LOCO PAVLI apostoli in epistol A AD ROM. CAP. septimo

Tnfberi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quodamviro

I, 1 s P V T A T I O.

ïn qua id prænpuè quæritur, Vtrùm poftolus illïcfnb fua ipfius pcrfonadefe-ipfo iam per Chrifti fpiritum rcgenc-rato,necne loquatur.

Hafccs htc, leâor,vni/lt;erfuni ferèderendtis,lt;^ non rtnatii homnibui lt;}ueftionemexplicatam,Gr,quid fotißimum tntcrvtrofque interßt,accurate expoßtum.

Cracouiæ Alexius Rodecius.

ANNO Cl?. 1?. XXCIII.

HOC LIBELLO H AE C

CONTINENTVK.

Profpcri Dyfidæiad-cpiftolajeftorcm. in qua huius difputationis origo , arque progrefTus, eiusquc cdendæ cauflæ expo iiuntur.Sf quorumdam,quæinipfius Dy fidæi rcfponfione reprchendi poflcvidc'' bantur, ratio redditur.

Eiufdem Dyfidæi fcriptum.in quo bre niter oftcndi tur,Paulum apoftolum in e^ piih ad Rom, cap. 7. fub fua ipfius perfo-* na dcfcipfo, vt rcnato, nonloqui.

Ad cumdem de fuperiore cius fcripto epiftola,

Eiufdem ad fupcriorcm epiftolam vbc« rior rcfponfio.

Erratorum quorumdam ipfius libelli corrcdiones.

PROSPER DYSIDAEVS

lectori s. D.

L T E R trffti eft lt;inniii,c(mice Icquot;

_^^^finium guewdam virti fetn o in~ c ff ”( Clitic, nbsp;nbsp;^npo Pauli

^^^^‘tpofloli infeptimo capitc cpiflo-lif ad Romanos.Cumcj; inter nos conncnire non pof-ft t, guod il-e, Paulum fnb pta perfona defeipfo.iam per Cbrijii fj^iritu regencrato, vf p/cnqjdfijl hodie fent!uiu,locutu fuipe,omnino cxijhmaretj,ego vero^ id mihi nuRo paAo perfuaderi poße, dicerem,roga-uit isme,vt explanationemaliguam breuemtotius loci cofcriberem.guantusn videlicet ad id,de quo inter nos controuerpa erat,explicandum fat is efemi hivideretur. Hague,cum primùni potui,fcriptum fxaraui, in guo breuiter opendebam, Paulum pr/e-diólo loco,cum de Ie priuatim logui videtur,non ƒ?-ipfum, prafertim wm Chrißißiirituregeneratum, fed hominem non renatum, V diuinlt;e gratix adhuc expertem tntelligere. Hludcjiad ipfum nobilifimum 'tirumftatim mip. Qui paucts poll diebus littcrM ad me dedit, in guibus, car fcriptummeumftbi non perfuapßet,exponebat,meäg; reieilâ,fcntentiam fu amdeinterpretatione eiusPauHni loci non leuitcr conprmabat. Ego, etp tunc temporis algs fcriptio-mbits impeditißimus crjni,fit)nen,c«m viderem,ve-ruatis in guepionc nopra inuepigalionc baud par-at ui momenti

4« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ProfperiDyfidæi

ui momenti in chrijiiMd religione eße,d(l eiiii litte-räi pluribas refßondcre conßitui, zr rem tot dm dli quanta diligentiits excuterc.td quod etidm,Dco bene iuudnte, non itd multis poH diebuf perfcä. Hrfc mcd refßonßonc ille dcceptd, fubßitit. quippe qui । propf er lt;t me in ipfd dlhtdi rationes idm fulßeild, ' vt ipfe ingenue fdtebdtur ,fudmfententidm habere inciperet.Quod ego dnimaduertensßn cdm opinio-nem [um addudluf, vt idem alijs quoqiie non pane is euenire poßet,qui earn ßententiam fequerentnr.quf nbsp;nbsp;nbsp;j

CH»i homines Chrißi nomen proßtentes a vita; fan- i äimonid abducere faciUimè queat^üquot; itd d Domino

Heb, u. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;videndo(yt dpofloli verbis vidr) eos excludere,

14. omni ope conandum videtur, vt ea ex iUorum men-tibus ftirpitus euelldtur. ïgitur,vbi primùm eins rei fdcultds esl ddtd, ipfam difßutationcm noftrdm, id eilvtriufqueßcriptdmihipubliednddcenfnipriefer tim cum non alij modo dmici mei, homines cruditio-ne et pietdte preftantes, hoc meum conßiium vche-Weter probdrcnt,verum etiam ipße nobilißimus vir, cuids res quodammodo agebatur, minime dißetiret, idq; earn potißimum ob caußam, quemadmodum ip- . ' fe dicebat, vt, vtracumque ex parte veritas eßet, ei hacrdtione vidoria qutereretiir.Quamquamaiitem ipße prtetered nomenßuum in ipßadijßutatione dißer tè adßcribendi mihi poteßatemßecerat, eiusq^ ad me gt;nbsp;epißola, dignißima, qtitc in manus hominum perue- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

mat,mihi eße videtur,tarnen ob nonuHas alias iußißi ' ; tnas cdußds,quds hic exponere non eü opusßdßace-rc nolui, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l*””

epiftola ad Ie(îî-orcm. y.

Jäm verô,(]uonidm in rejjionßonc med f'itpe cuii^-iim (lißgt;utationis mc£ de_ Chrillo fcrudtore ftt men tio, cum tdmäi is liber hadenus publicè editiis non Juerit, nolim hoc cuiqudm indicium videri ingenif Vdni db oflentdtione prorfus no dlieni.Ndmcji(vt dlid omittdm, nec pnefertim me dliorum exempla defenddm') feiendum eil, me in hdc rejponßone cum eo perpetuo loqui, qui librum ilium meum Zy viderai,et perlcgerat,immo qui in epi/foldfud, ad quam ego re/pondeo, ex libro illo, licet dfe/peciatim non nominato, aduerfus meipfum qu^edam verba attule-rat. Eil dutem rejßonßo »nca non ex dliß,qui cam leiluri ßnt,fed ex eo ipfo,cui reßgt;ondetur,teßimdn da. Hue accedit, quod is mem liber iampridem in quorumdam aliorum eil manibus, atq; in vrbe qud-dam celcberrimd iam qudtuor ampliits ab hinc dn-nosdb dliquot dodring opinione prgflatibus viris eil vißut,Gy,qudmuis improbdtus,non tdmenrefu-tatus. Etß enim db initio, idßefaduros, dixerant, tarnen poßed flatuerunt,dijßutationis illius meg ar gumentum eiußnodi eße, vt illam ßipprimcrefatiui ßt, quam,earn refutando,publicdre.Ciua de re quid fentiendumßt, pij homines cr veritdtis amantes facile iudicabut. Cgter'um,quia in eadem hac reffon ßone med eorumfententiam minime probo, qui hominem renatum peccare, id cä aliquid vmqudm con trd Dei prgceptd committere nullo modo poße,con tendunt, nec tarnen illam diuinis teftimonijs, aut ra-tionibus refello, hîc verb nolim a quoquam vel te-a 3 meritatis

€. Pr. Dyfidæi fpilî. ndlcc^rorcm.

wcritntif, vd imf'rudcnti£ nccufari. Cum eo cnîM difigt;uto,cum quo eu de re,quod ad fer,tentiam ipfam attinet,m:hioptmèconueniebut.Quure ‘à.Tr^op-/i^ OiUarOfj planévifimfnißet,contrariamßoitcntiatn Tcfutdrc Vi lle. maXitnè cum, propter non paucoi e-osq; obfcurosßtcrurum litteraram locos expenden-dos,Jtq; ex.pldndndos,non nijt plurimis verbis id fit-n' pollet. Nrfm, præterea, tejlimonia quiedatn ad eam inßrntMdam ajferri folita nonfattsßrntif eße^ eorttm verum fcnfum explicando, demonfirure fui.t conatus, id propterea feci, quod loei illi,vel ud aliam fententiam,qitlt;e tamquam dltertim extremum til, quieq; ßmiliter mihi minime probatur,de neeep fitJte peccandi, confirmandam in teftimoniumaddu ci confueueriint, vd eiupmodipint, qui tndicare vi-deantur, fieri pofie, vt homo chriftianus in pcccatis maneat. id qitod mihi eo loco refidlendtim propnfu-f rdjjj. Non deeritljjtero') nobis aliquädo occafto com modior opintonem ifiam,valde perniciofam fine du-gt; bio, de Chriftianorü m hac vita neceßaria perfedi-one nominatim, Çir copiofiè refiutandi. Interim, opti we Icdor, hoc nofiro quantulocumqiie labore fcttc“ re. cuius ope,te in Chrifii præceptorum fialutari o-bedientia non mediocriterconfirmdtmiiri,pluret

fiunt Cdufi£, cur jfierare per Dei benignitdtem audeamus.ld certe vnum nobis,hdc dijfiu^ tdtionenofirdpublicdndd,ad

ipfius Deigloridm pro-pofijtumfuit, Valgf

PROSPERI DY-S I D AE I SCRIPTVM, IN Q_V O BREVITER OSTENDITVR, PAVLVM A-poHolum in epift.ad Rom. cap. 7. lub fua ipfius perfona de feipfo, vtrcnato,nonloqui.

BEptimum caput eptftohe adRo^-manos contpluribus occafionim dedit creclcndi,i'n homine iatn per Chri/li jjgt;iritum regenerato,du/m hic viuit, peccattim, nbsp;nbsp;vitiofita-

tem perpetuô inhabitare,adeè vt. uon bonum,quod ve!it,fed malum,quod nolit, faci-lt;^t,atque ea cunda habeat,Gr experiatur adhuc ma , qutcßbi ipß t ribuere co loco Vaulus videtur. qua opmione 'cix quidquam pernicioßus in vniuerfa chri ftiaiid religione excogitari poße txißimauerim. (Quocirca,rem baud inutilcm me fadurum,fum dr« l’itratus, fi,quàm breuißime ßeri poßet,Paulum ß/b fua ipßus perfona non de feipfo, aut certè no de fe, tamquam Chrißißgt;iritu reformato, locutum fuißc oßenderem.fiamquc,hoc euido,non cd,cur ex eiuf ^f^'bis quifquam, tarn peflilentem errorem cößrma-^fplt;gt;ß^,eredat.

Diioigitur, Paulum pradido cap. 7. epiß.

lt;* nbsp;nbsp;nbsp;4 dd Rom^

8. Dyfidæi fcrîptum.

ad Rom. fui ipfM nomme non fetpfum iam per clrt ftigratiam regener.itum ,fed hominem diuin£gratia expertem, quem modo ante Legem,vel Cine Lc-ge,mod(gt;(idcj;potißim:imjfubipfa Lege conftderat, ßgnißcarevoluiße.Quod vt planißimumßat, ^po-ßoli fcoput eo m loco ante omnia nobis aperienduf est.

JDixerat Paulus eâdem epißola cap.é.nos non am pliùsfub Lc^e eße,Ced Cub gratia.cuius rei occAjlo-ne paullulum digreßus,docuerat, nô idcirco peccait dum,quia nonfub Lege,fed fub gratia eßemus. faólo,fatim in ipfo cap.feptimi initia ad idrcuerti-tur, vnde proxim'e digreßus fuerat, rationes af-ferre in/lituit, cur dixißet,nos non ampliùs fub Le-gc,fed fubgratiaeße,cr totum caput earn in remit fumit, oßendens potißimum inter catena, miferutt eße ßatum hominis fub ipfa Lege,cum ea per fe nul las vires habeat ad hominem ex peccati feruitute f-ximendum,fcd hoc tot um ex diuina gratia pendeat. qua in Chrißo,Grper Chrißum nobis largißim'e eß exhibita, uic nimirum eCl apoßoli fcopus. Ex qu» folo apparere potcs‘l,ipfum fubperfona fua non de feipfa,prafertim iam regenerato,fed de de homine, qui nondum fub gratia fit, verba facere. Sedpra^ fiat, toto capite explanando,feu potiùs percurren-do, rem ficfe habere, aperte demonßrarc.

Ait igitur apoßolus, ex eo fatis conßare, noS non ampliùs fub Lege eße, quad Lex nobis mortui eil. ci^andoquide/icut muUer tamdiufub viri im-perio

Dyfidæi fcriptum. 9.

fw'o cÆ, lt;luâmdiu vir viuit, itlt;t ZS' nos tdmdiu fub tegis impcriofuimus, qunmdiu iüd nobis vixit. Et qi^emddmodum mulier, viro mortuo,iurèalterinu-bere pot eil nbsp;nbsp;nbsp;,ß cui nupferit, dfubieiid future

t^ißc zr nos, mortua nobis Lege, Chrißo, ei’isq; gratia ddhierere,cicj; deinceps fitbieili eße iure po~‘ tuimus. Vt autem probet, nobis Legem eße mortu-änijßue, vt ipße ,quo iud£orum inuididm declinet^ loquitur,nos Lf^i mortuos eße, dit, nos non ampli-ùs tn vetu/iate litter £, fed in nouitate jfiritus Deo fcruire. id quod fieri non poßet,ßddhuc Lex not« viueretßue nos Legi. Ndm per Legem mouentur,du genturq; peccdtoru affcéHones,et in homme vim fu am cxerunt. quod certe jfiiritus nouitati prorfus ad uerfdtur.id enim illorum e{l,qui fecundum carnent ambulant. Et nos ipfi,cum in carne eßemus,id eil A nouitate jfiritus alieni,idipfum in nobis experieba-mur.H£c cum dixißet Paulus,illico,vt,quod fibi ob ijeipoterat,ante occupet, ac diluât interim to-tärem dilucidius explicet,ca verba fubiugit, Quid trgo dicemus I Lex peccatum eil {Abfit.Sed pecca-tum non cognoui,nifi perLegem,crc.nic primum incipit apofiolus de fepriuatim videri loqui,veritm quts eil, qui ex hoc ipfo initio non intclligat, ipfum fub perfona fua femetipfum, pr£fertim verb iant regeneratu,neutiquam intelligere ? Ncque enim de ipfo id regenerdto erat fermo,fed de ijs, qui aliquan do fuerâtfub Lege.îHec porró de eo,quod Lex in ip foPaulo efiiceret,aut effecißet,fed de eo, quod in a t omnibut

t

ïo. Dyfidæi fcnpnim.

oibM,qttibiK lata fucrat nbsp;nbsp;quifub ipfd Lege efät,_,

ejficere poßet, aut potuißet, ^uitrendum erat.Vn-de perßgt;icuutn efl, Paulum pcrfonam eorum omni- । urn, de quibu't f-rmo mfiitutut fuerat,Gr ad quos ci nbsp;gt;

di/j’utatio pertinebat ,fumpßße. C^a fermonii ji-gura vtitur alibi qucq ie. vt i. ad Corinth, cap. 6.v. ti, ex cap. lo.v. zi,crv. 30,0quot; cdp. t}. v.i, ere. (X ad Gal. cap. z. v. iS. Atque idem hie efl,ac ßpauliH dixißetjSed peccatum non cognouißet quif quam,ni fi per Legem, quemadmodum alio in loco indeßnite

Rojj|,j4o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ait,per Legem eße cognitionê peccati.Cunt

igituripßa prima verba,in quibiK de ße priuatim vi-detur loqui Apoßolus, non ad ipfum iam regenera-

' tu,fed ad eos omnes rcferëda eße collet,quibui LeX-lataßuerat, quiej; fub ipfa Lege eraiu, nemini diibi-urn eße potefl,quin eadem ratione confequentia ont nia verba explicandafint,in quibm, eamdem ferma nisformam coferuds,de feipfo loqui videtur.quem-admodum a nobis ßet, it a vt aliter explicari ea nec debere, nec poße ,fatis apertum fore putemus.

Itaque ait Paulus, etiamßLex in ijs, qui fub ipfa Legeerant,peccatumauxerit,no propterea tarnen Lf^cm peccatum eße, id efl peccati veram er pro-priam caußam.Quod enim auxerit pcccatuM,id ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

accidente faflam efl. Nempe quia, cum Lex, quid peccatum ßt,id cfl,qu£'nam hominis fa(la,aut con [ filia,cr cogitationes peccataßnt,crßatuat,er do- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(

ceat,fequitur, vt propter hominis naturä,qu£ fern æiv'. per (yt ait poeta^nititur in vetitumjeum ad ea,qu£

‘P/lt; r'

Dyfidæi fcriptum. ir.

îffj veM, faciendd impellat. Ciuonidin ver à ne^d-^ui/piam potuißet,d Lf£e cogititionc pecedti pro

ßcifci 3 cum Cd coguitio natur vuicuii-jue e^c vidc-itur i excniplo prlt;eccpti Lfgu de non concupi-fcendoßc rem fe hdbcre,vt ipfe alßrmuuer.d,Qßeii~ ditApoßolM. N-iin q«zj vmt/Mdm e«pii-i(fcitc('ppm peccatum eße cognoiiißct,nißt Lex dixißct,Noii con t, cupifees ? Hine aut cm fdü um eil, vt komo,Lcge la-t4, videns eoneupifeereßibi non Heere, guod anted nonvidebat,mi4tô mdgis ad conenpifeendum (propria tarnen culpa) impulfM fuerit,adeègt; vt omni cu-piditate poil Legem latam plut, cjuàm ante ,ßHcrit vcplctut. Nanijt'utn lex non cil,peccatum (vt ita di-eam)non irritatur.CT’ propterca viresßuat non exc-tit, ßd quodammodo mortuum eil. Mortuo autent peccato, homo ipfe viuere merit b did poteil. Sed, legcfupcrucniente, peccatum reuiuifeit, homo au-tem moritur. Propterea d'cit Paulus, E^o vi-uebam fine Lege aliqudndo,crc. QU£ verba ( euid-quid plerique hodiceoncntur)nuüo moJo ad ipfinn Paulum accommodari pofluiit,cum is nee fine Lege, tiecfine Legis cognitione (prafertim qutc ad pccca-tum agnofeendum fatis eßet)vmquam fuiße diei pof fit. quippe qui non modo natura luducus fuerit, verum ctiam ad pedet GamalielisLegis dodoris edu- Gal. 2. ij. Citf iK,et m patria lege accurate fuerit in/litutus. Se Aü. «. ». igitur nominans Paulus, homine er abfque Lege,er nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j. »4.

pzt) Lege lüis verbis fine dubio defiriblt. Pcrgit au-ttm ZSquot; dit, ex prtediclis patcre,mandatum non con

cupifeendi

12. Dyfidæi fcrîptum.

cupifcendi,pue ipfam Legem,quam MMdäti ne mtelligit, qu£ homini d^tta fuerat,vt ts ipfAW fef ndndo 'fiuerctjcum non modo earn nonferuet, fci grauiùs etiam, quàm anted peccet, mortem illidttif liße.Vndc dppdrct,Legc ipfam perfe fanéidni eße, mdnddtum ßandim, iußum. Gr bonum, nan dU-tem eße pecedtum,fcu peccati propriam cdußdm,'lt;'t ßbi d quopidmfartdßis obijei potuiße, oßcnderät. Verlern, quid rtirftts obijcere dliquis potuißet,negd-' ri fdltem non poße, quin Lex, qu£ dd bonum ddti fuerdt, in malum ceßerit, ipßamq; adeo mortem dt^ tulerit,Rejßondct Paulus,ne hoc quidem verum eße fed peccatu,occaßone ex Lfge arreptd,pcr id,quad bonum erat, vimßuam onifiem exerendo, malum,Céquot; mortem homini attuliße.Nec vero hoc mirum alicui videri debet. ï^dm,inquit,Lexfßiritualis eR,hom9 autem ( per fefcilicet,dum adhucßub ipfa Lege eH, GT gratia D f i deßituitur') carnalis, cr zp/i peccdto emancipatm. Dicit autem, Legem eße fßiritudlem, non quidem quid in ipfa jßiritm inßt (alioquißibiip ß dduerfaretur^qui earn pauüo ante litteram appel-lauit, er {piritui Gppoßuit)fcd quia jpiritualem hominem requirit. epuoniam igitur homo, quifub ip-fd modo Lege e/?, non autem fubgratid,carndlif eil adec),vt peccati feruut did poßit, idcirco ßt, vt homo eiufmodi nequaquam Legi, qux jpiritum poßa-lat, fed peecdto obtemperet,Gr it a non quidem Lex ipfd,qult;efemper optima eil, illi in malum, er mortem vertat ur,fed ipfe vitioßtatefuaper Legem mor tem

Dyfidari fcriptum. ij. tflMßbi mferendi occa/ïonem arripiät. Quod add 'oerum eße ait Paulus, ft ab hoc malo ne ij quidem e-orunij quifunt ßub Lege, liberißnt,quos in co ßatu idomnium^xccllctißimumgradum perueniße contigit, hoc eil itafunt affeâi, vt, quod ad mente at-tinet,velbU: Lc^i obtemperare. Ijli enim, etß maxi-tnè,rationeduce,volunt, tamenvires obtempérant non habent,aut cert'enon obtempérant:. Quapro-pter non bonum,quod volunt,fed malum,quod no-luiit, faciunt, nuÜo modo probantes idipfum quoi ‘(gunt. Ex quo etiam perß^icuum eil,ipfos coßteri^ Legem bonam eße.Quamuis interim Lex caußaßt, t’t dgnofcant, in ßeipßs, licet bontim facere volcnti-bus, malum, id eil peccatum,feu vitioßtatem meße, qu£ ipfos ad malum faciendum,Gf peccandum quo-dammodo rapit. Vt non male did poßit,non ipfos^ fed vitioßtatem in ipßs habitätem id malum facere. Itaque in vno homine duo quaß homines funt,interi or,amp; exterior.lnterior homo,ßue homo,quod atti netadmentemfuam, deleHatur lege Dei, eamepfer uare cupit. At fcomoexterior, feu caro, id cilappe tituf, contra pugnat, GX quia potentior eil, quippe quiadhuc omnia hominis membra occupet, ijsq; pro itrmis vtatur,fuperior euadit,cr it a hominem, licet inuitum, peccati feruum efficit.Atque hinc conflate potcil, quanta in miferia ij omnes verfentur, qui fubipfaLegefunt.

Quamobrem merito Apoflolus,cum ea, qu£ modo explicauimiis, dixißet, inflitutam |ergt;no«t5 flgu-ram

î4- Dyfidæi fcriptum.

rum perfccjitens, pro ciuprodi l?omi'nib:ts fitb p(fquot; fonafita ccnciiicritJir,atque exclamat^Mifir f^ofco nto,quis me Libcrabit d corpore mortii huiiif f Cor-pM mortis pro ipfd morte dixit locutione (ibifami-liari, priefcrtm in ea epiflola. crfiipra eoJ-cap.v.4-Chrifti corpus pro ipfo Chri{to dixerat,tt cap. 6. r). 6. Corpus peccJti pro ipfo peccato.Qud ( me n/iferum ) liberabit me, intjuit, ab hue morte^-Foc eü y tjiiis mihi dabit, vt anipliùs peccuti feruiif non fim, vndc omnis miferiu, cr ipfa mors profei-feitur ? Ne nbsp;nbsp;nbsp;autem in Apoftoli verbis tantum

•ni^Oy animuduertens ,propter feipfum ^uc^ueitii eum txchmaße fttæ miferitcfenfu aduélumjujpiat-rctur,ltat!m per parenthefim eu \crba adiungutur, (Gratias ago Deo per tefum Chrijtum dominum no-flrum ) Ex quibtts etium plane inteUigi potefl, elt;lt;«, ^uam diximus,fermonis figuram in reli^ua ApofloH dijputatione eße,vt fub perfona fua non feipfum iti-tilligat.Perinde eft enim, ac fi diceret.Qubdautetn fic coejueror^cr exclamo, non propter me id facio^ f. d propter alios,de ejutbus lociuimur,(juiqi fub ipf* Dege funt.Ego enim nonfum fub Lege,fed fub Chri fiigratia, amp;nbsp;Deo gratias ago,(jucgt;d me hac rations a tanta miferia ac morte prorfus aßeruerit, effece-ritéj;, vt peccati ferutts non fim, nec in me exterior homo mteriore potitiorfit, fed contra interior ex-teriore, appétitu fcilicet ipfum corpus minime occ« pante,ei'uedominätc. Poft cjuee verba ad inftitutum crfermoiicm,çir fermonis ßgurum redit,atque con-cludit,

Dyfidæi fcriptum. rç; rliidit/e,id f/î homitjcm,lt;jui fub ipfa Legeßt,eate-nm quidetn progredi poße,vt mente Legi Dei fer-tiiit^ cteterùm d Lc^c hoc conßequi non poße, vt ex iiltera parte carne Icgi peccati non obediat,G~ pro-inde codemnationi^cr morti non fit obnoxiu^. Non igiturßub Lege ijs,quißub ipßa funt, manendum eü^ fed ad Chri/ti gratiam conßugiendum. Sic enim fiet^ 'et a peccati lege,hoc eil imperio,liberati non fecun dum camem ,ßed fccundum jßiritum ambulent, er propterea nuüi prorßis damnationi ßjntobnoxij. LitKmadmodum ipße Paulus 8. deinde cap. copiosè^ ne luculenter explicat.

Ciu£ haitenus a nobis dida funt,dum Pauli men» tem, cr magna ex parte verba ipfa m 7. cap. eptfl.. ad Rom, breuiter aperire, atquc explanare flude-mus,fatis,fuperc[; eße poßunt, vt id verum eße con-fbet, quod ab initio diximus, nobis demonflran-^ dumpropofueramus .videlicèt, Apoftolum eoloco fubperfonafuanon feipfum, pr^efertim tamquant Chrifti jfiritu regeneratum, fed hominem adhuc di-iiinggratia expertem inteïligere.Attamen,vt id a-liquantô etiam euidentiùs appareat,hominem chriquot; fti ffiritu prueditum cum eo homine, de quo Paulus ibi loquitur,per antithefes quafdam,idqi ipßus Pauli verbis ex eademferè epijl. ad Rom, defumptis,con-feremus,

Homâ

AD PROSPERVM DYSIDAE VM DE S V-PERIORE EIVS SCRIPTO E P 1 s T o L A.

Gratiam, Si. paccm a Deo patre per ‘ lefuinChriftumopto.

E g 1 fcriptuw tuumyir doäißi

aliscj; pruditiie illud exairtiiaui. lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;video tibi fi ppctere tjvafdair ta

tiones, ijuibitf vt tuA conßrnjAf ,ßc aduerße p^rtii Argumenta refellere conarU ; Tarnen, vt vtrum fa-tear, mihitua rationes nectamfrmt,necver£vi~ dentur,vt a concepta dudum fententia me reuocare poßint. Qttlt;eigitur me detinent,ne tibiaßentiar, paucis aperiam,tu pro tuaßngulari prudentia dijU dicabis.

Principio occurrit Paulina dißinilio, (jwf vnum fMuJemq; fcominem in d/ws partes partitur, Iaxt4 flientcm cofentientem legi Dei,In membris verb ear nis fentientem rebellionem. Hoc alijs verbis,ni fal-lor,idem Paulus alicubi effert,videlicet Nouiac veteris hominis dißinilione.Qua partitio nuÜo modo homininonrenato,gratilt;ec].;Deiin Chrißo experti conuenit. QMomodo eiiim homo non renatus poßit

b confentire

iS. Ad Dyfidæum cpiftola. confintire mente pnecipud pdrte hominii legidiui“ n£,edc[\ deleélari : cum potiM iHnm contemnätyodi-i.Co.î.«4. bdbeati Animdlii enim hom.o non percipit ed, Rom.8.6^ qute Deifunt, cogitdtionesq; cdrnii mortem ddflt;‘ Çr ’j, runt,prudent'idqi cdrndlU mtmicd Dci edb, orc. Po-tiud itaqi hom.o no rendtud deleildtur Vdnitdtemen-tii/tt£,qitdm vt mentem poßit dpplicdre ddmediti-tionem legis, indeq; dbfq; peculidrigrdtid gujiuW fuduemßentire.

Deinde Pdulns poft Idmentdtionem, deplordtib-nemc]} tdnl £ miftri£grdtid Dei fefoldtur in Chri-fto. Qnpd nefcio quomodo no decldrct,Pdulnmamp;' de Ceidm ftdeli ,fubqi fud perfond de omnibus Chri-ftidttis loqui. Quis enim Deo per Chriftumgrdtids dgere poteR, nift qui probe Chriftum cognoucrit i Idee eil, quod dicds, PduloM iftdfeor/im fub pdren-thefi defeipfo, dlid verb non item feribere,cum oin-nid vno contextu cob£rednt. îmmo qu£ poilgrdtii rum düionem dddidit,medmftntentidm coftrmdnt, fcilicet f : feruire mente legi diuin£, cdrne verb legi peccdti. Quomodo enim poßit feruire legi Dei mentc,dbfque ftnritti Deitferuitiis enim includit fin-cerum cor,ftudiofumq; Dei ,crc. AÜter nonfer-uitus,fed potius iÜufto qu£ddm,prophdndtioq; legi! diuin£ diceretur.H£ funt rdtiones (yt c£terd nunc tdccdm ')qu£me vrgent, vt potius ijs dftèntidr, qui luildm perpetuum chriftidnorum d Pdulo deferibi eloceiu,qui fepius d proprid concupifeentid impedi ti, non hoc ^uod volunt, fed fepius nolentes rndlum operdntur.

AdDyfidæumcpiftola.

•perMur^aliquätido ^uo^ue prudentes per infirmi tattm carnts vi concupifeenti^ irretiti Idbuntur. Taiitam cnim effè potcntiam huius mdhe concupè-fcentifPdulusdeclardt ,âgua homines pios quaß fublt;jHdditm captiuitate detineri ajjêrit.

Ç^nit tu verb, vir optime,obijcis fub quddum An^ titheß, ed quic Pdulus loco citdto fcribit, non poßi cddere in hominem chriflidnum, proptered quèd i~ dem Paulus multi melioribus, immo contrdrijs epi^ thetis fidelem hominem omet, dcficribdtq;, quod ex fequenti capite 8. facile appdret, vbi non carnalem, fedIfiritudlem deferibit : Non captiuum d lege pec^ caßfed liberum, Crc. Alioq; loco eos, qui Chrißi funt, carnis affeäus cum concupifeentijs crucifixif-feaffirmat,crc. Ad h^c paucis reßgt;ondebo. Infcri-ptis Pdulinis fiepius diuerßtas quiedafe offert, pro-pterea quid ille de vna re loquens pro diuerßtate caufie, temporisq; edm deferibit, prout pdtet in eltgt; dliquando inflrumentum viti, ali-quando minifirdm mortis vocat.Sic,vbi de populo ïlt; fraelitico dgens,eundem Oquot; extoUit, orndtq^ pritclü rißimis elogijs : poflea vero humiliter de iUis fentit, dtque prifdicdt. Eadem, vbi cirettmeifionis mentio-nem facit, inueniesßmiliter hic quoque facit. Cunt tnim difcribit hominem chrifiianum d prlt;ecipud e-iuspdrte,iuxtdfcilicet renoudtionem mentis per/fii rittmfanl^um, qui ffiiritu Dei fudfore dc dudlorc Corpus fuum in obfequium redigit, ne rebeüdns iu^ gwm ßfiritus plane cxcutidt,fed potius illud fubigit b i doniat^

;o. AdDyfidæumcpiftola. domdt^i hadenui, ne vt-s peccati iti membris luns dominium obtinedt,fed vtvt dcciderit, attdirdO /piritm vidor euddat, Hdnc hominis fidelis pr^ro' gdtiudm Pdulits conßderans, eivm d pr£cipud pdrtl ßgt;iritiidle nomindt,eiß, tribuit,Quod pecedto mof' tuns cdrnem cum dffedibus, dc concupifcentijs crt cißxerit. Ijld d Pdulo per excellentidm prjedicdtiif, qui ißud,quod optimum efl(vt dixi)conßderdt:pro pterlji inhdbitdntcm ßiiritum fandum in nobis tdin cximijs elogijs hominem chrißidnum orndt.

Verùm, cum nemo ex mortdlibus, qui ex voliiit' tdteyirigenitifunt, hddenus repertus ed, qui tdntdm perfedionem peruenerit,‘vt nulld Idbes pcf’ uerf£ concupifcenti£ ei ddh£ferit, eumq;reum c0‘ rum Deo non conßituerit : injtno omnes fundi noit tdntùm fub veteri,fcd ez fub noua Teßamento viti' oßtdtem cdrnis fenferint, Hoc Pdw/iw expertus non dbs re déplorât,dc loco pr£dido dcfcribit. fentieiis tdntdm vim inejjè mdl£ concupifcenti£,qu£ in mem bris noßris remdnen5,pcrpetuà /firitui noßro nego tiumfdceßit, contrdq; dnimum militit, vt quodum-modo nos cdptiuos mdncipct.

Inde igitur ißd diuerßtds, qu£ in Pdulo priinit ffetiedppdrerevidetur,Qul)d de eodem hominepi-o diucrfd pr£dicdre vidctur,idque proptered quoi diuerfos effedus diuerfdrum cdufdrum dcfcribit.EX vnd pdrtc effedus ffiritus vincentis.Ex alterd parte vim concupifcenti£ rebellantis, crc. Quisuerô ticgdrepoted,nißdutßupidus,dut phdrifticoffi-

ritu

Ad Dyfidæum cpifîola. sr» tüu fdfcinatitijtantam cladem infcrre fanélii concu pifccntiam vt merit6 omncs pcccato obnoxios red~ duttlacobuffittetur omncs ïn multis Idbi.tdem teftd f«r iohdnnes.Si dixcrimus nos peccdtum no habere, meiitiri nos ait, e:^c. non adfero plura tejlimonia, «.-(»! t'.bi omnia notißima fcio, hoc vnu addo,ßquis diligenter omnes cogitatus, fermones, fadlaq; cx4-minatierit, abfque dubio infeipfo fuffîciens teftimo' «(««î reperiet, vt ceteris teflibits non egeat,

Naturte igitur no{ir£ prauitas a Paulo dcfcribi-tur,qu£ optime in homine renato apparet. Ndm fco «îo nature fu£ relidluf, totiu in cupiditates fertur. Qjtanquam enim impqßimulis cofcientiie pungun-tur,quod Domintis permittit, vt indicium fuum iOis demonßret: Tarnen ij peccatum nunqitam verè ode-runt,nec iußitia deleßantur. Pij contra, in quibus coepta eH regeneratio, præcipuo cordis ajfedtu ad Deum feruntur, iußitiam amant, vnicéque Dco in omnibus obedire cupiunt:fed rurßum a carne impe-diuntur,vimq; eisfaciens concupifccntiaftepius ra-pit, ac dißrahit : concupifcentite enim cffèâus e^ perpétuacarnisaduerfits ß’iritumrcbcHio. QU£ pugna cumßt pijs molefta, libenter cuperent fe ab ta liberari: fed cum in hac vita id non ßt,gemunt,ac ißämißeriam déplorant, folacj; gratia Dei fein Chri ßoconfolantur. Quod fcilicet ijs,qui Dco per Chri ßum reconciliati fuiu,vitioßtas carnisnon impute-tur,babentibus iîttus arrhabonem redemptionisfuie ffiritvmfacrum. Qat cz de bcneuolentia paterna b i eos

î2. AdDyfidæumepifl-ob-.

tos ctrtificät: Tum in hdc ludd inftruit^uiresc^, fup f)cditJt,ne fuccumlgt;(iitt,fed mortificantt'saßidue v perä carnis, nonfecunduM carnem ^fcd iuxta f^iri' tum timbuleitt.

Verumtunicn ßtri non poteß, quin tämgrducnt ioftcm aßidue ßentientes, gemdnt, mortiferd teld tiui exhorreßceittcs, quibus id hoßis eorum cfßcit, vt ctßtotis viribus in cótrdrium nitdntur,tdmen ƒ/ pißimc d reäo curßu imptdidntur dc rctdrdentur.lU ße igitur Pdulus^conßderds bdnc corruptioncm nd-türlt;e noßr£, per legem peecdti in membris militdn-tem,'Cdptiuitdtem vocduit, Quomodo enim non(^‘ ceretur cdptiuitds, dqudße nullo modo ßdelesßu/i» hic viuuttt,tximcre, liberdrcq; pojßtnt { Nurn ddto mihi dliquem, etidm ex fdnäißimis, qui nunqudm peccduerit,neefdólo,nec diiHo, nee cogitdtu quide^

Quod igitur Pdulus dixit,ße ßtb peccdtum vendi-tum,no voluit mdicdre,qui ex Chrißi fßiritu ndtits eßet/e dominütis peccdti iure tencri,ßed indicduit, fe peccdti vim,rebell^em ßgt;iritui ßmtire,qudm tob iere,dum viuerct,non polßet,vt que noniß ctvm cor' pore moreretur. Aliter ergo pißCfßdnäi homines, aliter impq ßeßub peccdtum venditosßentiunt. W* pij cödcmndntem eius cdlculum,cr iudicium in con ßcicntijsfercntes; lüi db co liberi,rebcllionemßentb entes,rcdtu/in non item, amp;nbsp;pugndm cum peccdtoßu* ßinent,prduds cupiditdtes dßidue mortificdnt. Ni« hilominus tdmen moleße ßerunt,ßgt;iritum d carne ßiß pius impcdirijne tatd cwn perfeàione,dldcritdteq;, quant

Ad Dyfidæum epî/lob. . 2^

'^Udm vcUeitt, Deo, proximoq; infcrM-tnt. Nlt;ûn ro, qâitdiu viuit bjc ctnimali viti, no potcilßc d^e üa eße ac conpofita, vf (jrterzor homo affeéluf, dc eompoßtM eil, nee dm aßFeiluf talef fieri poß^nt, qudtes funt affeilutfigt;irituf cum lege confentientis. Vt biCc diligenter exi(minans,non ttbfique rdtione di cere quis pofiit : Credentes in Chrißium ffiiritudles cArndlesq; eße,probos ^tc improhos'.Cdrnalci ac im' proios d vitiatd cdrne,quAm,vt mortalem,itd vitijs defaedAtum fecumgerunt:vt autem figt;irituAlcs quo' quefilij Dei vocentur,elficit verfäns in mentibus ip forum jfiiritus,ex quo filij Dei rcnAfcuittur.Qni (gt tur in fiatu noux genitura funt ,figt;irituAles a jfiiri-tu vocAntur,non cArnules A cArne:vt VakIus GulAtAi Gdl. é. propter /fiiritum regenerutorem ffitritUAles voraf, quAmuis feiret eos concupifccntiAm, legem peccAti in membris corporis portAre ; proptercA Adrr.onet, ^t peccAntes in jfiiritu lenitAtis ArguAnt, confiderAn tes ne Ct ipfî tententur, per infidiatricem fcilicet cocupifccntiAm. QUAre non fine caufu Addit-.Qjtod. „ fi quis fibi vider ur uliquis ejfi,cum nihil fit, fuim ip ,, fefullit Animum. Admonet PauIus, ne quis propriit ,, iufiitiiie,fAniHtAtisq; opinione infidtus, c£teros au dAciter contemnat, putuns fe immunem eße ab omni tentAtione, vitnq; concupifcenti£ intus latentis, ac graßätis nofatis dnimaduertcns,dc agnofcens.c^Kit quÀm virulent A fit,ij demum fentiut, qui iufium bel lum cum ilia infiituunt, ajsidueqi prA:liAntur. Sed quid multis opus,tHipfe reuoca in memoria itlA,quie

b 4 alicubi

24. Ad Dyfidæumcpiftola.

aticubifcrip/jjli : Hominem chrijiÎMum iujîum iniujlum nomimnsAujlum pronuntiäsß ex commu ni vitj iuxtd lt;ecjuitatem confentnnedm confîderetul cnm c.etcris comparetur.lniujlu vcrà,/t ad diid-nam propoßtam normam faila, Cr cogitatioiies e-lits vniuc)ßc exadè expendantnr. Vnde iÿtur ißt defeiihts in homiiie renato, (^uod non poßit rc/ßon-dcre exaéio Ocj ; «dicjofNon/ic ob imbcciUttxtê car nts,qu£cxdgitataa mala concupifcentia fßiritui fanclo opcratori omnis iu/litia; reluüatur,ac repu-gnati An Dcim a nobis iußo modo diligituri lionne f^pi'.is diijidcti£, impatienti£ß morbo laboramitt! Vbi Deo parendam eQ-,nonneߣpius ignaua caro a lacritatijßiritiif rcpugnatf Vtß quid boni operari volumus,carni vis infcrenda ßt. Proximus nonne f£ pins negligitur Ac vbi tanta perfeélio, quôd quif proximum £què ac ß:ipßum diligat i Nonne phila» tia prau£ concupifccnti£ proies ita nos deuinélof tenet, vt potins nos noßcraq;, quàm proximum eu-remns. Examiner modo quisquc corßium, inueniet ißud verißimum. Vnde igitur tantus torpor in ojß-cijs pictatis,proximiqi negleilusßdes imbecilla,cha ritaséi; languida { in Geo, verboq-, eins nuüa culpa^ qui ad meliora hortatur,ßgt;irituqißuo inßruit. Con-cupifcétia igitur carnis culpada eß^ qu£ répugnât, impeditq; bonos ac pios conatus ßdelium.quod Paulus explicdt dicens: Non ego malu/m operor, verùm inhabitans in me peccatum, Cf c. S£pius enim pi/ volentes bonum perjßiritum mhabitantem in mente ipforum.

AdDyfidæumcpiftoh. 27. tripf(jrum,nihiloininii'S opérâtur malum.Etft quid bom fttciuitt, non ita tarnen jlrcnuè älacriterq-,, vt deceretfd excquutur,propter innatatn carnif rebel Hionetn. Hnecft qttii reâè cö/iderauerit, i« feip, ipfo cxpertiisfuerit, facile animaduertet, Pdiilum lußdi habiiüfe cMfdf,cur tantarr. miferiatr. humdnlt;e tnfir-tKitdtis tdm trdgic'e dcfcripferit,foldq;grdtid Dei in Chrißo fe fujlentdrit,qudfit, vt illd vitiofttds nobis non imputetur. Nulld enim condemndtio ijs, qui in CbriHo lefu reconcilidti,fiducidq; mifericordiæ Df« freti, primitids ffirittis hdbentes, prauds cupidita-tes cdrnis mortifcditt, dc omni condtu reßftunt, ne peccdtum eis dominctur.Quod qui exequuntur dili genter,efficiunt,ne ifld lues in cdrne grdffans eos itd inficidt,vt d ccepto pietdtis curfu deßjbdnt : fed po-tins fortiter in dcie dinticent, viéloresq;grdtid D« eudddnt: Mt amen vitioßtds ißd, qua ßt,vt non itd, prout veliinus,iuftitiæ operdm damns,innocctidmq; obferuamus, culpandd dc deplorditdd eü.Mque nos bumilidre debet, ne nos ipfos efferamus,fed humili-ter de nobis fentientes, miferieordidm Dci vnicuni Afylum fdlutis noftræ imploremtis, ab eo remißio-nem omnium peccatorum noftrorum petentes, vi-tantesqi Pbarifiei illius drrogdntiam, qui dixit,Hon Luc. iS.«». fiwwyîcMt citteri homines, Çérc. Nam etßgrdtid Dei „ Cd fcelerd, quibus mundus obnoxiiis ffl, no« perpe-tramus,feminarid tarnen quycdam iUoru in membris ttoftris circumferimus,follicitdte eoncupifeentia dd tnalum, niß jfiritu Dci earn reprimamus.Ludd ita-b s que

i6. AdDyfidæumcpîftolâ. , : que perpétua optes eü, vt beneßcio Dei[uperîûfH ' euadantits,ne videlicet regnet in mort ali corpore no firo peccatum,ob quant vi^loriamfßiritu facro pâf tam fßirituales dicuntur: Carnales verö,ßimmundi tiem, vitiofitatemép mallt;e côcupifcentiæ confident“ uerimtts. Sic en liberi euadimiK,dtm peccatum foUi citans reprimimtts, ne in nos fiæuiatjibiéy in feruitu tem redigat. Rurfus vero, quàd aßidue vexât, cur-fumq; noftrum renioratur, i« boenon parum nocet, vimqi fuam exerit, ac quodamodo iui fuum tuetur, ne nos plané liberi immunesqi ab illo, dttm hic viub | mies,fimus,non priùs omni ex parte ltberâdi,quingt;, , confiflo curfu militi£ nolir£,cr /ßiritu, er corpD re 'm integrum refiaurabimun

finemfacio,fatis te admonitum arbitror, lo“ cum Pauli,aliter ac fentio, accipiendum non efie.

iüondubito,tenuncineofiatuverfari,quißaci“ liorem,planioremqi vfum pietatis tngrefiÎM,n3 adeé Ißinofis callofisq; falebris impediaris fifecure enint otio litteratorio deditus agis. Sed ft tu aliquando eX pert tes fui fies vit am communem, maxime coniuga-lern œconomicâq;,meliùsfortafis perfigt;iceres,qui‘ tis proceüis, têpefiatibusq; fides noftra impetatur, quantis machinis oppugnetur patientia. potes ifi^ conijeere ex c£teris, qui aßidue tanto onere preßt gemunt, infirmitatemqi fuam agnofeunt, ac déplorant.Pauli epi/iol£ luculenter tefiantur ijlam mife-riam, qui f:ribensfidelibtis,cos'e^fan(los nominaits, nbsp;nbsp;j

tarnen maltlt;t( infirmitdtes, vitia^ non vnlgdria i»

eif

Ad Dyfidæiim cpiilola. 27.' tfe notdt^ic corrigit .Rogo igitur tc,vt,qutjcripjï, diligenter exdmines,Gr,p qiàd diuerfum adhuc (en ÜM, mihi fîgnipcdre non grauer is. Tandem te diu incólumem m Domino cupio, meq^ vt ames rogo.

Datum die Tebmarii it. anno » j 8 «.

J. IJ. frater in Domino tuut.

AD SVPERIOREM

EPISTOLAM SIC PLV-RIBVS PROSPER DY' SIDAEVS RESPONDIT.

Gratia, amp;nbsp;pax a Deo pâtre noftro, amp;nbsp;domino lefu Chnfto.

IH1L mihi gratins dccidere potU' pr£flantißime, quiim, vt

cpiflol£ adKom.proxmis die-dccipemm. Etcnim /^icroforc, vt dij^utationibuf bxc de re no/tris^veram totim loci fententijm tin-dem percipiamui, nbsp;nbsp;Çqnod potißhr.um a mequtri

tur) quales ij eße debeant, qui Chrifti/ßiritu régénérai iurè did poßint,reae inteUigamuf. ne qmn-do nobis ipß in iflorum numero eße videamur, cum tarnen non ßmus, cr itd d Cieleßi regno, in quod in-gredi ijsßolis datum dl, qui eiußmodi fuerint, imprudentes excludamur.Et quamquamiyt ipßenoßi) non tantum temporis habebam,vt tota de re pro ip-ßtis amplitudine feribere poljem, tarnen (cum prte-fertim, vt idfacerem, abs te rogatits eßem) paucu-los dies alijs mets occupationibus quodammodoßuß-furdtus,qult;e mihi ad ed, qu£ ad me ßcripßßi,rc/ßon deri pofße videbdntur,explicdre conßitui.TH,quem Heus /ßiritu ßuo dignatus eü ,fdcile,an diuind cum veritatc

Dyfidæî rcfponfio. 29. 'veritdtc, diélurinfum^confentiant^cognofccre Jgt;igt;ter!S.

Primùm igitur itii,[cntentidm medm,ciiiie eü,?du lum CO locofub perfoitdfud non de feipfo,tamgudm Chriflil^iritu rcgcncrato, fed de homine potißi^ gt;gt;iùm,(ini diuin£ per Chrißum exhibit £ benignitd-tis expert ctdhuc fub ipft Lege fît, omnino loe/ui, eei Tiitione tibi probtri non pofîe, quôd Paulus homi~ nem ifîum,de guo loguitur,in duos partes partitur, ^udtenus mente c^uidem confentit legi Dei, carnis tarnen interim rebelliomem fcntit.quod alibi opina-tis ab eodem Paulo difli'näione noui,cr veteris ho~ minisfîgnfîcari. Quomodoenim (inquis) homo non renatiis poßit confentire mente pr£cipua parte hominis legi diuin£, eaéj; deleâari : Cttm potins iBain eontemnat, odioej; habeat {

Si qu£ in hac tua argumetatione explicanda, vir clarißime,diila fuM,admitti debentßpfaq; argumen tatio retlè conclufa eR,ex duobns alteruan efßcitur. Aut,vbicumque ment is,GT carnis lu(latiofuerit,ibi mentis viHoriam elfî,Aut non neceffe efe,vt in homine renato mens carne potentiorfît.vbi enim men tis cum carne luéîatio eft, ibi mentem e/fc oportet, qu£ legi Dei confentiat,eaéj; deleéletur, Vnde enim ludatio ifîa,nifîex eo quôd mens diuin£ legi obedi-revult, caro autem idfacere renuiti Atqui in argu-mentationetua tacite fumitur,Qu,icumque ea men-tefît pr£ditus,qu£ legiDei confentiat,eaq; delede tur,eum renatum eße.lgituraut nccejfe e{l,in luda tione

JO- Dyfidæî rcfponfio.

tione ifld, ijuocum^ue i« bominc edfutrit, d mentt tdrnem fupcrdri, dut in homine rendto vt fuperc' tur,non eft oput.Pofieriui hoc nuUd refutdtione iii-digct^cum no modo in fdcris litterii, prlt;efertim ve-rö dpud ipfum Pdulum, tefldtißimum fît,in howint rendto,GT ver'e chrifîidno,fîgt;iritum(_qui idem hdc i« re prlt;efldt,quod mens) cdrne potioré ejjè oportere, Vfrum etidm tu ipfe idfdtii dpertè cofîtcdrK.qudUt ^udm, cum hoc mir urn in modtm fententia tu£ di-uerfetur, vix hdc in re te fdtis expticdre pofîè vide-ris,vt pofîmodum dicemiK. tdm verô prim iBudnid Io pddo concedi pote/l, cttw» GT diiiinis litterii, rdtione, Gr quotididUd denique experientid doced» tnur,in nonuUid,immo in plerisq; hominum cdrnem^ cum mente ludldndo, ipfd mente potiarem ejfîe.

Et qHidem,quod dttinet dd fderdi littcrdt,expen-ddtur modo diligenterfîmilitudo,feu pdrdbold iOd lt;nbsp;Chrifto propofîtd Gr explicdtd de femindnte. N4»« quis dubitdre pote{l,quin ii^m quo fernen diuinifer rnonis idm endtumfuerdt,fed,perfccutionedeinde, dut cdldmitdte propter fermonemexortd,druit, fecum ipfe,dum defeifeeret, pugnduerit, mentefîne cuimreàitudine,qu£nonfdcilèdboletur,femenil^ lud endtum nonfuiffêt ( ndm Gr cum gdudio db ifio fermonem accept urn fuiße ndrrdtur) hinc,vt perfî-fleret,monente,ininc verb cdrne,vt cederet,fudden-tel GT tdmenfuccubuit mens,Gr viilrix cdro eudfît. Idem omnino did debet de eo, qui ibidem terr leffi^ ■' uis obfîta dßimilatt(r,Hlt;iin,Ucet difertis verbis non narretur

Dyfidæi rcfponfio.

I nbsp;nbsp;Wrrft«y .fernen m co nat um fuißc, tarnen cum ex ip

faßmilitudine, twm ex eo, quad ibi dicitur.fujfocti tumfuiße fernen,adeo vtßudum non tulerit, aperte indicatur, nat um quidem fernen fuiffe,ffd ad ßu-ilum pernenire non potuißi, vt euenire videmuf,ß qua pars feminis, dum ager feminarctur, interßgt;i-

I thudeciderit. Eßq; ißius exemplum eo magis pro-poßto noßro accommodatum, quadßgt;inte iUte, vt Chrißics ipfeexplicat,voluptates,diuitilt;e,ac folicitu j nbsp;nbsp;Anrj huius vitie fmt,quibus armis potißimum caro

I eam mëte pugnare,camq; fuperare conßieuit.Qjaid porrodicemus de ijs, quos facra hißoria teßatur in loh.ti, 41. Chrißum credidijfe,interim tarnen eum coßteri pro pter immiiietia perictda non aufos effe l Eiumquii ßeri poteil,vt in ißis mens cum carnc non perpetuo pugnaucrit ? Nlt;t»n qaid aliud eü, eos in Chrißum credidiße , quam mente fua ipfos aßenfosfuiße, ilium Vera dicere, eumqi eße, quem fe eße dicebat,cr propterea iUi palam adhuerendum eßei Hoc profe-ëlô cum carnis aßeiHu pugnabat,qui tncomoda hu-ius vitt fugienda omnino eßifuadebat. Quare non ßne mentis repugnantia,vt priediiHa incommoda vi-t ar ent, a Chrißo conßtendo abßinebat ißi, neeßne antecedente luilatione iüa vincebat in ipßs caro, tuensq; fuccumbebat.Hanc ipfam pugnam,in qua in« terior homo,feu prtecipua eins pars, qua mens eü^ ab exteriorefuperatur, adeo vt ipfe homofupera-tus eße dicatur,fatis aperte explicat Petr IIS,cum ait a.Pe,i,to.

' ' Si etiim refugientes coinquinationes mundi in cogni »

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tionc

32. Dyfidæi refponfio.

tione domini CZ fdluatoris lefu Chrifii, hisritrfiif tmplicdtifiiperMtur,fdéîa funt eis polleriord dctc riord prioribiK. Ef dated dixcrdt, d (]uo rdrctar,eiut Cferuum efjè. N^m vfrtuwi Snpn'‘t’ ' ri,pugndm dateceßi)Je ,demon/l-rdt. Sed gnidopii^ ( cü, quô mentem in luéldtione cum cdrae ex fatifid litterisfuccumbere poße ojlenddmtitjongiùs dbire, cum nullu'S fitÇopinor) i« vaiuerßs biblijs loeiM,i]id tdm dilucidè, de copios'e id docedt, qu'dm locut ipß, de cuiui interpretdtione quicrimM ? Verùm ne bis cddetn dicdmus,de hoc pofled dgemui.Atque hiec in pr^efentid fdtis eße volo, qnod dd fdcrd teflimonid pertinet.

duàdßrdtionem ipfdm 'mtuedmur,videbimnsd-perteßeri non poße, qjan in ijs hominibttf,qui diut tld! legis cognitionem hdbednt, proinde iujli,dh que iniufli,honeßi,dc turpis notitidm ddeptifue-rinr,dum cupiditdtibus fuis obfequütur, dutequdin pldnè ipfdrum mdncipid ßditt^zy i« ip/îs vitijs quo-ddmmodo computrefcdnt, fieri, inqudm, non pojfe, quin in iflis mentis cum cdrne fit perpetud pugnd. J Tdntd eß enim, nifi quis prorfus obduruerit, lufii, i at que honeßi vis,vt non modo cogdtur vnufquifque I fateri ,dliis rebus omnibus ipfum anteponi tequuni ( eße, fed etidm ad ipfum per fe amandum, Oquot; qud- \ ridum fe impelli,dc rapifentiat. Verumtdm(n,quiii in homine ex altera parte vehementißimus eß animi affeäus nie, quo ea, qua nobis bona eße credimus, fequimur, Cz mala refugimus, idcirco fit,vt,quoni-

am ei.

, Dyfidæ! refponfio.

ed, cfihe honcfia cr iu/ldfunt, plerumque nobii ndlum ciliquod aUatura eße videtjtur,^u£ vero tur-piä atq; 'mhonefld bonum, pugna inter fuperiorent rationem,cr appetitum (^qu£ idem fuut, quod itpud Paulum, amp;nbsp;m diß^utJtioiie noßra mens, Gr cara) grants inftituatur, ratione iubente, vf H, quod quum eß, omninofaciamiis, appétitu verb contra, ad ed,qu£ mala nobis eße vid£ntur,refugicnda,qu£ 4«tc„i bona, perfequenda nos vehejnenter impeUen tc.ln qua pugna vix vmquam nonfolet appetitits fit perior euadere, niß aliqua opinio, aut jfes ßt, ea, qute iußa, atq; honeßa funt,quamuis malorum pte^ navideantur,tarnenbonusn aliquodeiufmodi nobis aüatura,quo ißa omnia mala compenfari queant. Nfc qtiifquam fortaßc e{l,qui,ß eadem botta fe per cepturu/m eße perfuafum haberct ex bene agendo qu£ ex male agendo,non muit à libentiùs bene age-ret,qu'am malè.Qjtare neeeße e{l,vt,qui feiens prie dens male agit, donee omnino hominem exuat, rationem,ßue vfum illius plané abijeiat, inuitus ex parte id faciat, mente ipßus videlicet interim repu-gnante,cr carni aliqua rationercßßentc.

Sed quid de quotidiana experictia dicemusi Qtto ti« quifque eii, qui pugnam hanc nonßt expertus, cum tarnen interea appetitus plerumque fuperior euaderett Plena exemplorumfunt omnia,plena que relarum appetitus in pugna ißa rationem fuperan~ tis. nine decantatißimum illud,Video mcliora,pro-bo'q^,Détériora fequor.quod mulierem etiamimpu-e dicrfm.

34’ Dyfidæî rcfponfio.

dicäm JtïJj fcclcflamdicenîcmpoctainducit. Quoi fdnèfailum non effet, niff experientia ipfd docuiff fet,multos impudicos dtq^fcelcftos efff, gui ratio-nem appétitui repugnâtem in feipffs fentiuitt,immo nifi plerosg; taies effè compertumfuiffèt.

Certißimum igitur effe debet, in ïuélatione ifld rationis cum appetitu,fiue métis cum carne in mul-tjs,immo in plerisg; hominum mentem carne autfti periorcm effe, aut aliguâdo fuiffe, cr ob earn cauf-famjpoffè qucmpidm,guod ad mentem attinet, legt diuinlt;e cbfentire,eag^ deleilari,Grtarnen in eo mert te carnem potiorem effè. Sed tu nimirum (vt arli-tror) apud Paulum,Lege Deifccundum interioreta hominem deledari, ita interpretatus es, vt idemß-gnißcet, guod (exempli cauffa) in primo Pfalmo I« legedomini voluntatem fuam habere, guod,vt ibidem fcriptum cü,beatum hominem efßcit. verùm ego multô aliter rem fc habere putauerim.Quando-guidem in homine tres ffunt partes Ratio ffeu tüens, Voluntas,Appetitus. Ratio, CfAppetitits iniii-cem diffident, C? de imperio guodammodo in homi-tie contendunt,funtg; tamguam duo extrema.VoIun tas media guodammodo inter vtrumg; eil, cr modo vni,modc) alteri adhæret.Vtri autem ex duobtis iff is extremis ipffa adhieferit, iam illud obtinuiff'e certunt eff.Cum igitur in Pffalmoprimo Voluntatis fft men-tio, guam guis habcat in lege Domini,ßgnißcatur, i« t/io rationem obtinuiffe, gue legi diuinte obtem-(erandum ejffe munct, Ai veró, cum apud Paulum legitur

Dyfidæi refponfio. 55. kgitur Je dclcâatioiic legis diuinlt;e fecutidli/e.i homi iicm ii]teriore,cjui (vt appdrct)idegt;n efl,ciuod niens^ f(U rdtiodnteüigendum eii,m ißo^dc quo eil Çermo, rationem qiddc nuUa fx parte vïfpnwMtam ,fed re~ (idm plane at que integram effè,fiondum tarnen obti nuijß,neq; cam deleélationcnt ad ipfam voluntatem ddhue pertigijrc.Etßemm Paulus ibidemdicitßomi 7icm ißum veile bonum faeere, ipßq;, vt velit,adia~ «rc, tarnen animaduertendum eü,alio fenfu in Pfal Wo illo voluntatem appellari,Cr alio apud Paulum. Apud quem neutiquam de ea voluntate esl ferma, qute pugnam inter rationem,et appétit um dirimit, qiitcq; hominis faila regit, ac moderatur,de per~ fetla feilicet voluntate. Namß cam intcHigeret P4-uliis, neeeße eßet, vt homo de quo loquitur, bonum faceret.quod contra fe habet, vt latiùs poßea expli eabitur. Sed ex confuetudine qttadam loquendi voluntatem adhuc mperfedam ßmpliciter Volunta-tem appellat. Siquidemivtfa’pit-s non apudgrtecos tantum, fed apud latinos quoq;ft) Volo pro Velint feu Veüem vfurpat.Atq; idem eil in eins verbis füon quadvolo bonum, erc. quad Nonquodvclim, feu Vellern bonum,Crc. Quin etiam ego ipfe partim loquendi confuetudine abreptiis, partim ipfum Paulum imitatus,homini ifti voluntatem obiemperandi legidiuin£ fimpliciter in meo feripto attrib!ii,cam-q;vcl maximum, quatenus feilicet is fuh ipfa Lege flatus ferre poteü, in quo perfeéla Deo obtempe-randi voluntas non datur. Atqui de perfeäa volun-c 2 t((te

Dyfidæî rcfponfio.

tdte in rfdlmo tllo verba ßeri, indicat i[lud,guo3ji’ quitur, Et itieiuf meditabitiir die, acnode. QuibiM verbis-, fine priorainterpretentur,fiue illif fint addita, aliquid ampliùsfine dubio fignificatur, quam fignificet Geledari Dft lege fee undum interi ornn hominem. Ex quo fit, vt is, de quo Pfaltes lo~ quitur, beatus ab ipfio appeUetur, hievero, de quo Paulin verba facit, mifer ab codé Paulo nominetur. liée aliud omnino déclarât deledamentum ifiud legis dittinic fccundît hominem intrriorem apud Paulum pneterid, quod continent antecedentia verbi iÜa, Confentio Legi, quid bona fit. Neque enim fieri pote{i,vt homo interior, id ed mens hominisjUifi prorfus deprauatafuerit,eo, quod bonum,id ed rc-dum ejfc ipfe homo confenferit, non dcledetur.

Verumtamen video, quid pauUo poft adiungas, cum Paulus ad extremum dicat,hominem iftumfer-uire mente legi Dci,Ais enim c^uomodo poßitfer-uire legi Dei mente, abfqueffiiritu Dei^ Seruitus e-nim includit fincerum cor,ftudiofumq; Dei, ei^c. A liter non feruitus,fed potius iüufio qu£dam,prophi natio^ legis diuin£ diceretur.Atqui crediderimego mente legi Dei quempiam perfolam Legis cogniti-onem feruire poffe. quod etiam ex töta Pauli ordti-one liquet, qui earn cognitionem, vnde feruitus ifli profedafit,tantum commémorât,nee diuini pnete-rea jfiiritus vllam mentionem facit. Adde,qu()dne-ceffe ed, fJlentclegi Dei feruire,apud Paulum nihil plusfignificare, qudm ea, qu£ priùsdidafuerant.

Confentire

Dyfidæi refponfio. 37^ Con feilt ire Legi, quod bond fît, Cr Heilege fecun~ ium interiorem hominem deleitdri,qii£fîne Dei il-lo jfiritu, quern tu inteUigis, CT quern Legis cogni-tio ipfd non fuppeditdt, fieri pofîc, ex fiupericribus fonfiat^ Quod enim ,ficipfium mente legi Dei fierui-re,dit Pdulus,cdrne dutem legi peccdti,id infiert,dut repetit ex pr^cedentibus ,yt pdtet ex coniuniliud pdrticuld Igitur. Inquit enim igitur ego ipfe, cr c. Deinde dliud e/t requiri Deiffitritu dd dliquid præ-ftdndum, dliud verb rendtum efie oportere. Non e~ nimfî in vno quopidm homine dliqud diuini ffiiritut cffeild fiunt, ideirco in ipfo continuo fîiiritudlis ilht regenerdtio ell, de qud qu£rimus. Cieter'um, quod dicis,fieruitutem induderefîneeru cor ftudiofumq; Dei,ijiud verum effet,fî de hominefîmpliciter,qubd Deilegi fieruiret,diceretur,Nunc,qudndotton homi nifîmpliciter ,fed hominiÇccundwm mentem tribui~ tur, qubd legi Deificruidt,nihil hic de fîinceritdtc cordis, e::r ftudio ergd Deum dicitur^ hac enim, cr fi qud fiunt huiufimodi, dd voluntdtem dHionum no^ ftrdrum moderdtricem refieruntur. Sed de ipfid tdn^ tùm mente , dtque rdtione dgitur, ’m qudm vel ijle fînceritdtis,C:^ jludij ergd Deum dppeüdtiones non cddunt,velfî cddunt,hiec hominem rendtum non in-dicdnt,ficd tdntummodo d rdtione,mentefîfiud fince-re, dcftiidiosèddlegemdiuindmfierudndam impul-fium. quod in ijs quoque fieri contingit, qui rendti nonfiunt ,Gr, mentis commonefidllionibus ffiretis, tarni indulgent, eiq^ obfiequuntur, Itdque conftdt,ct

c i mente.

jS. Dyfidæîrcfponfio.

meute, illd e{l,qu£ bic (eriiire D« le^i iicittir, non profdnariipfdm Legem,ei'ue Hludi,etidmßho^ mo ipfe totM idem non fdcidtjton enim hoe in mentis ei} poteßdte.

Ex ifs, qu£ hdclenns diflèrnê, mteiligipotc/l, id, quod d te dßlrmdtur,hominem non rendtum non mo do non deleüdri lege nei,ßd cdm pot ids contemne-re, ÇJquot; odio bdbere, vel dd cos tdntim inter non re-Hdtos dccommoddri poffè, quiitd cupiditdtibusex-c£cdti fuift, vt iußi, dtque tniußi,honelli,dc turpif nullum ferè diferimen bdbednt,vel dd rem non fdce-re, cum ij, qui nondum excacdti Dei tjwfzi legem contemnunt, O'odio hdbent, non ipfd mente, G^ft-ctindum interiorem hominem ,fcdfdiHs, Gr fecun-dum cdrnem, dtqne dppetitum contemndnt,Gr odio hdbcdiit. Atque hlc tüudpropterdilemmd hoe noftrum dnimdàuertendum eü, quod ex priore eti-am meofcripto inteUigipoteü, Cam ego vnd cum plerisque dntiquioribns thcologis Pdulum hoe loco hominem Chrijligratie expertem, cr ab ipfd Lege pendentem defcribere dffirmo, non quemlibet e-iitfmodi hominem mtclligerc,fed earn,qui in eo fit-tu dd exceUentißimum grddum peruenerit. Sunt e-nim iftorum, qui minime faut rendti,grddui quida, quemadmodum GT rendtorum,omnesq-, in re vna con ueniunt quidem, ex qud non rendti merit à appeüdn tur,ed tdinen non eil Dei legem odißc,fedfecundum Cdrnem dmbuldre. Sic quoque rendtißmiliter in re vnd conueniunt quidem,ex qud rendti merito dicun tur,verum

DyfiJai refponfio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59*

tur, verurn ed non Dei legefccuJum mcnteni de~ leéli(ri,fedfecundumjjiiritun: inccdcre. Porró quoi aii, hominem non renatum potius vanitate mentii fult;e dele{lAri,qudm Dei lege,fi vunitdtem metis in-telligis eam, de qua loquitiir Fdulus ad Ephef. cap. 4. V. ly. ea vet in homine,qui dijiintc legis cognitio-nem habcat,ej]ê non potefl, vel certè nihil aliud eft, qukm effeóiiis quidam cupiditatis, qua hominem d-dco exctecauerit,vt,quid re(lu,quiaue prauum ftt, amplius non videat, vt ex ipfo loco perfticuum e{t. Sed nos de homine verba facimits, qui diuina legis notitiam habeat, ey ,quidreélum, quid'ue prauum ftt,probe tcncat.Nam,ft quis forte neget,vllum,qui redi, prauiq; cognitionem habeat, inueniri po^, qui renatus non ftt, refcUet eum cum ratio manife-ftavna cum perpétua ab ipfo orbe condito experi-entia conitinda ,tum vniuerfa facra fcriptura,quiie hominam perditorum, contra quam ipft fieri debe-^ Tecognofcunt ,agentiumpaftimmentionem facit. Quod ft Vanitatis fua mentis nomine aliud inteHi-gis,id,iudicio meo, nihil efte poted, quod cum de-ledatione legis Deifecundum inferiorem hominem adeà pugnet, vt cum ea ftmul conftftere non qite-at.

lam verè,quia ad probandum id,quod aftrmaue-ras,teftimoniaqu£damexfacris litteris profers, de ijs ddnceps videndum ed.

Affers primum ea Pauli verba,Animalis autem j j ,4 bomononpercipitea,quafuntft)iritusDei.Seddi- «« ’ ’

c 4 n^cntcr

40. Dyfidæî rcfponfio.

ligcntcr animdduertere oportet, ibi Paulum dgerc de Dcipromißis,degue ijs,qud: Deus prasparduit diligent ibusipfum^quarum rerun animdlis honogu--ftum, dut notitiam bdbere non potc/l, quippc qudf, vt ibidem pauüo dntc dit Paulus, nec ocului viderit, nec aurts dudiuerit,nec ipfa; in cor hominis afcende vint, non dut cm de pr£ceptis diuiiite legis,dut rebut eiufmodi,qH£ rdtioni ipß humatiie Çunt maximè coït fentanea, ctr propterea nuîli, nifi plané deprauato, fiultitid eß'e pojjicnt,quemddmod{m animali homini eds,de quibus loquebdtur, eße ait Paulus. Stultunt igitur e^ homini animdli,id c^, qui diuinis patefd-âionibus ad Dei arcana cognofcenda non peruene-rit, hominem per médias calamitdtcs,cr mille mortis genera ad teternam beatamque uitam peruenire .poße. At eidemminimèßultum eü, i^on occidere. Hon adult er are, Gf cætcra id genus, qu£ ditiina leX priecipit,rc{lè priecepta fuiße,et, qui htec pneftitt rit,lande dignum eße. îion igiturfîmpliciter de iis, qu£ Deifunt,vt a te locus récit atus fueratjoquitur ibi Paulus, fed de qs, qu£funt ffiritus Dei, id eâ de ijs,qu£ non niß Deo patefaciente,quippe qu£ alio-quin m dus mente latcant, percipi poßunt, qualid, vt dixi,funt £tern£ vitae promißa..

Locum deinde in teßimonium adducis ex cap. S. ad Rom. vbidicitur,ßudium carnis mortem eße,G’ inimicitiasaduerfusDeum, Verum iflîcnedctoto quidem homine non rendto,nedum de mente ciusfo-IdjVt pr£fens diß^utdtio requirit,dgitur,fed de eafo la parte.

Dyfidæî rcfponfio. 41. li({gt;iirte,qute plane mëti aducrfatur,id cR de carne. qu£ pars non modo in ijs,qui renati non funt,fed in renatis quoque Dei lege neutiquam dcleélatur nec deleëlari pote^.yiißfortaßept,qui dicat,hominent non renatum nihil nip carncm eße, ©“ mcnte,ac ra-tione car ere,cum tarnen ne piiritu quidem multi eti am ex non renatispnt prorfus depituti,rt popea di cetur. F.H ergo in non renatis,(nip quibusdam for-taßis ex ijs, qui plane vitiorum mancipiapint,exce‘ ptis) vtfateri neeeße ep, non caro tantùm,fed mens quoquc,non ƒecus at que in renatis. Sed inter vtrop-que hoc intereil,quod caro in non renatis mente po tior eiî, principatitm aduerfus ipfamobtinet.Jn renatis verb inferior eiq; pibieila. Vel innonrena tis in pugna illafuperior euadere folet. inrenatis verb ferèfemper manus dare cogitur.-.

Epigitur Vaulina ilia hominis partitio in men^ tem,quiedeleëleturDei legc,Ç^ carnem,qu£ rcbcl~ let,non renatis hominihus accommodatißima,nip in ipa rebeUione mentem prxualere didum eße veil-mus. quod plane contrafe habere,popmodit demon Prabitur.Uec verb ed h£c partitio idem cum dißiit dione iüa eiufdem Pauli veteris, er noui hominis. Huquam enim in eodem homine, pra:fertim renato, vterque homo vetus,cr nouns ex Pauli mente inueni tur,fed deponitur a renatis vetus homo,amp;' induitur-nouus, vt patet ex qs, qu£ fcrippt ad Ephes, cr ad , Coloß. Sunt tarnen omnino, aut certè eße poßunt in homine renato veteris hominis reliqui£. At vieißim

in non

42. Dyfidæi rcfponfib.

in ?io« rfttdto noui hominis aut initia, aut reli^uiH eße poßunt, vel guia chriftifßiritiis in ipßo iam ha-bitare ineeperit, vel q^uia nondum ab eo penitiis rC-ceßerit. îJequeenim renattis is ver'e dici poteü, i» g;/o chrifti jßiritus non plane habitet. Uineßt, vt plus noui hominis in nonrenato eße poßit,qtiam veteris in renato.tion igitur mirum eil.fi nußquam,vt dixi, a Paulo homo renatus in veterem, cz' nouum hominem diuifiis fuif^elegitur.Meminit quidem alibi Paulus ßcribensad Corinth, exterioris, Çér interi-oris hominis,qui non modo in alijs renatis,ßed in ip-fo quoque inuenirentur,verum alio ßenßu,quam hîe faciat.ibi enim Pxterioris hominis nomine non car-nem fine appétit um, vt hie ( qiiamquam hic exteri-orem hominem dißerte non nominat) fed corpus ip-fum, eius'qi vires, cr vitam hanc mortalem intelil-git. interioris verb non mctem,feu rationem,vt hoc loco, fedffiritum, eiusq-, vires ,G~ß-em immorti-lis vitte dcßgnat.Pt htec quidem partitio propria eft hommum, qui Chrifti ftiritu regenerati fuerint.

Arbitror m.e,vir prteltantißime, aliqua faltem ex parte primtc ifti rationi fatisfeciße,quteteamei fententiaampledendadeterrebat. duareiam vlte-riits progrediar. Nam deinde addis,cum Paulus poü deplorationem tant.e miferiie,quam fub perfona fua expofuerat ,foleturfcgratia Deitn Chrifto ,hinc apparere poße, cum de feipfo, tamquam renato,lo-cutumfuiße.Proprium ßquidem renatorum ellgra tiam iftam fenfire, Dicis^,mininiè adinittendam

Dyfidæi rcfpoiifio. 4?.

tßc, ed verba. Gratis dgOj crc. per parentheßm di „ a Paulo fuiße, guemadmodum nbsp;nbsp;nbsp;ajftrmabam,

fum omnia vno contextu cohtereant.

E^o Vf rô adhuc in f lt;lt;nbsp;fam fcntentia, vt non modo ^ratiaru aôlio ijla feparatim reliquo fermoni a Pau lo intcrieéla fuerit,fed etiam vcl ea fola planum fa-fiat,in fuperioribit'i omnibiK,Z7 paucis,qu£ fequutt *Hr verbis, Paulum de feipfo.tamquam regenerato, »on loqui.t^am quôd ais,immo vno contextu omnia foh£rere,qu£fo hic diligéter attende.videbis enim, »ifalior, rtm aliter fe habere, Gf gratiarum aiiio-«ftti liUm nec antecedentibus,nec fubfequctibus ver bisreâèiiingipofe.

Exclamauerat Paulus, Jnfelix ego homo quis me t Hbcrabit de corpore mortis hums t HÎc profeiî à li- lt;nbsp;berator qu£ritur.Quomodo igiturßatimgrati£ d-^untiir ? Certè, qui liberatorem qu£rit, nondum li-beratus eji.çiui verôgratias agit,iam eil libcratiis. Hlt;ec duo nuUo modo coh£rere poftinc. Qumimmo ( vtpote qu£ plané contraria fut) alter um ab alte-voneceßariotollitur ,quacumque tandem ratione liberationem ißam interpretemur. Hoc tu ipfe (vt opinor)fentiens,iftamgratiarumailionem it a inter pretari videris, vt non ad liberationem referatur^ fed ad confolationem,mancte adhuc captiuitate.At-qui hoc efl pr£cedentibus verbis manifejlam vimfa tere, in quibus non qu£rebatur confolator aliquis w tdta captiuitate,fcd,qui ex clt;t educeret,ac libera-w, Qttod autem eodem orationis contextuvnunt

aperte

44‘ Dyfidæi refponfio.

aperte qui£rdtur,de alio vero tacite gratia agattit\. nullo prorfm paóio admitti pote^i. Sed guid deft' quentibitt verbis dicemtiti Ea quippe ab ifia gratii-rum adiemepenitMfunt dipunóta.’Nam,jjuegraM fint a(ia de liberationc,ßue de confolatione tn ipfi captiuitate^ perperam omnino inde infertur^igitut jj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttietite qtiidem feruio legi Dei, carneauMK

« Itgipeccati Sienimdeliberationegratiaiegit,ßbi

ipß his verbis plane aduerfatur, tantum abcQ:,vt ei inde inferri potuerint. Si ver à de confolatione, no ineptißima eßet iÜatio iftai Gratias ago Deo pet Chrijlum, quad in hac mea captiuitate confolatio-ëm accipio.Ergo in mea captiuitate hac,^ hac cX perior,ßue Ergo mea captiuitas huiufmodi eü. Ni' htl profeiló ineptiits, prafertim cum iaanteaidetn reipfa decaptiuitatefua dixißet, vt mox demonftri bitur. bioncoharent igiturvüaratione fequentii hac verba cum ißagratiarum adionc. Nee fo/«”* ipfa non coharent,fed,ne antecedentia qitidem bera coharerc, aperte docent. Curenim ,ß ferma, qigt;t pracedit, beneß'mul iundus fuißet, hac verba,qu^ proximè pracedentibus verbis iungi non poßunt,a‘l dita eßentlNonne,quod hïc dicitur,vt modó attigi' mus,ia}nfupra fatis di{lumfuerat,immoapertiits, atque explicaties ? Quandoquidem fupra latèfue-rat explicatum id, quod hic fub verborum compen^ dio dicitur, GT quomodo iße mente quidem legi Dei feruiret, came verb legi peccati, diligenter expoß“ tum, üumquidfortetßc propter eu,qua maxdiceit-da erunt,

Dyfidæi refponfio. 4?.

Hä cräitt y vt eu fcilicct connnodiùs inferri poßent, l£c diildfuntt }mmoh£cillationem ißam nonpd-»■«ni impediulu. Vix cnim ex eo,qu()d diiiumßt,E- ** go ipße mente guident Çeruio legi Dei^carne vero le- ** [ gi peeeati,inferri pote^,Nulld igitur nunc condem ’* Hittio, ZXe. prlt;efertimßde ipfo,tanigudm regenerd- ’* to,edverbdPdulU'Sdixißet. Quidenim hoc eßetiE goPduluf, gui Chriftijßiriturcgenerdtui fum,mente (juidem f eruio legi Eei,cdrne dutem legi peccdti.

I igitur qui in Chrißo tefu non f ;candum cdrnem.fed fecundumffirittim dmbuldnt, idm nullt ddmndtioni funt obnoxij f Qjtodßftdtim poü edm^rdtidrum ddioiiem diâum eßet, btulld igitur nunc condemnet quot;nbsp;tio, ere. nemo non videt, gudm dppoßtd ißd iüdtio fuißet. Cur igitur interiedd funt verbd ißd, }gitur ipfe,Grc.iilt;tempe quid grdtidrum ddio illd cum feliquo fermone non cohdret, cy' fepdrdtim, dtque, ftdidumed,per pdrentheßm legendd ed. Quod fOKtri omnino putdtum fuißet, niß verbd ißd inter lpfdm,Gr'feq. cdp. initiunt ddiedd eßentAd vero ne putdretur,tdntifecit Pdulut,vt veritut nonßt,pri-ùs, qudm id in ferret, quod mdximè cupiebdt, inter-mßum pergrdtidrum ddionem iüdm fermonem re-petendo ,edverbd ddijeere, qu£ dlioqui tdceripo-tuißent, ex quibus non itd dppoßte, vt ex ipßt grutidrumddione, etidmß nondefeipfo,tdmqudnt tegenerdto, in ijs loqudtur, illdtio illd fieri poted. quie tdmen quomodo rx ip/iJ fidt, dut fieri poßit,in meoferipto demonßrdre tentduerdm. qudmuii du-biiwK

Dyfidæi rcfponfio.

bium non vidcatur, quin Paulus cd m rc potißimiiX^ adgratiarum dL^Hoiicm illÄ tdcitè rejlKxerit.qneWquot; adniodum intelligi potc^ cx med pdraphruß in initi ttm ijiud odaui cdpitts, qu£ in dijfiMdtione med df Chrijlo ßruatore txteit.

Sdtis (nifdllor) d medi/}gt;utdtum eßßlldmgrdti-drum diiionem cum reliquo fermone nö cohtererc, crper parentheßn legenddm eße. üiud iudicio mco , certif^imi'.m eße debet,ex ed foldgrdtiarum dâione \ omntno concludipoße, qutecumque Pdului co loeo de cdptiuitdte illd legis peccdti, mortis dißcrit, ( ad ipfum ntiüo modo pcrtinere .cumßß, vt diélum j fuit, vim mdximam verbis fdcere velimus, ex ipf^ । conflet,Pdulum,cum ißd fcriberet,m ed cdpttuitdte nonfuiße.

Reßondi dd ed,qutetu,Mr cldrißime,dduerfusfe/t tentidm mcdm de interpretdtione totiui Paulini loei ■ ' aperte dttulißi. Nmhc de alia ratione, qudm tdcitè, dum dntithefes illds meds exdmindgt;s,aßers, vidédunt eü,dtque eodem temporeen quo tud feiitétid d med de hominibits per Chriflu regenerdtis différât,con-ßderaiidiem. tiam ,fi hdc in re, quie cdput, e:y fco-plis huius diffutdtionis noßrue eße debet, conuenire poßcmus, non ddeó Idbordndum eßet, vt tn Pduli lo^ co explieando cÓueitiremiOi.ClUdmqudmnon video, quomodo fieripoßit, vt tu tn eo perfeueres, Pduliim de feipfo, tdmquam regenerdto, loqui ,ßnort hcdie, dliqudndo tdndem fententidtud de homing bits regenerdtis d nicrf mirum m modum non difcre-pet, Sed

Dyfidai rcfponfio. 47. pet. Sed iam de tacita iHa tua ratioiievideMtin.

Jta^ue, vt ex reßfonfioiie tua ddantithefesilliit tneds colligere potui, id te vehementer n!ouet,vt ere diiSjPdulum de fe ipfo, tamlt;juam regenerdto,lo(]uif ^uoddpertißimum tibi eße videdtur, in quouis ho^ mine rcndto perpetuam eße/ßiritns^Cf cdrnis lu-ânm, qua pàs eoloribui Pduliis depingere voluerit^ Sed dnimdduertendum e^.primùm, ijîud verifimile quidem videri poße,Jiverbd Pdidi dd eam rem dcco-tnoddri quednt,fed nihil eße,quod id ftdtuere nos co g:dt,ßexdlterdpdrteei:!s verbdnon minusddhominem nondum rendtum poßint dccommodart. Deinde videndum eft,num fortdße dliqud,feu multd dient Paulus,qute dd luildtionem ilium ft}iritus,cr cdr JIM in bonunc rendto minimè dccommoduri poßint. Sed prius, quim hoeftdt, quid de ed luóldtione fentins, diligenter infticiendum videtur.

Ego f.t;iè (yt ingenue ruditdtem me nra confitedr ) «dhuc fententidm hdc de re tuum omnino pcrcipere t^onpotui. Nam quduis, vt fuprd diilumfuit,fatis lt;tpcrtè,immo difertis verbis f£pe affirmes, in ea pu-^naffiiritumfuperiorem euadere, tdmfzi nkbi ed di-I eerevideris,qult;evelhuic fententi^e reftdgentur,vel I wè cdm nouo quodam modo/c fenfu accipiedam, I lt;‘tque interpretandam eße,dcclarent. Sunt enim in-! tcïCiCtcrd ,qu£ hue pertinere poßunt ,h£cverbd i‘td,Verumtdmen fieri non pote{l,quin tdmgrauem « I bojiem dßidue fentientes, non gemant mortifera te- « 1 «IM (xhorrefcë tes,quibui id boft is corum cjjîcit, »*

vtjCr

48. Dyfidæi rcfponfio.

vt,©“ fî totis viribiit m contrdrium nitântur,timm „ f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;curßu impedidntur, dc rctdrdëtur,

Quii, niß dlid tud verbd legißet, vbi in rendtis ßgt;iri tum cdrne fupmorem eße dis, non hinc aperte col- 1 ligi put drei, te 'm ipßs rendtis carnem fßiritu poti-orem ßdtuereivis enim in rendtis pugndm interßgt;l [ ritum, er edrnem inßitiä,edmqtie dcerrintdm,ddei vt homo totis viribus Didboloreßfidt, er tdmenfit pißime hominem id nonfdcere, quod vult,fed impe-dirid reilo curfu,dc retdrddri.Ham quid eß Siepißi , Wf, nißPlerumque i Atqui,ß plerumqueßiritiUii cdrne,dum ludldntur,ßtperdtur,er cedere cogitur, ‘ non dubium eü, quin cdro f^iritu ßt potentior.W-que videris omnino dd rendtum hominem coiiflitu-endum fdtis habere,fifßiritus cum came ludlctitr.id quod etidm,vt oßendimus,ex prima ilia rdtione tud euidenter confequitur,niß quod ibi nihil apparebat de euentu, er credi poterdt, te exißimdre,vbiciM‘ que luddtio ißd eßet, ibi quoque fßiritus eße vi(lo‘ ridm, hïc verb non mult urn de euentu foUicitiis eße videris.immo id euenire non concedis modb,fed pld-né ßdtuis, vt plerumque in ludando fßiritus carne imbecillior appareat.Qtiocircd ifiam j^iritus uidlo riam, quam alibi difertè conßteris, in eo conßßere 1 fortdße vis, vt caro numquam id obinere poßit, vt ßßiritum extinguat, aut ita reprimat, atque debi-litet,quin ßemper homoßtmmo conatu Diabolo re-fißdt. id quod tarnen alibi aliter omnino explicate videris, cum vidoriam a conatu, er reßßentia ißa manifefiè

Dyfidæi rcfponfio. 49.

'mânifeflè difiin^uis^vt ut Hits verbis,Sed potins for n titer tn acic dimicent ,viétoresq;grdtM Y^ei cm- lt;« d^t. Cînoft, vt interdu addiicnr,vt cred!iin,ievi' ce (loridm iftam intclligere, quatenns, modo ßdritm cum cdrne fortiter dimicct, quidciuid dcciderit,De-us ber,ignitate fudvidorem hominem proiinciet,Ct‘, tdmgudm vidorem,vitlt;e coroiid donet.!t^dmç[uedlio in loco,vbi tdmen dlterum iïlud viflorid; genus cum hoc ebiunxiße videris,fic fcribis,Qtii {homo chri/ii te diius)/piritu Dei fudforc dc dudore corpusfuum in « obfequium redigit,ne rebelldns iugumß^iritus plunè « excutidt ,fed potius illud fubigit domdteji hdäenus, ,t ne vis peccdti inmembris rebelldns domüiium obti-nedt,fed, vt dcciderit, dttdmen/firitus vidoreud- « ddt. Ex ^uibus verbis hdtcfententidcoUigi poßevi- lt;« detur,hominem chrißidnum condri,qudtum poteß, ne cdro rebelldns iugu ßgt;iritus pldnè excutidt^ie'ue peccdti vis domindtum obtinedt. ndmßi hoceffece-ritj^uidquid dcciderit,/firitus tdmen viilor euddet. Peccdti dutem vim tune non domindri,intelligere vi deris,cum iugumßgt;iritus pldnè nö excutitur, id eß, ttidmßmdgndex pdrte excutidtur, tdmen non itd dbifcitur, vt cdro fold longe, Idteq; in fcominc impe-ret,dc dominetur. Mitto dutcm,quöd vel ßupidum, vel phdrifdicoßtiritu fdfeindtum eum eße cefes, ejui neget,concupifcentidm tdntdtn clddemfdnèlis infer re,vt merit à omîtes peccdto obnoxios redddt.tjum, etfi verbd tud perfe omninoßgnißcdttt, 'm ipßsfdti-ilis peccdtum dominuri, tumen iuudt hoc loco pro-

d pter

JO. Dyfidæi rcfponfio.

ptcr quafdum ciM circumJlMiof drbitrari, te nibil aliud diccrc voluißc,c/uämfaiilt;rros quoquc in multi} concupifcenti^ vidclinqucre. CogUdui aliquindo, fiumfortdßc (qucmddmodum ex dlijs verbis tuis ut‘ telligi poßc videtur') cum dis, hominem rendtum, qudinuis totis viribus in contrarium nitdtur,tumen ßepißime a reâo curfu impediri,dc retdrdari,Redit curßiis appellatiofte non ipfum benedgerc,fedper[e dlionem quamdam tn ipfis bonis operibits,ßu fdHii intelligeres. Sic enim alibi fcribis,tiihilominus timen moleßeferuitt, (pi/ cr fandii homines) ßbiritii a carne f£pius impediri, ne tanta cum perßediione, aldcritdtcéji, quam vcHent, Deo, proximoé/i infer-uiant. Verùm mox deiecerunt me de cogitationc iftd dlid verba tua, qu£ fie habent, Concupifeentii igitur carnis culpanda edl:,qu£ répugnât,impedité^ bonos de pios conatus fidelium, quod Paulus expli-cat dicens, Nob e^o malum operor, verùm inhabi-tans in me peccatum, Crc. Sapins enim pi/,volentes bonum per figt;iritum inhabitatem in mète ipforunt, nihilominus operdnturmalum.Rt,ß quid bonifaei-unt, non ita tarnen ftrenuè alacriterq;, vt deceret, id exequatur, propter innatam carnis rebellionem. HÎc enim fatis aperte imperfedlionem in bene agendo ab impeditione ilia carnis tn bonis ac pi/s conati-busdifiinguis,cr( quodßitismirari non poßum) non modo perfedlè bene agere ,fed ipfum bene age-re, maiore ex parte,fidelibus adimis.tlt;lam profe^b iüd verbi, Et fi quid bonifaeiuM, CZe. ofiendunt.

Dyfidæj rcfponfio. jr.

Kon aJmodum frc^ucter a ßdclibtn bond fierii^ttan tim,uis imperfeôlè bona.

Qudfo te ,vir cldrißime atejue hnntMtißiire, nc igre jerM, quod iffd verba tuaftepiu^ ad examé a-bquodreuocauerim.'No/t ctiimidfeciyt te vïlo modo accufarem , tabelliséj; obßgnatii ( lt;juod dicitur ) tecum ajeré, fed vt nif alloua ex parte excufarem, fi nondum, ^uid renato homini tribuM, ciuia'iic adi-tgt;tM,fatisperdpere pot ui, Alibi enim id tantum tibi eoncedi veile vidcris,vt homo renatiK interdum pec f et,er nemo fit tarn faiiélu-5,cui aliejua labes peruer fiC eoncupifeentiie non adheereat. Atgiie ad id obti-nendum verba ip fa mea alio loco ficriptaajfiers,in. ^uibiu homine Deo fidentem,er ob earn retn iuftifi-^dtu, iniufiu in feipfo appeliari pofïe affirnto Ji omnia eiu^faila ad Dei propofitam norma exaflè ex-pendantur.Ct' alia mult a in eädem fentent iam dicit.

Quare,vt tota de re breuiter aliejuid died, cum, '^uid tu fentias,fatis percipcre non poßim, aperiam rgo tibifententid ineam,etfi ea cum ex fcripto nico, quod refjionfum mihi dedifli, atque ex ifs,quiiefu pra dijfutaui, non obfeure intcUigi poteii, turn vc-rc) fx diffutatice ilia mea de Chrijioferuatorc aper tißime colligitur.vbi pluribui in locis bac de re diße ro. Sic igitur fentio. Inter hominem Chrifti/}gt;iritu non regeneratum, cr illum,qui eodem ffiritu rege-neratus fit, hoc potißimum intereße, er hanc eße v-triusque ßiecificam ( vt loquuntur ) differentiam, Quod homo no regenerate, cui ad caUfteregnunt d X non

•$2. Dyfidæi rcfponfio.

non piitet äditiM, peccätis 'mplicitM eH, hoc c{l vâ mim, plurium'ue peccdtorum hdbitum habet ,vel, pbi pcccandi occaßone obldtd,d peccdndo nonddeb frequenter dbßinet, Regenerdtm verb nec vüum d-licuim peccdti hdbitum hdbet,Gt‘ßbi pecedndi oced ßone obldtd,vt plurimum,d peccdndo dbßinet.Vro-bdtur hiec mcd dißindio ex innumerdbilibm prope-wodum noui teßdmenti locis, pnefertim verb ex c-pißollt;e dd Row. tofo cdp. 6, dtque initio huim 7. cdp.crtotofcrècdp. 8,crcdp.^. ddfinem epifio-læ dd Gdl.cr ex pluribmfententiß,quie leguntur in prima loh.cpißold. Itaque breuiter nb in co e^ße~ cißcd regenerdti,cr nö regenerati hominis dißeren tid,Ciubd hic nolit,iUe velit bene dgere, fed, Qubd nie bene dgdt, hic verb minime, Chriflm,qui homi-ioh. j, ƒ, nem exßgt;iritu minime natum d cceleßi regno cxclm mat,7.2t, dit, non dixit. Qui voluerit fdcerc,fed,Qui fecerit voluntdtem pdtris mci, is in regnum cielorum ingre dietur.ldem prudentis hominis,qui domumfuamfu-per petram tedißcauit, non eum, qui ipßus pr^ce-ptdfacere voluerit, fed, qui fecerit, ftulti verb,qui fuper hdrenam domum fuam d;difcduit,nb eum mo-db, qui noluerit,fed eum, qui non fecerit, fimilem Joh tf »4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;idem difcipulis fuis dixit ,fuos amicos ip~

fosfore,nb quidemß vcücnt facere, fedß facerent, Jdc, 1. 22. lt;}ntecumque ipfe Ulis pr^ecipiebat. Monet Jacobus, ne, nos ipfos decipientes,ßmus auditores tantum fer monis,fed quid? t^um,ut etiam eum facere velimusl Hon fane, nam adhuc fatis non eü.fed, vt eum fad-amuf.

Dyfidæi refponfio. çj., dwi«. Tempui me de fielet,fi eiufmoditefiimonia fa-cogerere velim,qud; tarnen no minus tibi, quÀm mihi, nota eße feio. Quare al fis affierendis fuperfe-debo,c~ tantummodo tibi m memoriam redigam,ex Pauli verbis manifefium eße,nihil aliud reuera, aut potißimum fignificare,eße nouam creatura in Chri-fto, quam Dei mandata[cruare,vt patet ex his duo~ bus locis interße cottatiSfi. Cor. 7.19, er Gal. 6. if. nec aliud apud eumdem eße, nouum hominem ,fiue Chriflum induere, quam faniie, Oquot; iujli viuere, vt apparet exfinetj.cap.epi/l.ad Rom.crcx cap. 4. ad Eph. Vi 14, atque ex cap. j, dd Col.

Sunt tarnen, vtfupra dtxi,gradus quidam er re-natorum,ernonrenatorumhominum. Qwdame-nim ex non renatis, inter cos priefertim, qui diuiuiC legis cognitionem non habcnt,adecgt; cupiditatumfu-arumferui funt faäi,vt nihil.aliud plané noóles,di~ cogitent, quàm, quomodo eas expleant. Atque ifiorum quidamfunt,qui nullum iam fenfuM,dut di-ferimen habent redi, prauiq;. Quidam verb, fiq; multis partibusplures,quidifccrnunt adhucqua-damtenus intcrreilum, cr prauiem, eorumq;fenfu aliquo tanguntur.vnde fit, vt interdum in explendis cupiditatibus fuis, fefea propria confeientia accu-fari,cr condemnari fientiant.At ex fifdem non renatis fiunt, qni cupiditatibus quidem indulgent,fied in-uiti quodammodo (mente nimirum ,fieu ratione ob irediprauiq;notitiamfenfiumq; vehementem neuti-quam confentiente) vel quia iam longo vfufadum

5‘4* Dyfidæi refponfio.

ƒt,vtßbiipßs ampliùs imperare no poßiitf, nelquii nitlld jßes ddhuc cis affulfcrit alicuius maioris boni, ijuod, rclinqucndis rupiditutibits ,ßitt percepturi, Atquc ißi ij ßent, quos ßub perfonapu Vaul’.ts loco, de quo controuerßtmur, eg^regie deferibit, qui ex diuin£ legis cognitione hdudexilcm fenfutn icqui, at que iniqui hdbentcs,n-:etite ßua ad id,quod aquunt eß,ßeruntur, idq;ßacere vellcnt,[ed viribus deflitu-untur, niß üci gratia accißerit.Htec autem gratia, ßeußauor,Z:r benignitas in Chrißo potißimum nobis exhibita c^l, per quem nobisßgt;es e^ faéba maxi mi cniufdam boni, vit£ßilicct immortalis ÇSquot; bea-Tit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tißim£,ßcupiditatcsabijeiamus. vnde viresfumi-

mus cas abijeiendi, Cr fobriè, iuße, ac piè,in prafeit te hocf£culo viuendi. Spiritum enim fuum Deus E-Epfce.i.v, uangelij Icfu Chrißi pr£dicationi aßentientibus,Cf vit am emedare inflituentibus largitur, quo promißi onesßbi,ßrcßpuißent, in Eoiangelij pr£dicatione ßadas no inanesfuttiras fcntiunt,cr proptereaiant Row.S.ij. Df/lt;m propatreagnoßcunt,crnominant.id eitiam fe beata bnmortalitate a Deo donatum irifßerant, a.Cor.t.îi arrhabonemq; £tern£ illius h£reditatis in fuis cor-Rom.S.i}. dibits habent.ß tarne hoc fßiritu carnisaäiones peri Mar.13.13. mant,Gr adßnem vfque in Chrißi pr£ceptoruin 0-Apo.z.16. bedienti.t perfeuerent, cum ipfo Chrißo'ß opitsfu-Roni.8.17 ^t-it,affligi non recufantes,G''ipfam mortem perpe-i.Tim.z.n ii, vt cum ipfo paritcr euehantur tandem, atque £-ternitm viuaiu.Hic c^i igitur iUeßgt;iritus,fecundum quem nobis ambulandumcü, îaamipf£quoquede

beati

Dyfidæi rcfponfio. çç. bcdtii immortdlitdte j^roniißioncs, vt Mte vidimiK, /pirittis Dei,ra Trytu/xaros t§ GtS, eßedicu/ttur. Hoc/ßiritufit, ut homo ille immorßd cîi mens,cr ratio noßra, lt;]U£ iam per fc ipßa ad benc agendum nos impcllcbât, ita roboretur,cic confirmaur^rt ea, ciu£ velimiis,fdcere ctiam poßimis. Propterea P4« lus Deum preattur, vt Ephefijs concédât, tjuo ipß- E.phe.îjé us jßiritu corroborentur in iiitcn’orcm hominem.E-rut qtiidem homo ifie interior in eo homine,etilem lo CO nofiro deferibit Paulus, quemadmodum ex ip/îus verbis confiât, fed notidum erat ffiiritu, hoc efi jfie aliciiius ingentK boni,pr£Certim verb beat£ immor talitatis,fi diuinis pr£ceptis obtemperaßet, corro~ boratus.Sub ipfia Lege cnim adhuc erat is homo, no fubgratia,ZX idcirco fßiritu iflo prorfus defiitueba tur. Quamobrem diligenter conßderandum efi,alh um adhuc eßegradum fuperiorem hominum non rc~ nutorum, id ed renatis proximiorcm, quàm hic ßt, in cjuo homo iftc, de quo Paulus loquitur, eiî coHo-eandus. tantum abesl, vt Paulus de homine renato Verba faciat. Videlicet eorum, qui non prorfiisfiib ip fa LegefuiK,nec jfiiritu ifio penitus defiitiiuntur, vt fupra attigi. Sunt enim non pauci, qui, Euange^ lij pr£dicatione audita, cum gaudioÇvt Chrijius inquit) fermonemaccipiunt.quod gaudium nonaliun de oritur,quàm ex eo,quod Cf ratio pr£ccptis Chri lii,amp; voluntas vit£ £tern£ promißionibus delciHa-tur. Sed tarnen, quia pr£ voluntatis reßduamalitia velnondum promißionibus ijtis, quantum fatis efi, d 4

^6. Dyfidæi refponfio, acquieucrunt,vcl,cum ab initio dcquieuißen't,vebe*-went er deinde dubitdre ccf:peruitt,non perfîjiuitt i« tcMtdfiozntiW, necfeipfos, quateniu omnino requiri tur, ad ChriHi normä conformaitt.et proptirea re-nati non funt,quamuis ex parte aliqua corum voluit tat reformata fuerit. quod,quemadmodum finej^i-ritu illofaäum non eil,fic fine ipfo perdurare nott poteü,

Itaqtte primat, id eil infmut, renatorum gradiif eorum ea,qiii cognitione,ac jfe diuinorum m Cbri fiopromißorum meutern reformatamhabentesßcX quo etiam renatorum, feu regeneratortvm nomen il-.Fet.t.3. iit,feriptura ipfa tefc, reiüè poteil aecommodart) ficfeipfosdd Chrifii præceptorum normam conformant,vt iure optimo dici poßint nonfeenndum car-nem,fed fecundum jfiritum ambularc,quamnis,tam-quam q,qui nondum chrißianarum virtut um habitat fuitt adepti,non parum difficultatis adhue,atque laboris in bene agendo experiantur ,carne nimirunt nondum bene domita, cr idcirco ffiritui idemtidem répugnante, quam tarnen, pugnainita, ferèfemper fuperat ffiritut, niß,ßquando, potentißimii aliqui- -bat armis carni abaduerfario noftrofumminiftratis, imparatut quodatnmodo adexiguumtemputquaß opprimatur,Gr cedereßt coadut. Non inito autem prlt;elio,fed per inßdiat quafdam aliquäto fepiits nort fuperatur in ißis quidem a carneß)iritut,fed iniuria aliqua afficitur. id eü labuntur ipß, er vel imprudentes, vel mcogitantes a reda via, per quam ine^-dunt,

Dyfidæi refponfio. ^7. dùnijeuitcr, ac parumpcr defleâunf.

Supra infimum ijtum renatorumgradum plu-res conftitui poßent.Scd hic eiiK mcminißc ßitiifue-f it,qui ad rem itoftram, id eil ad ea,qu£ a teferipta fuitt,maxime pertinet.Sunt enim(vt ego quidem ar~ bitror) int er régénérât os, qui habitus funt adepti '^irtutum chriflianarum, idcirco tantum abeil, 'lt;itlaborem,aut difficultatem aliqua habeant tn Chri fti prlt;eceptis feruandis, vt potiùs bene agendo fum^ Kam experiantur voluptatem. V.tenim,fi experien-tiaipfa compertum cH, poßc hominem, citra pecu-liaremDei jjgt;iritusopem,crfine vitlt;£ immortalii eerta vll'a /ße,folo virtutis amore, er longo ßudia ex impudico pudicum, ex auaro liberalem, ex ira-tundo placidum ac manßuetum, er alia id genus ße-tfi, adeà vt in ißarum virtutum aüibus perßungen-^is nonniß deleüationem ßummam ßentiat ,non fané fideo, quomodo ßne diuinifßiritus iniuria negari, queat, ßeri poße, vt homo,cui immortalis vit£ pr£ niumabipfoDeo ßuerit propoßtum,eiusq;ßrma f}gt;es ipßus cordi inßta,ßne labore, er difßcultatc aliqua Chrißi pracepta conßeruet. Laboris autem, firdifßcultatis nomine carnis repugnantiam eiuß-Kodi mteUigo, qua voluntatemüpßam perturbet, ^bi caro in adern cum ß^iritu dimicatura pradeat,, »eeßne vi aliqua tandem reprimi queat. Nonßne L,\at.n.3o eaußadixit Chriflus,iugumßuumßuaue eße,er onus fuu leue.Spes cnim hand dubia immortalitatis,quam earißimis amicis fuisßacit Chrißus, omnia, quätum-

d s uis

jjr $8. Dyfidæi rcfponfîo.

•î-3- uis per fe grtiuiddc dijjicilid^V leuiacr » lidreddit.Proptered dit iohdiines,Pï£c cil enim chd }gt; ritds Vei, vt mdr.datd eiia cuflodidmM, md/idd-3, td eiu!grduid nonfunt. Qaoni.in; oinne, quodnd-»3 turn eü fx Dfo/^incif mundum.ct hiec eü viilorid, »3 qud’ vindt m!indu'm,f!dei no/lrd.

itdijue, vir cldrißime, ctß tn dliter fentis:, ego tdmen nihil dubito,guin indliquibm ex Chriftißdc^ ItbtK in b;lt;c vitd pugnd iUd inter c.:rncm, CT f^iri-turn eeßet, idm pleneßnritu doniindiitc, e:^ cdriie cum ipfo mditut confer ere non dmpliiis dudente. Hoc enim, vt vidimus, experientix,rdtioni,cr fdn durum litterdrum teßimonijs vulde eil confentune-um. nec vüu cuußd eil, cur dliter fentire debeumud'. N^tnt quod dii,lult;!ld perpetud opiii eße,vt beneßeio Deifuperiores euuddmttf,rogo te, vt puuBi/fermc-cumrdtionem i/ldm expendds.Quid enim An non beneßeio Deif uperior euußt is, qui per Dei ßiri-tum ßrmu ßgt;e immortulitutis dondtus cdrnem fuum debelluuitiNonne hic multo muius beneßeium uDeo dccepit, quÀm is, qui ddhac cum eu bellurt cogituri duàdßdicdsnihil eße, quodud propoßtu noßrum dttinet ,dDéo vel fumrnu beneßciudcceptße,niß quis id plunè ugnofeut, er fentiut,vcrißimum id eße cbßtebor. Sed interim djßrmurc non dubitdbo,eum, qui Del beneßeio curnem fuum debelluuerit,non mi-tiùs beneßeium ißud u Deo fe uecepiße dgniturum, er fenfurum, quum is Dei beneßeium ugnofeut,crquot; fenti(it,qni,cum ipfu dimicuns,eum idemtidem fupe-

rut.

Dyfidæi refponfio.

Mt. Immo vcrô nidgis. QuienimdimicctiiJo fuam wncm fuperat,in fitin opbiioucin facile adduci po-tell, vt non Dei jfiritu adiunâti^fed Cua dili2,cntùi, amp;nbsp;curd,fuis(ii viribiitid ipfe pra/lct. prlt;efertim funi, Vf dnf c dixi,coirpcrtum fit,homines ipfos ani~ tiiales quafdam cupiditjtcsfuas fola vi rationis non fepriniere tdntùm, f-d ctiam prorfiis debclldre. At '‘gt;erà,ijui Citratm nuUa in re ampliùs vehementerß-birepugndntem habet, cmto id mirum pldiiè videri foßit ,ßnguldri Dei benefieio fail um id fuiße, ag~ nofeere compellitur. ^uod e:^ manifeflè ipfefentit. Rc c/iim ipp experitur, non alia ral tone id fdäunt tfe,nifi propter frmä/fern vita: immortalis, lt;juam Hüüi humana curd, nulld indnßria cordibiis noftris iitdere potell ,fed diuini ßriritiis donum eße neeeße eß. Ndm,ß (juis obi)cidt,ifl um quogne, guia fiepiß finie,dtgue dcriter anted cum cdrne fua bellumgef-ferit, exiftimare poße ,fe diligente cura, er viribus fuis earn tdndem debellaße, Re/fondeo primum, nibil impedire, guominus Deus nonnumguam, leid ^dmodum antécédente pugnd,cuipidm,vt carnifuiC plenèdominetur, concédât.Quinctiam er facra hi-fiorid, er perpetuo vfu tefte,afßrmdre non dubito, ficpius ßeri in chrifliana rcligione, vt guis breuißi-»10 tfmporfjCr guaß hora: momento ex mdlo bonus pdt, foq; peruenidt,guó in difciplina vix dn-norum multorumßratio perueniri potcH, Deo ni-mirum ßatim ab ipfo initio tanta vt ffiritus, nbsp;nbsp;ffe

Wi (etern£ cuiujfgt;iam cor replentc, vt niiHo certa-mim

lt;îo. Dyfidæî rcfponfio.

mine ali^udntô fupra infimum regenerdtionisgrd--dum afccnddt^V proinde néegrduiter,nec ddeè fi'C quenter iüi prteliddum ßt,vt dd eum grddum,qucn dirimus, peruenidt. Deinde,etiamft nemodd ijliitu grddum perueniret, nift prias diu, multumcj; curt cdrne fud dimicaßet, tarnen, eeßante pugnd, fdcili' us iüi eßet Dei beneßeium dgnoßcere, cum non din-pUuSyfe aliquid prteßarc,filt;ßficdri poßct,necprd-fenteßuilaborisßenßit,quominusßbi ipßnihiltri^ bueret, mpediri,ßedßolum Deifßiritum cunddßi^ cerc,dpertè cognoßceret.Vtcumque ßt,illttd certiß mum eü, ißum, qui dltquando pugnauit, ea omnid expertu eße, qua; experitur illc,qui ddhuc pugnat,. non dutem contra. cr,ß ex ipfd pugnd Dei beneß dum dgnofeitur, iftd dgnitione non poße ißum de^ ßitui,qui non nißpugndndo,eö perucnit, quo alter nondum peruenire potuit^_

ltdque ßc omnino ßdtuo. Qjiöd in plerißjue re^ natif hominibuf carnis cum ßiiritu pugna perdurât, id non idcirco ßeri, quid ita oportedt,neqi hoc vUO' modo Dei conßlium eße, fed propter humanam in-bcciUitdtem ißud euenire, Deo interim f trio pnei-

I to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perfeâißmus, quemadmodimt,

tf, ipfcfdn{tuf,dc perfedluf cÆ.

Nfc fanè video ( vt hoe etidm,qudß pertrdnßetis, dicdm) cur tant opéré dicer e, aut cogitare exhorre-feamuf,fieri poße, vt quis 'm bac vita diuini /firituf ope, eô tandem aliqudndo peruenidt,vt Deipr^ece-ftis perfeélè obcdiat.Hum,quia id Do Jfiirituf prit ßare

Dyfidæirefponfio. 6r.

fldrc ncguedt f At^ui primùm iftud afjfîrmdrc impi-Itm pljnè vidctur.Deinde non proptcrea dininM/jgt;i rituivlliiiniurid dfficerctur,etidniß plmilli tribue-retur,^udm poßit efJicerc.Num,c]uidpericulum cjl-, ne'ijuis fnperbidt ,amp;',fe perfeâumidm eßeautu-tndiis, Del mi/cn'corJw fc non indigere,ßbi perfud-dcât ƒ verian,t]ui tdlcsßui!t,vt ße perfeâos eße crc-ûMt, cum nonßnt, n£ ißi hdud leuiùs errdrcnt,ß perfndfiim hdberét,neminem tn hdc fitd perfcilnm eße poße.Eddem cnim raticne feregenerdtos eße pu tdrent, citnt tdmc« non eßent. Immo tctntô grduiùî fTwrcnt, qudntoßne regenerdtione verlt;t, non du-tern imagindrid ,fdlM ncmini contingerc poteR, dt ßiie vera perfedlioc poteR.Kec verb video^quomo-do i^uis,guduii,pcrfcblit fe dei/ßiritus ope eudjißc, erederet,tdmenvelfiiperbire,velDei mifericordidfe non egere, ptitdre poßet, cum idm ißdm perf 'edlio-ncm ipfenonfuis viribM,fed diuini jßiritM auxilio dcceptdm referrct,cr,vt Dei mifericordid indiged-ntiK, fatis ßt,dliqudndo vel minimd quidem ex pdr-t^imperfedlosfuiße.Huc dccedit,qubd etidmfi Dei mifericordid, quod dttinet dd pcccdtd delendd, is non egeret, qui per tot dm vitdm nihil vmqudm pec-(^ßet, tdmen in co Dei benignitdte illi opus eßct,vt

* nbsp;nbsp;morte libcrdretur,ßue Dei benignitdtem in co d-

gnofeere cogeretur,qubd lt;t morte liberdndus eßet^ eum immortdlitds Deißnguldre donumßt,cr ne il-lis quidem debitd,qui numqudm deliquißeitt.quibus trndem cbßtendum eßet,fcruosfc eße inutiles,qubd L«f.i7.*o

Cd

^2. Dyfidai rcfponfio.

ea fccißent, quafacere dcbueränt.iium t^ndetitiJquot; circo a fentaitid ißd pcrfedionii in hac vita penb tM ahhorrctidum eSl, qjiia periculum fit,ne quiiit ‘ fuafalute dejjgt;crct, cumßc mninè pcrfcilum (ft fenferit t Atqui longè aliud eil,hominem in hac viti perfeélum in mandatorum Dei conferuationeali-quâdo euadere poße,cr,vt enadat, neceße eße. ßrt filter non video,quid mali ex opinione iila cotifeqi^^ poßit. Immo non video, quomodo ex contraria feitquot; teiitia, quod h£c videlicet perfcHio numqiiam vllff i modo in hac vita contingere poßit, id ßaltcm malt neceßario non proßcißcatur, vt nemo perfedut eßt ßudeat,aut conetur. çtui^mim vmquamidcotiabh tur, qiiod ßeri nuüa ratione poße, perfiiaßßimiittt habcat i Studio autcm,cr conatu i/lo fublato, noii facile esl dicere, quot mala in chriftiana religiont confequantur, in qua non progredi (vt ille dixit)r(quot; gredi eü. iüud non rcticebo,me perfßicere iiondum poße, quomodo dcUäa eorum,qui ad perfetlioiiem in hac vita totis viribw non contendunt, non potiiii ex animi malitia, quam ex carniifragilitatc proucquot; niant,er ob earn rem, quomodo ipforum veniamißi ßierare poßint.Non reßiondeo ad teftimoniafacraquot; rum litterarum,qu£, perfeélionem iftam hicnulto vmquam paéîo dari poße,fuadere videntur,quia Cf id nimis longum eßet, nec mihi veritate cotitrariae fcntetiti£ ad id, quod quairo, probandum ed oput, tametß de ea, dum aliud ago, aliquid mihi dißereUquot; dum eßc,putauerim,^iam ne ij quidem inter renatof, in quibuf

Dyfidæi rcfponfio.

gt;k^«iL'5, amis cum fjyiritu pugnd 'et ceßduerit, ßeri poße dio , perfetli pldiiè d me conßitiiuntur. Adhuc enim Idpfiis per incogitdntidm,cr impruden tidm fupereße poßu/tt, cr i„ totd ipßd mdiiddtorum Dci obcdieiitid dcfcâus quiddm. qutc, licèt illis non i»3pHtentur,uitid funt tdmen, nec cum pcrfeilioiie »liowoJo conßftcre queunc.

Hdbes, vir eximic,mcdm de hom’mibus regenerd-tis,cr non regenerdtis fententidin.ybi 'eidcs,me re-generdtu ilium etidmeße dffirmdre,cuius cdro cum /ßiritu luéldtur, modo Jpiritus ddeo frequenter ßu-perioreudddt, ddcoq^ 'eigedt, 'et meritô ißum non fecundum cdrnem,fed fecundum ßnritum dmbuldrc dici poßit. quod ex eo potißimiim cognofeitur, /î ftuilumßt peccdtigenus,in quo ipfeßue 'eolens,ßue nolensßiie quid peccdto dele0letur,ßue quid longa 'eßt dlu'ue rdtione trdhdtur, mdnedt, lt;lt;tq; perßfldt. C^ui dutem eiufmodi non ßt, id eft dd httne fdnäi-tnoniagrddu non peruenerit,eum mMiime rendtum eße. Si tu hoc ipfum ßentis, quidquid fententi^no-ftra in reliquis difcrepdrepoßint,fdtis conitenîmi«. Sed quomodojß itd fentis, Pduli locum, de cuius m-terpretdtione qult;erimus, de regenerdtis dgere con' tendis,cum ipfd luce cldriusßt, in co eum hominem deßeribi,in quo euro dut femper,di(t certè p/eruwiq; wentem fupercti Etenim i/ omnes loci,quib:is e^o d~ lios, qui de regenerdto homine loquuntur, oppofui, id apertißime dccldrdnt.l^dm quid optis eft itd Idbo rdre,vt loci,qui in ip/îj verbis manifeßeßbi dduer-fdntur.

04« Dyfidæi refponfio.

fintur,aJeà vt magMaduerfarinonpoßint, eonciTt^ entnr Ccrtc citiùs ignii cum aqud conciliabitur,vt jîîüX f:;'i:bimif.Q_uid,inqudm,opiK eii in cd re tctn-topere Idbordreii^um fortaßii h£c veritdt,quàd in homine rendto cdro cum jßiritu ddhiic luHetur, dut luüdri poßit,ex hominum opinione pcribit, niß ont Jtino bic Paulilocm de rendto homine loquatur ? Atqui verity ißd non eßet, dut certè, earn eße non conßaret,ß ed ex hoc tantum loco coUigenda eßet, quem tot viri eruditißimi cum hoc ipfo noßro, tum verb antiquioribuf f£culii aliter funt interpretati, qui tame de renatis hommibui hoc idem fenferunt, quod nos fentimus. Nonne potius id mali ex interpret atione ißd, qu£ hodie communis videtur,confe-qui pote{l,vt credatur, hominem renatum eße, modo fecundum mentem fuam velit reflèagere, quam-uis reipfa in prauitatibus degatilmmo quid dico Po-tell,cum certum ßt,iam id confecutum eße i Neque enim Pauli verba itd obfcurari vUa interpretatione poßunt,vt tandem id,quod apertißime dicunt,i» le-gentium animis non obtineat.Atque iam (ßplacet ) ioci huius verbd iUd omnid,quibus alia aliquorum lo corum de regenerato homine loquentia oppofueram ßngulatim,atq; eo ordine,quo fcripta inueniuntur, crame digeßafucrant,paullo diligcntiùs expendd mus,er quid tu,vt vtraque concilies, in medium at-tuleris, examinemus.

Primum igitur hoc loco dit Pdulus,in homine ißo, de quo verba facit, peccatumper occdßonemlat£

Dyfidæi refponfio. 67«

operatumfuißc omnem cupiditdtcm,fcu con~ ciipifcei}tiam.Quo}nodo(^i]Ut£fo)his verbis tä/ita vis adhibcri poterit, vt inde tandem hlt;icc fententia non erirnipat^Hominem iftum vehementer conenpifeeret Verum, quicumepue vehemeter cocupifeit, is reipfi (quidquid mens eins contra fent;at)in prauitate de-git.Lex cnim,vnde omnis reäitudo petenda eil,con enpifeentiam diferte vetat. ^^am de hac ipfa faltem concupifentid, quam Lex non minus, quam turpid quddamfdäd, nominatim interdicit,loqui Paulum, antecedentidverbd aperte docent. Seddegrauiore ftùffi concupifeentLi eumloqui, idfortaße indicat, quod htec verba ad ea reldtionem hdbent,qu£ paid-Io ante dixerat. Cum cnim eßemus in carne, paßio-nes peccdtorum,quie per Legem erant,operdbdntur inmembris noftris,vt fruilificarent morti.lUud cer tum e^l, in modo recitatie verbis non de peccatifo-wite ( quem appellant ) fed de ipßs peccatis,non de eo, quad in renato hominc adhucßt,fed de eo,quod propriüßt hominis non rcndti,omnino agi. ]d enim cum ipfa verba per fc propter prima illd,Cum cnim in carne eßemus,turn, qua: flat im fequuntur,pcr/}gt;i-cuèdcmonflrant. Liamque per apertam antitheßm fubiungitur,t^unc autêfolutifumus a Lege, ei mor

tui, in quo detinebamur, tta vtferuiamus i« „oHitd- “ teßgt;iritus,Ctnoninvetußate litterlt;e. Quôdverô “

tgt;erba, (ie qnibus nunc agimiis, ad fuperiora illa re-ferri debcant, ex co intelligi par e{l,quôdca verba, Quid ergo dicemuslLex peccatum eülCfc.cum qui ce

66. Dyfidæirefponfio.

tiw ipfd cohérent, ab eisq; pendent, eb finedubh referuntur.çiuiti enim dixerat Pauluf,cim in cttrtte eßemiii,dffeituf peccatorum, qui per Le^em erant, operettas fuißc in wembris noflris, idcirco,vt tetcitt »» obijeienti rc/lgt;onderet,intulit, Qjtid ergo dicemuf! »5 Lex peccatum eü i Quad fane diligenter cH obfer-uandum.'t^dm vel cx boc folopletnißimum ßt, Pentium tato eo cdpite fub perfonafud nuÜo pdä:o de fe ipfo,tettnqudtnregenerdto,loqui. Qudndoquidem, vt oßenderet,eur,cr quomodo per Legem in i/s,qiii ddhuc in cdrne funt, in quorum numero mdnifeße, ße non eße, dit, peccdtorum dffeäus dgerent,dtqite nigerent, qudmuis Legis ipßus culpî id non ßeret, vt, inquam, hoc oflenderet, ed omnid dicit, qud de feipfo dicere videtur. ltdque, vt dd rem rededmus, 3gt; verbdiftd,Peccdtum operdtum eft in me omnem con 3, cupifeentidm, nihil dliudßgnißcdre videntur,qudm E^o peccdtorum fum plenus,cr in ipfis peccdtis de-go. Ciuontodo igitur cum verbis iftis ed concilid' GdJ.L 24. rt poterunt, qu£ dlibi d Pdulo dicuntur,Ciui du tent ßunt Chrißi,cdrnem crucißxerunt cum dffeblibiis, 93 er concupifeentijs, itd vt de eodem homine vtrdque 3, dicipoßiitti tJumfortdße(vttucondrivideris)ß dicdmus, Mt his perpetuum ßuditi reprimendte con-cupißcentiie,m iUis verb cöcupifcentite rebcllioneiit deferibi i At qui Cdrnem cum dffeblibus, Gr concu-pifeentifs crucißxiße, nuHo modo ftudiu, feu coni-tum dliquem perpetuumßgnißcdre poteH, cum id, quodfdüum idmßt, non id, quodßdt,dperti decU

Dy fidæi refponfio.

WtjCJ” Crucißgereipfutn perfe, etiittnjtin pfiefen-ti tempore dicatur, non fludium tantum, dut cond-tim ,fed effeâum quoque ipfim crucifigendi dnte oculos pondt. Quæ nuHo modo cum concupifcenti,e rebeUionc ,ß cd eiufmodi fit, vt rcprimi nou quedt, dut certè non réprimâtur,conuenire poßunt,vt pote quie inuicem prorfut dduerfentur. De huiupnodi dutem rcbeUione dgi in verbis ijiis,Peecdtum operd- te tu« eSl in i«c omnem concupifeentidm, iam demon- tt firatum eS. Tdntum verb dbeü, vt hi duo loci itd, concilidri poßint,vt dd vnum eumdéq; hominem dc-commodentur,vt multo plus cotinednt,qudm in con trdrqs,feu contrddiélorqsCqu^ vocdnt) requiritur, Veccdtum enim operdri in dliquo omnem concupi-feentidm, pro fuo contrddiélorio hdbet Peccatum non operdri in dliquo omnem concupifcentidm,fiue Peccdtu qudmpidm cocupifeentiam i« dliquo non operdri. Poterdt Pdultts de Chriftidnis dicere ,nt4-1dm concupifeentidm in ipfis dominari, crfdtisfu-ißet,plusq; etidmnum dixißet,qudm dd contradiâi-onem ijldm requirdtur. Sed hoc non contentas dixit, eos cdrnem ««n dffeilibus, Gr concupifeentijs crucißxiße.Ex quo potiiiscolligi poteft (cr fdnè id verbd omnino prie feferunt') in hominibus chriftidnis nuUdm dmpliùs pugnam cdrnis cum /piritu eße, G' plane in ipfis prauos dff'eäus,ac concupifccntiat eße extinâds, quam vt vHam vehementem carnis re-bellionem,quie reprimi non poßit, in chriftianis ho-tninibus adhuc remanere poße,ijs PduU verbis audi-

e a

68. Dyfidæi refponîio.

tis,quifqudm ampliùs fu/^icari queat.VermntdnKlt itd locutM câ Pdului (yt ego quidem drbitror)qMit in quolibet homine chriftiano ita dominatur fpiti-tiii, cr itd mdli cdrnis dffeélui, Cr concupifcentitC reprimuntur,vt non multà dliter fit^dcß cdroynd'q; cum ipfd mdli dff'eihUj^r concupijcenti£ extinilfi eßent. Qaod eôlibentiuseumfecißeexiftimdndunt ell,ut chriftidno homini hue contendendum omnino eße^interim dpertè doceret.

IL nbsp;nbsp;nbsp;Pfr^/ï Pdulu'i,Cf dit,in homme,de quo fub perjo

ndßud verbd ßdcit,peccdtum reuixiße ddeô,vt illunt occiderit.I^on poßunt dutë h£c Pduli verbd dd con-demndtionem ex Lege prouenientem referri, qudß hic Peccdtum dnted mortuum fuißc, cognitd dutem Lege reuixiße,idem fit,quod Peccdtum dnte Legem nonfutße 'mputdtiem,nec porrà mortis condemnd-tionem hom'mibus dttuliße,po^ verb fiuiße,cr morte dignos hommes effeciße.lfidm enim Legis vim,dt que eßße{lum,fi quis reße dnimdduertdt,numqudm toto hoc loco confiderdt Pdulus. Sed neeeße ell,'Vt dd mdlee cupiditdtis dugmentum,Gr reuiuifcentidm qudmddm referdntur, per qudm fit, vt homo interi-re did poßit, cuius verd vitd 'm rdtionis reito vß«, inep mdlis cupiditdtibus minuendis, dtque ex dnimo fuo extirpdndis confiftit.Adde,qu()d,vbi mdhe cupi ditdtes,Gr peccdtd vigent,ibi mortem imperium fit-Ro. 13. tim exercere, neeeße eH. Stipendid enim ( dit idem Pdulus ) peccdti mors. Nlt;lt;m O“ dnte 'm eo loeo, dd quem, vt dixi, vniuerfus hie PduU fiermo refertur, diäimt

Dyfidæî refponfio. Cg.

fuerM Ad fruäificMdum morti, id^; tarn- “ ^uam proprium eorum, qui d peccdtorum dffeäi-biiifupcrdntur. Quis igiturdubitdrepote{l,qu'm bomo iftc,de quo Paulin loquitur, a malis cupidita~ tibm vincatur, zr in ipßs peccatis viuat i Aut quo-rnododchoc codcm hominc poterunt ea dici, qux de homineper Chrißum renouato fiiperiore cap. fcribit idem Paulin,affirmans,m co cruciftxiem fuiÇ-fe veterem hominem, vt peccati corptn dejiruatur, ßtie aboleatur^ no autem Eneruetur,vt vcrtit Beza. Ndm nec verbü gracurn Ka.Toi^'y^'p vUo modo neruare ßgnißcare potell(etemm ß etymologi£ ra-tionem habeas, quam plurimùm ßbi fauere Beza o-pinatur, omni prorfuf aüionepriuare ßgnißcat^cr apud eumdcm Paulum, euim quodammodo proprium efl verbum ißud,vbique ferè Abolere ßgnißcat. '’t ofiendunt hi loci Cor. i. v. zS, Gr cap. 6, v. ij, Gr cap, t}, V. 8. IO, Oquot; n. Gr cap. ij. v. 14, er t6, Ephef. z.v.tf, z.Tim.t. v.to,t.Thcß.z. v.8. i« quibiK omnibus ipfe Beza, qui Eraßnum, tamquam vim verbi non rede percipientem,aut exprimctem, quad hoc loco,de quo agimin, Abolendi verbo iUud fertißet, reprehendit, ipße, inquam, Bf?;d i« ownt’ bus prlt;edidis locis Abolcdi verbum inßua interpre tationepro eogræco verbo repofuit.quibus adde lo tum iÜum Heb. z. 14. vfciidcm cumfecißereperies.

Ait igitur Paulus, in homine chrifiiano veterem hominem crucißxum ßuiße,vt peccati corpus,id eil pecc4tum aboleatur, vel potius Aboleretur,

Cf vt Erafmus

7©. Dyfidæi rcfponfio.

vt £rdfmM,lt;jurm Tigurini^zr alij fecutifuitt,wter‘ prêtât ut eli.cjuod nuHd prorfui ratione ci uccommo ddripoteR,lt;jui in peccdtis dcgit, quomodocumque „ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tandem inipßsdegdt. ninefd(lume^,vtidem'B(‘

Z‘( utibi ,fud noua interpretdtione non contentiii, ’ dddiderit, a Pduloeo loco non deferbi fandificdtio-f‘‘S‘ nofram, qtialii mine ed, fed qualit tandem f-nï in alterofteculo. Uliror fane hominem,cum ver-*• ba iUa,quxfubijciuntur,'Vt vitra no feruiamiit pec cato, ad prtefens temput Pauli verba referenda eße, aperte doeeant. Sed pricterea Paulut ibidem paullif pod docet, chrißianum hominem peccato mortih urn eße, peccatum in ipfo nonrcgndre,qult;eßmi liter numquam de eo diei poterunt, qui in peecatis, quint umuis inuitut,manet,quemadmodum eum mi^ tiere,neceße ed,in quo peccatum adeo rcuixerit,vt eum interemerit,ßeut antea a nobis oßenfum ed.

Quocirca nullum hic (nifaüor) tua iüa conci-tiatio,quam vrgere plurimùm videris,locum habet, quôd nemoßt, qui non peccet, cr peccatum, duM hîc fumus, perpétua in nobis inhabitet. t^am aliud omnino ed, adhuc a peccando immunem non eße,i-liud a peccato reuiuifeente occîdi ,priefertim hoc loco apud Paulum,qui,vt fupra indicatumfuit,qua-tenus de reatu mortis toqui poteü, non de co redtu loquitur, qui ex quocumque uel minima peccato prouenit, nam is in ijs quoque locum habet,quißne lege fuut, fed de eo, qui ex eo prouenit, quôd quis, cognita f malis vndilt;^ cupiditatibia repletur, ipßsq}

Dyftdæi rcfponfio. yr.

ipßs^h wcntf licèt propter eamdem Icgis diuinx co gnitionem répugnante, obedire cogitur. Hic reattit tiumquam aufertur, niß ißa cupiditatum malarum obedientia ceßet.lüe uero Dct mifericordiä,etiamß a peccado penittis non ccßetur,femper auferri con-fueuit.

Sed quid dicemus, quid Paulies hominem ißum, 11 k carnalë eße dicitl Ojtii hic aliud int eiligere pot eil, 5«itin wi eo carnem potiores partes habere I Ex ma-iore enim parte,vt omnes norut,vnumquodqÿ appela Hatur. Quidporro eo,quodiftihominitribuit,car-tialem eum nominans,magis aducrfaripotell,quàm adeô carnalem non eße, vt, ne in carne quidem eße, quis did poßit. Atqui ZT exfuperioribus verbis il-lis, Cum enimeßemusin carne, GTc. crexijs,quiie “ ßripta funt v. 8,0quot;«». nbsp;nbsp;nbsp;cdp. perßricuum cß,ho

minem renatum Gr veré chrißianum,in carne ampli ùs non eße, a Paulo did. Ex pnediilis autem pat et, diflindioni îüi tutelocum non eße, Qucgt;d,ßcarnem vitiatam conßderemus, poßunt renati homines car-tiales vocari,ßn autem ßiiritimi, qui eos regit, fßiri tuales. i^am,ß ab ijs,qua potiorafunt,denominati-ones ducutur,in renato autem homine adeó caro de bilitata e{l,vt is ne in carne quidem eße dicatur,eer t'e non poted homo iße vllo modo carnalis vocari. tttuipfe aperte conßteris,regeneratos,jßiritualei lt;lt;ßiritu,non carnales a carne vocari.üam quod ais, diuerfarum rerum refßedu duo diuerfa nomina vni teihnponipoßeßd tunc virumeßeputauerim,cunt •

e 4 diuerft

72. Dyfidæi refponfio.

dinerfiitld nomina reuera non opponuntur, nee aliter um ad alteriuf di/iinólionem vfurpatur, vel, eti-amß alioquinopponantur, tune tamen propter di~ uerfamaliquam rationem minimèinterfeopponidi ci poßunt. Tuis ipßus exemplii vtar, quibui, Paulum pro rationii diuerfitate diuerfi loqui folere, de monjlrari poße arbitrarii, vt interim,quid momen-ti tn tota hac dijjmtationc habeant,diiudicarepoßi-mue. Lex (dj5) aliquando a Paulo inftrumentum vi-t£,aliquando mini)lra mortis vacatur.Quamquam autem non memini ine legiße, vbi Paulus difertè Legem inftrumentum vitie appellet,cr hic in ipfts verbis tota vis dif^utationis eft,tarnen demtis,ipfum ita locutumfuiße. Idm verö hic vides,Paulum de Lege (f«o quidem diuerfa aßerere,^^ qu£,fimplicitcr di-ilaßnuicem opponi videntur,fed qute tarnen reuera non opponuntur.quippe qubd diuerfa ratione dican tur. AppeUatur Lex miniftra mortis propter euen-tum. Cum enim homines cam non feruauerint, Legem autem nonferuantibus mors debeatur, meritô, mortem a Lege aUatam fuiße, euentus ratione did poteft.Appellatur^dem, aut appeUari poteil vitte inftrumentum,fed propter confîlium,quo lata fuit, idcirco enim lata fuit Lcx,vt bomines,eam feruado, viuercnt. Quarc alia praterea quada ratione vtra-que ifta appellatio Legi conuenientißima cH, cum Oquot; vitam,cr mortem fecum afferat. vitam ijs,qui tffagt;fi fer uauerint,mortem autem iis,qui nonferua-aerint.verùm de jfiritualis,c:r carnalis appcllatio~ nibus.

Dyfidæi rcfponfio. 7j.

hominibtii tribuit fcripturdjCjUdtenin fei licet ffiritudlem hominem non dnimdU ,fed cdrndli opponit, idem did non potcil.Qudndoguidem du£ ijiic dppelldtioncs non tarn ffecie, c^udm rcipfd,om-nino inuicem dduerfdntur,cr alterd ad altering dif-fercntidm,Gr exclußonem (yt itadicam^vfurpatur. Spiritudlii enim nomen jfiritu carne potiorem,Car Udlii vero carnem/firitu potentiorem eße déclarât^ 5«« (i«o fim,ul in eodem homine eodem tempore nul~ Io nodo itittemripoßuM.Atqui,ß dißindioiüa tui di rem pertinet,ncceße ell,vt vnwn cudeméfi hominem, eodem tempore cr ffiritudlcm,cr carnalem i Vdtilo appcllatum fuiße velii.vt quidem fatis aperte iieii.oportuißet te (vt quidem mihi videtur)aliquo exemplo vel apud Paulum, vel apud alium exfacris feriptoribut probare,interdum Carnalis nomen Spi ritudli non opponi,aut duie tibi diuerfa; diflinóllt;eq; carnalitates ( vt ita loquar } dua: item his oppofitie ßgt;iritualitdtes ex diuinU litterii oflendenda; crant. Ex quoconflaret,potuiße Paulum vni eidemqi homi ni, eodem tempore Carnalis,Spiritualis,qua-tenus Cdrnali opponitur ,appcllationcm tribuere, aut fdltem,ft id minus exfacris litteris oftendere po-teras ,rdtione aliquamanifeßa,Paulum id facerc potuißc, confirmandum tibi erat. Quamquam in fa, erorum feriptorum verbis interpretandis, nuüo e-xemplo adiuuante,immo omnibus exeplis repugnan tibtis, fold ratione niti, periculofum admodum eil, nec vIJo admiUendum,nifi rationem ipfte e j faerte

74* Dyfidæi rcfponfio.

fdcr£ litt er £ fuppcclitent, idq; it a euidenter, i^t noti jninùs ccrtd quodammodo ßt, tjuiim ipfd principid Wdthemdticd. Quod profedà hîc euenireiion vide-miK liuüd efl enm omiiino rdtio, ncdum exfdcrif litteris mdnifefiô petitd, qu£ fuddedt, vnivm cunt-demq; hominem,eodcm tempore cr cdrndlem,Z^ßi rttudlem,qudtenuf cdrndli j^iritudlis opponitur,no mindripoße, cum (vt didiim eiî) pdldmßt, ex md-iore pdrtcvnumquodgue dppelldri, Cdrndlemdu-tem hominem Spiritudli opponi certumßt,id(ii tdntùm modo,dtque rdtionc.Cum alibid medidum fuit (ndm hoc etidm pro exemplo eße potcrit) poße eumdem hominem, eodem tempore iuflum, iniu-ßum dppelldri, idproptered fddum efi, quèdeT fandis litterii docentibuf, ZT ipßd munifeßd rdtio-ne duce,videbdm,duplicem iuflitiam,dupliccmq; in-iußitid ßdtui poße.Sdcr£ enim Utter £ cidem,quem iußum,quid iußd operd fdcidt,dppeUdnt,iußitid im putdri dicuntßne operibut. Rdtio item oflendit, e-um, qui Dei pr£ccpttim dliquod vel minimum f^re-uerit,fcu quomodocumque non conßeruduerit, non poße cordm Deo, pr£ßertim,ßii ßummo iure cum ipfo dgere veUt,iußum dppeltdri,At cordm homini-but, dut etidm cordm ipßy Deo,ß rdtio eiat ergd hu tndnumgenm decret£ benignitdtis hdbedtur,eum iußum diet poße,qui iußefddis itd dbunddt,vt iniu fié fddd vtx in ipfo dppdrcdnt. Nec tarnen ex ißd tned diflindione vüum fdcrdrum litterdrum locum, bçminifiufii^vel iniufii mentio ßeret,ßm inter-

pretittui^

Dyfidæi refponfîo. 77. pretatw/ed tant!imodo,vt diilü cr:,gaomodo idem iomo eodem tempore cr iu/iiif,cr' iniufiits appelld^ fi poßet,oftendere volui. Sed iam dlia tud exemple perpenddmM. Dicis enim, Pdulum modo populu I-frdeliticum ext ollere,pr£cldrißimisq;orndre elogi-K, modohumiliter de iüii fentire, de pricdicdre, i~ demq; db ipfo fieri dis, vbi circueißonis mentionem fdcit. PdulM cum ifrdeliticîi populum Idudibus or-ndt, non ed dicit, quie cum ijs vllo modo pugnent^ de iüo ficribit^cum humiliter de eo fentire vide-tur. Siquidem in eo nihil dltum de ïfrdeliticis fentit, ^uàd eos grduiter peccdfie,Chriflum reicciße,dtque tdrdtione irritum,quatum im ipfis erdt,P)ei fcedus^ àiuinumcp de ipfis decretumfeciße,intelligit,quodq; illis nihil dd leterndm fdlutem profuturiim dit,ex eo populo eße,nifi in lefum Chrifium crediderint, inq; tdfdluteddipifcendx eisgentes idm pdresfdcit, im-fno fuperiores,qudtenus ipfi propter contiimdcidmt Cr incredulitdtem fudm ium mdiore ex pdrte dd tem pus plané reieJii fuerdnt. ti£c Çiudicio meo ^ne im fi)eciem quidem pugndt,cum iis,qu£ ipfos celebrdns dit,illis diuind ordculd concreditd fuiße,ipforum efife ddoptionem, GTgloridm, cr foederd,^^ Icgifidti-onem, amp;nbsp;cuit um, cr promißiones,cr pdtres,^^ ex ipfis denique, quod dd cdrnem dttinet, ipfum Chri-fiim ortum eße. Mdnifeftum enim efi, hic de qui-bufiddm dgi, qu£ pdrtim non eiufidem generis,cuim fuperiord,fiunt,pdrtim nondd euentum,vtilld,fielt;l id Dei confilium ref eruntur, Hufiqudin verb fimpU-eittr

7^- Dyfidæi refponfio.

citer ?dulut ’il'racliticum populum vel exfollit,vef dcprimit,fed vbiq; cr elâtioni-s^C^ depreßionis eauf fds commemordt. m quibui (yt dixi)nulld repugnâit tid cbfßicitur.Qudre non video,quid exemplu dd dntithefes illM,qudf ego coUegi, pertinerepoßit, et præfertim dd hoc,de quo hîc priudtim qucerinnu, quomodoßeri poßit,vt PduliK eumdemhominent,C‘‘ odem tempore Gf cdrndlem, Cf jßiritudlem, immo, non cdrndlem, nec in cdrne eße velit.. qu£ duoßbi itd dduerßdntur, vt mdgis dduerfdrinon poßint quorum dlterum in fdcrii litterii perpetuô dd dite-riui diflinóliönem,G“ exclußone,vt diétum eR,com‘ memordtur. Ci«(e rfc populi ifrdelitici exemplo di-xi, eddem ndm idem exemplum cenßeri pote^ ) de circumeißonis exemplo didd eße volo.nißquod tdit tofdcilior ddcircumeißonis exemplum ed rejßon-ßo, qudnto minus ipfdm circtimcifionem, qudmpo^ pulum jßrdeliticum,Pdulus commenddt..

Poßqudm Apoflolus homrtem ifliim,dc quo lo quitur^ cdrndlem vocduit,ßdtim dddit, eumßubpec cdtovenumddtum eße, id cÆ pecedto ßubiedum,ey mdncipdtum. quo etidm cidre explicdtur,quid Cdr-ndlis nomine mtellexerit,ß quis fort'e de eius dppet Idtionisßgnißcdtionedubitdret. Quiddutempote--rdt Pdulus dicere,vt dpertiiis,dut ßgnißcdtius,qudm fecit,ojlenderet, hominem iß um in peccdtis viuere, nec poße fevlld rdtione,vlld'ue ex pdrte db ipßs ex-foluere,dc liberdrelîgt;^dnifeßd enim trdnßdtio eß db tmptitißf traii, qw emptori domino non modo per omnù.

Dyfîdæi refponfio. 77.

'«Innid pdrêre cogunttir,fcd etidm multô, (]udm ce-teri, qui domifunt tiati, dcerbiùs, de duriusab ipfa traâdntur.Quif porrà eritvmqudm,nift dnimipro bitdte quddam mßgtii fucrit pri£ditM,üàq; ßiiritu tniri/îcèfuftentdtU'S, cui,ß perfudfum fucrit,de ho-mine renato, id eü^ eiußnodi, qui GT Deoßt cdriK, Gr £terndm vit dm,ß in eo ßdtu pcrÇeucrduerit,om nino ddcpturiif ßt, ißdfuiße diéld, fion inde (, vt hu^ Wdiidndturddd peccdtidum eü proiid^Gr pcccdndi, Gr in peeedtis viucndi,vel ccrtè,ne id fdcidt,non dd' modum curdndi occdßonem tdndem drripidtiaudit tdcumqueeiiim hyperbole Pdulumhic vfum fuißc velimui, non poteil ed tdntd eße, quin eim verbiß, peccdtum in iflo hominc domindri pldnè ßgnißcequot; tur. }dm verb quis eil,qui neßeidt, in reliqud vnb uerßd feripturd eos dumtdxdt, qui regenerdti non fim, nec in vit£ nouitdte incedunt, pecedti ß:ruos dppelldri ? Poßem hic omnes locos proßerre,idq; ve-rißimum eße demon/trdre,ß:d nulld dlid re eil optts^ nißtlocutionisvim dnimdduertere , cy',qute Pdulits fuperiore huius cpißollt;e cdpiteßcripßerit,tdntiim perlegcre. vbi ex dlterd pdrte dißertißimis verbis db ipßo diilum nonßemel inuenietur, eos, qui reno-mti ßunt, Gr Chriflo mßti, liberdtos eße, non qui- Roj«. g.jg demd redtu tdntum peccdti,ßed db ipßo pecedto,Gr peccdti loco,iufliti ie,hoc eil vitd;ßdn(limoni£,quo-dimodoßeruoseßeßdilos. Idm quisnonvidet,qud-toperc hiec inter ße répugnent ,ßub peccdto venum-

eße, et d peccdto eße liberdtumßußitiaq-, ßer

uum

78. Dyfidæi rcfponfio.

uum eße fdâumf Qttw porrô non animdduertit, de eodem hominc^eodcm tempore nullo paâo vtrum([{ did a Paulo potuißc, ci«n ipfc, de ^ho vnü dicatur, alterum did non poße aperte doceati Quis denique alterum renatorum, alterum vero non renatorum proprium apud Paulum eße non videat, nec alia inquot; figniore magii'uc peculiari nota renatos a non reni tii ab ipfo diftingui,ac f :parari,quàm hac, quad no renati adhucßerui peccatifunt, renati verb a pecca to iam fant libérâti,necampliùs iüiferuiunt f Quire quod tu, uir clarißime ,ais, quia pcccatvm nos aßidue vexât, curfumq; noßrum remoratur,iddrco iuf fuum quodammodo ipßum tueri, ne nos plané li-beri, immunesq^ ab itto, dum hîc viuimus,ßmiis,vn-de ( vt apparet )fadum eße vis, vt Paulus dixcrit, renatum hominem fub peccato venüdatum eße,hoc, inquam,vereor, vt fatis reilè conclußum a tefuerit, Prim'um, quia nequaquam vcrißimile c{t,Paulum,eti amß ißud plane fenßßet,in eo tarnen explicädo verbis vßirumfuiße, eorum prorfusßmilibus, quibus paullo ante id, quod nuUo pado homini renato con-uenirc ipfe vult, explicauerat. Deinde, quia verbi ipßa ißi fentëtiæ nulla ratione accomodari poßunt. Longé enim aliud e{l A peccato non plane liberum at que immunem eße, Sub peccato eße venumda-tum. Hoc enim plenam eamq; durißimam peccatt dominationem ob oculos ponit.iÜud vero liberation nem maiore ex parte a dominationc ifla aperttßime ßgnißcat, inuenißet Paulusßne dubio

loco

Dyfidæî refjponfio. 79* loce dicere voluißct, alU verbd,(luibui nec ßcipfunt difertè refeUcrc videretur,lt;jult;eq; ad ßentctiam ijlditt txplicMdam appoßtd eße nt, nec tant am in re tanti rnomemti tamgrauitererrandi occaßonemlegenti-bits temere dedißet. Ex iß, ^ult;e hdäenut dißerui, rej^onßo ad em coUigi poteil, qute a. tefcriptaßunt, dum id dpert'e agis, vt oflendds, qnomodo homo re-HdttM ßitb peccdttim venditm dici poßit, etidmß eo-dem tiporedpeccdto ßt Uber, prdfertim nerb lt;■«»» dK,per ifldm locutionem. Vendit um eße fub peccd-tum, non volitiße Pdulum indicdre iut domindntis peccati, quo quis tenedtur, iftud enim, vt dnte di-ßiutdtum eil, cum vi trdnßdtionU, cumq; verbis ip ßs mdnifefiè pugndt. Verumtdmcn,ne dliquid forti prtetermittdm,quod priudtdrejfonßonedignum vi dedtur,quonidm, qud hic d te dicuntur,cum ijs pld-nè conueniunt, qu£ de cdptiuitdte hominis rendti dißeris, diligent iùs dliqudntô ed,vbi de ißd cdptiui-tate dgemM,exdmindndd referuo. id tdntùm hoela co died, diflinHionem. iUum d te dUatam inter pios, Cr impios, quod dd hoc dttinet, vt venditi fub pec-rdtodicdntur,mpios fcilicet condemndntem peccd-ticdlculum,Gt'iudicium in confeientiß ferre, piot verb peccdti rcbeHionem fentire,mihi probdri nulla modo poße, non folùm quid locutio ipfd neutrum i-fidrum interpretdtionem ferre videtur,fedetidm multb mdgis quid periculum eil, ne omnes locos,ex quibui dppdret,piorum eße proprium, vt liberißn^ dpeccdto, ddfoldm condemndtionem , reutunt peccdtorutn

So. Dyfidæi refponfio.

pfccätoYum,quern ampliùs pij non fentiditt,referi‘ tnui.ld quodnec vUo paâo ip/is locis conuenire po-teü, 'm qwbui aperte de liberatione a peccado prte cipuè agitur, cr perniciemfummam facile afferre poteR,cum reipfa compertumßt, hodie mnumera-biles pdcne homines ex ijs, qui Chrißum proftctur, mueniri, qui, cum fceleribtisßnt oppleti, abfolutos fe tarnen a peccatorum condemnatione,ac reatu eße non opinantur modo,verum etiam plane cotendunt. V. Sed quid de'mde adiugit Paulusild nimirum adiim git,ex quo,ß quis de renato homme eum verba fa-cere exiflimet,facilè omnia peccata, ac fcclera fua ßt excufaturus. Ait cnim,hommem ißum non face-re,quod cupit,fed quod odit,nec bonum,quod vult, facerc,fed malum quod nonvult,agere. Interroquot; gentur modo ij,qui,diuin£ voluntatis per Chrißum patefadlie veram cognitionem habentes, 'm ebrieta-’3. «3. tibus nihilominus,comeßationibM,impudicitiis,iur-gijs,ac contentionibus,cr alijs ßmilibus non renato-rum proprijs vitam tranßgunt,num neutiquam pro bent ipß ea, qua faciunt, num mens ipforum cum fadlis minime confentiat,num denique ißa ipfa,qu£ idemtidem committunt, odio habeant. Annuent pleriqueßne dubio,idcf; ex animo.fed cupiditatibiis fe trahi, ac tranfuerfos rapi dicent, plebunt etiam nonnuUi ex ipßs, crßatumfuum vehementerdeplo rabunt,aliosq;,vt Deum pro fe orent,qui ipfos, an-tequam a morte occupentur,e tanta miferiapro fui bonitate liber et, 'tmpensè, z?quot; ex animo rogabunt.

Nort

Dyfidæi rcfponfio. 8f.

quot;Non famrn nbsp;nbsp;nbsp;illifticient,qui, renatum hominem^

Dfoq; itccfptuwt ed, qux veûet,nonfdcere, qu£ du-tem nollet, cdfdccrcfolere,/ibi perfuddent. Iwmo ttuÜum proprilt;e tnifcridC fenfum ampliùs hdbentes, quippequinonmiferidm^fcdftdtumeorum ,lt;]ui i» blt;ic ipfd vitd nidxintè omnium d Dco verii de folidis bcnc/icijspint dpeäi,edm eße patent,nihil minus eu rabunt,^udm,vt,dum hie viuunt,mde dliqud rdtio-ne eximdntur.Itd,eum zr mifcri.Cr mißerdbiles, zr Apo.j.17. pduperes,zr e£ei,zr nudi fint,fe tdmen cr diaites, zr locupletdtos, zr nuUiiu rei egentes eße exiftimd-bunt, t^ee fdnè perßgt;ieere ddhue poßum, ^uomodo non htee ex Pduli verbis eonßeeuturd ßnt,fide rege-nerato homine db ipfo diilum fuiße volumtis, cuwi «o;i pccrc,gK(e velit,p-d qu£ nolit.bJd,p dliquis di-f^dt Ç ijuemddmodum ex guibusdam tudrum litterdrum loeis eoUigi pote{l)Pduli verbd itd interpretdn dd eße,vt intcUigdmus, hominem iftum non,lt;jUie ve-lit,edfemperfdeere,fed multd ctidm fdeere,^u£ no lit, dd idc^i probdndum eiufdem Pduli verbd d^ferdt, qu£de Gdldtis fcribit, dffirmdns ( vt quidem multis videtur)ipfos,quosdeindeJßirituales nominet,non Gdl. f, vj, edfdeere,qu£ vellent,PrimHm dieo,ipfd loeinoflri verbd interpretdtioncm ipdm nequdqudm ddmitte-re.'Vniucrfè enim loquitur Pdulus,feu mduis indeß-nitis (vt vocftnt) verbis,vtitur, inqtiicns. Non, quod lt;e Volo bonu,hoefdeio,fed, quod nolo mdlu,hoe d^o. «lt; quod plane indieat, hominem iftum dut

lt;«t perrdri) vel aliquid boni faeere, vel d mdlo per-ƒ petrlt;lt;ndo

82. Dyfidæi rcfponfio.

pctrdndo dbßmcre. Deinde,(^uodad eiufdem lacwn lüum ad Gdl.attinet, no vercbor (iff,rmdre,tn eo vel conuertciido, vel cxplicando multos infigncs viros no Iciiiter Idpfos eße. Nrfm Cdßellio ipfe,qid (yt ego ^indem cenfeo) hdc totd de re dlioqui non mdlè fen-tit, tdmen in Interpretdtione ßud vcrbd illd gr^ed, laÛTa jV avl'iMTOJ. ac^HÄoi^ßva /xii a ap lißloü/Ta. TToiHri, dd hune modum vert it, Atq; hdc itd funt inter fefe cotrdrid,vt non qu£ velitis,edfd~ »’ cidtK.qudßverbßcriptu fit,’J}Si /d.ii,ctc, nbsp;nbsp;non,ß'

cuti eüßva pni^etc.^tßeni'm dlicubißortdße in TSio uo tejldnicto quot;va. pro wst vfurpdttm inuenitur, tlt;t-tnen retinendd eü omnino propridCrvßtdtd verbot rum ßgnißcdtio,nißt aliter ßeri debere,euidenter dp pdreat.i^Son eü igitur Pdulißententid,H£c duo,cdr-nem, Cf jßiritu itd inter fefe cotrdria in Galdtisfu-ißc,vt ipfi non facerent ea,qult;e veUent,fcd, carnem, Cf ffiritum idcircoßbi inuicë aduerfari, id cR carnem ßirituifefe opponere,ne homines,qui iam ßiri tus participes aliquo modo faili funt, e quorum numero erant ipß Galat ie,ca,qu£veltnt,faciaiu.^idm, ß caro ißud obtinuerit,iam fatis habitura eSl, Propt erea Gdldtds monct,vtßbi caueant, Cf ißi carnis conatui viffiritus fortiterreßßedo,eius cupiditates minime exequatur.Ex quo loco per/ßieuum ell,non facere bona, qult;£ quis velit,Cf mala facere,qua: no iit,chriflidnisCf régénérât is hominibus nullo modo conuenire. Primum quiaPaulusmonet Galatds,vt ffiritu mcedaitt, et carnts cupiditates minime perß-

(ianf^

Dyfidæi refponfio. Sj. cÎMt. 'Dc'mdcquMcdrnisjlgt;irituL ftfe ofponentis hune feopum,fcu ßnem eße Paulus ait, vt homo ea, ^U£Velit,nofaciat. Diâio cnim grteca’/i a feopu, 'eelßnem déclarât.Quocirca,cum jßiritusßnis,aitt fcopus,dum cariii répugnât, eße non poßit,vt homo ea non faciat,cjU)e vult,fed potiùs vtomnino faciat, defeopo, aut ßne carnis, ßue aduerfarij noßri, ijui earn aduerfus jfiritum fubmde incitât,hîc verba fieri neeeße eii. Error, in quem in interpretatione fud lapßus eil Caficüio,cum nonnullis alijs,qui i« virrw-eulas linguas Teftamëtum nouum conuerterunt,iUi communis eil. Quamquam alij quoque interprétés latini nonlongè a Caftellionis culpa abeße videntur. Ndw, crßin prioreperiodi mebro particulam Ita^ vt iUe fecit,non addiderunt,ac ne i« pofleriore qni-dem,f'edßmpliciter,vt verba greeca iaeët, Vt enim, ^c.fcripferunt,tarnen, quia diäio latina Vt co loco duplicem fignificationem habere poteil ,euentus, Gr caußee, quam finalem vacant, id eil, vel id figni-ficare, quod Ca/leBionis interpretatie fcrt,vimq; c-amdem habere,ac fiferiptum eßet Ult;t vt,ßue Adco tt, vel id, quod ego dtxi, es- idem eße Vt no„,g«olt;i tH îic,ad cuitandam amphiboliam iftdm,debuerant omniMo pro ’i'va. p.!i Nf,non dutrni Vt non,quemad-wodum fecerunt, in fua interpretatione reponere. Quäquam non dubito,quin Beza inter alios,quem-admodii ex eiusferiptis coBigi potcil,ita locum in-teBexerit, vt de ipfo euëtu,non autem definali cau-ßaibi agatur.CaterMn CaßeBio in hoc aetcris pra f

84« Dyfidæi rcfponfio.

ftdt,^uc)Jei!tverbâ,ôiaf) ^iÂHTt,la.vTa. 7roiHrt,vf »» par erdt,CiU£velitis,edfdcititi!,mtcrpretdtufe{l, » non dutem,vt iUi, Qjlt;£cumque vultis ,feu volucri-tK, crc. N4m, vt diâum cü, dcfcopo, dut fine car-nis,feit Sdtdnlt;e ihi verbd fiunt, qui non is e{i,vt ho-wo non omnidfdcidt, qua velit. funt enim multi ex ijs,in quibits cdro d ffgt;iritu longé fuperdtur,nec vUo prorfus pdâo Sdtdna manciptd did poßunt,qui td-tnen nonnuUd fddunt intcrdum, qu£ minimé veUet. fed id fcilicct nbsp;nbsp;cdro, cr Sdtdnds qu£rit, vt homo,

qui idm jßiritu diddte,bondfdcere cupit, vel nthil, ß fieri poteü, vel fidltem pducd eorumfidcidt, qu£ ^elit. Atquehinc mdnifeftè dppdret, loeum ifliim, non modo expldndtionem illdm loci noftri, vt in eo dicdtur,hominem iftum nofdcerc quidcm,qu£cum-que vellet, multd tdmen fdcere,non confirmdrc, fed cdm etidm funditus euertere, medmq;, cr dliorum, qui mecum fentiunt,nempe edm,qu£ db ipfis verbis nihil omino recedit,mirificé /Idbilire.vt hîcdffirme-tur, hominem ifium dut numqudm, dut rdrô ddmo-dum,quod velit bonum, idem etidm fdcere. Et quo-nidm in ifium dd Gdl. locum incidi, non dbs rc erit, antequdm vlteriùs progredidr, oftendere, eum fcn-tenti£ iüi me£, quod nonnuUifînt, 'm quibiis 'm hdc vitd dcris iUd cdrnis cum fiiritu luildtio ceßet, nul-Id rdtione dducrfdri,qudmuis plurimi no defint, qui eumpro mexpugndbili quoddm contrdri£ fenten-ti£ propugndculo hdbednt. E)ico igitur, Pdulum, fum dit,cdrnem dduerfus/fiiritum concupifcere,cr

fiiiritum

Dyfidæi rclponfio. 87. ^iritum äducrfui carnem, h^cq; ßbi inuîcem aduer fari, ncutiqiMm (id quod ijli crediderunt'idiccre va-luißc,iij quolibet homine jjiiritum cum cdrne pugna re,fcd cdrnis cupiditdtem, vbi edfuerit,jjgt;iritin eu piditdtiCß cdin itd dppelldrefdi csl) prorfiu dduer~ fdri. NJm idem ibieü Cdro concupifeit dduerfus/pi rititm, quod Cdro, cum concupifeit, dduerfui /piri~ turn concupifcit,ßue Cdrnis concupifeentid/piritui dduerfdtur. Superiore enim verße. ßxerdt, /piritu meedendum eße, nee perßeienddm eße cdrnii cupi-ditdtem. Dieet dliquis, liumßeripoteü,vt dliqud C4ro ßt, q!i£ non concupifedt f Et,ß omnis cdro con eupifcit,in quolibet dutem homine eü cdro,Ergo t« quolibet homine cdrnii concupifeentid eit,et porret Cdrnii cum /piritu pugnd. Animdduertendum e{l,d-pud Pdulum Cdrnii dppelldtione non cdrnem ißum, qudm videmus, qudmq; nobifeum dd mortem vfque neeeßdrio circumferimui ,fed dppetitum ilium, qui rdtioni opponitur, vtfuprd diilum ea,ßgnißedri. qui dppetitiii non eil fubfldntid qult;eddm in homine, fed qudlitdi, qudmuis illi per profopopaidm rnultd tribudtur,qu,e,rem dliqudm fubßßctem ipfum eße, indicdre videntur. Hiec qudlitdi non dmpliks eR i» i/i, qui idm virtutum hdbitiu plenèfuerint ddepti, qudlei ego nonullos i«tcr Chriflidnos tueniri puto, Gt' ßc homines dliqui (vt mihi quidem videturymue-niuntur, qui cdrnem iftdm dmpliùs non hdbcnt,dut certè perinde omnino eil,dcfi edm non hdberent, Qt^cadmodum ex dit erd pdrte dliqui ex i/s,qui pror f i

86. Dyficlæî rcfponfio.

fiK vit iorum manciple fuut fnüi, ca animi quilitil^ tc dcjlitnuntiir,(iu£ appetitui opponitur, cr ratio appcllatur,attt ccrtè perindc omnino e{l,acß de* ßituti eßent. Proptcrca fail um cH, vt PaidM cos e-tiam,quicarni ißi tion obcdiuitt, quamuit ipfa nott ^om.7- nbsp;nbsp;carcant,tarnen no ampliùs in came eße,Ct carnem,

8.S,cto, cumajfeitibM ,G~concuptfcentiß crttcißxißc,vt Gid.i- 24. vidimut,aufuf ßt dicere. Sed ad propoßtum reiier^ tamur. Satis (yt arbitror) cx fupra didis confiât, cum de homine,quem dcfcribit Paulus,legimus, eum non faccrc bonum, quad velit,fed malum, quod no~ ht,nihil aliud intâligi poße, quam ipfum aut num-quam, aut perraro boni aliquid agere, vel a malo a^ liquo committendo abfiinere. Quodß renatum ho^ minem cr ehrifiianum dcfrripßße Paulus credatur, tibi ipß, vir integerrime ac prudentißime, iudican-dum relinquo,quales tädern Chrifiianos habituriß-mus. Sed hominem renatum a Paulo ncquaquam de* f :riptum fuiße,innumerabiles prope loci aperte de* claTant,vbi no dicam cicteri facri fcriptores,fed ip-fc Paulus renato homini « tribuit, que eu ifia fum* ma in bene agendo imbecillitate nuüo prorfuspado conuenirc poßunt. Potißimitm verb vbi difertitefid Rom, 8.1. tur, regeneratum hominem non ßcitndum carnem, 4. fed fecundamJfiritum ambulare. itemq;,vbi ait,ec{ ij. demum vit am adept ttros, qui /firitu corporis adi-ones peremerint. quas fententias frufira qnis ea ra-tione cum imbeciiitate ifia cociliare fiudebit, quid 'm Hits de conatu,crftudio bcne agëdi Paulus loqud-

tur.

Dyfîdæi refponfîo. S7. tur, cam ipfa verbd tie faftis ipjis a fierté locluâtur, Quamcjuam non eü tibi hoc loco ifïj. rdtione vtcn-dam, tacite concedendum, hominem, de guo h'ic PauliM lotjuitur, conatam cjitiden, ftttdium bene (tgendi habere, fed vires propemodum nuHas, niß e-tiam veiis, in homine renato, cjuod attinet ad ipfa fa0ta,ßue opcrationes, carnem ffiritu potioré eße. ^ua de rc poßca videbimiis. Sed Ç cjuemadmodum fx verbis tuis coUigitur^ßtibi ißi ßmilcs Paulini loci cum hoc noßro conciliandi fuut, ncceße eH, vt di as,Patdum,cum homini a fe dcfcnpto poteßatetn bene agendi adimere videtur, nihil aliudßbi veile, ^uàm hominem ißum non omnia bonafacere,^uie Velit,fcd intcrdum,ßue etiam non raro mala faccre, ^U£ nolit,non autem ipfum aut numguam, aut raro edmodum vel aligiiid boni facere, vela male agendo ßbi temperare.Veritm conciliationem ißam iam per ra,^u£fupra dilt;ilafunt,locum habere non poßc,fa-tis euidenter,vt ß}ero,demonßratum ell.

Seijuitur,vt conßderemus,Paulum deinde homini yi, •tfe defcripto tribuere,^uod captiuus fit legis pec~ cati.Qjioniam verb de hoc loco,quod ad fententiain attinet,qu£ ex ipfo coUigi aut dcbcat,aut poßit,ea ferè omnid did poßunt, qute de verbis Ulis diximus, Venumdatiis fub peccato, id tantum in praifentia, quod hue pcrtincat,dicam,aliam tranßationem hie rßemanifeftäabijs,quiincaptiuitate funt, quib:n nihil prêter id,quod ei vifum fuerit,a quo in cdpti» detinentur,faccre permißum ell. Lvx autem

f 4 peccoti

88. Dyfidæi rcfponfio,

peccati äpud Pdiilum ßgnificat id, quod Pcccdtuiii omninofieri iubet. N^m per profbpopœidm, vt filet,de peccdto loqiiitur. Qiidpropter, cm dicit,hominem iflum cdptiuum fieri le^is peccdti, perinde cü,defi dixifiet, non poße enm dliudfdcere, niß id, quod peccdti eertißimut iußius tulerit. 1dm, fi quif credit, ifium hominemrendtum eße, nectdmenex hoc coÜigit, rendtos homines nihil nifi peccdrepof-fe, pro feil à is pr£ dlijs Deo plurimum debet, qui, ne in peccdto mdnendi dliqudm inde ocedjionem dr-ripidt, non permittit, eum ifldm rdtionem, qudwuis dpertißimdm, concludere. Sed quotus quißque eil, quitdntopere Deo fit cdrusl Qudmqudm nondunt video, quomodo^poßit quißqudmfirmiter credere, Pdulum hic dixiße,hominem rendtum cdptiuumfieri legis peccdti,cum idem Pdulus mox feq.cdp.dfir-met, lege fiiritiis vit£ in Chriflo liberdre nos d peccdti lcge,etr itd rem ifti pldne contrdridm de rendto homine dßeueret. Quodenim d te, vir pr£fi-dnti-ßime,vt hofice duos locos ex didmetroÇ quod diunt ) pugndntes concilidres, excogitdtum fiuiße videtur, non crediderm diligenter rem ipfdm perpendeiiti » fdtis probdri poße. Ais enim,luftc igitur Pdulus,con »gt; fiderdns hdne corruptionem ndtur£ nofir £ per le-gem peccdti in membris militdntem, Cdptiuitdtem vocduit.Quomodo enimnondicereturcdptiuitds,d »J qud fe nuUo modo fideles, dum hic viuunt, exme-re,liberdreq; poßunt.Ndm ddto mihi dliquem,etidm »» exfidndiißimis,quinumqudm peccduent,nec fiddo,

necdiHot,

Dyfidæi refponfio. 89.

»ec diilo, nee eogitatu quidem. Hic dUtem locu^ v- « niM cx iHis eil, vnde 'tMelligi poße, dc deberevide~ tur,te,db homme retidto peccdtd qttidem dliqud dd-^ htic committi, omnino fldtuere, non tarnen in ipßs ßtclis cdrncm ßgt;iritupotentiorem eße, fed contrit fßiritum carne, adeo vt non ddmodum frequeter rc-^^atui homo peccet. Nttra, cum tibi fatiißt, ne quis, felegiipeccdti captiuuno eßc,gloridri poßit,eum interdum peccare,nihil dutemgrduiu^, quod dd pec eandim dttinet,homini renato d te ex mente(yt qui^ dem drbitraris) Pduli tribuatur,qudm hoc,quàd le-gii peccati cdptiuns ßt,fequitur te,quod ad peccdn lt;l«in attinct,de hominc renato nihil grduiui omnino ftatuerc, qudm, quod 'mterdum peccet, idß (vt tuet ipßia verba ferunt) velfailo, vel didlo,vcl cogitd-tionedenique. Quodfanè vehementer lictor.tdmet-fi,vt am e dixi,nondu,m perßgt;icio,quomodo hoc cum plerisquc alijs verbis tuis conuenire poßit. Sed di eancilidtionem iflam tuam redeo. Vis igitur,idcir eo^, hominem renatum legis pcccdti captiuum ßert, dPaulo dici, qucgt;d,dum h'ic viuit,peccdto fepenitus exfoluere non poßit.QUdmquam eodem tempore d-lia etiam ratione, hominem renatum in cdptiuitate ex Pauli fentëtid eße,velle videris,quid videlicet cor ruptio naturd per legem peccati in mëbris militet. id eil (vt ego interpretor^quid d corruptione ndtu-V£ nofird dd peccandufollicitemur,dqud liberdri nuUo modo poßimus.Si itd fentis,hoc non videtur di fduli verbd dccommoddri poße,qui hominem,quem

f j deferibiti

90. Dyfidæîrefponfio.

dcfcribit,nonßmplicitcr cäptiuum eße dixit, faJ eilt;‘ ptiuam legii peceati. Apparet e/tim ( vt totem re« iiectirdtiùs explicem,cr ititerimßn boKioejpaiilit deferipto camem in pugna iUd cum mente luperio' rem euddere dcmonßrem^PduIum hîc ({adtuor leget fdeerc, qtidrum duie dudbtet dit cris cppondiitur, V-nam mentis, Alterdm cdrnis, ejudmßmpliciterle‘ gern in nicni/gt;r« dppelldt,g!iec metis legi opponitiir, Tcrtidm Dei,Qjtdrtdm pcccdti,quiie Dci legi oppO' tiitier.CT' hdneßmilitcr in mcm.bris tjvf dint. ltdlt;;iie ait, legem cdrnis contrd mentis legem pugndre. ni-tnirmn epuid lex metis veüct hominem. D« legi fubij-rerejex dutem cdrnis, vt legi peccati eum ßubißint, ^uterit. «f(j; rUrf dlid de re pngnd cH inter cdrnem,

mentem.Quid igitur in homine ißo ßt,Ciiicm ip-fedeferibitl lllndncmpeßt. In pngnd ijUcaro, ßue lex Cdrnis (num idem reipfd hic ßint hdc duo) vindt mëtem,feu mentis legem, C”, vidorid pdrtî, idm illud obtinct, propter lt;]uod pugnduerat, lt;7 itd itominem ißum legi pcccdti ßubijeit ,eiusß,cdpti-uum reddit,vt difertè Pdttlns dit. î^dm quomodo hoc fdcerc cdro poßet,nißin prœlto ißo mentem vince-ret, quiC, quominits id ßat, vehementer reßflit, nee dlidm ob rem tum dcriter cum cdrne prcelidturlaiit ^uid aliud e{l,in pugndi/id mentem d cdrnefuperd-ri, qudm id fieri, non quod valt mens, fed cdro f EX f r^edidts tnteUigipoted,Pdulum no corruptionem tiaturie nofir £ cdptiuitdtem vocdre,fed dßerere cdr^ rum, feu corrui tionem ifiam, qnte menti, idedrd~ tioni

DyHdæi rcfponfio. 9t. fiont rcpHgnjt, id, rationem i« pugttdf«pc. ' ritndo,cfjiccrc,vt legii pcccdti captiuiu homo fidt. Qudre captinitat, de qna Paulat lo(jaitnr,nullo pa-\ ftorfudto bomiiii tribuipoteft,ni/i in hontinereiid^-to cdmem in pHgnd cum mente fuperiorcm euadere fclimut. hieccj; captiuitat, vt diäum eü, legit pec~ citti captiuitat nominatur. itaqne ,ß conccdit, in renatit hominibut carncm a mente fuperari, neceße ffwm,vt concédât,captiuitatem legis pcccati nihil cum bomine renato commune habere, nec oput td ad ea rc/pondcre, qult;c in medium affers,vt ojten dat,qaomodo homo Chrißi /piritu regeneratut legis peccati captiuut ßt, aut did poßit. Attamen, 1 WvcritAJ clartus pcr/piciatur, dico,etiamß tibi con Ï cederetur, hominem renatum, donee in hac vita ani malt eit,non poßefc a peccato ita libcrare,vt inter-Hum vel dido, vel fddo,vcl cogitatione non pcccet^ I noH tarnen ex hoc ßcuturum,renatum hommem legis pcccati captiuum c]?c. Ciuandoquidcm lex peccati non idfert fcilicet, vt interdum aliqua rations 1 pfccemi«, fed vt femper,peccandi occaßone oblata, peccemut. ciuocirca qui, cum peccare poteä, ple-1 fuwqtfcpi/tent no peccat,is pcccati legi reuera nnl-lo modo obtempérât,ideoci-„ne per hyperbolem qui-den, legis peccati captiuut did poteß,qu^ tranßa-tio, vt ante dixi, omnino ßgnificat,qucmp'.am nthil aliud agerc poße, niß quod lex peccati velit. Non qda homo renatus (vt plerique ßatuunt) i» hac Vita numquamfe a peccato penitui libcrarc que at.

92. Dyfidæi refponfia.

at, qui legis peccati effeóliis videri poteil, idcire» legis peccati captiuits poteR v oc art. Ndm (exempli caußa) ß rex dUquis hoflem habedt, quem fer'e fem-per in pr^lio vincere,dc fuperdre, ingentibus'qi eld dibiM dfficere foledt, certe,etidmß eil prorfus debel Idre nequedt,fcd mterdum dliqud leuid ddmnd db ip fb dccipere cogdtur, non tdmen eins cdptiuus eße vl Id rdtione dicetur: Cdptiuitdtem enimßue vernn, ßue metdphoricdm non difficultds, dut etidm (vt itd ioqudrympoßibilitds perfect le liberdtiois fdcit,fei feruitutis, cr fubieHionis ingens grduitds, md-gnitudo. N^m quiddm funt pldne cdptiui,qui tdmen fdcillimè e cdptiuitdte penitus liberdri poßunt. qui-quot; ddnt rurfus funt omnino non cdptiui,qui tdme num-qudm plenißime liberdri poterunt, vt ex fuperiore exempla, cr eiufmodi dlijs compluribits, quit dffer-ri poßent,vnufquifqueperfdciU inteUiget.

Qttf hddenus de cdptiuitdte ifld legis pecedti di ximus, mdnifeßum fdcere poßunt, no n eße, cur di-cdmus, cum, quipeccdti vim rebeUdntemffiritui Jentidt,qudm toüere,du vixerit,non quedt,fub pee-cdto venditum diet a Pdulo potuißc, quemddmodunt a te dffirmdri video.Primiim quid id,quod cotrd jfi-ritum rebettdt ,ß PduUnds hoc loco profopopaidS, cr metdphords, vti debemus, dttendere velimus(td-tnetß, vt paßed dicdm,Paulus nuUdm toto hocloco f^iritus mentioncmfdcit ) non eit ipfum peccatum, feu lexpeccdti,fed caro, feu lex carnis. Hlt;ec autem 'n bomine, auem Pemltti mteUigitt continenter, non rebelba.

Dyfidæi refponfio. 9j. febcHat qnidcm ,fed tdmquam cum perpétua hafte bellum gerit, non cum jpiritu quo homo ifte defti-tiiitur,fed cum mente,feu cum mentis lege,vt homi-; tietn iftum legi peccati,vt fdcit, fubieâum tenedt^ Q»4rf, quod Pdulus dicit de venditione fitb pecca-' to, peccdti rebeHionem ftgnificdre non pot eil, fed, vt peccdti domindtum, quemddmodum ipfd verba decldrdnt,ftgnificet,neceße eil. Deinde, etidmft pec cdtum hîc ex mete Pduli rebeüdret contrd ftiiritum, non tdmen iftd rebellto,qudmuis perpetud,efficeret, i *t homo ifte venditns fub peccdto did poftet,niji fol j të ed eiufmodi eftet, vt peccdtu plerumque id, quod qudrit, obtineret, nee fr uftrd vBd rdtione rebeUd^ ret. vt enim quis dlicui venditus, eiusqferuiis per trdnftdtionem dppelletur,etidmft hyperbolic'e loqui , tielimus, no fdtis eil perpetudm dliqudm moleftidm, quäntumuis grduem, ifti db iHo exhiberi ,fed opui prttered, vt ifte illi dliqud fdltem rdtione fubq-eidtUT.

, Supereil,vt de fententid iUd dgimus,qult;e ex Pdu ' li verbis cólligitur,cum hominem iftum vn perfona fua excldmdntem inducit. 'Ed eü, hominem iftum d. corporecuiufddm mortisdetmeri.QUie locutio vul gbnon 'mteUeild occdfionem credendi dedit, in ex-' cldmdtione iUd quari liberdtionem db hoe corpore mortdli, proinde m totius loei explicdtione grd-uiter errdndi. qudft mifer ftdtus dnted defcriptus ha minis iftius eiufmodi eftet,d qua, du hïc vuiitur, nemo liberdri poftit. Verum non eü in loeutione ifta hebrdifmut

94» Dyfidæi rcfponfio.

hchraifmiK illc vulgaris, cum eftithctafubflantiM nomme ,gencrdndi cafu efferuntur, fed alidfigu^^ ficrisfcriptoribiis,priefcrtim verb ip/t Pdulojfam^' lidri,cum corpus dlicuiius rei pro re ipfd dicitur, si i« fcripto meo excplis ex eodcm Pdiilo dUdtisoflef Rpw.tf.g. deram.tdmetß exemplum illud, Vtdeflruaturcofquot; f, puspeccati, vulgo f militer non fuerit animaduef-fum. PoffTdt autem quilibet vcl ex eo fat is admontquot; ri,no eße hic vulgarem iüum hebraifmum,qucgt;dnogt;i fimpliciter fcriptumßt De corpore mortis, vt he-braifmus ille poftularet, fed De corpore mortis ha-iiis.Etß enim pronomen ißud demoßratiuum ingti co context» et ad corpus,»::^ ad mortem ex vigram-tndticgreferri pote{l,tdmenordtionis flrui!liird,vt ad corpus referatur,nuUo pailo ferre videtur. Nf^ Merißmilc vüo modo eil ,ß Paulus pronomen cum Corporis nomine coniungere voluißet,aliter ilium diâurum fuiße, quam ék t»7»73 lt;r(lt;JA*.aT0$ 7b 0lt;xvä7b,nonautem skISa-lt;iifi.a.rosSuvaJit •ri 'ns,vt dixit. Qjiomodo enim tantamßruilntc fermonis inconcinnitatem, dtqueinfoleniiam cutit tarn manifeßo alteriusfcntentix ex eius verbis col-ligendiie periculo,itd tcmere affeilaßeti Ccterùw il idm,quä ego htc eße affirmo, loquendißguram ipß Paulo, vt dixi, familiärem eße, animaduertet quif quis diligent er,Cf cum iudicio eius fcripta legerity in eius rei exempla paßim occurrunt. SeJ, quoniam pleraque corum non omnibus fortaße in-dubitata videripoßent, duo tantummodO) quipp^

Dyfidæi rcfponfio. pj.

ÇH/ ccrtißimaßnt,aliis duobM, lt;jult;e in meo fcripto auulcram, adderc libutt. Viium eü in cpißolä ai Gal. ad fiiient ipfum, Alterum in cpift. ad Philipp, cap. i. V. 10. Vtrobiquc enim Patilm Corpuc fuunt pro Seipfoßne dubio dixit. Addidißc er illud,c]uod eit m epiß. ad Coloß. cap. i. v i8. Et ipfe cR caput corportsEcclcß^. Namc/uod Paulus Corporis Ec- „ define »online ippin Eccleßam inteücxerit, declara-rdre videtur manifcftè locus, qui 'm epift.ad Epheß.

! huicreßondet, 'ebifccundmngracos codices feri-Iptum eil, Et ipßum dedit caput ßuper omiiia Eccle-ßit,ßue C vt Erafmus, Tigurmis aftipulanttbus, er « Ecza conuerterunt ) Ipß Eccleߣ,qucmadmodum «lt; tmeirdatiores quoque latini codices babeitt, ßcd pro pterfcquitia illa hoc loco adEpheßvcrba,CiJite cH Corpus ipßus,veritus [um,ne fortaße nomen Corpo **

1 rKprlt;flt;üiloIocoep!)i.ddCoIoJ?.lt;tdCfcri/lttnit(eicdt referri, acßßcriptufuißet Corporis fui, er nomen

l Ecclcߣ,quod ft at im fcquitur,n ws additum 1 fucrit.dc fttJiäuMi foret id eit Ecclcfta;, ftue Q«o(i l tft Ecclefta,vt infta v. 24. locntiw cft.ldw vero ( vt I lt;(d inJlitMtiwn noftrum reuertamur ) ciwn Pdiiliw di-1 cdtjboraineni iftum a morte quadadet'meri, er ver-l fcd tiiK prlt;£ fe ferant,mortem ijldin inßgnem ^iww-1 dam mortem ej?e, cumq; pcj?im.im, quis erit, qui, ft 1 non modo renatus eft bomoi/le, fed inter renutos ; Wdximè priceip«iM(,vt cert'e eil,ft de feipfo,vt rege-' ncrdtOjPduIi« loqititur^quemlibet rendtu bomvnem

'm ptpmd qtMddW jnprtc perf ctKÖ verpri ijon credit.

Dyfidæi rcfponfio.

dat, id cR tot, tantisq-, pcccatis obrutum eße, vt g~ ternie morti ßt penitut obnoxiU'S,a qua tarnen morte gratta Del per Chrißii liberandittßt f Quii bïne facile,in peccatisßbi neeeßariö manendum eße,non coUigatfNei^ue enim hic de eo inortii eterne reatu agi potcil,qui vel ex m'mimo quolibet peccato, Dei inifericordia penitui feclufa, proficifcitur, fed ie eo, qui, etiamß Dci« hominibm 'm ipßus viß ambtt-lantibut, quamuit mterdum labantur, peccata non imputare decreuerit, ex peccadi perpetuitate qua-dam prouenit. Quandoquidem non poH chriflum, ttec per Chriftum tantuntmodo,fed etiam alia ratio ne ante Chrißum Dem benignitatem iflam erga hu-nianugenm no decreuit folüm,verum etiam ab ipfo feneorbecondito varijs teftimonijs, atqueexem-plis declarauit. vt fatis per fe patet, cr ego 'm mea delefu Chrifloferuatore di/futatione abunde con-firmaui. Ver'umhicidßne dubio agitur,vt hominii conditio,quod ad mortii reatu attinet,ßgratia De-i,no quidem quecumq; fed qualis per Chriflum ple-nè exhibita fuit,remoueatur, diligéter deferibatur. Quare, ß de iam renato homme eil fermo, neeeße efl,vt homo renatm in Dei vijs no ambulet, cr non mode) interdum labatur, fed in ipßs peccatis mane-at.Quamquam vix fieri pote{l,vt quis de renato ho tnine hic affirmari credat,eum ab ipfa morte capti-uum quodammodo detineri, qui conßderet, flatitn cap. feq. vbi renatm homo defcribitur, per non ob-feuram corim},quie prim diilafuerant,antitheßm, affirmari.

Dyfidæi refponfio. 97.

'^^rntitri,eum a mortis lege folutunt eße. ^uod alte-fi ifti aßirmätioni penittis aduerfatur. Ex ijî enim, modo diceb^m,apertd reßjoitßo colligitur ad il lud, quod pro iftorum locorum conciliatione a te, '»ir nobilißime, excogitatum fuipe apparet, vt f:ili~ lt;^et in priore de mortis reatu verba ßät ex ipßs pec-catbsperfe^atiâ Dei,qx£ per Chrißnm eü,ßeclu-fd,conßderatis proucniente,in poßeriore verb de li teratione agaturabeodem reatu per Deigratiam ttobis a Chrijio aHatam coneeßa,qu£ duo in vno eo~ demq; homine, eodem tempore conßderari poßunt. üancjinquam, conciliationem admittëdam non eße, id demonflrare videtur, quid homo renattis, id cH, qui m conßlio impiorum tio ambulat,nec in via pvc (^utorum manetßeatus iam,vtfcriptum e^,appclla- ' ri debet, iamq; a mortis reatu ex proprijs peccatis proßci/cente liberatus Dei benignitate eü.quie, vt diiilumfiiit, etiamante Chrißiaduentum id abundanter prießitit,vt homines pij cr in peccatis mini-nimanentes femper pro iufiis coram Deo ipfo ha-biti fuerint, id eÏi,fuorum delidlorum veniamßnt eonfecuti.

ila{lenus,vir clarißime,ea ipßtis loci noßri verba expendifVndepotißimum coÜigi arbitrorßPaulm de ßipfo,vt regenerdto,hoc fept.cap.epifl.ad Rom. loquatur, poßc hominem regeneratum in peccatis manere,Gcfecundum carnem in hac vita incedere, immo,quin in peccatis mancat,Cf,dum htc viuit,ße-cundum camemincedat,vixvllomodo fieri poße.

g quaiidoquidem

çS. , Dyfidæî refponfin.

quindocluidcm vix vüo modo fieri poßc vidctur,vt quis in kdc vitd idpr£jiet,ciuod ipfc Paulus prtcft-i-rt no potuit.Etfimul alia dltbifcnptct eiu-sdem /i verbd , c{u£ de homme regenerdto mditifejiè funt di{id,(]ii£qi iftis oppofucrdm,cum tpfis mmimè cort cilidn poße, cr proptercd btc defeipfo, tâqud re-generdto,Pdulum nuüo modo verbd fdcerc, ctidmß tibi ßecitsomnino videretur, demonjlrdndum mihi fumpß. QjiodP ex diiimi mei fententid fucceßit,efl, quid Deo ingentesgrdtidf , qui med operd in re(hdc pr£ßertim £tdte noßrd^tdnti momenti pr£~ ftdiidd vti proßtid bonitdte voluerit. Sin minus,noit eli,quöd mirer, cum imbeciUds vires meds cbpdero, mecum dnimo reputo, qudm dijßctlept, veritd-tem,qu£ diu in tenebris dpud pleroßque idcueritjn iucem quoddmmodo reuocdre.id turnen intered com tnemordndum cenfeo ,hucufque meitd dipgt;iitdße, qudp tu,Çvt equidempgt;ero) in eo mecum ßentids, ho riiinem Chripiß^iritu regenerdtum in pecedtis noit tndnere, e::r in ipßo piritum in pugnd, e:^ luüdtione ill^cdrnereuerd fuperiorem cuddere, eitisq;mdldt cupiditdtes, vt plurimum, reipßd vincere, dc reßr£' ndre.Qjicid pßortdße dliter pntis,cr nihil dliud ha mini rendto tribuis,qudmPudiu,et condtum quem-ddm bene dgedi minime efficdcem, ddeo vt plerum-que non bene, fed mdlè dgdt, vide (obfecro te) quilts pt ipd fententid tud, cr quomodo eum vel dper-tis fdcrts tejlimonijs conprmdre,vel rdtionibus inde duiliSfVcripmilein ftltem eße, probdre queas.

Dyfidæî refponfio. 99.

W CT nili, {quematimodum arbitrorquot;) tibi ipjt pluta'ùs fatiifiiciAm, qu^muif fe/ite/itia ifta per eâ, qute ante dißerui ,fatis confutata videatur, tarnen antequam ßnem ßcnbendi facio,qu£ te,quant um cx tuis litterii ccijcipote^jin earn inducere potuerint, diligenter recenfere, cr cuiiK ponderis fint,exami-tiare, Pfo volf iitf, decreui, vt quid de fentent ia ijia cenfendum fit, meliùs cogn jfcarur.Nain cz to-ta de Paulini loci interpretatione dißgt;utatio nofir^ referenda c{l,Ggt;“ eâdem opera aliquant à etiam dili-g;entiùs,quàm hadenutfadlum fit,locus ipfe expen dendut. Ac primtim defacrarum Utt er arum teftimo uifi, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rationibus inde petit is, deinde de quibuf-

dam alijs rationibus di/fiutabo.

Quodigiturad ipfafacra teflimonia attinct,non dubium efi:,quin locus ipfe,de cuius interpretatione quarimus, facile te infententiam iftam, plus quàm C£tera omnia,mpellcndi vini ba{)«crit.ViX enim fieri pote{b,vt credos,Paulum tbi de feipfo,tamquam Cbrijlijfiritu prodito 4c regenerato,locutum fuif-fe, Gt non fimul credos, renatum hominem, qadm-q/wm inuitum,inpeccatis munere ,G7' a carnis cu-piditatibus 'rinci,acfuperari,Ct captiuum quodam-wodo detineri. fjirnis enim,vt vidimus, apertafunt ipcrbii Pdnli id fignificätia. Et quamtiis ex verbis tuis intelligi pojstt, tc alijs prlt;eterea rationibus addu-äumfuiße,vt omnino ftatuas, ibi Pdiduwi de homi-nc renato verba facere,ego tdinen nihil dubito,quin id tepotißimiim nio«ertt,^ilt;ôd PumIim tnpcr|bnlt;» fua

g Z totam

IDO. Dyfidæi rcfponfio.

totam dif^utationan exequitur. At que itu mihi per fuddeo ,/idliquaratione tibi confldrepoßet, nihil prohibcrc,quominui,Pdulu de feipfo,quulis pr^efer-tim tunc emt,minimelocutum fuiße, fufpicdrilicc-cit , in eiuec}; verbis earn eße poßeßermonisßgurdm, qudm ego eße ärbitror,te in eum potiks partent pro penßurum, vt nuUo modo de homine renato Paulus Iccutusfuerit, c^erasq; rationes omnes pro nibilo babiturum.tantoperc,qult;e de renatis hominibus anted, çr pofled perjßicue dißerit,ijs, qute ibi deß-ipßo a/ßrmare videtur ,ßunt contrdrid. ddeovt tibi, er dliis,qui tecum fentiunt,quemadmodum eX ijs, qu£ dnte di/ßutdtdßuiit, dpparerepotell, vt locos ißos concilietis,vtrobique indudit£ qu£ddm by perbolic£locutione5,dli£qipermult£ ßermonis (yt fic dixerim') mproprietates neeeßarioßnt induceit-d£,qudrum(vt ego quide exißimo)vix vllum exemplum vel apud ipßos poetds inuenietur.P.t tdme h£C omnid incommoda, vnica ßermonis figurÄ admittcit da, qua idem Paulus alibi vßus e{l,qu£qi quotidi-anis ipßs ßermonibus frequenter vßurpatur , nuüo negotio vitari poßent.Quod vt fieri omnino debere intclligds, h£C,qu£ moxßubijdam, ex 'ijs,qu£ ante dißerui,ferè coUeild, vt accurate perpendds, te etb am dtque etiam rogo.

I. PrnjiKW pauciores obßcuriorcsq; loci ex multo pluribus er apertioribus cxplicaridebent, non au-tem contra.Atqui nullü omnino inßacris litteris locum inuenies, qui verba hdbeat hoc idem vel leuiter quidem

Dyfidæi refponfio. lor..

pr^ fcfcrentia, quad locus ijïe tofus pr£ fe ferrrc videtur. tiedum f?iitentid, qudlis ex ijio, nili edÇcrmonii ßgurd ddmittdtur, coÛigendd cft,ex vUo alto vt colligdtur,neceßefit. Verùm innumerdhilcs propcmodu rcperies, qui pldnècontrdridm feuten-tidm dut continent, dut certè prorfut continere vident ur.,

2. Deinde ApofiolifcopM diligenter confiderdndut ell,cr, qu£ndm illi cd fcribcndi,qu£ ibifcripfit,oc tdfio fuerit,dnimdduertendum. Quadfifidt, adbuc perßncere non pofium, quomodo quifqudtn fibi pe-nitus perfuddere poßit, Pdulum in loco ijio de feip-fo,vt regenerdto, verbd fdcere. Ndin ncque hoc dli-quid cum eiitt fcopo commune hdbct, qui fine dubio ft exvcrbis ipfis liquida coftdt,nihil aliud efl,qudm de ipßut Legis viribus, dtquc effeéiisfine Chrijii grdtid dißerere, qud eu re höini renato nihil eße po teli^cr dijßutdtionis ipfiiis occafio, vt fupra vidimus, ex eo fuit, quod dixerdt,cum in carne ipfe,^^ dlij eßent, dffetlus,feu perturbdtiones peccdtorunt in ipforum membris per Lege ejßcaces fuiße , ddeô vtmorti fruUum ferrent, blamqueilludoflendere Voluit,etiamfi per Legem iflud fdtlum fuerit,tarnen ipfam Legem pcccatunt no eße. Quare neceeße eH, quidquid deinde ad eiuf dem rei confirmationem, dtquc explicdtionem ddiungit,id eil vniucrfam ipfam vfque adfinem cap. dijfutdtionem,dd hominem,qui in carne adhucfit,pertinerc, quamuis de fcipfo per pft«o lo^«i videatur. »jum idem quoque ab ipfo ini-

S Î tio

102. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;—Dyfidæi rcfponfio.

ho fecerät. Adde, guàd iUud faltcm certißiwiM e^l, Paulum de main elfeélibiis Lcgii in homine lo‘ ^ui,ipfiult; tarnen hominii eulpd prouenienttbtif.ejui mail Legis effeélus in homine rcnato eße ncqueuM, Ttpote qui non ßt ampliiis ßub Lege,fed ffiritu re-gatur, GTgubernetur. adeo vt, quemadmodum fX fimilitudine in initio cap.propoßta inteïligi potejb, Paulus velit, Legem renato homini mortuä eße, mc eum cum ipfaampliùsaliquidcomune habere,qii(d ad hoc 'oidelicet attinet, vt iüa in eo aliquid mali eß ßciat, eiue vUa ex parte dominetur.

3. Prteterea qutedam ex ijs,qu£ fibi ipß Paulus tri-bucre videtur,nequaqHa tlti conuenire poßunt.quale eil illud, quodßne Lege vixerit aliquando, vt m fcriptomeo leilorem admonueram. Quodenima-iunt,non de ipfaL ege,fed de Legis cognitione Patt-tumloqui,quam tandem cognitiunem intelligurd { Ilt;!um perfe(Hamplané crabfolutami Atquieaad id,quod Paulus qu£rit,nihil eil opus.Satis eil enim, cognitionem ijiam eiufmodi eße, vt quis ilia prtedi-tusea interdiclaeße nouerit, quneßfertein Lege funt fcripta. cr propterea fatis eil verba ipfa Lf-gts teuere, eamq-, legemßbi latam eße,crcdere. Pa-tet hoc ex ipfo eius cognitionis, qua is inteUigebat, Pauli exemplo,iiam concupifcentiam nefciebam,ni ß Lex diceret No concupifces.tiit ergo ijiam,quam oßendi ad id,quod Paulus quterebat,fatis fuiße i At-qui numquam ea dejlitutus futt Paulus, vt in priore tneofcripto planum feci,

Tw»

Dyfidæi rcfponfio. loj. 4-Tzm« veró rcélè itituentt per/}gt;icuum cfl^PMlunt in tota i/la dijjjutdtiont^cum mortis a peccäto pro-ficiÇcentismitionen: facit, noneam intcÜ{gcrc,quie a (Quolibet minimo peccato profcifcitiir ,fcd qnam ^ignit peccatum auHu per tcgen!,non quidem ijud teivi^ Lexpcccatum magis digitum condemtiatio-; nceffcit,fed iju.itcnus homo, in vetititm.femperiii-teni,multà drdcntiùs,quàm antea,eafacere concu-pifcit,quie fi bi a Lege interdiila efe co^nofcit.pec catum,inqium,ipfum Mfium ade6,vt Paulus fupr4 itiodwin peccatis peccatumfaélumfuife,diccrenon ditbitauerit. Atqui homorenatus,etiamjieins fadla per fe ipfa conpderemus, nee Chrilligratie, quod attinet ad peccatorum rcnif.ionem,rationcm babea W!ts,in eo jiatu elb,rt qmdquid illi tribuamiis,id efl, qnantulameumque tandem einsvitæ fanilimoniam ef.e velimiis,ab ijla condemnationeßt liber. Nam is (xeorum numero profeiloeil, qiiosfacr£litterie pios Cir iu/los appellant. Sed pq Gr iujH, quosferi-ptura vocat,ita viuunt,vt,tametß priori iUi eondem nationi,cr morti, quam quodlibet peccatum affert^ funt obnoxij, a qua non alia ratione, quam Dei be-nignitate eximuntur, huius tarnen poflerioris, qu£ ab audio mirum in modutn pcccato infertur, nuÜo tnodo ßnt participes.

ƒ. Adhifcfatis manifeßum ed},hominemaPaulo de-I feriptum eupere,fc liberari a quadam morte,a qua^ du/m hic viuit, liberari potedl. liberari inquam, non Mtem (onfolaüoncm tantum acctpere.Scd homo re

2 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 natiffj

J04' Dyfidæi rcfponfio. natui^prafertim qualis ipfe Pduluf erdt,â nutld mor te detinetur ,d lt;ind, dum hîc viuit, libcrdri poßit. I-gitur homo iße d Pdulo deßcriptut non cR homo re^ ndtui,pnefcrtim vero ipfe Pdulus. QKoddutem db Cd morte,d qud detinetur, poßit homo iße in hdc vi-td li^'erdrijCxgrdtidrum illd dilionc pdtet.i]U£ cti-am docet, omnino hie dc duobiti homintb’.ts ßub cd-dem Pdulipcrßond dgi,vno,(}ui libcrdri cupit, dlte^ ro id liberdto. ç^uorum is,»luiidm liberdtus eßßpfe Pdulus ßt,Gr quicumque €ißmilisßiicrit,neceßeeji. | qnivero libcrdri cupit, Pdulodißimilis, crobcdin rem minime rendtns.Atqui de idm liberdto non ogi-tur,niß in co verßu, vbigrdti£ de libcrdtionc dgun~ tur.Ergo in toto reliquo ßermone de co,qui libcrdri cupit, Gr porro dc non rendto verbd ßunt^ Atque hic obiter obßerudndum eil, mortem tßdm nihil dli-ud rße,qudmcdptiuum fieri legis peccdti,vndemors ueeeßdrio profitißeitur. id eil peccdtis eßeimplici-tum, Gr mdlis cupiditdtibits,qudmuis inuitum, obc-dirc,non dute ßmpliciter, morti obnoxiü eße.quod er verbd ipßd pr£ ßeßerunt,nec tu negds itd cße,fed ptttds, d tdnto mdlo liberdtionem in hdc vitd nondd ri.itdquc( pdrum dptè nifidUor') Pdulum,ßuc hominem ißum mißerumßevocdntem, Grmireßeipßum crucidntcm ßdOs, quidßcilicet id non hdbcdt, quoi numqudm fie,dum hic viuit,hdbere poße,optimeno-uit. idm vcro,ß mors ißd,eil cdptiuum fieri legis peccdti, Gr id probdtum e{l,db ißd morte GrPdU-lum,Gr alios eiusßmileSf id eil homines rcndtos,in hdC vita !

Dyfidæi refponfio. joç.

iic vitd libcratos eße, fequitur, vt, qui renutus cü, legis pcccdti cdptiuM non fiat,id e^ malis cupidita^ tibus nullo modo obediat

6. Poflremoillud plurimi faciendum videtur,quod Paulus, pofiquam de homine ifio in perfonafua a fe deferipto loqui capit, numquam ad extremum vf-que verbum jfiiritus vîlam prorfus mentionem facit. Çtÿpd nuUo paélo fieri potuifet,fi de homine rege-nerato locutus eßet ,in quo potior pars ffirittts eß^ C~ c«(iM eil proprium cum carne pugnare. Itaque in ilia pugna, quam defcribit,non dubium eil, quin fro Mentf Spiritum repoßturusfuißet,fi de homine regenerat0 verba feeißet. Verùm quia de homine nonregenerato Ioquebatur,eoq;eiufmodi,qui fiiiritus tantam partem non habeat,quanta opus eil ad ineundum cum carne certamen, vel eum,vt deberet,fua deßdiä, cr negligentia in aciem non producat,immo quia de homine iüo non regenerato loque-batur, qui adhuc ßt fub ipfa Lege,cr idcirco quätH uis mente prteditus,ß}iritu prorfus carcat, propte-rea numquam /fiiritu commémorât, nec eu cü carné luHâtcm facit ,fed mentis tantummodo meminit, eamßfolam cum carne praliantem inducit,G~in praliofuccumbentem. Q^dcontrafit,cumf^iri-tusfuperuenit, ipfiq^ menti aduerfus carnem tantôt (*t ita dicam quot;) fuppetias fert, vt non ampliùs mens, fed/firitus cum carne prceliari dicatur.fUcns enim, qua pauüo ante carni cedere cogebatur, jfiiritu fu-ptrutniente,adelt;) confirmât ur,vt carnem terga da^

g t re tan-

jod. Dyfidæi refponfio.

VC tandem compellat, ZJ ßbivtilrici cedere. Ciao fit,vt homOyCuiii^ caußa prcelium inttum fuerat, ex captiuitate iüa le^is peccati^cui 4 carnefucrat ßb-ieilnf, educatur^CZ liberetur, zr ( cjnod mens ciU£~ rebatßegidiuinteßubijciatur. ex çpaa libcratione,amp; fubieüionc tUiid omnino confecfuitur, vt homo, i^ui pnàs mort! penitits obnoxtus eratyita: particeps ß at. Propterea Paulus,cu toto ferè cap. 7. in homine non regenerato,fcd adhuc fub ipfa Lege viuente pih gnam mentis, z^' carnts,nulla fßiritiis mentione fada,defcripßßet,z^ mcntem fuccumbentem fcafet, deinde cap. S.ffiritum fuperuenientem inducit, Z^ üj'.ferumiftum hominem eoçferuitute illa legis pcc-cati,Zi^ mortis libérantem, eumq-, ffiritum vitte nommât.nempe cjuàd vitteßrmam]femfaciat,crvi-tam operii fuâ hommi pariat. Jgitur, partimgrati-' arum illam fuam adionem explicâs,partim ex prte-didis tacite coUigens, omnem iftius hominis, i^uem dcfcripferat, mifcriam ex eo pendcre, quad adhttc fub ipfa Lege eßet, zr ob ea caußam carnis legi ob-temperare cogeretttr,ßc ait,fdulla igitur nunc con-demnlt;it/o[efl] ijs, gui m chrifto lefu nonfecundti/nt carnem ambulant,fed fccundum jfiritum.Lex cnim ffiritus vitie in Chrijho iefu liberauitme a lege pec-' ati,et mortis. videmtts,hic prteter guatuor itlas fii periores leges guindee legis mentionem feri, id câ ligt;igt;'itus,guæ fextte opponitur, cuius atea gui-dem ïam mei.tionem fccerat,fed nondum,poftguant mme ifium fub perfona fua defcribere inceperat, cxalcerd

Dyfidæi rcfponfio. 107. tXitkerdparteeiijnid^u oppopcrjù. quad tarnen iintea,vbi paucis verbis fun^mam ^uamdam eompls ^usfuerat eorum, deinceps latè explicaturiii tnt^facerenon omifcrat.Ea fumma v. nbsp;zr 6. coU’

tinetur. Sexta autem lex ijia lex littcree eft, zr lex Eegis etiam appellari potesl. Ar.imaduertendum tü eitim, duplicem eße rationem legis per Mofcm latie, Vrtam, gaatenus ea,eiuie rccla zr ßanäa fuKt^ praeipit. er bac ratioiie lex Dei a PattloappcHa-tur,eiéj;,vt vidinni^,lex peecati oppoiiitur. Alteram, ^iuteniis ßmpliciter prieeipit,nec vllas vires ea^quiS priecipit.facicdi homini largitur. immo ei am^ ph'us peccandi oceaßonem probet. At que bac rati-one Paulin earn vel Legemßmpliciter, vel Litteram nommât, eicj-, Spirit um opponit. A littera ißä cara per oceaßonem vires fumebat, eiuséj; accideiitariit quadam ope mentem faciliùs fuperabat. A jfiiritu ntens vires fumit, eoq; ZJ' adiutore, zr duce carnem '‘'incit,afquc projiernit. Spiritus cnim,vt alibi ait ». Cor. x, Paulus,ipfa profunda neifcrutatur, zr Deti aman- 10. tibiis eiq; obedient ibus præmiu immortalis vit tere-poßtum eße cernit, idq; bomini oflendit.cuius prte-tni] deßderio bominis voluntas, qute, vt fupra dixi' nus,media inter mentem,zr carnem e^l,ita rapitur, atque incenditur, vt, carne,eiiisq; illeeebris poßha-bitis,menti,qute,amandum eße Deum.eiq; obedien» dum,dccct, penitus tandem adbtereat. Spiritum ante tllum Chrifliis largitus eü,zr bac ratione id prie-fiitit,quod tota lexiAoßs tfnlla ratione propter vim

carnis

ic8. Dyfidæircfponfio.

cdrnii, qu£ cäm ii^rmam, atque inualiddm redde* hdt, præftdre poterdt. Proptered fubiungit Pdulib^ »» Niim quod impoßibile erdt Legi,G~c.

Sdtii(yt Ißero'jdemonjirdtum cil,Apojlolum non feipfumverè,dut hominem Chrijli/ßtritu regenc-rdtum, f rd hominem nondum iflim fßiritm pdrtich pem fdilu fubßud ipßiu perfond toto epi^. cdp. 7. dd Rom. deferipßße,crßmtil, quid'ndin eo locoßbi vclit, explicdtum. vnde confldre potefl, non modb inde probdri non poße,homine renatwm ßudio qui-dem, dtque condtu bene dgendi eße prieditumß'd co plerumqueindni er inefßcdci, verum etiain,ß cum initioßcq. cdp. coniungdtur,pldnè contrdrium inde dpcrtè coüigi. ütinc de dlijsfdcris teflimoniß, vnde ßcntentidm ißdm elicipoßc ,fortdßeputdßi,. dißieiendum nobii eil..

îtdque,vt imbeciüitdtem hominii^qndmuis rend-ti, dd bene dgendum oßenddt, dito diuittdrum litte-rdrum teßimonid profersßn quibius de homine chri-flidno, quidddhucpeccet, erßepiiM ldbdtur,dut dfßrmdtur,dut eertè dfßrmdri videtur.er alia plurd eße dii, qu£, tdmqudm mihi notißimd, dfferrenon curdf., Egoßdnenon ddeö fumin fdcrii ipßut noui foederis litteris verfdtus,vt multd,quie in ijs ßriptd funt, me ftepe nonfugidnt. id tdmen dußm dfßrnid-re, qudmuis conßdnter eredam, chrißidnum eum e-tidm eße poße,qjii interdum peccet,er non rdro Id, bdtur, tdmen (qi/od dd peccdtd prffertim dttinet, ^«d! hoc loco dldpßbus dißinguo)hdc in re. indicdn-

da,non

Dyfidæi refponfio. ,io^ id,non modo explicdndâ,fdcros fcriptores pardßi-mos eße. vt non adeo mirer ,ß Cdthurorum hitreß iociii inuentiif cü,qudm olim tot viri prieftMtißimi funt dmplcxi, nee hodie défunt, lt;jui eätn tuentur,lt;ic fouent. Veriti enim diuini fcriptores eße videntnr, ne,fi earn rem plané explicuißent, peccandi licentie lt;tii!ßbi quifque facile fumeret. Interim tarnen, ne, cum forte, fe interdum peccarepÿ homines animad uerterent,animant deßgt;onderent, ZXfe minime chri ftianos, minimeq; Deo caros eße putarent,nonnulla indicia humante imbecillitdtis etiam poil regenera-tionem,ipfa regeneratione adhuc perdurante,in fu~ isfcriptisreliquerunt,eamcf;potiùsexfcntcntia,0' totius rei ratione,qudm ex verbis ipßs, difertisq; de ea teflimonijs, colligi voluerunt. t^am quod ait Io- t.Ioh, t. 8, hannes ( qui vnus eil ex duobus locis a te allatis ) Si dixerimus,quoniam peccatum non habemtis,ipß noS “ feducimus, cr veritas no eil in nobis,nonßgnißcat, “ ipfim lohannem, er ceteros omnes adhuc peccare cöfueuiße,fed peccatireos fuißeßd eil iam peccaße.. (iuädoquidem Habere peccatum non idem eil,quod Peccare, fed idcm,quod Peccati ream eße,vt ex alijs locis apud eumdem lohannem apparet. qui hac ea-demlocutione Chriflum vtentem facit Puangelij fui cap. 9. V, 41, er cap. tf.v. zi, 24, cr rdp. 19. v, n.Atqueid,quoddiximus,Iohannem omnino fenßß fe, confirmant prieterea manifefie verba iUa ,quce poflmodum eodem loco fcribit, eamdem fententiam iitorefuo verbis pauUulum 'mmutatis repetens. Ait i.Iob.uo' enim,

* »

,. , no. Dyfidai rcfponfio.

enim, Si dixerimtis, quoniam non peccauimuf, nte/l' daa m fucimtis earn, cr verbum eiiK non eil iti no-I, bis. ^on peecauimus inquit, non dutem i^on peeed-

miu, NitiM i/e peccdtis loquitur, qute vniifqiiifqtKt untequam Chriflt nomen proßteretur, commißt.G' l)£c ea funt^qiu, Deo cößtendd eße,anted dixerdt, qui,vtpote ßdelis, cr iußus, ed remißuriti eßet.idq; demonjîrdiu ed verbd, Ab omni iniu/litid.De fcele-ribiis enim,etidmgrduißimtijoqui Apoflolum,dpef tcdocent.qud: in homine dd Chrißum conuerßodh que eiußmodi, qui propter diuinum promißum pet Chrißum fail um , eiutqi ßdnguine conßrmdtum ve-nidm ßuorum deliilorum d Deoßerarf poßit, locum dmpliùs no hdbent.Reßjpißcentibuf enim dunt-tdXdt er d ßceleribiif deinceps dbßinentibiued w-tiid promißd eil. De præteritis igitur peecdtts,vt dixi, loquitur Apoßolut, non de prießentibus. Nee riero aliö potißimum reßexit Chrißus,cum nos ord re docuit cteleßem pdtrem,vt nobis remittdt noßrd | debitd. Grdnde enim ^es dlienum propter peceatd ! noßrd cum Deo contrdximus,dntcqudm ad ipfunt per chrißum conuerteremur. quo numqudmreip-fd nos liberdtos eße gloridri poterimiis, donee dc morte peccdtipand tdndem exemptißmiis.Propte- » Rom.S.ij. tea gement es,redemptionc, vt inquit Paulus,noßri j corporis cxpc(lamus,Deu/m tantißer aßiduerogait ’ tes,ne preetcritorum noßrorum ßcelerum meminiße velit.quibus,dbßque eins mtfericordid, xterna mors j omnino debetitr, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

I

Dyfidæi rcfponfio. iir.

Hdamp;rs, , iudicio meo,ïohdnnis mensßt in ver ^is illis a te allât is. Qjtinctiam aßererc non dubita~ bo,ne id quidem,(iuod ab ipfofcrîptum eü cap.feij. filioli mci ha:c feribo vob:s, ne peccetis. ^,ß qtiis l^eccauerit, aduocatum habemus, Z7c. qH£ verba t* plcriqtiead idem probandum, quad tufupcrioribus 'oerbis probari cxißimabas, idetidem affierre folcnt, ad rem multum facere.Ctem rninî Johannes ait,Hlt;iec feribo vobis, ne peceetis, non vult dicere, fe id fuis “ antecedentibus monitionibus curaße, ne in aliquod peccatumampliùsij ,qui iam ex dziimo ad Deum fer Chrißum conuerfi eraut, inciderent, Sed ne in peccitis ampliùs quifquam eorum, ad quos fcribit^ wancret, verion titw in luce ambularent,^ peccata fua Dco ex animo confit entes, ab ipfo cormn omnium vcnidm jfierarent. quemadmodum ex ipfisfupe-rioribusverbis per/fiicuumeü. Quàdfi quis tarnen nofidum poteratfe ex pcecatorum laqucis extrica~ re, non idcirco ci delfierandum eße ,fed confiden-dum,firefipiiißet, cr in luce ambulaßct,fibi remif-fum iri omnia peccata, cum le fus Chrißus injh«, id.

I eft fdelis cr verax,ficut promiferat futurum,fic rc I ipfa afHcJ Drum eorum omnium patrom« ej?et,ippgt; I rumc);peceata omnia expiaret, qui,ferius etiä licèt i aliquantô, vitam emendarent. Namq; banc ej?e A-fojloli [ententiam, ex co prlt;f tcrea conjlarc poteft, quod ait,cbrijlum,ctiam pro totii« mundi pcccatij

1 «piationcm ej^e. Hine enim apparct, non de pctea I tis eum agere,c[H(e committuntwr poft veram pocni-tentiam

JI2. Dyfidæi refponfio.

tentidm, O' vit£ mendâtionem,fed ante. Nundtti ßquidem totM non reßpueratimmo totutfcrè eti~ amtum m peccatts manebat.Voluit autem lühannes dicere, Chrißum cxpiaturum eße peccata non corn tantum,qui iam ipß adh^rerc cocpißent,eiß nomen iam deßßentjfed quorumctmque. modo,fcili-cet, vitam corrigèrent, cr pro’cepta eint conferua-rent, at que bac ratione eum verè noßent, vtfequcn tia verba aperte docent. Qjiod enim quidam, Mundi, feu KOa'/a.'d totiuf appellatione omnesele-{losßgnificari aiuitt, id nuUo ßacrarum litterarum exemplo conßrmatur, etiamß Eleilorum nomine e-os,qui iam per lefu Chriflißdem renouatißnt,itlt;tel ligamui. i^ufquamenim ifti( quidquid alijsvifuin fuerit)ßmplici 7SKo'o-/jLa nomine infacrit litterii funt nominati. Hac igitur,qudm dixi,Johannit men tem eße, omnino mibiperßuadeo.pr£fertim cum a-pud ipfum, vt etiam apud alios diuinos ß:riptores, Verbum Peccareßmplicitcr poßtum no aliquod pec catil committcre,ßed peccatis implicatum eßeßgni ßcet.vt ex ittis locis conftat, in quibus hominem eX Dfo natum nec peccare, nec pecare poße, affirmât, qua de re a nobis 'm dijßutatioe de Chrißo feruato-re pluribus dißutatum eü. Hlt;cc autem pauca hic a me dijßutata ßuerunt, vt locu a paucißimis(vt arbiträr) mtelleäum,hac mihi oblata occaßone, expht narem. C£tcroqu'm, etiamß Cf hic, Cf ßuperior locus idßgnificarent,quod vulgo crcditur, et alij pr^ terea 'mnumcrabiles inuenirentur, qui idé dieerent, iam

Dyfidæirerponfio.

iäm ego,chr(flianum hominem intcrdu peccarc po/^ fe,concc(lo. Quodfdtis cR, vt loci ijii 'm recepium ütm fenfnm äccipi poßint.

Alter locti'S apnd I.Kobnm a te aHattif er de lap/i- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î* *•

btK locjuituryCr pronerbialem loquendi modnm con tinet,^uo humana nâtnræ {mbccillitdißgniftcatiir. iicc plane, vt verba fonant, accipiendns cü, quaß nemo prorfusßt,lt;}ui in multi! rcipßt non labatur. Sed intelligendum eüßumanam naturam ita compa rdfoni eße, vt omnes hominesgeneratim facile labi poßint.Apparet autem,lacobum ibi hypcrbolice a-litjua fx pdrtf locutum fuiße.f^am deinde ftatim ad-dit,eil,ejui 'm fermone non labatur,virum eße perfe-äum,(jui etiam totum corpus fra:narepoßit.in mail tis labi is certè non potcü, qui vir perfeâiis cs^.V-trobique tarnen eil aliqua hyperbole, er altera alte ram indicat. Sed etiamß er de peccatis ipßs locuttis eßet lacobus, er eins verba, vt fonant, omnino acci pienda eßent, non tarnen fcqueretur, neminem eße, qui plerumque non peccct.Foteil cziiin qun in in«!-tis pfccare, non tarnen in plcrifque.

Verum pra;tcrea,vt oftendas, poße hominem/fi-ritualem eße,er tarnen legem peccati in memibris fu is habere, Pauli ipßus tcßimonium affers,qui Gala-ta!/jgt;iritualcsvocet,cum tarnen fciret,cos concupi- , feentiam in membris corporis portarc. Etßantcm hocate co Hntwin diet viditur,vt o]lcndas,ncn fj?e in chrißianis hominibus plané extinäas malos cupi dilates, qu£ eos idemtidem ad pcccandum^ßimulat, h tarnen.

Dyfidæi refponfio. 114.

Wttie«, ne (juls fcrupulu'i fortaßis propter hmc I0' cum in animo tuo h^reat, priefertim cum pauUo an te non modo concupifcentiam in Galatis fuiße, fed etiam, eos non feciße,guie voluißent^a concupifccn tia impcditoSjdicere Paulus videatur,prêter ea,quie fupra dixi oflcdcns, iflud ex Pauli verbis coUiginon poße, Dico, Paulum non nominaße Galatas ffiritu-alcs,fcd tantummodo declaraße,aliquosex ipßs ßi-ritualcs fuiße,aut potiùs,fe ita credidiße. Intjuit e-nim ,Vos, quifftrituales eftis , Gfgrecca verbaßc ftabent,ViiJ.0^ 0*1 Trvtu^iaTfxoi'.gtzoJ nthil aliud eü, quam Illi inter vos, qui ffirituales funt. Quem locum reólè Beza, amphiboliam quamdam vitans, e::?

ipßsgreeds verbis non recedens, Vos/firituales, conuertit.

Addis poßremo, Paulum eos, ad quos fcribit,fatt iios nominare,e:r tarnen in ijfdcm multas inßrmita-tes,vitiaq; non vulgaria corrigcre,ac notare.Vt cetera , qu£ hie did poßent, omittam,animaduerten-dum cenfeo, Sandorum appellatione apud Paulum, Cr alios, eos omnes ßgnißcari, qui publice Chrißo nomen dederant,dusq; difcipulosfe eßeproßteban-tur ,etiamß nondum takseßent, qualeseoseßeo-portebat,ßvere renati,lt;y' Dei ßlij merit à appeBan-difuißent. Vthodiequoque fratres vocamus offl« nés, qui nobifeum de Chrißian£ religionis placitis, qu£ adfalutem neeeßaria eße credimus, idem fenti-tint,eamdemqi doélrinam proßtctur,etiamß aliquot inter ipfos nobis viderefideamur^ qui nondum veri rt^ene*

iiç. Dyficlæirefpotjfio.

rrgeneratißnt. Sanilorum porrô nomen Pduîi U omnibiM Chrißum proßtentibui commune fuiße^ doeere poßunt inter clt;eteros multos ht loci, Ad.% »’• 3î, Oquot; 4i,Cr fdp.26. V. lOjRom. u. v. ij. ez cap.

r. 2S, cr z6,i. Cor.14. n, jj, i. Tim. $.v. io,Hck

6. V.10,

' Cößituerdm de eu râtione (quæ quidem ex faeris lltteris petenda eßet ) quôd omnes fdndi tant nouif quàm veteris foederis,vitiofjtiitcm carnés fenferint, eum necateadeam conßrmandam teftimonia ali-qut( proferuntur, ncc ipfa ad quteßionem, de qu4 h!e agimus,propriè pertineat,nullum verbum fdce-fe. Verumtamen, quid aliquid bac de re dicere non mutile futurum eil,earn non prorfusintaâam reltn quam. Déco igitur, me, facris cum veteris, tumno^ tti Teßamenti libris perlegendis, ißud non animad' Kertiße. Interdum quidem fandi homines de naturet fua Çid cil humana^imbeeiïla,^^^ ad peccattdum pro cliui conqueßifunt. quod ad peceata fua excufonda fecerunt, non qu£ committere pergerent, fed qua iam commifißciu,G' vt Df «hi «rf ftbiparcendum ad ducerët.Qjeemadmodum Dauidfecit,qut pod adut terium, homicidiumcp perpetratum veniom peccatt fui a Deo implorans dixit ,fe in iniquitate, CZ pec- Ppf, y», catis eße cottceptum. Sed, quôd fondé viri, dum i« redo iußitia, ac pietatis eurfu eßent, ißam carnis vitiofitatem fentirent, qua eos impediret adeo, vt de viafapiits deflederenc, cr ßequenter non id a-gerentj quod vellent,quemadmodum video te vitio-

h 3 ßtatem

ji6. Dyfidæi rcfponfio.

Jttatcm iJÏMJ carnis intcrprctdri, id ver o non modi de omnib’.if, fed ne de vno cjuidem aliquo (quod Çci-tim')fcripturn eü. Ermbant quidcm,aut certè feer-raße dubitabant if'ß per ignorant tam,at que eiußmo di pcccatorum, qua:fibi occulta crant, elft vtx pec‘ cata nominari poßeiit ,veniam nihilominui lt;tDco pet ebant, cumi]; fimul rogabant, vt ipfos a peccatii prudent er admißis eußodiret (quemadmodum idem Dauid Pfalmo 19. facit) quip pc qui er fanólitatem fuam vniuerfam ipft Deo acceptam re ferrent,cr fine eiu^ auxilio a peccando abßinere fe non poße, perfuaftßimum haberent. Sed hoc longe aliud eü ab co, quod a te de omnibus faniHis affrmari videtur. Quinimmo ipfe Dauid,cum fa;pe alibi fuam iußiti-dm, integritatem, er innocentiam prédicat, tum verô Pfalmo 18. dicit ,fe cuflodiße viat Domini, cr {«fcgritm cum illofuiße,fefeci; a prauè agendo con-feruaße, adeô vt Dominut ftbi fecundum iuliitiam fuam,er manuum fuarum pur it at cm repcndcrit,ac beitign'e fccerit.Paulut porroipfe(ftlocum iflum cap. ad Rom. excipiat ) ne in ffeciem quidem de fe vfqud vel affrmat, vcl indicat, quod carnit vitio/i-tate, quomiiiut reilum pietatis curfum teuere pof-Gal.ë.14. fet,fepiiit impedirctur. In-mo, crp nurntfo crud-Phil.4.13. fxumeße, er mundumfibi,erfeper Chrißum,ii i.Cor.u.t. quocorroboraretur,omniapoße,ait. idem feipfum i.Theß.t. Corinthiis,cr aliß ad imitandum proponit,er quh

7. (ffmfdm^«4mCbnyiiim(L(forcm. Philippenfibut Phil, 4. yero feribens ait,cos in ipfo ea vidiße,qua: co5 cogi-^,^9. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tare.

Dyfidæî refponrio. if/, titre, de fdeerc iubcbdt. nempe ejuidefuid eü verum^ ([uidi^uidgrduej^uid^uid iuflum,cjuidqiiid cdftum, quidquid dinabile, quidquid borne fantte^omnem de-nique virtutem, omnewq; laudetn. dlid eiufmodi cowplurd defe confianter affirmât,quiC cii iffa tanta earnii vitiofftate,eiu'scj; in pietatis curfu impedi-mentis omnino pugnant. Sed iam de quibufdam alijs rationibut, quic ex ipß^ facris tc/iimoniji jniwtniè {««t petita:,videndtim eü.

Ais initier primùm,Si quis diligëter feipfum exa-niiiiduerit, reperturum /ine dubio fuffieiens tefti-nionium coneupifeenti£,qute fandis tantam cladem inférât, vt merito omnes peecato obnoxios reddat. Vcrùm ratio iffa veritatem huiufee quteffionis in-ueniendifallax prorfus, nbsp;nbsp;ffmul admodum pericu-

lofa ridetur.üon enim ex eo,quod quifque noftrûm infeipfo experiatur,fandorum vita leffimanda ed. neque,ß quid nobii deeße fentimiM, idem continue fanél is hominibus deeße coneludendum ed.quaß verb certumßt, nos iam fandos eße,id ed per Chrifli ffgt;iritum a mundo, cr corruptione,qu£ in ipfo ed, feparatos, cr Deo, ciu!q;fdn£ obedienti£ eonfeera tos.Certeß ego ex niemetipfo regeneratosfandosq; hommes metiri velim,multc) aliter de ipßs mihifen-tiendum erit,quàm fentio,nec ea dicenda,qii£ dieo. Sed abßt,vt hoc faciam.Ex ipßs facris litt erts,ex vi ta corum,quos certum ed verefandosfuiße, ex to-ta deniqueßdei, ac religionis noftr£ ratione hac de K dijudicandum ed. Qjtie igitur a te, vir pr£ffan-h j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tt)?tnîe.

118. Dyfidæi rcfponfio.

tißime, poflwodum recenßnttir, tdmqnam td, qtiit })j rf^cntTiitw omnibiii dut repcridntur, dut rcperi-ri poßint, non proptcrcd crcdidcrim cgo i« ißii rc-‘ periri, quid fciliat egomct (verbigrdtia') ed omnid h me ipfo experidr.Qjiid enimiNumÇexêpIi cdußa) ct Vdulum ipßum (pt'Ka.ul!« prdU£concupifcentiit prole itd deuinitu ßiiiße creddm,vt potiiisfe,fudcj;, qudm proximum curdreti num in ipfo inßgnemali-que torporem in ojßcijs pietdtii, ßdem imbcciUdm, chdritdtem languidam ßuiße, mihi perßuddcbo,cuin ipß'met, quem modeßißimum dlioqui fuiße, neeeße eß, iftis pldne contrdrid idemtidem de fepr^edieet f Nurn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fojiyiii'j'/ÄauT/ain Pdulo locum

Kom.ç. J. habuitße quo legimM^dndthemdße eßcdb ipßo Cbri flo optdße propter fi-dtres ßuosßecundum cdrnem Aut quomodo de ipßo , quodße potius,fudqi, qudm proximum curdret, quißqudmßujßicdripoteü, qui «. Cor. Jt. Vf/ ipßiis Cd verbd legeriti Qjiis tnßrmdtur,^^ ega nonmfirmoriQuii fcdnddlizdtur,cxegononvror? liegligctidm dutem vUdm, nedum imßignem dliquem torporem in oßieijs pietdtid exequendis in Pduloßtt iße,quis cogitdre dudedt,qui vel ordtionem iÜd per-leger it, qud in dißceßu Eph(j7nlt;e eccleß^e [eniaribuf hdbuit i vbiinter dlid ed verbdßunt, Propter qtiod' „ vigildte memorid retinentes ,quonidm pertrienni-„ um noae,cr die non ceßdui cum Idchrymis monerc „ vnu/mquemque veftrum. Et mox. Argentum, dut dU 3, rum, dut vejlem nuHiuf concupiui. ßicut ipßßcitif, „ quonidm-dd ed, qu£ mihi oput erdnt,zr ip, quime-

(UM

Dyfidæi refponfio. 179.

mm fjiiit, miniflraucrunt mama nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Omnia often t*

di vobif, guoniam fie laborantei oportet fufcipere inftrmos, crc.H^ec eadem repetit fcribens ad Theft lt;« falonicenfes, vbi etiam efficaciitsftmmam diligenti-rt)K /K«m in pietatis offieiftjlue ad corpni,/iue ad a-nimum ffteélantibM commemorat.adeo vt verba ilhi non veritw fit proferre. Voiteftes eftis DeiM, i.Theß.ti ^uàmfanâéj CJ' iuftè, Ct“ mctdpatè vobis credenti~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10.

fciw fuimM, cr c. Qjeid porro de fide imbecilla, out cbaritate languida dicam, cum ipfe teftetur, Timo' theumaßeäatumfuißeipftMfidemjCr’charitatem, .,71)«. j. lt;tt(]ue eo nomine eum non obfeure commendet, vtq; ,0, perfcuerct,moneatiCiuomodo autem fuffticari eiuis poteib, Pauli fidem vmquam imbecillam fuiße, ([ui tot,tantaej; pro Chrifti nomine perpétue» geßerit,ac paßiKßucriticiuis charitatemlanguidä,cum,etiamfi

ab omnibtit Uber eßet,fe tarne omnibus feruum fece- nbsp;nbsp;Cor.9»

fit, vt plures lucrifaceret t Hhc, hue dirigendifunt Jemper oculi noftri,ß,i]uomodo fanéli Dei viri affe dli eßefoleaitt, cr eomparati, cognofeere velimuf, non autem, quid quifque noftrüm in feipfo fentiat, inftgt;iciendum eil vmquam. At que hic coßideraiidunt til, quomodo, cum Paulus de feipfo ea, qua cr modo, CT pauUo ante recenfuimtis, teftatus fuerit, CT multô plura,eaq;fortaßis efpcaciora in e^mdem fett tfntùm feripferit, fieri poßit ,vt de fe ,tamquant Chrijli ftgt;iritu wm pradito ac renouato, ZSquot; eiufmo^ ài,qualis tune erat,cum earn epiftolam ad Romanos fcripfit, ea dicere potuerit, qua cum iftts /‘i lt;/'»«

b 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TratTWi*

J20. Dyfidæi rcfponfio.

TTcctrw/j (quod dicituf) difcordint. QKÔJfi eu nullit prorfus rutione ad Paulum ipfum iam rcgcneratum accommodari poßunt,cr proptcrea certum eße debet,de feipfo,vt regenerato, eum tune locutum non fitiße, non esi, quàd,qua rationead c£teros regelte ratos accommodentur, quifquam laboret,cum nuUa prorfus caußa ßt ad omîtes regeneratos Pauli verba trahendi, nift defeipfo, vt regetterato,e.tfcripferit.

Sequuittiir quatuor rationes ab abfurdis dudte, qu£ tibifortaße confequi omnino videntur,ßcre-datur,aut verumßt,hominem Chrißianum cr veri régénérât um non modo bene ageiidißudio perpétua eße pr£ditu,fed reipfa bene agere,Gr plerum-que.qiiod conatur,id etiam facere.de quibus ßitgu-lattm agemus.

Vna igitur eßevidetur,Qttod facile putabitali-quis,fe iam rcfr£nare cupiditat es fuas,cr reipfa iu-ßumfe iam,cr fanilum euaßße, cum tarnen nihil mtniisßt.Nempe quia, qu£ ßeri pofe credimus, eä, ß nobis füllt grata, pr£fertim vero ß ad nofträ lau' dem, exißimationemq-, pertinent, faóla etiam eße, facile nobis perfuademtis, quamuis fail a nonßnt. Hane rationem ego ex verbis tuis colligo, quamuis tu earn non expreßeris. Cum eiiim qu£ratur, nott qualis vnufquifque itoßrum ßt, vel, quäle fe iam ef-fe,credere oporteat,fed qualis vnufquifque eße de-beat,tu verb opinionem propri£ iußiti£,cir fanili-tatis, cum interim tarnen concupifeentia intus late-4t, atque graßetur, bic deteßeris, non fané video, quotnodo

Dyfidæi refponfio. nr.

^uomodo ijiud alioquin ad rcmfacerc poßit. N^m, ƒ( i(/ tantum vrgere v:s, fieri non poße,qi{in femptr concnpifccntia intm graßeturßd cß ( vt ego inter^ pretoryimpcdidt^quominus bene agamit^, ita iu-ßdnilißmui,non e{i,quod de ii/llitii£,fdnéli-tatisq; opinione dliquid dicas^qudm nemo non dete-ftdbitur,ßed fdlßd fuerit. fed illud ipfum qnaeren-dum eil, vtrùmßc res fi? hdbedt, vt ipfie contendif, neminem ficilicet cupiditdtes fiuds itd domare, de re-fr^enarepoßCjVt bene dgdt,ideoqi iuflus,cr fandtm ßt.Sni dutem concedis,cupiditdtes itd domdri,dc re~ frxndri poße,ßcut didum ed,cur ci, qui reuerd id fecerit,ob idep iußus,crfidndi{sfiuerit,fiuie ctiam iit fiitiie, fidnditatis opinionem hdbere non conce^ des i ^iumquid peccdt is, qui id opindtur, quod verum eil i Certè PduU locus, que tu hîc expendis,Gr' iuftitiam iftdm,dc fidnditdtem ddri,cr, qui edm hd-bcdt,non modo id ipfium opindri,fied etiam de cd gio r ridripoßedocet.Sicenimibificriptumcil, J^dm,ß G41.6.4. quis cxifiimdt,[fie] dliquid eße, cum nihilßt, ipfiefie fieducit. Opus dutemfiuum probet vnufiquifique, er file in fiemetipfio tdntum gloridm hdbebit, er non in dltero. HicnonreprehenditurdPdulo ,quifiquisfie lt;« äliquid fie eße opindtur,fied quifidlso id opindtur,amp; exdlienisdeliäis potiiis (vt ex præcedentibus non cbficurè colligitur') qtidm ex proprid innocentid or« cdjioncm fiefie idbldndi captdt.QJidre monct,vt vnufi-qidfiqueftudedt,vtfie i-ntfgruMi prieflet,er itd opits fuMW f rcbet.vjtif nbsp;nbsp;nbsp;«nim hoc opus mandatum eß-,

b f

122. Dyfidæi rcfponfTo.

idq; fdcieitdum vnii^quifqucfibifuniplit, vt intègre viuat. Quodßfeccrit,tucerit,qu()dghridripoßit, non de dliorim errdtis,fed de fnd integritdte. ES M wen b lie gloridtio fdno medotyt diunt') mteliigcdd, cr ad Deu totd refercdd,quiomnis integritdtis,C}‘ porro iußiti^e, de jdnâitdtis noftrlt;e canßd ,crdU‘ ôtore^i, atque interim, qme ddhuc fuperfunt in no-bis,crrdtd dgnofeendd,cr mtiltô mdgii,qud:integri tdtem noßrdm fcelcrd dnteeeßernnt, perpendendd, ac deplorandd, nec cicteri prlt;e nobis contemnendi. J,uc,iS.tK ÇiU£ eum non fdceret Phdrifeus iüc d Chrißo ind» 12. flus,minimè ab ipfo Idudatus fuit.igitur ad eitm ma dum,quem fupra dixi,e'xplicdndd videtar ratio tnd, vt videlicet perieulam fit, ne quis fe fanilum,cr iu-ftum eße opinetur,cum tarnen no/tt. qu£ ratio non negat, hominem Chri/li f^iritu regenerdtum fan-ûum,cr iufium eße,fcd,non fine magno periculo ii d qtioqitdm credipoße, afßrmat. Mqui hac eâdem ratione multô mains eil periculum,fi quis creddt,ha winem renatum non vlteri'as progredipoße, quant vt flttdinm vehemens atque perpetuum bene dgendl bdbedt. etiamfi id verum eßet. igt;\ultà enimfdciliiit eil,vt quis opinetur,fe aliquid totis viribus conari, cum tarnen reuera non conetur ,fi nihil pr^terea, ^uàm conatns ipfe qu£ritur,quem irritum pleritm-que fore,perfuafum iam fit,quam,vt quis opinetur, fealiquid facerc, quod nonfaciat, vbifaHo ipfo eii opus,quod opinionem ijUus comprobctßmmo verb, quod earn inipfogignat.vt vix fieri profit vidsatur,-

vt

Dyfidæi refponfio. t2j. tf ^i{if^uâtn,feidfaeere opinctur,ciuod reuera non faciat^modà quid, quale ueßt illud, quod fe facere opinatur,probè tencat.Itaque ß qutsredè nouerit^ quidßt cupiditates fua^ conpefcere^ac fiibigere,e::^ bene agcre, atque ita faniiti, Gquot; iufium eße, non fané pcrßiicio, quemadmodum ßeripoßit ,vtKfe ißa prteßare opinetiir, cum tarnen non prießet.Et-rnim, cum b^ec doilrina prtcdieatur, hominem rena tum non eße, niß cupiditatesßaas malos rinçât, atq; irefrienet, G bené agat, docendum e{l ßmul diligen ter,quidhocßbivelit. quod G exaélè, Gfacillimè quifquepercipiet, Gßcß(iipß:(S ea in re decipien-^ diabipßi doilrina perictdum nuHumcritAngens atc temfemper futurum eji in altera ißa dodlrina de clt;r natu,Gßudio perpetuo bene agendi,(quod folum iir renatisrequiratur. Nemo enim vmquä fuerit, qui, quid conatus ifle,acßudiumßt ipßs faills plerumq;-deftitutum,vel alios reilè doceat, vd ipfe probe tentât. Qnaproptcr, etiamßdoilrinaißa vera eßet, tarnen pr^eßaret earn populo non tradere,fed poti-»sdocere, neccße eße, vt infaila ipfa conatiis iße, acßudium plerttmque erumpat. Sic enim ßcret, vt, tiribus multi) magis content is, multi etiam facilius ad ronatum, Gßudium ipfum perueniretur. Nam, ß quis obijciat, tune periculum fore, ne quis, cunt conatum, G ßudium ißud iam adeptus eßet, G tarnen, frußrafe plerumque laborare, neefada ipfa praßare poße,animaduerteret, de falute fua de{fe-varet,Gitaimprudem periret Kj^ui iatn reuera ad metam.

124« Dyfidæi rcfponfio» metam falutdris via perucnerât, Kcl^ondeo, f^ir'h turn Dei, c^iio abundMtcr, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adfjlutem

fatis eü jijîum praditum eße oportet ( ß modo is regelier Jtus eiijC^ui ad conat anker' fludium ißnd per ueiierit'iiiullo pailo permißurum,vt de ßua ßalute de ßieret,fed.ßmtilatc]; co peruciitumßuerit,ei demon 1. Job. 1. ßraturum (ßacra enim iüa vnélio , vt inquit lohaii-i-j. ncs,docet omnia') non eße, curße torq!icat,fi minnf fadlaipßa praßare poßit, cum ca praflare miiiimè' ßt ncceßc.

Altera ratio, qua ex tuis verbis elici poße vide-tur, hac cü, Qjiöd,ß quis credat ,ßeiam cupidita-tibus ßuis impcrare,ncgligens ßct dcinceps m fludio earum reprimendarum, lt;^,tamquamß ab omni ten tationc immunis iam cßct,pcrtcula pcccandi nonvi-tabit. Ad rationem ißamßc rc/ßödco.Aut iße defe, quod tarn cupiditatibus fuis imperet,falfà opinabi-tur,autverè.Si falfô,iamdemonßratum c^l,cii!pitin inipfa dodlrina de cupiditatibus reipfa refranan-dis no reßdere. Sinautem verè,dico,m dodlrina ifla no contineri,quöd,ß quis co peruenerit,vt cupidita tibus fuis ifnperet,easß reßanct,iam ßeri no poßit, vt ab illis ipfe vmquam fubigatur.lmmo,qui ißa docent, docentßmul, aut certè doccre Ctr pofunt, CT debcnt,niCt quis diligentifimè ßbi caucat,femper pe riculum efc, ne vel ab ißdem cupiditatibus ,qiie nondum plane domita, ac fubiugataßitt, fedfape adhuc ferociant,atque recalcitrcnt,is, qui easfra-nabat, tamquamfeßor de equo tandem excutiatur,

Dyfidæi rcfponfio. 127. tîT hunti profternatur, vel pMllatiin ab ipßs, quaf tainguam captiiias tencbat,imprudcns ipfc^dum caf intcriinerencgligit, irretiatur, nec priùs id fcntiat^ quàm ex dowino iam fcruuf fitfadus, vel denique, etiamft eof interemerit, tarnen ipf£ denuo aliquan-do repuUtilent,Chilli iterum ingens negotium facef fant^atqne in difcrimen libertatis,^!“ vita ipfum ad-ducaitt.

Tertia ratio ea eße videtur, Quod, quicumque pcrfuafum habuerit,fe eo perueniße, vt carnem fu~ am ita iam domuerit, vt ex mentis, ac jßiritus pr£' feripto viuat, plerumque id, quod velit,faciat, facile flip erbus ßet, ac cxteros contemnet,fu£ fan-^itatis, zr iuftitine opinione inflatus. hÎc rurftts di~ fiinguo. A.ut ifte falfà perfuafts eß, aut verè.Sifal^ fà, culpa ipßiis eil,non autem eius doilrin^, quod caßeridebeant, qu£ iftefefecißefomniat, Sinau^ temvere, pugnant h£c omnino inter fe, carnem fu^ am ita domuißc,vt ex mentis,acJfiritus pr£fcripta quis viuat,G“ interim fuperbire,alios de/ßiccre,^“ fanäitatis, atque iujliti£fu£ opinione tumefcere,. Hfc enim pofteriora carnis,G‘ quidc ßnritum fupe rantis,funt fruilus manifefli. Quodfi quis tarne ef-fe neget, non eil, vel cur de qs vitandn magnoperc laborandu nobisßt,vel ea opinio culpäda, qu£ ißos fruiluspartatß alioquin ea laudabilis eßevideatur.

Reßat quartaratio,q'i£ ate aliquantàapertiùs I nbsp;nbsp;txplicata eil. Ais enim,nos non debere nos ipfos cf-

ferre,fed humiliter de nobis fentire,Deiq; miferbcor diam

126. Dyfidæi rcfponfio.

diam vnicum afylum pilutii no/lrcc implorantes,âb eo omnium peccatorum noftrorum veniam petere,

•• Pharißeicj; ilUus arrogantiam vitdre.qui dixit, tJoti [um [eut cateri homtncs,Vc.üan'qiie,vt hoc [at, propterea affirmarc vidcris,in nobis vitiofitdtcm il lam perpetuô h£rcre,^ua [t,vt non itd,prout veli-mM,iu(liti£ operam demus. Ad hanc rationem per ea, quiefupra diljgt;utdta [unt,[atis rcj[cn[um vide-tur. prie[ertim,cum demonftratum eü, ijs ip[is,i]ui eo peruenißentjVt perfeilè Dfo obedirent,immo ijs (fi id fieri vüo modo poßet)ejui per tota vitam nullum,ne minimum ejuidë, deliâum eommifißent, Dei tnifèricordid, cr grutia opus futurum, nedum Uli ' Dei mifiricordia, O“ peccatorum remißione non e-geant, lt;jui non folum aliejuando peccatores fnerut, id quod fané omnibus renatis contigit, verum etiam adhuc a peccando prorfus non funt immunes, itnmo cr nonnunquam pr£ carnis imbeciUitatc prüden- j t es [dentes leuiter peccant, cr aliquato fepius per ignorantiam, aut incogitantiam labuntur. quales e-go renatos homines eße poße, confianter ajfirtno. Quare vitiofitate ijlaiprafertim fi vitiofitatis verbum propriè accipis ) nihil eil opus, quafi fine ipfi Dei mißericordiam, veniamq^ peccatoru noftrorum implorandi locus non fit. Et fane hoc mirum videri I debet,Deum vitiofitate noftra quodammodo deleâd ri,vel certè nolle,vt ea a nobis vmquam,dum htefu-nus,au[eratur. Certè hinc td[altem neeeßario con-[equitur^non eße laborandu, vt ea in hac vita care-

amn,

Dyfidæî rcfponfio^

«W!«, non modo qnidfrußrd omnino Idbordremu^^ f(d etidm, idq; mnlto mdgis^quid Deo ipß dduerßdre wur, idientdntes eßiccrc, quod ipfc ne ßdt, pldiiè conßituit. Scd (qnod cgo vehementer deploro, chm» ipfd experientid, rem ßefe hdbere,compertißimum hdbedm) id etid fdciUimè ex opinione ifld fcquitur, vt homines, qui Chrißi religionem fdnäiisimdm pro ßtentur, vitid, Cf peccdtd ßud,nonßolüm exeußent, ßd dd fdlutem etidm Cd ßbi conducere exifliment, G-,cum vix tepidißnt (qudles turnen plus,qudm fri gidos,dominus leßis dbomiiidtur)ßeruidos turnen ße eße drbitrentur.Quunto ßutius ell,Deoq; noftro di^ gnius putdre, omnem vitioßtdtem ddeo muißum tUi eße,vt quemddmodum id per Chrißum effecit,vt no bispeccdtd nolirunon imputentur ,ßc per cumdem entere voluerit,vt non modo pcenitentidmdgumus, CTfx peccdtißcruitute exempti, nos iuflitiœ muci-pcmiis,verùmetiumub omni vitio,dc lube Cf dnimi, ppf, amp;nbsp;corpora liberemur, quemddmodum ßucr£ litte-re nosuperte docent ! Nec verb ideo ub hdc diuind , Ti,eß^j veritute dbhorrendum eü, quid ßcilicet periculum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ƒ

ßt,ne in phurißuicum drroguntium incidumus.Vt e- y nimunteddiilumcß , nonhicquicritHr ,qudlesß- x Cor.?.»* wi«, dKt, quulcs nos eße, credere nos oportcdt,dut etiam lice4t,fed ijualcs eße Mcamuf.Et ßtnepr^po ßerum hoc admodum vidctur,Ab hotninibta nimi-timvitte fanäimonidm non exigere,ne lt;juisfanäita tisfuaopinionearrogansfidt. Cum potiùs nihilßt, ^nod ab ifla arro^antia magtsauocare poßit,qudnf

ßbi

1’8. Dyfidæi refponfio.

fibi perfuiidcre, plané ncccßc eße vt reuera fancli fmu4,Z7‘ nullam tantam fanäitatem inueniri poße, e^uam a nobis Deus non requiratjicet pro bonitate jua, dtque dementiaßummo iure nobißcum aduriif Jiößt. Ndm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;erit,qui,inßeipßum deßcendens,et,

fea fcopo ißo multum aberrare,animaduertens, no omnes arrogantie ßsiritus deponat, crßcße coram Deo quam humiüimè demittat quod certe aut om~ nino nonfaciet,aut non ita ex animo, niß etiam per fuaßts fuerit, id quod nondum preßat,preflari ta-tr.en a fe poße. Sie enim demum,cr culpam ßtam ve ré agnofcet,cr Deum ßbi merito, ß velit,iratum fo re eernet. Ex quo preterea id conßequetur, vt totis 'eirib'tis in id incumbat, vt ofßcioß^o, id e^l hominis vndiq; abfoluti fungatur, eiusiy partes omnes per-feilé impleat. Quodß quis ex altera parte ita fhd-tuat,Deum nihil aliud a nobis neeeßario requirere, quam vt eonemur, acßudeamus fandi eße, quippe cum nihil ampliùs preftari a nobis poßit, arrogantie facilé locus dabitur, cumßaciÜimuan ßt,vt quiß que iftum conatum,ac ßudium ß: habere credatjGquot; ob earn rem omnia iam ße preßare,que preflare po te{l,ßbi perßiadeat, nec eße, in quo merito a qiio-quam reprehendi poßit, cum nulla ßt mj eo homine culpa,qui id non facit,quod facere nequit.tnnume-rabiles penêhomines,vt alibi fupra didum c{i,ho-die funt, qui,fe Gr Dei flios,?:^ celeßis hereditatis participes eße, arroganter iadant, qui tarnen impti J è viuuM.Hempe quia,cum ßbi plané videantur canari, ac

Dyfidæi rcfponfio. 129.

Jidri, de ftudere,vt bene viuant, cr fdnâifînt, iam fibi nihil deeße drbitratur eorum,(]ult;e Dfißliorum {gt;ropridfunt,lt;juteq;db hommemortdliin Dcicultu frteftdri poßunt. Atque hdc eadem rdtione neeeßd-ri« e{l,vt ft lt;juis dd condtum,cr fludiu ißud ia per-tienerit, dutfe perueniße put et, k, vt vlteriùs pro-gredidtur,nihil curet,dut cogitet,cr iflt;t non{bî«m dliquid dmpliùs numqudm habedt, fed id etid, quod habet,vel ipfc dliquando dbijcidt,velf!bi tdndem «tu ferri fentidt.

Hlt;ec erdnt,vir pr^ßdntißime, qult;e mihi dd ed re-ffondendd videbdntur,quie in epiftold dd me tud ob-feruauerdm, ex quibus fortdße probdri poße crede-chriftidnum renatum perpetuo tdn turn ßudio,dtque condtu dpeccatif dbftinendi,cr iu ftè viuendi eße prieditum,dut faltem,m ^«ocnniq; w eondtus,cr ftudium ft,cum idm renatum eße.Quod pofteritu certè fx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d te afßrmatur, colli-

gi poßevidetur. prafertimvero exeo, qu()d,vbi-cumque menj ewm cdrne luüdtur, ibi regenerdtio-«fm eße,fdtii dpertè ftdtuii, vt dnte diélum eü. ld Umen,vt dtxi, propter alid complurd, qua d te di-cuntur,vt creddjn,dni»ii»n mei«« 'mducere nuUo mo do poßum.lmmo wni perfudfum mihi efl,te [entire, prater ßudium,cr condtm iftum 'm quolibet homi tie rendto fdUd quoque ipp cj?e debere edtenut,vt iu/lui,quemddmodum eumferiptura dppelldt,nomi i.Iob.j-?. Hdrt iure poßit, qua [cripturamea dppeHdtione »W» 5«tdem impMtdt« iuftitia ,[ed iuße fdüorum i manifeße

ijo. Dyfidæi rcfponfîo*

ntanifeftè rätionem habct.Iuflitiam autem imputiirt (id eil,eit pro perfeâè iußo hi(beri)Cr peccatd om-nid codondri,non ei quidem te drbitrdri,qui in Cbri flam, nefcio quo pd(lo, credenijGrßgt;iritum, nefcio quem,fdni!lum hdbens,dHt hdberefeputds, conetur, dc ßudedt, vel potius coudri, dc ftudere ftbi vided-tur, vt mdlds cupiditdtes fudt refrienet , fed ei, qiti Chriflifupremdfempiternaq;potefldte confifM,amp; proptercd bedt£ immortdlitdtis, qudm is fibiobedi^ entibtis peperit,bond ßgt;e diuinitus perfußis,cdritem fudm itd reuerd dornet,dtq; cohibcdt, vt ipßus Chri ßi pricceptis obedire merit ó diet quedt. quddcre in dißmtdtione med de Chrißo ferudtorc latißime explicdtum eü. Ex quo etidm ßt,vt hic nihil ddddm amplius. idtdntùm dicdm,ß,vt fpero,itdfentis, cd-uendum, iudicio meo, non fecus dtque ab ipfd peße, tibi eße, ne locum ißum feptimi cdp. epiß. dd Rom, dd Pdulum ipfum iam reiidtum pertinere tibi perfud deas. Ndm fi id tibi pcrfudferis, niß Deus tibi miri quddam et finguldri rdtione ddfit,neceßdriö tdiidem ad iUdm alteram fententiam de folo conatu, Gfßa-dio deßedles, qu£ hodie non exiguam chriHiani or-bis partem mirabiliter infecit,dtq; vaßduit. citirei nulla alia maior occaßo data eil, quam no fana ißi-us loci explicatio. Qjcem locum pr£cipuum inter c£teros eße plane credo,quos Petrus inteVexit,cum dit, tn Pauli epißolis qu£dam eße dijßcilia intelle-äu,qu£ tndoili ac parumßabiles ad fuum ipforunt

Dyfidæî rcfponfio, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïjr,

«dto bomme, feu qui Deo fit cArm, i« rcliquâ vni-uei'fifcriptura legitur,nedum de tdnto Chrifli difci-pulo, cr Dfi Atnico, quAutut PauIiis fuit, fed omnid prorfut dißimiliA. idfAltein,fi diligentiùs AliquAUto rem ipfAm perpenderii, mihi omtiino dAbis, nuUtm jncSmoduin, Aut mAlum ex co proficifci pofe,quèd tocii de homine, qui Adhuc fub ipfA Lege fît,Aceipi-rimiK, ni«k(t vcrOjCdq; ingentid ex eo,quàd ad Pdulü ipfumidm chrißi /firitu regenerdtu iUum referd-«i!«. (tfw non repetdm) etidmß prior inter-pretdtio fdlfd eßet ,no tdmë id colliger et ur,quod ex pofteriore colligit ur,nee veritdf vOd ex pdrte obfctt rdretur. Neecj?c enim el?et,dlios multos locos exta-re,ex quibus idem dpertè colligeretur.At,ß pofteri-orinterpretdtiofdlfd eR, qudntd (Dei« bone) ß ed recipidtur ,fdlutAris doÜrinne idHurd fet! Prtßdt igitur omnino e dbqcere,pr£fertim cü,ß fieri paffet,vt Cd ver A eßet,nihil tdmen boni, fed mult um ma li indefdcilè proueniret, vt pdullo Ante, ipfd rdtio-ne,dtque experientid duce,demonftrAtum eil.

At que hisc t Andern fdtis eße volo pro refponßone Ad ed omnid, quie,vel fententidm medm deißitts loci 'mterpretdtione Idbefdildre, vel tudm confirmdre poße, es drbitrdtus.

Caterum, quod cxißimAreviderif,mefortdßc ho tninibus rendtis ideo plus tribuere, quim neeeße fit^ necfAtis reële perfpicere , qudntis proceUw tempe« ft Atibusq; fides noftrd iAëletur,quiAnunc litter Aria in otio verfer,nec eommnnem vi*

« nbsp;nbsp;nbsp;» tam

132. Dyfidæi refponfio.

tam, priefertimvcró cottiugalê, ceconomicamq;ßni experts, Vclm id meminerii,^uod fupra attigi,me in tota hac de hominibui renatis dißgt;utatione nihil prorfta ex eo conß:ituere,vel argumcntari, guod in me ipfo aut nunc experiar, aut aliquando experts firn, experturim'ue me eße, non tcmere jßerem, Nam ,fi id eßet, certè vix ad inßmum iüum renato-rumgradum, quem egofeci, quemquam peruenirc poße flatuerem. Prieterca,etiamß nunc in ftudijsfa-crarum litterarum fum totus, nee vm^uam liberos, vxorem'ue habui, tarnen cr aconomicam vit am, GT aulica per aliquot annos fum expertus, perfecutio-nibus multis,ijsqigrauibus fui obnoxiiis,in famlt;e,vi t£^ difcrimina fapius incidi, rei familiaris non Ie-uemiaäuram fum paßus,odium,atque inuidiam eo-rum, quibics priie cieteris cants eße vehementer cu-piebâ, er domi, Grforis fubire fum coaäiis, alia^; multa mala, e:}“ pericula mihi adeunda fuere, qu£ h!c recenfere non eü opus. Nec verb hodie validißi-mx tentationes défunt, qua me a capto curfu, nift Deus mihi adiutor eßet, penitus reuocare queant, Sed,cum in bis omnibus no mediocriter exercitatus fuerim, Gr etiamnum magna ex parte exercear,tarnen verißimum eße deprehendi, ß quis, precibus Deo frequenter, G“ ex animo fufrs, eiusq; auxilio fretus,ßbi ipß,carniqi fua vimfacere i)ifiituat,Gr fapeiyt quidem poteii)fecerit, non admodum difri-cilia iUi pofrmodum ea vifum iri, qua nuUo modo a fe fieri poße, antea putabat. Sed nolumus nimirum

Dyfidæi rcfponfio. ijj.

fîmcliie tititiftdm pdti ,cr credirnta ,cl}riflidnM virtutes vel reipfd non dttri,vel nuUo Idbore compd-rari.quiafcilicet exëpla quorumdâ dut vidimus,dut dudiuimut, in quibus (ß vmquSin dliquibta ) chri-ftidnafuerc virtutes,qui, nuHo fludio dntecedente, ßdtim q funt fddi, qui poßed eße perrexerunt, i~ dem'q^ omnibut cont'mgere drbitrdmur. verùm ddn-tur omnmo chrißidn/evirtutes. fed elt;e d plerifque non fine puluere, cr foie ( quod dicitur^obtinentur, Qudre omnino Idborditdû, cr fuddndum nobis cit» vt tdndè vincdmuf, nbsp;nbsp;nos ipfos primùm fubiugdn-

tes,fdcilè deinde omnes tentdtiones fuperemus.Hu-ius pr£cldrißim,e viâoriie ed nobis propofitd funi prtmid,quie Gr vinei poße,cr debere,pldnè demon-ftrdntjGf, nifi vincdntus,noftri ipforum peßimos ini micos nos fore,dpertè docent .Vincenti(inquit lefiis /^p0. dominiM nofier ) ddbo edere de ligno vitte, quod eft in medio pdrddifi Dei mei. Et itcrum, Qui vicerit, « non Iddetur d morte fecundd. Et rurfu^, Qiti vice- « tg, rit,cr cufiodierit vfque in ßnem operd med,ddbo il-li potefidte fupergentes. Et reget Ci« in virgd fer-red,tdmqudm vdfd figulind confringëturficut GT e- « go dccepi d pdtre meo. Et ddbo iUi ftelldm mdtuti- «

nÜ.Et poftremà,Qui vicerit,ddbo ci federe in thro- « j, »1. no meo,fieut ego vici,Gr confedi cum pdtre meo MitbronoeiiM. QHisiuftitite,Grpietdti5dmdnshis « dmplißimis promißis dd certdmen i/l«d ineundum non mouetur, tnntiwq; vires inde ddipifcitur, vtvi-

1 flor tandem eudddti Ergo munddni homines,fi)e fibi ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t J pro-

JJ4* Dyfidæî reïponfio.

propoftta boni dlicuiui incerti dtque eudnidi, omni‘ ». Cor. 9. ‘i,'lt;’tinquitPduluf,perfcrunt,Crno5,fcilicet,chri‘ tf, ftiani ,)jgt;e nobii fdild ccrtißimi dtque tcterni boni, eddem,C!“ muhô ctidm mdiord pcrferre non potirb l4c. I, U, fnuf * Bedtui vir (_ ait idcobut ) qui fuffert tentatio-,, nem. quoniam,cum probatut fticrit, dccipiet coro-» nam vit£, qtidtn promißt Dominui diligentibut flt;-Ht quis igitur noftrûm fit,qui de viftorid dcfiicret. Sed^civm fcidmult;,neminemcorondtu)niri,nifil(giti J. mè certduerit, demuf operam potiùs, vt cam Paulo 7. (quifque in vocdtionefud') dicere poßimm, Bonuiü ,, certdmencertdui,curßuinconßummaui, ßdem fer-f, udui. V( cietero rrpofitd edi mihi corond iu/litid, „ qudm reddet mihi Dominai in iVa die infim index. ,, non folùm dutl mihi, fed zr omnibui, quidilexcriiii », dduentum eiut. Vdle vir clarißime, zr corroborart in Domino. Omnes,qui ijlic fiunt,frdtres,meo nongt;i‘ ne fidlutes, vnaq; cum ipfis Deu pro me ores, velim. Crdtid domini noftri lefu Chrifiiddfit omnibmvf bis. Amen, Die 14. iàdrtij, anno if Si.

Tui fiudiofißimui dtque obfer-uantißimas in Chrißo frater Prolfer Dyfidaui.

Diiputationis dc locoy.cap. cpift.ad Rom. üius.

tnawum quorumdam Julius libdli corre^ionei.

Pagina 8. verfu ij. [cd de co bowijie »ß.iS. Vwm pictatis 34:19. tres funt quafi eti« animie partes, 45.6. dffe/pfo 48.29. er refiftentia (vtßc di-xerim^ißa 49.14,vtvtacciderit 64.ix.qinliK alia aliquot locorum de régénérât0 homine loquen-tiuTO Et verfu 28. I, PriniKW 74. t6.dupliccnt i« eogencre,hominis iußitiam 79. 26. interpret^« tionuin 80.4.facile poteß afferre Si. 4. nuümn prorfns fuic mifcriie fenfum habentes Sj. 20. qui «tppftiti« reuera non Et verfu 21, perprofopo-pixiam,aliam'uefimilem fermonisßguram Et ver« üizz.perfefubßßente 94. i.familiaris to8.7.toto cap.7,cpiß. 113. Z9. ßimulcnt izi, 14, aliquid eßt

Pagina 6. verfu ?. pro'aTi^oo-æioirtKro/» reponenduni eft ineptum

Cietera cperarum errata quiJibetßta ß)ontefacile corri^et,