Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede • het achterplat

This book is part of the Van Bucheii Coliection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

FABII

QVINTlLfANI ORATORIA' rum Infît/uiionu liiri Duot!ecim,funaM turn (lili^entia,tum iuiiicio,iid ut» tufli^tmoru^uorun^txem-fluriorumfidem reco^vi ti.

lo^HHrs Sater excuMal CotcH!^, ANNO M D XXVni.

MENSE AVG.

M0YK0AAIAN02 nAst TOIS

WTi f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tijtfKÜdy.

t

Aa«)’« (ux nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ui Ky^fuy Trente

Ovvi)(5C|tlt;M)^AIlVXHiAiV«zixl/Tl!C aÓ/O7/, nx «u K\K®' Kviligt;}tlUtTecirfiiTrei ivjlfoiiiiv u.Mit T^KynfiinK.âi nxy K9iT(iCAii)Zfgt;av w©'« *Tir A il w liyop? ILfti'i ui Sity

Oïli iniyixiy^ui tnny'iv^sK p.liyQi', O^li Sf H TIKit, H Vi© tlIKyXVOÏlÏmtdiliy

In' â/Kv(fiinpii ttv’ 'ó)(^ ixp/5© xrif, AiVf liyifuf^amy^v fHsp« iaf/ovauToc ;quot; ' - n«VT«!Az!/l«un^'/4^i)v)(tptrzTt0i(r; A'^oi'* AiÏ«/^ ÏAAizvók ljSiyy‘tiixgt;.ll)KxiTfiT' itf«-{-xy Th/tzJSï pH^pzxHXzSzSAi'aèu'öi/ï;^«.

Ait« «Mo'^lutK.iy.ifuv y«!gt;ii n«ïfwv lAAizywv j'iiyiaJJu (ut© 3(|U««

INDEX.

QVINTILIANI

INDEX.

QVINTILIANI

QVINTILIANI

cr^rorMCuIrm jis tUafoluu 414 or4ior«lt;.nMMli 5,7 oMlioHtrto clMj-cda oraiori togkatlü quij

'5'® çmtioft Jiflhßa foi oriitorh officia f^o orationii afj^mtas mol oratorimores excole» ItenJa colore 487 JiJiuJ^'s f}} (D-atiöif formte uaiilt;e eratorii inrit ciuilit fd

entia ntceffaria fis oraliorerumregitia eratori hi/ioriarii co- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57

^itKÏo neceffaria orJinit ciuiii infedadi f40 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;487

cratcrit irßriinitnra ordo cofofiiionü 414 541 orii diffoßtio 504 oralorii» fnfcifiitndu ornalm tjuid }}f (aufisoiferuada 54? omatutlt;juocoKßet

oratoriidifcfr.dit cau

3Blt;e otferuanda orthograffite diffini-

5'45 nbsp;nbsp;nbsp;t‘0

oratori iria ^raßada nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aedagogi fuiro

nt rum a

vraiori minime conue faheßrica difciffina «i/ dißoiiw uuliut

^(ßu:^; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;167 faraiolte lex 147

oraiorum leäio afud faradiaßole 405 rietorem 6$ faradoxon jsx

®rBlorB»iGrlt;fcori(»i farentheßs

gentmanin 44.; farentesfuturiorato-

cratores Laiirti 44^ rif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g

oraiori ^uifinit feruan fariu conirariotü ge

dut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47G nbsp;nbsp;nera 407

(raiionum alia uinäa farfioa iludcm

QVINTILIANI

14s rhetorice an /it ars. Imarpumëioritmh ^u^ßionetiur» nbsp;aSS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ja

^ult;eßionesuarilt;e 30* rktowe« confirma- rumoramp;fama

jKlt;f/îio4fl(o«« nbsp;3,6- nbsp;nbsp;ture/fieartem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q Allofi^ ^logi

defeat in elo rhetorica ex juitiu . Q faUufiina treuitas

quetiie^enere 47^ nbsp;nbsp;ilidtm

5“°'., r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faEufi'^infcriledodi

^uottdieficrilendn 38

Atiocinatio^ua^ rhetorice pars oratio- farcafmos 36s lie fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;320 nif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|oo fichera quid 17»

rdtiorfitëÆ omnieqiä rhetoricat materia fifhematalexeos dno^

Iwcontineatur iia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;io| r»yi(»tgf«frK sgf

ratioie diffinitto 140' rhetorice autores anti fihemata ufiu recepta tifutatio imt madia quißtmi ,of amp;nbsp;uetufiate ccmir! accipiatur 230 rhetori.fcriptoresRo data ilidim rei quadruplex otfier- mani 106 fcietia iuris ciuilit ora uatio fis rheioricesi'/iuiu. 107 rinecejjaria jje reprehenfio quomodo rhetoricesquinq;par- flrihedi modus 457 tes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;108 fcriiedi optime. 4^8.

rtifondendi fÿtra . ridendi modus imato'

3S0 rifieruandus 26S fcrileda non funt dice rhetcri quando traden ridiculum qd et eiui di nbsp;nbsp;da

dus puer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;S nbsp;nbsp;nbsp;uifio Hi, firiptcres artie rhetor

rhçtoris officia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SÇ) nbsp;rifuseffeeiut a^j nbsp;nbsp;nbsp;fic^

rhetorics definitiolt;amp; rifitsmouendidifficul fcriptietuoliitatis fia quiseiusfinis nbsp;S4. nbsp;nbsp;tatem docent Demo nbsp;nbsp;lus

90. fthenesûquot; Cicero, fitiarum genera 354 rhetorical fimiliano nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aej Jëntëtiarii nouagene-

mina haient dupli- rifin unde ccncilietur, ra

fem finfiim S4 nbsp;nbsp;amp;quil'Usexlofii pe finarS ornameta 377

rhetorice an fit utilii. nbsp;nbsp;nbsp;tidtbeat uss fniaru figura

^cf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rififi exemplaexomni feptenniino expeâS-

dun

QVINTILIANI troforuniJcut/ioibiJë iuuMtctmuoJe po trof iamp; figurée mtjuo pti 17 s different J71 ueurtiueria 31 tumultui unde orimur utterun foëmittit 4t 30s uirruiffirunifumitittu' lurfia ut decora fiant ram eft fSf 483 uirtih doâri-na ferpci turfium laudandi ra- tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;}j

*‘® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4Sgt; wrfMifj dicenJidiuer

Erilt; 21 nbsp;nbsp;ftjfim^e

* uerlalia ibidem uirtutet dicendi ijuaf-uerba ueftutate refeti nbsp;nbsp;dam nom femfer de

ta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;37 nbsp;nbsp;cere

utrbit^uibut utendum u'uia gefluum manua-iierbo claudenda ora' nbsp;nbsp;Hum

tio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41 f uitium nolentium con'

. uerboru cofia fertra- tradiâtonibin occur diatur 434 nbsp;rfro

uerborum uarietas im uila honefta facilia de fronuntiando 522. nbsp;nbsp;i^uifitu

diligentia 45s ««ÿ infiguric excufan uerfuiurbanitatemad nbsp;nbsp;dirationet

SWQV I N T I L I Kquot;

NI VITA.

* « A-rcuiTaiiinQuintiHitnui Rom#efl-Quibuicon/ü *’* Ii'dus aut ijuo impertinte Ctefare non legi. Verijjima conte' Äi(r4 aJJucor utfijem lihrii temforum won nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ul'i legüur

Quintilianui Calagura urbe Hißtaniie oriunJm. N^w Marein 'Valeriiu Martialif Calaguritani agri alumnin cum Hiberotmt »loria Jignos fuie epigrammatibui inferat, nullam Je QmminIw' wo mentionemfecttifeJeumfefaratim cumueneraiione nominats

Quitittliane uagit moJeralor fumme luuentte, Gloria Romanie Quintiliane togie.

Et ip/( Jicit,cum effet ajole/centuluttcognouiffi Dom'uiS Afrum Senecam, qui ambo fub Nerone fericre. Seneca in libro fexto Jiuiftonum QuintilMwi Jeclamalorit niemin'it, cuiuiajhuc extat multas Jeclamationesacutlt;eet breuesi/byloaliquantulumremiffio re. Isauuifuit M. FabijQii'ntiliani,qäi Rom# mulwdWH« rhe toricen cum fummalauJe JocuitEt iffe rurjus Quintilianus men tionem facit fairit,qui caufiJicm fuit afuJ frincifem.Ne^; noti-tia, ne^; gratia car uit, Domitiani enim C^efaris nefotum cura ei JelegatafuU. Difciflma eiin cajiigati/ffime fleniffimum teftimo nium C.Caliuiaffert.tJuifub tali fr^ceftore latum frofec’a, utfuitemforisoratoresfacile fuferauertt. Duxit uxorem ex itobi lifamilia, ex qua hberos fufceftt, qu^ acerbiffima fatorü forte in frima iuuentulis flore rafta fuit. Alterum ex liberia, cum librum Je caufls corruftit eloquenlùe eJiJiffèt,amifit. Poflea cum rheiO' rices libros fcriberet.Quititilianumfilium unicum farentit lumen ac folatium,rogoJeJit.Teflia amp;nbsp;iffe infelix fenexfuarum lacbrf mirum eil.Eiiu ftliola exalia(utcreJo)uxoreTutil^ equitif Ro ntanifilia genie#, nuf fit NonioCeleri uiro claro. Quo tern fore deeeffertt,ajftrmare non au Jeo, quoniam is qui tra Jit,fi Je caret.

M.F#^

S»M. FABIVSQVIN

TILIANVS, TRyPHONI BIELI o£ ok [tluum

■, Tfltigiiafii ^iMtldur.o couicie,ut lihof, ^uot td Marcells meS Je ittftSutioe et^twa fcri fferam, tarnt min terei'acipirem .Num jf/ê foï Bo«(/«m cpir.aliarfatis maturuiffe, ijui' lin componenJis (ut fcif)faulo pltu ti ________ ■ tMium, tot aliojui ntgotiis Jtflriâin iir.^en Ji, ^ueJ tempM «on tamßßo, itijuifitiiim imfiSuti oferit [rope itißnKiamp; legenJif autoritutt^uifùiiiMiiuDitrahles, JatS edtttVßn Jein Je Horatij coußlio, ^ui in arte poëtica fuajet, ne pr^ecipiieiur ejttio nonum'ijiie prematur inaNHum fJabamijt otiuWyUt refrigerate inuenticnn amcre, Jiligemiin repeti tos lantiuam leäor perpenjerem. SeJ fi tantopere ef-ßaguanturj^ tu affirinas,permUtamM uela uen tis,etoram foluentilus bene precemur-Mul 1S 4« t« tua ^uoq;ßje ac Jiligentia poß tum eS,ut in manushominum

quamemettJatiJßmi ue-«iant.

FABII

Q,vintiliani in orato-

rite InfiiiutioHii lilrum Primum,ttl

Mttrallum ViHeriuiK frocemium.

OST IMPETRATAM ftuJijsmeü ^uietem, ijuie ftr uigMti itnnci truditnilif iitue» niïuiimpe»Jera,(umimt qui diim familiar'utrfoßulitrettt, ut aliquid de rtttione dicendi cS fonerem, diu fum equidtrelii» diatui, quod autores utriufque litigute dtrifjimos non igwrt* I’S mul ta, qua; ad hoe opm ptT'» linerent, ddigentiljmefcriptapofierit reliqui/fe. Sed qua ego ex taufafacilioré mihi ueniS mea deprecationit arbitrabarfore, hoe Mcendebantur Uit magit, quod inter diusrfas opmones priorum, amp;nbsp;quafdam etïa inter fe cötrarias, difftcüif e/fet elediio.ut mihi non inueniendinoua,at eerte iudicandi de ueteribut, ininngere faboremnoniniufteuiderentur.QuamuHlt;(«(?non tam meuime ret prtfftandi, quod exigebaturfidutia,quim negandi uereeudiat latimfe tarnen aperiente maieria, plui quàm imponebatur onerie^ f^nte fufcepi ; fimul ut pleniori obfequio demererer amantijjimot mei,/imul ne uulgarê uiam ingre/J'M,artenif demi uefligijs infifle rem.Nam cieteriferè.qui arte orandi literit tradiderunt,itafunt exorfi qua/t perfeHit omni alio genere doâ:rina;,fumma eloquent lilt manü imponerét;fiue contënentej tanquaparua,quie print dt^ fcimut ftudia,fiue non adfuu pertinere officitt opinati,quado diiâ K‘(f! t/JiMiftu iuud proximS uero, nullS ingeni/ é /feraattt

« INSTITVTIO. ORATORTA;

fperantes gMfiSci’r« r«, ftiSfi ntcfffiriiis,procul time äl oft n itlione foJitaStUt operufa/H^ia fpeótStur,Iatent funJamrtii-E^g fUDi exißime nihilarti oratoriit lt;iüenu,/tne ijunperi nS fofje torem fatenju e(l, nee aJ ulliin rei ßimma, niß prlt;ecedënbui bni^ ti/tperiieniri, ad mwora illa,fed i^ute ƒ nep^li^as, noßt maionhut loein^demittere we no reeuftho, nee aliter fimih tradatur edu' tadiu orilor, ftudiaeim forinare ab itifantia ineipia. Quadoput Maree/le Vi^ori tibi dieainiu,^itë cu amicifjimi nobü,til eximi» l»erarliamoreflagrantë,nö propter htfe inodo(^^fitnl magna)di gni/fimil hoe mutMie inter noj eharnati« pignore iudicabamin, fei guod erudi ëdo nato tuo,citiie) prima tftas manifeßi kerad inge'^ nij lumen oftedk,nS inutiles fore libri uidebatur, ^uos ab ipßs di' eendi uelut tncunabulit, per omnes ijuie modo ali^uid oratorifutu ro conférant artes, ad fummam eiusoperit perdueere deßinaba-wui.A.t^;eo magit, quod duo iam fub nomine meo libri ferebatur nrtH rhetoricte,neq; edki me,neq; i« hoe eomparatt. Nanq; alte' rum lermone per biduu habko, pueri,quibus id pr‘eßabatur, exee perantialterum pluribui fané diebus,quantu notando eonßqui po-tuerantfwterceptum boniiuuenes,fed nimium amatesmei,terne' rario edkionit honore uulgauerant. QMlt;«re in his quoqjibris crït tadem aliqua, multa mutata,plurima adieâa, omnia uero compo-fitioratir quàm nos poterimus elaborata.Oratorem aute inßkui' mus ilium perfeâum,qut effe nißuir bonus non poteil;kaq: no di' cedi modo eximia in eofaeultate.fed oes animi uirtutes exigimus. N eq; enim hoc conceßerim,rationem reâ^e honeßie'q; ukie(ut qui dam putauerunt)sdphilofophos relegandam.cum uir tile uere ci' lt:lis,amp;publicarum priuatarum'q; rerit admitsißrationi accommo datus,qui regere conßlijs urbes,fundare legibus, emendate ludê' tijspo/ßt.nö alius fit profedo quàm orator-Quare tarnet ft me fo' teorufurum quibufdam, qu^ philofophorum Itbriscontmetur, ta' men ea iure uere'q; contenderim eße operis noßri, proprte'q; ad ar tem oratoria pertmere,An fifrequentißime de iufikia,fortkudi'

ne,teaia

LIBER. PRIMVS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Ht ,ti mp erMtia.caterif'^ fimilibui ßt difJirenJum.tt iieo,ut ui^ ullii po/fitctuft reptriri.M qua non aliqua quieflto fx fc« incidat, rn^ pmnia inutntiont ut^ elocutione ßnt explicanda, duhitabitur ubicunq, uu 'Mg,enij,amp; copia dictndi poßulatur, ibi partes orato-rkelJeprtecipuasi Fuerunt'qshxCjUtCiceroaperti/JimecoHif^it, b^'î-Jeora. quemadmoduiniunâanatura,ßcofficio quo^icopulata, ut ijdem ßipientes atqseloauentes haberetur. Seid» demdefefludium,atf inertia faäum effut artes effe plures uiderentur. Nim «f primn linguaejjicoepiiinquießuiwßiiuti'qieloquentiie bonis maleuti, turam moru qui diferti habebSlur,reHquerunt. Ea uero defliiuta^ infirmioribus mgenijs uelut pnedit fuit. Inde quidam coniempt» iene dicendi labore, ad formandos animos fmfluuendas'q; u»^ le--psrep-effi,parte quidé potiorem,fi diuidi poffet,retinuerunt,nu men tarnenßbi imfolentiffmum arrogauerunt, ut foli faptetilt;tßtt dioß uocarentur.Qÿpd neq:fummi imperatores, neq; (« confilife reruns maximaru ac totius adminiftratione reipubliae prlt;eclartfji me uerfatijßbi unquam uendicare funt auß: facere enim optima,^ frommere maJuerunt. tic «etfrK quidemfapientise profefforunt multos amp;nbsp;honefla prlt;ecepiffe, 'tSf ut prMperunt etia uixiffe fact lecöcefferim,noßrisuero têporibus fubhoc nominemaximain pie rifqiuitia latuerut-Nonenimuirtuteacßudijs ut haberetur phla fophi laiorabat,fed uultü Iff triflilis!,amp;' diffentientë â ceteris ha* tilum,peffimit moribus prietedebant. Hitc aut quit uelut propriti fhdofofldieafferütur,paffimtraaamusoës •Qi^enim nô deiu* fio,lt;tquoac bono,modo,nS et uir peffimtn loquituriQuisnon etiS rufiieorü aliqua de caußs naturalibus qu^erit! NS uerboru proprie tas ac differêtia omnibus,qui fermonë curit habët,debet effe cornu nis.Sed ea amp;nbsp;feiet optime,amp; eloquetur oratonqui ß fuiffet aliquS do perfeflus,no 4 philofophoru feholie uirtutis pritcepta peteren* tHr.Nie neceffe en ad eos aliquado autores recurrere, qui diferti (^utdiiù)partemoratoriieartit meliorem præfertim occupaue* W, nbsp;utlut nofirum repofetrt * non nt nos i/iorMm utamur m-

si » uentia.

4 ÏNSTITVTIO. ORATORIA.

went«, fed ut Hits uUtn'n ufos e/[e Joceumin. Sil igitur orator uir talif,jualif uere fapiemappellari poffit,nec moribui moJo perfe.» Hm (tiamiJ itiea ijuijë opinione^ua»^jïntlt;iui di}ftntiat,fat'u ttS tSl') [id ttiafciëtia omnifacultate dicenji ^ualü adhucfortap ft nemofuerit. Sed no ideo miwn nobu ad fumma tendendu en, quodfecerutpleri^; ueieru, ^ui etii nondu ijuen^ua fapientem re--fertum putakant,prlt;ecepta tamë[apientice tradiderunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f/i

certfuIquiJ cö[itminata elojuetia, ne^;ad eamperuenire natura huinani ingenij prohibet ; ^uodßnon co tingat.altiuf tarnen ibunt, ^ui ad fumma nilentur, {udfi ^ui pnefumpta dejferatione quo ue limt euadendi,protimui circa ima [ubßiterint.Quo magic impetrS da uenia erit,fi ne mimora quidcilla, uerii operi quod inflituimuc, nece/faria prateribo.Nam liberprimui ea quie funt ante officium irbetorii,cötimebit : Secundo,prima apud rhetore elemêta,amp;' quit de ipfa rhetoricie fubftantia quierütur,traäabimuc.Quinq; de'tm-teps imuentioni( «491Üquot; huic dipofitio fubiügitur)quatuor elocuti» ui,im cuiuc parte memoria ac pronutiatio ueniunt,dabuntur, Vnui ticcedet,in quo nobit orator ipfe informaduc efi,ut qui mores eiuf, guit Ml fufcipiëdis,dtfcendis,agendis caußs ratio,quod eloquentiiC fenus.quiiagendidebeate/feßnit,qutepoßßne[tudia, quantum moßra ualebit inßrmiias, di [[eramus. H« omnibus admifcebiiur, ut quifq; locus poflulabk, dicendi ratio,quie non eoru modo feien' tia,quibus [olis quida nomen artis dederunt,fludiofos imflruat,^ (ut ßc dixerim }ius ipfum rhetorices imterpretetur, fed alerefaci diam,uires auger e eloquetüe pofßt .Nam plerunq; nuda Hite ar' tes, nimia [ubtilkatis affeüatione frangut atq; concidiit quiequid tß in orationegenerofius,amp;’omnem fuccu imgenij bibunt,amp; offa detegunt! qua ut e[[olt;amp; aflringi neruis fuis deb?t,ßc corpore ope riendafunt.ldeoq;nosnonparticulaillam,ficutpleriq;,fedquic' quid utile ad inßituendii oratoremputabamus, im hos duodecim li hros contulimus,breuiier omnia demoßrando.Namß quantum de ^ua^rt dici potefi profequamur,finis operismn reperietur.lllui

umn

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t

f4mf« 0) prim« leftanJum eü,mhil frtectfu irtet uakre, nift aJiuuate natunt.Quapropter ei cui detrit bigmiii, no mogM lgt;lt;ec fcrifta funt,tiuiin de dgrcrü (ultuflerililut terrûsiit et tliti ingrnXd cui^; igt;diume»tii,uoxJlt;t!M fattens lahorit, ualetudo,elt;»i fiantia,deeor:tjute pmodica obtigerunt, foffunt raticne amfliari, fed nonnuttjua iia défunt,ut bona etta isigeni) ßudij 'j; eorrumfata Sicutamp;biteipfa ßne do(ioreferito,jiudiopertigt;tad fcribendi,le gendi,dicedi,multa et cStinua exercttatione, ferfe nihil profuntt

Qjuam fpem de filio reces nato percipiat pater, Û'a qualiniitrice.ô'interquoscolladianeos edu* candum curet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput I.

•rGkur nato filio,pater jjiem deilloprimu ijuamoptimam capiat^ ■^iiadili^entioripr'utcipijsfiet.'Falfaenim eil querela, paudffi mu homimbus uim perdpiendi quæ tradantur efji conce/jam, pie rofq; uero labore ac tempora tarditate bngenij perdere, Nam eon lra,plures reperias amp;fadles in exeogiiSdo,amp;ad difcendti prow ptcs.Quippe ideiihomini naturale,acficut auesaduoj«»K, r^ui ad curfum,ad fieusiafera p^ignuntur, iia nolit propria eil mentis agitatio atq,folertia,unde origo animi elt;eleflis creditur,Hebe-tes uero nbsp;nbsp;indociles, non magis f tcundii natura homines edutur,

quàm prodigiofacorpora,amp; monflris infignia'Sed hipaudadma dumfuerunt;argumentu,quôd in pueris elucet fiies plurimcrum, qu* cum emoritur ietate,manifcftii eil non natura defedffe, fed eura.Priefiat tarnen ingenio dliiM alium-Concedo,fed utplus efft dataut minustnemo tarnen reperiiur,quifit/ludio nihil confecu-tus-Koc quiperuiderit.protinus ut erit pares faâus,acrem quam' maxime curam /fei futur icratorù impendat; Ante omnia ne fit uttiofusfermonutridbus, quas(fifieripoffeQfapiëtesChryfippus Nulrietb i)ptauil,certe ^Mdnfîi reîpdffrfiHr.optinidj eligi uoluk. El mori»

in his haud dubie prior ratio eil, reUe tarnen etß loquan-tur, HdS primii audiet puer,harum uerba effingere imsado cona» ii(ur-Et natura ttnaci^tmi fumus corS quee rudibut annû perdpi-

lt; t mus,ut

ff INSTITVTIO. ORATORIA.

mw, utpfor fuo noM4 Muas Jurat; nes lanarum colores,ijuiliu fitiplexille caJor mulatui e^,elui fo/Junt. Et htec if fa «lagii fer tuiacrer hierët,^uie Jeteriora funt. Nam iona facile mutatur i« feiult;;NamtjuaJo i» lonü uerterituiiiai Nonaffuefcatergo(tiet fartnttf. inftm i^uiJem eli)fermoni ;}ui JeJifcetiJui fitJn farenlitus uero ijuamflurimü effe erujuionù oftauerim. verum nec Je patri tus tantum loquor.Nam Cracchorü elo^juentût, multum coluliffi tccepimut Corneliam matrë, cuius Joîli/fimus ferma in poseras ^og: eS epiftolis traJitus. Et Ltelijfilia rejjijiffe gt;« loque Jo pa^ ternam eloquentiam elegantiorë Jickur.Et Q^Hortenpifiliit ora tio apuJ triumuiros habita legkur, non tantum in fexus honorem. Nec tarnen i/ quibus Jifcere ipfs non contigit,minoeem curam Jo cenji liberos habeant, feJfint propter hocipfum aJcetera magia Jiligentes. De pueris,inter quos ejucabkuritlehuic/^eijefiina' tus,ijem quo J Je nutricibus Jiâum ft.

Q_iiales prç ccptores ac ppdagogi cflc dcbeant.Ér a quo fermone.^z a qua ftace aufpicadum fit. Caput II.

hoc amplius.ut aut fînt erujitiplane,qua prima ^-'ejfè cura uelim, aut fe no effe eruJkos fciUt. NihJ enim peius eil iis,qui paulum aliquiJ ultra frimas Ikeras progre/ft, falfamfi hi fciëtiie perfuafionë inJuerSt. Nï f f ce Jfre pritcifiëJi perkis m Jignantur,et uelut iure quoJS pote faits, quo ferè hoc hoim genus intumefck, imperiofiatqi interimfeuiëtes fultktafuaperJocët. LetntJes. Nec minus error eorS nocet moribus. SiquiJë LeoneJes AlexaJri fieJagogus,ut à Babylonia Diogewe traJkur, quibufJa eum ukijs imbuk, quit robuflü quoq; et maximü regë ab ilia infkutione pue rili funtprofecuta.Si eut multa uiJeor exigere,cogket oratorë iit^ fikui,rem arJua,eiiacS eiformaJo nihil Jefuerk, pratereaplu» ra ac Jifficiliora fupere/fe. Na et fiuJio perfetuo,ttpnefanti/Ji' tnis prieceptoribus, amp;nbsp;fluribut Jifeiplinis opus eü. Quaprofter frstcifiëJa funt oftima; qu« f quis grauabkur,nô rationi Jefue-

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T

ni,je^ Si Km? non cotingff qutles maxime ue1im,hlere tiuirueSjfurraStfteJagopiSial unwt cenefitafltiuui dicenJi no» imffrnucqtii/^KÂfriit at iù pro-fente alttnoMa uiliofe,ccrri~ gor |roi)n»t,nr( utfidere tlli pnat, ium tarnt inttllif^atur iJ ^uett friin dixiJonK rffejM,rtmediii.h. fermant cretta fuerîl indfe et mala,i]uia Laliniti,lt;iui pluribin in ufu iil,utl nabit nolëtibui fe ftrbtbei,fimul ^uia Jifciplinia ijua^; Cretcit prim irtftieiirJm li}^ linJt et noftritfluxerUt-Non Km? bocaJeafupirfiiiiaff utlimfe ri,ut tiiu tan t ü Itnjuatur Crtecf,aitt Jifcal,ficutplmfji mori« tif. Hint ni:m aaijüt (7 aria plurima uilia in pert^mü fana corr» pti.amp;’ fermaniatciti cum p^r^citfipune a/ftiua eofnttutlinf htelt.^ runt,in diuerfa efuaq; Io^u?iii ratiane,pertinaciffime durât. Na» longf ilaijue latina fubfttpii dtbentyir cito pariitr ire. ltafiet,ut tumteijualicuralinguamutran^ue tueri cetperimui,neutraal^ fori afficiat. Quit/am Itteria inftilucndas,i}ui minarei fepttm un* nia tffent,nanputautrunt,^uod ilia primum tetas,amp; ititelleâuiH difiiplinarum capere, nbsp;nbsp;labarem pati nan pa/fitfit ijua ftmtntiti

Keftadum tffe plurimi tradunt,^uianlegrammaiiium krifia' pkantm fuerunt. N«m ilt; primtn ï/TjofuK«r, in i^ua libreferiptum bac inufniiur,nep^auit tffe huiut partit. Sed alij qua^; autcres,in ttr ^uas Eratafihenes, idempnecfperuni.Meliin auitm qui rui' lum tempm uacart cura ualüt.ut Chryfippuanam k , quamuii nit tricibm triennium dederii, tarnen ab illia quaque iam for mandant quamapiimit infiitutii menttm irfantium iudicat. Cur auttm n» pertintat ad literasittas,quie ad mares ia ptriinet l Neq^ ignar» toiaillafdequo laquor)lempcre uix tanti.m tffict,quantum con-ferreunus poftea paffitanntntfed tarnen mibi qui id fenfîrunt, uidtniur non Km difcenj^ui in bac parte, quàm dccentibm peper eifft'Çpùd meliusaliaquinfacientexquolaquipaterunii Faeiant «nim uliquij neceffe eSi : feut cur boc,quaniulumcunque efl ufqut adfeptem annos lucrum, fafltdiamm i Namcertequamlibetpar' WmJïtjjuod («Hfulerii atasprior,moiaratamenaliquadi/cet « 4 nbsp;nbsp;nbsp;f“quot;

• INSTITVTIO. ORATORIA.'

f «fr n iffo anno, quo mifiora didici/Jet. Hoe per /ÏHguloSMnol frorogatu mï fumma proficit;amp;quantü 'ui 'mfantiu pnefumptum til tempor'n,Mefcïtite uequir'itur. Idem etiS defequëtibut unnie fr/tceptii lit,ne quod cuiq; difeendu efl,fero difcere 'tneipitit-IioH trgo perdamui primuftatim têptu,i»tq; eo miM(f,quod inuiu l«f-rarum folii memoria confiant, qua no modo iam efl m paruit, fei turn etia tenadjjima efl.Nec fum adeo atati imprudes,ut infian-dumprotimut ienerifaceriepute,exigenda^plenam oftrS.N«»» id inprimif cauere oportelit, ne fiudiaqui amare nondum potefl, »der«;Ù' amar'uudinë femel percepta etiam ultra rudet annos re formidet. Lufut hie fit,amp;rogetur amp;nbsp;laudetur,amp; nunqua nonfe g‘iudeat.Aliquadoip/igt; nolete doceaturaliid, cui inuideat, fontendat interim,et fepiut utneere fe putet,prtem'ijs etia qua ca f'ttilla atas,euocetur.Parua docemiti infiituendii oratoreprofef-/Ï, fed eflfua etia fiudijs 'ttifantia : nbsp;nbsp;ut coporiî moxfortijftmori

tdueatio a lafieeunit'q;i»'ttiu duc'it,ilafuturut eloquëti/ftmui edi Jit aliquado uagitu, amp;nbsp;loquiprimu incerta uoce tentau'K,lt;(T haft circa formas IWfrijrH.Nff fi quid difcere fat'u doh efl,ideo nee tteceffe efl. Quodfi nemo reprehéditpatrê,qui hac non negligen da 'm fuo filioputet,curimproietur, fi qu'n ea ifita dom'i fua reile faeeret,in puilicu promit i Atq; eo magit, quod m'mora etiafaci-iim minores percipiunt,amp;' ut corpora ad quofda membroru fiexiu formari nifi tenera non poffunt, fie animos quoq^ adpleraq: durio tes robur ipfumfac'aiAn Philippus Ulacedonü rex Alexadro filio fuoprima Ikeraru eleméta tradi ab Arifiotelefummoeiusatat'n fhilofopho uoluiffet, aut itle fufeepiffet hoc officu,fi non fiudioru initia à perfefii/fimo quoq; optime traflari,amp; pertsntre ad fum^ nam credidi/feti P'tngamusigitur Alexandru dart nob'u,impofi' tum gremio dignu tanta cura 'nfante ( quanqua fuus cuiq; dignui efl)pudeat'ne me 'm ipfisfiatim elementit,etiS breuia docendi mo fröre compendial Neq;enim mihi illud falte placet, quod fier't 'm (lurimit uideo,ut liieroru nomina,amp; eontextum prim quam formaspar-

LIBER. PR.rMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9

HMî fitruuli nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fioc «gBitioni edrii.HOB MnJntiim

ffiox «niBiK iffos Juâsn,dum Mtecednté memoriS fequuntur, ^ute caufa eii fnedfieutibin, ut etia cum Jitit uffm/Ji ets fuerit reâo illo quofrimu jcriti filent centextu uidentur, retrougat rur fuf,^ uuria fermututioneferturient, donee literas i^ui in/iiiuu-tur facie normt^non ordtne. Quafrofter oftime,ficut hominun fariier et habitue (t nomina.edocehutur.Sed ^uod in literit oteS, in fyllabif bo Bocetif.NoB excWo autë id quod eii notu, irrkan-daad itddifcendä infantia gratia, eburneas etia Itterarii format in lufum o^erre. ucl ft quid aliud,quo magic ilia atas gaudeatfiM uenirifoie^, quod trailare,intueri,nominare,iucundüfi't.Cuiii uero lam du flut fequi cce périt, bob erk/ti; tabel!lt;e ^mJb» optime infcalpi, ut per illos uelut fulcos ducatur fiylut'Nam net^ errabit quemadmodu wi ceriifcontinebilurenim utrinq;margm~ btofnec extra prafcriptu poif rk egredi, nbsp;nbsp;celeriut ac fepiui ft-

quendo certa uefligia, formabk «rliculo;, neq; egebk adiutorio, biiHW’b fidim ni(«nu fuperimpofita rfgftk.NoB e(l aliéna rf J,qHlt;e ferèabhoneflh negligifoletyCurabeneacuelociterfcribîdi. Naw cum fit M ftudijs prtecipuu,quoq; folo uerui ille profefitu,amp; all» raJicitwi bi'xi« paretur,fcribereipfum, tardier ftylut cogkatioB? moratur,rudic amp;nbsp;confufiu imtelleâu caret,unde fequitur alter di fiandi qult;e ex hit transferenda funt labor.Quarecum femper amp;nbsp;ubiq^jum pracipue in epifiolicfecretii etfamiliaribut deleâabitf B« hoc quidé Beglefl« reliquiffe. Syllabic nullu compendiu eib,per difetnda oBine», neo utfiit plerunque, difficillima quaque earum differenda, «t bi omnibiu feribendù deprekindantur. Quiniwo he primg quidem memorite temere credendum,repetere tly incub tare diu fuerit utiliui,amp; in leäione quoque nonproperare ad con tinuandam cam, uel accelerandam, ni ft cum inoffenfa^atque i«lt; duliitata l«erar«m inter fe camunamp;o.fuppedkare fine ullaco guandi faltem mora poterit,tuneipftsfyllabicuerbacompleäi^ amp;l)ic fermonem conneAert incipiat.lncredibile tA ^imbih morte

« S Itâioni

10 ÏNSTITVTIO. ORATORIA.

lfâiigt;»ife/Htilt;itienetidi]àittur.HiticenimacciJitMitatio,httf uu/jio,repetilio,flw ^fo/Junt ituJrtitin,Jfmdf (ü enarSt,etitiiil ijs ijuie iam jeiit diffidïükin.Ctrta fittrgo infrimii leâio.dtin dt (oniunäti,amp;diu Irlior, donrc txeniiatioiie cStiu^ut emëduia uelocituf.Niim frofjricfre »« dexirt!,juod omnes frteafiKitttfra uidere,nö rutionit mlt;:do,ffd ufut i]uoq;eil,lt;]uoniSfeijuêtiu itituen ti priera diceda [untiiy ^uod diffidllivii! efi,diuidëda intëtie aei mitUt aliud UBce^aliud oculit agatur- Illud non pcrnuetii curafftf turn [criifrt nomma puer(i]uemadmodum morù t{l)coeperit, ne taue opera in uocaiulù uulgaritm,et ferle eceurrentibm perdati froiinut enimpoteß inierpretaiionem lift gute/ecretioru, id ed ^uai Gr*« gloffas uocant, di aliudagiiur,edi/cere,amp;' imterpri tnt elementa confet’ui rem pod ea proprium tempui dejideratura^ Cl ^uonia adhuc area res tenues moramur, ij tfuoq; uerfiK,lt;fui ai imuationem finkendt proponentur, non otiofat uelimfenientiat iaieantifed honefium ^liquid monetes. Profeijuiiurkee memoria i»/ênfâutem,amp;‘ impre/fa animo rudi ußue ad mores profîc'tet» Cliam diâa clarorum uirDrum,amp;’eledosex poëlis maxime(nan' ^ue eorum paruit cognitio gratter eil ) locos edi feere niter lu fuite licet. N^m et maxime necef[aria ed oraterifftcut fuo loco dicam) etiemoria:amp;‘ ea pra cipuefîrmatur at^ue alitur exerc'ttationeiet M ijs de c^uikin nunc lo:juimur atatiiuifijua nihildum ipflt;e generate tx fe ijueuni)propè fola ed qua iuuari cura docëtiumpefftt. No» nlilt;n«m fuerit exigere at hit atatibui, que fit atfvlutiin w amp;nbsp;eX' preßior fermo, ut nomina quadam uerfin'q; affedata difiiculta-tie ex pluritus afjierrime ccëuntitin interfe fyllatit latenatos, V uelut confragofos quamcitaiißtme uoluant,y(ecxtnc) Grlt;foi uoeait tur, res modica didu ; qua tarnen omiffa, multa lingua uilia,nifi primii eximutur annif,inemëdatili in pofieri prauuaie duratur, V triim iinhiis domi an in feho

Çj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lis erudiannir. Caput III.

iampaulitim tureffieiepuer, C twe de gremio^ae difine

tiBER PRIMVS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n

iifcfrt feria ’nneipiM. Holt; (gMwr fotifjimi loco triifiMh ijuafii» tStVtilim'neßtJomi at^bilraf’riutitQSftriettsftuJtmëconti'» «fre, KMfchclitruni,tt uelutfuklicü fractftoriiui tm Jere.Quodijuidein tum ijs,à ijuiluscUri/JiiMrumciukiiium mo re; fuut mflKuti,tu)H em’mttifjimii autcribus uidetflticuilJ'e- No Mmra diffimulmdum, tjji mnnul!os,jui iib koe frofe publie» more priuutu quadaai perfuufione di/fentiant. Hi Jhmj pr^eipue rutiottes fequi uidtniur: unam quad moribus mugit eoHfuIunt,fu-giendo turbam hominum atatii eius, qua fit ud uitu maxime pr»quot; tu:imdeeuufusturpiüfaäorumfapeextitijßeutmufulfoiuiiare tur:alfer/im,qult;gt;d quifquitfuturin e(l ille priecepior,li^riilius te porufuaimpenfurui uni uidetur, qudmßeudem in plures purtio' tur. Priorcuufuprorfmgrauii NumfifluJijsquidëfchoIaspro» ieffe,morib'’ uutn!gt;sereeöftaret,potior mihiratiouiuëdi hcneßrt quùm «el optime dicëdi uideretur.Sed meu quidé fenlentii iunél» iflaatq-. indiferrlu funt-Neq^enim effeoratorênifi bonü uiruiudê co: amp;nbsp;fieri etitim ft poffiet «oio. Df blt;c re igUur priut.Corrumpi mores e» fcholit puiant : nam nbsp;nbsp;eorrumpuntur iMerim:fed domi

quoq:,amp; funt multu eins rei exempla, tam lafie herele ^«âm cofer uata fanâifiimeuirobiqtopinionif. Naturaeuiufq;totum eura^ diftat : Hi« mente m ad peiora facilem, da negligentiam formandi eufiodiendi'q; i« a täte prima pudorii,no minorem flagiiijs oeeafio nem feereta prabuer'mt.Nam nbsp;nbsp;ejje potefi turpit domefticiu ille

praceptor,nec tutior inter fieruos malos,quam itigenuos parii mo-defies eonuerfiatio efl.Atß bona ipfiut indoles,fi non cteca,acfo-piiaparentumfeeordiaeâ,amp;praeeptorim eligere fdndiffimum quenqi, euius rei pntcipua prudentibus eura ed, lt;ty difeiplinam, JU« maxime feuerafuerk. Heet ,amp;'nihlomiMus amieum grauem uirH,autfidelclibertti laterifiHj [ui adiungere-.euiut afjiduut comi tatui etia illos melioresfaeiet,qui timebuntur.Facile erat huiut me tut remediu.V tinS literorij no/frorï mores n5 if/i f erlt;Ierem«s.I« fantia fiatim delicijsfioluimusMollit illa educatie qua indulgétia

uoeanut.

Igt; fNSTITVTIO. ORATORIA.

uo(itmin,fttrHoi omnes mentü lt;ly eorfor'u frangit. QüJ noDt gjultui concupi/iettClui wpurfurh refiii Non JSfrinu ueria fX primif,(4m coccu intelli^itjam conchyliüpofcit.AntefalaiSl forS guitm oj infliiuimui.ln leâicû crefcunt,fi ttrra atiiti^irint t »14* wlm utrbi^sfuflMeniiS pendent-CauJeinutfi'^uidlieentiui dixe rM.Verta ne Alexandrinii quidem permntenda deltciis,rifu iSf efculo excipimut-Nec »iir!!,H0f do(uigt;nui,ex nobifnudierunt.no-fiwagt;nictit,noftro{ concubinos uident. Omne conuiui!! obleanit tMt'^'n ftrep'tttpudenda didlußieäiiniur. F« fxconfuetudo^ Jeinde natura,difcunt hitc miferi ante^ /ciant u'tiia effe. In^fe folu ti ac fluentes non accipiunt in fcholü mala ifla, fed in fMas afft rut-Veru bi ftudijs magie uacabat unue uni. Ante omnia nihil pro hbet effe ifüynefdo jue unum etia cum eo.^ui in fcholit erudkur» Sed etia iungi utrun^; no poffet, lumen tarnen illud conuentut ho-HefHffimi,tenebrit ac folitudiniprittuliffem. Nlt;«»i opfiwi« quifj: fritceptorfreijuaia gaudet, ac maiore fe theatro dignü putat.at nero minores ex cofcientia fute infirmitatii harere fingulit, et of fcio fungi i^uodammodo padagogorü non indignantur-Sed prtegt; fiet alicui uel gratia,nel amicitia, uel pecunia,ut doüijfimum at^: incoparabilem magi/lru domi habeat, num tarnen ille totü in uno Jiem cöfumpturtn efli Aut potell effe ulla tam perpétua difcentie intentiOjjU't non ut uifus oculorS obtuitu continuo fatigeturf cum frafertim plus fecreti têporii fiudia defiderent. Nfg; f n/m edtfce' ti fcribenti amp;nbsp;cogiianti pneceptor affiflit, quoru aliijuid agètibut fuiufcunij; interuentui impedimêto eü. LeÜio juoiji no omnis nee femperprceeunte, uel interprétante eget,lt;iuado enim tot autorum notitia cotingeretfergo modicü tempus e/l, quo in totü diem uelut oput ordinetur.Ideo'j;perplures irepoffunt etia,qua: fingulit tra denda funt.Plera^; uero hac condkionehabent, ut eadem uoce aJ omnes fmul perferatur.Taceo de pofttionibus amp;nbsp;declamationibut rhetorum,quibui certe quantufcunque numertn adhibeatur,tamen ttnufquif^; toumfertt lt;nbsp;Non tnm uox illa pntceptoru, ut coena,

UÙUM

LIBER PRIMVÎ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I»

OÎMi« plurilw fu/ficit;fej ut fol.uniuerjis iJem !ucit,etiloriij; lur ^kur.Gramaticm ^uoj;/tje Mtiowe lojutnJi JiJ/êriit,lt;}Uiefiiigt;net fxplicet,lgt;ifloriits exigt;oiut,poëinutu eittirret,tot illu iifcet,iiuot uu Jient. A.t enim emeniutioni prttleâioni'^uumeriu i«c5 i]uiJfereunJij;pIiicet!)i»oxilluJ côfarabiwui co* moJif.Nec (go (itmé eo' »litti pueru uolo^ubi negligatur- Sr J nrÿ frteceptor bonm i«4iorf fe turbu ju4in ut ßijiinert etm foljit,one rautrii,et 'm prinùt m habtnJa cura eil, ut it omninofiat nobit fi niiliariler amicut,nec officiu in docenjojfeâet, fei affeâum,iti RURj erimut in turba, Nec fané juifqua Iktritfait! leuiîerimbu' tut,euin in nuofbuJiu, ingeniuni'^;perj^exerit,non m fuam lt;iut^t glon’icm peculiarkerfoutbit.SeJ utfugienits put magn^ fchohe (eut ne ipfe tfuide rei ajfentior^ft ad alijuë merko cöcHrrkHr.no» nwfrt hoc eô ualet, utfugiédte ftnt omntRo fchohe^aHud e(l fut« ukiire eas,aliud eligere. E( firefutauimin jkæ cötra dicuntur,i3 txplicemiti ^uid iff feiiuamur. Ante omnia futurui orator, cut itt maxima ce!ebritate,amp;’ »« media republica uiuendum e{l,ajfuefcat iam i tenero non reformidare homines,ne^; ilia folitaria,amp; uelut umbratilt uka fallefeere. Exekada mens et attollenda femfer efl, ^uit in huiufmodi fecretif,aut languefck, lt;amp;nbsp;lt;}uenda uelut in opae to ptu duck,aut cofrd tumefck inani perfuafione.necejfe efl eniin pbi nimiu tribuat,jui fe nemini comparât. Deinde cum proferédi funt jludia^caligat in fole/äquot; omtiiic »0U4 offendk,ut ipti folut di* dicerk.auod inter multos faciendu efl, Mktoamickias, ^ui ufp ad fenefiute prmiffime Jurant, religiop i^uadaneceffttudine im-l«(lt;c. Nf^; enim efl fandiut faerk ijfdem /[uàm Pudijs inkiari, Senfum ipfum ^uicommunis dickur,ubidifcet,cum feà cogreffu, jui non hominibin folu,fed mutk ^uo^; animalibui naturalit efl,p gregarkiAdde i]uod domi ea fola difcere potefl,:]Ute ipp pntcipii tur infchola, etia i]Ui alijs. Audiet multa quotidie probari,multi eorrigi,proderk ahcuiui obiurgata depdia,proderk laudata indu firia^exekabkur laudc etmulatio,turpe duett (tdert pari.pulchri

H ÏNSTITVTIO. oratoria.

füftriffi mäiortt, tcccniimt omnia Inee agt;iimos:amp;lie» if fa irf* tiumft amiiiio,frtniienttr tarnen eaufa uirtutum eâ. Non imuti-hm feio feruati effe a fneeeftoribut meit morë,qui eum fueros in tlafes Jlfribueranl,orJinëdifeenJi feeuniU uires bngenij dabatt amp;nbsp;«4 fuperiort loeo quiftl; deelamabat.utpriteedere profedu M' iebatur. Huiin rei iudieia fr^bebantur,ea nobit itipet palmte com tentio.diieere uero elaffem, mu! to puleheirimll. Nec Je hoe femel décréta erat, tricefmm dies reddebat ui do eertaminit pote fate, Ita nee fiperior fucceffu cura remittebat,et dolor uiâü ad depel, ledamignominia eSeitabat- Id nobie acrioresad fudia difeendift (esfubdidi/fe,lexhortatione doeentiS, p^dagogoru euflodia,uo' ta parents !]uantS animi mei coiedura cotligere po/fum, contede rim.Sed ftcut frmiores i« literif profedin alit temulatio, ita Mtct» pietibut,at^;adhue tenerit, eodiieipulorS pr^eceptorS lueSdiorf hocipfoijuodfacilior, irnttatioed-Vixenim/êprima elemëtaaj fftem tollere tjftngedie^ i]uafumma putar)eloi]ueti,e audebut,pro xima ampledunturmagilt;,ut uites arboribuiapplicie,e,i»fer!ores priui apprehendedo ramos in caeumina euadut.Quod adeo uern ed,utip/iuf etiam magiftri,f tame ambniofs utilia prieferet,hoc vpus lït,cu adhuc rudia tradabit ingenia,nö jlatim onexfre infr-mitatë difeentiu, fed tëperare uires fuas,et ad intelledS audiëtit defcëdere.Na ut uafeulaorit angufi[uperfufam humorit copia re fiuSt,fen/im aut influëlibut, uel eiiS mfiillatii complëturtfc 4»j-mipuerorS quantS exeipere po/fint,uidendu ed. Na maiora intel ltduyUelutparu aptosadpercipiendu animos no fubtbSt-VtUe ip tur ed habere juos imitari primS, mox uincere uelit,iia paulatim tt fuperiorS ljgt;es erit.Hii adijeiopræeeptores ipfos no idem mëtitt neftusin dieëdo po/fe eoeipere,ftngulit tantS priefentibut,iiuod il la celebritate audiëtiu infindos. Maxima enim pars eloijuëtite C9 flat ammo,hue affici, hue cocipere imagines rcrS,amp; tras formari quoda modo ad natura eoru,dequibut lojuimur,neeejf ed-Ispor fo juo generofior^celfior'^i ed,hoe maioriut uelut organit comm» uetur.

ItBÏR. PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K

•Kw, iJet'jiir t/iuJe crefcit, impf tu tiugttur,amp;Mf!juiJ uu“ ^num liiere guuJet-Ell ijuitilttm tucitu JeJi^nutio,uim JicenJi iS tilt; compm-iitam htbcribm uj unum uuJitorem Jrniittere, pu Jet fu prumoJuin fermones uttollere. Etfunè^uû eoncipiut mrtf,ufi Je (luuiiiiitii hulgt;iiuin,uel orunth uigt;iein,iticeff'u'n,pnnuHiiutilt;gt;ne»rf ilium Jeniijue unimi amp;nbsp;corparit motum, fuJorem, utuliu prlt;ete~ rMDi, 0‘ftiti^iitionem,auJiente uno,nonne ijuiJJinn ptttfurori fimile uiJeuturl Non (jjet in rebm humtnit dojurntiii, fi tuntum cum /ingulit lo^jueremur.

Qjia ratione in paruis ingénia dignofcantur.ô* quomodocracflanciafint. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput Ilff.

»tiR.1« j«ofibipuero, JoceJi peritui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eiui in primii,ndiu

ram'i^iperfpiciet.In^enij fignu in prituitpriecipuum,memorii!i t{}( Eiut Juplex uirtui,fxeile percipere,lt;!y fiJelitfr cStinere) pra ximü imittitio. Nim iii ^uo ed Jocilit naturae,fie turne ut eu tjuu; difcK effingut:num hubitum forte amp;nbsp;iMceffiim, nbsp;nbsp;p ^uiJ i« peiut

BoMtilf fft. Now Jiiti» mihi jfem bonlt;e inJolit,i]ui hoc imituJiflil Jto petet,utriJeutur-Num probuf tjuoif; in primit erit ille utre in gen:oftn,uli0^ui wow • priui Juxerim turJi efji ingenif,ijuim mu ptitn li. Prohut 4utr ub itlo fegni,amp; iucenteplurimum uberit. Hie meut ^u* truJentur wo Jifficulter uccipiet, ^uitJS etium interrogubir^ pHuetur Mwiew wi4g« pnecurret.IlluJ (BgfwiorS uelutprit COX genut, wo fernere un^ po-Mewit arffr«gf.Hi funt ^ui puruufu eile fueiit,amp;' uuJuciu prouefii,lt;{uici]uiJ • ibi pofjunttfiutim ofte ilU Junt:po/funt uut iJ Jemu,iiuoJ in proximo e(l,uerbu towtiwu4Wf, l)«c uultu interrit0,nullu für Juli uerecunJiu proferKt,noH multi frieftunt,fej cito,wow /i/teS «fn« un, necpenitut immi/fifrujici kut inniiitur,ut ijun fummo folo ffurfu f4wt feminu,celeriui fe ef» funJunt,amp;imitut‘t ftticus herhul^, inunihut uriftit unte rneffem ftuueftunt. Pliicewt hiec awwi« c0ptrutu,JeinJe ftut profeiiut,ui nuratio jecrefeit. H«c tuwi anima Juerterk.perftiiciut Jeincepf^ juowS modo trwASdw pt iftitii «vmwi t Sunt iuiju,nifi mftiee^ rif,rie

I«ï INSTITVTIO. oratoria.' tit,nnûfit nûii imftru ituiignatur;quofJa cStinet Jthililaf,ali0scigt;ntitiiinio txtiiJit,bi altjs flm impetus focK-Mi-fci ille Jetitr fuer,^iië laus txcitet,^itë gloru iuutt ,ÿui^iu^ fleat, hic trit alenjiu anibiiu,hugt;ic morjebit obiurgtttioyhunc honor exci ttbit,m hoc iefidii nunl utrebor. Dan Ja rn tamé omnibiu aliijua rmif[io, non foin, i^iâa nulla res eil ^uie fer ferre fo/fa continuti rttenJ“» hgt;borein,atj;eaquoj!,quit fenfuamp;animacarent, utferuare uim '‘‘W, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fojfint,uelut qutete alterna * retinentur, fej i^uôjftuJiü Ji

fcenJi,uoIuntaie, iju^ cogi no fote{l,conllat.lta^; “amp; uirium flut affenmt a J JifcenJu renouati ac recèles,amp; acriorë animu,qui ft re neceffitatibtu répugnât gt;Necme offenderit lufusin fuerH,e{l tt hocpgnii alacriiaiiane^iill!! trifle,fenifer'^; demiffum, flierare fofflm ereüie circa fludia mentit fore, cum in hoc quo^; maxime uaturali atatibus illit impetu iaceabModin ümr fit remiffionibust tieaut odiufluJiorufaciant negatie,autotij confuetudmé nimiie, Sunt etiinonnulli acueditpueroru ingenljs nS inutiles lufut, cum fofltit inuicem cuiufcunq; generii ^uafliuculis a/nulantur.Moret ^uoif:fe inter ludendum fimplicius detegunt,modo nulla uideatur tttas tam infirma, ^Uie no protiniu quid reHu,praui!'q; flt difcat, 1«« uel maxime formada,cum fimuladi nef cia eSl, rfir pnecipien tibusfacillimecedit.Pragas enim cttiin quàm comgas,quie infra uum induruerunt.Protinus ergo ne quid cupide,ne quid improbe, ne quid impoiêterfaciai, monédut efl puer- Habedum^; in anima femperillud VergilianumiAdeoin tenerit confiefcere muitu til» Cie Ji uero Jifcipulos, quanq iJ receptu pt,iT Chryfipput nô im* frobet,minimeuelim.Primii,quiaJeforme,acflruiIeefl,amp;cer' te quoJ conuenit,fi atatem mutes, iniuria, dein Je,quo'J fi cui eil mens tam illiberalii,ut obiurgatione no corrigatur, it et'ia aJ pla-gas,ut peffima quieq; mScipia,Jurabitur. Poflremo,quoJ ne ofM trie quiJé hoc cafligatione ,fl a/fJuut fluJiorü exaâor afliteril. Nuncftrt negligrtia pajagogorufie tmeJari uiJëtur, ut pueri lunfaeere ^uitrefltifiM cogüturffeJ cum nôfectrint funiatur,

Denif

LIBER PRIMVÎ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17

Dnii^; CR ftiruitlS utrbtribiu co'ègtrü, ^uiJ iiiuttiifiicM,fui tJkibtri pottfi hic metin,amp;' inMr4 difcëilt funt!A.iit ijuoJ mui tii lufubniibut diâu Jeformin, amp;nbsp;mox ufrecunJi^ fulurii,ftft Jolorf «fl «ft« ticcijlît,^ui pujor refritigtt rw«« amp;nbsp;4bi}cii,4t^ ifpm lucù fusant,amp; ttejiX Jiéhtt.Lim fi ni’mor i» tligeJu cuftc' Jum et pTieceptorS moribihfitii curi,fuJti Jicere,itt nbsp;nbsp;nbsp;prtbr^

uefmJi homities ifto c^Jendi iure tibutMtitr,lt;]uàm det tliis^uo^ nonun^UR «ccR^onr hic miferori metut-No ffiorRlor ttt fRrtf ixc, nimÎK f S qmd intelligiiiir. Quatre hoc dixifji futif t!i,m tettleiH Uifirnmm et miurilt;e obwxiS,neigt;iigt;ii debet mmiS licere. Nutic ^«t bihitiftituédin fitiirtibm,qui fie fornubitur,ut fieri po/fitorutoTf tr ^uee in ijut^; lt;tute 'nichoMdu,dicere inpediur.

Dc Grammatica. Caput V, PRimw, in eoqui legendi fcribendi^;adeptin ernfuculuteiHt grSnuticit eil locut^nec refert de graco,tn de httino Io jURr, jURni]«Rgrlt;ecKey/fOriorrflRcrt. Vtriq;eudëuueil. Hitcighur frofeffio cum breuijfime in duas purtet diuidutur, reële lojuendi feientidm poëturi enurrntionf.plui habet in recefiü,lt;ju4m fron tepromht'tt.llam amp;nbsp;feribendi ratio contunüa cum loquendo efl, tf enarratioM praicedii emédata leëlio,amp; mixtuhic omnibin indicium eil. Qw ^uïiIr ita funt feuere ufi ueteres gramaiici,ut n» uerfut modo cenforia ^uada uirgula notare^iy Iibros,i]ut falfo ui-derentur infcripti,tani]ua fubdithios fummouerefamilia permi/i-ritit fibiffed autoref alios bi ortfwr redegerint,alios omnino exe-merint R«mrro. Nrc poïtas legi/fe fath eii,excutteHdü omnf feri ptorum gfnM,non propter hiftorias modo, fed uerba,^utefre^ue-ter itn abautoributfumunt .Th« nec citra muficen gramatice po-teil efjiperfe{la,cum ei demetris rhythmi(^;dicendum fit'Nec fi rationem fideru ignoret, poetas intellfgat!jui(ut alia omiita)to-tifi ort« occafuijiligftoru in declarandis ttmporilin utantur. Nee ignara phtlofophia^cum propter plurimos in omnibutfere carmi-Bibm Itcos, n intima juafiimi BdlWRlt« fubtiliiate rfff tier,« ( ntlfrt^

I« INSTfTVT. ORATORTA.

nel pref ter EmpeJoclem in grade,vtirronem ac Lucretiutn »! U linie,(jui pracepu fipientit utrfihin triJiJerient-Elo^ieentia tiuo' ^ue non nteiliexri opue,ut de unti^ua^; earum ijuts demon/irj -nieiiti rerun, dicut preprie lÿr cepie[e. Quo miwn funtferendi, ^ui hune Urten ut tenuen uc ieiuxitn cuuilluntur; ijua nifi eruteri future fundunentufideluer iecerit, ^uicjuid[iiperjimerie cor' ruet,necef[iriit puerie, tucundu fertiiue, dulde fecretorun cones, t3quot; qua uel jilu 0M«i fiudiorun geno-f, plue huiei operie quint ofientutionie,

Delitcris.d'eanimpoteflatc. Caput Vf.

E igitur Utiquitn puruu fujiididt grunutices elenertta, * ’ HoHjuid mugnafitopera, conjonttntesiuocMuedifcerHe' re, ippts'q^ets irtfeniuocdliun nunerun, mutdrunq;pdrtiri,fej ^uiu interioru uelut ftcri huiui udeuntibin^uppitrebK nultu reruni futtiHlds,qua »o» nodo ucuere ingeniu puerilù,fed exercere ul-lifTinun quoq; eruditio»en,lt;tc fcietitiun pojjtt. feit cuiuelibet uurie tfl exigere Heerurun fortos ! no» hercule nugie quin neruorun-At grunnutici füllen omiirii« hanc de/cendent rerun tenuilit' ten idefm'ne aliqua notie neceffuria Ikera, hou cun graca fcri-Unue,tun eninutijfden duus nutuiinur,fed proprie wi lutietie, ut in hie,ffruue,amp; uulgue,aolicun digannon delidertttur,amp;ne diue efl qutdiin 'HiTï luerafonut- Non fwimfc optinu dicinue, utopinun,0’ heri,neq: e pldnè,nr i dui/irur. An rurfue alia re elundent,prater i/lun dljtirutionietqua ft nece/faria effetian eert tranan fti pofcit. Ef K, i)«« 0quot; ipfa quorundan noninun mom e(l,amp;’(i,cutue finilieeffeflue,(j’edes'que,nifi quo'd paulun à no' firu otliquatur,cappa apud Graces, nunc tantun tn numero ma tiet,V noftrarun ultima x ,qua tanen carere potuinue,fi no qua pffemus. Atq; eiian in ipps uocalibin granatici eü utdere,an alb' quas pro con fonattbtn ufin acceperu,quia ian ficut tan fcrtbuur, amp;nbsp;uos ut cos- Atq;ut uocales iunguntur,aut unam lôgan faciant, üt uettres feripfert, jw genmeiuone tarun uelut apice utebatur, tut

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19

nt Jut5,nifi ^UM fuut etium tx tritut uoctililtn [ylluK ,lt;]uoj ne-Huitßeri,finon ali^u^e ojftcio confomtntium fun^untur • Quierft hoc eiii/n,lt;]ucniojo Juubin demum ucculiiiu inftiffus (oëundt n4 turafityCumconfonuniium nuIlu^nifialteraitifrSgat. Ati)uiliitr» 1 inftdil-Contick enim til,ub illoiacit.Et v ^uomodo nSr fcrigt; buur uul^uiyamp;ferum. Scutetiam Ciceroni fliuuifjeatj aijitin^

I fcribere,^uod fi eü eiicin,iun^etur,ut confonSs. Qw re difciitfuer ijuid in liierit frofrium, ^uij commune,juit cii i]ilt;i l'iM cognutio.'ii» mireiur,cur exfcamnofiat fcäbellum,äut dfin-Hit( juoJ eß ticutum)fecurit utriMi:hitbenf uciembifennit: neillo rum feijudtur errorem,i]ui quiaàfënfi dutibui hoc ejfe Homrn exi' fiimiint,finniis uuiu dici uolunt. Nelii» mojo nouerint mututio nés, ^uas ufferunt dedi»dtio,lt;ic pritfofitio, uifecat fecuk, cadit txcidii,ciedil excidii,ciilciit exculcdt,et [te À luuando lotui,et de rierfus illotus,amp; mille aliii,fed ijud; reéiit ijuoq: cußbin tsu te trunßerunt. Nam «t Valeßi, amp;nbsp;Eujït in Yalerioj Furios^ ue^ nerunt,k4 arbos,labos,uaf os,etiam et clamos 4r fa/[es tetaiù fue runt. Et Ixec if ft S Ikera ab hit nominibus exclufa,in ijuibufdS iffi alteri fuccejfit. Nam merfdrf at^ future diceba»t,^uin fordeu, foedm'^, fro afjiiratione uel ßmili Ikera uteniesinam contra Cne ci affirare folët,ut fro Fundanio Cicero teflem, qui frimam eim tuera dicere no foffet, irridet-Sed B quoq;,in locum aliarum de^ dimui d!(^«4«lt;io unde Byrrhut amp;nbsp;bruf^es, 'iy belena, neenonea^ dem feck ex 'duello bellum, unde duellios quidam dicere belliot auß.Qiüdfilotum,fllkes'quef Quid d liter« lt;«« T {UæJiim co ÿiatioIQuare m'inut mirum, ß uetuflit oferibut urbit nofirie,ûe celebribut lemflit lef^atur Alexattter,amp; Caffdntra. Quid oat-que V fermutalit inuicemfut Hecolitô' nolrix,Culchides,amp; P« l^xetM fcriberentur,ac ne in Crtecit id tantum notetur dederont, ac frobaueront ,ßc ôlt;/lwwe que« ôvJlvarvoc/eeeritHt aoles, ad quot;Flyffem deduâus eß.cyuidfnö e i loco fuit.uf Minerua,et ma^eßtr,ei deieut uiAore non deicui uiëîori, Sed miki lo h 3, cumfh-

»0 TNSTITVT. ORATORIA.

cum fipiärt pt« tH- No» fnim iolt;eo,fei ailmoneo Joäuros.JnJe i« fyllitbts curi» tranfibii^de ^uibiu in nrtbQgrnfhit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;annott ’

(o,tu»i uidebit,4J ^uê hec pertinet,lt;jitot lt;amp;nbsp;iju^t partis orationit, jUitttjMm de numero purum conuen 'tt.

Dcpartibusorationis. Caput VII, VEterefenim,^uorSfuerunt Arifloteles at^; Theodeäes,uer-bu modo,amp;nomina, amp;nbsp;coniunüiones tradi derunt, uidelicet fuod in uerbit uim fermonit,in nominibui materiS,juia alterii ed quodloi}uimur,alteru de quo loquimur, in coiunäionibut «utr eo-r«« coplexum elfe iudi(auerunt,quaf coniunäionei 4 plerifq; db-ti feiofed hiee uidetur ex fyndefmo ma^if propria translaiio, Pau latim à philofopbu ac maxime fioicit auilui e» numerin,ac primä toniun^ionibua articuli adieäi,pofl prttpoptiones,nominibui ap-{ellatio,deinde pronome,deinde mixtü uerbo participai, ipps uer M aduerbia; Nofierfermo articulor non defiderat,ideo'q; in aliat fartes orationis fiar^untur. Sed accedit fuperioribui bnterie^io. Alij tarnen ex idoneit autoribus oäo dutaxatpartes fecuti funt.ut Arifiarchui, efy tetate nofira Palitmon,qui uocabulu,fi'ue appella tionem nominifubiecerXt tanquafiiecies eius-A t if qui aliud »orné, aliud uocabulifaciunt, noué, nihilominuifuerXt qui ipfum adhuc uocabulX ab appellatione diduceret,ut effet uocabulum corpus uifu taäu'q; manifefiX, domui,leiius; appellatio,cui uel alterX deefi, uel utrunq;,uentus,ctlX,deus,uirtus.AdijciebStamp;'a/fueratione, ietheu,amp;’traäatione,utfafceatim,qu‘e mihi noapprobatur. Vo' rabulum,an appellatio diceda pt itfuruyofioi, fubijciéda nomi' ui nec ne,quia parui refert,liberum opinaturu relinquo.

Dcclinare in primis nomina û* iierba fcirc opor^ tcrc pueros.ö' genera noffe. Caput VIII. 1^ Omina declinare amp;nbsp;uerba in primis pueri fciant, neq. enim Mlkrr peruenire ad intelMu fequetium po^unt, quod etiam admonerepsperuacuum fuerat, nip ambitiofa fefiinatione plerii^ ipofierioribui inciperenttir dum ofientare difcipulos circa f^ecio fiora

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ai

flora malvHt/oiMfenilio moriintur.Atijui ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fttitf

amp; quod non minw dtef[t inttrim foltt,amp; ueluerit docertqu^ di dicit,no frit tonte tin tradere in nominitm tria f^enera,amp; fd ^«lt;e funt duoliHyOninikui ue communia, tiec fiatim diligëtem futala, gui fromifcua, gu« eficoena dicuntur, oftenderit, i» quitt« /fXM uterg:peralterü afparet,aut gfoemininapoßtiöe maref,autnru' trail f«minas fignificat,gualia funt Mur«na, amp;nbsp;Clyceriu. Sera tab'ttur mille fr«ceptoractratg;fiiMMorigintsnominS,gu« n lidtitu corforit,ut Rufos l.ögosg;fectrunt. V li erit aliud fetrt' tius,Syllie,llurri,Gall«,Plauti,Panf«,Scauri,talia^;,amp;exc« fu nafctntiu,hinc Agrippa lt;l3f Gputr,lt;amp; Cordin,amp; Pofthumiu erunt, amp;nbsp;ijs gu« pon natos eueniunt.unde Vopifcus ■Ltm Cetta, Scipiones, Lenates, Serani funt:amp; ex uarijs caups gtntes quoq;gt; ac loca,et alia multa reperias inter ncminum caufas.ïn feruis ioM intercidit illud genus, guod ducelaiur 4 domino, unde marcipo-res,publipores. Qu'trat etia,fit'ne apud Cnecos uis gu«dSfexti {afin,et apud nos gucg; feptimi.Nam cum dico hafia percuffi, non utor ablatiui natura,nee ft idem gr«ce dicam datiui nbsp;nbsp;i/lof/.

Dcuerbisü'ucrbalibiis. Capiit IX. SEti in uerbis guog: guis efl adeo imperitus, ut ignoret genera, amp;nbsp;qudütdteSjÓ' perfonas et numerosiLtterarij pene ifta funt Iwili.amp;' iriuialis fcittits.Iam guofda illa turbalunt gu« declinatio lus non trnëtur. Niini amp;nbsp;gult;eda participia,an uerbi appellationes fintdubitari poteiliguia aliud alio loco ualent,ut Ie AmiÜ* faptês. Quitdam appellaiionibuffimilia,utfraudator,nutriior.Iam,ilt;ur in antigua fyluam,nonne propri« cuiufda rationes eüi Nam quoti initiii eius inuenias/cuifimile fleiur,accipimus aliter,ut

Puntlttur interM domus omnipotentis olympi, aliter,ut - TotK Vfgueadeo turlalur agris.—

Efl etiam quitlx tertius modus, ut urls kabitatur,unde amp;nbsp;camput (urr'uur ,mare nauigatur. Pranfus guog;,atg;potus diuerfum ua-ent guimmdieat, Quidfguèdmulta uerla nötotüdecHnationit I j trdinem

îi INSTITVT. ORATORIA.

orJifiem ferimiiQuxJam ttiitm mutimivr, utftro m frattril», QKieilam tertiit Jtmum ftrfonlt;efigiirii Jinutiir ut lictt, fi^ft» QuteJitm ßmite tjuiJJuni fttiuntur,uocaiulit 'm uiluerbiuiii trS' ftuntilut-lium ut nuâu amp;nbsp;Jiu,itii Jiâu ttfuüu. Sunt nim htc ^uo^i utrbu purticipuliu ^uidrm, non tarnen ^ualia Mo fiiâoî];, Deiiirtiitibusô'uitiisorationis. Caput X. IA.m cum omnù oratio tres habeat uirtutes.ut emenilata.ut di'

lucida.ut ornata ßt,lt;iut tUcere apie,iiuod fS fr^ecifuSyplerif ernaïui fubifciunt, totijem uiiia, i^uiefunt fufradiHit contraria, tmendate loquendi regulam,i]ult;e grammatices prior eil fars,ex4 m'met.Hitc exigituruerbis,autfinguli/,aut plurtbus. Verba nune feneraltler accipi uoloinam duplex eoru mtetieüus efi,alter,^ui agt;mn:a per quie ferma ned'Kur fipnipcat,ut apud Horatium;

Verbaciiprouifam rem non muila fequenturi Alter, i« ^uoeil unapars orationis lego, fcribo. Qk4i« atmbigu'ttatem quidam dicere maluerunt,uoces, diAtones,locution ites.Smgula funt,aut noßra,aut peregrma,aut ßmplicia.aut co~ fopta,aut propria,aut trSslata,aut ußtata,aut fida.Vni uerbo ui tiü[‘tpius quàm uirtus 'med. Licet enim dicamm aliquid propriS, fpeciofum^fubtime.nihil tarnen horum.nift 'm complexu loquendi fe rie'que cStingit. Laudamus enim uerba rebus bene accommodata. Sola eil, quie notaripof/it uelut uocalilas, qult;e iiqtm'ht dicitur, cutus im eo deleüus eil,ut inter duo,quieidemlignificant,ac tan-tundem ualent, quod melius fonet,malis. Prima barbarifmi.ac fo^ loecifmifoeditas abßt gt;nbsp;Sed quia interim excufantur htec uitia.aut töfuetudme,autautorilate,aut uetufiate,aut deniq;uicinieate uir tutum. (N4igt;i ftpe ißguris eafeparare dijfuile eil)ne que tarn lubrica obferuatio fallut, acr'tier fe in illud tenue difcrimen gram' maticus in:endat,de quo nos latius ibi loquemur, ubi deßguru ora Itonis tranüandum erit. Jnierim uitium quodfit ftngulis uerbis, fit barbarifmus • Occurrat mihi forfin aliquis, quid hic promiff» taiui operis dignumiaut quis hoc nefcit, uh oj barbarifmos f ribeu' dofic'

LIBER PRIMVÏ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U

Jo fieri, alios Icijumiof ^iiia ijuoJ nulr fcriikur, »tit eiitm did nece/fe dlitfui ukiof t itxerk, ko» uti^ue ty fcripto fecctt. Illud frim tJilitionr,Jeirtdtont,iiHinMMione,trtHfniuti»tiB»t:ht( fe^ (unium, Jiui/toney complexione, tlj!irtiiBne,fonB (ontintri, Std ut fiiruiifihthitc, fueri docentur tdhiic, nbsp;nbsp;gram/iiaticBS officij

fut commonemin, Ex quibin ft quu frit pla«? impoliluf, uefii-hilum modo artù huiut itiff'effin, intrt hac qua frofiittium com JHfNiitrioIis uulgtn fu»t,conlilitt,doaiort$ muht adticieHt^ Kfl hoc primum, quod ttrbarifmum pluribui modie tccipimuft Vukoiîm pente,qualeßt ifiquii Afrum,utl Hiffiauum Itiina erlt;tioiii Mooli'll rtiferat, ut ferrum,quo rota ui)iciuntur,dici filet (tnliiK, i]u4n^u4m ro tan^udin rectptoutiiur Perßm^pcutCt-tullut ploxenum circa PaJum ittuenil,triMoratiBHe Ltbimiyfiut ilia Cornelq Calli eS,i)i PolliB»r,cafnara/f'eâttor è Galba du' Aunt eH, nam maflrupam, quod Sardum tâ,illudens Cicero n indußria dixil:Altenim gfniM kariarifmi accipimiUyquodfittni-mi natura,utùà quo infolenter quiJ,aut minaciler,aut crudelker diAumßt, barbare locutui exifiimatur : Tertium eä illud ukium larbari/mi, cuiut exempla uulgo funt plurima, ßbi etiam quifqui f.nperepotefl, ut uerbo cui libebk adijciat Ikeram fyllabam'utf uel deirahat.aut aliam pro alia,aut eadem alto, quam reAum eß, loco penat-Sed quidam ferè bu iaAationem erudkiouii,fumere il^ U rx portie[olrt,amp;autores quos praleguut crimiuatur. Scire ait «Irtf t puer, kac apud fcriptores carmiuum, aut uenia dipna,aut ttiam laude duci,poliult;'qi ilia doceudi erunt miuui uulgata • N4m tliioj i« WHO nomme faciebat barbarifmosTiuga Placrtiuut, fin prehendenli Hortfti^So credimus,preculam pro pergula di(ens,if «oioiMlolionf ci C pro G utereiuryiT Iranfmutatione eu R prapO' »fret E «wtfcf^fii/i Atimeadé ukif gembualione,et Meiieo Sup fecieo dices Enniue poëiico iure defendkur.Sed in profa quoq; f Ä iam recepta immutatio. Num Cicero canopkaru exerciti canobofi ««(«I,ft thru fununi pro thrafomeno,multi 4«' b 4 torei.

o rNSTITVT. ORATORIA.

terts, tlMW peil into tranfaiuMie, uenJicaiterSt pmiliter itliti} «S put eSlfalfum tjjittüor, Siftma Jixil a/Jintio,muhi'^; ad kae a)ialegiafecuti,p'ue illud urrS eâ,l!tec lt;iuo^;parsconfenfu de^ fendéur, M illeigt;exin,pinguû^; doâor.aut Hlic detraaionë, aut hit aditâienr putaiit. C^id ^uod ipi'Xda ^uie pngula procul' dubto uitiofd pint iunâa pne reprehettpone dicuHturSNam duaet Ire amp;nbsp;ponde diutrforu generü fuut bariaripni; At duapDndo,amp;‘ treponde, uf^:ad noßra ittatë ah omnihtn diâS tâ, rtâe diet Kt/fala coriprmal, Atfurdü forfan uidealur dicert lariaripnum, ^uod eP uniiu uerhi u ’tiiu,péri per numéros,aut genera,peut folœ fipnum;pala tarnen,lt;(y p:opa,eontralt;p; hordea,amp; mul[a, licet Ikt ramm mutationë,detraitionë,adieélionë non halgt;eant,non alio uê tiofa funt, I ^uod pluraliapngularker, lt;tïpngularia pluraliter tfferuntur; et gladia qui dixerut,genere exetderut.Sed hoc quoq; notare contêtuafm, ne arti, culpa quorundS peruicaeiS perplexe iiidear amp;nbsp;ipfe quttpionë addidiffè. Plut exigut fuhtilitatia,quit ac (idunt in dicendo ukia, quia exempla eorii tradi feripto non pof-Punt,nip eum i» uerpn ineiderunt, ut diuipojlicii'fiiri/europai,et ei contraria ukiü, quodlt;rurei!ptirivamp;iruveeMiq)lùgt;grlt;eci uaeant, Hoseomplexionem dieimus,qualif eP apud P.Varronem;

C«m tePagraniideieâum fulmine Photon.

viSpeffet pro fa oratio,eafdë literas enuliare ueric fyllalu licehat, Prlt;eterea qua; putlfatioypuecu fyllaha eorrepta preducilur,ut îtaliamfato profugtn, —

peulengacorripsur,ut

Vmîim oh noxamamp;furias,-

extra carmen non deprehendas,fed nec in carmine uitia ducenda funt.îlla uero non rûpaure exigutur,quie punt per fonDS,quanqua per alfirationë,pue adijcitur ukiofejiue detrahiiur,apud nospO' ttH qu‘eri,an mj feripto pt uitiu,p h 1 Her4 e^,no nota,cuius qui-dem ratio mutata eum tëporibm efl fepim. Pareiffime ea ueteres tp etia in uecaliius,eum «des,ireos'q; dicetantlt; Dâi deinde refer uatum.

LIBBR. PRIMYS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3)

K4tum, ne confoiuntihut af^iraretur, ut i« Griucit, lt;amp;nbsp;Inunifit» Er«f » brtui tépore timiut ufut,ut ckoronit, chentumueSjfrxcho nes i«(fiuc quibufJS bufcriptionitm miin(4nt • Qu4 de re Catulli nabileepigramntit efl.lnJe Jurdt dJ nos ufy uehetnettter,et eSfre kenJere,amp; miU,»4m mebe quotj;fro me dpuj dntijuostrdgoeJid rumpMcifue fcriptores in ueteribits librif inuenimus-AJhuc Hf-ficilior obferudtio eil per tenores, ijuos ^uiJem ab dntiquû diäot tonorcf coperi,ut uidelicet dedinato â pritcis uerbo, qui r^tovs di~ tunt, uel dccentusyquds gritci TtfoAaJblou uocdnt cii dcutd et grtt uis dliii pro dlidpon»ur,ut hoc Cifmillui,fi dcuitur primd,dut gr« uic pro flexd, ut Cctfce gw,Ô' hic primd dcuta.Nam fi medid mu^ tdtur,dutflexdpro^rdui, dut ^rduû prodpice circunduüd [eque (ur: qudm ex dudbiu fylldbis in unam cogentes, amp;nbsp;deinde fleâen tes dupliciter peccdnt.Sed id fopiut in grtecis nominibus dccidir, ut A'treus : ij«? Bot« iuuenibus dodißimi fenes dCUtd primd dice-re {biebdnt,utnece/JtrioÇecunddgrdUH effet. Item Ter«, Ne-rei^j.Hif c de accentibus trdditd.Cieterum idm fcio quofcld erudi' tos,nSnullos etia ^Smdiicos ffc docere,dc loqui,ut propter qutedi «0» difcrimind utrbii interim dcuto fonofinidntyUt in illiss

• - Qu«firc«m liHorrf.cirfKiM

Pifcofos fcopulos.—

Ne^ griiMfm pofuerint fecundd,circui did uidedtur,no circuilut. Item qudntu,qudle,interrogdntesgrdui,copdrdntes dcuto tenort concluduttt,quod tdmen in dduerbijsferefolie,dc pronominibus ue 1« CKteris ueterem legem fequuntur. Mihi uidetur condi-tionem mutare, quod his locis uerbd coniungimus • Nam cum die» circum h'ttord, (4» jurf «num eniitio diffimuldtd difiindiont.ltdf t4H^U4 in und uoce,und eil dcutd,quod idem dccidit in illo:

• — Troitt qui primus db tris,

Euenit ut metri quoque conditio muttt dccentum,ut Pecudes pidit'q; uolslcres.

N4m HelKcrci midid dcUd legdm,quid nbsp;ff ndlurd breussjdmn

h f poßtiont

ta INSTITVT. ORATORIA.

fo/ttioxt long« r/è, nr fudnt iii»ibugt;n,^uei»i non rfci fil utrßn rom-Stfantt uen htec,à frfcefto nofiro no recti/ent,Mtß cou fuetuio uicerit,uetui lexfermcifabolecitur, cniin diffiàlior nfui Cmcos ob[eru4tio eS, qnin flura illii lojuenJi f;enerti,lt;juiis ÿtlt;M AtK^uz uocxnt, amp;nbsp;ijuoj tliàs uniofum , interim that reâtum tfi, nfnJ nos itéra treui/limit ratio .Namquotiin omni uoce,acuta M tra numerum trium fyllaiarum continentur,fiue ere fint in uerko fol^, fiue ultimie ,amp; in hii aut froxima extremie, aut ai ea ter' tia. Trium forro, ie tjuitus loijuor, meJia Ion fa, aut acuta, aut flexa erk, eoJem loco breuit uti^ue grauem haMii fonum, iJeo'^uefofiiamante fe,ii eüai ultima tertiam acuet.EÜ autem in omni uoce utiqueacuta, fed nun^uam flut una, nec ultima un' guam : ideo'ijue in di/fÿlltdiii frior-Prieterea nun^uam in eadem flexa, amp;nbsp;acuta,^uta eadem flexa, ex acuta itajue neutra claudet Itoceni latinam. Elt; urro jult;t funt fyllaba unÙM ,erunt acuta aut flexa,ne fitaliifua uox fine acuta.EtHlaferfonosaccidüi, ijuit de enonftrartfcrifto non fojjunt,uiiia orif,amp;linguie, înecxiaïuev/, iy KocfliÂouiiai'tiit amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft irxecrtsecoftobtfeliciores fl»

fendit nomsnibiti Crlt;eci uocantflcut n$ixorofc!ecr cunt uox ijuafl in rece/flu oria audùur.Sunt etiam frofir^ quidam amp;quot;nbsp;innumerabi les /ôni,quibut nonnunquam nationes refrehendimin-Remotit igi tur omnibus,de quibus fufra diximui, uui/s, eril ilia qult;e uocatur Sf Stimm,id fÆ emendata cum fuauilate uocum exflanatio-Nan fie acctpi poteS re£la. Cieiera uitia oui ex pluribus uocibus funt, quorum efl Jôlœcifinus, quanquam circa hoc quoq; difltutatum eff; nam etiam qui contextu,uel complex» orationitaccidereeum (on* flieniur,quia tarnen unius emendatione uerbi corrigi pojfll, in uer ko effe uuium,non in fermone,contendunt, cum fiue amarx corti ait,/eu medio cortice, per genus fack fol oecifmum,quoru neutrum quidem reprehendo, cum fit utriufq-, Virgilius autor. Sedflnga' mus,utrumlibet non redifli/ni.niuMtio uocis alterius,in qua ui tium erat, reâam loquendi rationem fic reddk, ui amari corticia

UBER. PRImVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ir

fiityUtl mtJ!ti(Brtice,qii0d gt;minfeßecilummlt;e cÄ:MfKfrum enim Miofum feprutum tn,fed nnifofttiont ftcettur,tiute ioii ferma nit efl. lllud erudititu ijuitriiur, an itt /ih^uIu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utrhit pafftt

feri foleecifmui, Kti ß «num quit ud fe uocans dient, ueniie, nut ß plurei À fe dimittens,ittt loqunlur,nbi,iut difcede^Necnon cum re fianfum nb inierro^nnte dilfent'tt,ut ß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uidea,iin oc‘

eums,eÿ).Ingrfiu rtùm wnnuUi putnnt illudidem uiiium meß fe,cumnliud uoce,aliud nutu, uel manu demoßratur. Huie ofi-Koni neque0mnitioaecedo,nequeplanè diffentio: nam id fatear Jaffe accidere uoce una, nan tarnen aliter, qß fit aliquid quod utm dltrriw) uaeit abtineat,ad quod uox ilia referatur, ut foleeci-fmin ex camplexufiat rorum, quibin res fignificantur, uoIuh' (4$ ofienditur. Atque,ut omnrm effugiam cauillatione, fitaliquS domunouerbo,nunquam infolo uerbo. Prr quotautem,amp;'quat accidat ffecies, nonfatit eonurnit, qui flamffime, quadriferti-tam ualunt effe ratianem, Mfc mImki nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒlt;» adie

fiione, ut ueni de Sufis in Alexandriam.Detra£iione,ambulo Kiâiti, Aegyjto uenio, nec hiefecit. Iranfmutatione, quii ordo turl)4tur,i]uo4ue ego rnim hocualui,autem Hon Ex quogt' Here anfitigkur in initio fermonit fofitum dubkari poteS, quia Wdximof autares mj diuerfafuiffe opinione uidea, cum apud abas fit ttiam frequens, apud alios nunquam reperiatur. Heec tria ge^ neraquidam diducuntàfolaecifma,iJ'adiefiionit ukiumirM' rmsiAtr, detrafiionit ÏAAq-fi'tt inuerfionit ireerfi^ir uocStiqu^e ß in Ifeciem folaecifmi cadant ,ltitt(ligt;nr‘r quaque appellari eo-dem modo paffe, Immutaiia fine eonirouerfia rflcü aliud pro alio ponkur. Ù per omnes orationit partes deprehendimut, frequen-tißime in uerbo,quia plurima huieaccidut, ideo'q; in toßüt foloeei fini per genera,tepora,perfonas,modos,fiue cuifiatus eos dici fiu qualkatesplaeet,uel fex, uel ut alij diciit oAo.'iKm totide ukiorä erutformlt;e,in quotßiecies corü quodq;,de quibin fupradiäu efl, tl'.uiftrit.Pneierea nßcrcj,!« quibui noi fingulare,acplurale habe mm,

t8 INSTITVT. ORATORIA.

wiw, Grlt;« lt;I3‘ Jlvït{ÿr,qiiaHijtiS fuerKt,i}ui nobif ^uo^; aiijctrnt dutltm,fcrif[ere,ltgere,^utgt;ddtuiianJit af^erùttù gratia molli tum eA,ut apuj ueteres fr» male mererit,male merere,iJeo'^ meant Juale/ui illo folo genere eonfijlit, cum afud Creecos amp;nbsp;M uerH Wt4 fere ratione,et 01 «omwiitw de[rel!edatur,amp;ßc ^uo^ rarifjtmiu eim fîtufui:afud noflrorum uere tumitiemlnec otferiut lia referiatur,ijutM èeontrario:

Dfwfwrf loeot, — Conticuereomnes,— Confedereduces,— afertt noî dœeant, «il horS adduosftrt'uiere : JJixere id AntoniiK Rufin ex diùerfofonit exemlgt;lu,de fluribm paironit fr^eo pronuntiet. (^idlno Liuiut circa initiaßatim pnmi UM, Tenuere,inc[uit,arce Sabini,amp;' mox, i« aduerfum Ro)«4ni fuke relSed quem potim ego,iiuàm M-Tullium/èlt;iuarflt;iuiin oratore, Peirm Mo- 9'Nonreprehendo,iniiutt,fcripfere,[crip[eruntef[eueritnfentitt fellan’ le^i Similiter ne in uocalulù, Ü'nominil’Ui ßt foloecifmui genere,nU' Nec uero re mero:proprieautécafiiut,ijuic^uid eorualterifuccedet,huicpar~ prehêderim tifutiungantur licet,per eôparationej, cirfu^erlationef.itemq; 01 l(rip[ertlt; nbsp;nbsp;nbsp;^uüin patriS pro po^e/fiuo dickur uel contra ,Nam uiiiS ^uodft

per tpuantitatë,ut magnîi peculiolS, erunt ^ui folœcifmum putenf, ^a pro nomine integropofiiu fit diminutü-At ego dul)ko,an id im propriX potim appellè,/!gnificatione enim deerat.Solcecifmi por-ràukiX.non eii in fenfu,fed in coplexu.lnparticipio per genin,et (afum,ut in uocatulo: per tempora,ut in uerloiper numerü,ut in utroij;,peccaiur. PronomenijuDq;genm,numer«,cafm halgt;et,i}ute omnia recipiuut huiufmodi errorë-Fiunt foioecifmi,cly quiJe pluri mi per partes orationis, fed id tradere petit non esl, ne ka démuni ukium credat effe puer, f pro alia ponatur alia;ut uertu uti nome effe debuerk, uel aduerbiu ubipronomë,amp; fi'milia. Nam funt i^uie dam cognata,utdicunt,id e^,eiufdë genern,in quibus, ijuiaalia f^ecie juàm oportet utetur,nS minin ï ipfo genere permutato deli lt;iuer'ih

liber PRIMVS4 o

ÎWri(.N4M Ù* an,amp; aut coniimfHoHts funt,male «mm mtnro «ut dit fit, amp;neacgt;Kn aJuerUt, qui lame» dicat fn ilia ne fecerii, noti feceru,m idem iticiJat ukiu/n, quia alterü negaJi t{{,alteru uetanJdhoc amfliiOyititro uitm lad ai{uerlgt;ia,to ta^ men intut,amp; intro fum,jol«ct(mi funt-EaJern i« diuerfitate fro^ nominu,igt;iterieiiioni,i)riei'ofitiottü accident-EÂ enîm folœctfmitt itt orutionr cefreheufionii uniut fequentiu,ac friorii inter fe inton utniens fofitio. QuÆil« tamenamp;faciëfolœcifinihaientfiT diet ukiofa ttôfofiuntyUt tragoedia Thyefies, amp;nbsp;ludi Eloralia, «c Me ^alefia,quanquahiecfequëti temfore interciderunt,nunqua alker Il uetfriiiHi diâa. Schemata ignur «omwiutiifur, frequitiora qui~ dem apud foëtas,/êd oratorilin quoqifertmfiTa-Verü fchemaferi habehk aliqua rationë,ut docebimtn eo,quë pauloante promifimut, loco. Sed hoc quoq;quod fchema uocatur,fiab aliquo per imprudi tiam faüu rrk, foloecifmi ukio non carebk. In eadem fjiecie funt^ fed fchemate carent,ut fiipra dixi,nomina foeminina, quibut marei utuntur,etneutralia,quibuifcemina. Hu^cnui defolcecifmo, Ne^; f «im «M? grammatica co ponere a^ireffi fiimin : fed cum in ordinem incurreret,iuhonorata trafire noIuimut-Hoc amp Iiui,ut infikutu ordtnc fequar,uerba aut latina,aut peregrina funt.Pert grinaporro exomnibuipropedixerim gentibui,ut homines,ut in flkuta etia multa uenerut. Taceo de Thufcii,amp; Sabinilt;,'i3‘ Pr« nefiinia quoq;: nam ut eorSfermone utentë Veâiu Lucilliui in/i-ûatur,quëadmodu Pollio deprehendk in Liuiopatauinkatemji cet omnia Italica pro Romanii habea : plurima gallice ualuerunt, ut rhedayCtr petorku quoq;,quorS altero Cicero tarnen,al tero Ho ratiui utkur, nbsp;nbsp;mappam quoq;,ufitatum circo nomen, Poenifibi

uendicant,amp;gurdos,quoi pro fioltdii accipk uulgin,ex Hi/f ania duxiffe origmë audiui. Sed hac diutfio mea,ad grtecu fermonem fritcipue pertinet, num amp;nbsp;maxima ex parte Romanus inde con^ uerfin ell .Et confeffis quoq; Crtecii ulumur uerbie,ubi nofira défunt,ficut illi 4 nobk nunj mHluuntur i Inde ilia quafiit exorkur,

lt;nM-

INiTITVT. ORATORIA.

« » ttJe m rttiont fer eafut duet twrHii,tjuu Ho/ir^i.ctmuetiut. xl reftrius grummuticu utttrum amatorem.neget ^uic^ ex latitut Mione muiinJu, ^uia cum pi afud nas enfin nbluüuui,éiuë ilh ni hubent,pitrü conuenut uno eufu ni)Pn,tiuinii; gritcù uii, Qubnt' tinm luudet uirtuiem eorS,jui fotentiorèfacere lingunm latinuin ftudebSt,nec uiienit egere itipituiiffatebutur-Inde cnpörë medin fyllubt produân pronutinrit, ja hoe noPrit nominibin accidebatt juorS prima poptio in eafdè juas Caßor iueras exil. Et ut Palt' mlt;i,ac Thelamo amp;nbsp;PlatoÇnâftc eu Cicero quo j;appeltat)dicereii iur,retimueriit,juia latinX juod oamp;n literiipniretur,non rept fiebant-Necin A juidëatj;S literasexirelemere mafculinagræ ca nomina redocafupatiebantur.ldeo'j; et apud Coeliu legimm, Pelia Cincinnatin,amp;’ apud MeJfalam.benefecK Euthia,et apud Ciceronem,Hermagora:Ne miremur,lt;juod abantijuotüplerifj;, Aenea 'ür Anchifa pt didm-Na p ut IÀecoenas,Suffenas,Aj^e nas dicerentur,genitiuo cafu noAE litfr«, fed i'h fyllaba termina rentur. Inde olympo isr tyrdnno acutam mediam fyllabam dede-runt,ijuia duabin langii pjuentibus, primam breuem acui, nofer ferma nö patKurSic genitiuus Achilli,^ Vlylfifecit,pc alia plu rima-Nunc recentioresinpiiuerunt,griecii nominibui gnecai de tlinationes potius dare, juod tarnen ipfum nofemper peri poted. Mihi autem placet latinam raiionem fequi, quoufippatuur decor. Hej; enim iam Calypfonem dixerim, ut Iunonem,quanquam fecu tin aniiquos C. Ciefar utitur hac ratione declmaudi.Sed autoritärem confuetudofuperauii. In cieterii qua poterunt utroq:modo non'indecenterefferri,quigrtecampguramfequimalet,nonlati' uequidem.fedciirareprelienfionemloqueiur.SimpIicesuocespri ma poptione,id ed natura fua conpant,copoptlt;e aute prapoptio-mbui fubiunguntur,ut innocens, interdum repugnantibm inter fe duabut, quale ed imperterr'xui,alioqui poffunt aliquado continua-ri duie,ut incÖpofitiii,recondiiiit,amp;' quo Cicero uiiiur,fubabfur-di,aut èduobuf quap corporibm coalefcunt,ut inalepcuf-Nam ex triiiHt

LIBER. PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft

«ti^; ItMgu« «ow c«*icryjrrim,i[U4mu» dffis Cicero ücät comfcfitS effe ex cape amp;jîuit,amp; mueniantur qui luperca^

1res partes orationis effe coweniant, quafi I«f rf pfr cagt; f rum.mtm folitaurilia, iam perfita/ùm ed effe ex fue eue et tauro^ ttfanèilafe habet facro, quale apuj Homer« quoq; ed-Se J h^te non MOI ex tribus q ex particulis tri« corunr. Ctteri etia ex prse fofttione,amp; Juobus uocabulis Jure uiJetur jlruxiffTe Pacuuius:

Nmi repanJroftrum mcuruiceruicum pecus.

iMDgïdir aiit,aut ex Juobus latinis i«tfgr»«,u» fuperfui amp;nbsp;fulter fugi,qq ex ititegris an compofitaffnt quitrieur: aut ex intepro amp;nbsp;corrupto,ut maleuolustaut rx corrupto 'ly inlepro,ut nodiuapust aut Juobus corruptie, ut pejifequus ; aut ex nojiro amp;nbsp;pereprmo. Ht bicluiii:aut contra,ut epitoffi,amp; aniicato,autex Juobus pere pinie,ut epirhejiü. Nam cum jitprapoffrio ÎSA grlt;ec« rheJa giF licHOi, nec Grlt;ecw tumen, nec Gallus utitur compojito, Romlt;tnt fuum ex utroq;alKnofecerut. Frequenter «St pr^epofittones quoq; copulatio ifia corrumptt.'mJe abflurK,aufupit,amißt,cum prtepa fitioßtab fola ; amp;«it.cHmßt pr^epoß'tio con,ßc ipnaui 0* erep» etfimilia.SeJ res tota m4g* Gr«fot Jecet,nobis mwi« fucceJte, neciJfierinaturaputo,fejalienisfauemus,iJeo'que cum mprcci

mir«ti ßemus, imcuruiceruicum uix à rifuJefenJimus. Profri« font uerba, cum iJßgnificant, i« quoj primo Jenomimau funt. TroniUt«, cum alium natura éntelleiium, «lium loiofr« knt. yßlatis tutius utimur-Noua non ßne quojam periculofin-pimue. N«mß recepta funt, modùorn lauJem afferunt oratorio repuJiata,etiam in iocos exeunt.AuJenJum t«men, n«n^; ut Cicero ait,etiam qust primo Jura uifafunt,ufu molliuntur.SeJ mini me nabis conceff 'a esl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enim ferat,ßqutJ ßmile il

lis * merito lauJatis Çiatet oi^ès ècn/ji®'ßnpere auJiamutf I«m ne balare quijem,aut hinnire fortiter «fiferemiu, niß iuJic’to ueiußaiis niterent«r.Eft etiam fua loquentibus obferuatio,fua fcri H(ibui,Sermt confiât ratioHe^uetufiate,autoriiate,côfuetuJme,

Rotio-

SX INSTITVT. OR.ATOR.TA/

Rttionem frit/l-iit fmeâfue M^Iogu, noununjudui amp;nbsp;ttymel«' ÿt.Vtttrt Huitfliii tjuæJS, lt;amp;nbsp;utfc Jixerim, religio cSmrnJ^it» Autoriitis «B oratoribuf uel hiftoricit ptti foIet-N^m poëtn metri nectjjiu! excuftt nififii^uândo nihil imptiiente 'm utnj;, moJn' btione feJum alterum mtlunt,iju4liafunt,

— Imo dt fiirpe recifum; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;,

- Hérix juo conge/fert [»lunûts, Ùquot;, - Silice innuh,

iy fiinilia,cum fummori 'm eloi^uent'u ulnrS iuJicil!,fre r^tienr, et uel error honeflm efl,tniegws duces fe^uêtitus. Confuetudo ut , nbsp;nbsp;ro certiffima lojuédi tnuffftra, utenduj: plane ferinone,ut numo,

Analoffu, guipuilica forma eil~ Omnia tarne hlt;ec exigunt acre iudiciü.Aua lopa prlt;ecipue,juam proxime ex Griffo trans ferentes 'm lat'mu, proportionc uocauerunt: Elt;»lt; lilt;f£ uw eff,ut id i^uod dubiu eib,aj alijuid fimile,dei}uo «0« cpiser'tiur,référât,ut mcerta cert'upro' tel, Quod efftc'ttur duplici uia,comparationeßmiliü.m extremie maxime fyllabii(propter ^uod ea ijuæ funt e /ingulia, negantur de here ratione)ei dim'mulione.Comparalio m nom'mibus,aut geniu eleprehendit,aut declmationë.CenusjUt fi tpt^ratur funit mafcu' l'mum ftt,anfoemm'mti,fmile ilUßt panic. Decl'matione,ut ß ue^ niât 'm dubtS,hac domu dicendufit,an hac domo,et domuü an do' morum,ßmiliafunt domus, anus, manus. Dimisiutiogenus modo deteg'u.Et w ab eode exemplo receda, funê mafculmu effefumcu lut ojlend'it.Eadem m uerbit quoj; ratio coparationie,ut ß iiu'ic an tijuos fecutus,fernere breui media fyllaba dicat,deprehédatur ui' tiofe lojui,ijult;)d omnia quie £ rt o literie fatendi modo term'mangt; tur,eadë fi 'm mfinttic E liter a media fyllaba acceperüt, uti^; prO' iluilamhabent,prandeo,pendeo,ffgt;ondeo,prandere,pendere,ß’en dere.At^sOfolamhabent,dummodopereandëliieram m ta exeat,breuiafiutlego,dico, curro,legere,dicere,currereEtiS‘ fi eff apud Luc'ilium:

ierueta^uaitfentet,feruknunc,feruetaiannum.

Sei

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M

St J fice J!ctrt fcomiwij trui'ttiffuni licttit ,ltferuti fuM ilti fini If curr ir amp;nbsp;le^it,feruo tliceiiir,ul curro ij If go quad noltif inlt;tU' tUtumtil-Sed no tü h^ec uem cÖp4rlt;itio:n4»i ffr«k itlifimile/ir «9, i]«4i»i froportioné f^qutnli dicert nettfli f(l ftruiTt,ut ftrtó' rt. Prim4 aliijuadofiofiiio f x oHiiju« 'muenitur, ut memorU repeto fcuiflot 4 me jui reprehéderat,iiuod hoe ufrto «ƒ!« eßem^ fep:p,i-N4if!ilt;l ^uidem d'mße fummosautoreseonßtebunlurjt' tionem t4mf nepabat perinitiert,ijuia prima poßtio paeifeor,iuiii klfrft (i4f«r4 patudi,faceret tfporeprteierfto paäui fum. Not pM ter 4utork41e»i or4tori( atj; kiflori(orii,analopia ^uoq; hoe Ji Jium luebamur. N4»i(um inxii ■ tabulieleperimut, ni94 p4' guiit,Miufniet4nii« fimilehuic cadunitlnde prima pofitio, etiam ß ueiullateexoleuerat,apparebalpago,ut cadotunde no erat Jubtü, ßc pepigi nos Jicere.ut eecidi-Sed membnerimut,no per omnia du ei analogic poßeratione,cum fibi ipfa piurimit im lotis repugnf t. Qult;til4in jine dubio eonalur erudui defendere, ut cum deprehen ßm t(l lepui '/S lupuf fimili po/ttione, quantum ca/ibut numeriitf; dißentiant, #4 rejponäent, non eße pariaiijuia lepuf epicoenu fit^ luput mafeulinii,^uan^ V4rro, in eo libro ^uo inkia Romame ur bitenarratyiupufoeminam ditkjEnniii, PiHorc'^iTabiufecutui. Illi aut ijdem cum interrogatur, cur aper apri,amp;pater patrie fa' ciat,illud nonten poßiü^hoc ad alitjuid eße contendunt, Prlt;etrrr4 ^0091491 utrunq; 4 Grifcis Juäu eit, ad earn ration! roeurrut,ut 7roir(itpatrit,nÿi7rfou apri facial- Illa t4nirnquo modo eßugiit, ut nomitiu ijuauùfœminina, fingulari nominatiuo uifinka,nunf genkiuocafu inrie fyllaba termwätur,faciat tarnen Venin Vene rù.Item cum £ s Itteris finka per uarioi exe4nt genkiuos,nunl t4 m? eujem rie fyllaba terminatos,Ceres cogat did CereriifQuiif uero.qu« tata pofilionit eiufde in diutrfos fexin exeuntlcu Alba faciatalbantn lt;ly albenfis,uclo uolui amp;nbsp;uol4ui.N4m prittfrito ^ui dem tempore, uarieformari uerba prima perfona o litfru termi-^t*i‘pfaanalogia eonßetur- Si^uidemfaek caJo (eciJi,ßondea

C /jofoiK

,4. INSTITVT. ORATORIA.

ffgt;i)ponj!,p'Mgopi»xiJegoIe^!,ponopofu!,frSgofregi, ItiuJo lail diiui. Nontnimcumprirnumfi'ngerenturhotni^ef, analogiiitle' mifja clt;elo,formiim loqiitnili dedit, jid 'muëtt e(i peftijuiim loi]itc hniiir,amp;' Mottftii 'm fermone,i{uid qua modo cuderet.Ihtq; non rit tione nif kxr, fed exemplo ,neclexe/i loquendi,fed obferuittto,ut ipfam dWiilogMm nulU res aha fecerit, quàm confuetudo-Inhierét Km? quida molejiiffma diligëtiie peruerlitate,ut audackerpotiut dicant, q audaëicr, licet omnes oratores aliud fequatur,amp;' emica' uit non emicutt,amp; contre non coire. Hit permktamin etaudiui/Jè, iy fciuiffe,et tribunale,amp; faciliter dicere,frugalû quoq; fît apui illos nonfrugi,nam ijuo alto modo fiat frugalkasHidem centü mil lia nummlim, amp;fidem deum o/bendant,duplicesquoq;folaecifmof t{fe,quadoamp;cafum mutant 'amp; numerum. Nefciebamut enim,ac KOI« cSfuetudioii nbsp;nbsp;decori feruiebamus, freut im pluribut, quie Tut

liui 0t oKtore diuine,ut omnia,exequkur. Sed Augufl^us quoque »« epi/lolicad C.Ctefaremfcriptit emendauit,qult;)d u caldu dice re,q calidummal it,non ^um illud non fit latinu,fed quia ftt odio' fum,amp;utipfegr.ecouerboftgnificauUTnfi'tfyiV’Atquihancqui' dam ipfiiTTtiocv folamputant, quam ego minimeexcludo : Quii/ enim tarn neceffâriS,quàm certa locutio {imo inhitrendu ei iudico quoad licet,diu etia mutantibut repugnandu,fed abolka atq; abro gata retinere,imfolentite cuiufda efl,amp;friuollt;e in paruit iaâan' tite. Mul tu enim ed literatus, qui fine aßiiratione amp;nbsp;produda fc' tuda fyllaba falutauit,auete(ed enim)amp;cale face dixerk potiutf qquod dicimus amp;nbsp;coferuauifje.lis adifciatface,et dice,^ Jtmilia-ReAa ed hitc uia, quit negatffed adiacet amp;nbsp;mol!ior,et magit tri ta.Ugo tarnen non alio magit angor,qquod obliquit caftbus dudi, etia prima fibipofttione «o inuenire,fed mutare permittut,ut cum ebur et robur »a dida ac feripta in fummit autoribus, im olkerS fecüdief)illabietran/ferut,quiafitroborifamp;'eborit.SulfuraStamp;‘ guttur vtkerSin genkiuo feruent, ideo^; iecur etia amp;nbsp;femur con trouerfamfecerunt,quod nS minus ed Ucentiofum,lftfulfuri amp;

,gutturi

LIBER PRIMVS.

pfttwri fulijcrmty'ui ^tnkiuo làfrS O uieJiSyijuiit t/lit eltru roiiorü,/icut Antoniiu CMifo.^ui rotur^uijem öquot; ttur it^;eiiaM nttirmurfiUturtJJe, utrüfitri unit tx Ku roluru,durit,niiirigt;iu' M. Quod ji tmimuiuertertnt l«friiriï tfftnkatt, (cirtnt fic ub to quod èn rotur, roioru fieri, quomoio ab eo quo J eS miles, limes, miliiu,limiiis,iuJex,ubgt;iJex, iuJicis,uirtJicis,et quit fufra iam at fi»itlfi quoq:(ut Jictba)fofitiones, in Icn^e tHuer-fas figuras fer obliquas cafus txeunt, ut uirgo, luno, fufui, lufui, (ulfii,fuffû,amp; mille alia,eu illuJ etia acciJat,ut nbsp;nbsp;nbsp;âS flurali-

ter w5 dicSiur, ^««43 coWra fingulari »wmero,q«lt;f 43 eafibut ca^ nlt;int,^ult;e44m 4 frimis ftatim fofitianibus iota muteniur, ut Jufi ttf-QÿiJ uerbis etiam acciJil,utfero,iuli,cuius fr‘eteritu fer ft {ïum,amp; Mitf rim «ou inue niiur.Nec pli/nwü refert,nulla hiec,att fritilura fint-Na qui J frogenies genkiuo finguiari,quiJ ffes flu' ralifacielfQuS «St ^uire et ire,uelin frttteritafatiëji moJo,uel infarlicifia trSfihStf Qtu4 dealijt dicS,CH fenatusfeuatus fena-IMi.iW fenatus fenati fenato facial,uietriufiti Quart mihi »5 »«' uenufte did uidetur,aliud efft latine,aliud gramaiice loqui. Hif c de 4n4logilt;( nimiü.Etymologia, quit utrboru origmem »»lt;jMirie,4 ^ynudogiat Cicerone diéla eü notatio, quia nome eins afud Ariftotelé inueni tur oô/biCes,tv,quod efl nota:nam uerbZ ex uerbo duâS,id tü ueri loquiü,iffe Cicero quifinxil,reformidat. Sunt qui uim fotius i«» tuki,originationê uoert.H« c habet aliquSdo ufum necefjariü quo' lies interfretatione res,de qua quieriiur,eget,ut f 2 M. Citlius ft tjfe homme frugi uult frobare,no quia abfimës fit(nam id ne me* tiri quidéf Oterai) fed quia utilii multh,id eil frutiuofui,unde fit diâafrugalkas-ldeo'q; in definkionibus affignatur etymologiit la (W-Nonnun j e(i3 barbara ab emendatis conatur difcernere,ut (S tri^Hetr3 did Sicilia, an triqutdra, meridtt,an medidië oforieat, quterkur,alia'q:quit cofuetudmiferuiSt. Cotinetaut »M fe mull3 trudkionë,fi'ur illa ex Cr^cii orta traütmiu,quit fient flurima, fritcifue'^i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r«tioRe ,(uieil ferma nofter fimillimtu, dedi-

îtf INSTITVT. ORATORFA.

nata,fiue ex hiflorwu ueteruni notititi nomina homimü, locoruiH, f;eniiuin,urbium,reijuirainu^, unje BruiitPublùolit, Pithià,euf LatiK,ttalia,Beneuent!î,ijUtecapiloliii,ei coüé^uirinalë, lt;amp;nbsp;Ku f;iletum appellaJi ratio.Iam ilia minora, in ^uibui maxime ftuJi» fi em rei fatigatur,i]ui uerba paulü Jeclinata uarie nbsp;nbsp;multtplici-

ter,ad uerttateredttcKt,autcorreptif,aui porreâia,aut aJieâif, aut Jetraéiia,aut permuiatif literit[yllabu'ue. Inde prauii inge-nijs adfoeiißimaufipludibria dilabuntur: Sit'ne confitl à confulî do,anàiudicado. Namamp;hoceôfulereueterei uocauerunt.Vnde adhuc remanet illud,rogat boni cSfulas,id eSl bonü iudicef.Sena-tui nomen dederit atas: nam ^dem paires funt, nbsp;nbsp;rex amp;nbsp;reélor,

alia plurima indubitata, nec abnuerim tegula,regul^'^;,amp; jt.’ milium hit,ration?. lam fil amp;nbsp;claffis a calado,^ leput leuipes,amp; uulpes uoüpes, 0quot; etiam interpretationê recflam feqiien-dam.improbandâ contrariam, ne à eontrarijs alloua fi namiu trahi, ut lucui,:]uia umbra opacut paru luceat,et ludus,'juia fît longiffime ab lufu,amp; dit ^a mmime diues,etia ne hominê appel lari,^a fît humo natus,lt;iuafi uero no omnibus animalibut eadc ori-go,aut illlprimi mortales ante nomen impofuerint terne ijuàm fi' bi,amp;uerba ab aère uerberato. Pergamus,fic perueniemut eoufip, ut jlella luminisftilla credatur,cuius etymologise autorë clarü fit' ne in literit nominari in ea parte ijua a me reprehëditur, inhuma num eflijui uero talia Itbrii complexi fiunt, nomina fiua ipfii mfiri-pfierunt, ingeniofie'^; fibi uifius e(l Caius clt;e!ibes dicere ueluti cteli' tes,quod onere grauiffimo uacent, id'^uegneco argumento iuuii: i'iâîivrenim eadë de caufia did affirmât-fiiec ei cedit Modeftus in inuentione. Nam ijuia Cælo genitalia abfi:iderit,hoc no mineappellatos,iiuiuxorecareant-At Lieliuspituitam,lt;juiapetit u'aam. Sedcui no poll Varronem fît uenia S juiagrum quod »« e» agaturalijuid, amp;nbsp;graculos quia gregatim uolent,didlos Cicero' «1 perfuadere uolu'u(ad eum enim fcribit)cum alterü ex gMco fit tnanifeflum dud,alterM ex uocibus aMum,fed hoc tant! fuit uerte'

re,ut

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ir

rt^ut fola mtn uelils «omJ»fi«rff«r.QW' dtm non Jubitauerut etymologiit fubijcert oBinr mmiiiif caußtm, ut ex habiiu,i]uemaJmlt;gt;JK Jixi, lo^of et ruffos,txßono fireftre, murmurare,eiilt;tm i{enuata,ut â uelocitate diciiur uelox,amp;com^ fofitaflerui}; hii fi'milixyquie fine Mio aliunde origin! ducut,fed «rte non egentteuiui i» hoc opéré nonefiufuinifiin dub^i.

De iiecuftis uerbis.ûquot; qiiibiis lier-bisfitucendum. Caput XI.

VErl« el 4 uetufiate repetila nonfiolu magnos afiertores habet, fed etiam a/ferütorationi mairfiatem aliqua nonßne deleHu tione: (idw O' autoritatem anti^u'ualh habeni; amp;quot;nbsp;ijuia intermifiii funt,gratia nouitatiß'mil! parant, Sed opin eil modo,ut ne^icre^ bra fint htec,nec manifefta,ijuia nihil eil odiofiiu affeSaiione,ne{ uti^; ab ultimif amp;iam obliterath repetka t!poribui,qualia funt Io fer.öquot; «ntigerio.O’ exanclare,amp; profapia, nbsp;nbsp;Salioru carmitm

uix facerdotibui fuii fatù ititelleéla.Sedilla mut«ri uetat religio, confecratH utendü eil.Oratio uero cuiin fumma uirtut eil per j^icuttas,^ fttuftiofa,ß egeat interprète. Ergo ut nouorum optima trunt maxime uetera,ka ueteru maxime noua, Similit circa autO' ritatem riUio N«») etiaß poteß uideri nihil peccare,i]ui utiiur hit uerbii, q«.e fummi autores tradiderüt,mult!i umew reƒert,«o»l fo Imoi dixerint,fed etiam quid perfuafcrint ■ Ne ewim tibur' d’Wal'Kdum et Iurel)iilgt;un^i( iam in nobit quifquaferat. Licet Ca to ßt ««tor. Nee hos lodices,qq id Pollioni f I«ee«t,»ie gladiola,at'

Mefiala lt;{ixit,nee paricidatü,quod in coelio uix tolerabile ui-detur,nec collos mihi caluiu perfuafirii,qult;e nec ipß iam diceret. De confuetudine Caput XU. o Vpereß igttur confuetudo;nam fuerii pewc ridiculu,malle fer mone.ijuo locuti finthomines.quam quo loquatur,amp; fane quid eß «liuj uetuifermo,quam uetw loquendi cofuetudofSed huic ipji neceffarium tß iuditiu, conßkuendii'q; in primit idipfum,quid ßt juod confuetuditi! uocemm; quieß ex eo quodplures faciunt,no~ ( } men

IS INSTITVT. ORATORIAï

wf H accïpiat^ ftriculop/pmam Jitk frlt;ecfptuigt;i,gt;i0» ontioni m» df,fed(i}uoJ mdiwfÆ)««««. VnJeenim tintum t0gt;ii,utflitribiM reäit junt [iMttUgKur ut uelli,et ccmS i« gr4i/ult; frSgtre, Tt 'ut htilMitperf0tare,^uSIibtt hac uiuaferM dukatc, wï f r« lt;5 fuftuJo,^a nihil horu caret reprelgt;cfio)ie,at lauatnur, ettojeiuur, amp;nbsp;cöuiuimm ex cofuetuduie.Sic hi lû.jucJo,no ß ijuij uitiofe inut tit 'uißei!er'tt,pr0 repula fermotùt acdpientlii (ra.Nitm ut tranfei guemajin0jü uulpo imperiti hijuutur, tola fitpetheatra,Ü' omne drei turba exclamajße barbare ßdnuu-trgo cößuetui'uiefermom«, uocabocofenfum eruJkoru,ficul uiuendi,confen[um bonori.

De orthographia. Caput XUE

■X 1 V ne ijuonia diximiu,lt;fu^ ßt lojuendi régula,dtcendum quit ßribenlibufCuflodieda.^uodCrttd ifSoyfxJliKr uocat,nof reäe fertbendi ßientiam nominetnM. Cuiiu ars non in hoefoßta efl,ut nouerimiu ijuibut ijuitq^fyllaba literit confiet. Nam id lt;iui' dem 'utfra grammatici officium e{l,fed totam,ut meafert opinio, fubtiliiatëyin dubijs habet, ut longit [yllabü omnibui apfonere api tem ineptifßmum efl, tjuia plurimlt;e natura ipfa uerbi,lt;]U0dfcri“ Hgt;ur,patrt,fed interim neceffiiriücumeadöliteraaliumat^:aliS 'tntelleâum,pr0ut (0rrepta,uel produâa eli,fac'tt,ut malui,ulru arborem ßgnißcet,an hom'utem an bon!!,apice dißingukun palui aliud priorefytlaba longa,aliud fejutnti fignißcat,amp; cum eadem Ikera nominaliuo cafu breuif,ablatiuo longa ebl.virum feciuamur fl erunij; hac nota monendi fumut^ Similker putauerunt illa ^uo^; feruanda difcrim'uia, ut ex priepoßtlonem ,ßuerbum fe^uereiur ßgt;eäo,adie(ia fecundtt fyllabce s Ikera, exffiao,fe^i peHo,re‘’ nota s fcriberemiu-llla ifuo^; feruata efl à muliit différé tia,ut ad tum effet pritpoßtio o Ii(rt4»i,ruin auiem coniunfiio t acciperet, Itemii-, cum ß tempiu ßgnificaret,per Q, /T tomitf« per c,ß uero taufam per q , ac duasfeijuentet v v feriberetur. Frigidiora hia alia, utijuic^uid c juartü haberet, ne interrogarebit uideremur, St ^uotidie nS c0tidie,ut ßt nuot diebui. Verum hlt;tc iam etia inter

LIBER. PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,«gt;

»Pf«! l«fffMS (Udnuerunt.Quxri /iktin fcribëJo,friefeJ!’tieMS^ ftinum quem iwnfllt;e efftciunt,an quemfefaratayetferumre eomamp; »«et, «tcumdico Bht'uiuit,fecundiinie)iiin b li»fr«»i ratio fo/cit, «ures nia^it auJiunt P.Et immunit illuJ nttiuod utriias exigit,fe quentif fyllalxe fonouiäitm,M f'eminacoKinutatur.ES tiiainJi udenjk uerhif obferuatiotmejiam literim confonantem f!riori,an ftlt;ju(ntifyllablt;e ajiutigas. Arufjiextttim, ijuiafars tim fefiericr djfieftduJo e{l,S Itteram tertiit Jabimia.atflemut quia ex abfii-fientia terneli coinpoßta MX eamp;,primit reimquetur • Ndm k qui' lt;lem ht nuHù uerbù uteridum puto,t)iß quie /igKifieat,etiain utfo' la ponalur.Hoc eo non oinifi,qu(iJ quidam earn quolies A fequatur tiece0ariam eredunt ,(umfttc luera, qu^ ad omties uofdlet uim fuam perferat.Veru ortliogrdffci« quoq; confuetudbui feru'u idea' que feepe mutata e^. Nam ilia uetufii/jima tranfeo tempora,qui' lut amp;nbsp;pauciores literlt;e, nec fimiles hù nojirit eurum formte fue-r'ut,amp; uilt; quoq; diuerfâ,ficut apud Grlt;ecoî o liter«,qMlt;e interint |on^« ac breun,ut apud Hos,Merim pro fyllaba,quam nomme fuo txprim'u,po/iia e^, 'ij lat'mit ueteribut d plurimit m uerbit ulti-niiini adieâa, quod manifrfiü efi etiiex coluna roftrata, qute eH lulio MI foro poft ta.Interim G q«oq;,«t wi pulu'mari Solù qui coli' tur i«xt« adem Quir'mi, uefferug. quod uejferupmë accipimut^ De muMfione ctiS l'uerarü,de qua fupra dixi, nihil repeiere hic ne celfeeü.Yortaffeenim ftcutfcribebant,etia «o loquebaiur-Semiuo £«lej geni0i«re, diu no fu'u ufitatiffimi morii, atq; econtrario ufi^ Aamp;iült;Ö'ultra,porrefiasfyllabasgem'mi(,ut dixt, uocalibuffcri-pferunt. Diutiufdurau'«,ut E l iungend« eadëratione, qudCr« (i 11 uterëtur,ea cafibui,niierH'q;,di/creta efb,ut Lucili^ pracipil, lam puerei uenere e poftremum fac'uo atq; i, ytpuereipluresfiant, acdemceps- Uemgt; llt;/lendacet,fureiq; addes E,cumdarefuri lufjirü.

Quod quidem cum fuperuacuu eS,quia i tam longa quam breuii c 4 uaturam

4» INSTITVT. ORATORfA.

MtuTiiin haiet.tum McoinmoJü aliiju^nJo-Nim in gt;js,lt;jUte frcia niitin atl ultiwS liierain £ haMSt lt;l3f 1 longi» termmai utur, iHam rtilionem feijuëtes utemur E ijualm junt hlt;ec aureei^arge ß'miliit-lJlj: ijs prlt;fcifue,lt;jui ail leAionë itiflituërur,eiitini impetliaiéto trit, fuut in grtecit aaiJit atiieâione i iiifr«, quum non folu Jiitiuis cuß hut i« gurte ultima aß rtl Ht, fei tjuHufJa etia interponutyUt in Awiu.ijuia etymologia fx diuißone in trifyllahis faüa JeßJeret eam lilerd, Ai ßyllaiatcuiw fecunda nunc EliierS ftniinus,uarieper aamp;i ejferelat,quidam femper,ut graci,^ui damßngulariter tantum,cum in datiuü, uel genùiuu caßum inci' dijfent: Vnde Piéiai ueßu,^ aulai Vergiliut amantijjtmui uetu' fiaiis carminiiid inferuit. In ^fdem plurali numero E uteiantur, hi Syttgt;e,GaIblt;e.Ejl in hac lt;juoq;parte Lucilij pr^eceptum ,^uod ^utapluribmexplicatur uerfibut,ßijuitparu credat, apudtpfunt in nono rejuirat. Quid,i]uöd Ciceronis leporibuf,paulllq; infra, fere^uoties slitera media uocaliu longaru, uel fubieüa longii ep fe(,geminabaturIutcau/pe,ca/Pin,diuiffionts,iiuomodoamp;ipfum, ir Nirgiliu ^uoq;ßripßffe manui eorü docent. Atqui paululi fu-ptrioresetiam illud,i^uod nosgemina dicimui,iufPi,una dixerunt, iup.Etia optimin,maximui,ut media ilitera,qu‘t ueteribui v fue^ rat,acciperët,C.primlt Citfarit infcriptione traditur fadü-He-re nilc e litera terminamui,at ueterü comicoru adhuc librii inue^ nio,keri ad me uenit,lt;]uod idem in epißolii Augußi,iiuas ßua ma-tiufcripßt, autemendauie,deprehcdilur.Quid,nöCato Cenfo-riut,dicam amp;nbsp;facia,dicem V facie fcrippt, eundem'^;inclt;eteru, ^Uigßmiliter cadut modum tenuiil ^uod amp;nbsp;ex ueteribui eiui librit manifeßu fÆ.Et d Me/fala in libro de s litera poßtu fibe,amp; i^ua-fefcriptum in multoru libris ed. Sedan hoc uolutrintautores ne-fcio,T.Liuiu ita bis ußum ex Pitdiano comperi, c^ui amp;nbsp;ipfe eiife-^uebatur,hlt;ec nos l itteraßnimui. Quiddica uortices,amp;uorßn, tietera'i^; ad eudem modS, iju^e primo Scipio Africanui E literam ftcundam uertiffe diciturtNoßri prceceptores ceruom feruom'^; v ero

LTbER. PR.IMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41

t'folutru fcripferüt^quia fubieüa fhi uocalit in unumfonî! coi.’ ltfure,(3' confunJi ne^uirft,»une v gewtnifcribilur ea ratione qutm reJJiJi,nfulrofanè maJo uox,i]m5jiniiiniti,efficilur. Nff MutilRrr CUuJitn aoluS illa f aJ bo! ufin litrrS ajiecent. lUuJ nuRc meliut,ijuoii cui tribin ijuas fropofui litfrn rnor4mui,in ^uo fuerU hoIh adpitigur ftni fonu,lt;iMi ulebStitr,Nntu ut ab illo ^jui di/Hnf^uefetur-QuiJ tjua fcnbuiuraliter ^enuniiaiur! Ni«»i O' Cait« c. litera notatur,^uit inuerfa mulierem Jedarat,lt;{uia tam Caias ef[euodtataSyt^Uim Cdioi, etiam ex nuptialibm fatrit ap' paret. Nfc Cnfw Mw lilfM in pnenommu nota a(cipit,lt;jiu fo-tiat^amp;columna,exempta n: ft cowfuïf Jgfmj«4t4 eajë I«fr4 S S« If.ïimm c o S S . Hyfuburra cwm tribiu («er« notatur ,c Ifrti4in c/benJit.multafuntpenerithuiut-SeJhaci]UBij:ueret)r,nemotl!i iam paruit tjuitftionit exceJJèrint-Iuiliciü 4Üt fuum gramaiiciu i» lerponathit omwifgt;»)-N4m()oc ualere plurimuin debet. Egoucro ^uod cSfuetudo obtinuerit,fic fcribendü quicijdudieotjuo modo fo^ «4t.Hic fnim ed ußn literarü,utcujiodiant uocem,amp; uelut depo fitum reddat legentibutdtaq; id exprimere debentjijuod diâuri fu mui.Hit fer'e funt emëdate lo.juendi ,f(ribendi'i]; panes,duas reliquat,ftgntficater ornateq; dicendi, «on f^wi Jf gr4in4/if« aufcro: fed cum mihi officia rheiorir fuperfint,maiori open referuo. Rf* lt;li( 4Kt lila cog'ilt;atio,quofdafore,qui hitc quit diximin, parua ni-mium,amp; impedimëtaquoq:maiinalijuid agcdi,puient. Necipfi ufqiad txirfinS 4«xifl4tf,O' tneptas cautllationes defccdendum, atqihu inp^enia concidi,amp; commimui credo. Sed nihil ex pramma ticanocuerit,nifiquod fuperuacuü ed. An ideo minor ed M TmI liM) orator,qui)d idëartis huius dilipëtiffimuifu'ti,et infiio, ut in epiflolu apparet, rfdf lo^uendi uffuequaqiaffer exadorf autuimC .Citfarii freperunt edhide «««Icgia librilaut ideo minui Meffala nitidui,quia quofdam lotos libellos, non de uerbii mo dopnpulii.fed etiam literii, dediifNon obßant lut difciplinie per illas eiintibui,ftd circa lUas hitrenubui.

Cf Ce lelt;

41 INSTITVT. ORATORIA.

De ledlione piieri Capiit XHII* Sypere^ leâic, i« qua fuer utf:iat,uli fu^jtendere (piritum de' teat,quo loco uerfum dtlHgt;igutre,uii claudaturfenfui^unde iu eipiat,quandoattollenda,uel futniiftendafituox,quid quoquefle' Xu,quid lent!Uf,celeriin,coKcualiui,lenw dieendum, demonftrit' ri ntfi m of ere iffo non foted. V num fit ifiiur quod ift hac farie frcecifiam,ut omnia i/i-a facerefoffit intelligat.Sit autem in fei' mit leâio uirilif,amp;' (um fiiaiiitate quadam grauilt;,amp;'non quidetit frofiejimilü, quia eaimen eSl, amp;nbsp;ft fo'ctlt;s cawfrf teflantur, n«» tarnen ineanticum dilfoluta,ntcffalmate,ut nunc à fierifque fit, rffoeminata.De quo genere of time C-Ctefarem frlt;etextatum aJ hue, aeeefimut dixiffe,ficantas, male canta!,fi legit cantas.NeC frofofofoeiai, ut quihufdam f lacet, ad comicum morem fronun-tiari ueltmiEffe tarnen fiexum quendam,quo difiimguantur ab ijf, »« quibui port« ferfona fua utentur.Ctetera admoniiicne magna rgent, mi frimif, ut tenera mentes traâura'que altius quicquiJ rudibus omnium Ignarit infederit, non modo qu^e diferta, fei velmagitqute honefiafuntdifcant-Ideo'queoftime infirtutuin t^,utab Homero, atque Vergilio lt^Ho bneiferet, quanquam ai intelltgenJas eorum uirtutes,firmiori iudicio of us effet. Sed huic rei fufereSi temfus,nec enim femel legentur. Interim lt;amp;nbsp;fublimi-tate beroici carminif animus a/furgat, ex magnitudine rerum f{!iritum ducat,amp; oftimis imbuatur. Vtiles tragcedite,alunt tt ly riei,fi tarnen in ijs non autores modo, fed etiam fartes oferit ele-geris.Nam amp;nbsp;Grad licenser multa, nbsp;nbsp;Horatium Ml quibufdam

itolim interfretari. Elegia uero utique qua ama^amp;' hcndecafyl' {aba,amp; quibus funtcommata Sotadeorum (Nam de Sotadcis ne fracifiendum quidem e{i,)amoueantur, ft fieri fetefl; ft minus, certe adfirmius atatis robur referuentur^ Comoedia, qua fluri-mum ad eloquentiam conferee fotefl,cumfer omnes ferfonas ty ajfedus eat, quern ufum in fueris futem , faulo foilfuo loco itcam. Niim cum mores in tutofuerint, inter fracifualegenJa erit.

LIBER. PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4»

»nf, Je MentinJro loijMor, «ec fiiinen excluferim i«Iiof.Nilt;»i lati-uiijuoijut tuurts afferent utilitatitaliquij. SeJ fiueri(,lt;juie maxime ingenium «liint at'jue tfHimum «ugednt, frakf^emia, ctete-rif tfute aj erniliiivnem moJo fert'uient, lon^a a tat ffatium Ja-(H.MultHtn iurtem ueteres etiam latini conferiint,lt;}uaniiuam ple-ri^ae plm 'mgenio quam arte ualuerunl, i« frimit cofiam uerto-rum,quorum m tragceJijs grauiiat, »« comte Jijs elegantia,et qui Jam uelutatticifmos,inuemri poted. Oeconomia quoq: i« hit Jili-gentior,! fierifq; nouorü erK,qui omniü operu folam uirtutem, jententias puiauerüt.Sanäiias certe,et utßc Jica, uirilttas ab hit jgt;eienJa,quaJo not im oniniii JelicMrü u'tiia, diceji quoq;ratione, defluximuf-Deniq;credamuifummitoratoribui,quiueterumpoë-nitt4, iiel adfidë caufarü, uel ad ornamentü eloquenM affumut-N4m priecipue quidem apud Ciceronem, frequenter tarnen apuj Afimum etia, cteteros.qui funtproximi.uidimm Ennij.Aihi, Pacuuij,Lualii,Teröiij,Clt;ecilii,amp;alioriiinferiuerfui,fumma non eru dttionit modo gratia.fed etia iucunditatit.cum poëticit uo-lupt4titi« aurei aforenß alferkaiereffirent, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4ccf Jit «c»

»nejiocr« utilitat.cum fententijseorum.uelut quibufdam teßimo-nijstquie propofuere confrment-N erum priora illa ad puerot ma-g«,h«c fequentia ad robußiorespertimebunticü gramaticit amor^ ufu) leaionit,non fcholarit temporibui,fed uttte ffatio termini »«r. In pTielfgen do,grammaticuf amp;nbsp;illa quidem minora prlt;eßart debebit,utpartes orationit reddi ßbi foluto uerfu deßderet,et pedi proprietatesiquit adeo debent ejje notit in carminibin,ut etiam in oratoria compoftttone defiderentur,deprehendant'q; qu^ barbara, quit impropria, nbsp;nbsp;nbsp;contra legi loquendi funt poßta,non ut ex hit

itiiq^improbentur po'et‘e:quib»f quia plerunq-, feruire metro cogu-tnr. adeo ignofcilur, ut uitia ipfa alijs in carmine appellationihu nominitur.Metaplafmos enim,amp;' fchematifmos, amp;nbsp;fchematafut dtxi)uoctmuf laudem uirtutit nece/ßtati damiu- Sed ut com-ttonent artißcwIiS, O' mfmoriS agitet^ld ^wo^; ioiter prima rudi

ments

44 fNStiTVT. ORATORIA.

menM non mutile, Jemofirare ^U0t i]U‘e^; uerta moJie mttfligfn* du finbCircu gloffemuu enam,id eil, uoces mmus ufult;itas,no» ultima eiui {rofeflïonu diligentia eâ. Enimuero maiore cura iaM doceat trofos o»ines,quilgt;in freecifue no poëma modo, fed eua ora tio ornatur,fchemata utraq;,id eil,/t^uras,ijua^'^: M^iur,i}ult;e'que Jïiotvoiûct uocantur,^uor!i ego ficut troporU traâatü mi eum locum differo,t]uo mihi de ornatu orationii dicendS er'tt. Prlt;ecipue uero Hla mpgat animit,quit mi œconomù uirlin,^ua in decora rerum, quid perfona cui^; conuener'u, quid in fenfibm laudadum,quid W uerHi,ubi copia probabilif,ubi modue. Hie accedat enarratio hjlo riarum,diligent quide itla,non tarnen ufq; ad fuperuacuu laborem occupata. Namreceptas, autcerteclarieoratoribut memoratal trpofuilfe,fatu efl. Perfequi quide quod quifq; unq uel cotemptiffi moru hominit dixerit.aut nimilt;e miferilt;e,aut inanit iadantite efl, amp;nbsp;deiinet,atq: obruit ingenia,meliut ali/i uacaturaNam qui oéi ftiam indignas ledionefcedas excutil, anilibui quoq:fabulH acco modare operam potefl.Atqui plenifunt eiufnodiimpedimetit gri maticorum cömentarij,uix ipfis,qui cöpDfuerunt,faiii noti. N^M Didymo quoq;,quo nemo plura fcripfit,accidiffe compertii efl, ul (Ü hiporhf cutda tanq uanæ repugnaret, ipfim profcrretur liber, qui eamcötinebat,quod euenii pnecipua infabulofis ufq, ad ridi-cula,quiedam etia pudenda, unde improbiffimo cuiq; plcraq;fin' gendi licentia efl,adeo ut de Itbrit totii,et auloribu),ut fuccurrit, mentiatur tuto,quia inueniri,qui nunqfuere,nöpoffunt. NiHi (« notioribinfrequenii/fime deprehendHtur rf curiofis. Ex quo mihi ill leruirtutes grammatici habebitur,aliqua nefcire.

De officio grammatici,0” qiif primor-diaftncdicendi. Caput XV.

■p T finita quidefunt partes dua,quas hec profefiio pollicetur, id efl,ratio loquendi,^ enarratio autorü,quarü ilia methodi ten,hanc hifioricen uocant, Adijciamui tarnen eorü curaamp; quf' dam dicendi primordia, quibin atatts nondirhetorem capienteu infiituaab

LIBER. PR.IMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4f

m/Utuat-lgitur Aefopifabellas, jut fahulit nutricuhirî! jgt;rox!me fitatjunt,niirriii't fermone puro, amp;nbsp;nihil ft fuprt modï txnHeii te, iltinJe eandëgr^cHttnië ftyla txigere(onJifctint, uerfmpri» Mo foluere,gt;nox mutatie uerhit interpretari,tuin paraphritfi au Ja ciid uertere,juiit Jy hreuiart {uieJa,amp;‘ exornart,filuo moJo poe la fenfu,permiitilur. Quoi opw, etiu confummatie profefforihin difficile,qui cSmoJe traîtiuerii,cuicun^;JifcenJa fujficiet.SeH-tentia quoq;,^ chria, (y etliologiie^i/tiffl« Jiiiorü rationibutt upuJ gMMMiiticoj fcribiintur,quia initiü ex leéiione nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quo

rum oMrtiii/îmilit e(l riiti»,foriM Jiuerfu, quia fentëlia uniuerft' lieeduox.ethologiaperfonii contimetur. Chriarum plum ftexera tmJütur.Vnum fimile fentétiie,quaJ ed pofitit in uigt;iefimplici,Ji xttille,aut Jicere folebat. AlterS quo J eü in reffon JenJofmterra gatui ilte, uel cum hoc ti Jiâü effet, rejfonJit. Tertiu huic no Jiffi mile, cum quii tiS Jiiùffet,feJ aliquiJ feciffet,etiam inip/is fadit chriam puialt;tt,ut Crdtej, cum in Jodü puerü uiJiJfet,pieJiti;ygt;pii tiui percuffit-^t aliuJ penè par ei,quoj tarnen eojem nontioif ap' pellare non au Jent, fe J Jicunt yf^ùiÂu, ut Milo,qurin uitulS af-fueuerat ferre, taurum ferebat. In ()« omnibut Jeclinatio per tofjem Jucitur cafut,iy tamfadorü q Jidorü ratio esl. Narra-quot; tiunruins 4 poëtie celebratas,not'»ia caufa non eloquentia,trada das puto. Catera maiorie operit ac fjtirkus, latini rhetores Cflin' ^ufnio.nfCfy/iiriigrnniniiiticMffCfrHnt.'Grif« map^ieoperu fut rum amp;nbsp;onera,amp; moiion norunt.

An oratori futiiro necefTaria fie pluriiiiTi arcuimfciencia. Capiic XVf. tr Aec de gramatica q breuiffime potui, no ut omnia Jicerê,fe^ infinitu erat,feJ ut maxime nece/faria,nuc Je ca-terii artibui,quibm infUtuenJos priufqua rraJantur rhetori,pue‘ ros exiflimo, fhridim fubiunga, ut efficiatur orbü ille Jodrina, quam p^reci iynoxxoTtaeiiAwut» uocut. Num ijfJemfere unnû, alia rum juoJ JifciplinuriftuJû iuÿreduaJafuntt qua juw amp;nbsp;ipfa

Miet

4® INSTITVT. oratoria.

»rttsfunt,amp; effe ptrfeâti Jtnt hii or mH [ciëÙA no pote fl,nee ruf fut »i efftcieniu orutorr fttii ualêt folte ,Mfint huic operi necef-farilt;e,lt;fuieriiur.Nitm ^uid,wtiuiüt,itd ugendS c4ufum,dicendi'~ ue fententii perti/net fcire,quemlt;tdinodu dntu linea (o/}iiuii,m4n gulu itijuit ItiteribuipoJJint. Aut ^uo meliut,uel defendet reu, uel reget confiliii,:]ui Mura fonos nomMin ,amp;ßt4iiis dijiinxerti Bnumeretfortuffe tnultot,i]uSliIgt;et utiles foro, qui nee geometreii uudiuerunt.nec muftcos,nifi hue communi uoluptute MriS,iMelli' g4«f. Quiti« fgo prim» hoc reffiondeo, quod amp;nbsp;M^Cicero feri' pto ad Brut» librofrequetiut tep:atur,non eum à nobu inß 'nui ora torem,quißt,autfuerii,fed imaginem quanda concepi/fe nos animo ferfeÂi ilhult;, f x nulla parte ceJJântis.Nam 'Öf fapientem for mates,e» qui ßtfuturin cofummatut undiq:,amp;(ut dicüt)morialis quidam deus, nömodo cognkione c^eleßiS uel mortaliüputSi inßi tuendum, fed per quiedS parua fane.ßipfa demü ‘eßimes,duciit, ßcut exquißtas imterim ambiguilates,no quia ceratinie,iui croco-dilina poffmt facere fapienté, fed quia tllti ne im minimie quidem oporteatfalli.Similiter oratorë, qui debet effe fapiens,no geome-tres faciet,aut muficHt,quie'qi hit alia fubiunga,fed ha quoq; artes. Utßt cofummatut,iuuabut. Nißfcrte antidot» quidë, atq;alia,^ morbie, aut uulneribut medëtur, ex multii atq; interim contrari/s quoq; inter fe effeflibut eóponi uidem^,quoru ex diuerfisfit illa mi xtura una,qua nulli ear» fimtlit efl,qbut coßat,fed proprias uiret ex oëbut fumii, amp;nbsp;muta animalia mellit illü, inimitabtië humana rationitfaporë.uarioflor» ac fuccoru genere perficiür,nos mirabi-mur,fi oratio,qua nihil praßatiut homini deditprouidentia,pluri-hut artibut eget f qua etiam cum fe non oßendunt in dicendo, nee proferunt,uim tarnen occultafuggerunt, amp;nbsp;taciia quoq, ßntiun-tur. Fuitaliquit fine hit difertut,at ego oratorem uolo- No« multi adijcittnt,f rd utiq; non erit totum,cui uel parua deerunt, amp;nbsp;optimum quidem hunc effe conueniet, cuiut etiamfiin arduoffes efl, nes tarnenpracipiamut omnia,ut faltemplura fiant-Sed cur defi-iiatani-

LIBER. PRIMVS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4*

^nMraenimperfeâum oratoremtjpnon profcüet* TdrpKf r^; liefjierätur.ijiiiciiuid fieri fotefi.

DemuflceiSreiuslaudibus. Caput XVII.

* Tjjfgo «el tudccio «eter« poterS efii cowtetw-N« ^«h ignO' rat muficenÇutJehic primu lo^war) unt«illit iamanii^«« teporibui »öfiuJij moJo,iieruetiigt;m uenerationif habuijfititt ijJeifi inulic!,amp; «dteSjÖquot; fapientes iuciicarctur^Mittaalio!,Orpheus el Lwuf.^uor« utrunij; J^s gen««mgt;4lterK uero, ijuoii rujes ‘{uoq;, Mq;it^reßef itnimos admiraMne mu!ceret,no feras modo,fed faxt etia,fyluasj;duxifi'e,pofteritatif memori« tradiiä e^ .EtTi-magenes autor esf,omnium i« I aeris ftudiorum antiqui/fima muß ten exiiiijji. Et seftimonio funt clar^imi poctte,apud q«oj inter regalia conuiuta laudes heroum 4c deorii ad citharam canebantur. lopitt nie Virgilij, nonne canit errantem luntm,folisg: labcrestOquot; tieteral quibus certe palam confirmât autor emmentiffimus, mufi-cen cum diuinarum etiam rer«« cognitiouc effe coniunüa, quoj fi datur,erit eiiSoratori necefiäria,fiijuide(ut diximus)h^ec quocj; pars, ijuie ab oratoribut relira, àphilofophis efi occupata, nojiri operis fuit.ac fine omniS taliS fcientia, nö potefi efie perfeda eia ^uëtia.At^iclaros nomz/te fapiëti^ uiros,nemo dubttauerit fiudio-fis mufica fuiffe, c« Pythagoras,ttil:eum fecuti,accepta fine dubio «ntquktM opinionie uulgauersnt,mundu ipfum eiin ratione,efi ft compofitu, quam poßet ßt lyra imkutit-Nec illa modo contenti difitmiliü cöcordla.quam uocant barmoniam.fonum quoq;his moti bus dederunt'Nam PUto c« in alijs quibufdam, tum pr^ecipua in Timieo,ne intelligi quidem,nifi ab ^s.qui htc quoq; parte dtfcipli-w« diligiterperceperint,poteß. ‘^t philofophit loi]«or?ij«o rum fans ipfe Socrates iam fenex imßitui Igt;r4 non erubefiebatj Duces maximosamp;fidibusiiy tibijs ceciniffe traditum,amp; exerci-tus Etcedtemoniorum muficisaccenfis modis. Qwddutem aliuj in noßris legiSibus cornua.ac tubiefaciSn ^uor« cöcëtut q«4to eil itehemetttior,tantü Robm»« j« bellis gloria citttrit priefiat. No» i^itMi*

49 ÎNSTITVT. ORATORTA.

ignurfrujirii Plitto(iuiliuire,quem 7rtiMT/nÿvuocMt,«e(eJJâriS muftcen creJiJit. Et eiin feate,quie ahjs feuertfjïitiit, ilijs affieiri mtuiJelur,iiri»idpes,i»hacfuerefententia,utexifi-igt;niirétfifif' tum aliijuos nonnulU opéra hdfludiji aaomojaturo}- Ef Lycur^ ^us iurt/Jimarü LaceJlt;einoniislrguinauior,muficefJifcipligt;iaiH frohauit At^: eam naturaipfa uijeiur aj toleranJosfacilim labo Tes,uelut muneri »obù dediffe.Siquidé amp;nbsp;remige catin hortatur, «ff /ÔI2 in ijsoperibiHy in ^uibin plurill eonatm, pneeuntt aliquit iucunda uoceconfjnratyfed etiafinguIorSfatigatio,i]ualibet fe ru-di modulationefôlatur. Laudëadhuc dicere artit pulchernmit ut' deor,nondü Mm? fS or4for( cöiungere.rra/eamui igùur td ijuof, ^uodgramatùequouda.acmu/icetuitôiæfuerüt. Siijuidë Arcki-Mi, Arifloxenin, etiam fubieâagramatice» mufùte pulauC' runtyamp;eo/dem utriufq-.rei preeceptoresfui/JiyCum Sophron ojlt dit, mimoru ijuidem f(riptor,fed t^uë Plato adeoprobauit,ui fup' fofiios capiti libroseim,cu»i moreretur,habui/Ji tradatur, tü Eu polif, apud cjuë Prodantui lt;amp;nbsp;muß'cen,amp;literas docet Et Mari-cas ^ui eil Hyperbolus.tiihil fe ex muftcii fcire,nifilfteras confite-tur. Arifiopkanes ijuo^inouno libro, fie infiituipueras antiquitus foittosejje dewonfirat.Etapud Menandrum in Hypoboltmlt;eo fe-ttex,qui repofiëtifili» patri uelut rationë impendiorS, quie in edu cationem contulerai,opponent fe,pfaltii,lt;amp;' geometrie multa dicit dedifJe.Vndeetia tile mos, ut 'mcÔuiuijspoücoenacircüferretur lyraicuius cum fe imperitu Tkemfiocles confe/fin effet, ut uerbit Ciceronii utar,kabitus efl indoâior.Sed ueterü quoq; Romanoru epulis fides ac tibtas adkibere moris fuit. Verfitt quoq, Salioru ka' kent carmen. Qm« eu omnia fint à N«m4 regf infiuula, faciunt manifefiS,neillis quidë,qui rudes ae ielltcofiuidëtur, cura mufi' cts,quanta illa recipiebat eetas,defuiffe. Deniq; in prouerbiü ufiji grlt;efor«m celehratü esfindoilos 4 mufis atqsgrat^sabeffe.yer» quid ex ea proprie petal futurus orator,differamut. Numeros mu fee koket duplices,in utcikin,« in corpore,utrtufq; enim rei apnn

quidoiH

liber PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49

^uHimmciJusilifiJeräiur. Vecùriiiiont Arifioxoïin m/îcin Ji^ ni Jit ’m f v9|M(i» O' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;et ^irfox,j«orS alterum moJulaliane,

lt;iinor( dlKrü, dc /ôn» con/hit gt;nbsp;Num igitur no hac omnii orttori neceffiritiiiuorü unum iiJ s^ejlS, alitru ad ctllutioné uerlgt;orH,ter tium tld flexm uocit, qui funt m agëdo quoq;fluriini,perimet.Ni fl forte m ciirm'miiin titniS,^ 'm cunticu fxigkur /IruHuru quæ dtm,amp; 'moffenfii copulutio uocuni,amp; m agendo fuperuacua eil, «ul noneopoftio, amp;nbsp;foniu i»i orutionf ^uoj;,M4rif fro reru modo tJhibetur.ft'cut 'm mufice. Nlt;in^; amp;nbsp;uoceyir moJuIaiione graditi elate,tucunda dul('lter,nii)derata len'Ker ca»'it,totaq;arte confen-tit cum eortitqute di(ütur,affediibui. Atqui m orando quoq; mten fo uocii,Temtffio,jîexuf,pert'met ad mouëdos audientiu affediu-Alla quoq:t3‘(ollationit, et uocù(ut eodeni ufur uerbo)modulatn ne concitationë iudicum.alia miferieordia petimui,cum etâ orga-Hit,quibm ferma exprimi no potefl, ajfià animos 'm diuerfum ba' bitum fentiamin. Corpork ijuoij; drom;, CZ aptm motus,qui dici-tur ivful/ui« efl necejfariin, nfc aliunde peti poteil, 'm quo pars aüionisnon m'mimacon/Ïft'g,quaJe refepofiiinnobit eillociu» Age,ft habeb'tt i« frimn cura uocis orator, quid tam mufices pro' priumf Sed ne hac quid? priefumenda pars e{l,utuno'm terim co' tentipmuiexemploC.Gracchi,pr‘ecipui fuorum temporuorato' rii,cuiconcionati confipëspofl eum muficui,fifiula,qua tonariou uocani,modos,quibm deberet 'mtendi,mifiiftrabat.Htecei cura iti ter turbidijfimas aüiones, uel terrenti optimates, uel iam timenti fuit. Libet propter quofda imper'iiiores,etia craffiore(ut uocant') mufa,Jubitationë huiin utiliiatis eximere, ndm portas certe lege» dot ordtori futuro cócefferint. Num igttur hi fine muficefat ft qu'it tam cact» dnimi eil, ut de alijs dubitet, tllos certe,qui odrmntd ai Igt;rdm compofueruHI. Hlt;fc diutiiuforent dicëda,fihoc fiudium ut lut nouum praciperë. Cum urrountl^ukut d Chirone,atq; Achil' Ie ufq; ad noftra lëpora apud Dmnes,qui modo légitima difciplmi Kn fint perofi,durauerk , non til com 'tt tendu ut illa dubia facä, i defet^O'

»o INSTlTVT. ORATORIA.

dfftnfîonii folidtuJine, Q^mw «xt fitk iam ex ifits, c^uHih fuin mlt;gt;^oußn,txe^ii,(rediel[emanifefttly^uamil’i,etqvateniH mx fceplaceat, aperiiin titmêfrofitendu futo, «o hSc d me fneeifii, jud! nieim fcenit effceinindtii, amp;nbsp;impuduie modit fraâd,m» f X fxrtc mieiimd, ji juid ót notif uirilit rohrü magt;iebat,ex(idK,fed ^ud Idudesfotiii cimebdtur,i}Udjiamp;‘ipß fortes cdnebdt: h-ecpfdl teriii,amp; fdmbiKdetid uirp^ititbiu probù recufiindd,lt;jiiie fecundKiH eogniiioné rdtionilt;,dd mouëdos leniëdos^;dffeâisgt; plurimS udlelgt; Nxm et Py thdgorS dccepimisi,cocitdtos dd uim pudicte domui df' ferendd iuuenesdufft mutdre in (fondeü modos libicind/öpofuif fe.Zt Chry/ippui etid nutrici!,iiuie ddhbëtur infdntibiis, dlleäd-tioniyfuH ijuodddcdrmê d/Jigndt-EtiS nö inerudite dd dedumdH' dumfiâd mdterid,i» ijud ponkur tibieen,^ui fdcriftcdti phrygiuin ftcinerdt, déloitloin infinid, tr per priecipkid deldto dccu/dri, ^uöd (dufd mortu fxtkfrie: qute fi diet debent db ordtore,nec diä tkrd fcientidm mujtces po/funt^juomoda no hdne ^xp drtem ceffdridm effe operi noßro,uel iniijui confentientf

Commodâgeometriâoratori. Caput XVIII. T N geometrid pdrtëfdtenturejji utile teneristetdtibin,d^itdri nxn^; dnimos,dtq; dcui ingenid, amp;nbsp;celerkdtë perdpiendi ueni re inde concedunttfed prode/Je edm,non ut citterds drte.f,tü per' ceptee fint, fed cum difcdtur,exifHmdnt.Id uulgdrie opinio efl,nec ßne cdufdfummi uiri etidm impenfim huic fcientilt;e operdm dede' rwnt.Nxm cum ft geometrid diuifd in numéros dt^;formds,nume rorum tjuidem notkid nö ordtori modo, fed cuicunif; primit fdltem Ikern erudko neceffdrid eSl. Iw Cdufs uero uelfrenuentifftme uer fdrifol», in juibus dHor, non dicofi circd fummds irepiddt,fedfi digkorum fdltem incerto, dut indecorogefiu d computdtione difi fentk,iudicdtur indodus-llld uero linedrif rdtio,etipfd ^uidem cd Jk freipienter in cdufds, fi de terminis, menfuris'lt;j,funi Ikes,fed hdbet mdiorem ijuundS diidm cum drte ordtorid cogndtionem. hm primum ordo eff geornttrut ne(ejjdriut,nonne amp;nbsp;elojueuM i EX priori-

liber PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5«

f rioritw gfomf (rû frétât infe^uentilt;i,amp;' certû i«cfrfâ,«0H«f i J «iHkfnJo ptimuif QuiJilla fropofitarSquitfiioiumconelufi'o, Won lotit fne conlfat fyllogifmuiPropttr ^uoj f lures inuenies^ui Æâleflit«fmilem.juàm ^ui rhetoricit fateantur hune artem. Vt rum amp;nbsp;orutor etiam ß ruro, non Mme n nun^uuntfrotabit Jiule' dicf.Nâin amp;nbsp;fyllogifmii ƒ res fofcetjitetur,amp; certe enthymemit rhetoricus e/l fyllogifnim. Drnj^; protâtionum qwæ funt fO' tenùflimie, ^nmimcie, linrM^it uul^o dicuntur. Quid autem mugis oriitio,quùm frotuiicnein feiitiFulfa qaoq; uerifiHiiliii,geo metrtu rttiione defrehenjit .T it hoc O'in numeris fer i^uafditm, ffeudogmfhias uorenr gt;nbsp;tjuibiu fuen luderefolebamus. Sed uliu muiorufum-Nam quit non ku frofonenti credit,quorum Imo r«m extremie limit eunde mëfurum collig^unt, «orï jfuiium quoq; quod ijs lineis continetur,pur fit neceffe eiifutid fulfum esl.Nmi frimumrefert,cuiui fit formic ille circukult;,rrprehenfiq: 4 gfomf frif /ilt;nl hiftorici,qui niâgMSMiJinfin infulurum fmis ppnificuri rtu uigutionisumbku crediderunt.Num ut quitq; forma perfedifftmu tä,ku cufuciffimu. Ideo'q; ilia circumeurrens Hneu,fi efficiet or-km, quit forma eil in plunii muxime ferfeâu, amfliinffuiium complefletur,quùmfiquudratHparibus oris efftciat 'Rurfiis quu-lt;Ir4t4 triângul«, Iriawgidn ipfa plus aquis luieribus, qua« wirf-quultbus.Sed uliuforfitun obfcurioru,nos fucillimum, ttia iwpori tiSffequumur experimentum. kgori menfurum ducentostir qua-drugintu longkuditiii pedes ejje,dimidioqi in laikdine patere,no ferèquisq eH qui ignoret,et qui fit circukui,amp; qitaniï cumpi cluu dut,colligere expedkuAt centeni et tflcgeni in quunq.pariepe-des idem (futiii extrrminant. Sed multo oinphui diui/ae quutuor li ntk urea faciunt. Id ßcSputare quern fig«, trt«ioritm numeriu idemdifeut; num deni in quudram pedes, quudragintapercram, »lira centum friit. At fi quinideniper laifra.qeini in/rente fint, ex il!o quod ampledunlur quarts partem deducet eodem circudu âu .Siuero porreäi utrinq; undeuiceni fingutis di fient, no pluret d t tniM

ft, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oratoria.

wtw e^uiintdi hMüt, fer c^uot lögttuJo ducetur, circip 1« aüt l'niea,eiufiem ffiiitij erii,cuiui ea i^uie centum continet. Itt ^uic^uidform,e ^uudrati detruxeric,timplitudini quoq; feriiit.Er go etiS id/ieri pote{l,ut witiore circuüu, minor loei amfliiudo clu datur. Hoc in plinie, N4m in collibin ualliiin'^;,etiSimperitop4-tet,flui joh ejje quàm cteli. Quidi.juod je eudem geometria tollet td rutionë ufii; mundijm qua cum fiderü certos coj}itutosq;curfm numerif docet.difcimut nihil ejJe inordwatu atqifortuitum, quod ipfum nonnunqua pertinereadoratorcpoteü.An uero cum Perl' des Athentejes folie olfcuratione terrilos, redditit eius rei caufis, metu hberauit,aut cü Sulpitius ille Gallus in exerciiu L.Pauli de lun,e defeüionedijferuil, ne uelutprodigio diuinitusfado mililii animi terrerëtur,uouideture/Jiufusoratorisofficio( Quodfi Ni das in Sicilia jcifjity «on eodë confujiu metu, pulcherrimu Alhe-nienftum exercitii perdidt/pt; jïcut Dion,cum ad dejiruenda Dia uyfii tyrannidë «f «ir,«on efi tali cafu deterritus. Sint exempla li' eet u jus bellid,trafeamus!j:quo'd Archimedes unusobfidionë Syra tujarum in longius traxit,illud utiq; tam propritiad efficienduiH quod intendimui,plurimas qu,e/biones,quarü difftcilioralia ratio ne explicatio eji,ut de ratione diuidëdi, de feäione in infiniiii,de celeritate augëdtlinearibus illis probationibus folui jölere, ut fiesl oratori(quodproximui demon/lrabithber)de omnibus rebus dicé' dum,nulle modo fine geometria ejjè pofjit orator.

De prima pronuntiadone.ô'gC' lliisinftitutione. Caput XIX. DAnJum aliquid comoedo quoq;,eateniis,quaproniitiandi jete tiamfuturus orator dejiderat-Non enim pueru,quem in hoc inßiiuimus,autfoemine,e uocis exilitate frangi uolo,aut jeniliter tremere,ne uilia ebrietatis ejfingat,nec feruili uernilitate imbua-tur,nec amoris,auarttilt;e,metui,dtfcatajfeéium, qute neq;oratori funt neceUdria,'amp; mentë pracipue in lt;etate prima tenera adhuc, amp;nbsp;rudern infidimt lt;nbsp;Namfrequens imitaM,tranftt 'm mores.Ne

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yî

Jf/lw ^«iomnilt;,iK' matin â comaeJit fetenJin eH, juatig fnim «iruM^iforï nd quendtm modü friejinre debet ordior^flurimum timen aberit àlcenico,gt;iecuultu,nec manu, nec excur/ibnthn ni-mm-Nam fi qua in hu ars e^ Jicentiiî.ei« prima eil,ne art effe ui deatur. Quoil eil igkur huiut doUorù cff^iciîiin primit uttia,/ï-qMifuntjOr« emendet, ut expreffafint uerba,ut fuit,qult;eq;Hterie Ionie enuntiëtur. Quarunda enim uel exiliiate,uel pimguiiudine «imia laboramin,quafda uelut acriores pai « effiàmin, Û* ali) J no dij]imilibut,fed quafi hebetioribm permuiamtn- Quippe f lkerlt;e qua Demofthenes quoqjaborauk, fuccedk, quarü uit eilapuj cum c ac ftmiliter G non i(iilurriit,i« t ac o mallüi' tur. Ne f «ero qaide illas circa sliteram delicias hic ma^ifler fe* ret,nec uerba in faucibus patietur audiri,nec ori« imankate refont re,nec quod minime fermonipuro conueniat,fimpli(ë uocie natura pleniore quodamfono circMlinire, quod grteci uKrocm-nMa/jSl^ct dicunt- Sic appellatur eantM tibiarü, qult;e praclufts ijuilu) elarf' /cwnt forammbus,reéiomodo exku grauicrefpirku reddunt.Cu rat« ftii'« 5 extremie fyllabit intercidant,ut parfibi ferma fit, utquotie$ exclamandu erR,Iaterü conatin fitille no cafttM,ut gegt; flin ad uocf,uulf 1« ad g^e/lü accomodetur. Obferuandü erk etia, ut reüa fit fades dicentis, ne latra deiarqueantur, ne immodicin liiatM ri^ü difientat, ne fupbmn uultM, ne deieüi in terra oculi, ne iMcIinata utrolibet ceruix. Nam frons pluribus generibus pec' cat-Vidi multos quorü fupercilta adfingulos uocis eonatus alleua-rentur, aliorü confiriÜa, alioriî etiam dijftdentia, eum altero in uerticem tenderent,altero penèoculus ip/ê premcretur. Infnitunt autem,ut mox dicemui,in hk quoq; rebus momenrü eil-Et nitil pt teil placere,quDd non Jee ef.Delet etiam docere eomœJiu.quom« do narrandum,qua jït autorkate füadendit,qua conckatione con^ furgat tra,quis fiexus decent miferntionë.Quod «a optime fnciet, fl eerlos ex comaedijs eleger« locos, amp;nbsp;ad hoc maxime idoneos.id eil adionibus ftmiles.lidem aute ndpronuniiandu no modo utilijfe d j mi,ue~

J4 INSTITVT. ORATORIA.

mi.uerS aj äugenJa ^uo^; elojueniu muxime itccomointi erüt.Et hfc ilu inprmt lt;ttis maiora «ö capiet. C^eterU cum kf^tre oratio nes oportebit,cü uirtutes larï iam fentiet, tS mihi dilifëi aliquif, ac ftrititi a0ijbat, ne^ifolüItâtoneforinttuerSetia t^fctretit' fia ex hia cogat, amp;nbsp;ea dicere fiantë dare,amp;ijuëadmodum agere oporteb'n t ut firotitiUf fronuntiatione uocc amp;nbsp;lueweria exerceab N( illot ^uidé reprehendëdos putët^uipaulü etiS palaftricit uaci urrbtt.Non de ijs lo^uor,lt;juibiti pars uitlt;e 'm oleo.pars 'm u'mo con fuigt;iitur,lt;jui corporit cura mentë obruerat- Hos enim abeffe ab eo, ^uë mfiituimut, qlongiffime uebm.Sed noinë ed idem i/'sà ^uibua geft’’ motut'^:formatur,ut rfâi» fmt brachia.ne 'rndofi^e ruflicte' ue manut,ne ftatus mdecorui, neijua 'm profereniu pedibus mfci tta,ne caput oculi^ab alia corporis mcimaiionedij/îdeaut. Nam nfc fcoc ejjê 'm partepronütiationis negauerit qu'is^,nec ipfam pro nuntiationë ab oratore fecernet.Et ctrtequodfacere oporteai,n5 indtgnandi efi difcere^cu pr^tfirtim btec chironomia,juit e^l(ut nom'meipfodecIaratur)lexgeflin,amp;abillistëporibHsheroicii or ta ftt,td‘ â fummis Gracite uiris,amp; ab ipfo etiam Socrate proba' ta,à Platoneijuoj;mparteciuiliXpofitauirtutum,amp;àChy/ip-fo i« praceptis de liberori educatione compopM nS oimffa. Nam Lacedamonios ^uidem etiam faltationem ^uandam, tanjuam ad lella^uoijtutilë, habui/Je 'mterexerc'ttationesaccepimm- Ne^;id ueteribin Romiin« dedecorifu'u.Argumëtum edfaccrdotum no' mine, ac religione durant ad hoc tempus faltatio ■ E( i//lt;i m tertio Ciceron 'is de oratore libro uerba Craffî, juibuspracepit, ut orator utatur laterum 'mclmationeforti,ac uirili, non à fcena hi-llrionibus,fedab armis,aut etiam à palaflra,cuiut etiam difciplb na ufus in nofbram ufj.atatem fine reprehenfione defcendii,à me tamë,nec ultra pueriles annos retinebilur,nec m i/s ipfts diu,ne^: enimgefium oratoriscomponiad fimilitudinem faltationie uolo, fed fubeffe aliquiJ ex hac exerc'ttatione puerili, unde nos nS id âgé tes,furtim decor ille difceniibui tradilus profcijuatur.

An prx

LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«

An prxdic'la difcendafint codé tépore. Capiit XX.

QV neri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiiUl'crnJa fint hitc,rigt;Jem teinfort U' *

menbaJiomnia,amp;ftrci^i^^ijit .NegnnttnimijuiJouit ly*/..,» , ..

^ui^ign^iëijôtur «nimi*), ocJo^eturtôtJifciplinif i« ^^iH^rƒul« y • tendèn(iî«f,4if.[ù4j nei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lïS clt;irpui,nec dies (ufftcTot, Et jï quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r^-’'

iriixinie h^ecpotMur.^jisTötußic^t^en pueriles ijMnoj ont rtBonoprtfiJt Seif ne-n^otiiperffuiunt,^udBtttm MifUM ftumO' • «I ingfMi) «ilfdt^Ujf ko eft 4giî« amp;nbsp;uelox,/ic «i om«f porte(ut «4 iJtXfrigt;n)/^fnàt, ui ne pcffit ijwij; «liouwi 4gfrf fint» una«, inpluroueronBneodemdiemoilcyfedeoäemteiiipDriijmitientpt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c

?' fu^im^endot.An aero ckbirœ nbsp;nbsp;«on /imal, lt;0“ mrwon«,

fon^UDCii,amp;pluribiHfle]altnjenuuni^(u^iMei^oUe^er^ '•lt;, y-tn.

MO!iJotf?4*jJfrcauu»r,41ioîIifwlt;itrlt;l)a»fjco»itôifHf,prol4«f,«e fês^uidem Btiofui, terton legem temporuniferuot • Et ktec fori'*,,,.^.'’/ ’ ter omnio.Qiuii nôi i^niiamp;îû necijfîuie ië^ekenfi i nonne ■ «Ii4lt;Jilt;im»),lt;ili4prouiiJf»ia)fcHmfâritfrMiüén'liorfram,ekftje iierboruni,conipBjttio, geßusipronuntiotioj uultus mpfw'oae defi~y^ [ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

derentur.Quie/tuelutunixBiiotutomdiuerfoparentJimu!,cur-’ non plurimil (urif horos porliomur^cum prtefertim refidotani^ . Tn- lif i— mos,ocreporetuorietosipfo,contro''juefitali^onilt;) difficiliiM inloboreunoperfeueroreildeo^ue irfiyliuleiHone reijuiefcilt amp;nbsp;ipfius Icâionii tifdium 'uiâbin leuotur. QMmlitet malta ege •’ “• rima), i^uodom tomen modo recentes fumuiod id ^aod îïitif imut.

Q«« non obtundi po/Jit, fi per totum diem cuiufeuhq: ortii unum mogil}rumferotimutotionerecreobitur,fi(uti)icibiit^uorugt;n diuerfi'tole reficitur fbomochui, pluribtu minore Midio oli~ tunoutdicont iftimihi ^^u^e fit olio rolio Jifiendi ,figrommo' ' •* ■*' ticofolidcferuiomus,deinde geometrietontum.Om'ittómuiin' ' ttrimquoididicimui,moxtronfeamuiodmuficum ,excidontpria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

ra, cum Lotinii /tudebimin liieris, non rf(|iciama) od Grit' ’ tas, amp;nbsp;ut femel finiom, nihil fociamui nifi nouiJfimum.Cur non ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;

idf/aadema)agricolk,neara(l/imal etuineto.et oleos,etarbuftu d 4. {olont,

JS INSTITVT. ORATORÎA.

y (gt;nr, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eoliiiit,tif friilif amp;nbsp;pecBrihiM nbsp;nbsp;hortii amp;nbsp;aluenritiu accoimnojet

cunmfCuripft forenpbintiegotijf,alijuitliteftderijs ami corum,al!^u:i{ ralionilrits Jciineflich,iiliijitilt;i cutlt;e coj;^orit,nonm' ueluplatibui quaiJieJamuif^uiirK nof unaresijuitbbetn.hilfn termittcntes fatigaret, AdeofactUui eiimultafacere qiiamèliu, lllud tjuidéminime uerendS edi, ne laborem jludiorü piteri difft' fill lu lolerenimeq: enim ulla atas minin fdrigatur.M:rü ß't forp' tan,fed experimetit deprehendas- Nam amp;nbsp;dociliora funt ingénia friin ijnàm obduruerunt. Id uel hoc argumentapatet, quad intra biennium iptam uerba redeformare potuerunt,auamuii nullo in^ ftante,omnia fere loi]ui!tur.At nouiti]snofi-rif,per ^uot annos fer mo latin ut répugnât! Magii fcias, ß juem iam robufium inßilue-reliierù coeperu, non fine caufa diet TcetiAoiUKSèit eos, iiui in fua quid^: arte optime faciant.Et patientior efl laborù natura puerit, ^uàm iuuenibuf,uidelicet ut corpora infantiu,nec caftt,iiuo in ter ram loties deferuntur, tam grauiteraffligit, nec ilia per manin, genua reptatio,nec po/lbreue tempus continui lufui,amp;tO' tius dieidifcurfus,ifuiapondusilliiabed, necfeipßgrauant,ßc animi i^uotp; credo,lt;juiaminore conalu mouentur,nec fuo nifußu-d'ijs infißunt,fed formandos fe lantitmodo pritßant,non pmiliter fatigantur, É^‘etereafecildumaltamietatisilliusfaciliiatem,ue' lutßmplicius docenteis fe^uuntur, ne^; iju^e iam egerint,metiun-lur. Abed illis etia adhuc laboris iudiciu-Porro ut frequëier exper ti fumus, minusafftcil fenfusfatigatio t^udm cogilatio' Sedne (?/ paris ^uidem unjuamplus erit,^uia hisatatibus omnis 'm audien-do profedus ed. Cum ad flßü fecedetcum generabitipfealisjuid attj; componet,tum inchoate heec fludia,uel non uacabit, uel non li bebit. Ergo cum grammaticus totum diem occupare non poffit.nee iebeat,ne difeentis animü teedioauertat, ^uibus poliusfiudij$ hiec temporum uelut fuccifiuadonabimus! Namnecegoconfumißu' dentem tn his artibus uolo, nec moduletur,aut muficis notis canli' ca excipiat,nec uti^; ad minutijjima ufip-geometrite opera defeen' dat,no»

LIBBR PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ir

inifim coMefJnm 'ut [ironStiitnilo, necfal tdtorrm i« gf/f« f»««« fl omni« nif,ere)gt;i,fuppeilitahii («nifti tempu^, long« f/î fnim juitilifcit lt;etiis,amp; e^o non Jt ttrJit loijuor-Denitjue cur in liH omnitu), lt;}ult;e JifanJa cntori future futo, eminuil Pluui 5«! non (ontentM elifciplîtiif^quaf prttfltrepoterattt Athtnte.non Pyilwgorforam, uJ q«oj in Ijdli« nnnigüUfrnf, Atf’ypti eerdctesaJijiiiiiijieorumarcamptrdiJic'H. Difficultatiipäiroci ni« pneftximm /fgnàirf.Nfqjenim wlit operif «mor e{l,titc ^uiit ƒ ( Innefht, utj; rf rum pHkfcfrrim« tlBijutntia,petilur ipflt;t,ffd ud nilfm ufum,amp; forJidum («crMUi ttccingimur-Dicant fine hit in fo ro multi,amp;tcijuiriint, Jum fit locuplctior ttliquii fordiJif iifgofiitor, amp;nbsp;plut uocifuie Jeleutpritco, ne uelim guident leflo' Ttmdarimihi,ijuid fiudiureferitntcomputiituruin.Quiueroimit ginë ipfum rloguenti« diuma quadam mente concepertt, (ut «R Sof koeles non ignokilH tnp^iciti ) regitiam rerum ortttio-nem ponet «me oeulos, fruâum'q; non ixliipe iiduocittionuin,fed tx atùmo fuo, amp;nbsp;contemplatione, te feientit petet, perpetuum il' lum,nee fortun« fuiieflum,facile perfuadehii ftbi,ut tepora, qutc lf:eâaculilt;,campo,tefferii,otiofts deniq; fermonitut, ne dica fom' no, û* cenuiuiorum mor« conterunt, geometr‘e potiui, ac mufe» impendant, qunnto plut deleâationu knkituriM, quàm ex illit

imerudilit uoluplatibuti Dédit enim hoc prouidentia hernie lus muniUjUt honefia magit luuarent-Sed nos hac ipfn dulcedo longius duxit. HnAenus ergo de ßud^s, quitus anteijuam maiora capiat puer infH' tuendua e(l,proximitt liber uelut nouS fumet exordium,amp; ad

rketoris offt' cia traß-Mt.

si t Ktn-

ï»

M- F A B I I Q V I Ni-TILIANI DE INSTITVTrONE oratoria liber SecunJut.

Qiiandorhetonfictradenduspucr. Caput I.

ENVJT CONSVË tuii0,lt;jute qitotijie »la^it igt;i' ualefcit,iit frceceftorih’ elo ^uentialaiiiiitquiJem feut' per, fed etia grlt;e(M i« leriiH difeipitli feriin, ([uàm ratio pcftulat traderëtvr. Eiut rei duplex efl caufa,^uod et rhe toret utig: nofiri fuas partes omiferuKt, lt;amp;nbsp;f^rarnmatici,

aliénas occupauerunt-Nam amp;1II1 dedamare modo,amp;' fcientia de elamandi, ae faeultatem tradere,offiój fui ducunt,id'^;mra deli leratiuas.iudidales'^; maieriasmant cteiera utprofejjione fua mi' nora defjticiut- Et hi nofatit credut exapiffe, qua dereliâa erat, quo nomine gratia quoq; his kabêda eliffed ad prefopopœias ufq;, amp;nbsp;adfuaforias,in quiiut onus dicendi uel maximü e^, irrüpunt. Kitte ergo aecidit, ut qua alterius artie prima erant opéra, faéia ftnt alterius noMlJima, amp;nbsp;atas altioribus iam difeiplitiis deiita,in fehola m'more fuifidat, ac rhetoricen apud grammatieos exereeat-Itaq;quode(l maxime ridiculu, «0 ante ad dedamadi magiftrum Ktiitëdut uidelur puer,q dedamare iam feiat-Kosfuum cuiq^pro' feffioni medu demtilt;,et gramatice(quàm inlatini trafferctes liie ratura uccauerut^f.nes fuos nor'K,prafertim tantü ab hac appelta tionis/ua paupertate, intra quaprimi itli cojlitere, proueâa.NS tenuifà fonte a/fumptie poétarii hi/ioricoruq; uiribus pleno lafaM alueo fluit ,c2prater raiionëredieloquédi no paru alioqui copio' fam,prope omniumaximarü artiü fdentia amplexa flt:amp; rhetori' ce,cui

IIBER. SECVNDVS,

«,0ß MoiMf uit ttojuéJi dtiii,offtcu[iu «o JttreAet,nec occufa « ^iudttit pertinente nJ fe liiborï, tjute dS operic cedit, inm pene folfelftone depulft f/ï, Nee inficubor aliquê ert ijs, ^ui grïm^tic? frofiteStur,eoufij; fctétiie progredi p0]Je,ut tid hiec ijuoij: irndëda fifficiiit-Sed CÛ id itget,rÏ!etorit officio fungetur nó fuoNospor' ro^Uierimi«, ^uSdo ijs,rhetorice priecipit,percipiédi(, puer iMturus effe uideatur-Injuo tfuide nö id e(l ajlim4Jü,cuius ^uif■ ^ueßt ttt4tii,fed in ffudijs ia effecer». Et hc diutiiu dt/Je rum, ijuUdo ßt rhetori tradëdus./ic optimefiniri credo,cS poterit. Sed hoe ipßim ex fuperiore pëdet ^U‘eßione. NS ƒ'grSuidiice; mu nut ufej;ad fufforiuSi^'jit ßint apud rhetorë niiiteria inter rudimë tu dicëdi,prorogatur, turdiut thetere opui eR.Mß rhetor primte officiii operisfiii norecußit,ä nurrutionibutfliitiin.etlitudadi uitir perHdi'^; opufculit cura eiut deßderatur. An ignoraniut,anti^uia hoefuiffe ad augendaelojuëtiS gram exercitationù,ut the fes dice tët,amp; f ömMnej locot.et cetera tiirii cöplexx rer« perfonarum'if;^

«eræ ßRte'tj: cotrouerffe cotinenturf Ex ijuo pnlS eü,^ tur puer déférât eapartë rhetorices inß:itutio,i]uaamp;primähahuii,et diu fola-Q^d aSt ex ijs,de ^uibut fupra dixi,quod non tum in alia qua funt rhetoru propria,tu certe in illud iudiciale caufe genui in ciJiit? «n nö w foro r.arrddu eRiijua in parte nefcio,anßt uel plu rimü.nöne laus,ac uituperatio certaminibui illia fre^uëter inferi-turfNo cömunet loci fiue qui funt in uitia direiir.quales legimut 4 Cicerone co poßtos, feu quibui quaßiöes generaliter traäaiur.qua let funt edili à Quinto ^«05; Hortëfio,utßt ne paruis argumentit tredeniiS, et pro tefiibus, et in teßes in medij t luig medullia uer-faniurt Arma funt hac quodamodo praparada frmptr,ut ijs cum res pofeat utarit. Qua qui pertinere ad orationë nö putabit,is ne ßatuamquidem inchoaricredetcum eiui membra fundëtur. Ne^t liitne (ut aliqui pulabunt) feflinationem mea ßc quisq calünietuTr tdn^jMiim eum qui ßt rhetori tradendus, abducendS protinui â gr 3 MjficM f«tem. Dabuntur illis tum quoq; tempora fua,neqi er« ue' renduiXt

60 institvt. oratoria.

rendum,ne l'nt'nfr^cefttiriiw oneretur fuer. Non f nim crefcttt ftd diuidetur, ^ui fub uno mijcehutur laber, amp;nbsp;erit fui^uifij;opelt; rit maeifler uiilier,^uod adbue oilj«c( Cried, eta Latiaiù omif fum eH,amp;fieri uideiur excufate,^a funt,^ labori ijUfuccefferititi

DemoribiisÈrofficiispræceptoris. Caput II. ERgo cum ad eas i« ftudijs utres feruenerk puer,ut quie pri' ma effe priteepta rhetorum diximut, mente confeijui pofft, tradendtu etut ariii magiflrii erk.Queru in primit iMfj;id more! eportebu,quod ego no iccirco potifftmu i» hac parte tragbare futn juo^: dobbcribiu, idem hoc exami' Handum nuamdihgentiffime putem.ficut tefiatui fum libro fuperie re, fed quad magi« eiut rei neceffaria men tionë facit attasipfa di' fcentium- Namamp;adultiferepueriadhofprieceptores transfc' runtur,amp;apud eosiuuenes etiafadbi per/èuerat-Ideo'^: maiorad hibenda turn cura efi,ut lt;amp;nbsp;ifnenowanitno; ab bniuria fanliiit! docent«« cufbodiat,amp;ferociores a licentia grauitas deterreat-N« ^uf uero fati« e{l,fummaprieflare abftinentia, ni/tdifciplime fe-uerkate conuenictium quoij; adfe mores afrinxerit.Sumat igitue ante omnia parent«« erga difdpulos fuos animu,ac fuccedere fe in tcrum locu,à^uibihfih liberi tradatur, exifimet. Ipfe nfc habeat uilia,necferat Non aufterkas eiu« tri/H«,nS diffoluta fit com'rtas, Bf inde odium,hinc cötemptus oriatur. Plurimm ei de hDnefio,ae lono,ferma fit Naijuofepim monuerit,hoc rarius cafligubit.Mi' nime iracundi«lt;,nec tamë eoru ijuie emendada eruntdiffimulator» fimplex i« docendo, patiens labor««, affiduu« potiiu immodicuigt; Interroganlibu« libenterreffondeat, non interregantes percontee tur ultra, In laudad«« difcipulorum difilionibui, nee malignu«,nec tffufin, coûtât résultera tiedium labori«, nllfm fecuritatëpar'a,in tmëdando t^uie corrigenda crunt no acerbus, minime^: contumelio fits. Nam id nuidë multos à propoftto fudëdi fugat, quo'd quidam fie obiurgant quafi oderint.Ipfe aliquid,imo' multa quotidie dicat, qun fecî audtia referant.Licet enim fati« exemploru ad imiiandü exit'

ÜBER. SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6i

ix Mione fuppeJket, Uwe uiuti illa(ut Jiciiur)itax alh fleniiUi pneapueqiprteceptorki q«? Jifdpuli (ß mö rfftfpnt ififtkuli ) etitmat,amp; uerëtur- Vix 4Mtf Jid pote{i,i}uiio libeniiitt imkeviur toSyijuibm fiiuemiu. Mmime utn permktenJapuerh(utfit apuj pltrofy;)aff'urgeili,exultanJi'^; j« UuJS Jo licftitw.QuwejiS iuue «um moJicü effi,cum auJientyteß-imattiu Jebet.Itafiet ut exiuJi' do pracepiork Jifdpului penJeat^atij-.id ft dixifft reHty ijuod ab toprobiibkur,credtit.llbt uero ukioßffiwlt;i,lt;iute 1401 hunnnkits uó ctitur,inuicem qunliacunq; laudSdi,cugt;gt;i eil i»decorii,amp; theairtt-lkiamp; feuere mflkutk fcholit uliena, tum ftudioru pernidojïffimk hoHk. Superutieuu eni/n uidentur cura, ac labor,parata juicquid tffudtrint laude.Vuitu iguur prttceptoruintueri,tam qui uujiüt debët,^ ipfe ijui dick. Itu enim probada,atq; improbada difcernëti ficßylofacultas cotimget,audkiom iudiciü. At nüc pront atqtfuc^ dnâi,ad omnr claufula nö exurgSt modo, uerüetia excurrunt,et CU indecora f xultutione cöcIumSt-I J mutuS e (l, lt;l3r ibi declamatio nitfortuna: Hine tumor, lt;ür uana de fe perfualio,ufy;adeo, ut illo cödifcipulorS tumultu infiatt ,lï paruapractptore laudëtur,iplt deillomale fentiat. Sed fe nuoi^tpritceptorei uittnte, ac modejit audiriuelmt. NÖ enimiudido difdpulorü dicert debet magißer, fed difeipuli magiftri.Quin(fißeri poteil)intëdendui unimut m lioc quoq; ut perfpiciat tfuit tjuif^; et ^uo laudet, et placere ^ua bene dicet,nö fuo magii eorü tiomime deleiielur, tjui rfflt iudiea^ büt.Pueros adolefcëtibia federe permi)ttos,nö placet mibi.na eiiS ß uir talii,t]ualë effe oportet ßudiii,moribui'q;pritpofttü,modefli habere poieil etta luuentutë, tum? uel inßrmitasärobußioributfe parada e{l,et carenJu wö /blu crimtne turpkudinh,ueruetia fuf^i cione. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;notada breaker exißimaui ; num ut abfit ab ultimk ui-

tijsipfe pratceptor, ac fchola, ne pnedpienJü juidë credo, Ac ß., ^uit fJÎ.qui ßagitia manifefla kt deligendofilij prieceptore no uk tet.iamhinc fdat cietera quoq;,qult;e ad utilkatem iuuentut» comgt; [onere conamur,e/fe fibi hacparte omijfa,fupetuacua.

All prd^

et rNSTITVT. ORATORIA.

Anprotiniispraeceptorcoptimofitiitêdu. Cap. UI' Ne i/lorum juiJem ferfutfio filentia trtnpunid tfi, qui ttitf» cum iJûneos rlxtori fueros funucruut, «ow tiiifie» conihu» traJenilas em'u^tnti/Jimo creiluut. Se J miticres aliquSJiu it tiuent, tMq itiflitueniit iiriitut fil tfu nteiiocriias fntet ftorit,cuiu ai i^telleâuiti atlt;j;imitalicuem faalicr, lum ai fufci' fienias elemenioruiu moIefiiasmitiuifuperl’a.QM i» re mihi b» arbkror iiu laboranium,ut ofleniam quaMe fit infliui Bftimù iW lui,quanlaqi iw elueniii qua femel iiifeierint uuijs iifficultas (t fequatur,cum gemimatum onin fucceieittetfirtmat. Ef quiiem it iocëii grauiut,acfiriin,quàm iocenii.Profterquoi Timolheul» darum iit arte tibiarumferunt maicresab i/s, quos aliut bttftuuif' fet/olitum exigere mereeieSyquàm fi ruies traierenturtrror tii men efi in re iuplex.unm quo'i interim fufficere illii minores exi filmant,amp;bonofanifiomachocontenti funt, Qwquanquam ipfa refrebenfione iigna fecutkas,tarnen effet utcunq; lolerabilit, fi eiufmoii praceptores minus ioeerent,non peius. Alter error,il' le etiamfrequentior, quoj eas qui ampliorë iicemli facultatëfint confecuti,non putatai minora iefceniere.liq; interimfieri,quia faftiiiant prafiare banc inferiorthus curam,interim quia omnino non po/fint. Ego /»orro eum,qui noru,in numero pracipieniiü non baleoypoffe aüt maxime fi uelit,optimü quenq; conitnio.Primum, quo'i eum qui eloquentia eateris prafietfilla quoq;,per qua ai eh quentia perueni!ur,iiligëtifftme percepiffe (reiibile efi.Deinie, quia plurimum in pracipienio ualet ratio, qua ioüiffimo ouique planifftma fÆ. Pofiremo,quia nemo fie in maioribus eminet, ut eu minora iefieiant. Nififorte louem quiiem Phidias optime feck, itla autem qua in ornamentu eius operis aeceiunt,alius melius ela lorajfet, aut orator loqui nefciet,aut leuiores morbos eurare nSpo terk prafiHtiffimus meiieus.Quii rrgo? bob efl quaiam eloquen lia maior y q ut earn inielleilu eenfequi puerilis infirmiiaspofftil Ego uero eonfiteor,fed buneiifertum praeepiorë pruientëquoq, amp;non

LIBER. SECVNDVS. et

WOM ig(i4rum doeenJi tipt oi)orttlii,fiilmiiteniem /eti wenfii ’■‘lt;11 Jifcenth, ut ut!od/Jïgt;nm ^luift^;, fi forte »er cum furuuloft' fiutjiet miHHin, amp;nbsp;gr4i{i(»»i fuum miti uut, nf r frocedut ultr:i,j «gt;meipigt;JJit.QuiJifiplerugt;ii[:aeciJit,utfâciIiora/ïnt4Jintelli-gfij«,©quot; lucidioru mulro,t{Uie 4 dodtflimiiiptotp; dicunturi Nun primt e!i f lo^uf nt;« uirfH« per/ficuKus : lt;amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;juifq-, i«gf nio

«4let,lioc fe mdg« (dtoRfrf.Ô' diluture conatur, utftaturu Ireues indig»oi eriguntur, pluru 'nifirmi minantur. Nam Û* tumid«,©' «rruftoj,©' titiKnloj, ©• tiuocunjuealiocucezeliie pnere peccantes certum habeo, now uirium,fed infrmitittf ««io iatorare, ut corpora non rofcore, fed ualetudime inflantur,amp; redo umere lapfi.plerunq: diuertunt. Er« frgo etiam okfcurior ^«o ^uif^ue deterior. Non excid» mihi fcripftffe me i» libro priore,cit potiorcm in fcholit fruditionfm effet-ptam domi diceremjibentim fe prima ßudia, teneros'q;profedui ad imitationem cSdifcipulorZ jutefaciiior effet,engere: Quod à ^uibufdS fie accipi potesi,tan' 5Mam b:ec, ejuam nuwe («for, fententia priori diuerfa fit. td à me frocid aifr«: nan^; ea caufa uel maxima e{l,cur opiimo cuij; pne ceptori fit tradëdui puer,:jUo'dapudeS difcipuli i]wo^; mrliiu i n/li tuti,a/t dicent ^uod inutile non fit im'uari, aut fi quiJ errauerint, Jlatim corrigentur- At indodut ille ettam probab» fortaffe u»io' fa,amp; piacere auJientibus iudicio fuo coget. S « ergo tam elo^jueti' tia,:iuàmmoribuspr:efianti/fimui,quiad Pkxmcif Homerici eX' empium dicere,ac facere doaat.

De primis apud rhetoré excrcitationibus. Cap. IIIL I y Inciam quasprimas in dicendo partes rbetorum putem,tra' dere incipiam, dilataparumperilla,:iu:efola uulgo uoeaiur arte rhetorica.Ac mJii oportunus maxime uidetur ingreffus ab ee, ««!»( aliquidfimile apud grammaiicos puer didicer». Et ^«ia nar •'ationum.excepta ^ua in cau^i «(imur.trer accepimus ffecies, F4 l’ulaii,^Hlt;e uerfatur i» tragxdgt;js,ataue carmintbtis,non à uer «a-te modo,fed etian i forma ueritatu remotam, Arguméium.ijuoil faifum.

64 INSTITVT. oratoria.

falfutHtfed itérafmüe camaeditefingunt, Hiflori4)n,in ijuj eü ft fite rei expofitio,frSmittieh aut foëticasdedimut, afud rhelorei» initiïifit hifioria,tanta ra[iufiior,lt;]uata uer.ar.Sed narradi ^uide, ^ult;e nabif aptima ratio uideatur,iunt demofirabimui, cum deiudi ciali parte dicemut. Intérim admanere illud fat efl, ut fit ea nee arida prorfiu,nec ieiuna.Nam ijuid aput erat tantu fiudijs laborit impendere.fires nudas,at^ue ittornatas indicate fatit uideretur! Ne^; rurfu finuofa,amp; accerfitü defcriptionibin, bn ijuas pterijut imitatione paièticie licentia ducutur.lafciuiat- Yitiu utrunlt;p,peiin tamë illud i^uad ex inapia,i]uàm ^uod ex copia uen'K Namm pue‘ rit oratio perfeila,nec exifi,nec)jgt;erari potell, melior autem ell indoles heta generofii^; conatut, uel plura iufia concipiens inte rerimfiiriiiu. Nec unj me in hit difcëtit annit ojfendat,fijuid fit perfuerit,quin ipfis doüoribut hoc effe curte uelim,ut teneras ad' hue mentes marie nutricû mollius alant, amp;nbsp;fatiari uelut i^uoda iu‘ cSdiorit difitiplinie cibo laâe'^; patiaturEr« illud pleniin interim (orpiu,quod moxadultatetas afirbnfat. Hinc j^es roborii.Macie namj; ity infirmitatë in pofieru minari folet,protinisi omnibus me Irif exprefflu in fans- fiudiet htec te tas plura,ir inueniat.Ù' inue lit faudeat.fint licet ilia non fatit ficca interim ac feuera, Eacile remedium efi hubertatit, fierilia nullo labore u'mcutur-llla mihi in puerit natura nimiü fiei dederit, in qua ingeniu iudiciopriefiimi-tur. Materia e/feprima uolo, uel abundantiorë,atq; ultra q opor' teatfufam-MuItu inde decoquët anni, mullü ratio limabit,aliquid uelut ufu ipfo deteretur. Sil modo unde excidi po/ftt, amp;nbsp;quad eX' calpi,erit autë, fi non ab in’itio tenuë nimium lamina duxerimut, amp;nbsp;qua cielatura altior rumpat. Quod me de hit ittatibutfentire minut mirabituriqui apud Cicerone legerit : Volo enim fe efferat in adolefcentefaecund'tias-Quapropter »« primit euiiandus,et in puerit priecipue, magifier aridut, non minut quàm tenerit adhue plantit ficcum et fine humore ullo folum- Inde fiat humiles fiatim, uelut ad terram jfediantes, qui nihil fupra quotidiana firmoné

attolleri

LIBïR SECVNDVS. tf»

«ttoHm iiiJtMi-Mitcits illit fra fanttatt,amp; iuJidj loco quot;mfirnti“ dum fatif futat uitio ciirrre, m idif[um iwidunt ukiï, quod «irfuiilin carft.Quore mibi Bf m4turi!ds ijuidfm ««,nfc multi 'w IdCH ftaiim aufim fint/icCannos ffrent,tt ut tufliie fnficiët- Nr illud quid! quod ddmonromM ItidigBum ffi, iwgfnid fKO-orïinimidiBJfhm tmenditionii feurr'Vite defictrr^ Mmir dfj^friint,©’ dol? t,®quot; nouiffime odtrut:amp; q«od maxime nocet,dum omnid ttm?t,niliil condtur, quod etiS ruflicit notu elt^ qui /rondilii« tenerii no futant adhitenda tjjtfalcë, qui re formt' ddrf ferru uidëtur,amp; nodwm cicatrice fati fojfe.iucüdin ergo tS Bidximf debet effe frteceftor,ut remedia, quie alioqui natura funt ajf era,molli mdnu,(t l(ui lrnidtur,IdHddrr aliqua, ferre qKlt;eddmgt; mutareetiam,reddiia curidfiatratione,illuminare, MKfrpoBfn» doaliquidfui. Nönunjlioc^iioq;(ri( utile,totasipfum diAdronui terias,quas amp;nbsp;irnkfiwr fuer,ü' interim tanq fuas amet.Atfi tdm BfgligfBS et fiylui fuer'n, Mt emenddtionrm non redp idt.exf ertM fum frodeffe, quoties edndë mdlehd rurfiu d me retrdfldid fcribe re de integro iuberem, fo/fe enim eum ddfcuc meliw.qudteBW nul» lo mdgM fiudia,q jjie gaudrt • Aliter düt alia alas emrdanda eü, pro modo uini!,Ü' exigendit.O' corrigendii opM.Soleëdm eg» dicere fuerii dliquid aufis licëtius,aut latiufjaudareillud mead' tuc,uenturu tem fus quo idem no permitterî, «d amp;nbsp;tngento gau-debant, amp;nbsp;iudicio non fallebalur .Sedui eô reuerlar unde egref-fus Çum,narrationesfiylocôfoni, quata maxima foßiiadhibiia di ligentid,uolo-Ndm ut frimo eu fermo inflituitur, dicere qult;e du-dierint,utile eü fuerie ad loquedi facultatem,ideo^;^retro dge re exfofllionê, amp;nbsp;â media i» utranq;farté difeurrere fané merù lo cogdtur,fed ad gremiii fraceftoru,€r dil nen fojfunt,amp; dum res,ac uerba cônediere incifiui,ut frotinin memoriafrment, iid cum idm forma refi.e loquedi O' emëddtæ ordtioni«, dccipiët.ex» lempordl« gdrrulit4$,nec exfeüata eogitdfio, iy uix/urgèdt m* t d,cirtuldiorilt; uere iaâationit eA.tiinc poreniü imperiicr» bid-

e ne gdU'

INSTITVT. ORATORfA.

ne g4uJiS,ifi/ïf uero coMttmptUi Dperü,amp;inuerrcu»i4frons,ff emjuetuitftnime mtilori exercitlt;iiio,amp; ijutt ^itoij:iiroftâinfreijufterferiiiJit, airogtinsJe fe prrfutßo i»gt;ni fcitur.Erit juumptrtmi/efaculutH tergt;ipiti,ne^;i nabit negligé’' ter loein ifte traßbitur-lnterimfatii e{i,ßpuer omni (urtyC' fuin ino(i]uanti ilia letas capit) lahore ali^uid probaiile fcripferitin koe lt;t/fuefclt;tt, huiin reifibi natura faciat-llle Jemu in ij juoj^u^ rimin,aut ei proximum poterie euaJere,lt;]ui ante difcet reâe dite-re, f cito. Narrationibiu naninutilieer fubiugjiiir opm deflruendi tonfirmadi'q: eas,i]uod «»««tv» Kjè njCTotmv». ld porro nS tan tum in fabuioßs, O’earmine trtditiifieri poteü, ueruetiS in ipßs oiimIiï mBnunütü,utßifueratur,anpttredibile,ßiper caput '/n

pngnatir fediffe coruü, ^ui os oculos'^; bmßis Colli rofiro at^: nlia euerberaret .Sie in uiranf porté ingës ad dicendu materia. Ut de ferpente ipto Scipto troditur genitus, amp;nbsp;Lupo R.omuli, ArgfTM Nunut.Nam Griecia hißoricisplerü^; po'éticie ßmilit e^ licétio.Stepe etio^Uitrißiletde tépere,de loco,^uogefia res did' lur.nSnunj de perfona ifuo^.ßcut Liuiusfrejuétiffime dubitot,et alii ab alijs biporicia diffenttut.Inde paulatim ad maiora tédere in fipiet,loudare cloros uiros, nbsp;nbsp;uiiuperare improbos,ijuod non ßm

f Ikk utilitotif opin eS.Nanjiir ingentum exercetur multiplid uaria'^; nioteria,amp;onimui contcplatione reâi prauij;formatur, trmulto indecogniiio rerum uenii,exemplia'^;,ijuie funt 'm omni genere coußsrü potenti/ßmd, iom tum mftru'»ur,cl! res pofeet ußi rw-Hinc illa tpao^ exerc'natio ßib'tt cóporotionit,uter melior,uter ue deterior,lt;iute ijuon^ uerßotur 'm rotioneßmili, tarne et duplicot enoteriS, amp;nbsp;uirtutü uitioru^;, non tontu natura,fed etio modi trn Hot, Veru de ordme loudia contra'j;,^uonio htec tertio rhetorices fars eli,pracipiemut fuo tempore. Communes loci(de ifslo^uor, quibitsc'Hro perfonas m ipfa uitia moris ed perorore,ut 'm adulte rum,aleatorem,petulonte)ex medijs funt iudicijs; amp;ß'reum odif fptSfOccufotiones, juanjuom hi juoj; ab illo gentrali iraüotu, ad

juofdam

LIBER SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;67

itditci farcies folent, ut fi fonutur tdulltr cacuf, alta-tor pituprr.petuUn; fenex-Halent uutem nonnunquitm rtiam Jt-fnfictttm.Nam Ht pro luxuri/i,amp; pro amort Jicimui,et Itno i«-tfrim parafitui'^;drfeni{itur,fic ul non homini patrocinrmur,fej (rimmi.'l'hefis autem,ijuie fumuntur tx rtrum comparationt, ut ruIUcanc u'na, «n urliinx pöiiortiurijlrrMi, dn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiri laus

maior, mire /«if «4 exerc'uationtm jictnJijj'atiofe ai^; hibtres^ ^u« uel 4(1 [iiatlendc officiS, uelad iudiciori difcrptaiionê luiunt fIurimii.N4m pojlerior ex pradiüù locui,in caufa Murtente co» piopffimt 4 Cicerone tr4ft4i«r. Suntamp; Ulte ptni totte ad dtliit» rntiuBpertineies ^enui,ducida'ne uxor,pttedi'nefint mafffira» tin-Nan^ihteperfonic modo adieüia fuaforite erüt.SoleliSrpriece ptores met,nec inutilité nol» etiS iucundo genere exerckationif, prteparare not cöieäiir4litHf caup's, ck {««rere 4f({; exeqwi iube» rent,cur armata apud Lacedtemonios Venult;,amp;‘ quid ita crtdere tltr Cupido puer,ac uolucer,amp; fagntit,acfact urmutut, Cr pmi-liu.i« qwiIgt;M fcrutabamur uoluntutë, cuiin hi cotrouer^« frequet ^lutßio e{l,qtiod gern« chriit uidtri pottfi. Nurn locos quidr,quti lej fünf 4e upibus,ftmper'ne his credenJum, ilSquot; de arp^umciii.ati kulendu efium paruis fides,adeo manifefium eSad forenfits adiia WS ptrtmtre,ut quidam nec ignobiles i« officifs ciuilibus,fcriptoS tos, memori«'^; dilipentijfime mandalos, bn prompiu Wuernit, uf quotief e/fet occafio,extemporales eorum didilöts,liif uelut enp Uemutif exornurentur. Quoqutdem/nec enim huius rei iudicium difftrre fulimo)lumma uidebantur mihi in/irmkuiö de fecofite» ri.Num quid pojjint Ht caulis(quarum uaria 4C nouu ftmper facies)proprium bnuenireiquomodo propofiiis ex parte diutrfa re f^ndere ! ultercutioniiiH uelociltr occurrere itefiem rogure f qui ttiam i« ijf,qult;t funt communia,amp; i« plurim« cuu/is truflunlur, uulgati/fimos fenfus uerbii,nifilantoantèpraparatif,profequi wqutantiîiectfjt t^i his ,cumeadem iudicijs pluribtts dicunf, autfafiidiummoueunt,ueluiifrigidi Ürepofiticibi,autpudo» t gt;nbsp;rem.

es fNSTlTVT. ORATORTA.

remjtprehtnfi toties auJirnti'uni memcria, 'uifelix fupellex,iltt4 ficut apuJ pauprres Mbiiiigt;f0S,pliigt;iiui amp;nbsp;iiuerfi's offtcijs conte' rittur,cuiii eo i]uidë,i}uoJ uix uHm eü tant cômunii locut,i}ui pof-fit cohitrere cb caufa,nifialilt;iuo proprilt;e ijuie/iionii uinculo copu' taiut,appareat'f euni nö tant bnfertii ijuàni applicieK,uel ^uoj dtp fimilit eït cisteri«, uel ^uod pleruiiij; ajjumt etiant paru apte folet, non ijuia de/tderatur,fed ^uia paratui e(l, ut^uida fentètiarü grt tia uerkoßlJimos lacet arcejjunt, cuni ex loàt deleat nafci fentetl' tiatira [iinr aute fßecioßa ha;c amp;nbsp;utilia, fi oriuntur ex caufa.Ctete r«m qualibet pulehra locutio,nifi'ad uiâoria tendit,uti^:fuperua' fua,fed tnterim etia contraria e/l, Verum haâenui eua^nßatit fuerf^leeu lausamp;^uttuperaMi^ maiore^ srib^i^ffe^i^'suireSide^erant^^^u^/^^r'^SyatTcontro ier^cßJi^^Me amp;nbsp;quot;ure ciui' tatuin’dij^^ Apu^ Gr^co^ énm laf or farSay ludfcemjUfcaba'/ fur,Romanic ^rö^ione ^a^ere^ac ^uadere moeit futt.V trof iiuêemilt;lêpauctéde'^n,et'fieéê certa MHtur.J^a^ tria,l'acri,publici,^riuati iurif-Qult;e diuifioad lau/em nijgit ßie' üat^fi i^uit tam per pradtn augeat, ftódièx, ijuodpublica, i^uôi nd religionë deûm coparata fit- £a ^uidë de ^uibui ^ult;tri folet,cö-ntunia omnibui- Aut enim de iure dubitari poteH eiin qui r0gat,ue Je P.Clodij qui no r«f frfafw tribunin arguebatur, aut deipjïus rogationit,quod eff uartu.fiue no trbno forte nudinopromulgata, fue no idoneo die,fiue contra MercelJiones,uel au/fdcia, aliud'ue quid quod legitime obp:et,diciiur lata effe,utl ferri,fiue alicui ma nenttum legS repugnare. Sed hec ad illas primas exerciiationes non pertinent .nam funt bit cilra coplexum perfonaru,temporumt raufarü. Reliqua eadëferè uero, fido'f certambni buiufmodi tra' dantur- Nam uiiiii,aut in uerbie,aut in rebut efl. In uerbit quf' riiur, an fatit ftgnificet,an fit in hit aliquid ambiguu : In rftwja» IfX fibt tpfa cofentiat, an in prteiern!! referri debeat,an in fingU' loj homsnestMaxime uen commune tfl querere,an fit ho)tefta,an

Ktilicgt;

LIBER SECVNDVS. 69

«h'Ii». Ktei^ttonplwesft^eriîplmf^jfârtts/eJnosiullu.pium, reliÿoCum,clt;tttraq; hu fimitiajxinelio (Spltâimur.Iufti tamifjie «f J Mo fi'mplicker excutt feiet. Aut enim je re ipfu ijuiergt;iur,ut J» gMM'ne poeiu,uel prittiuo ftt^aut Je me Je prtemij peeiue' wf ,i]«i ti miter ^uitm mwior cidpMri petefl. Vtilitii; ijuetj; witfrim n«iMr4 Ji/iernituryinterim tempore. Qult;f lt;JS un ehtmeri poffint^etmüff folet. Ne ilIuJ ijuiJé ignorure oportet,lepes dlquSào totns.Mli^uîi Je ex parte reprehendi feiere, eu exemplu rei ulriufj; «ot»« e Uri* eratientbui pritbeatur. Nec mefallk eastjuo^Jeges efje,iiute mo» wpfrpeiMÜrogentur.fedJe fconoritui,iii(tiMipfri)j, quitlH Mani ltafuil,Jelt;]iia Ciceroniforalieefl.SeJ Je hit nihtl hoc locopr«ci pi poted. Conflit enim propria rer«,lt;(e jitibut Mg»!«r, «01 om«ni quelitate.Hi» ferè ueteret facultate JicenJi exercuerüt,iffumpia tomen 4 Jiiledicit argumëtanJi r4tione.Nom flUas a J imNotio« nem foriyConfiliortiq: materias,ipuj Gr««; Jicere,circa Deme^ trium Pliolereo mfluutüferè cSflat. An ab ipfo ij genm exo-cifd tion« fit w«enti!(Mt alio i]uoij;libro fum confeffiu') porï cemperi, SeJ ne ij ^Jé.j hoc fortiffime affirmât, ullo fat'u iJonco autore ni tïtor. Lotinoj «ero JiccJi prlt;eceptores, extremù t-Craffi tëpo' nbin cce pi ffe Cicero autor ed,lt;iuorii inflgnH moxime plotitufuk.

De lecflione oratoriim,*r hiftoricorum

apud rhetorem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Capuc V,

S Eli Jt ratione JeclamanJi ped poul», interim ijuia prima rlie torice; rujimenta tr4iflo«u«,non omittenel u uijetur iJ tjuoj;, ut moneom.ijuontH fit cellatunu aJ profedi Jifeentium rhetor,ff juemoimoJum 4 gramaticif exigitur poëlarum enarratioiiia ipfe juo^; hiflorilt;t,at^; etia magit orotionn ledione,fufceptos àfeJifci pulos inflruxerii.juoj nos in paucii,^uoru iJ lt;etas exigetotjet pa rentes utile effe crejijerant, feruauimus .Citteru fentiëtibui iatn turn optima,Ju^ res impeJimëto fuerut^cjuoj longo confuetu^ Ho oliter HocenHi fecerat legem, amp;nbsp;rebufli fere iuuenes.nec hunc lotsrem HcjS'4erotes,exempIum nofirufe^uebantur.Ntt tom? eitS c } fi^uij

70 INSTITVT. ORATORIA.

ß'quij noui nel Iero inuemffem, fritcipere i» pejierum fuient^ Nic nero jcto id fieri apud Grlt;ecos, fed mngic per ttdinlores,^uiil nonuidetnr tepora fnffticnrt, filegetiiitt ftngulù prteire fmper ipfiuelent-Et hercle pritleâio,ijute in hoc adhihetur, nt facile atlt;f: jifiinâe pueri fcripta ocniif fi}u!itnr,etia ilht i^nte uim cniufj; uer h.fi ijnod minin ufitatn i^cidat,docet, mul tnm i^fra rhetcrit offt finm exiflimadii efl. At demofrare uirtules,uel f^nado tea inci' elat,n»u,id profefftonit eiufatil:promijft,(juo fe mapifiri elo^në' titfpolliceiur,maxime proprinetl^eo quidë naltdim^uod no ntif (imlt; labor? doceiium pofulo, nt ad premin reuocatù cniut lt;{Uifl; torn nein libri leâioni deferuiSt. Niim mifci cum facihm turn etii Hiulio uideiur magit uiile,faflo flentio,unugt;n alique(^uod tpfum imperariper uices optimum eil)confteiuere leâorem, utprotiniM froHunliationi juoç[; ajfuefcant, turn expofta caufa, in^uam fcri' fta lepeiuroratio(nimpc clariuf ^ua dicëtur, intelligi poternt) nihil oiiofum pati,^uod'^: in inncntione, ifuod'^; in elocutiont anno landum erit, ijute in prooemio conciliandi indicie ratio,i/uit narrS ili lux, breu'tias,pdes, ipiod alijuado conplii,tly occulta callidi' tas- Nanj: ea fola in hoc an eft, intellipi,nif ab artifice bo» tttfpt.Quanta deinceps in diuidendo prudentia,^uam fubtdit ÉT trebra argumentaiio,lt;jutbtu uiribiu in^iret,lt;jua iucundiiate per' nulceat, iiuanta in maledifliealferitas, i« loc« urlankas, ut de-niij, domimeiur i« affedibui, atq; in pefiora irrnmpat, animum^ iudtcum fimilem ^s,tiute dicit,efftciat.'Tum in ratione elo^uendi, quad uerbu propriu,ornatum,/ublime,ubi amplificaiio laudanda^ qn,tuirtinei coniraria,i]uodl}ieciofetranflati,^u^figurauerbo rum,i}uie lenie, amp;nbsp;quadrata,fed uirtlii tarnen copoptio.Ne id ^ni Jem inutile, etiam corruptas alijuado, amp;nbsp;uitiofas orationes,i}uas tarnenpleriiitiudiciorumprauitate mirantur,legipalàmpuerie, ofiendi'ii; in ijs quam multa impropria, obfcura, tumida, humilia, fordida,lafciua,elfoeminata fint, t^ute non laudantur modo àpk' rifjne,fedÇ juodpeiiu tfl)propter hoc ipfum, juod funt praua, laudaii'

yi

hu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftrmo rtdw, lt;amp;• feciium tuiur^iti tnuntiatM nl

hl hiibere f x iwgcnio uiJetur .llh uero, ^uie utcun^; Jefitxa fuut td»l ex^uifititrit mir4mur,Moii aliter ^uàm Ji^ortit, amp;nbsp;auecun^ noiofroJigiofis corjieriiutfafuJ ijunfJa matin ed pretium, f iff, ^ux nihil (X communit habit in bonit ferjijerunt. Attl; rriS ^ui ^e decapiuniur.uul/iSyleuatii'^:, inu^as comasacu comentibin,tt BOW ƒl(o colore nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plm e/fe forma futant,i^uam{of[tt tribue-

re bnctrrupta natura, ut pulchrituJo corporit uenire uijeatur ex mol» moribin. Nec folum hac ipfeiebebit docere praceptor, fed freijuenter interrogare.amp;'iudicium difcipulorum experiri.Sic ait dientibin fecuritas aherit,nec i^ua dicrturperflumtauref,fimul'' gut ad id perducentur.guod ex hoc ^««ritur, ut bnueniant ipfi intellif^ant. Nwm guid aliud agimut docendo eos,f ne femper do-eendi jint i Hoc diligentia genm aufim dicereplm coUaturum di-fcentibin, guàm omnes omnium artet, gua iuuant fnt dubio multam ,fed latiore guadam comprehenfione, per omnet guidem /ft-ties r(T«w guotidie pene nafcentium ire gui pojJuntiSicut de re mi ]i)itrt,qu4K^u4m fint tradita guadam pracepta communi«,rnwgi* tumen p roderii /cire,gua ducum guif];rationt,i» guali loco,tem' fore,fit ufin fapienter,autcoatrà-Nam in omnibinftreminin ua lent pracepta,guàm expérimenta. An uero declamabit guide pra ceptor,ut fit exemplofuit auditcnbin.non plin cStulerint ledi Cl ccro ac Demoflhenesf Corrigeturpalam,fguid in declamado di-fcipulin errauerit, non potentiin erk emendate orationemfguini-tno etiam iucundiin, aliéna enim ukia guifgue reprehendi mauull guam fua. Nec deerant plura,gua dicerem,fed neminehac utili-hj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarn no pigeatfacere ifiud,g no difplicebk.

Qiiiprinii legendi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Capiit VI.

QVodft potuerk obiineri, non ka difficiln fupererk guafbiOf gui legendi fint incipientibut. Nam guidamillot minorer, facilior eorum intelleiiuf uidebatur, probauerunt, alij flori-dim genm,ut ad alenda primarum atatum ingenia magit accom-t 4 moda-

tv INSTITVT. ORATORIA.

„ moJtitS' Ego optimos i]aii{é,amp;'femfir,fed tMe eorunt afUKit (gndidifJimiijutnq^amp;maKtme » tx[iofiiuuelim,ut Liuiufuerif magii Sitlli//Hum,amp;hic hißori‘emiiiori( eil tiutor,i»d quem tut' men iam pnfeüu opuieii. Cicero,ut mihi quidé uidelur,amp; iucu Jut incifiétihut quoq;, ity upertut eSl ftt'u, nee frode/fe tttntu,fed etium amtri igt;oteil,tum quëxdmodu Liuiut friscip'tt,ut quifq; eril Ciceronißmillimw^Duo uutë genera maxime cauendafuerhfU' toiVnum, nequiceotantiquitatif nimiid admirator m Gracchorit Catonilt;'q;,amp; aliorum fimilium leâione durefccre ueliißent enim horridiatqjeiuni. Nitm neq;uim eoru adhuc intelleâu confequen tur,amp;elocutione, qute tumßne dutio erat optima,fed noftrit tem foribin aliena,contettii(quod eSl pe/fimü) fimiles fibi magnit uirit uidebulur: Alteru,quod huic diuerfum esl,ne recentit huiui lafci“ uit ßtfeulit capti uoluptate quadam praua delbnialur, et pritdul ff j/W genw acpuerilibin ingenijs hoe gratiut, quo proprim eil, adamêt.firmif aut iudicijs,iamq;extra periculüpofitiifuaferim, amp;nbsp;antiquot legere, ex quibui ß affumatur folida ac uirilit ingenif in(,deterforuditfeculifqualore, tumnoßerhiccultiuclariuteni' tefcet,amp; ttouos, quibm amp;nbsp;ipßs multa uirtut adeil, Ntf oiim «o5 tarditatif natura damnauir,fed dicedi mutauimiu genui,amp; ultra Hobù q oportebat,indulfimui ,Kano tam ingenio illi not fuperaue r»t,quampropoßto,Multa ergo licebit eligere.Sed curandu erit, ne iff quibutpermixta funtfmquinctur, (^ofda uero etia quoi to tos imiiari oporteat, itfui/Je nuper, lt;ty nunc eßfe, quidni libenter tioncoce/ferim modo,ueruetiam contëderim-Sed hi quißnt.nöcU' iufq;eilpronutiare, Tutiut circa priores imitatio eil.uel erraturlt; Ideo'^ hdc nouoru difiuli leaionë,ne imitatio iudiciu antecederet, Dediuifione. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput Vlf.

FVk ftiam in hoe diuerfum pnecipientiu propoßtu, quod eoru quidam materias,quas difcipulii ad difeendu dabant, non con tenti diutftone dirigere,latius dicendo profequebatur,nec folu pro' iatiombinimplebantffedetiamaffeâibin.AliiiCÜ primasmodolt' neat

LIBER. KCVNDVS. r,

•ms iu^ffènt,foil Jeclanutiones qui J omijtJlit quifq; ttuRilut» quofjum uero locos no mitiorr curu,quM cum uj JicenJit ifßjur gerent,txcolebunt.Vtile utrunq:,s!T iJeoneuiru ab alterojefaro^ SeJ jîfacere tantu alterum nece/fe fit, flus froJerk iemojlraffi reüam frotistus uiam, qudw rfMour« dfc errore iam laffos, Pri~ mum, quia emenjation! auribus mojo accifiunt, Jiuifionem uero aj co^^aationë etiam amp;fiylunt ferferunt .Tieinde quod Iikotiin frlt;ecifie»téaudiunt,quàm refrehendetem. Si qui uero faulo funt uiuaaores,i» his fr^fertim moribuSyCtia irafcuntur admonhioni, amp;nbsp;McMt refugnant. Nec ideo tarnen minus uitia aferte coarfruen da funt.Habëda enim ratilt;ici«terorum,qui reAa e/fe,qux fnece-ftor (ion emëdauern,credent- Vtraq; autë ratio mifcenda eil, ka traüandayUt resifft fo/lulabunt- Nanq; incifientibus dandn erk uelut f rit formata materia, fecundü cuiufq;uires, As cï fatit comfofuiffe fead exfmpli! uidebiitur, breuia qutda demon/iran-da ueftigia,quce ferfecuti, iam fuis uiribus fine admitticulo frogre di fojfint- Nonnunq credi fibi eos ofortebk,ne »wl« conf setudine femfer alienum laborem fequendi, nihil fer feconari, iy quitrere fciant.Quod fifatit frudenter dicenda uiderint, iam froft coh-fummatafuerk fritcifientit ofera-Si quid erraueriHt,adhuc erut ad ducem reducendi.Cui rei fimilequiddamfacientes aues cerni mus,quit teneris infrmis'qifcetibus cibos ore fuo collates fartiun-tur-ht cum uift funt adulti.faulum egredi nidit lt;amp;nbsp;circumuolarct federn illam fnecedëtes if fit docent, turn exfertas uires libero ex loyfuaqiifforumfidutiitfermktunt.

Deedifcendo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput Vlfl/

T LIkiJ ex confuetudine mutandu frorfus exijlimo in his, de qui bui n«nc dtjferimui,ittatibui,ne omnia ij«« fcrifjerint,edifiat, Öquot; ctrta(ut moris eil) diedicant. Quodquidem maxime fatret exigwMt, atq; ka demu fludere liberos fuos ß quamfrequentifjime decliim4Mfrwit,creJ«nf,ci( frofedlus fritcifue diligentia confret. Num ut fcribere [ueros, flurimü'q; ejjimhoc ofere,flanè uelim, t S ftc edi'

r4 INSTITVT, ORATORIA.

fic eJifcere titâoi tu ortiiomlm, uel hiftorifs alio'ue ^uo gfdfrf tiignorü tii («ro uolum'mi hcos,inulto magit ßiadea. Nlt;m etiam exercdkur tcriiu mtmoria.ihena cSfle^ltnjof^fini; qui tritt in diffuiliorthuiut ^tntrit hitort uerfati fint gt;nBlt/l-ia,qute ipp ca fofuerunt, iam familiariiu aninta fuo affi^t»t,amp; tt/Jutfcent ofti-mia,ftgt;n{’erqihtttl!unt Mra ft,quad (mWfZwr.En«« non fentit»-tts forma orationit illa.quam mtnte penkin acctfterint,txprimët^ Abundabitt aiit copia utrborü optimora.amp;'copo/itiont, aefi^^uria iam non qutepiu,fed/fonte.ir ex repopio uelut thefauro fe offer! tibtu.Accedk hu amp;nbsp;iucunda in ferment btneàquoq-, diâori rela tioamp;in caups utüù.Nam ’ll“ plut autorkalù a^eruntta,qute no frteftniu p^ratia Ikitfunt cemparata, laudemfepe maioi em, quim p neprafint, conciliant-Aliquando tamtn ptrmiiiendu quit ipp fcripftrint dictrt,ut laborit fuifru£ium,ttiitx ilia, quit ma' ximepttKur,laudepIurimumcapiaHt. Verum id quoq; turn prri oportebi(,C!tm aliquid co/nmodiut eliinauerint, ut to uelut pramia fiudij fui donentur,ac fe merui/fe,ut dicertnt,paudeant.

An feciindum fui quifqueingenii docen dusfitnacuram. Caput IX.

VIrtiu praceptorif haberifolet, nec immerito dilipenterinifs, quos trudiendos fufctptt,notare difcrimina ingtniorü,amp;qua quenj: natura maxime ferat- Nam ell in hoc incredibilu quadam uarietaf,necpauciores animorüpene,quàm corporufcr!i;a.Q.uod intellipi etiam ex ipps oratoribui poted, qui tantü inter p difant pencre dicendi,ui nemo pt alteripmilir.quamuù plurimi fe ad :o' rum,quoi probabat, imitationem compofuerint. V ide deinde pit' rifqi uifum esl, ita qutnq; inpituere, ut propria natura bona,do-dirina fouerent, amp;nbsp;in id potiffimu inpeniaquo te»derent,adiuua retur; Vt ft quit palapra perkui, cumin aliquod plenü putrit.gy ntnafium uenerk, txpertut torii omni modo carput animum'q; di-ptrnatjCui quifq; ctrtaminipraparandutpt; itapraetptorem tio juentia cum fagacittr futrk intumu,cuiiu Ingenium preffo lima' to'qigt'

LIBER. SECVNDVS. rf

hf pHfre Jicttiili, cuitu ueri, grituitJulci,lt;il]gt;tr0,uitiJi),urluno utiixime nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itufi comuiiJaturum fiu^ulic^ut mi ro ^«o quif-

gut tmitttt ftr0Ufhutur,^uoJ iy uiliuta curu nuturu eiult» fciittrfi'ni diuerf» Jucatur,nK i» iji^quihin mi«i« «f tw e^,fictif piffit efftctrt^iy tu iti quie »atiu uidetur,JtftrtnJo fucM in-fomioru. Q«olt;{ mihi (likrilt; ttiim «fI conirt receptas ptrfiiiifio-BfS rctionem fiijutnti,fentrii:iatfi)m parte uerum uiJetur.Nam proprieutf j («gmiorio« Jif^icere, prorfiu nece([arium tS. Im I)M 5«oi]i(f certum fludiorum factre deleHum.nemo diJfitaftrit.Nan-)U( trk aliiu hifiorit ma^if idoneut, «liw compo/itM ad carmen, aliiu util» /luJio iurif,ut nonnulli rufforta{Jem»tendi-Sic difcer net h«c dicendi magifler, i^UDmodo pal'tfiriciu ille curforem ft-ciet,aiitpuplem, aut ludatorem.aliud'ue tjuid ex iis,:}Uit fimt fit crorum certaminum-Verum ei,^ui foro defiifiabitur,non i« unam parlent ali‘iua,fed in omnid ^ua fitnt eim operif,ettam fi ^ult; diffi ctliora difienti uideiuntur,elaii)ranium esi- Nam amp;nbsp;omnino fu-peruacua erat doitrina,fi natura fiifficeret.A.n fi ijuit iwgfBio «ir rilt;pii«,4( tumidm(utpleri^ue fiint) incideril, in hoc eum ire pa-lt;ifm«r ? Aridum, atijue ieiunum non alemiu, 'ly lt;juafi ueftiemiuf Niini fitjuitdam detrahere necejjarium eR,cur Mon fit adijcere f5 cejfiintlNeijUi’egocontra naturam pugno. NoMfBim defertnduiH idbonum,fijHod ingenitum efl, exifiimo, fed augendum,addeHf dunt'^ue lt;|i(o4 cfjjit. A« no« claitjjimtu ille preceptor Ifocratet, gut BÖ nwgii libri Igt;f Hf dtxifie.l difcipuli btne docuiffe tefidtur,ci de Ephon,at^; Theopopo fic iudjc4ret,u.t afteri firenif,''altm cä^' quot;nbsp;fitriii« oput ejfiediceret, autinillo le Miiore tardtaiem^aut ifi heit^. penepracipitr, conc'itationem adtuuandam docendo exiftimau»,^ cum ulteruiM dktriiM natura mifcendu arbitrifreturlfmbecillü tarnen ingenijsfanè fic obfecpiendü fit, ut nbsp;nbsp;t k i« id ^uo uocat natu

ra,ducaturlta fnim nbsp;nbsp;folii pofiunt,meliiu efficiebSi uero libera

lior natura cotigerk.ct in fita merilo ad^ë oratoria finuu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

fi,nulla dicëdt uirtin «m'utëda c/i.Nii licet fit alijua in parte pro^ nior.

7S INSTITVT. oratoria./, HW* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I ‘».«MA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ ut

Kor,ut ntj^( ell, aettr'n urnen non repugnahn^ttij; eti curi ft rufdciet tjs-, in ijuihin emMk.Sicut i!le(neitb eotfem exeflo re^ ced4min)exerceniü corfom fe^in^nón ß do(fn^ÿ fancrtiinfien -ilt;'^'fufceferit,^i/gnofer!reuelcälceiiintü,{iutnexinmodo,^tti:inhu tÜ^Koi Joeebit,feJ o/nnit i}uæ funt etin (‘eritminif .irii ijui ex ijsöfijua nonfoJJïtjiniJ maxime,^uoJfoteeit,incu’nbei.N‘iin ,/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prorfin,unum,ne tentes.^uoJ effici nöpof-

fit.Alterum,ne ab eo ^uoj tfuif optime facit,in aliitJ,cui minin eSl iioneut, trans fera!. At ffuer» ^ui ilocebilur,ille, ^uë adolefcen' tesfenem uidimits, Nicofiratin,omnibus »« eo docendi partibin f' milkerutemur,eff!ciet^;tllum,^uali(hicfuit, luéiando, pupnan-do'^:,i]uor!! utro^icertamine ijfdem diebm coronabatur, muiâS’ Et ^MÏfo ((/ ma^if oratoris futuri mapftro proui dendü erk i No» enimfatu eH dicerepreße tantu,aiitfitbttlker,autaljicre,no ma gif phonafco,acutif tant!!,aitt medijSiiut grauibm fonii,aut ho-rS etia particulif excellere, Ni»i ftcut ckhara, ka oratio perfeAa non e{i,nifabimoadfummu omnibin intëta neruis cöfentiat,

De officio difcipulorum. Capiit X.

PLilt;r4 de offtcijs docëtium locutus, difcipulos ad unü interim moneo.ut frteceptores fuos non minus,^uamipfa fudia amët, amp;nbsp;parentes e/fe,non cjuidêcorpor5,fed mentiü credant. Multum hitc pietas confers fludio. Nam ka amp;nbsp;libëter audiët,amp;’ diâif ere dent,amp;'e/fe fimiles concupifcët.In ipfos denici; ccetui fcholarü llt;e' ti iy alacres couenient,emëdati non irafcëtur, laudati gaudebXt, utßnt chariffimi, ftudio merebutur.Nam ut illorS offuiü efl doce re,ftc horu preebere fe dociles. Alioijui neutrS fne a Itero fufftciS’ Et ftcut hominif ortuf ex utro^;gignentium confertur, amp;frujira ffarferiffemina,niftilla prcemollkusfouerkfulcus, ka elo^uentit (oalefcere ne^uk,nift fociata tradentis, accipientie'^; concordia.

Deucilitace.ö'racionedeclamandi. Caput XI.

IN hif primif operibuf,^U‘e hok ipfa parua funt,fed maiori lt;]Ut fi mëbrt ttep partesJbene inßkuto,ac faut exerckato,iam ferè tempiM

LIBER. SECVNDVS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»r

Iff IM tpfttet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuaforids, iuJicidles^; mdieridt; quarum

»xtequdm uidHi i^grfjidr,pdu(d mhi dtiffa JfclamdtiJi ratione dicnJafunt, quæ ut ex ovinibui noui/Jime inueMa^ita lt;tr »i^ilio en utih/[i»id. N4m amp;nbsp;(unäa illa, dequibui diximut m fe fer'e cigt;ntniet,et uer'nati froxima imagir.ë reddit. Jden'q; »4 efl ce letrata,ut flerifq; uideretur ad formanda eloquetuia uel [ola fufft cere. Nff«i« MirUM uHa ferfetuit duntaxat orationit reperiri feled, qua non ji't cum hac dicendi mediiatione comunii.E.lt;gt; qui-lt;f(in rei ifta, culpa decettum reddit,ut inter pracipuas qua cor-rumperët eloquentia caufas,licentia,dtq: infcitia declamantiufue.. rit. Sed eequodnatura honit eff,iene uti licet. Sint ergo iytppe materia,qua fingentur,quamfimil!ima ueritati. Et declamatio in quantum »n4xiinf pote{l,imiieiur eas diliQnei,in quarü fXfrcit4-licnem reperta eS. N4« magts amp;nbsp;pejli!entia,amp; refjjonfa,^“ fit' uiores tragicif nouercas, 41i4^; magit adhuc fabulo/a, frufira 01-tfr fjgt;onfiigt;nes,amp; interdi^la guiereniw.Qw j ergolNunq hac fu' prafidem,amp;' poeticafut uere dixerimfthemata iuuenibm pertra-fl4rf permittemui,ut expatientur,et gaudeat materia,amp; quafi in curpiu eant,eritoptimu.Sed certe fintgrandia et tumida,nS fiul ta eiiam,amp; acricribiu oculit intuenti ridicula,ac ß tarn cedendum t{i,impleat fedeclamater aliquado, dum fciat,ut quadrupèdes cä uiridi pabulo dißenta fiint,fanguinis detraäione fur4ntur,rt ßc ad Cibis uirilut coferuandia idoneos redeunt, tta ßbi quoq; tenuan des adipes,amp;’ quicquid humoris corrupt! contraxerit,emittëdum, ß effi fanui ac robuflus uolet. Alioqui tumor Ule inania, primo cu' iufcunq; ueri operia conatu deprehendetur. Toim 4Mtrm declaman tli apiM,i;iu diuerfum omnino 4 forenßbus caußs exißtmant,!] pro feAo,ne rattone quide,qua ißa exercitatio inuenta ßt, peruident. Nam ßforo nonpraparat, aut fcenica oßentationi, autfurioße uoaferationi ßmillimum eil.Quid enim attinet iuduem prapara fe » i]«i nufliM efif narrare quod omnes fciant falfumi prooationes tdhibere caufa,de jU4 nemoßt pronitiaturusitihaec quide 01 ioßa t4ntwmi

78 tNSTiTVT. ORATORTA.

taitum.fiffui ueroamp;irii,uel Iiiilu igt;ergt;noutrt,(uim tfl luJitr^'f niji quiiufJam fimulacrif nJ urrum iifcrimen, aciein'^;iu' fiam confiiefamn-Nihil ergo inter forenfe geniu dicendi,titqi koe decliinitorium intererii i Si frofeüm grttia dicimui, nihil- V ti-tum'i}; adi/ci ad eonfueiudinein fo/Jet, ut winMui uteremur,amp; ferplerx magie,amp;longiorie ali^uando adin controuerfitefinge-rentur, amp;nbsp;ueria inufu juotidiano foftta minui timeremiHyir io' ros inferere morit effet, qute nos ijuamlilet per alia in fchelu exer citattfimui, tyrones inforo inueniunt. Si uero in cflentationent tomparetur declamatio,[dne paululum ali^uid inclamare ad uolu ftatem audientium debemui-Nam *« ijs adionihtn, ijuie wi ali' ^ua fine duhie ueritate uerfantur,fed funt ad populäre aptat-t de' ledationem,juales legimuipanegyricos,totum'^uehocdemon/iril tionum genin, permittuuradhilereplui cultut, omnem^; ar tem» qult;e latere plerun^jue in iudieijs de!gt;et,non confiteri modo, fed ofe tare etiam hommihui in hoc aduocatii. Quere declamatio, quoniS tfl iudiciorum, cofiliorum'i]; imago,fimilit effe debet ueritati,quo-niam autem aliquid infe habet iniJltnniHÿv, nonnihilfihi nitorit affumere, quod faciunt adores comici, qui nec ka prorfus, ut nof uulgo loquimur,pronuntlant,quod effet fine arte,nec tarnen procul a natura recedunt,quo ukio periret imkatio,fed merem communie huiiu fermonie, decore quodam fcenico exornant-Sic quoq;a'iqua nos Incommoda ex tqs, quasfinxerimus matergt;js,ccnfequentur,in topreecipue quod multa in his relinqul!turincerta,quai fumimue, ut uidentur letates, facultaies,liberi, parentes, urbium ipfarum ui res,iura,mores,alia his ftmUia. Quin aliquando etiam argumenta exipftspofi'tionumukijsducimus-Sedhirefuoqure^loco Quam-uis enim omnf propofiiu operis à nobis defisnati eo ffgt;edet,ut orator infikuatur,tamë ne quid fludiofi requirant,etiam pquid erk^ juod ad fcholaspertineatproprie,in tranpiu non omktemus-

An artis neceflana cogni-

do fit, Caput xn.

bM

liber SECVNDVS.

J Am lii«c trgo «olilt; iucho^nJa eS ea part artû, tx ^Uit C/t/jert * itikiumfclent, qui priert oitiiferunt, quunquum uiJeo quofjam ipfojlitim limwie oifiuturos mihi, qui nihil egere eiupnoJi frx ffptiitloqumiS putenttfeil naiurtfuu.amp;uulg^uri modo, amp;f(ho )lt;ri(m extrc'natione c0ttteHti,riJeunt ttitm dtli^entium nojlritm, nemph quoque miigni nomwi« frofe/ferum, quorum aliquii (ut tpinor) iwterrogitti« quij tjjit fchemu amp;nbsp;noëmu, nefdre fe qui' Jtn,jedfitiJ rem perti/iwff, tfji in fuu dedumutione rejfondit. AliiHffKonftiwti, Thtodortiu 4n Apollodonin effet fgo,i«.« «».pitrmularii« fum, nec ftnèpotuk urhuniut fx confeffione i»-fetii« fuie clifci. Porro ij.quia lt;amp;nbsp;henefido ingenij pnejiutet funt ImIbi , amp;nbsp;muitu etium memoriu digni exdamauerunt, plurimot kiifiit fimiles negligentiitfuie, puudfjimos tutune lgitur amp;nbsp;ini' petu dicere fe,amp; uiriiui uti gloritntur. N« enim op ut effe proit tionr, uut difpofitione iM rrlgt;m/îâ», fed cuiui rei grulia plénum /itiiJiutorium,finteMiis grlt;indibiu,qucirum optinu qult;eq; ù peri-(«lo pf Mtw« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in eogttund0,Hullit rutione adhihitu.uut

tf ft«m »««CHlf J, »MgB«m aliqui J quod uliro fe 0fferit,pluril:iM fepe dietui expeâiint,iiut murmure inceri0,uelut clufftco infii»' fii,con(ituti/fimum corporit motum hom «wnttiiRtiH, ƒ(lt;{ quaren dit uertit accommodant. Nonnulli certa fihi inkiit priufquam fen' fum inuenerint, defUnant, quitui tliquid diferti ftbiungendii ft^ fecum ipfi^clare^i meditiiti,delferata conneHendifacul-tlt;te deferunt, ad alia deinceps.atq^ inde alia non mirnw cornu gt;iia,atq;nota Jiurrtunt.Qu: plurimi uidentur habere rationii,nS »« caufas tantH labore fuum,fed in locos i»tendunt,atqi qs no cor-pori projficiunt,fedabrupta quxdam,ut forte ad manum uenere, laculantur. Vndefity ut diffoiuta, lt;amp;nbsp;ex diuer^s conge fta oratio, (oberere no p0/fit,fimilii'f ft commentât qs puerorumftn quos ea y« alijs declamantibin laudata funt,regerunt.Magnas tame fen tem'ias, res honas( «4 enim glori4ri foleut)clidunt,nam et bar tnrijamp;ferui^i!^ f hoc fat tfi,nulla tH ratio iicendi,

Qijare

H INSTITVT. ORATORIA,

Quarc ineruditi ingeniofiorcs iiulgo habeantur. Capur XIIT. Ne hc negitiierim, flerun^; haue efitiionfin, ut fcrt'm dictrt uiJtantur Moâi-Primuniyuiiio maleiudicart tium, qui maiorë haiere uim eredunt ea, qua nonhaient artfiHjUt ffffitigere quàm aperire,ruiiipere quàm foluere,trahere quam du tere futant niuftiui-Nam amp;nbsp;gladiatigt;r,qui armorü infciw ut ri* Xam ruit,^ luéial0r,qui teliui corforh nixu ut id quod feiutl 'tU' uafit,utcumlit,fortiDr ab iisuo(aiur,cum utttrim amp;nbsp;hicfrequtH' ter fuit uiribui iffe [irojierniiur,amp;' ilium uehementii imfetui,eti' cifk aduerfartj mollit artieuIut-Sed (unt in hac farte, qua im ft' r'tios eiiam iiaturaliierfallant,nam amp;nbsp;diuifio,tum flurimumua-leat in caufis , ffeciem uirium minuit, lt;amp;nbsp;rudiafoliiii maiora,amp; f^arfa comfofitit numeroftora credHtur, fraterea quadauir' tutum uitiorum'q; uicigt;!ia,qua maledicui fro litero,temerariut fro forti,efful'utfro cofiofoaaifitur-Maledicil aSt ineruditut.aftr tiin,amp;' fafiut, uel cum fericulo ßifcefti Htifatorit,frequher etiS fuo. Affertamp;ijiaresofinione, quialibentijjime hominesaudiut ta,qua if ft dicere uoluijjantdllud quoq: alteru quod ell in elocutio ne if fa fericull!,mimn uitat,conatur'q; ferdke. Inde euenk nonni quam,ut aliquid grande inueniat,qui femf er quark quodninuum t{l,uerum amp;nbsp;raro euenk,amp; catera ukia non fenfat Prof ter hoc quoq; interdu uidentur indoâi cofiam habere maiorr, quod dicHt omnia,doâit eft iS' eleâio nbsp;nbsp;modut.Hit accedk,quod à cura do

eendi,quod intenderint,recedunt. Itaqiilludquaftionüamp;argU' nientorum afud corrufta iudiciafrigui eukat, nibil^; aliud q quo uel frauit uoluftatibut aurer afftfentium fermulceant,quarunt’ Senteniia quoq-, iffa,quas folas fetunt,magic eminent, ci omnia circa Ulas fordida et abieâa fint,utlumina no inter umbras(qué~ admodum Cicero dick)fed flanè in tenebric clariora fnt. Itaque ingenioft uocentur,ut libet,dum tarnen conflet, cotumeliofe fichu dari difertum.Nihilominut cenßtendi efl etia detrahere dodrini aliqui d

LIBER SECVNDVS. si

limitm riiJitui,amp;cottt lgt;ebttihui,ir u'uta uelullate,fej Min deirthit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[olo mhtiM efl,qitotl lirrr« ptrfiolierunt,^u»

mrIiiM, VtruDi hi pronuntiitiont tjuotfiftinS diccHilifortiiniittte^ funt.Nam amp;nbsp;(UmSt lt;amp;nbsp;omniit ipfi uoc4nt)in4iui tmu^juntjiHulto Jifcttrfu,itnhtIifuJtiéhiliigt;ne,gflTu, metu ctipilif furmrs-hm nllidtre mi»ntn,terrtt ptjë iticuttre,ftiHKr,ptihif, frnitf (itJcrf, mirtitJ puILitS circulum fuit^ ciille trudiiuiy M Hior4tioNrniuI(ii fuhmitttre, uiiriiire,Jiljgt;0)ifrt,Ktietiitmi»pro' nuntüJofuum cuiq; rorii.quæ dieet colon ^ccoinodiire aâüfcM, amp;nbsp;fiijuidpt perpétua obferuatiene dipnS, modepiti e/fe ijr uideri mul». At nil *i4nc uim appellat, jut e^ patiiti uiolétia.Cuin inte^ rim «o 4Aor({ modo dliquoi imienias,fed(i]uod efl tiirpiin)prlt;t-ceptores rtiS. aoibreuem dicëdi exerciiationé confecuti ,omi/Ja ra tinne,ut tulit impetin,pa{Jim tumultuêtur, roi ^ui plui honorii I( Ifri» tribuerKt,ineptos,amp; ieiutns, tepidos,et bnprmos,ut uerbum cótumeliopfpmü occurrit,appellêt. Verum illü ijuidi ff-a tiilemur,pne labore,pne ratione,pne difciplina difert'u.tios ^«4« do amp;pracipiendi munin iampridem deprecati fumtn, amp;nbsp;in for» ; icendi,i{uia honepifpmum pnem putabamm, depnere dum defideraremur,in^uirendopribendolj; talia confolemur otium no-flrum,futura ufui kn« mëtif iuuenibut arbiiramur,nobi( eer tefuntuoluptati,

Qiiis modus in arte. Caput XIIII. NEmo 4«ff m 4 me f xig4t id praeeptoru gon«, ^uod 4 pleriff fcriptoribui 4rtium trndnu, ut ^uap ^uafda leges immutabili tieeeffitate eöpridias ßudiops dief di feram. V till: prooermü,amp; id ^U4lr,proxtm4 huie narratio, ijua lex deinde narrandi,propo/iti» poll hanc, uel ut ^uibufda placuii, exeurpo,tum eertin ordo qua-ftiBnum,eietera'ij; qua uelutp aliter facerefas nöpt,quidam tanf iuffi fequuntur.Erat enim rheieriee res prorfut facilisac parua,p Uno amp;nbsp;breui praferipto eotineretur. Sed mutaturpleraq; eaups, tempor'ibut, necelptate,o(eapone,At^ideo res in oratoru praei-f pue eongt;

ei INSTITVT. ORATORIA.

fue emi/llio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiirie,amp;‘ aj reru momenta cöuertitur. Quii

tgt;ttm,IÏfTlt;ecifias imperatori, ^noties adem injlruet,iirip,atfroii tem,cornua utrinq; promoueat,équités pro cornibin locei?Erit ^uiiireHifftmafortafJe ratio,quoties licehit, fed mutabitur natu ra lolt;i,fi mons occurret,f! ftumen obftabit, colHhut,fyluù, alia'ue nffieritate aliijua, prohibebitur.Mutabit hoftiü genut,mutabii prte fentii conditio difcrimmit, nunc acie direâa,nunc cuneit,nunc au xilifs, nunc legione pugnabitur, nonnun^uam terga etiam dediffc fimulatafuga proder». [ta,proiiemium neceffarium, an fuperui' tuum,breue anlongiui, ad iudicem omni firmonedireâo, anali' Ruanda auer/i per aliijuamfiguram,dicendii /tt,con/iriéia,an Ia' tiui diffuft narratio,continua an dtuifa, reüa an ordine permuta t»,cauflt;t docebuntJtem'q;de^ult;e/HonHordine,cum in eademcon trouerfia aliud alij parti priut ijuteri frequenter expediat ■ Neque tnim rogatiöibui pitbit'ue fcilit fanüa funt ijiaprtecepta, fed boe ^uicquid eil,utilitas n((«gir4uk.Non negabo auteßc utile effeplt runq;,alioqui nee fcriberem,uerum fi eadem illa nobie aliud fuade’ bit utirKas,lgt;anc,reliilia magifirorü autorkatibui fequemur.Equi' dem id maxime pr^cipiam. ac repetens iterum kerum^; monebo, Ret duas in omni iaiiu ffieâet orator,quid decent,quid expediat-Rxpedit autem fepe mutare ex Ulo confikuto, tradkoq;ordine ali qua, amp;nbsp;interim decet ,utin jiatuit at^spidufu uidemin, uariari fiabkui,uultua,flatut. Nam reüi quide corporie,uel minima gratia eS. Nempepaduerfa fit facies, iTdemiJfa brachia,amp; iunüi fedet ,amp;à fummif adima regens opus, flexus ille,amp; ut fic dixé' rim,motus,dat aüum quendam ^fa^lum-Ideo nee ad unum mo-dum formaM manus,ir in uultu mille ffecies-Curfum habet qute dam et impetu,fedét alia,uel incubunt,nuda hiec,illa uelatafunt, quseda mixta ex utroq;. Quid tam diftortu amp;nbsp;elaborati!,qeib il' Ie Difcobolos MyronisfSiquie tarnen ut paru reâü improbet opus, none ab intelMuartte abfuerk,in qua uel prlt;tcipue laudabilis eü illaipfa noukas,ac difficultasiQua qiùdë gratia amp;nbsp;deleâatione

ajferunt

LIEER SECVNDVS, g,

*fftnaitf gur«, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fnifibm,lt;juie'q; i« «fri« /«lit. Mutitnt

ftiivi lt;ilq«ilt;i « htiic prlt;e ft uirtutê ferunt,ijuoJ à côfte luJine unlgiri rtctjferunt. Halft i« pidurt Ifeciem tota fiuits. Aftilti tamrN imagMr Antigoni latrrf tiinium aliero tmijfi ocult Jeferm'Kâs literet. QidJinon in orittione operieniU funt ijuieja^fiut often Ji non Jebent, fiue exfrimt pro Jiffikaie nS ffi//ùiU i utfeck TiinMtes(ut opMor)Ciihniut m eajen ubult, f «a Colotfn Teium uidt.N^m c« in Iphigeni^e immolationepin-xiffet triftem Caîclnintem, tnftiorr Vlyfjim^iiidi/fet MfWfU« 5«fm fummü poterai lt;trs effuert moerort ,confumptk affeâibnt non reperiens ^uo digne modo patrie «ultum pojfit exprtmert,iu-liiuii eiui caput,amp; fuo cuiuf animo dédit teftimandu.Nonne huie iS iliud fimile Saluftianu ; Nam de Carthagine tacere fatiui pu-tOy^parii dicerei Propter ^uit mibifemper moriffuit,quàm mini me alligare mead pr‘ecepta, i{ult;e içjtloAixst uocant, id e^( ut di' camiH quomoflo pojfumui)uniuerfalia,uel perpttualianaro enin rtperkur boc genin,ut non labefaâari parte alloua,et fubrui poft-fit, Sed de hie pleniue fuo ijuicij: loco traâabimiu ■ Interim nolo fe iuuenes fat'ÿ itiftruäos,/! 5«? ex ijs,iiui breues plerS^; circufeniti tur.ortM libellii edidicerint, uelut decretie technicoru tutos pU' M:multolabore,a/fiduoftudio,uaria txercitattone,pluribiu expe timentii,alti/fma prudetia,prtefentiffimo conftlio conftat art dice di-Sed adiuuatur hii ^uotj:,fi tame reéia uiam, non una orbka mo firent,i jua declinare ^«i crediderk nefas, patiatur neceffe efl iP lam per funes ingredientiü tardkatè. Uaq.tr ftratu militari lalo re ker,flt;tpedeferimus copendio dufii,amp;ftre^u limkerupti torgt; rentibus pontes intiderint,circuire cogemur,amp; ft ian«a tenebkur inceHdiD,perpariettexibimui.Latefufumopuitfl,amp;‘multiplex, tty propt quotidie nouum, nbsp;nbsp;dt quo nunquam dtâa trunt omnia.

Q«« ƒ nt tarnen tradka, quid tx ijs optimum, amp;nbsp;ft qua mutari, tdiict,dtirahi me liiu uilt;lflitkr,ilicere txperiar.

Diuifiotouusoperis. Caput XV.

f t Rbeioi*

84 INSTITVT. ORATORIA.

Hetorice» in lati^unt trtinfj-tre»us,tum oratoriigt;m,tuigt;i oft lx trictm nomintiiteritnt- Qwï t^uiJé nonfriiiiJituerim Jetihi Ituile, quoj (Opis Rom4Ri /êrinonilt; au^trt lentauerunt.SeJ non omniit HOS Jncentes nt Crieoo CeiiuStur,ftciit ne illos quitté, juolies fuif uti^: uertif /t^nre no/irn uoIuerSl, amp;nbsp;hitc interpreMio no» minus Jurn efl, illa Pluuti, effentia iti^ue eniiu.SeJ neproprin ^uiiiencntm orntorin fic efferetur,ut elocutoriit,origt;trix,ut elocU' trix.Iili iiKt de ipiit loijuimur,rhetorice talis e{t,quitlis elo^uentu-Nrr duUe upud Critcos ^uo^; duplicé in telle flum halet. N4)i|; Wio modofit ippofi'tK nrs rhetoricUyUt nuuis piruticii, altero wowf rei,^utilis ed philofopki4,itmicitM. No» ipfum nune uolu/nus fi^tâ fcnrefuiHMtiS^utgrSmiticeHteruturn ed no Irteratrirc^tjuëaJ' modum orittrix,nec literntoria t^uëndmodu/n oritioriit:uerK in rke toriee no fit. Nonpagnemioignur, cï pritfertimplurimis aliojui Critdsfitutendi. Nnmcerteamp;phyficos, mufi(os,amp; ^eomems dicum, ne uim «fferumus ijs nominibus indecorn (« latmS fiermo' Bf m mut4tio erk. Doni^; c« M. T u/ftw etiS ipfis librorH,i{uos de Itnc re primu fcriplerat,t'»tulis Griteo nomine uMur,profedo no td uerendu, ne temere uideumur orutori muximo de nomine urlit f»lt;e credidi/Ji. Jgnurrhetoriee iam enim fine metucauHLitionis utemur hne uppellMone)Jïc ut opinor,optime diuidetur, ut de ur-te,irtifice, de opéré dicumur. Ars er« jutt difcipHna perdpi de' iet, f4 fÆ tf»f dicendi fcientiu. Artifex ed qui perdpk hunc nr' tem,id ed orutor,cuius ed [ummu,bene dicere. Opus ^uod effid' tur tib trtifice,id ed bonu ontio-H^ec omniu rurfin diducuntur in flsedes.Sed illa[(.^uentin fuo loco,nunc jult;e prima parte tradan-ja funt,ordiar.

Quid ficrhctorice.ü'quis eins finis. Caput XVI. An tf omnia ^uidjït rhetorice,nuafinitur i]uidë uarie,fed ijuit fiionem habet duplic!,aut enim de qualttate ipfi'us rei, aut de tomprehenfione uerborS di/Jenjïo ed. Prima ac pracipua opinio' num circa hitc differtntia,iiuod alij malos juo^ uirospofife orato'

LIBER SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«{

Tfs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«os fentenüit ac(ediniut)iKm(n kc,«»

it i^ua IoijMimMr,tow« JemK Iritui «oIuNf.Ecr!! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ji

ftnii ficultatèà maiortyäc mn^it exfeirda uitit huit ftccrnunt, quiJam rhttericen uim tantü,i]uiJiiin feitMiBm,feJ »on uirtutrnit ^uiiäm ufiim, juiJam ar lern i^uiJe/eJ à fcütia nbsp;nbsp;uirtutedifiiin^

flam, quiia tttam frauilattquanJam artù, iJ tß n^nyn^^rleif «oinwauerSt-Hiftrè aut in ferfuajtj0,auti)i Jicedo apfoßtt a4 f trfuaie Jum^fcßtum oraJi »unin funt arkurati, iJ enimfitri far teß ab to ^uo^;,qiii uir lio«»i bop.EÄ i^Xur firtquttiU'MUißnUf rkttorian t/Jt uitn ftrfuaieji, QuoJ (go uim afftllo^fltri^:pa tefiatem,nonnulli facuhatr notant: ^iut rts nt ^uid afftrat atnki guÛaiK.uim Jico lùL lAvvoçu/y.H* t opinio origwi? ab lfocratt(fi tame« rt utra arst^u« circnnfirtur, tim tß)Juxit’Qui cum Ion g( ƒ 14 uoluntatt bnfamatium oratoria officia,fint artit ttmtrt co preheniit, Jictns tffi rkttorictn ptrfuaJëii opifictm,iJ tß^TrH-(lût nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ N(^;(»im mihi ptrmißrim tadtrn uti Jeclara-

tiontj^ua Ennim M.Cftlxgum fuajai mtJullS uocat, ApuJ Pla »o«f quo^iGordias in Wro, qui nomine eiw inferipf tß.iJtftre ebc'u,[ej t«iH( Plato i lliuc opinion? uult accipi,no fiia.cictro f luri lui lo(M ß-rifftt, oratoru officiu tffi Jicert appoß'tt aJ ptrfuaji Juin rhttoricif (liï.^uos fintjubioipftno probat,ßnc fac'x ptr-fuaJtre.Vtrü tt pecunia perfuadtt,et gratia,» autoritas Jicitir, et iignitas,pofiremo ajj’eâ'’ (tiS ip ft ß'ne uoce,quo uel recorJatio merRorii cuiufq;, utl facies aliqua miferabilis,uel formlt;e pulchritu dofentetia Jiiiat.Na nbsp;nbsp;M. A^uiliii defend» Antoniin,cu feifft

uefte cicatrices, quas is pro palria peiiore aduerfo fufcepifftt,oße d«, no oratibis habuitfidutta,fed oculis Populi Ro.uttulit uim,quë illo if/() afjgt;ef}u,maxime motu in hoc ut abfolueret reum, cred'xi eß.Seruiu quidem Cali’S miferatione fola, qua non fuos modo Iilf ros paruulos i« (oBoionr produxerat, fed Galli etiam Sulpitij fi’ liuw ƒ«« ipfe manibin circumtulerat,tlapfum effe,cum «liorS mo-Mm(ntK,(«m Calonis oratione tr/IniR eß. Et P/irynrn non

ƒ t peridû

gs (NSTfTVT. ORATORIA.

frriJlf itfUone ^uanijugm tijiiiirlt;iiili,fej conffieâu cor{iori(,iJMJ illaßira9/ijjiinui)i alinfi/i,Jiiluâa nuJiiuertit tunica, futantperi c«l« liieratam-QM fi omnia perfuaJenr,non til liic,Je ^uo loculi fumin,iJDneuipnû.llt;lto^: dilipentiorrs funt uijtliki,iiui cum it fkftoriceiiemfentirent,exiftimarunteamuimiicfnioftrfuaicii H.QuemfnemGorgiiijimeoiem,ie^uofupraiiximuc lii)ro,ue bit coaHm 4 Socrate facit. A' ^uo non ii/jentii Theoieiiet, fiut iffiutii Of in e{l,^uoi de rhttorue nomine eitn infcril!itur,/ïue ut treikum e(l, Ariftotelit,in auo t{i,finem e[ft rhetoricei, ductrt bomines dicedo in id,ciuodlt;inor uelk-Sed nr hie juiie fatk efi cS frthenfum.Perfuadct enim iicendo,uel ducut in id quod uolunt, tilij iptoq: ut meretricet,adulatoref,corruftores. At coiri nenfer' fuaiet fem per orator, ut interim non fit prof run hie fink eiui,ki-terim fit eommunn cumijs qui at oratore proeul atfunt, Atqui non Ktultum ah hoe fine abell Apolloiortn, dicens, iudieialk orationk frimu ir fuper omnia effe, perfuadere iudici, amp;nbsp;fentetia eiin in tert in id quod uelk, Namamp;ipfe oratorem fortunée futijck,ut fi mn perfuaferk,nomen fuum retinere non poffit. Quidam recejji iruntab euentu,ficut Ariftoleles,qui dieit: Rhetorice e/l uk inue' miendi omniainorationeperfuafibilia-Quifinkamp;illudunium, de quo fupra diximtn,habet, CZ infuper quod nihil mfi inuentione fompleAkur,quie fine elocutione no e/i cratio.Hermagorie,qui fi nem eim e/fe akperfuafibilker dieere,^ alijs qui eandlfenientH non ijfdem tantum uerbk explicant, aefinem ejfe demonflrant,di (ere quee oporteat omnia ad perfuadedum,fatk refiiofum eil,cum ferfuadere non tantum oratork effe conuieimut. Addkafunt hk aha uarie. Quidam enim circa res omnes,quidam circa duties mo do uerfari rhetoricenputauerut,quorum uerius utrum fit,in to lo-eo,qui huius quiefiionk froprius e{l,dieam. Omnia fubiedffe ora' tort uideturAriftoteles, cumdixk,uim effedicettdi,quid in quat^

^tffe perfuafibile.Et Patroeles,qui no quide adifck in uno-ittih te, fed nihil excipitdo ide ofiedk, uim enim uocat inuentédi

LIBER SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sr

fit 'm «MtioHf ffrßmfitile, nuifnes amp;nbsp;if fi foü cemfîtHun^ iM'iwMfBnoitf.QttoH ukiüfugitns Theotitrus,uimfutittmuemê Ji,amp; elBtjuëili ium orrutu crniitilia m «mni emtient. St J li et-JemmoJocretlittliti,^w ferfittfililiti etiaMortter muenitt tjij tifhdo 'm owni oMtionf, maf;» ^fuferiores coHctJk [cekru ijuof fuJentilm fulcherrimlt;e r« nome «.Cergias tfuJ Plntenem fiU' Jeudi ft unifie t 'm iudiciis,amp; ttliji ccetihn tjft M.Xitiufiu (£z mitfiit traâtirt,cuiSocrtittsftrfiitiJtHdi,nigt;n JcctnJi coRce dit fiecitltatem.Qu: uero no» omni« fitkijeietantfrMri/Blie'KiM etc uerliBfitn,vt neceffe erat,âdhituetuttt diferiin'm)!, ijuBritmfuk ArifiBH CrkoUi Pmfnetiadifeifulm,cuiu) lie finit efl,f(itntiti vidtndi amp;nbsp;a^endi 'm ijuitfiiBnibuf ciuiliiut feroratiBnem ftfnlti' r'n ferfiitfiBnit. Hic ficientiam^cjuia Peri^ntticm »ff ,row vt Steel,uinutie lecBfBn'it,fofuIitrem ituteni cBfrehtndëde ttntum ftr fiufiBnem,rtitim cBntumeltBfin eft adurrfui triem BrandiyifuS ni-kUfiitttdBâiiferfuafuriim.Illud de Bmnibm.jui circa duiln rfï-riuir ^iilt;eJî(0Bfser4t0Kmiu(Iir4ni uerftri, diâumfit.exciuditi ijs flurivij ercitprit efficia,illam ffrf» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teiain,iiuce eS

rheioricesfars ter lia, Cl^utim^hecJcruf Cadartem, ut iam ai tBs ueniagt;nm,lt;jui artem ijuidem efft titm,fej non uirtuttm futaut runt: Iid «Rim dic’t!(utiffi5 CBrum utrlii utar, qui hoc tu Critca tranfiulerunt)Ari 'muettlrix,amp;'iudicatrix,amp;’enStititrix,dectn te Brnmu fecidum menfiBnem eiiu,quBd »m quoq;fotefl fumi ftr^ futfibtie (« materia fiMili- Cornelw Ctlfm, ^h? rheto' rices a'it,dicere ferfuafibiliier ùi dubia uel ciuili materia. QuilxH pHt no di/fimiles,qui ab alijs trigt;(l«(ur,gi(iililt; tfb illet’Vit dicëdi tt tlBquendi de rébus ciuilibus fubieâie fibi, (S quadaferfuaftont,^ ^Hod« corpork hab'nu.et rorn qu:t dieet frBnütiatiBne.MiUe alia, fed aut tadem aut ex ijfdem CBrnfefita, quibui item cum de materia rhetBricesdicendum er'tt,re^Bndebimus-Quidam »dmnrijue «im,n»^; feitntiam, ntqut lirtrm puuwtrunt ;/td Cr'Kolaus ufum iicendi,Nam hoc r(ißu fi^ficatt Athtmeus fallendi artem.

f Pleri^t

«3 INSTITVT. ORATORIA.

PlfrifMtem Juin faucu tx CorgM Pltitoiiit,i frioriltu ii)iftri~ tf exterptit,legere ccntëti^nec hoe tolu.nee aha eiiti uolumina euol iiunl,i» maximü errorem 'uicijerut,erejuni'j; eum in hac ejji o[i nione,ut rhetorieen non artë,fej feritia tjuanJam gralilt;e, ae uolu f talie exifiimet, nbsp;nbsp;alio loco,ciuilhatH partieuhe fimulacrum,amp;

^uartaiH par!eaJulationi(,!]uoJ Juas fartes ciuilitatif corfort af' figttet,inejicina,et ijuam interfretatur exereùatrieëjJuas animot legalem at^; iuftiiiS, aJulationem autë meJieiute.uoeet colt;}uoruiH trtipeium,amp; exercnatricit mangonS.^ui eolorëfueo,amp; ueri ro' hur inani jagina mentiatur, legalit cauillatricë, iufikite rhetori' een.Qutt omnia funt ^uiJë ferifta in hoc litro,Jiâa'^ià Socra/e, euim ferfona uijetur Plato figmficare ^uiJ fentiat - Se J alij funt tius fermones aj coarguëJos, qui contra Jiffiutant comfopti,quos iKtyKriHÿ\ituoeat,alii ad fraicifiendu, qui JliyiuuriHf'i affellan tur.Socrates autë, feu Plato,earn quiJë,qu‘e tum exercelatur,rhe toricen taie futat,nam et Jic'u hit uerbic^u^v jiy T/gt;07r«y,îy ù/^tis woA/TiutoJtNo» ueram aut amp;nbsp;honefiam intelligk.Itaq; dijjiutatit ilia contra Corgiam itaclaudilur ; clugvrivacyKii fUTefiuit Jlinÿtitr awUjF» À Jllnjlitr ^ovMiSi Jli'i{ÿiie(,nsi, iffKar^r.Ai quod ille quiJë conticefc'n,fej fermonë fufeifti Polin iuuenili calo' re inconfiJeratior, contra quë ilia JeJtmulacro,amp; aJulatione Ji- nbsp;nbsp;।

cuntur-Tum Callicles ajhuc cocnatior,qui tarnen a J hane ferJu nbsp;I

fkur claufulam,-^r/a^MVTte ôfSutfu^fiHÿr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;k(k !

Jl« «ytu 19 iTtirnstorie Jlnociuv, ut apfareat Platoni no rhe , toricen uijeri malii,feJ earn ueram,nif iu/lo,ac hono non contiu' gere. AJhuc autë in PheJro manifejUin facit,hanc artem cofuM mari ciira iuftttiee quoq; feientia non poffe, cui opinioni noi quoq: acceJimui, An al'ner Je fenfionëSocratii,amp;eorü qui propatria cecijerant, lauJë fcripjiffetique certe funt oratoris opera.Se J in iJluJ hominü genus,quoj facultate JieëJi male utetalur,inueâus eH.Nam lt;amp;nbsp;Socrates inhonefla fbi creJiJit orationë,quam ei Ly ƒ« re» eompofuertt,et tum maxime fenbere liiigatoribus nbsp;nbsp;nbsp;HH

LIBER SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«9

frofe nbsp;nbsp;nbsp;Jiitrent,trilt rnorif,attj; iid iwrij^uo ma licelat pro alte

nn^ert,frans tiJhihtbiitur.Doält;irfsq;ciui artii,fiirKiiligt;nci Pit foui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rhetoritea d iiiftiiiaftpiiritreat,amp; utrit creji'

Uiafrtferreat'NiiniiJ i]uia}:Juit in Pfj^Jro.Con/ênjTjÇêiiuK illh fnperioriiiti uiJirifcttfl tiiam ComeliM Celfui, cuius ktc utrbafuat; Orator ftmile taaiu utrt fttit.Dtiailf faulofSfl.NS earn bona confattia^fii uiäoria litigdt» td pntmiü. Quafiue-ra effent, ftffmorü kominü fortt,klt;ec tant perniaofa noceuffimia moritu) Jare inftrumeta, ntijukiapritceptisaJiuuare.Setl illi ratiotttni opbnionis fuse uiderbnt- Noj dît itiÿrtffi formate ptrft' âum ordiorêj^uem ia primis t/fe ton« uirum uolumus,atl tos,qui de hoc opéré melius fentiut,reuertamur. Rhetoricea dît quida eau dem ciuilitatëefft iudicauerut-Cicero fcientie ciuilii parte uocat, ciuilis aüt fciëtia idem quod fapiëtia tfl-Quida etiam philofophiie, quoru ed i/ôordtrilt;Huio eius fubfiSthe maxime côuenkfinKio,rhe loritf n effe bene dicëdi fcientiS. Ndm ÈT ordtionk omnf j uirtutes femel cöpleditur ,amp;protinus mores etia oralorii, 0« bene Jicere «0«poffit,aifiuirbonus-Idemualet Chryfippifinitilleduduii Cleate,fciëtiarededicedi.S£tflurestiufdë,fedadaIiasqU‘elHo lies mdç« pertisiët-ldëfenliretfinii hoc modo cofrehëfus, perfua^ dore quoj oporteat,ni/ïquod drtrdj exuu alligat-At beat artie,di cere fecuudu uirtutë orationis. Excludut d rhetorice Wdlot, nbsp;nbsp;ilU

qui fcientiS ciuilium offtcioru eamputauerKt,fi fciëtiam uirtutë iu dicant,fed angufie ititra ciuiles queftiones coiercent • Albutius nS obfcurus profefforatq; autor ,fcientia bene dicëdi ejfecofensit,fed exceptiombus peccat,adiiciëdo circa ciuiles qu‘eliiones,amp; credibi littr.ijwdrï iam utriq; refjonfum ed, Probabilif lt;amp;nbsp;iUi uoluntatiSf qui rede [entire,amp; dicere, rhetorictsfinë putaueruiHi funtferè fines maxime illufires,amp; de quibus pnecipue diffutatur-Nam o?» quidem perfequi,nec attinet, «et po[fum,cum prauu quoddam( ut arb'uror) ftudiü circa fcriptores drtiï extaeru,nihil ijfdë uerbii, ju« prior dli^MH occupa/fetfniendo, qua; ambkio procul aberk d f S mt.Di*

ço INSTITVT. ORATORIA. me. Dica mimKo utiti; lt;jult;e 'niutnero,fej ijuie fluebStylidit rhetoriitn ejji ieme dicëJi f(ifntiS,cH referto ^«olt;f eß ojitimiiji'f ^uierii iiliud,pfim uelit. Un ^ffrotalù,fimul mMtftjii tß illuä ^uo^;,^uemfine»t,uel ^uij fummum amp;nbsp;ultimum huifat rhticritf» quoi n/,amp;' dicilur, uJ quo J omnù trs ttndit.Numfitß i^fuit' nt diandi faentia,figt;w nutir fummum eß, bene dietre.

Aniicilisfitrbetoncc. Capiit XVIf. O E^ttkur qiKtßio, un uiiliftheiorite,num quidSuthtmenttr »« tam inurhi[oint, ir quodfit indi^mffimü.M accufuttome ort tionif utSiur onndi uirilM,eloquegt;iiiS rjfi, quiO f«ni( eripiat fd ltfios,cuiuifriude damntntur nttertm boiu, (onfilia ducatiiur i» frun, neo fed»tones modo, lurbit'que pof uîures ,fed bell« etium inexfiabilt« excitenlur, cuius deniq: turn m«ximui fit ufin, cü fd f«lfis cotttr« uerituttm u«lee. NamiT Socrati obifciunt ccmici,do cete eum quomodo peiorccuuftm mtliorff«c'i«i if eonfrâ.* Th) fi«m,et Cor^i«m fimili« dicte folliceri Plato.Ethic adijciüt exem pl« Crtecoru Romanorum'q:, if enumer«nt,quipcrniciof« no fut fulic tantum,fed rebus etiam publicis,uß eloquenti«, turbauerunt fbutits ciuit«rum,uel euerterunt, eo'qtö“ L«cediemon:orum ciuitil te expuif«m, if Athenis quoq:,ubi aßor mouere «ffeßus uetabo» tur, uelut recifum or«ndi folrfialem. Quo quidem modo nec du' ees erunt uiiles,nec m«^iflratus,nec medicim«, nec deniq; if ft ft-fienti« N«m amp;dux Fl«minius,amp;Cracch,S«lurnini,Gl«ucilt;e tnagifiralui,^ in medicinis uenen« ,amp;iniisqui fhilcfofboru w wwf mujf utuntur,fr«uißtm« nonnunqfiaftii« defrehenf« funt-Cibos «Iferncmur, atiulerut fefe ualetudinis c«uf«s, nunqteßd fubeamuf, fufer babilantes «liquando frccumbunt. Now ftbnce' tur milili gladtus ,foteß utt eodem ferro l«tro. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nefcil ifnes,

«qu«s,ftne quibus null« fit uil«,if( ne terrenis immorer)folem lue n«mq:,fr'ecifu« fiderum,«liqu«ndo cti«m «ocf rf^ Num ig««!quot; ne gabiiur deforme Pyrrhi f«ce ccecus ille a ffiui dicëdi uiribu) dire t/niffei Aut nS diuina MiTulliieloquetu,if(otrdle^es«^r«ri«s fofuhrit

UBER. SECVNDVS. 91

ftpj^r'nfuii! amp;nbsp;CaiH'niiefregii iiudMÜf amp;nbsp;fufflicätionts.qui )ii4)umM homr uidoritm ttllo ducibiu ibiiiiry i» tog4 meruii^ N5 «f pMtfriloî miliriî animo! frt^unter i metu rtiio(iitoratio i (T totfugnSJi f nicuU intuntihui,lMje uka fotiorr tffi ftrfuaJttf N« un me Luedtemonif, «ut Athenienfes magit moufriwf, PopufM Rom«»»«, «puJ i^umfumma femfer oratoritin di piiiasfuii. Eijuiiffm n« urkum condkores reor aliter effedum fiiil[e,ut u«g« illa muhkitdo coiret in fopuIoSyni/tdoda uoce co-mot«, »fc kgwm reperures fine fumma uiorandi confecuU!,iitfi ipfihom'mes adferukutem iurü aßringeret.Q^ipfa ui(« pr** fepta,eiiam/} natura funt honefta,plin t«moi adformandas men' tes ualentjifuoties pulchrkuduiem rerum,clarkas or«tionM illumi »Mt.Quure etiamfi in utranq, pariem ualent armafacunditttnon tarnen eil it^uum id haleri m«lum,quo lene uti Iktt ■ Verum Itee apud eosforfitan ijult;erantur, ^ur fummam rhetoricesad perfuade di uim relulfrunt.Si uero ed bene dicendi flt;:ientia,lt;]uem nosfnem fe^uimur,ut fitoraior inprimia uirbonus,utilem certe effe earn ci fitendum e(l. E.t hercle deusille princeps,parens rerum,fabrica“ tor'^; mü di,nulle magis hominem feparauk 4 cateris, ijuie ijuidem nort«Ii« e/pHt,animalibui,quàm dicendi facultate.Nam corporti quidem migwitudwe ,uirtli»(,/irmi(«te,p«ttf«ti«,uflofit4W prte~ fiantiora i« illit mutic uidemin, eade m minus egere ac^uifitte ert' trinfecus opis.Nam amp;nbsp;ingredi ckiusjü’ pafcitamp;' tranare aquae, ckra docentem ««tur« ipfa fciunt. Et pleraq; contrafripus exfu« corpore ueftiHiur,amp; arma ijs inpenka quteda, nbsp;nbsp;ex obuio fere ui

Ait),circ4 ^u« omni« muitu« hominibus labor ed ■ R«tione ipkur nobispriecipuamdedk ,eius'qinosfocioseffecudijs immortalibu uoluk .Sed ipfa ratio neq; tarn nos iuuaret, nftarn effet in nobit manifella,nifi quit concepiffemus mente, pnmere etiam lequendo po/femus,quod mugit deeffe cteteris animalibus, quim intelledi, amp;nbsp;togkutionem ^uund« uidemut.Num et moliri cubilia, amp;nbsp;nidot lexere,©quot; eduare foetustamp; excludere,quinetia repenert in hye-me«

ÿ» INSTITVT. ORATORIA.

mem alimenta, of era ijuittlam noi'u mimifaliilia,^ualia funt tert rum, melOt, efficere, no« nulliutforta/[e raticnû eüifed nuit caretit [ermone,nuie id faciuM,muta, atq;irratioiiaHlia uocalur-Deni^; hommes,quibu) tie fata uox efi,lt;iuatitulu adiuuat atiimui i! te c^elefiitf Qiwrt fi tiihil a d'^s oratione melim accefimuf,nuid /!lt; diftiK cultu,ac labore ducamin,aut itt ^uo malimutfrieflare hoifi nibut,n juo ifli homines clt;eteru animalibus frtefietii/Ego nuidem magiSf^uod nulla in farte flenius labor gratia refert.ldadeo mt tiifefiS erii,fi (og«auerimui,amp;unde,amp; quouf^iiam froueiia ßt orandi facultas, lt;amp;nbsp;adhuc augeri foteff.Nam ut omittd de fende' re amicos, regere cofilijsfenatii, fofulum,exerciium »« qua uult Jucere, quàm fit utile, conueniat'q; bono uiro, nonne fulchrum ud hoc iffum e{i,et comuni intelleiiu uerbis'q;, quibus utatur cmnes, tantum ajfequi laudis lt;amp;nbsp;glorite,ut no loqui amp;nbsp;orare,fed quod Pt ricii contigil,fulgurare,ac tonare uideariii

Anrhctoricefirars. Caput XVIII.

■pi Jnis «0« erit fi exfatiari farte inhac ,amp; indulgere uoluftati * uelim. Tranfeamui ig'uur ad earn quafiionë qua fequiiur,tii rhetorice arsfit.Qwd quide adeo ex tjs quifracefta dicendi trt Jiderunt,nemo dubitauit.ut etiam if fis librorü titulis tefiatum fih fcriftos eos de arte rhetorica-. Cicero uero etid earn,qua rhetori‘t uocetur,elJe artificiofam eloquentia dicat.Quod non oratores tan turn mdicauerut,ut ftudij s aliquid fuit frafikifje uidedtunfed ct tjs fhtlofofhi, ttr Stoici,amp;' Peripatetici fleriq; cofentiunt.Ac mt dubkaffe confiteor, an hanc farte quafiionu traiiandd futareiU’ Ndm quH efi adeo no ab erudkione modo, fed à fenfu remotui ho' mmii, utfabricandi quidë, amp;nbsp;texendi,lt;0‘ è luto uafa ducëdi arie futet,rhetoricen auie maximü,ac fulcherrimd (ut fufra diximut) of us,in tamfublimefafiigid exifiimetfine arteueniffiiEqiàdëd' los,qui contra dißiutarut, non tam id fenfiffe quod dicerent, quant exercere ingenia materia difftcultate credo uolui/fie, ficut Polp cratem cum Bufirim laudaret, amp;nbsp;Clytemneftram,quanqii,quod his diffi'

LIBER SECVNDVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9,

fi« JiJJîmik »ow (yjf (, ctmfofuifji er4tionê,iju* nbsp;nbsp;htikd contrit

Siicrtttm,JicitKr.QiùJiim «4t«r4[f e/fe rhttoricen uolunt^ amp;nbsp;ttt Wfn extKi(4tio«f non itffttentur,amp; 'm libr'u Ciceronit ieomiore dic'it Antoniiu, okferuttionë juanjtm effe, non trtem. QuoJ non ideo, ut pro uero tccipitmin.eil poßtX,fetl ut Antonij perfont feritetiir,i]ui ilijjtniultitor itrtit futt-Htnc tut? op'mionem kthuiff'e Lypts uijetur,cuiui fententiit ttlii iefenßo ea,ijuoj in~ doftijûquot; barbtri, amp;ferui profe cumlojuuntur tlijuitt,Jicitntp-Wilf jgt;ri««pio,n4rrfn(,profift,Kf«ifnf,ü'(^uo(i uint habett epi^ lop)lt;leprec?tur. De'mJe tJijciutilltsuerborS cäuillttionet,nihil qwlt;f extrteptt, 4ntf artefuilPe, 4^ui dixifje hommes pro in41ioî pmper,do(iores trtit fero um, ly circt Thyptm nbsp;nbsp;Colt;

rtu primü repertos, orttion? igi*«r tnte trtem fui(ie,eoti; artem non elfe-tios porro tjutnJocoeperk huiiu rei doârmt.nô Itbont-musex^uirtre, ijM4n^u4m apud Homeru «14»! pneceptor? P)icegt; nicem.tü tgendi, (um efiS flo^Htndi.ör orttores plures,amp;' omne in friii« ducibus orttionk genus, et cerummt qno^ propofiu do wtrr iuuenes muenimus, quin 'm cieltturit clypei Achillis^ amp;lkesfunt,amp; täores.Illud enim tdmonere fttit eil,omnit,quit ars confummark, 4 natura mkia duxi/]?, aut toilatur medic'ma, ex obferuatione falubriu, atq; hit contrarioru reperta efl:amp; ut quibufdam placet,tota conßat rxpm)nrtK.N4m if uulnus de-ligau'tt 4liiji«»,4ntq«4in htc ars effet ,amp;febrem quiete amp;nbsp;abfti-n(nti4,no quia ration? uidebat.fed quia id ualetudo ipfa coc'grr4ra ni«ig4ilt;it. Net fabricapt ars, cafas enim primi illi fine arte fece-runt. Net mufica,catatur,ac faltatur per omnes gentes olquo mo lt;fo,It4 /i rhetortce uocari debet ferma quicunq;,fuiffe earn antequS effet ars,conptebor. Si uero nô quifquit loqu'uur or4(or efl,et turn non taquam oratores loquebatur, neceffe eS oratorem faâu arte, nec ante art?fuiffe,fateatur. Qho illud quoq; txcludkur,quod di cunt,non effe art'u id quodfaciant qui non didicer'mt,dicere aut? km wej,©' j«i non didicerint-Ad ci«i« rei confrmation? afferut J3emadem

94 INSTITVT. ORATORIA.

Dem4lt;ffw rfwgfw.ó* Aefchintm kypócritn orätigt;re!fui/Ji,fJ fo.Uum nt^iorätor effè^tiui «o» tliJicitypoteil, hos Itropottiu, guàm »KijittiiH Jid'tcijji ^uit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aefchines tl in'Kif

fituerfatus i)iltterif,jiiiispater eius etiam Jocehat. DemaJë neip »»« iiitciffi rt«i( fit,amp; continua JicenJi exercitatio potuerk tan tum.tiuiintufcun^; pojitafuit,fe(i/le. N^m iW potentijjimu difcstt dipenineS.Sed iidhucprieftantiorein,/ï'didtci/[et, futuriifui{li dicere licehk.Nec enim omtiones fcriiere eil au fus, ut eum muit» ualui/fe in dicendo fciamus. Arifioieles, utfoletyiju^trendi prati» ^Uitda fubtilkaiis fuie arpumenta excopiiauit i« Gryllo, fed idem C de arte rhetorica tres Itbros fcripftt, amp;nbsp;in eorum primo non ar tem folum earn fatetur,fed ei particulam ciuilitati(,ßcut dialeili' eis,aJJipnat.tHulta Cr'ltolaus(Strà,muIlaRhodius Athenodorusi Apnon ^uidem detraxkßhi infcriptione ipfa fidem.t^ua rhetorieef aeeufatione profejfut eH. N4M de Epicuro, ijui difdplinas omnet fupii,nihil miror gt;nbsp;Hi complura dicunt,fedexpaucit loch duda. Ita^i potemifftmis eorum treuiier oaurram,ne in infinitum ijuit-flio euadat.Prima his arpumentatio ex materia eil, Omnes enim artem aiunt hatere materiam, ijuod eil uerum, rhetorices nullam */F^ propriam,^uod effe fal[um in Jejuentiius probaio. Altera ca' lumnia, nullam artem falfiisaffentiri opinionibus,^uia confikuifi' tieprieceptione non poffit,i^uie femper uera fit,rhetoricen a/fenti' Tifalfis,non effe ipkur artem. Ego rhetoricen nonnun^uam dice' re falfa pro ueris confitelor, fed non idea in falfa ^uo^; effe opini» ♦ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne concéda,ijuia löpe diuerfum effe fihijpfi ^uid uideri, et ut alij lä

deaturefftcere.Nam et imperator falfis utkur fiepe,ut Hannibal, CÛ inclufus a Fabio farmeniilt;,circü cornua boü delipatit,in(ifis'^: per node in aduerfos motes apes armëta,ffgt;ecit hofil abtütia exer' ckus dedk,fed illi fefellkjpfe ijuid «fr« effet,non ipnorauk-Nec uero Theopopus Lacediemonius,cum permutato cu uxore habku,l tufiodia ut mulier euafi't,falfam de fe opinion! habuk,fed cuflodi' hts ptitbuk. Itidem orator cumfalfo utkur pro uero, fck efifefal'

ÿ{ LIBER SECVNDVS,

/f f ro uen uii,nâ f rgo ftlfiim habet ipfe ofinloitr.fej fat lit «liï.N« cicero eu je tenebras offuitjfe iujicibin in caufa cluié ti) gloriotM ed^nihil ipfe uiJii. EtpiAor ck ui artii fuie ejficiiyUt ijutili emiuere tn opéré, juieilS recejjîjfe crejamin, ipfe eu phtnu ejfe Hon nefeit. Aiunt etiam omnes artes habere ftnem aliijuem pro poptumainueinteniant,hunc mo Jo nullum e/Jè in rhetorice,mo' do non prtftari eum ijui promiltatur,mentiütur. Noj fdim effe ft nem iam ojienJimus, amp;nbsp;nuit effet Jiximui,praftabit hunc femper orator,femper enim bene Jicet.Firmum aute hoc ^uoj opponitur, aJuerfuieDsfortalfefit,lt;{uiperfuaJerefinem putauerunt.Nofler «Mtor.nrs'^jâ nobit finita non funtpofita in euetu. Ted« ^uidfw aJ uiAoriam qui Jicit, fej cum bene Jixit, etiamft non uincat, iJ

I nbsp;nbsp;^Kod artecontinetureffecit. N^m 0* gubernator uult falua naue

in portum peruenire, fitame tempefiate fuerit alreptui,non iJeo mwiM ertt gubernalor,j!cetqi notum illuJ,Jum clauum rrHum te Bt4m. Et meJicin faniaatem agri petit,/i fam? 4«t ualetuJinit ui^ aut intemper antia tegri,alio'ue ^uo cafu fiimma non contigit,du«i ipfe omnia fecunJum raiionem fecer'it,mejicinie fine non exci Jit, Itaoraloribene Jtxiffe finit oft. N«« eft lt;lt;rj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pofi paulu clu

riM ofiejemui, tn a flu pofita,non in effefiu. Itafalfum rrk illuj quoq; i]uod Jicilur, artes feire .juiido fint fine cöfecutie,rhetortceH nefcire.Namfequifq;bene Jicere intelligit. Vti etia uitiis rhetori cen,i]uod itrt nuILt fiKMt.aiminStur.^UM lt;0f falfum Jicat,et af-fedut moueat • Qiwrï newtrS eft turpe,cü ex bona ratione profi-cifcilur,ijeo'q;nec uxiit. Nam à* mendaeiii Jicere,etia fapicti alt juado coceffum efl : 0quot; affe£im,fi aliter ad aquitaté perJuci iu-Jex no poterit,neceffario mouebit orator.lmperiti enim iuJic3t,et ^«i frequeier in lioe ipfumfallêji fuHt,ne erret-Na fi mihi fapictet iuJices Jentur,fapientu conciones,atq; omne conciliH,niliil inuiJia ualeat, nihilgratia, nihil opinio prafumpta.falfi'qitefies, perqfit exiguin eloquentia locut,quia prope infola JeleAatione ponatur, Smir aujientii mobiles animi, 0* tot malif obnoxia ueritas,ar‘j fugnan»

9S rNSTITVT. ORATORIA.

p«gnlt;oii/«m eß,amp;itJhibniJiii]uit frofunt^ntc enii» ^ui rtfla uU Jepitlfih e(l,rejuci td tam,ni/i alioflexupoteA.Pliirima itero tX to contra rhetoricen ctuillatio efb, quo'd f x utraq; caufe farte di' caturdnde hoe,nulla ef]e arié fihi contraria,rhetorica effe contra^ riam fihi.Nulla arte dejiruere tiuod effecerit,accidere hoe rhetO' rices oferi-ïtem,aut dieéda eam doeere,aut «ï dicéda, ira uel per hoe «o ejje arte, quod no dicêda priecipiat,uelper hoe,ijuo'd ei di cenda frieeeperit,etia eStraria hir doeeal. Q«lt;f owwm apparent de ipfa rhetorice diet, ^uießt àbono uiro,atq; ab ipfa uirtute feiun fia,alio^ui ubi iniufta caufa eSl,ibi rhetorice nö ed,adeo ut uix eX adgt;nirabili^uodacafufojjitaecidere,utexutra^:parteorator,id efl uir bonuf,dicatitainë ijuonia hoc i^uotj; in reri natura cadil,ut duosfapiëtesalijuadoiuftte caufe in diuerfum trahant, juando^ ttiam pugnaturos inter fe eos fi ratio iia duxerit,credi!t,refjgt;onde bo propoßlif.atj; itaquide.ut apparent hitc aduerfneos lt;{uotp;fni fira excogitata,lt;iui malie moribus nom! oratorie indulget. Na rhe toriee noeä cotrariaßbt,caufa enim cu caufa,no ilia fteu ipfa cÓ' foniiur.aec ß pugnét inter fe qui idem didiceri)it,idcirco ars.qut utriq; tradita e/l,nS erit,alioquin nec armorli,quia fepe gladiate res fub eode magißro eruditi inter fe cöponuntur,nec gubernSdi, quianaualibuepnelijsgubernatore^gubernatori aduerfus,nec imferatoria,quia imperator eti imperatore contcdit.Item no euer^ tk opus rhetorice quod effick, nec enim poßtü à fe argumenta fol' uk oratortfed nerhetortce quidc.Quia apud eos,qui in perfuaden do ßne futant,autßquis(ut dixi)cafut duos inter fe bonos uiros co foßierk,uerifimilia quieretur.NSaut fiquid e/laltero credtbiliut, id ei contraria eil,quod fuk credibile. Nam ut cadido cadidiut,et duld dulcius non est aduerfum, ka nec probabili probabilius ■ Nee fritcipk unqua no dicenda, nrf dieëdis cotraria, fed qute in quaq; caufa dicenda funt.Non femper autëetiamf frequentijfime, ueri' tas tuenda erk, fed aliquado exigk comunis utilkas, ut etiSfalfi defendantur.Ponuntur hat quoq; infecundo Ciceroms de oratort libre

LIBER SECVNDVS. 97

Ittro cotMdiflionf für» rfrü fT» quif fcialur.ortlforif omw «Aionr op'mionr ho fciëtia cStMtri, lt;juiit amp;nbsp;apuj eos dccat^qut ne if[i dictt hIiijuSJo ^ute nejciat.Ex ku altrrum,iJ f5,4il fcitliudrx de ifuo diii»tiir,nikil itd oritigt;rn iirif,tlteri rejjiondeH-lt;15. Ars earu re rü eil,ifut faüiur,rhetorice ed trs tene dicëdi,ie ne aüt di(ere feit onlor.Sed ne feit in uerum ftt^tjuod dicit. N( hi ^dë,^ igné.iiut iti]uS,aut ^ualuor elemeia, tut corpora mfecMit elfe,ex res oes htniH duxerüt, Iradut, nec qui snterimllci fi' dtri,amp; mefuras ß)lit,ac terr^ collip^Kt,di/ciplinS tunir fuS arten uocSt.Quod firttio efficii,ut klt;tc nS opinari, fed propter «i« pr» lationli feire uideatur,eade ratio idëprtefiare oralon poträ.SeJ «n caufaueraftt,nefcii.Ne medtc’ ^utdë,andolorëcapitithabeat, qui hoc fe patt dieet,citrahit t4inf tanj id uerS J!t,et er» art medi' cina.Quidltfitod rhetorice nö uti^: propofitü habetfemper uera di cëdi,fed femper iierifimiiia,fcttaKt effe uerifimlia qutt dieil.Ad^ (iüt l)K qui côtrà fentiüt, quod fspe nuit in aliislitibitt impup^na-rït «flores caufarii, eadë in alijs defendSt,lt;juod no artit,fed hoii rfl uKiü.H«^ fuHi prlt;ecipua,qu4: cotra rhetorice dicatitr,tilni amp;nbsp;iitinora,et tamë ex hisfontibin deriuata.CS/trmatur aut earn effe trtë breuiier. NSftiie(ut Cleutes uoluit)ars ed potefias uiu ac or dme effieics,effe certa uta,atq;ordinëin bene dieëdo nemo dubilti uerit,ftue ille ah omnibus fere approbattn finis obfêruatur, artë eS flare ex priteepiiontbut cofenttëtibut, et coexercilatit adfinë utile uitieJS ofiëdimut nihil no horu in rhetorice effe.Qtudiijuôd ft in ß’fflione.ö' exerc'tlatione,ut artes cieterlt;e,eôfiat-Nec poted art effe,fl ed ars dialeâiee, ijoodfere confiât,cum ab ea ffecie nwg»« qu4m penere différât. Sed nec ilia omiitenda funr,lt;]ua in reajiut feinariiflciaHter,aliusartificialiter perat, 'sneaeffeartem,amp;‘bH to quod qui didierrk, melius faciat i^uàm ^ui non didieeril,effe ar' lem.Atqui non folum dodus indodum,fed etiam dodior dodi in rhetorices opere fuperaitt,nec effent tius aliter tarn multa pnece-fta,tam'^, mapni, qui doffrït.ld J (ü cmniiui confitendi ed,tum g noti«

9« INSTITVT. ORATORIA.

ntlit pttcipue, ^ui ratianr»! JicenJi « hono uiro tion fepitraitiMr Generalis diuifioarciiim,O'cx qui

busfitrhccorica. Caput XIX.

CV m fint tiut iirii« 4(1« po/ii« tn tnjpeâioney ij esl coeniii^ neyamp;afiinutione rerü, qualùe/i uftrologiii^nulluin fxigfJ iflorei,cu'm ßujrü habei.mtelleâu (Bnitta,i]itlt;e nbsp;nbsp;nbsp;r

T/K» uccittur,ttlix in dgeJo,ciuarS i« hoc finit eâ,amp;iffi)d(iu ptt ficitur,nihir^poil acii operit relin^uit,quie prtâiice jicitur,^igt;^ iit ed fifltatio, nlilt;e in efftdu, ^Klt;e opgt;erit(quoj ocitlit fubijciiKr) confiimiMtione fine accipiunt,ijU4 poéticen dppellaniin,i]italit fiiiitriifierè iudiciinJii eS,rhetoricen inadu cofiftere.Hoc enim officij fiii perfi{it,itt^; 'na dh omnthui diiHii efl. Nithi ante uiJetur etia ex illit clt;eterit ar/ihut multi affumere. Ntm etpote^ alijuSJo ipfà res per fe infpeAione effie conieta. Er« f w»i rfcf wri ce in oratore etia tacente^amp;fidefierit agere^uel propofito,uel alt quo cafu impeditin,nö magit definet ejje orator, q median, quicu randi fecer'nfinem- N4m eH aliquif,ac nefiio an maximin,etta eX fecretif ftudijs frudin, 4C t urn pura uoluptas liter arum, cum ab aliu,id ed apere rece/Jirunt, amp;nbsp;contemplatione fui fruütur. Sed rffeâiuequoq;aliquidfimile,fcriptitoratioibin,uelhifiorijs,quird ipfum opin in parte oratoria meriio ponimus, confequetur. Si ta' men una ex tribut artibut habendafit, quia maximui eiinufinaâu eoniinetur,atq; efl in eofirequenti/fima,dicatur afiiua,uel admi“ nifiratiua.Nam lt;3quot; hoc eiufdem rei nomen efl,

Vtrum plus conférât eloquentix ars.an natura. Capu/ XXgt; ç Cio qu^ri etiam, natura'ne phn ad eloquentia conférât,an do Arina. Q/tod ad propofiti quidié noflri operit nihil pertinet, tiec enim confummatut or4tor, nifi ex uiroq;,fieri potefl, plurimi tarnen re ferre arbttror,quam effe qu.f/liouem in hoc loco uelimut, Namfi parti utrilibet omnino alteram detrahas, natura etiafine doArma multum ualebit, doArina nulla ejfiefine natura poterit.

Sinen

LIBER SECVNDVS. 5$

Sm n pifri mejiocribiu quiJë utrtf^; ni^iui adbuc nittu-cre-I«!« effi momtntü, cöfumm^toi diitplm lt;fo(3rm« Mere, ^uâm Muro! futubo. Sicut ttrr‘e nulhtmftrtilitalë hitenti,nihll tpiimm itf^ricoli frcfuer'tt, è lerrit huieri utile ali^uij etiitm nul-Io lt;olfUte n^cetur. At ugt;t folofcecunjeflut cultor,^ iffu ferfebtt »11(45 foli efficiet. Etjî Pr4X«fIfs ß^num aliquoJ ex moUri la fide nnatin eßet exculfere^Pariun marmor mallem rude. At ft il'ud idem artifex exfelißet,flui bn manibuifuißet,lt;juam in marmore. Dfw:|Mf ii4(ur4 materi«,ars djflrm« eß. U'tifingitiillafinf^i' tur. Nihl an fine matena. Mjffri« eiMBi ^nc artefretium eß, Arsfumma,materiaoftima,melior.

Anuirtiisficrhetorica. Caput XXL ILId ijuitftio eß maior, ex medijs artibin, lt;ju.f neijjaudari per fi,netf urtuferari foßunt.jedutiles, aut feiin,f:cunJü morts wtfiKlï fiunt,habeda fit rbetorice,an fit,utcofluribus etiS fhtlofo' piwrü flacet.uirtui-Ejuide illud,iiuod in fiudijs diccdi fleri^: ex.. ercuerSt,et excrcet.aut nulla arte.jute nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nogt;ninatur,futo

(mulios enim uideo fine raiit)ne,ßne lùeru,iiuà uel imfudctia,uel fames duxii,ruentes)aut mala quafi arte,lt;iud nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dtct.

miti.Niim amp;nbsp;fuiße multos,amp; eß^e nSnultos exifiimo,^uifacultate dicfndi dl! hominum fernieic conuertunt./AOiTsuoTi^^vlx quoq; eß lt;jult;edam id eß fuferuacua artit imitatio, ^ult;e ntbtl fane, nec boni nec mall kabeat, f td uanü labcrem ,qualii illiin fuit.^ui prd»id ci~ cerif ex ffatio diftaie mif[a,in acum cötbnuo, fine frufiratione inferebai.Quiecumffießaß'et Alexader,donaße eu dtcitureiufde Itgumi»fii modio.Quod quidem fnemiumfuk illo ofere digniffi-mum ■ Hm egocomfarandos exiftimo, qui tn declinationibui,ijuas eße ueritati dißtmilltmas uolunt, .etatem multo fiudio, ac labore (onfiimunt. Verum h.ec quam bnftiluere conamur, iy cuius ima-ginem animo concefimm ,qute bcno uiro conuenit, qult;e'que eß liera rketorice , uirtus fr« . Quod fkilofofhi quidem muliie^ (/acutis conclufionibut colligunt, mihi uero etiam flamorehae g « frofrie'^;

100 (NSTITVT. oratoria, lgt;roprie'^;»oflraprohtione uijetur tjjeptr/picuH-Ai hi(hlt;te Ji' (ütunSi cofomtrefibi i» »SfttcienJi/.uirlulM pirs eimprudëtia uociititr,eatlë b» JicëJif,i»c no JicrJit erH-Et/ï uirtutes junt,td i}uits nobù etiS ante^ doceremur initia qiiietü,ac ftminafunt cocelj'a,natura,ut ad iuftiiia^cui'’ rußricitquoq; ac bat barit apparet aliqua ima^o, nol artt ftc t/fe ab iniiioformatoSyUt pojjemuf or art pro bonit.tt fi nö perftßtytamt ut bne/fint ijuadS (ut dixi)/êinina tiutfacultatif,maniftjiü e(l. No nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4« fc« na

tura artibin ell,nuie â uiriute funt rtmottt.ltaij; c» duo fint geut' ra orationii, altera perpétua,tjuit rhetorice dicitur,altera cöcifa, ^u^e dialeßiceiijuaf ijuidë Zewo» adeo coiunxif,ut hac compreffie in pugnii manitt, illa explicitlt;e diceret Jïinilë,etia diffutatrix uir' tui erit,adeodehac jult;f jjgt;eciofior,atq;apertior tato e(l,nihil dubt tabitur. Sed planiui hoe idê atij; apertiui iniueri ex ipfis operibiu itolo.Nam ^uid orator in laudadofaciet, ni/ihoneflcru, ac turpii periiui,autinfuadêdonifiutilitaieperffgt;eâa, autiniudicijf,jiii‘ fittiftjitignaruti Qtudfnofort'ttudinëpoßulatreseadê,cüftpt cotra turbulëtas populi minas, ftpe cu ptriculofa potentiu offen' fa,iiönun^, ut in iudicio Miloniano, inter circunfufa iuiIhk arma dicendu fiiiut f uirtus no ed.nec perfeüa quideeffê po/fit oratio-Qupd fieai» i^uoii; animalium eil uirtus, t^ua pr-tfiat c-etera utl plera^;,ut wi leone impetui,in ejuo uelocitai,hominë porro ratin' ne,ati{; oratione excellere cteterii certS eil, cur no tam in eloifueii lia,in oratione uirtutë eius efje credamusi Rf nbsp;nbsp;nbsp;h-ec apud Ci

eeronë di/fer'tt Craffin; Ed enim elo^uentia una iju-tdam de fuut' mil uirtutibus.Etipfe Cicero in fuaperfona,cumad Erutiiin efi fi0lii,tum etiam atijs locii,uirtutë earn appellat. Atprocemiil alt' quando,amp; narrationem dick malus homo, ify argumenta,ftc ut ni M fit in hk rebus re^uirendu. Nam amp;nbsp;latropugnabk acrker,uir tus tarnen erk fortkudo,amp; tormenta fïne gemituferet malus fer' nui.teieratia tamë dolorii laude fua non carebk.Multa fiunt tade, fed alker, Suffuüt igkur hfec,^a de utilkate fupra tradauimui-

Ou«

LIBER SECVNDVS, loi

Qjiæ fit materia rhetorices. Caput XXIP MAtfriS rhetorices ijuiila dinerunt ejje oritiionë.ijuS fexirntiS ponk Äfiid Plijtoncm Gorgiiî:^«« pttn tcàftiur^ut firmo çuiiCM j; Jf re copofttui dicittur omtio, lïo xt^teriti,fedopus eil,ut jletuurij f}iitUii,nS et oratio efficttur arte fuut flatua.Si uero hac appellatione uerba ipfa fignificari futamiu, nihil hlt;ec fine rerüfut flatiafaciUt. QiiiiJS argumëta ferfuafibilia, ijua ipfa in parte funt operii,amp;arte fut,amp;quot; materia egët.Quida ciuiles ijUtcftioes, ^iioru opinio no ijualiiate,fed modo errauii.Eil enim hitc materia rhetorices,jéd nö fola- Quda,^a uirtici ft rhetorice, materia eiuf tota uita «oe4t ■ Alti,ijuia no olm uirtutü materia,ft tota uKa,ieJ flerec^;eai ü uerfentur in partibin,fcut iuftKia,fortKudo,cStinë' tia,proprijs officijs amp;nbsp;ftofine hitelligütur, rhetoricë ^uoj:dicüt in una ali :ua parte ponenda,eiq;Iccü in ethice nepotialëafignatf id eil ■nfxrf^txTinsi'r- Egc( nee idfine autor:bus)materta efje rhe^ toriees iudico oet res,ijult;tcï^; ei ad dicendi fiibieH^e erït-NS So -crates apud Platonë dicere Gorg:lt;e uidetur, no in uerlie effe ma teria,fed in rebus. Et in Phiedro,pala no in iudieijs modo,amp;co» ciomiiw/eJ in rebus etia priuatii,ac domeflieit rhetoricen effe de mofirat. Quo manifefi eil, hanc opinionë ipfius Platonis fuiffe. El Cicero 'juoiia loco materia rhetorices uccat res, ijutt fubieâie funt ei,fed cerias demit putat effe fubieSias, alio uero de omnibus rebut cratcri dicendS arbilratur, hitijuidë uerbitiQuan^ uit ora torii, profefio'ni ipfa bene dicedi hocfufcipere,ac polliceri uidea' tur,ut omni de re,lt;juteeuq-, fitpropofita,ornate ab eo copiofe^dica tur. Atij: adhuc alibi: Enintuero oratori,qult;e funt in bomini uk» (quadoquidë in ea uerfatur orator,atq;ea eil eifubiefila materia) oia ^ua:fita,audifa,leaa,dil}’utata, traâata, agitata effe debent. Hane aiit, ^ua not materiS ult;uamut,id eii resfubie£las,ijuida m* do infinita, modo no propria rheiorices effe lt;lixeruf,ea^; art? dr' cuncurrenteuocauerut.juod inomni materia diceret,cu quii^ui mi bi minima puÿia eil. Nam de omni materia dicere earn paientur,

S proprium

iOi INSTITVT. ORATORIA/

proprium kalere materia, ijuia multipliée kaleat,nep^a)it. SeJ net itifniiae{i,etianfe{imulciplex,amp;'ali‘eijutgt;fartes maieresha' lent multiplicë maieria,uelut arcktteiioniee.Nanque inomnilin, quiefuntteJiJieiBUtilia,uerfalur.Etea!atura,^u^auro,arp;enie, lere,ferro,opera effictt.Uam feuiplura etiali^nlt,elur,marmor, uitr!î,s;ëmas,pr‘etereaijutefupra Jixi,eöplefiilur.Necprotimin »0» fft iWiitf rw rketoriees, fi tn eadem uerfalur amp;aliuf,Nam^ ^uiera,i]ult;r fit materia fiatuarij.dieetur ie{,ftquara,lt;jUte fit exe» foru, td eü eiuifalrielt;e,iiiia Crlt;tci uoeant ytaxuuTniiiVylimilter aes e/ferefjiondeant-Atqiii plurimit fiatuti differUt uafa^Nee M' Jicina idea no er» ars,tiuia unâio exereiealio eS palit/}riea,ef lorum uero qualitas eiia cu eojuorS ei fl arte eSmunù.QMd ue' ro de lono,utili,iufto differere,phdofopktie officii effe dieunt,nrtii olflat.Nam cumpkilofophi dicunt,koc aecipi uolunt uirum boni' Curip^kuroratorë, juem à lono uiro non feparo,in ead! materia uerfari mirer! Cum pretfertim primo libro tarn ofcnderim,pkilo‘ fophoi cmiljam hanc ab oratoribin partem oecupafe, c^uee rheiori' tes propria femperfutffet, utillipotiui in noftra materia uerfeil' iur. Denicj: cum fit dialedlices materia de rebin fubieâii di/futa' re,fit ait dialediieesaratio eocifa, cur no eadeperpe ute quoi}, ma teria uideatur! Soleta quilufda amp;il!udponi: Omni it i^kur arliS ferkin er» orator,fi de emnibin ei dicendi eR.Po/Jem kic Cicero nit refpodere uerbu,apud que koe inuenio-Mea quide feniclia,ne mo efje poter» omni laude cumulatus orator, nifi er'» o~:m rer i ma pnari,atq: artiifcietia eSfecuius-Sed miki fatis e{},eiin effe crato rem rei, de qua dic»,non mfeii. Nee enim cmneseaufas nou'K,amp; debet poffe de omnibus dicere. De quilus ergo dicei!de quibus didi t». Similker de arlibiu quoq:,de quibus dicendi er», bnierim di-fcet,amp;' de quibus didicer»,dicet. Qi.id ergo,non autfaber de fa' brica meliui.aut demufice muficui,fi nefciat orator quid fit,de qto quieraturiplanè melius. Nam amp;nbsp;litigator rufiicus ill»eratugt;'qi de taufafuamelius qorator.qui nefcietquidi»Ikefit.dicet, Sed ac

cepta

Liber secvndvs. ioî

fff'ta à mußce, ifiihrOyficut à litigtitore^mtliut eritlor, j if fi ^ui Jccuerù. Vfr«M (irfäler (um tleftlrica,amp;muficm eu de miifi' cii,filt;juid confirmaticne defidiraitcrit,dicet, »10« fr« ^uijfw or« tar.fed pcifl iduj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;or^for.Siciit cum uulitui imperilUf deligg

tii.woM fr« medictn,jedflt;gt;ciet ut medicus An kuiufmodi rtî,nfc «1 kujfm, ncc in detiberaiionem, nec in iuditium ueniuntf Ergo cunt de fitciendofortu ilofUenfi delibertium eii,nBndebuil dice' refententiam eruterfatqui ofm trut mtioneitrchKeâûrum.Liua-rfs (ÎZ lumorfj wi coreore,crHc(«4tK,ini ueneni fignu fint,non trt 6lt;it orator'At flî id ex rationt medic’mie.Circit menfurits^et n« nteros HO)i uerfabilurf Dictmm bus geometriie effi ftries- E^ui-dem omn'.ii fere pojfe credo cufu itli.:uo ucnire in officium ortto-rilt;,qHoci fl non iiccidet,non erunt ei fubieâa llufic ijuoij,reüe di' ximin muteriam rhetorices, effe ooints res nd dicendum f i fubie' äts. Quod ^uidfm frobnt elium fermo communu.Num cum th-

(if ^«0 dicamn nccepimus -, fofitum nobis efje muterium fre-qutntfr etiam fneftlione tefbamur. Corgius ijuidem ndeo rlieto-ri df omnibus futuuir effe dicendii,ut fe sn uudiiorijsiMerroguri ftteretur,lt;jua quifij; de re uellet. Hfrmagoras lt;iuiui;,dicendo nw-ttriam effe tn caufu, amp;nbsp;inijuitjlionibiu, oninfs rfJ fubiefbus erut complexus-Sed iju^tfiiones ß »ifgft «ci rhetoricen fertinere,diffen titunobis.Siuutemud rhetoricen fertinent, ub eo ijuo^; udiuuu' mur.Nikil efi euim,lt;}uod non bn cuufum.uut in qult;f/IioMrt cudut-Ariftoteles ires fuciendo furies oration«, iudiciulem,debberuti-«am, demonßruliuum, fenè amp;nbsp;iffe orutori fubieck omniu, niliil fnim non in l!(ec cudit- Quafitum ufuuciffimis etiu de bnfirumen to efl-bnfirumentum uocoffne tjuoformuri muteriu in id,^uod ut Jimiti efftciopiHjHon foffit. Vfromfcoc fgo,nonurtem credofgf' re,fed urtißcem. Nf enim feientiu defiderut infirumentum,iiu£ foiefl eße confummutu,ttium fi nihil fuciut,fed ille ofifex,ut cte-lutor clt;elum,amp; fifiorfenicillu-Ifa^wc ))«( in eum IccHm, ^«o de orutore diüuri fumus,differumus.

104

M- F A B I I Q V I N*

TILIANI DE INSTlTVTfO-

ne oratoria hier Tf r/im.

Defcriptoribusarcisrhetoricæ. Caput f.

VONIAM IN LIBRO ; fecunJo ^ucefttü eü,lt;iuiti tfjetrint' • torice,ft ijuufinif eiin,artem quo^i t[ft earn, amp;nbsp;utilem, amp;nbsp;uirtuië, at uiret nnfiræ tulerunt.oftrnjimuf, matfria'^;ei rrs omnes de ifuibiu di cere oporteTet,[uhtectmult;,iain hine unde coeperit, tjuibtn con ft et ,ijUO quæq: i« ea modo muenienda, attp traHadapniteicei^uar. Intra ^uëmodum pleriq:fcriptores artiuin fonfiKerunt,adeo ut Apollodorin conietui folu ludicialibui fuerlt’ Necfuni ienarut toe 4 me pracipue, ijuod hic liber bni boat opuf, jiudtofos ettu depderaffe,ut inijuifttione opinionum,i]U‘e diuerfip pmie fuerunt Jonge difftallimüjna ne feto, an minime legentibttt futurum uoIuptati,i]Ulppe ijuod propt nuda pr^eceptorS traditio-ttem defidtretdncieterit enim admifcere tentauimut aliquid nuo-rü, non iaflandi ingenijgratia(nanq;i» id eligi materiapoterat huberior)fed ut hoc ipfo a/liceremut magù iuuentutë ad cognttio-nrm eoru,i]ute necelJdria fbudijs arbkrabamur ,flduai iucundka te alitiua leäionit libetitn difceret ea,!juorum ne ieiuna,atf, arida traditio auerteret animos, et auresfprafertim ta delicatas)rade' retfUerebamur.Qua ratioefe Luertti’ dicit pnecepta philofophi^ farmine efje coplexS.Nanii; hac,ut efl noti,fi'mtluudine uikun Ac ueluli pueria abfynthia tetra medentes. Cum dare conantur,prius oras pocula circun A/firant mellit duld fiauo^; hjuore.

Et^ue

Liber tertivs. »o,

Bf felt;juutur. StJ nos nunc uertmur,ne furum file littr mellif, amp;nbsp;dbfynil;^ multum hubertuiileiitur,fit'^;fitlubrior fbudijj,^ Jul-cior.Qutnetiu ijoc timto,ne tx ro minoré^raiiäm inrol,tjuojple «on snuéto per me,fej obolijs traJiia cSlinebii,hobeiiteliitm ^uofjam lt;jui foMird fentiont, iSf aJuerfrntur.propiereii ijuotl plit rimi ««torfs, ji/« eojem lenjerct, Jiurrfos umrn uios munierut, atq:M fuom lt;]u:f^;iniluxit felt;juentes. Illi oit proboni ^udlr(un.jue irer,necfocHe incukotiis fiuerii perfuofiones mutoue

»(nio non didiafit miiuwi(,^u4»ji JifccreEil d utr.iit fro-(utenielibropatebil,inf ni;a JiJJrnfio autoru,primo oJ eo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ru

in,»ttl;imperfe{lii odkuc erantyajifcietibui quoJ uiuewflent feri fioribult;,mox,ut ali^uiJ (ui uidereiur tfferre,etiam rréba muton' «il’in.Ndm primu-pofl ros tjuos poetie trajtjerunitmouiffeoliiju^i circo rheioricrn Empedocles dtcilur. Artium outrlcriptores ontt' ^uijjtmi Corux ikyfios Siculi, tjuos infecutut eil uir eiufdë in /»l* Gorgidf LeominM,Empedoclh(utirtidiiur)difcipulM-Is be ueficio lonpjjimte if lotit ( Nom cenf 5 O' noKfm «ix« iinito!)c«»»i nwItHjîmuI floruit.Ideo'ÿiet illoru,de ijuibut fûpro dixi,fuit amu lut,etultro Socroiéufq;durouir.Tbro!'ymochut Chalcedoniutcä koc,amp;' Prodicut Chiu',amp; Abderiles Profdgordj.S i]«o Jfc? mil* liiiu) lt;l(ii4riarü didicifje orlem ^uom edidii, Euoibliu dicitur, tT HippidsEllt;eui,O'^Hlt;' FdUmrtltf Plotooppelloi.Alcidomos Eleo^ tes-Antipbon ijuoq;amp;primios oDiniï ordtionr Icrtpflt, amp;nbsp;wifcilonii nus orlem ipfe compofuil, lt;amp;nbsp;pro fe dixi/Je optime ril trrdiius, Efid Poljcrutfj.d que fcriplo in Socroir dixim'’ orotionë.Et rbeo dorui ByZuntius.exijs etipfe,i)uos pbtoappellot xogt;oZ««A«axz, Horum primi cSmunrs loco; troüojji dicuniur,Proiogoros,Gor glus, ProJici«, O' Tbrofymochut. Cicero in Bruto nfgdt onte Periclemfcriplum ^uic^,lt;}uod ornotü orutoriu hobeot, riitt «li^u« /frri. Eijuidë no reperio ijuicijuom tonia eloquenlia fomo di^nü, Ueo^; minui miror,tjje i|ui nihil ob eo fcriplü putrnt, hac auiem, ^ua f'eriitur,ob olijs tjji cöpofiio.Hit [uccrjjère mulii,fedclori.' i i f »•««

tos INSTITVT. ORATORIA.

wm Corgi« nuJitor Tfocrates, ^uanj Je frlt;tceftore eiut Mer ii» tores now cowHfwk.Nof 4U(fw ArifiolelicreJimiti.Hmc uelut Ji' uerft fecitri cceferunt uhe-Nam et Ifocrtt'u frtejltinti//imi Jifci' full fuerunt 'm omi:fiujiorum genere,eoquot;^;iitm/iniore(odtiuun enii» Iff nonagefiwum itnfleuit tinnum)ponieriJiitnis fcholit Art' ficteles friecifere urteiti oraiorium coefit^noto quijem Ulo,ut iru Jilur,uerfu ex Philoifieta frequenter ufus:

oiKtyfir trittntKr.xff, loexfttrtai sur kiytir-

Turfee/fe tucere,lt;tff Ifocrxtcm [uü Jicere. Arsed utriufque, fej fluribus M« liiris Arifioteles eomflexui ed. Eojetn tem/vre Tkeo Jedes fuit, Je cuius of ere fufru Jidum ed. TheofhruftM lt;|uo^; Ariflotelis Jifcifulus, JerketoriceJiügenterfcrifßt, atque fii'/icuelßuJicfusfhilofofhi j rheti!res,friecifue'q;Stoicor!l,iitq; Perifuteticoru friucifes- pecU Jein Je uelut fropriam Hermu^o ritsuiam.quumpluritni funt fecuti.,cui maxime far,iit^:iemulusui detur Athen^us fui/feMulta fod Apollonius MolS,multa Art^, niulta Ciecilius,et Halicarnaffeus Dionyft'us.Pr^cipue tarnen in fe couerterunt ßuJia Apollojorus Pergamenus, qui fneceftor Apollonite Citfaris Augupifutt,amp; TheoJorus Cajareus,qui fe did maluit Ii.l)oJiugt;n,quem fiujiofe auJiffe, cum in earn infilam fece/ft/fet,Jiciiur Tilerius Clt;efar. Hi Jiuerfas of iniones traJiJe ru(it,afpellaiiq; inJe Apollo Jorei,et TkeoJorei,aJ morem certas in pkilofopkia fedas fequenJb SeJ ApolloJoripracepta magitex difcipulis cognofcas,quorii Jiligenlif/imus in traJenJo latine fu'X C- V algius, Griffe Atticus • Nam tpfus fola ulJetur ars eJita a J Matium, quia cieieras,milfa aj Domuium epißola non agnofcX' Plura fcripftt TkeoJori(s,cuius auJitcrem Hermagoramfunt qui uijerunt. Romanorum primus(quantum ego qui Jem fciam)con' diJu aliqua in kanc materiam M -Cato ille cenforiustpod M. An tonius inchoauk. Niim hoc folum opus eius ix iJ ipfum imperfc' dum manet.Secuti minus celeires,quorum mcmoriam fi quo loco pespofcetftton omiltamlt; Pntcipuum uerolumen ficut eloquentie, itaprte'

liber, TER.TIVS, 107

ÎM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;riui Mit uHicumafuJ not/ftamt» ûratiJr,

Mtnili'^ue eMorif ^rtes M.TuHiu),fo{l ijucm tâcert nroJfftif fimum forttyWfi lt;amp;nbsp;rheloruos fuosiffe aJolefcenli ßbi elaffes ii-t i« oraterijs hlt;ec mmcrti,^ua' fleriijue defiderautyfiiens tmtjifjet. Scriffit de eadem ntiiteriit «on fauci CortiißciM, ali-^U4 Sterti»iin,ncnn:hil fiter GitUio,alt;curitim uero friores Cdl liowf Ce//m,O' LeiuSyetieiiitifHoftrie Verf;i«iui,PIigt;tiM,Ru tiltin.Sunt hodie citri eiufdem of eric tutores,^uifi e»ini4 coin f If xi forenty cotifului/Jènt Ittori meo,fed ftrco nommiti« uiuen-ttum-Veniet eorum laudi fuum temfin,td fofteros eniin uirtm du r41gt;k,non ferueniet ittuidit. Non (4«ifn fo^i tot te ttntos ferifto^ rfs figtbk »if4in tjuibufdtin locii fofut/J'e fententitm • Nfc fniw mecuiu/qu4m feâa, uelui qutdtmfuferfiiiione imbuiuf,tddixi, amp;nbsp;eleiiurii qua uolent fteiendt cofitfu'it.Sicutiffeflurium in unum conféra inuentt, ubicunque inge nio non f r« locm, curie trfiimomiunfromerujfe conientiu.

Quod initiiim rhecori-

ces. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput H.

NEc diu nof moretur quafiio, qua rhetorices ori^ofit. Now cui dulium e{i, quiti fertnonem tb if ft reruw ntturt gtniti frotinui homines tcceferint i quod certe fr'utcifium ed eiui rei. Huic fludium amp;nbsp;incrcmeniHin dederii utilkts, fummtm,rtiit et fXfrci(4tiof Necuideoqutrecurtm dicendi f usent quidtm inde cœfiffe, quodij qui in diferimentliquod uocti tntur, tccurttiut lo^ui deftndëdi fui f,rtttt inßkuerint. Hfc t nim ut honeßior cttt ft, St HO« utiq; frier e(h, cum frafertim tccufttio fracedtt de-ftnftontm,ntft qu« dies etitm fltdiumftlricttum tb eofriui,qui ferrum in tuteltm fui, qM4nt qui in pfrnicif 4!tfriin coHip4r4r«. Inuiunt trgo dicendi ded'u ntiurt,i)isium trtic obferuttio-Homi-nes enim ficut in medicini cum uiderent tlitftlubrit,tlit in ftlu-lrit,exobferuttioneeoriieffeceriittrtë,'st cü in dicendo,tlit uti Ii4,4li4 inutili« defrekcdn-fMliHotnrul et td im'utndu uRnndu^;.

amp; 5««-

108 ÏNSTITVT. ORATORTA.

«iz ijuiejam fecuJum rittionc eorum adiecerunt ifp ijuoq;Jtlt;ec f#» frmata junt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jute fciebat docu'n.Cicero ijuidé itiiiiuiii

orandi condiioribut urbi!!,ac le^umlatoribia dedif, in tjuibmfuif' fe uim dicendi neceffè esl, cur tarnen bancprimS ori^inem/iutet, nS uideo,ci fintadhac ^uteda uagte amp;nbsp;fine iirbibui,ac finele^ibtu gëies,ettamé ^funt in ijs naiietlegaimbuffun^atar.etaccufent alloua,ac de fendant,lt;amp; deni^-, ahum melius alio lo^ui credant-

Quinque elTe partes rhetoricæ. Caput Ilf.

Mnis autem orandi ratio, utpluriini manimi'^: autores tradi' derunt,iiuin^;partibui con/iat,inucntione,dij]’o/!tiene,elocu tione,memoria,f’ronuniiatione,fi'ue a(Hone.Virc^; enim modo di citur Omnii uero ferma, quo quide ualuntasaliqua enuntiatur,ka beat neceffe ef},^ rem, iy uerbum- Picfieü breuit,amp; una conclu fione fn'itur, nihil forta/Je ul tra deftderet • At oratio logior plura fxigit.Non enim tantii refert,quid,amp; quomodo dicamui,fed etH quoloco.Opus er^oeslamp;dijjioftione. Sed nee omnia qua res fo fiulat,dicere,necfuo quaq; loco pcterimus,nif adiuuate memoria, Quaproftereaparsquarta ertt.Verumhaccidlacorrompit,ac propemodu perdit indecora,uel uoce,uel gefiu pronuntiatio.Huic quoq: i^itur neceffario tribuendus ejl quintus locus ■ Nff audiendi quidam,quorum e/l Albutius,qui tris modo primas ejjepartes uo-lunt,quia memoria atq-, aéiio natura, non arte cötingant,quarum nospracepta fuo loco dabimus, licet Trafymachusquoq;idemde adione crediderit.Hit adiecerunt quidafextamparte, na ut inu! tioni iudicium fubnederent, qutaprimu effet inuenire,deinde iu-dicare.Egoporro neinueniffequidëcredo eum,qui noniudicauifi nec enim coniraria,comunia,ftulta inueriffe diciiur quifquam,fed non uiiaffe'E.t Cicero quide in rhetoricis, iudiciu fubiecit inuentit ni. Mihiautëadeoprimii tribus partibus uidetur effi permixtum, nam nec dijfofiiio fineeo, nec elocutiofuerk, ut pronuntiationeiu quoq;uel plurimu abeomutuariputem. Quodhoe audacius dixegt; r‘m,quigt;d in parlitionibus oratorijs ad eafdem, de quibiu fupra £ dum ej{.

liber. TERTIVÎ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(o^

Aum peruen'u ptirtes,niini cum dupHciter frimum Jiui filJitjin inuentionf,at^; tlocutionem, res ne ilifjioittioné itiuéiiom, nerb4amp;' pronuntiiitionë eloeutioni dedti.ijuisititm ^uo^;conflkuit tommunë.ite uelutcuftodem omnium,memoritim,Item ùn orutoret ^uimijirelut conftare elo^juentia die'tt, ist ^uibus fofteu jcrifiis eer tior(iiH fententiit r/l.NoK mbtiMmihi eupidinou'ihtiit alicuius ui-denturfui/}ë,iiui4diecerunt ordinem, cum dilfofiiionedixi/Jent, ^utfi nliudjït difj)Djttio,^U4m rerum ordnte,ijuam optime collocit' tio. Diow isiuenttonem mo^{o, amp;nbsp;dijjiofitionë tradidityfed utran^; duplicem,rerum tc uerhorüiUi fit elocutio imuentioni(,pronuntiä' tio di/fo/ëtionis, hit quisttiipars memoria accedat.Theodoreifere inueHiionëduplicë,rerum,atlt;[;elocutionit, deinde triepartescig' teras.llermagoras,iudicium,partitionë,ordinem,lt;iuiielocutioni( funt,fulgt;iecit oeconomiie,tiute Grace appellata ex cura rerii dame fticarum,amp; hic per abufionëpo/ëta, nomwe Ldttwo caret-Ell eiia circa hoe quaftio, quod memoria in or dine partii ijuida inuentio' ni,ifuida di[ju)/itioni fubiunxerunt,nobit quartin fit ei locus,maxi-‘ me pliifff. Non enim taniu inuenta tenere, ut dif^onamut,nec di-ljgt;opia,ut lo^uamur, fed etiam uerbii formata memoria mand are debemus-Hac enim omnia quacunij; in orationë collata funt,conti' nentur.Fuerùnt etiam in bac opinione non pauci,ut has non rheta rices partes effe exiPtmarët,fed opera oratorù.Eius enim effe,in • iienire,difponere,eio:jui,amp;‘catera.Quod fi accipiamus,nihil arti reliniJuamai.Nam bene dicere efi oratoris,rhetorice tamë e^,be' ne dicëdifcientia,uel,utalijputant,artipcu e(l perfuadere,uis au temperfuadendi artisitta inuenire quidë,amp; dijfonere oratoris,itt uentio «te lt;amp;nbsp;diffofitio rhetorices propria uideri potefî. In fo plu res di[fenferunt,utruin'ne ha partes effent rhetorices,an eiufdent opéra,an(ut Athenauscredit)elemëta,iiua uocaturs-iii)(^tiK SeJ elf wen« rtfle quit dixertt, alio^ui tantii initia erunt,ut murt di,uel humor, uel ignis, uel materia, uel corpora infecabilia, nee operä rtüe nomen accipiettt,^ua me ab alijs perßciutur,amp; aliud

JIO ÏNSTITVT. ORATORIA.

VA pfrfKiSt. Partes igkur Namcumßtexijs rhetorice.ßert n«« potfft.ut CM totum ex partibits CBgt;i/let,non ji'nt fartes totw.ex ^ui tus cSßat.ViJrtur ait mihi Inee opera Jixerunt,eo quoj; mo' tijUuoJ »I aliarurfus Jiuifioiie noHëtiniiJem mmë imàJere, par tes enim rhetorices e/Ji Jicebant laitclatiua,Mberatiua,iuj!ciale. Quejî partes fimt,materite funtpotius,lartis. Naisj; im hia fin-fultt rhetorice Iota efh^juia amp;nbsp;iMuentiogt;të,amp;' Jißroßtione, amp;nbsp;f !o CMiionf M.Ö' memoriam,amp; pronuntiationem,tiutecunlt;]; earum tie pierai.ltaii^ tjuijam p^enera tria rhetorices dicere maluerunt,opti me autem ij,tjuos fecutus eSi Cicerc,tiui penera caußarum,

Tria elTe genera caiifarum. Caput nil. SEJ tri«,«« plura ßnt, ambip'uur.Nec duhitypropè omîtes utîf fummteapud antitiuos autorkatit feri ptores, Arifiotelem ßecu-ti, qui nomine tantum alio concionalem pro deliberatiua appellat, hac partkione contentifuerunt. Verum amp;nbsp;tune leniter en tenid-tum, tum apud Griecos quofdam, tum apud Ciceronem I« librlt de Oratore, nunc maximo temporum noflrorum autoreprope impul[um,ut wo« modo plura hiec genera,fed etiampene imnume' rabilia uideantur. Namßlaudandi ac ukuperandi officiu in par te tertia ponimusfm quo genere uerßtri uidemur, cum querimur, confolamur,mttigamus,conekamus,terremus,confirmamus,prieci, pimua, obfeure dtHa interpretamur,narramin,deprecamur,grae^ »IMJ agimus, gratulamur, obiurgamus, maledicimus,defcribimits,, mandamus, renuntiamus,optamus,opinamur, amp;nbsp;plura alia,ut mi hi in illa uetere perßsaßone permanenti, uelut petenda ßt uenia, quterendum'que quo moti priores,rem tarn late fufam,tam breui' ter aflrinxerint. QuoJ qui erraffeputant, hoc feeutos arbitran' tur, quad inhisferè uerfari tum oratores uidebant. Nam lt;ty laudes,uttuperationes feribebantur,amp; ISiiTecqii'ovr dieere erat mo rta,lt;(3' pliirimum in eonfilijs ac iudicijs infumebatur operlt;e,ut feri f tores arttum pro folk comprehenderintfrequenti/ßma. Qui ue-ro defendant,tria faciunt gf wer« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qaod ad dele-

Aanonieni

ÜBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in

Actionem conum'M, alterum ^uoj confiüum acdliiiitiierliS dectui/isiuJtcet.Mihi cunA^ ri)n4nti,titlf(quieJgt;ii» ratio fuccur-rit,^itüJom»eoriHorifo/fiaiiin,iikt i» iudicijs eil, a»t extra iudi da, Eorum de ^uibut iudido juttriiur, manifejlum geniu efl ; ea quatadiiedicem woh «eniiif, autfr^eterkum habent temp»t,autfii turu»i,pritterka l4i«14mult;,iiut ukuperainin,defuturu ddibera-Mw .Item omnia ,de quibut dicedum e{l,aut certa fi’nt »eceffe edl^ aut dubia. CertatUtcuiifi edi animus,laudat, aut culpat, ex dubijs fartim nobia ifps ad eleäionem fiint libera, de hit deliberatur^ 'fartim aliorum fententM commiffätde hu Ike conknilitur.AH4xi' menes iudidalem concioMkm gener4lr{ partes efje uol uk.Se.^ ptemautem fpedes, hortaitdi, dehortandi,laudandi,ukuperandi, accufaHdi,defendiédi,exjuirendi,tiuod Û^iTOi^iiùr dicunt, juarä dult;e primae deliberatiui, dua fe.juetes demonjiratiui, tres ultimie iudidalif penerii funt partes.Protagpram tranfeo,tiui interroga' di,refjiondendi,mandandi,precandi, ^uod ix«, partes folas putat • Plato in fophijie ,iudidali ,amp; condonali tertian adiec'tt itfiiirtiuiÄUTixiir,^uam fané permktamus nobit dicere for' modnatricem, 4M« 4 forenji ratione difiungkur,amp; edi accomma datapriuat'u di^utationibus,cuius uit eadë profedo edl,quit dia' ledic«. Ifocrates i« omni genere inejfelaudem ac ukuperationen exifUmauk. Nobii autem,amp; tutilTimum edi autores plures fejui, amp;nbsp;ka uideturratio diâare .Sdligkur,utdixi,unum genus, quo l4M{ 4C Mi»«per4fio contiMetur,fed edl appellatum 4 parte me' Hore laudatiuum, idem alij demonflratiuum uocant,utrunijue no^ men ex Gw« credkurßuxi/fe ,Namamp;dyiiufji«sixbyettSiià JlexTmôv dicut'Sed mihi ISltJleiKTiKGv non 14 demößrationii uint l)4tere,^M4m ofiétationit uidetur,amp; multum ab itlo ifuufAiocsK^ differrem'd ut cotinet landatiui in fe genus.ka no intra hoc folun cofiftk. An^uifjuamnegauerkpanegyricos ISSiJleiXTix^vr e/fei At qui formam fuadendi habent,et plerun^ue de utilkaiibus Gr« lt;ilt;e lojMmjWrjMt caufarum juidem generx tria fint,fed ea turn m« negotijSi

Ill INSTITVT. ORATOHIA.

negotijtytum i« o/lentatione fofna, Niji forte non ex Grfco mit' tuantes Jemon/lratiuu uociint,ueruin id fequHtur,i]uod laus ac ui tuferatio ijuale fit i^uicti; demoftrat-Alteri eSl deliberatiu!l,terttii iudiciale.Cieterte /pedes in kite tria inddet genera.Nec inuenie tur ex his ulla, in ^ua non laudare aut uituperare^fuadere aut dif~ fuadere, inlëdere ijuid uel depellere deteamin.llla ^uoi]; funt com munia,condliare,narrare,docere,augere,dim!nuere,conciladit, eomponëdis'^ia/feâibus animos audtentiit fingere. Ne tjs ijuidë ae teffierim,ciut laudatiua materiam honeftorit, deliieraliuam utiliu, iudidalë iuftoru ijuafHone cotineriputat, celeri magis ac roiuda uß diftributione ^uàm uera. Stant emm tfuodamodo mutuis auxi-lijs omnia. Nam lt;if‘ i« iufiitia,utilitasq; traäatur,et in co» filijs hone/ias, et raro mueneris iudidalëcaufam, cuitn non parte sili^uid eorum,lt;iu.e fitpra diximus^reperiatur.

Quibuscotinearuromnisrariodicédi. Caput V. OMn« autë oratio confiat,aut ex ijs lt;juit fignificantur,aut ex ^sijutefignificant, idefl rebus et uerbis-Facultasorandi co» fummatur natura, arte,exercilatione, cui ijuarta partë adijdunt quidam imitationts,iiuam nos artifubijdmus. Tria fiunt autë tjute frafiare debeat orator,ut doceat,moueat,dele{iet. Htec enim da rior diuifio,ijuàm eoru ^ui totum opus in res,amp; in effeüus parti» tur.Nonfemper aut omnia,in earn ^ute traâabiiur materiam,ca-elent-Erunt enim ijuitda remotlt;e ab afifeüibusttiui ut non ubit^; ha^ lent locum, ita ^uocun^; irrumpüt, plurimum ualët. Priefianti/fi^ mis autoribus placet,alia in rhetorica e{Je,lt;^uie probationë defidt“ rent,alia lt;)uie no defiderët,cum quibus ipfe cofentto.Quida uero, ut Celfus,de nulla re diäuru oratorem, nifide jua ^uteritur exi' ftimant,cuicum maxima pars firiptoru répugnât, tum etiamipfa farnio, tttfi forte laudare, quie conftet efje honefia,^ uiiupera' re,quie ex confeffio funt turpia, non eft oratoris o/ftctS lllud iam omnesfatentur effie ^u^fttones, aut in firipto, aut in nonfiripto, in fcripto funt de iure fin non firipto de re, lllud legale,hoc ratio' nale

liber. TERTIVSà nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lit

wlf grtiiw.UfrmiigoMf, «fj; fum [ecuû,u(ictnt yi/u'iiÿ’t amp;nbsp;A6gt;i» }0v Ufm feniiSt,cjui om«f iji/teftione foHÜt M rtbin Üquot; ht uerhit. I(em con«fn« qmc/hones e/Je aut nifinitAS, autfnKas. Infin'ttte funf,^Uit remotif perfonit amp;nbsp;tem[gt;oribiti,amp;' locif,e‘eterif’^;fimili' buf ht utrait^; parte traéiatur quad Cntci itirn Jicunt, Cicera froj)ofitum,itlii ijuffiiones untuer/alei ciuiles, ali] tiitiellioties phi iofopho conue)iictes.Athenttui,partem caufe appellat. Hof gtow Cicfro fâentia nbsp;nbsp;aâione Jiftittp^u'it, ut ftt fàentia,an prouiden-

tia mundiu rep^atur: aâionh, an accedenJuaJ rempublicaadm-niflrandt Priât trium generu.an ftt,:]uidfie,i]uale /it,ontnia eaim b« ignorari pojjunt. Sequens duorli,]uomodo adipifcamur.quo' modo utamur.Fhtita iiütput en complenu rer!!,perjinarum,seni porum,clt;tterorüq:,ha IntoSÎtniiàariecit dicütur,caufe ànoflrif, Ih (,»lt; omnif quaftio uidetur circa res, perfonas'q; confi/bere.Am^ plier edfemper hifinita,hideenim/inita defiendit.Qjjod ut exé-flo pateat.hifnita efl,an uxor ducéda:finita, iin Ctttoni ducëda. ïdeotj; ef/e fuafôria pote fl, Sed etia rentotit à perfonh proprijs,a J «liijuid referrijblent.F.fl eHimfimpIex,att refjtublica admhtiftra.-da. R.efertur ad aliquid, 4*1 ht tyrannideadmiwflraiida, Sed hic quoq.fubefl uelut lateHsperfoHa,tyrannufeniin gemhlat qu^eftio' nem,fubefl'q;amp;'temporif, nbsp;nbsp;qualilalif tacha uif,nondu Umr hoc

proprie dixerheaufam. Hlt;e aut quas hifinitas uoco,amp; generalet appellantunquod/îeflueriiifinititjftcialeserut.Inomniaütjjte.' (iali utiq;hitn generalh, ut qute ftiprior lt;nbsp;Ac nefeio, an ht caujts quoq;quicquid wi qut/lionë uenitqualitatit,generale fitMilo cio dium occidgt;t,iure occiderh htftdiatorë,nonne hoc quitritur, an/ït iushifidiatorioccidendi! Qudf htconieäurüinoiliageneralia, an caufa fcelerit odii!,cupiditas, 4*1 torm? f« credendunt,teflibuf, an argumeth ntatorfides habendai NamßnKicne quidc contprehî di,whil «on in untuerfum certü fr». Qÿdaputat etiam easpof/i theps aliquado uemhtari, quie perponit,caufts'q: conthieantur,ali^ 1er taniSmodo poptaStUt caufa fit cum Orejies aceufatur/Theps,

h 4« Ore-

(14 ïnstitvt. oratoria.

CR Orejtes reAe fit «iyêlcfi«. Cuiiu f^enerit e#, 4» C4to Mdrtiï Hort?y5o traji Jfr'n-Hi theßm 4 ctufn pc Jipifiguiït,util' IcJTf Ifeâtitiuie ptirti(,liiec i^iuit.Wtc enim ueriMit gratia tan* tum jif^utari.hicnegotiiiagi.Qi^anjinutilesijuiJaBratori /’Utat miatrfales ijuitpionts, ijuia nihil fropt, ijuoj copet,Jucenda e/ft mar(,utl ailininipranda rempublica pi^uii uel ietate,uel ualetuili ueinipediatur, Sed nS in omnihm eiufmoii iju^pionibut pc occur rifote^,utillif,pt'neuirti»pnic, regatur'ne müJut frouidentia-in ijf, quit ad ferfona referitur,ut wo nbsp;nbsp;/4t« gf nfr4

If tradafji qu^piont,itaperueniri adfj)ecië,nip iHa prim ertcuf-fa,no poted. Nam quomodo an pbi uxor ducëda pt deliberabii Cx to,nip cSpkerit uxores efji ducëdasist quomodo an ducere Jebeat Kirtia quitretur,Hip Caloni ducëda uxor ed^Sunt tarnen inpcri^ ftinomineHermagorlt;elibri,quiconprmëtillamopinicnë,puefal fm ed tiiu!m,pue hic Hermagoras alimfuit. Nam eiufdë e/fe quo modo po/Jùnt,qui de hacarte mirabiliter multa côpofu'u i Cum p' tut ex Ciceronit quof rhetorico primo manifepH ed, materia rhe torices in thefeit,^ caupts diuiprk.Quod reprehëdit Cicero,ac thepm nihil adoratorëpertinerecontëdK,totum'q;hocgenmquit' fiionit ad phdofophos report- Sed me liberauit reprehëdendi uere^ cundia, amp;nbsp;quôd ipfe hos libres improbat, amp;nbsp;quod in oratore,at^ ijs quos de oratore fcrippt librû, amp;nbsp;topicie,priecipit ut .J proprijs perfonit at^ tëporibm auocemm controuetpa, quia latim liceat di tere de genere, q de/fecie, amp;nbsp;quod in uniuerpiprobatü ed, id in farte probat» e/fi neceffi pt - Statm aîlt in hoc omne genm mate' riee ijdem.qui in caufamcadunt-Adhucadqcitur, alias effequ-t' ^iones in rebm ipps,alias qute ad aliquid referaturdllud.an uxor ducëda;hoc,an feni ducëda- lllud,an fortii:hoc,anfortior. CaU' fampnit Apollodorm, ut interpretatione Valgif difcipuli eins utar,ita:Caupaednegotium omnibmPuii partibm fpedas ad qu^ fiionem.autcaufa ed negotium,cuimpnit edcontrouerpa-Ipfum deinde negotiumpcpnittNegotium ed congregatieperfonarum, lecoruin.

LIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iij

ligt;ceruin,temfBrum,cauftiritm,modBr5,ciifuum,fitilorum,i)tfirM-nutit!gt;rum,ferniBHHm,fcriftBrum,et «on frriftorum.Cdufiim »Sc ititelligmiH uTriSitiv, negotium or^l^Miv- SeJiffum caußm qui-dum fimiliterfinierunt, ut Apollodorui negotium, Ifocntes cuu' ftm e0e ait lt;iult;sjiiBnemfinitam,ciuilem,aut rerum controuerßam in ferfonarumfinitarum comflexu.Cicero hit uerbû: Caufa cer^ litferfonitylocii, temforilgt;ut,aAiBnibui,negotijs,cernitur,aut in Bmnibin,autinflerifq;eorum.

Quidfitftatiis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput VI.

•p Rgo cum omnit cauja cBgt;itineaturaliijUBfiatu,friuifdicere aggredur, ^uomodo genut ijuodtj: caujießt trailandum, id quod comune e^i omnibin.^uid ßt flatui, nbsp;nbsp;unde dicatur,amp; i^uot

lt;3quot; juifintjintuendü futo, ^^id nonnuHi ad iudiciales tant» ferti nere materias futauerunt-Quoru 'mfc'uiam cü omnia tria genera fuero executut,resipfa deprehëdet. Quod noißatum,id quidam confiitutionem uocant,alti quaßionem,alif quod ex quießione af-fareatycafut • Theodorin generale cafut,id eH xtpocAouov yer mi TK^r,ad quodreferunturomnia. Quorum diuer/a agfeltano.uie eadem eff.nec intereü difeëtium, quibut quicq; nominibut aggelle tur.dum res if fa manifefia ßt. Statum Critci risir uocant.quod nomen non frimum ab Hermagora tradiium futatur, fed alij ab Eucrate Ifocratit difcifulB.alq 4 Zofyro ClaZomenio,qq uidetur Aefchinesquoq;in oraiione contra Ctefif kontern utihocuerbo, cum à iudicibutfetit,ne Demofihenem fermittanteuagari ,(ed eum dicere de iffo caufs ßatu coganf .Qb« apfellatio diciiur du âa, uel ex eo, quod ibißt frimui caufe congreffiu, uel quod 'ut hoc caufa conßßat. Et nominit quidem kite origo.Nunc quid fit. Statum quidam dixeruntfrimam caufarum conßiäionem, qwo« rede fenß(fe,fedfarum elocutos futo,Nonenimflatus frima (enfii{ito,fecifli,nonfeci,fedquodex frima conflidione na^ feitur, id eä genus quaflionis, fecifli,nonfeci,anfecerit,koc fe^ cifli.non hoc feci,quidfecer'«, quia ex kisapparct illud coiedura, hl hoe

liff INSTITVT. ORATORfA.

hoe finHiMt ijuitrenjK^at^; i« quo pars utraq; inl{fiit,erit quiejUi eonieâuriliijuel ßnitiui ftutin. Quid tniiidfi dient quu,fonui eil duorum inter fe corforu confliâio,erret,ut ofiMor,nö enim fonui til confliäio,fed ex cSßi^lione, Et tiot leuiunintefligiiur enim ut' eunq;diâu, tndeuero ingens male interpretatiius innatus eil er' ror: qui quia prima eonfliâione legerant,crediderHt ßaium fem' per ex prima quieftione dueendH, quod eil uttiofijfimii: nam quiS' ßio nulla no habet utiq; ftatS, eonßat enim ex intentione amp;nbsp;deput' fione,fed aliit funt proprie caufarii,dequibusfereda fentëtia eil, alle adduce extrinfecus,aliquid tarnen ad fumma caufe conféré tesuelutauxiliaquedam,quoft, ut in controuerfia una plures'ue quefliones effe dicatur.Porro haru pleruq; leuifftma queq; primo tocofungitur. Nanqiamp;illud frequent eil,ut eaquibus minus con fidimus, cum trailata fntomittamus, interim ß!onte noßra uelut donantes,interim ad ea quefuntpotentioragradu ex ijsfeciffid tenti. Simplex aut caufa etiam ft uarie defendttur, mo poteil habe' re plus uno dequopronuntietur, atq;erit inde flatus caufe, quod ty orator precipue flbi obtinendu,amp;' iudex flieAandH maxime in telligit. In fcoc enim caufa coftflet. Cetcrü queflionü po/funt eße diuerfl.Quod ut breuißtmo patent exemplo, cum dica reus,etiam fl feci, reiiefeci.qual'untisutitur flntu,cii dicitmonfecfconieâu ram mouet-Sempernutfirmiuseil nonfeciße.ldeo'qi flntü eße in eo iudicnbo,quod dicerë,flmihiplus quàm unu dicere non liceret-Reile igilur eil appellata cnufnru prima confliélio,non quaflio' num. Nitm 'amp; pro Rnbirio Poflhumo Cicero prima parte orntio' nis in hoc isitendit, ut aiiionc competere in équité Romanum ne' get,fecuda,nullnad eu pecuninperueniße confirmât. Statu tame dicnm in eo fuiße,quod eil potentius. Nec in caufa Milonit circa primas quiefliones, quie funtpoil prooemiupafita, iudienbo con' fli xißi caufam,fed ubi totis uiribus infidintur Clodius, ideo'q; iure interfeilus, oflenditur. Ef hoc eil quod ante omnia confliluere in animo fuo debeat orator, etin fl pro caufnplura diâurus eil, quid

mnxitiie

LIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iir

WC liquere iudici uel «. Qwd titmtn ut friitiu (0gb4MijK,ir4 *0« uti^ifrimum dictndumerit.

V nde ducatiir ftatiis.Cr reiis an alt;5lor fta» tiimfaciat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput VII.

A Li,' fhitum crediderSt firiniiim eiiu, cum ^uo ugeretur^defre caMgt;iem.QM»tfegt;ittntiShitufrliiiCicincigt;mfleäiiur,m guofrimü confiflit^ijuafi'itd repugntndu con^efjt defenpo. Vn-dt rurfui aliit ijuieftio,itn tum fcmper 'n fifciiit,lt;iui repondet-Cui rtI prlt;ecipue repup^nat Corwelii« Ctlfm, dictns non à deputfione fumi,pd ab to i^ui propoptionc fuam conprmet ^utfi bomiKc occi^ fum rein nep_at,Paim ab accufatore napatur, i^uia » uel'K probat re,fi iure occifum rein dicit, traslata probationie neceffitate idem a reo pal, amp;nbsp;fit eiin intentio.Cui wo« accedo eijuidcinamefl uert propiin ijuod contti« dicilur,nulla e^e litem pit cum quo ugBur ni hit reffiondeat,ideo'q;fieripatum à repondente- Mf« tumenpen^ tentia uariuideil,amp; accid» pro conditione caufaru, t^uia uideri poteiipropoptio ali^uado Patumfacere,ut in conieduralibin cau fis,utaur enim cöieiüura rnap^it qui a^ù. Quo moti quida, eundë ù reo inpcialem effe dixerunt, iff in fplogipno tota ratiocinatio «l eo eil qui intendit. Sed quia uidetur illif quoqinecepitalem bot JlutiM exequendi facerequinepat, (it enimfidicat nonfeci,copet aduerfarium coieaurauti,amp;p dicat,no habet lepem,fyllopipno) concedamm ex depulpone napi patum^nihilominin enim res eo re uertetur,ut modo is qui agil,modo is cum quo apitur,Paiü facial, S« enim accufatoris witetio, liominr occidipip nepet rem, fadel Patum qui nepat.Quidp coptetur,pdiure à feudulier« dicit oc, cifumlNempe lepem e/Je certu eil,quit permiitat,nip aliquid ac, fator repSdeat nulla lu eii.Nonfuit,inqu'il,adulter-Erpo depul' po incipit epp aiioris, illepatSfaciet- Jta erit quidëpatm ex fri nw depulpone, fed ea fiel ab accufatore,non 4 reo. Quid?quod e«.» dem quaßio poteü eundë uel accufatore facere,uel reum. Qm ur tf m ludicrum exercuerit, 01 auutuordecim primis ordinibm ne p., b Î deat„

lis INSTITVT. ORATORIA.

fe fraiori 'm hortif cfftnJtntf, ne^; frat proJu^iMi/êJfl »K .]«4(ilt;orrfK!m BrJmil’M-Nevifie mtëtio ed^artrm luJicrS extr eKi/H,tlefiuIfio,uS txercui itrtem lujùr^m: iiult;eliio,iiu'id fit artein luJicrS exercere. Si accufib'ttur thrutrali lege^iefulfio er'n rei^ txc'tttitin fuer'it de ffiedhiculit, iy it^et miururum, de^uljn erit iiccu[ator'u.frelt;iuëtitu tiinien il!ud iX(cidet,^wd e/lifluniui (r* diium.Effugtrunt has nutefhoneSyiiu'i dixerunt fiait! effe^id ^uod afpareat ex mtentioite, defiuIfiDgt;ie,utfeci/iiigt;iôfeci,axt reâe feci.Viderimus tamen,utrum id fil fiatut,an in eo fiatin-Htrina' florasfiatKm uoeat,per ijuem fuiie^a res iKtelligatur,etadi}uen frobationesetia partit! referantur,nofira op'mio feniperhacfult, Mt cum effent frequéter 'm caufa diuerf quiefiicnn ftatusfmeo cre Jertm fiatS cauße, ^uod effet 'm ea potentiffiinu,'ir 'm i^uo maxi' me res uerteretur. Id fi ^s generale ^ult;eflion?, uel eaput générait dicere malit,ci! hoc mihi «o er'n pugna, «o magis fi aliud adhuc, ^uaidé intelligaturyeim rei nomen 'muener'K,ll totauolumma i« tac diffiutationem impendi/fe multosfciam, nobis fiatü did placed Sed CU 'malifs omnibus inter fcriptores fumma diffentio ed, (ï w hoe uidetur mihi prtecipuum ftudium lt;^uoiis diuerfa tradedi fuifje, adeo nee e^uifit numerus,nec ^ult;e nomina, nee ijut generales,qui'' ue/fieciales fint fiatin eonuenit.Ae primt! Arifloteles elementa de cem eonflkuil,eirca ^u^ uerfari uideatur omnu quieflio.OSirfixv, guam Piautuf effentia uocat. Nee fanealiud eS eius nomë latmti-Sed ea ^uter'itur an fît.Qual'Katfeuius aper tus mtelleéius. QhS tkaté, ipiie duplieêer àpofierioribut diuifa eR,^magnt! amp;nbsp;mut turn fit-Ad alijuidyundeduâse translatio,amp; cöparatio.Poä hsec ubi,amp;' ^uado,deinde faeere,pati,habere, juod e^ ^uafi armatum tffe,amp;uefikum effe.NouifJime iruriièiai,lt;iuod fÆ eopofitum effe ^uodammodo,utealefacere,fiare,irafei.Sed ex hit omnibus prima fuatuoradfiatuspertinerc, eieteraadi{uofdam loeos argumenta rum uideniur-Aiij nouem elementa pofucrunt; Perfonam,tiua de animo,eorport,extra pofiiif juaralur, juod pertinere ad eoieélu

rlt;t,amp;

liber TERTIVS. 119

M.Ô' ififirumentu uiJeo; Temfm,aucJ tiecSt, fx^Mo qu^efiio,tin h,quem dum iiddi^lat/l,gt;iiaiirpeperit,fmiuf fit nttuf. Locult;,iiude comrouirfiauidetur^tHfusfuir» lyrSwum iM temflo octidere,an txul4uerK,lt;jui demi latuittTemfiM kerum, ^uod )y(/f ôv afftlISt, hncaiit uideri uelüt ffiedë Uüm trporütUt ieftatem,uel hyemem. Htiicfrlifc'nuriHenife^iItiiii comejftter. Aélumjd itfgt;clt;{iv,i}iied tè rtfer»t,fâtns cimiferk,tin infâts, nec(jJÎMt,tm cafu,amp; talia- Numtri^qui cndk i» /feu! ^uttitkti

Thntfyhulo fnemi^ drte^niur, ijui tot tyrtnnos fit fhtlerk.CaufiimtCiiipIurimit fubtacentlkrrf,lt;juotieîfaéiH n»n wt pittur,fed i^uiii iufitt ntione fit fuRum dtftndkur.7fiTrcY,cum ij quodolio modo fieri licet, olio dickurfiiâi, hitte eß odulter lork «efinjUtlfame necatici. OccofioMemfaäori,quod efl opertim j ut uel iiiterpretondi!,uel exeplo fit demonfirondi,tome djiofnou îfgt;uv itocont. Hi juo^; nulls ijUtefiionë extro htec putot. Quidom deirohunt duos portes,Humerti,amp; occofionem,amp; pro illo tjue diquot; xioäu fiilijciunt res,id ef{ »if «j.iUKTet.QM'« ne prteterifje uide-efr,fiitis hohiti ottingere.Cteterum his nec fiotus fotis Dfiendi,nee omnf s conti«f ri locos credo,i]uod opporebk dilip^entim le^etitm, ^uf de utroif; re dicom.Erunt enim pluro multo ,^quithisehme lis cemprehenJutur- ^ud plures outores legi plocui/fie quilufdSf unum omnisto flotii effie coniedurole-5ed quitus plocuerk,neq:ilquot; li trodiderunt,nec ego 1« j reperire potui.Roiion! tomen hone jiquot; cuti dicStur.quôd res omnes fi'gnii coHigotur quomodolilet.^uoli-totis quoq: foIX fiotufociol, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«li^; e uiufq: rei noturu

quitri pottd, fed utrocunq, modo,fequeturfummo confufi'o. Nef Miifrf/} «»II«« quH ftolum fociotÿinnullum,fi omnescoufie fint cS dkionis eiufdë. Cordeduro dido ed à con:edu,id ed firedione quodom rotionis od uerkotem, unde etiom fomniorum,otq:ominS isitirpretes.cbiedores uocomits. Appellotum MiHf« efi hoc gfnm fiorie,fi'(ut in fequentiluu opporetk.

Quor,^quiftatiis. Capxit VIII.

Il 4 Eunvnt

po INSTITVT. ORATORIA.

FVfr«wf,^ui Juos flatus fäcnent- ArchJentui (Di(éiuraJr»i ff fintfiuum,e%du[a i’ualiidie, tjuia pc ea iju^ri exipiiimbat, ijuij effet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttimp ï, tjuij Jiéloai/diëtem «on effe,lt;^iicKl

uocut deeodfetalio. Huicdiuerp femtëda eoru fuit, qui duos qui dempulin ejfe uoluerüt, fed unü uipcialfalterum iuridicialc-Iti' pcialif,quc ncs dicmui conieHuruIr, (ui ub inpeiando nomen in tot» dederut,alif i« f arte,qui accufatorecoteilura, reü impci» tione uti futauerut.Iuridifialit efl, qui J[iuoiiigt;Myiu,$! Grace diet tur-Sed quemadmodii ab Arebidemo qualitas exclufa efi,fic ab hit repudiatapniiio-NamfubiiciüteamiuridiciaIi,quarendiiq:arbi' trantur, iußum'ne fit facrilegium affellari, quod obijeiatur, uel furtum,uelamentia.Qua in opinione PamphiluifuiiSed quatitii fern in plura partKut eü. Plurimi deinceps,mutatù taniü nomini lin,in rem,de qua non coPet,amp; in rem,dequa coßet-Nam eH ue rum, nec aliter peri potefl, quam ut aut ceriü pt failli effe quid, aut non fitifi nö efl certu,conieilurapt,p certü efl,reliqui flatui. Ham idem dicit Apollodorult;,cum quafitone aut in rebin extra po fiiH,quibitt coieüura explicatur, aut in nofirii opinionibui exifii' metpoplam, quorum illud ■trpoty/uocnuirkocori^ irrcitxj uocat-tdem'q: denepor l(5lt;j 7t/gt;0A»7H/Hiv dicut,quo dubiii,amp; prafumptum fignipeatur , de quo liquet .Item TheodorM,qui de eoan pt,amp;de acddetibin et,quod effe cöfiet, id efl ■jiiä ovoiki v^ou/APi^uxs rur,exifiimat quari. Nam iw hit omnibui priui genui conicHurS habet, fequëi reliqua. Sed hac reliqua Apollodorin duo uult effe, qualitatem, amp;nbsp;de nomine, id eflpnitiua.Tkeodorui,quid,quale, quantum,adaliquid.Sunt qui amp;nbsp;de eode,amp;de alio,modo qualiitt tem effe,modopn'ttione uelint- In duo tüquot; Popdoniuf diuidit, uoce amp;nbsp;res- In uoce quari putat,anpgnipcet quicquam multa, quomo' Jo rebut conieâura, quod uocTixreceiv uocat,Ü' qualiratë,etpnigt;io nem,cui nomen dat koct' ïri/oiot vamp;ad aliquid. VndeÜTalia diui' po efl,alia effepripta,amp;alia infcripta-Celfut Corneliut duos et tpfefecil fiatui generales,anpt,quale fit.Priori fubiec'u pnitioné,

3quot;

LIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lil

^NÏ ^ua Mur, a» /îi fiicrilegtti,iiui tiihil [e fuJiuUfJi de tetn-lt;[uifriuatafecuniiimcctißttlurftfujiuhJJi.Qualiit ttm ht rem,amp;ßripiu JiuiJit. Serif to quatuor fartes legales, f x* tl«/i iransUiioMf ft Wft« ^ult;efiionë conieâurit folie (it.Efi eiiam alia ht Juos JiuiJertJi fiatin raiio,^ute ilocet,aut Je fulfiattlia cotrouerßa ejfo,aut Jeijual 'eate.lfßatn forrà ijualitatë auf i« fommo gene re confiftere,aut ht foccedriilus.De folftaittia til coieilura. Quaftio enhn traâatur ret,anfaâa fit,art pat,an fulurafit. InterJu etiant meth,! J!]; melius, tjuàm ijuoj ijs flacuil, ^uifiatumtunJèfaéli nomhiaueriit, tanj Jefrateriio (awiï.Ô* tatum Jefaâo quiereretur. Pars qualhatis,ijutt e(l Je fommo ge «erf, raro ht iuJtciu uenit, quale efl,ij'ne fit hone flu, quo J uulga lauJalur. SucceJëtium aüt alia Je comuni affellatione. ut fit'ne facrilegui,qui pecunia priuatam f x tcplo furatui eil,aut JereJe^ nomhiata, uliamp;faJlu effe certti eil, nec Julitatur quiJ fit,quoj faâum eil-Cui foliacent omnes Jehoneph.iuph.utililus quaflio ties. H« f tia nbsp;nbsp;tfn’ flatus cothteri Jicuiur, quia (y quaiitas rnoJo

aJ cotweflura refe raiur, ut maior'ne fol quàm terra,mo Jo aJqua litatem,quantapoena quempia, quanto'ue framio flt affici tuflu^ amp;nbsp;frailatio uerfetur circa quarilalr,amp; Jepnitio pars fit traslatio' «K.Quiwflia contraria leges,amp; raliocinatiuus flatus,! J eil fyllo gifmui,amp; plerunq: fcrifti,amp; uoluntalis,aquo n«anlur,nip quo J hie tertiw aliquaJo conieâura aecifil,quij fenftrh legis ccnfl'uu-tor.Amliguilaië Ufro femper conieâura explicari neeeffe fit,quia fit manifeflii, uerhoru Juflicem effe hitelIeâü,Je folaquari tur uolutate. A' flurimis tres font faât generales flatus,quilus amp;nbsp;Cicero in oratore utilur. Et omnia,qua aut ht controuerfiam,aut ht contentionë ueniant, eöthteri futat,fit'ne,quiJ pt,quale pt,quo rum nemhta apertiora font,quam utJocenJa fint.IJem Paitoeles fent'u.Tres feeil et Marcus Antonius his qui Jë uerlis: Pauca re$ font, quilus ex relus omnes oraticnesnafeutur,fa£iu,nofaâum, ius,hiiuriafoenS,inalS,SeJ quenia quoj iure Jicimurfeeitfe, no«

h S iulic

|tx INSTITVT. ORATORIA.

l’uni folum inttütâS hlet, ut ïig(,ftd ilium i]ue^;,ut itipe feci/Je uilt;leumur,/icuti Aniottium ufertiin uoluerSt eofdem flttin dtjim ^utre.ltut^ Jixerunt coiti(âuriilem,le^t[cm^uritlMalê. Q«i 0* Virgittio plaant.Horum deitijefrceritl^ecief,ira ui leguli futij cerent/jnnicnem ; Ils' ulios qui tx fcrifto dicunturle^uir. contra-riarum.quif irrm/Aloc diciiur,^ fcripti,amp;ftntnitiie,uel uolult' tatii,id tfl McT» f loiv.tyij AiocrciM,lt;lS' f4iTicAii-fnr,quain nos ua rie translatiuamjranfumpiiuam, ttanl^ofitam uocami«,isuxtuj’i‘

quem accifimuô ratiocinatiuum,uel coUediiuutn ambi^utfa-ti(,qult;e«fAq)i^}x!ec nomirtatur. Quospofui,quiaetilgt;fi àfleriff fiatut afffielldtur, quibufdam legales fotius quafliones eas did fia cuie.C^ualuor fecit Atl!enlt;eui,trfiTfnrfixliv xe(riv,uel Tr^ixmTi-uùvjd eß exhortatiuum.quifua/oriie eSfrofrius,ovr7txixtir,qua (onieâuram fignificari magis ex i/squie fequuntur, j e x iffo M' mine affareaty w7r«AA«KTWiiz, eaftikio eS(mutatiigt;neenim no' minif confiât)iurididale)n, eadem apfellatiene Gritca, quacitte ri ufi. Nam eH(ut dixi)mulia in nominibin differentia. Sunt qui uTtaÂhecxTixiiv tSsIationem effe exifiitneut, fiecuti banc inutationia fignificaiionem. Tecerunt altj lotidem fiatinffed alios,an fit,quid fit,quale fit,quantufit,ut Ciecili»iamp; Tko». Arifioteles in rheto rids etiâfic omne ofus diuidit i« ueritate,amp;'^etenda acfugfida, quodefl fiiafi!rilt;e,amp; de eodem,atq: aliofartiedo, tamë ad hoc fer uenit,ut anfit,quid,quale,quantt!,etqmultü fit,quierendufutet. Quoda tarnen locofi'nilionk quo^; uim intelligit, quSdo dich quie dam fie defenJi;Sufiuli,fid non furtum feci’fercuffiffed «0« inia riamfed. Pofueratamp;' Cicero in librû rhetorids,fafii,noniinis, generit,alîionis,ut in fado coniedura, 1« nomine finhio,in gene requalhas, in adioneiissintelligeretur,iurifubieccrattanslatio-nem-Veri hic legales quoq: quiefiiones alio loco tradat, utffecies adionis.Fuerunt quifacerèt quinq;,coniedura,finiionè,qualiia' tem,quantitate,ad aliquid- Theodorus quoq;(ut dlxi)ijfdem gene fqlibus caf gibus utitur,an fit, quid fit,quale fit,quant» fit,ad ali-

LIBER. TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i«

Huid. Hof NlitmS nuximr in (opdrxtiuo gennr uer/iirlputät,i}uo Hum meliin m feiin^intiiM amp;nbsp;miiiui,nifi alio reläti,»on uitelligu tnr.Sed in illts ^uo^; trSslätiu^s( ut fufirii fignMi)^ua/hones in-(iJimt.iin hiiic tut tgenili /it,uel fdcere tliijuitl co»ueniat,än coH' tr« kunc, «n hgt;( ffinf orf .411 jic. Onrnii enim ifhi nferri oi dii ^lt;1 tuajji efi. Alij fix nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pHt4»{,Mnitfl«r3,^iz4») yintiv uocat^

amp; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;frofrinnterHyiJ eil lAiirintt, fuo uerhofiniiio

ofienjitur,amp;^iiitntittte,^ui)m «lixv Jicuni, amp;nbsp;tiftrMViné,lt;iy tr4B}l4fioii?,c«iiM tdhuc nouK noWf n.inuf mit tS fAnKXKtrit.no-Humin^u4mmkocfititu,MiIio^uiab Brrm4gor4interfjeciet iiiriJi(ultsforiiiur,ußMS.Aliis ftftiin t/ft fltcuil, 4 ijuiiut nee tr4il4tio,n(c ^U4tit4S,nrc cSliiiriitie,rtcepttt eä.Stdbti korS triS (ofü fubJittt^uatiiorlegaleStaditâtt'^jlIù tribiu ratioitlibiu.Alif feruentrut ufij: tJ ofto, Ir4njl4fionf tJ ftftt [uferiores adieäa. a' ^uibufdSdeitidediuifä riitiotfiyUißatuirdtiotulesäppelliire twr quafliones (quemadmodS fupra dtxi )lfg4lf « tbnilUf dt rejtt hit de firipto ijutertretur. QuidS »i diiierfu»i,kosßaliu ef[e,iÜAS guteftiones maluerStSedalifratiotitiles trefputaueriii^ ßt,qiiitle fit.Hermagoras foli ^uatucir,C0gt;iieéiura,proprieiaiem, translatiigt;»em,ijualitatë,iiuamperaccideHtia,id eä

sût K0C4f,k4« 'fnlerpretaiione.ais slli accidat uiro bono e/Je, uel ma lo.Hanc tt4 diuidk,de appetendu,amp;' fugiédit, tft pars deli' beratiua, de perfona, ea cfiendkur laudatiua, negotialem ^H4ni '7efn'r/Aon4Miv uocat, in ^ua de rebin ipßs ^ineriiur remote per(b~ «4rmn comptexu,utfit'ue liber,^ui e in aj/êrtione,an diuitiit fu perbiam pariSt,an iuftii ^uid,an kon» ßt, iuridicialem,in quaferi eadë,fed certü defiinatis'^; perfonii ijuitratur, an ille iufle hec fe' Cf rif ,Krl bene.Nee me falîk in primo Cicerois rhetorico, 4li4 effi loci negotialif intfrprft4fioMf, c« kaßriplußt: Negotialu eH,in qua quid iuris f x cimli more,Cr aquiiateßt cößideratur,qui dilige M praeffe apud nos iurtfcbßilti exißtmatur. Sed qd'ipßus de hit likrif iuduiSfuerkjßipra dixi, Sät.n.uelut res regeßa in kos cö-

menlO'

(H INSTITVT. oratoria.

mentiirias,ijuigt;t tijciefcës JeJuumt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efl i» hit cul

fit^traelentft efl,liue eum ntouil, ijuèJ Hfr4j prima im hoc locofofuit exëpla ex ^uafiioitut iurit, ftue tiuod Craci -rrfoi-fft« 1 fusil I uocatiurii inter freies, SeJ Cicero ijuidë hit fukherrimos illos de oratore fuhji'ttuit, idee'ÿ; culpari tan^ fa'ja fried fiat,non fotefl.Not ad Herma^ora.Translationëhicfrimut omniü tradi tlit,ijuanjjfemi»aeiusi;u‘tdacttra nomeniffum,afud Ariftotele referiuntur-Lef^alesautiiuie/lioneshasfecitjfcriftitetuolutatis, quam iffeuocatuKT« fMxv,)y4 V7njelt;i'fteiv,id efl dlüuytlj' exce ftionem,i}uorii friut eicum omnibin cSmuiie efl,exceftionit nome minui u/itait!,ratioci)iatiui!,aml:if;uitatitjegum contrariarü.Al' liutiui eadem diuiftone ufuidetrahit translationë ,fuiij(iens earn iuridiciali.In lefalibut quoif; ijuteftionibui nullü futateffe, t^ui di‘ tatur ratiocinatiuut. Scio plura inucturos adhuc, ^ui legere anti' guosfiudioftut uoIent.Sed nehitc ^uoq; exctjjerint modu uereof’ ipfe me paulu in alia friui habuerim ofinione.nuc ejje confiteor• Éifortafje tuti/Jimü erat modo famlt;e/ludentë,nihil ex « mutare, guod multis annie non fenfiffim modo, ueruetiam probaffem. Sed non fuftineo effe confctiu mihi dijfimulanti in eo pnefertim opere, ^uod ad bonorS iuuenum aliqua util hatem cofonimutfin uHa par' te iudicij mei. tiam amp;nbsp;Hippocrates darin arte medicinie,uidetur honefliffime feci/]e,lt;iuod nuofda errores fuos,ne pofleri errarenlt confeffin efl. Et M-Tulliui non dubttauk aliijuos fuos libros iam f ditos,alijs foftea fcriptii iffe damnare ificut Catulu,atq; Lucul-lum,amp; hos tpfos,de tjuibui modo fum locutui,anu rhetorices.Ete nim fuperuacuat foret in ftudijs tSpior labor,ft nihil liceret melius inuenire praternit-Neii; tarnen ex ijt i{uic^,iiult;e tum friecepi,fu' feruacumfuit. Ad eafdem enim particulas hiec quoq;, qua nunc fracipiam, reuertentur.Ila neminem didiciffe foenneat.Colli^e-re taniu eadem,ac dijjvnere paulo fignificantiin Conor. Omnibus autem fatisfailu uolo,nöme hacfertui demon/lrare aiqs, q mihif ([* f^s'juaferiiHiSecundu plurimos autores,feruaba tria rationales flatus.

LIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U{

legitlrm.Hi miki jki tmgeneriüesertnt- Lrgiileni iti i]u'wlt;j:lfedespitrtiebar,fcripii, ualunMifJeguiH contrariarü colkAiul!, ambiguitatit.iriinsla quartü «x geueraliiui ititeHigopofji rtmoueri.Suffi-ck rnim primu diuißo, ^uu JmtHin ulies legults t alias ratioiialet tffe^Ua wo (rk /kiitu^, fei qu^ßianS gegt;iit',alio^ui et ratioHiilis fta tiu effet.Ex hü etiS quas ffeciales uocabutremoui lanshliouffre-^uenter qui Jr (ßcut omnrt ^ui mefeculi funi, meiiMiiffe paffuniy teßtttiiitamp; iw ipfis etäillü fermonibuijne nolente iiulgiitü,tanie)i kr caiiiplextn,uix m ulkt cantrauerfaitrauslaHonM ßaii paffe rt ftriri,ut non O'uÜM bn eaJem rrSr iici uiiereturi ijeoq;ài]iii~ kufiliiin eum exclufum.Ne^; ignaro multa trSsferrii cu in o«w/gt;ut fere caufis,i» ijuibiu ceciiijfe quk formuhi Jic'itux,hlt;e ßnt n»|4n huictUHCuui lioG4n hac Irgr^^n apu i huue, an hac leinpart liceatagete,et fiijua funl talia^SeJ perfanietieaiporataéliBneSte^ tera'^;propteralhfuS caufaai transferutur. Ita non eß in trSsIati» «e iju^ftio tfeJinea, propter ^uoj transferStur, Non Jebe s apuit prtetoré peterefiJei comilfunt.feJ apu J cöfules,gt;)iaior rnini pxrfd» ria cognitione fumma eil. Qtperitur,i)i maior fumma ftt^fafii cï Irouer/iaefi. Non licet tibi agere mecStCogn'itor enimferi nonp« t uifli. luJicatio eft,agt;i potuerit.Non iebuifti interJiceretfeJ pete^ re.an «flc tnterJiäu /if, aitibigitur.Quf owiiiu fuccedütlegiti-mü^uifßioHibin.An »oprlt;tfcriptiones,etia in ijutbui maxime ui-detur manifeßa traslatia, eafJem omnes [fecies habent,^uas eie It gcsijuibus «gkur.ut aut de nomiue,aut defcripto,iT fenientiatuel ratiociitatione ijuitratur,lt;iei»de ftatut ex ^uteftióe oriatui i T rSp lalio non habet qu:tßione,de qui ronrr Jk arator, f ed per qua can-tendit. HocapertiasiOccidißi hominem,Non occidi-Qtcefioa» occident. SlatUf,coiefiuranoHefl. Tulr: Huleo im aÀonii,noit habet, ut quteftio, an habeat,amp; indeßatus. Accipiat enim afiion! ntcnr, ad euentü pertinet.nSad caufam, amp;nbsp;ad id quod pronütiat iudex,non id.propter quadpranuntiat. Hoc Uli fimile ea punien-duteSt

Its ÎNSTITVT. ORATORTA.

Jut tf,»on fuiHtuiJetii iuJtx,M punie»Jut fit-SeJ no hie eri ^uil fti0,»ec hieflatut-Vhi erge^funienJut et,lKmiije aecijifti, wn of ciJi,uti acciJert.HomruJut fum,non es,»uiii /tutu hubeie Non (gt;{ puto-HanerSJin fum,lt;iui tyrunnu oceiJi, non ecciJilii,t]uieftio,et ftaiut gt;nbsp;Similiter,n(»i rtâe iigii,reâe iigp,noH hübet /latum. V eil ergoinoreâe tigiiigmgt;nitiiofui,^uteriturantgnomt)!iofm /itt Mt et» eigere ignommiofo liceat,et quit/lio efi,et/liitut,£rgo traf' latiuum genut eauße^non efl ut compeireitiuuin,amp;’ mutuee eiceufet' tionii. ftt enim/tmile eâ illi,iui habeojui no habet,i)câJifl-i,reâe DCciJi,»!)» uego.SeJ ne hiec res jiatufacil.tion e»im funt hte pra fa/itiB»es,aliai}ui caufa non explicabKur,feJ cum fuit ratiouiiui-Scelut commifit Horatiut,/ôrarem enim acciJk, non cammifit. Je buttenii» accijere eai»,quit hoftis morte moerebat.'iutcflio «n hiec iu/la eaufi.Ita ijualitas, at/îmiliter i» translatione, non habes ius abJicanJi, ^uia ignominiofo no» eü aâio, habeo iut.^uia abJita-lio adio non ei{,i}Uierilur ^uiJ ptadio.finiemut, non lieetabJica refilas,fytlogifmut-Itei» ceetera per oës, iSt rationales,et legales fiai ut. Nec ignora fuilfenuafJa,lt;iui translatiôe i» rational ^uof genere panèrent,hoc moja, hominem occiji,iuffui ab imperatore, Jona (empli cogentityranno JeJi,Jeferui tempe/latibut, flumitii' bui.ualetuJitteimpeJitui, iJ ed nonper mefletit,fejperilla. A' ^uibut etia liberiut Jijjèntia. Non enim adia tra/fertur,fej caufa fadi,i]uoj acâj'tt penè in amni Jefenfione.DebnJe it,jui tnli uti' tur patrocbgt;iia,non receJ» 4 forma ijualifatit, Jicit enim fe culpa uacare,ut magit ^ualitatit Juplex ratio facien Ja fù,altera qua fadü JefeHjttur,alera qua taniü reut.CreJenJum efligttur ifs, quoru autnr'iiatë fecutm ed CiceroiTria e/fe,quee i» amni Ji/fiu-tatione quieratur,antfit,quiJ fit,quale fit. QupJ etiam ipfa nobit natura pneferib». Nam primS oportet fube/[e alquiJ,Je qua ambi g'uur,quoJ qui J pt.^y quale fit,certe no poted lt;efiimari,nifi priui tffecott/literit .ljeo'q;eaprimaquiefiio,fejnonfiatimquoJeffe manifefiS ed etia qui J fil apparet.Hoc quaq^ coflituta, nouifiima quahtat

liber. TERTIVSi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|*F

fupere^, nec h'u txplorittû aliuJ e(l ultra. Hh ii^ni/gt;c ij»iel{ioiie!,hufinitit côt'meniur. Horï alijua wi ilemofirtiliua,Je l‘l!eratiuii,iuJiciâ!i materia utiif; tra^lalur. Hrfc rurßu iuJiciales

ratiotiali f artetet levait centwet Nec enim ulla iurù Ji fèeptatio, niji ßnuioHe, ««iefluM pote^ exflicari, SeJ tiißuuntibin rudes, nS fr« Mutilit latimprimo fufa ratitgt;,et ft no fiatim retiiffima Ii»f« tëfa.facilior Umè etapertior uia. Difcant igitur 4n(f OM juaJripartila w omnibiH caufis ei ration? ijua prima imtueri tlebeat,j a^urus eH.Nautà Jefenfore potijjimu utd-pia,lôgeforùffîma tuëJi fe ratio e^i, f qf ob^ciiur,»tgari poted. Proxima,/i no iJ qf obijcilurtfaéiu effe Jickur, Tertia honefii/fi ma,-iuareâefaâil,JefenJitur.Qtùbtufi:ile/i'ciamur,uItimaqui-dè.fed ia fola fupereâ falus, «Iqwo iurù adiutorio elabtJi ex crimi itp,^j’ Hfc nfgari.ntc jefendtpotefl.ut no uiJeatur iure aHio intë di.Hwf illlt;e ^uie/iioes fiue aniSit.ltue traslationie. Siit enimijute da HO lauJabilia natura, fei iure coceffa, ut in xii.tabulie iebiio ri« corpus iHtrr ort J«orft iiuiii Iicuit,jua lege mos publicus repu diaut,et alii^uiJ a^uXifeJ prohibuu iure, ut libertas tefiamëtoru. Accufatori nihilo plura intueJa funt,^ut probet, faHii ee,lgt;oc effe fa{ii,no reäefaiiX^urefeintciere.ita circa ffiecies eafié In oit uerfabitur,traslatis tantu ali^uS Jo partibus,ut in caufis, in ^uibin Je premiaagitur,reâefaüûpeiitor probat - Uecquatuor uelut propafiiaformlt;ef aäionis,jute tS genrralej /latwj uocaba,in Juo (ut ofiiJi)genera JefceJuntj-ationaIe.amp; legale. Rationalefim-plicius eii,ijuia ipfius tant» nature contéplatione cofiat.ltaq;in eo fatis eH ofiëdifiëconieâura.finHioné.qualitate. Legalium pluret fint ffecies neceffe e{l,propterea quoi mul te funi leges,lt;amp; uarias habet formas,alia eU cuius uerbia utimur, alia cuius uolutate,alias uobisicu ipfi nulla habemus,aJiungimus,alias inter fe coparamus^ alias in Jiuerfum interpretamur. Sic nafcuntur hec ueluti ftmulu era ex tHis tribus gt;nbsp;interim fimplicia, interim amp;quot;nbsp;mixta, propriam tarnen faciem Djienjentia,utfcripti, ct uoluntatis,que fine Jubio, aut

IIS înstitvt. oratoria.

Mt iiililititte.tut cSie^iurii cc»twetitur,amp; fyllogifmuf, ijui eü iM ximf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contritriie.-ju^e ijfjtm, ^uilnn fcriptS.'O'

«ol««f4f cofhtt,!}' «/AtfißtMtXt-iUit femper cöitüura explicaturgt; P^itioiiuoj:utri^:generi,i«od'q:rerugt;K,tjuoJ'^;fcripti conirpht' tione conftiityComuiiit ed.H^ec omnii ell'Sp i« illos tres ftatin ue^ niunt,tarnen quia(ut Jixi)habent aliquiJ uelut proprium, uiJciur demonpranJa Jipetttibu',amp; permittendu ea dieere,uel ftatui le-gales,uel qult;epiones,uel capita qu^dS minora,dum faat, nihil ne in hif quidem, prteter tria,quie priediximui,quteri-At quantu,amp; multum.'Vad aliquid,amp;ut nönulli putauerüt,comparatiuos,nS tandem rationc hahent. Sunt enim ktc non ad uarietate iuris, fed ad folam rationem referendaddeo'q; femper in parte,aut conieäu rlt;t, aut qua!itatit ponëdafunt,ut qua mente,amp; quo tëpore,amp; quo loco.Sed depngulit dicemm quteftionibus,cum iradare pratcepta Jiuifionis coeperimus. Hoc inter omnes conuenie, i« caupspmplici but fingulos patus tffe cauprK,qu^Pion!i autem, ju^e uelut fubia-centes ad illud, ijuo iudiciü continetur,referutur,ftpe in unam ca dereplures pope.Ettam credo aliquado dubkari, quopalupt Uten dum, cum aduerfuiunam intentionëplura opponuntur,irpeut in colore dickur narrationif,eum effe optimii,quë ador optime tuea^ tur,kahicquoq; popi diciieumPatueffe faciendu.'m quotuenda plurimumadhibere uiriu po/ptorator-Ideo'q;pro Milane,aliud Ci ceroni agentiplacuk.aliud Bruto, cum exercKalionis gratia com foneret orationr, cum ille iure tan'qinpdiatore occifum, amp;nbsp;tarnen «on Milonit confilio dixerk, hic etia gloriatus pt,occifo m^Io due, 1« coniund« ueropoffe duos, uel tres inuenir:,uel diuerfos,ut pqt adiud fe nöfecipfe,aliud reüefeciffe defendat, uel generic eiufde, ut pquif duo crimina,uel omnia negat. Quod accidk etia pdeuna requteraturaliqua,fed eaplures petant,uel eodemiure, utproxi^ mkaticiuel diuerfo,ut cum hic tepameto, ille proximkate nitatur, Quotiesaut aliud alijpetkoriopponkur,dilpmiles effepatui ne-Kpi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i« illa cStrouerpatTepamenta legibus faiia,rata fint.

Intepa-

LIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u,

InffjldMrum pirfwtaw likri htereJes pnt. AbJiculin.uf ^uiJ Je k»ilt;p4trH ctpiet.Nothiu 4Htf legitiniK xetui, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßliut

fed IrgaimS renn.tMiH dui/.Iii tJopticnem Jure liceet.In tJo^ plioHeni Jeto rejire i» fiiviliS Herat,/!'pater natural^ jïnt liberie . Qui ex Jiiobuf legûiwù alurum i« aJoptione JeJerat, «Itfrum 4Wiflt;(«fri«t, fuflulii mthXi'i^ß'ttutohtereJe abJùato Je-(eJJit.TresomtiesJebonifContetiJ'it, rôSigt;r,i]ui iionfitlegitiitiuf, Craci meant, LaMÜ rei nomr, ut Cato ^uoq; iti oratione ^uaJa teßatur,nctt habemin,iJeo'q; utimur perepyitio. Se J a J propofiiS. Hcredi feripto oppenitur lex, abJieatiu ne ijuiJ Je bonit patrie ca plat ,fit ßatm faipti amp;nbsp;m!untatie,an uHo mojo capere pigt;Jpt,aa »X uoIant4K patrie, an htres ['criptus. Notho Juplex pt ifu^ftie, ^uoj po^ legieimos natuf pt.'iS' quo J non fit ante legitinios natin-Prior fyllop^ifinu habet,an pro non natie fint haben Ji,qui 4 famlia funtalienati,altera feripti,amp; uolütdtK.Nonenim effehunc ndtu antelegieimu conuenit,l'ej uolütatelegie fe tueb'uur, quia Jicet ta lern fuiffe,ut legitiinue e/fet nothue,tugt;n natie),cum aliut kgaimui w lt;Iomo BO effet. Sertptu quoq; legie exclu Jet Jices,non utiq: fi po ßeale^imufnatuii nSfit,notho nocere,utetur'qihoc arp;umèto,fin gefolum natu nothum,cuiui conJkionie rru^rantS ciuief atqui non erit pofi IfgiriiBK natui,filiue, atqui non ertl 4Htf Irgiiimo;, ja4rr fi uerbie legie tefiari nö pote{l,uoliîtatefianj» efi. Nfc ^wfBj tur bet,quo J ex una lege Juo fiatue fiat, Juplex eil,ila uim Juarü ha^ bet.R.eJire in familiS uolrti Jic'Kur ab alteroiPr'imu.ut tibi reJire Hceat, hitres fum,iJem ftatiu, ^ui i« pet'nione abJicati, ^u^eritur enim,an poffit effi hteres abJicatiu. Ajijeitur oömuBBf r 4 Juobtu» reJire tibi infamilia non licet, bo enimpatfr fine liberie Jeceffit. SeJ in hoc propria quifqieoru quafiione niietur . Alterenim Ji' eet,abJicatii ^uo^; inter liberos eff'e,amp; argumêtum Jucet ex ipfa, qua repellitur lege . Superuacuü enim fuiffeprohiberi patrie bonii abJicatum,fi effet numero 4hgt;Bor!î,B£o quiafilij iure futurtu fue' rit intefiati hlt;eres, oppofita ejfe lege, qute tarnen iJ nö effiiiat,ne i filuee

no nbsp;nbsp;ÎNSTITVT. ORATORIA.

filim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne h^es-Statuff!n'niuin,^uiJ jitfilius- K.urfui nothu)

eifjem collig« tr^umentit, bÖyïnf libero pttrent deceffi/lr,:iuilnn inpetgione ußn e(i,utprolgt;ttret fe effef!üu,mfi forte lt;3quot; hicfinkio WfiB mo«f t,i«n liberi fint etii bob Ifgii w-Cddf Bf ergo in una co-trouerfiam^uel fpecialiter duolegitimi /hiiut,fcripti,amp;uo!uiati(, fylloÿf'iuHtet pr'ttereetfnuio,ud trestlli,i^uiniturtifolifunt, conieAura i» fcripto,amp;’ uo!ugt;it4te,^uitlittis in fyllogifmo, amp;nbsp;ipt£ fer fe ed apertii fintt!o.Caufäiiuoii;,amp;iudicatio, nbsp;nbsp;contwifj eil

in otnni geserf cnuftrum . NiM enim dicitur, cui non injtt ratio, ty juo indicium referatur, amp;nbsp;^uod rem maxime contineat. Sed ^uia »i4gi4/læcHitrÙBtMr in litiiw,amp;fere tradita funtab rjî^tjui Jeiudicialibui caups aliqua compofueruntfm illam partem differ ranwr. N««f lt;i«m tria genera eau fas diuifi, ordinem feiptar.

De demonftraciiio.qiiod confiât laude Èruicuperatione Caput IX.

AC poti/ftmum incipiam ab ea tjuie confiât laude amp;nbsp;uitupera tiont.Quod genui uidetur Arifioteles.at^; eum fecutus Theo fhrafiin,à parte negotiali,hoc ed ■npxy^tK-nuir remouifie, totS'f ad folos auditores relegaffe^ir id eius nominis, ^uod ab ofientatio ueducitur.proprium ed.Sed mot Romanus, etianegotijs hoc mu-Hut inferu'it.Nam amp;nbsp;funèbres laudationes pendentfrejuenter ex publico alijuo O fficio,atij; ex fenatufconfulto magifiratibus fepe mandantur,'(T laudare tefiem, uel contra pertinet ad momentum iudtciorum,amp;ipfis etiam ren dare laudatores licet, amp;nbsp;édite in c^ petkoresfim L-Pifonem,amp; Clodium, lt;amp;nbsp;Curionem libri,uitupe' rationem continent, tarnen in fenatu loco funt habki fententiiO' tiecinficias eo,e(fe tjuafdam ex hoc genere materiasad folam corn pofitas ofientationem,ut laudes deorum,uirorua;, ^uos priora tem pora tulerunt. Quo folukur ijuitfiio fupra tradata,manifefium'^; id errare eos, ^ui nun^juam oratorem didurum, nifi de re dubia, putauerüt.Anlaudes Capkolini louis, perpétuafacbicertaminie inatma,uel dubiie funt,uel non oratorio genere tradanturi Vtde

fédérât

LIBER TERTIVl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«M

fUtrtlMtemltuSyquttufgotijstiMtiuryjiroi^MMiiiyfcttuiii iltä,lt;jiilt;e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cofonkuri h^^k» ititerim tliiiuSj^ecitm fr^

htionic Vt^wiRoimdi f/litrtiifiliK,tJucittiimti;alufailictt,ni lirgumentum «tkftit ertuf utatur liü,tiuoj tikieâiit iti frcfluoite Bo« potKfrit exfiMgwi.qKCii omnia ß( egfr«, ut gtnknm prie^ie ttllorum deo, incredttilt non nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if [um quo^;clt;elo rtctftX (fw

|or« tiuf fconiinfj nö dubkauer'M.Qwedï uen etiS in defenfi» nil l^dë cadet,ut fi in laude Herculii,fermutati cum ref;ina L j i(i« haHiK,amp; imfcrataÇut tradkur)fëfa orator excufet.Sed fr» frinm laudii eß res amflificare,amp; ordinare:ijult;t materia fried' fue ijuidë in deos amp;nbsp;homines cadk.eß tamenamp;’ aliorii animalia, at carëtii lt;«»«. Neru w deii,feneraliier frimii maieftati iffiiu forï «Mlxr« uentrahimur,deinde frofriS uim cuiufj;,lt;U' inueta, ^uit utilealiifuid hominiluiattulerSt. Viiofieditur,utinloue,re gundori l)om^i!:Mlt; Marte,tellhin Nefluno,marii-lnu!ta,ut ar' tiï in Minerua-. Mercurio,literaru;medicinie,Afolline:Cerere, fruÿi : LilfrOjMini .T» fiijua alhii aßa uetufias tradidu^cömemo rSda-Addiitetia dijs honorefaretes,ut fijuii fitfiliut (o«m.

«nii^KÎrntH.ut ijs qui funt ex chao.Progenies quoq;, ut Afollo,ac Diana Latona.LaudadH in quibufda,qult;ld genki imm0rtales,in ^uibufda,quod immortalkate uirtute fint cöfecuti,qd' fietas frinci fû nofiri,friefenttu quoq; trforii decui feck.Ma f,ii efi uaria laut tiominS.Na frimii diuidkur in tefora qd'^ante eosfuk,qd*^;if/i MxerxtJn i}iaut,qfato funt funfii,etiaqd‘eßinfecuti.Ante homing fatria,ac faretes.maiores'q; erut,quorK du flex traâai’ eß, Aut.n.refpodißenolilkati fulchrS erk,aut humili’ gen’ illuftraf-fefaßic.ltla ^«og; inffrim ex eo qd' ante iffumfuk tfe trahitur,q refjiefis.uelaugurijs futuraclarkatëjgt;miferSt.Sicut tiq ex rheti tie not’ rr maiore faire fuo futurS ceciniffe dicHtur oracula.Iffi* Kero kui holes ex lt;i;o,f f c orfe,e t extra fofitû feti dehet.lËt cor fit 4lt;lr fortuMor«^; (S lenior.ti nS uno mo traâada eß.na fukhritu interim robur^frofequimur honoreu/rlorum, ut Homerin

lt; » in Ag«*

«X INStlTVT. ORATORIA.

Mt AgxwfUînP, at/j; AMle.’[nteri»i confert aimirntioni multuUl ttiini wfïrmittis, ut (uui iJem TyJeu puruu, fei bellatorem dccit fid/Je.Yortuna uero.tum Jigttitatëlt;iffert,uttMregilgt;ui, frmdfb

Hiiijif; e(l hac initteria oflenJeJie uirlutit huterior jum^jua mittorej opts fuerut.n maiorë betie/sâitgloriS purii-SeJ omniit, fua extrti «oï bo»ufunt, HUitif: homi^ibin forte obtigerüt no iäeo liiuJ4tur,iiuigt;J habueri» quit ea.fed ^uoJ ijsbonefle fit ufui. NilW Jiuiiite iy poiëiiu et gratiu, cum plurimu uinS Jent m uira^; pur tem,certi/fmuf4ciiit morum experintetum^iut enim meliores pro fter htec,4utpeiores funtus- Animifemper ueru laus -Sejnonuna ffr hoe opus uia Jucitur.Nanij; alias lt;etatis graJus,geflarü'^; re^ rum orJiné fei^ui ffeciofusfuitiut in primis annis lauJaretur inJo les,tum Jifciplinie, pofl hoe oper!!,ij efl faâorü Jiâorum'^; con-textui,alias imjfeeiesuirtutS JiuiJere lauJëfortituJinis.iuftitiie, continëtiie,cieterarS'^;,ac fingulis affignare, ^uie fecunJu ijuanf earum ge fia trut. V traft aüt haru uia utilior,cum materia Jelibt rabimus, dum fciamus gratioraeffèaudiëtibus, iju^ folus i^uit aut primus, aut eerte eum paucit feciffe dieetur ,f^uidprieterea fu-prafiem, aut expeJlationë, praeipuie quoJ aliéna potius eaufa,^ fua.Tempus ijuodfinë homimie imfeijuitur.non femper traJiare co tingit, «OH /öliïm ijuod uiuëtes ali^uado laudamui,fed ^uod rara hitcoccafio ef,ut reftnipoffint diuini honorts,et décréta ut publi ee fiatua cö/Htut^e.Inter ^U‘e enumerauerim imgenioril monumë-ta.ijuit feculieprobarëtur.Nam i{uidam,ficut MenanJer,iufitora pofierorutlfu^ tetatis iudicia funtcofeeuti. Afferitlaude'm libe~ ri parëtibus,urbes coditoribus, leges latoribus,artes inuentoribus, uecnon infiituta ^uof autoribus, ut à Numa traditu deos colere, à Publicola fa fees populo fubmittere. Qut omnis etiam in uitupe-ratione ordo confiabit,tarnen in diuerfum. Ndwi Öquot; turpituJo ge^ merit opprobrio multiffuit, amp;nbsp;^uofda claritas ipfa notiores circa uitia.ir muifos magiifecit,amp;inlt;iuibufda,ut in Paride traditum eil,priejiâapernicies amp;nbsp;corporis, lt;amp;nbsp;fortunie,iiuibufdam mala, conte«-'

LIBER TERTIVS. ' i» tcntenfti/m.ut Therfit^e,»! vero ijuilufHiim bcn^i uuijs corrupts, »tliuin iittuleriitiut Nirf« imbellc,PhfiiMem impuJic»,i fcttù tc ‘ef itntn. EtanimitotiJtmuiiiii,t]uotuiriuttffunt,necm'uiiu^igt;i ltiujiliin,tlupli(i retient triiâaiiir. £tpod mcrttobieâii ^uilufilS îgBowirM eü,u! Mflio,cuiin Jeminfolo itijuata.Mtrcitf'q; M««'' liOjtuim fritnomen èfamilia wi pefierS enemptum td.Etpartn-tts muhril (H cotUttribui urbiu itifatniie,cMr»TÙffi tli perniciofain citlfrh pemr,ijualit efl primiu luJtiica fuptr~ ftitionii auior, amp;nbsp;GracchorS Ifges ittuife. B fi quod eii rxemp la dfformf poftrrif lrMJitK,tiuale nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uir Perfes,in muliert

min itifliiuerr 4uƒlM Jicitur primin. SeJ in uiuëtibin ijuoi], iuJicit km»»« uelutnrp^umëtit funt morKaÙ' bonos,iutigmmirun^utrtiit tf[e liiuilem,uel ubuptrntionë probnt- Inureffe tarnen Arifloteitt putitt,ubi t^uifn, laujetur ttatuKuptrtii/r-Nnni plurimum refert, gui fint aujieniiK mores,gu-e publice recepiu per[iialio,ut iHa mt' xime gua probSt, efje in eo gui luuJabnuryCrrJat aut in ro contra guem il:cemus,en gumoeleriit,illt;t won(futii! fritiuiliciH,guoJor«* tio«em pneceffertit, Ip/èrum etiaiuJicum permifcëtla Inut femprr. Nam id ber.euolosfitcit. Qwties autëfieri poterti, cum mntti ilt;t utilitaïf iungrJa. Mini« Laffdifmonr/iu^io Ibfrar«,i^ua Aihe «if,knor») mereblituriplui pntieniin^uelfcriiiudo Rapio uiuere guibufdam bonef}um,iilgscurn lep^um.Frupaliitisnpud Sybarilits fnrfiiitn odio fcret,uetertbuf Romanis fummu luxuriit crtmë.Eu' dem i» fin^^ulit diffet ëlia . Maxime fituetiudcr,sui fibi dicentem affêntari putat. Idem pracipit illud guogue, guod mox Corneliw Celfus prepe fupra modi ir.uaft, guia fitguieda uirtuiibus ac ui-tigs uicini:as,uiendi proxima deriuatione uerboru, ut pro temera riofortem,ptoprodi^o liberale ,proauaroparcum uocemut,gua eadem eiiam (Öirä ualent,guodguidëcrator,id eiluir bonin nun» guam faciet,nifi forte comuni utilitaie ducatur- Laudalur autem uries fimiliier,atgi homines. Nam pro parente eü codKor,amp; mul »um autoritatis affert uetuftcis,ut iis,gui terra didiur crtigt;i Kir* i t tûtes.

«4 INSTITVT. ORATORIA^

tuies,^c uitia circti r« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in /tn^ulit. HU f ropri^^»«

txIocipoßtioitfi^utmunilienefuHt'CiMtsillit.iit honMin HM, Jtcori.E^ Ittn lt;amp;nbsp;oftrSyin quthui honor,utiliiits, fulchr»uJf,tiit torfj/e^inri folet.Honor,ut in tffli(.YtiliiiS,ut in mûrit. Pulchri tuJo uel itutor,utrobi^:.Efi amp;nbsp;looorum, ^ualit Siciliit nfui Cice rowm.i« i]uitin fimiliifr ljgt;ecir,ei utilttntf,intuemur,fjitaë mnri timif,pUnit,itm«nit:utilBntë,filubribin,fertiiitiM.Erit etiS Jiâ» rum l!one/boru,fuâorum'ti: luus ginentlit, fr« tt rerum omnit mt Ji.Num amp;nbsp;jbmni,ir mortü Icrifte lauJes,amp; quorunJS 4 metli-lt;it ciborii. Itu^; ut non cofen/i hoe laujutiui gtnui cireufolum utr furi honefbi qult;tlHontm,fic ^uaHrute muxime cotintri fulo,^^ ott trtsjiutui euJtrf i« fcof o/nn polJint,h'H i^uo^, u[um C.Cttfitrë i« «««ƒgt;frxnrfo Cutone,notuuerii Cicrro. Totiï ^ït hubrtaliijutJ ji' mltfuafori}s,lt;{uii pleru^: fiJëillic fuaJeri,hic luuJari folent.

Defiiarona.feu delibcratiiia.O' profopepoeia. Caput X.

Viberiitiuits i}uoq;miror 4 i^uibufdu[oU utilitutefiniius. /tc fiidinhH unit [eejui oporteret, potior fuijjit apud mt Cict‘ ronii ftntëtu, qui hoc muterite geniu, dignuutt maxime cotintri futut. Nec dubko quin ii,quifunt'in ilia priore [ententia fecudum npiniontmpulchtrrima, nt utile quide, nifi quod honefli t/[tt,tti fbimarint-Ettfi httc ratio utri/lima,fi confilium cot'ingat,/tmptr tonorum ac (àpitntS, Ytrum apud impprkof,apud quosfreautH' ter dicenda fententia e^b,populum'q: prtecipue,qui ex pluribin con fiat indo(in,difcernenda funt hlt;ec,amp; fecund* comunes magit in telleâin loquendH- Sut enim multi,qui etiS qua credunt honefta. Ho tame fatit eadé utilia quoq-, exiftimet, qua turpia effe dubitart nonpo/funt,utilitatiil}gt;ecieduâiproient,utfctdut Numantini, iugum'q; Caudinu-Nequalkatii quid! ftatu,in quo amp;nbsp;honeftoru, amp;nbsp;utiliu quajiio e^,copleéii eas fatii eH. Nafrequeter in ift etiS coitäura locut eü.Nonnunq tiiStraâatur aliqua/în'nio. AliquS t» etiS incidere pojfunt legales traäalm in priiuta maxime con-

flU,

IIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lil

anitigiiur,M lictat-De ccmeßum f/ntto feß fluri iui-hterim eüfimüotfud Demufthtmm.Jtt HalcMfum Philip-fui,a)i redJtt- Afud Cicerone i« Philifpicit, ^uidfit tumullin, Quidi won iHafimilit iiidicioliK ^ueefiio.de fintuti Sernij Sulpttijt HM ijs deirü ponëdti fity^ui in legatione ferro funtinteremptiiEr-go pan delileratiuii,ijuic eeidëfuali)ria,de icporefiituro cofuhSlt guarit eliS de preeter'tio,ofiiegt;js cofint dnohuyfiiiidcndiyei diffim dendi.Prcceinio,^iialc eS in iudiciiilil:Uf,no uli^; eget, ^uia conci Iwideßeiijuifa;,^iiëcofulit. Ibkiï tamë^uodcun^idetei hntere ei!i^unproaini)fie(ië,nec enim abrupte,nee unde lituit incipiëdl!, ^uta eß alù^uid i« omni materia naturalirerprimü- In fenatu uti-wi cofioBittt« eadë ratio,^uie apud iufices,ae^uirendte fii plerunq; eoru apud ijuos dicendum fit,leneuo!enM. Nee mirum, cum eiiam inpanegyricùpetaturaudientiumfauor, ubi emolume tum non uliliiateali^ua,fed i« fola laude confifitt.Arifioteles ^ui-rftw,«fc fine caufa,putat nbsp;nbsp;nofira, itsr ab eiut,jui di/fentiet,per-

fona duci frequenter in confilijsexordium, quafimutantibut htec nobit i iudiciali genere,nonnüquam etiam, ul minor res maior'ut uideatur.ln demonßratiuit uero prcoemia efie maxime libera exi-fiimat.Nam eiï longe a materia duci hoc, ut in Helenes laude I/i» (rates fecer'it, nbsp;nbsp;ex aliqua rei uicinia,ut idem in panegyrico con^

queritur, plui bMoris corporum, quam animorum uirtutibin darit Et Corgi«! i« Olympieo laudans eos, qui primi tales infittuerill tonuentus. Qhojfecutin uidelicet Crißia Sallufiimin bellolu-gurthino,amp;Catilinario, nihil ad hifioriam pertinentibm princi' f ijs orfin eß. Sed nunc adfuaforiam, bn qua etiam cum pretemit iitemur,breuicre tamen,amp; uelut quodam eapite tantum,amp;iniiio debebimut efj'e cöienti. Narrationem uero nunq exigelpriuata dt liberatio eiut dHtaxal rei, de qua diceda fentêüa eß,qa nemo ign» ret id de quo cofulii. Extrinficuipo/funtpertinetia ad deliberatio Bf multa narrari. Jn cöeiöibin ftpe etia ilia, quee ordine rei dccet, ritcefiaria^et affefiiu, ut quteqi maxime pofiulabit-Iia el (ochan'

i 4

IJS INSTITVT. ORATORIA.

eonalijtionem inifellrtli dnimi. Nohhuh^ etiiim mouenJii mifert titgt;,/iutut Mxüii olle/Jisferdtur[uitdtreBportebii,ltuej'ocilt;»cM t4ii( tutrftonë deßfUmin^ Vtift aSt in cojilijs autorMs fltrimS. Ndm O' frudentiflimiH nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optimuf dtbet,lt;]ui frtiten

üte fu^ dt utilibin Btif: boneftit irtdere ors uelk. In iudicijs enim uulgofas htitetur indulgere ali^uidftudio [uo,cöftlia nfmo ed neget /ecundX mores diiri. Griff cru quidë plurimi omne hoe offi' cium (ödontile tffi iudicauerunt, mi /öU reipublica adminiftra tione pofuerunt. Qu*« 0quot; Cicero in kae manimeparte uerfatur-Ideo'^:[tiajurnf depa(e,bello,(opifs^opibtt), uedigalibuf,hlt;ec duo priecipue nota efje uoluit,uiresduitatif,amp;inores,ut ex natura ti tpfarum rerum,tum audientiumj ratio fuadendi duceretur. Nobis niator in re uideturuarietasinam amp;quot;nbsp;eonfultatium,amp; confihorutn plurima funt genera-Quare in fuadëdo amp;nbsp;difjuadëdo tria prim» IfeMda erunti Quid ßt de t^uo deliberetur,lt;jui ßnt qui deliberët, qui ßt quißiadeat- R(m de qua deliberatur, aut certu ed po/Jefie rt,aut incertX.St inceriu, hiec erie qu^eflioßila^ut potëti/Jima,ft pe enim accidet, ut priin dicamut,ne ß pofßt quidëfieri,e/Je facti slum,deindeßeri non poffe. Cum autë de hoc quter’uur coiedur» ed, an ifihmos intercidi, ac ficcari palus Pontina, an portusßeri Noßite po/fit,an Alexader terras ultra Oceanumßt inuentutW’ Sed in ijs quoq;,jult;e conflabii poffe fieri,eötedura er» aliquando utß quitratur,an uttq; futur» ßt,ut Carihaginë fuperët ».r.niani-y t redeat Hannibal, fi Scipio exercuu in Africa tranflulerk-Vt feruentfidem Samn'Kes,fiRomani arma depofuerint. Quitda et fieri poffe,amp; futura effe credibile ed, fed aut alio tëpore,aut alio loco,aut alio modo.Vbi coniedurlt;t non erit locus,alia funt intuen-da.Et primu,aut propter ipfam rem, dequafentëtiit rogatur,con fultabuur,»»! propter alias inieruenictes extfmfecus caufas.Pro' pteripfam délibérant p.c.an fbipendiX mU'lti confikuat-Hac ma' ttria ßmplex erk, Accedunt cauflt;t,aut faciendi, ut délibérant p.

c.4n

LIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dr

lt; •*« Tâh’cî JeJam Callû Mlum mitigantibin, Mt mnfueienJi, ut JelibentC.Ctefar ,iin frrffutrit iu GermuniS irr,cü militis fttffuntelhtinëufueerët.iite juaforite Juplices funt.Num amp;nbsp;iIHc «tuft JeliberaJi e^,i]uàil teliü Calli mmiiëtur, tfji umtn fiiopt)ttil,deJëdi'nffuprM etiam citra htiu de»untigtiour,quiu cotT)! fas, cum It^aii mifli e/Jint, praliS mer but, regtm'^; tidiju! inandaraaccepfrStjrucidiiriHt- Ethicnihil CteßrfintduUoMt berrtynifi propter hune wilir« ƒ ertwrianoH?, eSl ttuitë loci» ^uie» rendi,itii titra hune^uoq;cufuin penetrmid» gt;« Cermaniufuerit, Semper auië de eo prit» lo^uemur,de lt;juo deliieriiri,etitim detrit-flit [ei^uëtibMypoff'et- Part« fuudëdi ^uidum puluuerüt honefiS, utile^neceffàriu,ego»S inuenio huic tertiee loci^ QMtulilet (mut uù unprudi,ohijuidfortu/Jepciti necefje fit, nihil fteere,de finden doMlëdeliberatur-Quodfit hune uoennt ne(efijitttë,m ijun homi' nés prnuiorü metu cogitur.uiilitatbi fr« junfiio.ut enim fi obfiefijtt amp;nbsp;tmpares,amp;n^uu cibo^; defieüi, definciëda td hoflem ded'uio^ ne deliberent,amp;' dicniur nece^ffie e{i,nempe fie^u'nur, ut hoc fiubij-fintur,nliojui pereundü eil, Kn propter id ipfium non eii necejje, jitia pfr:rf potiit) lieft. Dfm’j; nonfiecerUt Sa^untbgt;ii,nec irt rate Opnerp^ini) drcumuëti.lf^'nur i« fc» lt;}uo^:CMfiis, nut de fioin utili tnte nmbigetur, nut ^uie/hio inter utile,ntf honeftum confijiet- At enim fiijuit liberos procrenre uolet, necejji hnbent uxorem ducere, quit dubnntl fied ei jui pnter uult fieri, liquent neceffie efil uxorem e/fie ducendn-Itnq; mihi ne cefiliu ijuidë uidetur, ubi neceßitns eil, non mng» ubi coftnt, quid fieri omnino no po/fie.Omnis enim de liberntio de dubijs eil-Meliin igitur,qui tertinm pnrtem dixerunt noftripojfiibilenominnnt,qute ut durn uidentur np peUntio,tnmen join eU- Quespnrtes«0«ow«f5 i« o»i«fm cadfre fiunjbrinm, mnnifiefiiui eH q ut docenditfit. Tnmen npud plerofij; enrum numerus nugeiur, à quibm ponutur ut pnrtes, quajfecief funt pnrtium.Nnmfins,iuftS,pium,lt;equil mnnfiueta quoq;,fi'c enim funt mterpretnti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi qun ndbuc ndijeere quis eiufdë gegt;

lt; Ï

K» ÎNStïTVT. oratoria.

turit «fl», lulijcifo/funt hoiiefltiti.Ati fttïitfacile,niagnS,iucî/ dam,fint ftri(iilo,ad qititfiicnë ptrtinti utilitniif, qui loci criunf tur tx contruJiâione eiin,qucid tSi inutilt,difficile,}gt;4ruK,i)iiuii dum,periculB/iini. TamêquibufdS uidetur ejji nctinunq de lucun dilâtefolu co/iiltatio,ut fl de Ædiffcâdo tke4tra,i^/iituendit ludic, deliheretur. Sed ntmintm ndeo fflutu luxu futo,ut niht nicnuf^ fult;idendi fequatur fritter uoluptutê, PnfcedtreKim fetnfertli' quid uectffe e{i, ut i« ludit koncr deoru,in theatre no inutilù lal» rum re»iiffilt;gt;,dcfnrniü amp;nbsp;iticonioda turhe,fi id nS fit,cofii£iatie, et nihilomiwu eadë ilia rfligio.c» theatru uelutt quoddamitliui fa tri tëflum UBcaiimut. Safe utro amp;nbsp;utiliiatë defficiendS tffe diei mut, ut honefta faciamiti, ut eu illu Ofilerginù damin cofiltunif nefe hcfttluf dedat,quaHq fer Huri ßnt nißfecerint, et utilia hone file fraferimui, ut cum fuademtn ut hello Punico ferui armtnturi Sed tamë nee hic fiant conctdtndu tll,effi id unhonefiu. Uhtrof tuim natura omnes, amp;nbsp;iffdtm conftartelemëtit, amp;fortafftanti' quu etiam nolililui ortos,dici fotefi-Et illic,uti manifefium ferh tulum tH, offonëda aha funt ftricula, ut crudtltm etiam feritue ros affirmemuf,fi fe dederint, ffue hoffü bobftruaueritffdemyf-lie Citfaruictrit,quodt{i utroßmiliui.Pac a£t,quatantSi inter fe fufnant,fleruq; nominitui defleâifolent-Nam amp;nbsp;utiliias if fa exfufnatur ah ijs,qui dicit no folü fotiora f? honefia, q utiliaifej ne utilia quads tffe,qua bo funt honefia:amp; cotra,quod nos hont-f}um,illi uanS,amhHiofum,fiolidu, uerhis q re frohahiliin uocanp Nf f r4B(« inutilihus cofarStur utilia,ftd inttrfequoq; iffa,ut ft è duohiis eligamui,in altero quid fit mafif,in altero quid fit minm. Crefcii hoc adhuc.Na interim triflicesetiS fuaforia incidit,ut Pofeiin deliherauit, Parihos, an AfricS, an Aefyftufeteretiira nS laniu utru fi t meliui, fed quid fit oftimi quaritur-Item coiri-Mff MBj incidet in hoc genere materia duhitaiio rei, qua undiifi ftcundi nos fit.Na uhi cotradi diioni locus no ell, qua foteä effi (Aufa duhitSdiiUë ftrt omtiufuaforia nihil aliud, j cofaratie»

Vidtne

Liber, tertivs. to

ViJtHilum^quid confecuturi fimm, amp;nbsp;fer i}u!J,ut ^/Hm^ri fep fit, flin 'm eo,lt;]U0j feiimm, pt lîmoditittt uero (« e0,ferijuod fe^-tiiiiin,mcoDim0di.Ei} utilitatif amp;nbsp;'m te fore ifu^eP'io, Exfedit^fed itonnu)K.Etmloc0:Nonhic-EtmferJiM:N0nttobû,»0nco»trit lioj.Et m généré ngendi. Nom/tc.Et m modosNon 'm tantum.SeJ ferpMmpcfim deeorù ctiupt mtuemur, jute amp;“ m nobû, amp;nbsp;'m lt;]ui deliheriintif^e^ländti eüjtaq; quamuit exemfla flurimum I« confl'ijs foffînt, qumfiicillme dd ccnfentiendum hommes ducS tur exferimentû, refert tarnen,t^uorum dutor'ttds,amp;quikm adhi-ledtur.Diuerpfunt enim deliberdntiSdnimi,duflex coditio.Ndni e0nfiiltdnt,dut flares,dutfinguli,fed 'm utriflt;j;differenttd,iftid et influribus multum 'mterefl,fendtm pt,dn fofuIin:Romdni,dn Fi dendteSyCr^ecitin ßiirbdrt!amp; mj fingulisiCatoni fetendos hono^ res fuddedmm,dn C Mario. Df raficnf belli Scifio frior,dn Fi«-fcw deliberet. Promde rntuêda fixui, dign'itds, lt;etds. Sed mores fried fue difcrimen dabunt.Et honefla ijuidem hcneflii fuaderefa tillimtim eS,p uero dfud turf es reiid obtmere eondbimur,ne ui* tleamur exfrobrure diuerftm uihe feüdm cauendum eSi.Et ani^ «m deliberdt'hinon if fa honefli ndturd.juamille non refpicil, fer tnouenduitfed ldude,uulgi of'mione,^ p farum fropdei hec ua-n'iids,fecuturdm ex hit utilitdtem,dliqudnt0 uero magit obijdend» tili^uos,p diuerfdfecer'tt,metui.tldm frieterid juod h'u leuißimi euiufy: animut fddilime terretur,nefd0 an etiam nuturaliter dfuJ flurimos flus ualeat mdlorum timor,^uàm ^es b0norum,pcut fd~ dlior eifdë turfiS,^ honeporü mtellefhu eff. AÜjuado bonit ^uof fuddêtur fdrX décora,datur fdrum bond cofdia,m ijuibiti ifforu, ^ui C0nfulit,ffe(idtur utiliidsNec mefallii,i)uiepatim cogitdtio fubire fo{pt legent? Hof ergo fried fiilamp; hoc fus futdil Poterdt •ne liberare m .Cicero qui itd fcrib'tt ad Bruiu: Profoptis flurimit qut honeße fuddere Ciefdr'i foffent-.Sim'ne bonut uir,p hec fud-minime.Sudfor'ts enim edpnit utiliras eim,cui quif^; fuddet, AJ refta f mt,qu'H negdilfed noeüfern» redis 'm fuddedo locui.

Sei

1 9 INSTITVT. ORATORIA.

SeJ quia eß.ultior qu^efiio, «ec taniX nJ futforias fertûtet,Jefl!gt; tiiilut eH mihi hic locin duojeci»«), qui fummiufuturtu efl, IihrO’ Nfc fgo quicq fieri turfiiter uelim.uerum hterim h4:c,uel ad fcho larum exercitationes fertigere credalur:Hai« i^iquoruin raiio «oficenda eüfUt meliuf xqua tueamur. Intérim fi quit bcno i^lcnc-' fia fuadeiit,meminerit nofuadere tanq itihcnefia, ut quida dedtt natores Sext-Pomfeium ad firatica, propter hcc tplum,quàd lur pit ac crudelu fitt,impeUunt.Sed dadut illit deficrmitui color,id^ ftiam apud malonnec enim efl qu'uq tam malm.ut uideri uelù.Sie Catilhta apud SaHufliX loquuur, ut rem jcelerati0ima bob maliquot; tia, fed indignatione uideatur audere, Sic Atreusapud Varum:

Iamfero,i»quit,i«fandi/fima,iamfacerecogpr.

Quanloma^if eh, quitus fuit cliqua curafamie,confieruandui e^ h‘c uel amtiiuif Quare,cum Ciceroni datimus confiliü,ut An tonium roget, uel etiam ut Philippicas(i:a uiiampollicèteeo)exu rat,no cupidiiatem lucit allefgt;atimiu. ll^c enim fi ualet in animo eiui,tacentitus quoq.noiu ualet ified ut fie reipuilicse fieruet horta' limur.Hac tlliopus eSi occafione, ne eum tahu prtcum pudeat.Et C.C^fiari fuadétes repii,affiitmatimus fiare iam remputlica M fi uno revente,non pofje-Nam qui dere nefiaria délibérât, id foli qult;trit, quomodo q muiimüpeccare uideatur. Multi refiert etiam qUiC fit ptrfona /uadëth,quia ante aâa uiia,fi illufithfiuil,aut cia rius genu,aut tetai,autfortuna,affiert expeüatione.Prcuidendi f{{,ne quif dicitur,at ee qui dicil diffientiant. At ijs cotraria fiim miffiore quendam modum pofiulant.Nam qute in alqslibertas eSl, i» alijs licëtiauocatur.Etquibufidafufficilautoritas, quefidaratio tuetur. Ideo'q; longe mihi uidentur dtffiicillimce profiopo plt;xilt;e,in qbus ad reliqui fuaforiit laborë,accedit etia perfionæ diffit cultas. Nanq; uni nbsp;nbsp;idealiter Cf far,aliter Ci(ero,aliler Calo

fuadere debeb’it.VtiliJJima uero hfc txerciiatio,uel quôd duplicia efl operh,uel quo'd poéth quoq;,aut hificriari fiuiurit fcriptotibiu plurini eifert, V eri amp;nbsp;uratorilui neceffaru-lfam fummulifèi

Creecit

Liber, tertivs. * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»4I

tîriïci» L4fMtH^;côpo/i(if omtioner, i^uilui nlij utereHtur,»J qui rumceiuliiionëuiium'q;uptitnJit,quit JiceiStur.fuerut-An rotleifi moh co^Kuuk, tfH( M*i jem ptrjoni Mutt Cutro cumfcriberet Cn.Pomptio,iy cum C.Dom'uio.tieterii'ufitc no uniufcuiufq^to nmfortunii)ii,lt;iiggt;iii^tegt;ii,rts p^tftas 'uttukuiionniwn etia,quibm «ocew lt;fiii4t,!W4gi»ifm nprt/Jitiut meliui quiJc.ftJ tumen tpftji ctrt lùitrtntur. Nrc )N»«tU4 u'ttiofùt eH oriitio,jt ub h(im‘»ir,quù m 4 rr.eui uaSmoJuri itbuii,iil[iiet. Ufo^; optinif uijetur »« ijs qu^ fcribebut imjoâif ftruulfe uer'uutiffiit.Enimuero prêt' cipue deelumuiortbiM conßjfrmdu eil, quid cuiq; ptrfon^ conue~ Hint,qui puuàfjîmus cStrouerpas «4 Jicïf.ut aduocuti, plerunq: ß l)j,pitres,diuites,fenes,uj^erijene!,iuttr:,deniq;ßtperflitioß,timi di,derifores,fiunt,ut uix comxdiurum uéloribut plures It4i’i»w bii fronuntiudo concipiédißnt,^ ijs im dicédo, qult;e omnia uideri pop funt proppopaiit, quas ego fuaforijsfubied , quia nullo 4!» 4t ijf qperfonadißant.Qutnjuam hocaliquado etiam in controutrfiat duciiur,quie exhißor^s compoßtlt;e,certi( agentiü nomimibtn conti nentur-Nf^;e«mi ignoro plertq; extrckationie gratia pont et poe ticasamp;hißoricas,ut Priami uerbaapud Achillé,aut Sylhe diéla tur4m deponentii im fOBcionf ■ Sed hæc im parte cedët trium gent rum,in quit caußas diuißmui.Nam amp;nbsp;rogare,imdicare, t4iii)»ie»lt; reddere,amp; alia de quibu) fupra diäu til,uarie,atq; ut res uult,in materiaiudiciali, deliberatiua,demonßratiua,fubqcert folemus, Trequentijftme tamë im hit utimurßäa perfonarü, quas ipß fubfli tuimtts,orationr,ut apud Ciceronë pro Ciflio in Clodiam,amp;‘ C« lt;«lt; Appiutyir Clodiut frater.ille im caPigationë,hic im r4tiohfw morum cSpofitui,alloquitur-Solent in ßholitfingi materia: ad de' liberandum fimiliores controuerßie.ir ex utroq; genere comixt*, «f c«iB apud C.Cieprem confultatio de poena Theodoli ponitur. Conßat enim accufationr,amp; defenfione caup,quod efl iudiciali» proprium.Permixtaautëedutilitaiifralio.an proCafarefuerk »ccidi Pom£(ii(,4n timendu 4 rege bellum,fi Theodotus fit occifi^a lt;tni4

Ui INSTITVT, ORATOKTA.

«n ij wltiiwe of fortuit!! hoc tenifore,!!}' ftriculofum, tl ctrtt fumfitfuturu. Qu^erkur nbsp;nbsp;Je honeßo, Jectut'ne Cteftré ultif

Ponifeij, itnßt uerenJü «f feiorëfucutfuurum furtiS cuufitm,f! Pamfeii Mjif^nil morte fatettur.Quo J gtmu ucciJere etiS ueri' tuti foteH.NS fimflex eiitarcu liiuforius error! flertfy; JeciMite toribinfuit.ijui JicëJi genut in hit diuer[um,4tiji in tot» illi lujicu I« contraria ejji exifiimauerat-Nam amp;nbsp;frmcifia abrufta, amp;nbsp;co» citata femfer orationë,ir in uerbii tffuporëÇut ifß uocant)culti ajfeâauerat,amp; in ear» breuiorts uti^;CDmmentarios,fiuJiciaü tnateriic facere elaborauerut.Ego forro utfrooemio uiJeo «o utbquot; ^ue ofui effefualörijs,frofter quas Jixifufra caufas, »a cur ini' tiofuriofe fit exclamanja,nQ intelligo,ca fropofita confultaiiont rogatutfentenlia,ß mojo ed fanut,nö lt;jUier»et,feJ maxime fO' ted ciuili amp;nbsp;humano ingrejfu, mereri affenfum Jeliberatit uelit» Cur igkur torrët, amp;nbsp;utiq; it^ualiter cocitatajit in ea Jicëtit ora^ tio,cur uel pnecifue mojerationë,rationë'q; coßlia JeßJeretfNeiji rgo negauerim ftpiut fubftJere in cotrouerftu impel» JicëJi pro' eemio,narratioe,argumëtii,juë ß Jeirahas,iJ fere fuptrtrii, ju» fuaforiteconßat-Verü iJ ^uoq:te^ualiuf erit,nö lumultuoßut^tf turbiJiut. V erboru aut magntfcëtia nS ualijiut edaffeüaJa fua forias Jeclamatibut ,fej cotingit magit. Naamp; perfonte ferè ma' gntßngetibut placent,regu,principa,populi,fenalui,amp;'ret am-f höret,ita cu uerba rebut aptëturfipfo materie nkore clareßunlt Aliaueriicofil'ijs ratioed.Jjeo^;iheophraflut ^maximeremotu »b omni affe(iatione,in Jeliberatiuo genereuoluk ejfefermonem, feculut in hoc autorkatë pricceptorit fui, ff Jiff entire ab eo wo» « tniJe folet. Nanj; Arifloteles iJonea maxime aJ fcribenj» Jemoa ftratiua,frDxima!i: ab ea iujicialëputauk, uijelicet^uoniaprior illa tota effet, oflëtationit, kite feen Ja egeret artii, uel aJ fallen' Jum,ßka popofciffet utilkas,conßlia,fJe,pruJbtia'q:conßarenb Quibut i« Jemonßratiua cofentio. N4« O' omnts alij feriptores ijem trajijtrum.ln iuJiciji autemconfili}i'j;,fecundK conJkione

ÜBER. TBRTlVl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I4t

ijuie trtAiilitur rei, MomtioJanilS JicnJ! creio rätione. Nam et PhilippKus Demofthenit tj/ilem ^uibut habitas M iujicijl orationes^iiijeo emimtre uiriutibui. Et Cuennit fententia etcon eiones,»on mitiw darum ^uàm e^ tccu/âiionibin ac Jefenßonibut elo^uenlia lume oßeJunt. Dicif tarnt Jt fuaforia iJtm hoc moJo: Tota aut oratio fimplex ly feittet^s debet ornatior »f]r, 5«4»» uerbu.Vfum exemjlori nullt maieriit magie cÔuenire,ine-r«o ft re omnes conßentiut, cS pleru»^ uideatur rt)f ödere futura pritteritie,habeatur'^experimentü, uelut^uodda rationii teßima nium- Ereuiias^uoa:,aut copia no genere materie,fed modo con^ fiant .Nam utiticöfilii'splerunijiftmpliciorijuafiio ell,va fape in (tußs m;mor.Qult;e omnia uera ejjt fciet,ß:]uienöorationes modo, fed hiftorias etia(nanq; in hie cSciones ati^^fentetiee pleruntjifua^ dendi ac dijjitadëdi fungutur officio)legere malueru,i]uàm in co nientarijs rhetoru cofenefcere. Inueniet enim nec in cSjtlijs abru-fta i»itia,amp;’ cocitatiin fepe in iudict/s didii,amp; uerba aptala re^ lin,in utro^i genere,amp; breuiores alijuado caufarii oratioes ^uàni fententiaru.Ne ilia juidë w ijs uiiia deprehëdetyjuibue quida de~ damatores laborat,i]uod amp;nbsp;cStra fentiëtibiu inhumane cSuitian-tur.ä* ita pierun f dicut,tangua ab tjs ^ui délibérant,uti^ dijjën’ tSt. Ita/j: obiurgatibm fimiliores fient f fitadëtibui-Heec adole/cen tesßbi ficripia fciant, ne alker ijiiâm diëiuri fint exercer! uelint, amp;nbsp;in defietfictndie morentur. CietfrS cum aduocari coeperint « confilia amicorS, dicere fententia in fenatu, fieaderefijuid cofielet frinceps.ijuod fortaffe «on credunt,ufie docebuntur.

De partibus caufai^iudicialiiim. Caput XI. NVnc de iudiciali genere,ijuod eß pracipue multiplex, fed of-ficijs cofiat duobm intëtionie acdepulfionie.Cuius partes,ut fluribus auteribus placuil, ^uin^;funt,prooemiü,narratio,proba~ tio,refutasio,peroratio.Hie adtecerunt quidam partitionem,pro-[ofttionë,txceffum, quarum priores dua probationi fuccedut. NS f rofontre jxiijf qua fis frt)baturiH,n(ctJJe tfi,fed e( coadudere.

Cut

1 4 INSTITVT. oratoria.

CwrigiturpitlapurscMpeell, wamp;h^cfniPirtitioutrtiili^ fiiionii efl I^(ief,ipf4 Ji/^fitio furs rhetori(es,amp; [tr omnes im teriäs.totumilitttrum corpm a^unliirrfufi ,jicut i)tuentiii,elocu' lio. IJeo’^; tam non omticnii totim fartt unam ere Jen JS e(l, ftjiju^efiionU etiam/ingularu. Qu*«4«^; ed .juaflin.in ^un «o» lgt;roniittere fo/Jit oralor,quiJ f’riiiie,'iitiJ fecüdo, e^uiJ tertio fit lo (O JiâurthfijuoJ ed frofrill fnrtitionii.QuM ergo riJieulS ed, ^Uit/lionem ^uijê Ipeciem efiji prohtionii, partitionë itiiiemijii‘t fit/peeies juiefHoni(,pitrtem lotitn orationit uocarJ i-greffio uero, nel(t}uoJ ufitutiiu effie coepit)exceffin, pue extra caufitm, non fo' ted e/fie pars caufiefiue ed m caufia,aJiutoriK,uel ornamentS par tium earum ed,ex ijuibus egreJiiur.Nam fi ijuiquij tn caufia ed, pars caufie uocabitur,cur non argumentK,fiinilituJo,locui commu nu,ajfeidus,exempla,partes caufie uocëturiTamen nee ijs affen' tior,jui Jetrahunt refutationë,tangua probation! fuUeâa, ut Ari ftoteles, H«c «»int ed ^u^ cSflituat,illa juie Jeflruat.Hoc ijnoi^ue ) idem aliquatenui wo«4t, ^uoj prooeniio no» narrationë fiubiungit, fed propofitionem-V erum id facit,lt;jui a propofitio genits, narratio f^ecies uideturtSiT hae »on femper, illa femper et ubtij; credit oput tffi, Veru'nexhis,^uasconfiituipartibui, nonut^juieqiprimndi cendum.itaprim!! eogitadum ed. Sed ante omnia intueri oportet, quod fit genus caufie, quid in ea quieratur, quid profit, quid no' ceat,de'inde quid coufirmanjum,atq:refellëdum fit,tum quomodt narranJum. Expofitio enim probationX ed prieparatio,nec efife uti lit potefi, ntfiprias confiiterit quid Jebeat de probatione promitte re. Pofiremo intuendX,quemadmodu iudex fit coneiliandut. Nee enim nifi totit caufie partibut diligenter inffiedn,fcirepofifumus, qualem nobit facere anima cognofcëtit expédiât,feueru an mitem, concitatum anremffum,aduerfium gratiie,an obnoxium-Nec ideo tarnen eosprobauenm, qui fcribendü quoq;prooemiu nouififime pu tant.Nam ut conferri materia omnem oportet, quid quoqjoc» fit opat, cofiare debet, antequam dicere aut fcribere ordtamur,iu

incipieH'

UBER TERTIVS.

i»idf (01 Jn ul iji ^uiC prima font. Naw »f c pingere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;autfin-

tfrt «tp» d peJibiu.Nec dtnij; ars ulla cSfommatur ibi, unde or ^itnJii r/l.QÿJ fitt alioqui filpatiu componenJi ordtio«? fiylo no fueritfttone ms fc« imuerfo cofoetuJo Jeaprrit^lnfoiàêJa igitur nuttria ed.iiUB pntdpimut orJint.foribëJa ^uo dicimus.

Degencribus iudicialium contro-iierfiarum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caput XII.

CAttterum caufo omn«, im tiua pars altera agentù e/{, altera recufantH,aut unius rei controuerfia (enftat^ut pluriu-Htec fimplex diciiur,illa (oniunâa .Vna controuerfia e^perfefurti, per fo adulterij.PIures aut eiufde generis, ut in pecunijs repetun-dis, aut diuerfi ,utßjuit focrilegif nbsp;nbsp;homicidij fimul accufetur,

^uod nunc in publicif iudicijs non accidK,i{uoniam prater certa le ge fortnur.principum autem tr fenatin coffâtiombusfreipiès eü, amp;populi futt-Friuata ^uo^; iudicia,fope unum iudice habere mul fH Û* diuerfis formulis filent, nec alia ffiecies erunt,etiam ftunm d duobus duntaxat eandem rem,at f ex eadem caufo petet,aut duo ab uno,autplures d pluribus, juod accidere in harediiariis liitbui interim foimus, juia ijuamuis in multit perfonis, caufo tarnen una e{l,nifi condilioperfonarum quafliones uariauerk. ïiiuerfom his tertium gram, quod dicitur comparatiuum, cuius rei traâatui in forte caufo frequent e!l,ut cum apud centumuiros po/l alia qult;e' ritur et lngt;c,uter dignior hareditate fit-Rarum efl aut, ut in foro iudicia propter id folS confHeuatur,/icut diuinationes,quafiit de accufatore cöJHtuendo,amp; nonunq inter delatores,uter pramium meruerie.Adiecerut quidam numero,mutuamaccufotionem, qua irnUfiTisytffee uocatur, alifs uidelicetfoccedere hacquoq;copara tiuo generi cxifitmatibus cut fimilis er« petitionü inuieë diuerforû, ^koit accid« uel frequëtiffime. Etßid ipfom uocari debet ivTtttgi.' rugt;igt;e‘es(gt;’‘gt;'’‘pgt;'opgt;'‘igt;‘‘'gt;'ff”lt;!»^gt;^f)duo ergo eruntgenera etus, «Itn-«m,^uo litigatorei idem crime inuieë intentant,itlterum,quo aliud atjioliudfCui amp;petitionum eond«io[ar (fl' Cum apparu' k «ric

, « INSTITVT. ORATORIA.