui.qui ut ipßtm Domi numuideruntduJiuerunt^jitd totiutmundi doflom conPi tuiifum.Et bi quidedpoPoli er prophetaßtnt, qui perfefiä ü abfolutamDei uidm nofcii trddiderunt.

Q}(i Idbenti pdpdtui fubuenire eupiunt .nonePquodob bdne contcntionemnoPrdnigdudcdnt. Dominus dd eccleßci fdlutem er fommodii-momniddirigit.crnMntProru dipinpo nonnunquam ecclefice dugmento er profeÜui feruit.quemdd» modum in Pduli er BdrndbieexeploHidere licet. Qjidmuw Xfl.f. enim in ucteri quoq; ecclcpd mtnipri nonnunqud non per om» ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nid conuenirent,nullit tdtnen inde dd Cbripidnce ßdei dduer»

i Pdriot commodum, nee dliquod dd'^ fidé cbripidndm ddmnä l redibdt. Scinwis prtetered nonideo db omnibus pdeliileccle» \ fijs nosernoprds ecclefidsddmndri, quid Lutberus nos tdm \ bopiliter ddmndt er reijcit.Xicet nonnulli contentiop nimit \ nbsp;nbsp;nbsp;cjrixdrupudiofiorei pnt.plures tdmenpdrisdmdntes funt,

l nbsp;nbsp;nbsp;juttumumtcfpinwnnKfpit’MntjOptim« qi«$ conUinirt

EPIL OG V s.

tnu'empoffunt. Simulurroo-hocttßatum uolumu!,^-intmineprorfus fcindiuel JiuiJi. Cuommtutenim bis bene cÖuenit, into omnes eos pro diledis nofiris fratrilquot;'^ ag^ofcimus, lt;jui in fitbßantia c primarift huius Conftß^ no^rit articulis nobifcum conneniunt. neo itaip er' fharitatecr moJeßiaconßßfperamus ipjösamarulentiß^^ । i-utheri faiptis netjiiMuam exdcerbari poffrtquin potiu^’’' Confefsione hac nohi feutn concordes a- unanimes Jvre,^quot;''^ | eJmoJiMncz noscuipfisconcoridesfunws,iito-Deu!Wgt;l’'‘ | feu O' nor fM/n illo conuenire poßsimits. Reonantibus tnianoO' Diocletiano Jmpp.ecclefiit non ußp adeo falidgt;^ ctfsit,quod diJcordtjsinseßinis fcinJeretur, c minißrUpf'’'^ fratema charitatis obliti hoßilibus animis inße mutuo rent. Dominus enimßtum in illos exercuit iudicittm, O' minißros eccleßam in inßdeliicm o perßeutoris mänu! c}idit:quemadmoduEufebiuslib. Eccles.biß.s.cap.i-tgt;’^'’’f‘ ße iï euijenter deßrihit. Ç^yid nero ß o- hodie iiidiciii frquot;''' in eccleßa Dominus profèrent ipfam perfecutionis glädio i garetamp;igneaffltflionisexaminaretfi^cl n« adhiicu'^^quot; 1 «on pofßimus i^uorfum multoru pfeudoebrißianoru tendiU^ ' conßlia^yel nu adeoßupidißimus, ut ijuantu uiéloriario’i i fuceeßitii Affyrio Cf Babylonia tyranno Deus largiatttr, quot;i” ' ßmus intelligereffJoßra difcordia, noßra ttita impceniit»^gt; noßra denilt;^ perfidia fummu er ma ximu illius robitr eß-ßrit cfuocp fortißimu robur,ßsmma noßra contra hoß(sß^‘ fitas,uera c3cordia,ßdes, charitas o-impiituitit einenditi''' effet. Concordia tju^e in Deo eß,aeceptifsimumDeo opus efl-Qjtod ß de uerbis duntaxat et loijuédiformulis pugnatur.fr lamé ut doéfrina fubßatia illafa o inuiolata permaneat.uoi ftrti cu nemine mortaliii hoßilius ptignabimuncum uiddiß'

EP IL o GV s* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15$

tof terif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te c lefia minifiri alijs at f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loqu?Ji fomwîii

vfi fmt, a Mfriî tdmtn ce prirndr^i fidà artirulir nun j defects nt, nec ijuic^ illiscÔtrariu fub horii pratextu uel ufIdrint ud dofuerint. Intérim uero omncî ecclefiarü min^ros,utfimpUa ciwtiîo- per/j?ifl«t(jtii/?«diopfinf ,etidm dtque etidm bor fuinur, ne «nlgui ohfcuriori dodrind (nt onte ex Auguflina dimoMtu efî') impiicitMî.errori!, difeordiarû, contentionu cz prauijrii opinionwm occafonem inuenire pofsit.Leuius in ec» tlefia de Sdcramentii differere, es- ijfdem nimiitm trifcKere, wtrunij uitiofitm ejl es erroneKm.Zdblt;ec miaDeus mfiitulr, «uPa.reéîdjperfeâd CT db omni pdrte abfiKUta fut»; quaproa pternoftrismcdelii eS correflionibus opwinon hdbent.Xred i,Sam,9, fadcriinomenDeiZdf)dotbgerebdt;f«m «ero nutdni ca* fumminaretur O^a illdm fulimire uolens fubitanea morte toncidit. Bctbfemittfetid area longe diiter,lt;jHàmDomintiî in i.îdtn.ff. fiitucrat^traâantes Dei indicium panas'ipfenferunt.Jfraelis 1x fontrd Pbiiißdorum «irei drcdm educi uolcbant, O' ei»