Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

Y. oct

«h. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;”gt;ügt;a I

-'I' qkgt;j»at/»qtplt;ÿ^^^t;}.4opc^«(33alt;;jo3«^^

•»«ß 2»fMjä»»«lP nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;««JcB*

.n)lt;|(l^ '9gt;Vnij^'*ttfiffO fci’9'ÎJ93^l|«D ^^tntmt^ ^auKFM^ijuS^m a)9lt;)K »pm«) ((M V ' t j»»««»^ *j»»»«‘gt;»»«j»,Äj»ägt;fciYni^s«^lt;fv’jip***

•^?(|*“’‘P’5‘lt;V’‘»t ^xisp ! hW» ,1^

y «w» vquot;it-lt;m^4JM wtutl 1^JmmMm Ir Qmblt;) '

unmvwu^ Jij-ir—J|—r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;______ gt;nbsp;tlao^

»**’'lt;! '»*^4lt;h^'lt;; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^nn^ttl)« ^*lt;5ij’‘*J|“‘;

tPnnumoJi O^ntd

*tUim twu pïDv im^in)^m|ct

4^X,0qn^^«»|lt;m}ji»lt;p4.uni^-j3mligt; ill tiyf h 'litfO, atOK^ üul^jn^a)('lt;lt tl

ßt-nwIfr^P o^nu

^ii«9ngt;4Pe4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^4Xquot;h* i^a;

infill'(/^ {| OUi^ ^ff^^nm^tt f.*-~^i.ja9^tn ^hbe u^0a»)|M|4tlgt;^niai*ia^a^ Tpm:^ tn|»

lt;W«’'^ ^lt;|ilugt;V üfi^jtfyib t

A Hi -

I

HI ER ON Y-miCardani Mcdiola-NENSIS MEDICI. DE VTI. LI TÄTE EX ADVERSIS CAPIEN-da, libri 1111. Ex qiiibns in omnifortuna, re* busfecundts ÓC aduerfis, diligés Ïedor mira* bilcmad traqüillefeliciter^ iiiucndn (quaa mminhac mifcramiferoriim mortaliiimco* ditione fieri poteft) utilitatem percipiet:prç-lerea magnam miiltariim,iiariariirh^ rerum lcientiam, uftim SYprudentiâ,Theolo* gusjiircconfultus, Medicus fiC PhilofophuSjfibi coparabir»

DEFENSIONES E I V S D E M pro filio coram præfidc prouincix fi^fcnatuhabitx.

IOANNIS BAPTIST AE CAR-Mcäioljnenßs Kledici,T)eAbßinentiiiabufit fiborum fœtidorum libellus exiguus,lt;^ue)n mariens explerenon potuit.

Cum Cxf. Maicftaris gratia öi^priuilegio.

BASILE AE.«*^quot;

ad LIGATOREM SENT compadorem» quot;quot;

j_Ibrum cum uolcs diuidcre in hunc mo* dum poteris,Libri 111- Finis eft LI], ôC

Primi Tomi, Secundi Tomi pringt; dpium eft. Quart» libri eft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;i

littcraaA.

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- ORDO

TABVLA QVESTIONVAÏ.

• » An Aliquoduitiü.pofsitcflcurilcfol. 44. i An Liccac mortis obliuifd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;184.

• 5 An Ljccat obliuifd dolorisilliÿ 184. 4 An Liccat cognofccti no timcrc 184. ! An in rnortac fit dolor

• 6 An Mors fpontcfubcunda 164. quot;J An Qui fc ipfosocddutpofsintcfTeuti^

les Reipublicæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iij

8 An Liceacamico ocddcrctyrannum 215 9 An poft mortem no effc mais 224. 10 An Mors repentina terribilior 24. »1 An Ante mortem prodigia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tyx

• 11 An Mors feliduminfelidu morte mifèri^

or fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;259

An Maior dolor dclidas no guftaife an a-mififse nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i6t

»4 AnCædtasfurditatedeterior 268 i; An Amor fit dolor an uoluptas 292

An Malorum memoria fit iucunda 2^^

• 17 An Spes bonorûfuturorumcmoriapre teritoru fitiucundior

• 18 An Ct unde bonis calamitates

• 19 An Prefentiu bonorS pofiefsiojan futu^ rorumfpesiucundior nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J29

• 20 An Maior fclidtasfcnisaniuucnis jji 21 An Ludusadfclidtatcmpcrtincac

a J 22 An

T Aï TLA QVESTIONVM.

»» An MuHcaütïlîsfit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44î

De Arrium cffeAibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fçit

î4 Vriljcaces feribenrium nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fti,

if An Iniiiriafoecunda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fif

2é An Injun'a difsi'tnulanda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f}i

2-f An Acceptse iniuriac d regfb. ulc/lècndaf

28 An Detenus infcrreiniuriâ,an pari ƒ44 29 An MaiotiaÂurapam'Sjânfiliî

• 30 AnDetcrioriniuriaaccepta in patrequâ blio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$ft

• 31 An Potius paterquamfiliusrcdinaêduB

• 32 An Bene fperandum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yj8

3î An InfcHcisuitaduriorfelicismortc $$6 34 An In fururis opinio rebus præftet ffz 35 An Prefensfitfimiliusfuturo,anpretcri-

to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fét

• 3 .tf An AmicuSjan fratctjan filius prseferen-dus

• 37 An Liceatcumimprobis amidtiamcon trahere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

• 38 An Filius. pofsit bcneficio fuperare pa^ rentem

Filii Cur aliis quam parenrib.afsimiictur ÿo8

4° A*?

* TABVLA Q^VEJTIONVM.'

40 An Coniunftio cumdefcendcnnbus fft habitura finem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' -

4r An Plus dcbeamus patri,an matri

44 An Arrlprinfiliosdiuidatur ^6»

4j An Melius iuft^ quam iniuftepen'rc

44 Ah Orbus felicior co qui nunquam RU

oslufccpit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;107«

4y An Abnepotcs ex pluribus filiiscon» iuncfbquamexuno - v zoj.io^p;

4« An Abnepos filio chariot . ' «00

47 An Melius fit rclinquerc filios impro-

'bos quam nullos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uoa

a 4 Ordo ■

ORDO LIBRORVM CVM HOÇ Argumento co ngruen tiü êC nominiu

t Autoris De Libris propnïs

t De Confolatione

5 De Vrih'tajecap^ndaexaducrfis

4 Theonoftort

f In Theflalicum Medi'cum

6 Lyfla

’f Ciceroni's Tufculanacqueftioncs

8 De SenetSutc

t, De Officiis

to Dc Amiciria

11 Fragmenta

tl Ouidius de remedio amorfs

tj Andreas Mattheus dux Adriac de utfligt; täte capfcnda ex aduerfa Fortuna

14 Plutarchus de differêtia amici 8C adulai tf -PvJ vtMffhlar nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(toris,

tô De Vtilitate capien da ab inimicis

fj De Sera numinisuindida

18 Præcepta conuiualia

t^ , De Garrulitate

10 De Curiofitate

Il De Lfbcn's educandis

it Alcyonius de exilio

i} 'loannes cafadepotctforü amp;tenuforuin inter feoffîciis

14 Eiufdem de morû inftitutfone

i} Seneca de Benefîciis

H I E R o N Y.

Ml C A R D A NI ME.

PIOlANENSIS MEDb d, in libres de utilitate ex aduerfi» capienda ad O Aauianü Cu-fanü luriconfultum.

Praefatio.

Anta fuit maforib. no-ftrisdccoris ÔC honefti I cura.odaiiianc Cufa-J ne urbis noftrç infigne ornamentiim, ut focra ________________ tes de uita pen'clitans LŸfiac rhetoris ea tempeftate primarq orationemluculentifsimâ flC omnibus noftris abfolutâ afpernatus fit : te fia tu s bonâ quidemÔC prçclara oratione, fed minus tarnen fibicôgruentem. Eaego quoep rationc, cumultainnominisfa« miliçcp tuæ laudcm,tum operis attp argument! côfcriberc poflem,aut facun-dia atcpcloqucntia ornate uirtutem tuâ ac fada: aut utilitatem operis miris qui a s bufdanx

P R AE F A T I O.

biifdam modispro morccxtollere,ma-lui fola propofîra nuda ucn'tatc, uckic decebatphilofophûgraircm, cahicprq poncreqiiae ad intcllelt;?tû operisipfîus faccrent.nam àC ci'us dignitatem ÔC tuâ his praeçqntjs indigere nô exiftimo. Eft, cnim operar fiiperuacancac SiC inanis fuslaboris, eaquaromnibus notafunt fie perfe data, grâdioribus ueibis ueL Icilluftrare: nam fi ucræfunt, fruftra,fi falfCjid adulatoris eft improbi.Cu ergo duo finthomini maxime nccefiaria, habere quod ueliSjô^ his quç babes uti c5 modefcireihocfecundû in ciiiufcK po-teftatc efi,modo induftriâ,curâjdiligcn tiâ .p adhibeattalteru m nô omnibus ncc prorfijs,fed plerifcp atep maiorc ex par-teconcefium eft. Horü igitur duorum caufa quatuor hoslibros côfcripfimus quâ accurate per id têpuslicuinfiqui-dem ante medium curfum contigit mi hi graue ilkid infortuniû atlt;p calamitas, queuel fapientifsimû quenœ derctfta ratione deturbare potuilîet. Et ut uera fatcar,non tatuû profucre hi libri in hu

iufmodi

P R AE ï A T I O.

tufmodi dolore,quantCf miht profuit Cd iiiiïè morte hanc iam multo ante prçdi-ôâjOrdinatamcp certo iudictadnnna: la pientiç quafi prodigto infignisalicuius calamitatis. nccefi'e enfm erat ut e iufti fanguine aliquis publico indicio,ucki£ inahjs cxcidijsjcaufa quad à honeftiore in noftro excidio plederctur:^d quan^ do futurs fit, nec fci't nec fcirecupio.fa tis fuit mihi obftitifie quantû potucrim, non fols priuatum ancdlS, fed etiâ tan^ tum mals ab omnium capitibus auertc rem.Nâ quod ad me attinctzquin perie rim nihil abfuit, nifi diuinamanus me fubleuafïet,prim5 monitu perfomniS, deinde confcribcndolibrosillos admi-rabiles Theonofti,in quibus affuiffe mi hi numen aliquod fan's intelligo.nâ fub lato dolore omni Indus, me mihi rcftf tuit.necp enim folS fcribendo,(ed etiam legendo illos omnis calamitatis memo ria,omnif(ç dolor abfccdit ac tollitur.lL lis ergo libris no his opus efl:eis,quibus dici id iurc poteft Euripidis.

i^S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J Sis a-Qt

P R AE F A r I o.

Qui uero quæferri pofîunt patiun-tur,ÔC Humana quicp curant ut quâ fell ciisim'cproconditione fuauiuant, his IcLlioncm horumlibrorumhaudinpti Icm futurâ exiftimo, nec folu in aduer-fis,fed in fccundis rebus. Secûdis enim rebus fi quis abutatur,ut quidâ’amare, ambitio(e,crudcliter,iniufte,libidino(c non iam fecSdac dici pofiunt,fed aduer-♦ Quodpræclareindicat illud uirgi-lianum:

Turno tempus crit, magno eu opta-ueritemptum.

Intadû PaIlanta,8C eu fpolia ifla diéfp Oderit.

Bona enim fortunafiquis male uta-tur,perinde eft ac fimalam experiatur. Qiiot diuitibus opes nihil aliud quâ lu xumSC morbos pepercreÇT quotuiris uxoris pulchrttudo dedecori ÔCexitio fuit^Vidim? Petrû citadins eut eu efiet ptfeina in hortis,fuffocatus eft in ca uni eus illi9 filius,fepté annos natus.Bernar do «idem Scacabarotio delitiæhorto-rum abftulerunt unicû filium annorS

quatu-

P R AE F A T I o. quafuordcci'm.qui uero artcm adamart tes pcrforandi inucncrar,SC famâ amp;nbsp;lu-cnim adeptus eft : uerû cS ex ca in Grç ciam rranuflctjaufiis perforarcadaman tem principis Turcaru infignismagnt-tiidmis ÔLpiilchrftudïniSjfilt;; imméfi prç cij,fallentcfucceffu feipfutn interemtc, ueri’tusgfauiorem mortê.PIenacftno ftra utta hüiufmodi cxcmplis,ut nÔ mi nus neceflâha fit hçc ars 'a nobis tradita, fcelicibus qiïâ etiam miferis» Qiiod ctfi tuto etiam liceret inter tot pcricula ui-iiere:nihi!ominusfaltem propter iifus feientiam utilis eft. Sedcûdifciplinariï qtiedam magis fciâ quam üfu cÔftent, ut Geometria,TheoIogia:quaedam ex ^qüôjUt leges ÔC medicina, hæc ex ho-rumgenerum neutrûeft fed ex tertio in cnio plusualetexercitatioquâ feien tia Parum enim prodeft fapictiâ fi quis ftult'e fe gerat; ut ergô ufum aliquis exercitacionem adipiftaturj quoniâ u-fus ratio trifariam confiftit,in adipifeen do ipfum,in prompte exequendo,5lt;; in eins perfedione habenda: hxc habetur naturay

P R Aï P A'T 1 O.

tiatiira, arte, diligentia, excrcitatione^ confuetudinecp cum perirfs in ca at-gueexpcrtis.dnigentia quidem ad per-fedionemfacit, adufiim ucrbhabendum aut promptitudinem paruin aut nihil : at natura ad promptitudinë plu-rtm5confcrt,ad ufum uel eiusperfe-dionem parum admodum,uel protfus nihihars uerb ad ufus perfedioncm pin n'mum conducft, ÔC eft prfncipiîï ufus: »d promptitudinem autem operâdi pa rum aut omnino nihil, rurfus exercita-tio ad promptitudinc ufus facit,ad pef-fedionemnihil, adufumuerohaben-dû eft maxim'e neceftaria. Ipfa etiam co fuetudocum pcritis ad perfedioncm ufusplurimufacit, adufum prôpti-tudirtemaliquidpoteft. piincipiocxor nandus eft animus,corpus firmandum, '' munieda omnia bonis funt fortunæad ■ excipiédos idus aducribs: indc cogno fcere oportet qui finis fit nofter, nili e- gt;nbsp;nimfincm noftrönoucris,uclut nauta quiquocLirfumdirigatnefcitjin inccr- • tofempcr uagaberis, neque cognofces '

P R AE F A T I Oi

iqirod «itc genus illi conueniat.fcire aï5t id non ponumus,nifi natura noftra qua ïis ßt inreliigamus. Sed quod ad natu^ ramipfam arrinet,duo funt quac dubite mus, tertiiï nero peculiarecft ipfifinu Et ad naturcm qtudcmilkid primum, an ob obitu animus pœnç amp;nbsp;premtj par ticepsfitfuturuscorum, quæinhac c* gerit uita : Secundum,an aninri omhes eandem fint fortem fiibiturijfolum ma gnitudinedif paruiracediuerfam. Vtß exempli gratia,omnes beati quidem fii turi fint,led aîiusalio magis aut minus: an uerb ctiam pccnarum amp;nbsp;dolorum ca paces crunt.Manifeßum eft aut in prima dubitatione quatuor queftiones in cludi,nâfianimi pccnas amp;nbsp;premia fub-cunt, ambiguQ no eft quin fupcrfint 8d fintimmortales, quodcpfinguli feorfii maneant,ncc in unQ confundantur töd quod eorum quae hic aguntur in pofte rum ratio habcatur. Qiiod fi ita cft,palâ fit etiâ nos omnes neruos intendere de-bere,ur iufte,fanlt;fte,innoccntercp uiua musjomne^ côfilium,omnc(j cogita* tionem

P R AE F A T I o.

(ionem noRram e'o dingcndamjit poft morté beata illa uica arternat^ fruamiirj nec^ (ölum ut bonis illis tam immenfîs potiamur, fed etiam ut pœnas tam graues ein'temus. Verum fi pœnas non fu mus fubituri, fed folum futuri parttci-pes premiorum,poterimus tune utricp uitæconfulerc,8C futuræ uirtute ac pro bitatefntegritatecpmorum,ô(S præfenti curando ilTius commoda,ualetud(ncm (cilicet,opes,filios,amicitias,famâ,cæte ra^ id genus bonorumjquæcum höné ftateconiunda funt.At tertium dubiS non circa rerum naturam uerfatur, fed in ipfius finis ratione tantum:atcp id eft an ubiincertu fit de his, quae ad animo-rum pertinent immortalitatem fuppli-cia^ ac præmian'mo nihil quafi comper ti fitjUelut Epicurci exiftfmant, expedi at fequi maiorem expeeftationem, licet ualde dubiam ac pene defperatâian po tentib. inhaerere,nam quæ Ariftoteles, ftoici^ produnt de honefto , uirtute, præclarç^ illede moribus difputatio-nes, ac de iuftiti3,precipué fi ipes meri

tor urn

P R AE F A T I o.

Corum ab obitu auferatur, tain funt fri-gidae,inanes ÄS ridiculæ, ut nihil magis. Qiiod fi praeter has dubitationes illud etjâfcire liceat,dc quoaclSeftinlibris «de Arcanis Aeternitatis,an mundus fei licet ô^hôminS genêratio fine aliquan-do habiturâ fint, an non,tune expedite ^debonorû fine determinatepofiemus» filiorum enim ftirpis félicitas ad bona conmunia, non propria pertineret, cû inter mortalia bona numeranda ef-

fenualioquin aut prima futura ac prin-çipaliSjlonge^ fapientiamaior a ten in'r il ture.Itacp S Socrates quicScjaîq de Il moribus tradarunt abfcp naturaliü re. Il mm determinafione,opcram utdicifo I' let amp;oleSperdiderunt. Abfurdius ta., ë nien Ariftotcles amp;Stoicicgerunt,qui, ut dixijfublata fpe premtorû SC pœnai u ab obitii conati font uïrtute cite bonâ

hominibiis perfuadere.Ec efTent quidc Uirtuteshac rattonebonç,fed non om* nés. Vers fola prudentia, côftant{a,C0-

Hnentiajortitudine atcptrâquillitate a, hinlS muniemus, Côftâria quidem ad-’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b uerfuà

P' K AE TATI O.'

Urrfiis calamitatcs quæ iam nosoppr/.' tnunnid^duaqusrationibus.Prima«^ acqua omnium mortaliu furura Gtcodi*-tiOjimb melior infeliciû.qm moncdo nl hil amitcét, atc^ hxc ratio omni tncerori (àtisfacic,tametfî apud puoCdam no adlt; iTiodu firma clTc iiidcat. Altera prorfus firma eft,etfi no tâ ampla, tanta tame ut lucftû quemlibct fiinditus ciicllere pof. fit,amp;accrbifsimos dolores tollere.Defa pta eft aût ea e Plotino, oes uidelicet in iurias,omncs linftus iiift'e nobis adueni refiCinferriï licet qui inferuntiniuft'e nobis il las inferât.ltatp fi iuft'e nos fubi. miiSjCtiam leniter ferende funt:qgt; uero alias iufte fubeamus,hauddubiû eftè de bct,cfî fint præiiifæ:amp; lî prçuifç, ordina tæ,atcp ideo’a Dco côftitutæ.quæcuncp aût à Deo côftitura fiint, iufta omnino funt.Netp.n.uel fapietia uel poteftas il-11 defuit, aiit inuidia uel ira moueri po« tuir,quinomnià iuftéô^ etiam protem Corû ratiÔediftribucret.Necç ergo du-itandûeftde tota ifta oratione,nifi for tafte ab cius initio ^d eft didû, omnia

qux

P R AE F A T I O.

qiîç côtingunt præuifa efle. At höc oßc dût tot Pythij Apolltnis oracula de Grac ciç calamitatib. de morte Philippi Rc^ gisMaccdonûjtot oftêta de Cçfarû obi tu. Sed omittamus antigua, flC innita-mur prçfentib.folû ac uifis a me in nece filij,gcôrtatquatuoreuidctib.prodigqs (ta prxuifam, ut genus dies latere no poHèt.ncrç uerbexiftimandû eft filiunt meß aut me tanti fuifte, ut noftra cau-fa noua lex fcientiæ futuri fit coftituta: quinpotis omnia arque certa efle apud Deß,no tarnen prodigqs oftendßtur.nä ut luporß cçdcs iüftc funt ob fceler3,fie agnorfi ob facrificiß.Sic ille obtulitfiliu fuum,fed præfciens mortuus cftifiCquä parum abfuit,ne unicß filißab Abrahä* * utimmolareturrepoftcret. Quid ergo op9 cft ut mctuas,nc cafu in calamitatc fnciderisf iniuriamaccepcrisÇ’ iniufte damnatusfislt; Quodfiitaeft,hac una rationecOnftrmaberis, modoarqui pa^ tiens amp;nbsp;amans fueris, utanimiinten^ donem baud remittas, aut in pofte-rutn doleas atqueeuertaris. Simili ra-

t . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I? ’ tione

quot; P . R AE F A T I o;

itóneferes fortiter incumbcntia malâ* non quia non terreanc (ut ftultiquidâ pcrfuaderc conâtur ) fed tanquum ne-* cciïaria. Et ne ille àfsiduo metu euerta« ris,8C uniucrfæuitæada perturbes tri-fti cogitatiÔc, nec ullâ dulcedinem pef , cipiasxontinebis etiâ te ab ira,cupidita te atcp libidine,quib? malis fi fuccubue ris,non euades e maximis infortunés, iiixcp etiam à periculisingcntibus,etiâ fi Rex fueris. Prçftat ergo nihil amare immodic'e,quandoquidem huiufmodt amoresautmagnosludus, autmagna ' damna afferre folent. Ad trâquillitatem ’ aût plurimû facit coniyderatio hare, quantûcult;çpofsideas, id totû minimu \ cfttotius terræ cÔparatione: ipfauerô terra totius orbis cÔparatione, nepndt • quideminftareft. Quid ergo tâ amplS eft. Ut partem aliquâ pofsideredicipof fis Elus uerb quod habes nihil ferme ruG eft,fed procuratorum,difpéiatorff, £âmulorum,filt;ftorum,amicorû,furum, fi defint litigatores. Quin etiam qualis ufusç'quanto plûtes inculina,tantôplû

tes

P'RA E F A T I Or f es qui tuisiut, fcreant, tradant cibari» ijfdê ibrdidis manib.quibus feces deter gGt,etftcrcoraria uafadcferût.Ipfa uerà UJtanbreuiseftjCuius initiûfini cohçgt; retç’ Et in cuius principio nihil certi ha béas,in fine nihil fuperfit C Denicp ad te ipfo mifcriores couette amp;nbsp;lactus uiues* Inipicetriremiucalamitatesjcarcerisdut ritiem, Xenodochiorûfœtidatcm, fia-bulorû inopiam,in quibus ftipula ÔC mus pro ueftibushominûfunt. CacterG nudi iacent media hyeme, fqualore ilhr bleep obliti,famc, frigore, morbisep narijs conflidatijUt eorum multi ne manu quidê adcolligendam ftipem extender re ualeant.Intucre ilium qui iacet ad ur bis noftrç porta Lndouicâ perpetubin ledo,cuius pedes percifi 'a relique cor pore ante ilîG pofiti funt. Narrat Chry-foftomus, nidifie fe Demophilu qnen-dâ claris parentib. ortu iamquindecim annis perpetub trcmentc,in lama panp tatecû unico ferno traherc uitâ. Alinm nomine Ariftophneu Bythiniû côuuL fionib? totû diftortu iam p (exenniu in b } maxima

P R AE F A T I o?

maxima omniû ret 5 inopia cû aRcina iti xiflc, cS nulliis ob foeton's magnitudi-ncm illi appropinquareaiideret. cSuer tête deinde ad dânatos.ad meCaHa,ad la pidicfnas captiiioscpTurcar3,ubi uxor nlqc^ fînguli diuerfîs dominis uendunt diftrabendi afportandi in lôginquif-fimas regioncs,quor5 nec nomina audi re licebit.Filia SC uxor proftituunt, filtj in cathcnis impubères ad fœda minifte ria,puberes ad fodiendâ terra adigunt, êC tarnen hi oés uiucre uolunt, tu ucrb déploras tuam calamitatem. Quid de priuatis omnibus dicam, nulla domus miferia carenfi diues,infîdiæ,liuor, dif-cordiaifi pauper^omnia defSt.lnde mor bi metus omnia exagitant, hçc cG tu côfyderabiSjinfumma tranquillitate ui lies. Reftat ut de pradentiaagamuSjin qua facQo magis quam uerbisopus eft. Peccatur autem circa illam multis mod's , primum ignorantia praeceptorum quæhic traduntur: ufuquoc]p,atlt;pob id confuetudincsloci cailere oportet. Qiiod Licroplurimu obcûhuic uirtuti

P R AE F A T I o.' eß tmprouifum conßJium, ßru arte micoriîyUel tccû traAantium:feu^d rel natura 2C prçceps occafio nihil tempos ris dec, feu ßuhicia tua aduerfus primS ultimu errorem te exercebis diligen Cer,fi non unquä q^uic^ proferas aut de libérés, nifi perfea'e intelleda re, item re etiam intenelt;ßa,ni(i confilio peritorS in ea re adhibiro.nihil etiam ardu um ag grediaris nifi prius parentib.aut fratrib. autconiundifsimis adhibitis in confuL tationem: refpôfiï quotçin die fequ entern différas, etiaminleuibus negotqs qyçinchoaturus es.Periçpe enim ex Ic uibus inttqs magnae in tota uitamuta-tiones eueniunt.cöfydera etiä cQ quib? negotiü trad as, amici ne fint an inimici aut çmuli rui, item prudentes an ffulti, improbine an fîmplices, q^uae caufa eos impellat uttcfolicitcnt. Semper ucro ab hisqui te urgent cauebis, fiCrem i-pfam quomagisimpellût différés. Doli enim pellis eftceleritas.êC qui urgec dois armat, qui retardât remittic cô^ pedes till inqctc. Inrepencinis aût cafib9 b quan-

P R AB r A fl O. ' quants potcs tc r etraheSt^Jd faltcm cog nofce ah dolf quicquam fubfit.id cftam cauc,netnirrcparabih'amala tc conijci-*. as, deinde quos potes in côciltum ad hi be,ô(f Den rOga ac confulc. Optima eft ' autcm ut priuspericulo occurras,qu5* ni ipfi rei,toticp negotio inconfultus ad rem accedas.Cafus quocp prudentie cô , filia perturbât,audis falfa narrantcm aiïèntiri melius eft qua contendere,fecl fî potes,non andiremclius cft. Abftine-bis etiâ fcômatibus, memor cius quod accidit Antiphonti à Dyonifio SC perti nacisfilio à Caracalla,cSeumGeticS quod fratrem Gctâ occidiflet p iocûap pellaftct.ftatim enimoccifi funtab illis, quos fcômatc ofFcnderat.In uniuerfum autcm memineris maximaftultitiæpar tem, imb totâ ferme in nimia de feipfo exiftimatione côfiftere.nam qui minus dccet de fe pollicent hos timidos foie mus nominate,qui fî nÔita occafioni bus utâtur ut dccet, fecurius tâto tame uiuûf. At de (e plus polliccntiû tria (tint gcacra, q otnnia ad infaniâ perünct. Pri ' nbsp;nbsp;/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mum

P R AE F A T I O’

tarnen folö plus /cire fibi perfua^ det,objfrcquêtiâ in ftukorum numero cenferi non folet.nam omnes hoc mor-bo ferme Iaboramus:ac maiora aut plu-ra fpcrare quam habiturus/îs, Rulti pla ne cft, inter ftultoshi numerari fblcr. Verum plus poflequam poflîs crederç aut habere quam habeas, hoc non tant, ftulti folum, fed infani atque pcrditæ amentiaceft. Itacp ab hoc maxime, tum etiam 'a fecundo gencrc cauendum eft quod fi etiam a primo tc eximere po-tueris, magnam ccrte calamitatû occa-fionêabrumpesatœ effugies. CacterS uirtuteshae animi niblataimmortalita-te etiâ nobis utilesfunt, fed no tame cis plcnc utendum: nclt;^ enim temperabi-mus ab aliéna uxore, a uirginc, nec pro patria pugnabimus,/ed folum his ad co gt;nbsp;modum noftrum utemur :altjs autem nullo modo,uelut Iuftitia,Fide,Libcra » Iitate, Veritatc,nifi quatenus ad nomen

gloriam captâdâ falIendS^ hominé utiles crût. Ergo ut ad ré redeâ, eu in li bris Theonofti fine hue noftrû animi^

b 5 félicita-,

P R AE r A T I O.' faclicitatem ac poenas ira oftcndcnm^ut multi forfô duuitare ueltnc nuHi poCTtnc qiiamtutniiis athei fint, ob id omnia ea aux ilia prxfentibus in libris pretermiD» quçnullomodo prauam tradationent ar(^ ufum conucrti poflrnt, ne minimo lucromaximanatiaduramfacerem^auc facere alios doccré. Circa ufûaûc diligS ter obferuarc oportet res,opportunita-tes locorS, temporu, perfon3ru,ac reli' quarCi conditions. Ambiu'ofum hono- ' rabis^auarolucri Ipem propone, iuuc-nibus illecebraSjIuxus S)C uoluptatum oftcnde,iniuria^edis uiam ulciicendi ita non (ecus ac aues pifees^ turn feras efeis proprijs allicies atc]^ captabis. Ani mo diligenter przparato ad corporis cii ram te conuerte, reda uidus ration« at que laboribus temperatis.Inde fortung auxilia quaeres, uxorem,filios, amicos, opes: plurimum autem ad has confère uerfari cum probis,prudcntibus,benc-fortunatis,ijrqûcquibus cumtu fortunate aliquid experiris: 6^ contra eos de uitarcj quib us cô infoeliccs cuentus for tiris

P R AE F A T I o.’ lirfs. Neminem phis iufto amabfs, Rec prorfus amabis qui te non amet, praeter parentes, filios,fratrcs, fratrum^ filios, fi continuât ut ab illis non amerts,ncc tios qui Jem,ubi alij fint ex bis qui te a-met, nihil enim infelicius cis qui te nô amant, aut immodicè amare. Aequalis .n. molefiia eft feu pofiideas, feu amit-tas.Practereacû foelicitas noftra in trib? cÔfiftat,re,expedatiÔe et opiniôe: qhis duabus ultimis prudenter utitur, prima haud ualdé aeget.Nam confiare feli citatem fnagis opinione quamre indi-cio eft,quod fi quis nondum fuïceperit filioSj'aut unum habeat tantum,non do let nec trifiatur. idem cum quatuor fuf cepçrit,pericrit^ unus, dolet ac lamen tatur: Rwrfus fiquis non cogitet in magt; ximb etiâ luducôftitutus,nihil mali fen tit, perinde afiieitur ac fi nihil incom-modi pafhis eflct,nequc doleret unqu â fînunquam cogkaret.nam dolorû corporis qui nos cogiéare defccogunt alia ratio eft: opinione igitur nô re,aut faite magis côfîfiunt humanç felicitates ati^ miferiae

P R AE ï A TI O,' miTcn'æ.Expedlatio aut qtiafi media eft inter opinionê SC rétre ipft tenuior,öpi-nionc folidior, V eru nifi animum ipfutn pracparaiieris,nuno horü trium modo-rum bcatus cflê poteris,imbcontra mi-fereris.nambeatus eneniillo modo po tes, imb mifcr es, cG optatis no frueris: at n animü cupiditates non cohibuC' ris,fieri nö potcft ut illis potian's.hiima-, na enim mens cuni cupiditatibusin in. finitum cfFeratur, nunquam poteritfa. tiari, cum natura Humana infiniti no fit capax, imb ne magnæ quidem cuiufdâ partis eius quod optât: ncccflc eft ergo utfiquisnon cohioeat cupiditatem SC defÿderia,quamuis potés fuerit et Rex maximus quidam,ut miferrimusfi'tfir-fus.Quod fi mods his pofueris facile fc res aduerfa propria, SC fi propria etiam facilius aliéna: filioru, fratrn, uxoris, a-micorum,afïuetus enim patienterferes tua incômoda,lcuiu s feres aliéna.Faci, lius etiam curabis ilia,modo hi obtêpe-rare uelint. ut enim medicus facilius a-, lienos morbos q proprios curat:ita et fa piens

P R AE P A T r a pfens ac prudens ad u er fa filiorû uxo ris gpropriatSC licet dicat Chryfoftom? fiipremû malorS fuftinet qui in metu in cidit,ne fine filqs decedat:hoc tarnen fu prem» malû,cpcogitationeaugetmuk tis naodis diilolui poteft. Si animus ad loca bcata migrât,fi generatio Humana ahquando finit, fi filq fratrS aut ex ma-t rdb U s,for or ib U s patr u clés fu per fint: ni fifintjperinde cft ac fi filtj fuperfuifient» Dcmû illud cogita fimilc eflè hoc, ac fi doleres §d orbis terrarû monarcha na-tusnÔ fis,nam plures monàrchæ funtg ij quorum ftirpsfutura fit (èmpiternatq modocuncp aût ôi. quandocuntp fînetn habitura fit perinde efi prorfus ac fi fine hlrj s obtiffent.His rationibus, fi ratio nis côpos es,tibi plane fatisfàcies, ctiâfi ad opinionem nô rem refpexcris. Illud etiâ animaduertens, qtiot homines fu a fpüte fine filtjs obire uoluerût,feu facris initiati,fcu etiâprofani.Hoc fûmofut uî detur)malorû c medio fublatofitaenim noftrû femper eft infiitutû ) aliaomnia minora aut mediocria,aut minima fa ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cil

P R ÆE'P'A T ï O;

cil^ fercs v funtuerb ÔC c calatnrtatURÎ genereqiiædâquç fui natura bonapa-riuntjUC labores, paupertas, inimicitix; Vtenim ex lilif herba grauitcr olentc iiafcuntur flores admodû iucundi odo^ ris ÔC formægratx: ita ex malis quibuf-dam peculiaricer bona oriuntur.In Hoc gencrefunt morbi qui afsiduè reuertS tur.hi cnim temperantiâ pariunt 5gt;C con tinentiam, mortis timor hominé eau turn facit, probum ac ad omnem occa-(lonem paratS. Similis rationis funt le- ' (fliones ÔC fabulæ, ac intempéries Poe-tar um, in quibus fl non ex malis bogt; na feliguntur,ex turpibus faite pulchra excerpcrelicet.Sic etiam turpium imitatie aeledat, ut in edypis mufearu m fie fearabeorS iraaginibus, 6e in hiftrio-nib.cû ebrios ftultos^ fingût. Luc^ùs quotp deledant bis in rebus q ex fe hor rorem pariût.Pidura quoeç horrêdi ex cidq deledat ctiâ illos g in eo periculo fuerût. VelutapuduirgiliûjCû Aeneas Troiç ruina in parietemiraretur.

\ Sic ait: ac(^ animû piâura pafeit inanf lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sed

P'R 'AE F À T I o:

Scd quia ciï ca cçcidcrant toi amicf,atç toniundijfubqcit Pocta: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(uuicS.

Milita gemcns, largo^ irrigatflutnfnc

Altj uero non ita,fecl uelut in tragöe-dtjs altcnarü calamitatG cómcmoratio-nc uoluptatcm capiunt. Vtin3 crgohu lufmodi calamitatcs cucniant quaruni mcmininènon pigcat,fiC ut alicnis potl usquânoftn'sexcmplts fiamus fapicn-*-tis.Ccrte propter ca quxad ufum necef fariacHe atep utilia docuitnus exrmpla nolcuem uim habcnt,ut potc q uniç cir iufdâ inftrudionis rationem exprimSt» nclt;p folQ exempla calamitata,fed ctiam errors ac uitiorum longe magisperfae pc nos mouenr quS uirtutistucheméti-uscpcómouemiir afpedu ebriorS atej infaai'entiSjót corSg expfufionc men. dicât,qua temperâtium,contincntiuni atqj parcorS.Minima ergo mutatioina-nimo uclut in hipomocho caufa magng diuerfitatis fuccedentiG,affelt;flionSamp; ca fuSjfi ein animus fit prudens ac Fortis,t3 côtincns,temperatus,ac(^trangllus,paii cz dim use, honores modici, non multi

P R AE F A T I O;

filtj 8^ amici fuffici'ent ad felicitatcm : fi æftuct intus,nihil lâtis eft.Nô amcs, ^d facile te deferere polTet. honeftus ergo actut?eft Dei amor,inde uirtutis, poft diuitiarû, uxoris. filios ama, fed non adcèperdite,forfan te deferent. Procter haecama tanquâ ofurus, ut fapiensille dteebat. aliqui ex eorum difeeftu auC uoluntatismutatiôe,fine amici fint, flue amatoresuel domeftici,non Icuem (ènties dolorem. Porto fiincalamita-tesiam decideris, quadri fariam contin-gitplene illis poffe fatisfi'eri. Primum îiincodemgenerc aliquidboni mains priatur exea calamitate,quod fccus or-tum nonfuiflet,ueliKcuid3m afiîni no ftroleni contigit,cuius uxor cum mor tuaellèt, amp;iplacuius iuuenculair. du-Xit,ex qua tres filios mafculos fufee-pit î Abus ÔC ipfe affinis nofter, cum fi-lium unicum extuliflèt, atque ex CO a-tnilfahereditas aliâduxituxorem, ex qua feptem filios habuit, 8C nunc foc-lix uiuit.Sic Cæfari ex damnatione fc-natus açcefsit imperium, multi ex/' I . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oppugna

P R AE F A T I o. oppiignationibusSC accufationtbus in claruere ignoti alioqui ♦ Deinde fi ex malo maiii^bonum akcrius generis ex oritur, q, euenit Themiftocli qui exilic fackus eft dominus quatuor urbiu, cum domi baud praediues eftet.Sic Ro mulus expofitus Cyrus magne gio-rise anfam arripuerunr,ct paulo ante no ftra tempora Caftrutius Caftracanus. Sic Hiero. ex morbo SC cruditus ÓÓ me lior euafit. Ad hecfi plen'e uindidam de his qui calamitatem intulerunr,fu-metelicuerit. Poftremb fi in pofterutn cxitium parari fibi intcUigunt,quiiniu riamintulere,nec tarnen interim quic-ti uiuunt,quemadmodum Sd Chriftia-ni Iud?lt;os uki funt. cauendum eft autë ne nominatim in hoc genere quenquS laceftas: pcriculofum enim eft tibi amp;nbsp;ft lis gloriofum. apparet enim ÔC caligu-gam 8d Neronem ôd Eroftratum, mul-toftp alios facinorofoshomincs quçfiC-fe famam ex flagitrjs. nolut multi nomi nari.’Aon ob dedecus^fed ob metum,u-bl metus defit, earn infamiam nominis c %ternitalt;

P R AE F A T I o.

æCcrnitati utilem ciïè putant.Qiiapro-pterfómiliam'ia odium pofterommin iniufto facinorcjfi ultio te dcleAat, co-memoraflefuffîciat.Cætcrum rnaximç calamitacesfuncquaî fynccre funt,ine-uitabilcs f'C ex quibiis redire non licet: atcKideo mors line dedecore Sfcrucia tUjliis ramen qui dedecus morte mains , nonefieexiftimant.Morsetenimcum . cruciatu 5C dcdecorc,dum animum d*. ftrahit atque confundit,licet aftantibu# læuior uideatur, magistarnen faeàâ eft quæ fyncera SC breuis eft. De corporis autem dolore aliudftatuendum eft: is, ergooftendit SCinmalisSC inbonisni- -liilmaiusefle cogitationc.Qiiod fi rà- ‘ tionibusprçditftismagnum animidolo rem,ft triftitia lit ex prefentibus atlt;^ prp teritis,feu timorem ob futura 5C iiicum bentialeuare non licet, magni SCnoui dolores ac cafiis folent curarüaut potu Mini in quo radix mâdragoiac diluta fit, ut docebat hypocrates, uel ft breuis fit affeduscroci orientalis.Vitiorû aötani mi maximorû qualia funt aka,amor im

modieus.

,. P R AÊ F A T I o.

modieus, pttnacia,fhikitia, impoccntfa,' ineôftantia in alqs mcdelaeß, firationi no parêt.ncc auxilijs uincunt naturalib, timor SCtriftitia maxima ac diuturna,ac defuccudo.In bonis aut adtpifcêdis maxime curabis ut fenfim afcêdas,ac quafi per gradus: unde fi primü gradCi amife riSjUelut in icalis, poftmodS pedem n5 ade'o extendere licebit,ut pofsis afeen-dercjfcdherebis inimo. Ergo primunt höcgradü quäcelcrrim'cpoterisarripi-es.Qiix uerb plurimu ualent ad pertua dendum funt.honeftu,utile, cxemplü, præces uel mine,religio,amp; perlonagra tatcôfiderâdû eit ctiä ut res tâti çftimes dû habeas, quanti fiiaamifilTes.etenini fihomines fenfum amifsionis haberent dum pofsidenr,nemo nifi ui ôc coaclus in miferiam incidcrct, fed quoniam dû babemus non (entimus,quaUs{uturus effet dolor fi amittcrcmus, turpitcr in eum errorem inetdimus: palam eniin eft calamitates omnes atque miferias in amifsione atque priuatione confiftere. nä dolor eft amifsioindolctiacamp; morb?

Ç 2 ualct«

P RA E F A T I o. uaktudinis, QC iitdys Chwftianoriim. ergo fi filiS iiel fracrem, uel fund«, iiel domii m, uel pecuniam habeamus, ubi amiferimus dolemus uehcmëter.In.cu n'a ergo habentiu caufa eft,S61udi 5lt; ali or urnerrorû, ex qin'bus in ingentcs ca lamitares incidimus: quis enim eft qui û dolorem amifsionispecuniarû ex aléa antequâ amttteret fentiret, in animû in-ducere pofTef/it ei fe pericLïlo nifi pror fusamensexponeretç’Çauereigitur O-porter ut diligenter dû habemns perfpi ciamus, ô^inHlijs quidemac domefti-ciscaftigances,abftinentes,rubuenien-tes,necogamus illos abfcedere, aut.nc ïmprobos reddam us : contracû ulcifci improbum quempiâ familiärem inani^ mo eft,nihil melius opti ma tradatione nam poftqdeferuerit nos,fenticns quâ-turh amiferit gr auiterplcdetur,dirum hoc pœnc genus, atlt;ç ut alias dixi a ci-uc noftro Lypithochô excogitatum.In his uero quos deferere cogimur,fi ante nosfuerunt, natura? neceisiratem pro-ponere expedit, ut in parentibus,fratri bus.

P R AE r A T I o. buSjtnaionbus.nam nifi iIK pn'us te rc-linquunr,omnino necefle eft ut iHos rc linquastu pan dolore, pcriierfb naturae ordinc.In tjs aût qui poft nos uenc runt, ut fratrib. minoribus,filrjs, equis, fiamiferis, cogita tempus in quo non-dum babebas.pari enim forte nunc ute ris, nec^ uerótum dolebas nee triftaba ris, intcriedlö aut tempus quo ufumil-lorum poftedifti, quid eft quod non id inter delitiasSCfauftacolIoces, eorSqj memoria quae tuncadafunt recrecrisîT In omnibus praeterca caufis quæ hic no adeb cxplicatacuidentur, imiratioe per flip piemen to uteris, uelut in cuftodien daSf cohercenda tmpotêti familia, exempla duces a phratrqs,ubi tot capita 6^ tarn diuerfis moribus 0^ conditionc adeb quict'e continentur,fame,uerberf buSjCarccre, duritie,ut cogantur ea ma xime quae nolint: deferere amicos,am-plcdiinimicos ,''ut omnia inobfequio pofitafint SC uoluntarqscoadisadioni bus.Eademcß ratio in facris uirginibus, atlt;^ has perpetub in domo côtinemus, c $ iUos

P R AE F A T I O.

fllos nô nîfiimpetratodliceflu ÔC comî-te adie(îîo,ne hber'e quicquâ agere lice at.Eadem ratione impotentes domeftt' cos ôiTpetnlantcs domabimus.His ergo armatiis praefidijs quicunep ad hune li-brum legêdum fecontulerit, inrelligeC quantum utilitatiSjdecoris ac uolupta-fis fibi corn parare ex eiiisleclionc lice-at.nâ quæ tantimagni philofophi,coru pace dixerim, in hoc genere fcripferût uixcatulæ mortuç ludum leuare poiïcquot; iiidêtur,ut in aduerfis nô modo fuppc-tias non fcrantjfed alia doccnteSjalia fen fientes,ac agentes miferos fuos clientu losaliorum iniuriæ exponant aedete-ganuquamobrem parce illorum ledio ne utendûeft,quæ nec pietati fatisfacit, aduerfisep prçceptis atep ambiguis fen-tentqs cû ea ludatur, nec utilitati homi num atquc uulgari opinioni, fed ipfos impotentes Sepauperes ac côtemptos cfficit,ncc ualidis rationibusieuat mife «arumdolorem.Nosucio turn hichugt; manitus, turn in Theonofto diuinitus docuimns cäs rationes quç omnino gc

nus

P R AB F A T I o. nus omne calamttatis abunde leuarc poïïunt, fed tarnen ita ut quædam adeo acerbe fint,ut plane enarratione corum quæinTheonofto continentur indi'ge antnbi enim explicatahon folû at^dL lucidaeft enarratio immortalitatis ani^ morum, fed SC coniunâionis illorucŒ dijs glorie^ immcnfæ,tn fpkndoris ac uoluptatis jncfïabilis qua ab obitu fru untur.Incuius quidem librt eonfedio« nefperabamusaliquoadiumento futu rû eum Marei Antonini librûjqui dcilH us uita nuper in publicûexqt. ueröfeu illiusnonfîr,quod magis arbitrer: feu melior fuerit princeps quam philofo* phuSjfeu fœlicior quâ fapiens,nihil de-prehendi ^d ad meû ufum polfem tra-ducere.Multa enim c5 eflent nô afper-nanda, tâ inordinate tarnen côcife amp;nbsp;, prorfusfineulla dcmÔftrationc feripta ftât, ut alio Antonino cxpofitorc indi-géant. Cæterumtibi b flos patritiægen lis urbisnoftræOdairfane Cufane,qui folus in tanta calamitate me non a-fpernatus es, fed cumdefpedum me c prorfui

P R AE F A T I o.

prorfus ab omnibus cxiftimarcm ,in i- ' pfoacerbo Indu munere ctiâcgregio Îîgnificafti, quantum fi licuiflet uoluiG fcSjUirtutem^ apudbonos atq? pro- • bos uiros.uirtutifcp opinioncm immo- ‘ bilem efle.ribi,inquâ, hoc totum dcbe- ' turjdcbcnt^ mortales, cuius fingulari prudcntia ôi. probitate far^lum eft ut ab Ibluipotucrit. Quare munushocno-ftrC qualecunt^ accipe uir iplendidifsi-me,melt;ÿ tua irimebencficia teftari ho-norificcntiusnon poHc puta,quam cQ

memihiperte unumrcftitutûfu-

ifleprpfîteor. ValeTicini

XV^ Kal. dccembris,

MD. Lx.

INDEX EORVM OMNIVM, Q.V AE IN TOTO HOC CARD A-ni opere nuximè obftruatione di^na uifajiint.

BARrthoniuxx xdrianilmp* diOnm ad iaimi-hortulano rcx com nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7x4

fit 41; adolator duplex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6ff

Abortnm ticien adnlator non «ni tddiQos 6jf tii ^7f 8c ^76 adulator amp;nbsp;difsimulator paf.

Abraham unicum filium ha- flm in anlis reperitur 654

buit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;98s adulataris proprium éff

accepta uix pofTont reddi ezt adulatoris dcfcripti« éjr4 achillc quid nobilitautrit 714 adulter qnomodo cojjnofca-achillinus philofophns peripa tor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^94^

teticur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;adulterqu3 definiatur

aûio olcifcendi naturae aduer- adultcriumabominatur 12t

fat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;717 adulterium omnibus natioxti.

aßionefuatepora habere 76} but olim inuifum 9;^ adolefccntquoordine inftitui adulteria execrabilia effe

debeat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S71 Aegypti rex tx feiuis cligitur

adolefcentem fallere facile eft, fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;824

uincere difficile 1022 Aegyptioruminfunebritmoa adolefcentum uitia innumera fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;386

bilia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loaé xmulatio difeenda

adolefccntium quatuor infti» zmulationis exemplum 327 *otoTct nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^6 icmulatio inuidia 8c indigna.

adrianut imp.laudatui 210 tioftimnliadnimitcs fit fdliaautiiiÛutcft 4^2 zmnlatio triplex

C f *B(U

index.

INDEX.

atreicrudelit»» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jjy

atroxiniofidos qaalij 484. atticus fcipfum cibi abftiuea

da occidit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnune nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14M

atdci in Cicerone beneöciayn benefacere caius fît propriun*

auarisiauidia pcrutilis éfS fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4o*

aufidiuslunfconfult.czcushi- bencficicntem recipiendi ca«

ftoriainfcripflC grxcatn i6f fa qttx cauere oportcat 6Qf auguflus bis 1 Poiupcù* uictas beaefâriendi ratio

aiiaali pcxlio, ludcrc perge. bcncficiûcdpenfatDcus fcft

bat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7)7 beneficia cui impartiendû^ox

augafta» puerorum focictate beneficia optima quodiitéca

dcleûabatui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;beneficium in j. generibusM*.

aulx impedimenta maxima pofitum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;éof

duo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48X beneficmlibcrius peterequii»

taIicocammosiadanJo6o4 repetere licet

aulicis quontodo uiuendn at beneficia dare conueaic £14.

omnibus accepti £c gratiui. beneficium pollicitus fl es p» uant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48; 8c 486 fia

authoris feopus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8. beaefîcü coUatio lege niedtî

B nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nonpoteft

j^.^rathramquid 84* beneficii loco flagitiam dire

Bafsiani Imperitods crude- nbsp;qulm malum

lefaûum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;beneficii compenfatio eft ait»

beatitas eft umbra fomni 66 nbsp;tus

beatitatis cumulus'qoibas ab- beneficia quibas impartir! de^

foluatnr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^ nbsp;ccac

beat! in magnis calamitatibus beneficia in qvos conterenda

iol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aa; nbsp;nbsp;fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

beat*

INDEX

cardaniiludinna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;433

cardani focer ci qnxûa Diac.-!

bat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;487

cardani natiuiti* ^^7 cardani moi Sefortuna ytj cardani cafui in amicitia po* tentiorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jt»

cardani incommoda 78$ cardani Gliicaptiiaitat tioyi cardani carmlaa in lindemfi

lii

card.clcmentiaergifiliS tojt cardani animus fyncerus U17 card.refp6f.ad ctimioat.tt44. car.fil.iufté dinar! nd pot. tty* carolui V. Imp. Max. ncnena

n3 effe formidanda dixit 71S

cardanus premitur infamia yxi carolui Magnus propter pieti* cardanus conquetitur de mor temlaudatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tot

te filii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;571 carthaginenfes ingrati Ä49

card, fcribit quo animo priu- cato oâogenariui gnccai lite« ceps inamicitia ergaen fue« tasdidicit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«71

rit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cato Cenforinns »98.

cardanus de fuis libris ypy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xoo. loia

cardanus feptem in filioconfl. cato Vticenfis morinoluitxy^

dcrindi dicit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1107 cato Cenforinui oöogenariut

cardani diligentia lyg filiumhibuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;989

cardani in medicina doa.t74 «to Vticenfii acccnfli carbo-cardani memoriaal quid iuue nib,fcipfunifuffocinit lyi

tit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J78 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ catul-

INDEX.

«toltus nix trigdîmum exceC- comtnodut fitaanum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;commodutn pcculiarc in ad-*

ccrdo Medien« (it nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueriis

cctebri fnbftaatiam icftanran- cotnpeditoribus quid facien.'

tia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;104% duminaula

ccnatio honeftt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijo communia cum omnibus duo

cenforum poteftas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;funt

Chtiftumlatuiflie 1^4 condicionum qux lit optima

•hymiftarumamp;aecretnantico fol.

rqmpcrfuafioncs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to^ ceniunftioamicitiaruincnlunx

eibaria fœtida non ciTe edenda fol.

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiyy conon pro Achcnicnfibuf fe

eibi qui ntendi/int xt8 fponce occideudii offert ip8 cicero primus apud Korn, phi- côfïdtrüda circa calamitates 8 lofophiam docuit 406^ confuetudo malorumipfa m* cicero quumodo nomine amp;nbsp;la minuit

prxnomincomnes eines fain continentia quid fît nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijt

taredidiccrit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49^ contemneus leges ambitiofus

ciconia exemplum gratijt tfyS eft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7?7 cinis bonusqnisfît pâ contemni 9t: iniuriam pari u-ciuitas qnibus cenfîftat fzo trummaius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49^

«laudicatio duo facit 284 concemptus iuftamob caufam clientium Sc amicorum oiFicia cur difticilius tolleratnr49;

quorfum pertineaut ifj contemptus quid ^87 •ogitatio in mortis periculo contemptus duplex 488 fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»44 contemptus cui probo occur-

CoiomannusPänonisrex 152 reredebeat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;408

concedendo qu« ßnt cauenda c^cemptus in probo niro quid

fcl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;176 nbsp;fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49*

contemptus

I N D E X.

eontemptus ïduerfatur glorias JiA«aquid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tfjo

Srbonoii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^8 dindumeftlibentcr

cotcmptui habentartria 606 decorem ia quibusoftende-

contemptuprzfe ferentes Ca- mus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;498

vendi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^4j dcfcnfionis caufa uidenda eft cotitemptum contemncrepof aniuftafit

fe maxima pars anxiliiia coa defeafioniscooclbfio 1144

temptu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;490 deformitas inter mala fortume

lt;eontcmprnmqaçtollant498 cenfcnda

eontnmelias perfcrre quid jjp deformitare quid nomiaet contraria bonorum amp;nbsp;malo-' fol.

turn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;z4 defotmitas corporis animi pul

«rorpoHsfanltas quomodo cU- chritudinefanienda

randa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4; delifta duasob caufas paniun

corporis detrimenta maiora tur

funtfottuQK nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;80 deliberationis nominis error

criminum genera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;763 nbsp;fol, 1120

erudelitas apud Tartaros ui. demctrius ducenta feftercia re

tiumnoneft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j88 nbsp;püdiauit ^41

circulas ingratus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;638 demctrius Phalerens apud Pto

crinium expugnatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;813 nbsp;lomarummaximo in honore

curioû qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;670 nbsp;nbsp;fuit

cuftodix liberz' multx genera dcmetrii apud Seneca diÛum

fol, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;834 nbsp;fol.

cyrus Gyndamfluuiam aboie deportatio noftrls temporibui

uit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7J5. nbsp;nbsp;cjuid fit

D nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dcfyderium pecuniarum amp;nbsp;o-

£)A.emoniorumpriucipi$ni- pum magnaruixi ftultitizfig tiutn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4^4 bum

d dent

E X.

rint

exilii Icnimcntanx

exilii genus triplex

exilii caufe 788 (78# exilii cômoda 8( incommoda exilii incommoda fex

exilii comités

eiuperatio quando fiar

F

Abius Maximus impetû An-a nibaIiseludeadoremK.0« manameuratnseft

facinus editurus quid agere de beat

faftis’quem iuuare nolimns, quid illi lit faciendum ;8j '

falfum quid

fames auxiliû amp;nbsp;medicina con tumaeix

fœminarum nitaperatio 947 fœminas obfcquentes quid effî ciat

fatui rifu dignofcGtur 688 fatuos prudentes reddentes at

tes

fauor uulgi inftabilis 4^7 fœlicitas quid lit 84.119 et 12t fœlicitas noftra ubi côlfat 27 félicitas Romanamulicr 567

d 2. fxlicitacii

I N D Micitatîs noftrz maxima pars ex cStrariis ortu habet ao.aj feltcitatisapexia uirtuce repo licpseft

fcRcitatis partes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j6

felicitatis tria neceffaria jit fclicitatisordiaes quatuor57o felicitatis certucnfigiium 8$i fclicitatisnouemgcuera ligno rum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;861

felicitatis partes

felicitatem in uoluptate ftatu-

it Epicurus

ferro occidcsfperniticgc ttio felixqniselTepofsie yi8 fidemfallendo quos iniuria af«'

Eciamus

filius cur parentes fuperarc be^ nefleiif nonpofsit 651 filius Perfei régis Macedonum faber nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48t

filiusparentem in uita bis fcr-naflepoteft

filiumhabere probu patrimonium ingens

filii amp;nbsp;animat amp;nbsp;corporis partes funt

filii fugitiui

filiorum educatio S8

index.

G nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confcquatur 480’

QEdeon fcptuaginta habnit gratia nil cclcriuj fsncfdt pio^ filios nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;588 uidentii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48«

Genus homiDOm quod occu- gratia à quib,repcdifoleatj7^ litfuumodiutn TiZ gratiam li non reddit amicus genctatio xtctna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;60 nbsp;quid agendum 6tj

generationi utilia 974 grati« genus gentium uariarum ta functie gratix débita ubt finiatuinoa bus mores nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;387 nbsp;nbsp;eft facile flatuere 6aa

gcuucnftsprxtorias demos edi gratis duo funt genera ^76

77 gratis optimum genus J77 484 gratis 3.quz in tribus aftioai-241 bus confiftunt

gcrmani qualcs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;484 gratis quotuplicet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^30

gcrmanz fœmins fufpendi ma grati« grxcis charités domina-lueruntquimferuire 847 tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;630

gualielmi Poftclli mors 254 gratis fe innicem pariant 631 gula plures occidit quim gla- gratis reddends exempla C38 dius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;753 gratiam expeâanti quid prs-

grscorninfuncbrismos 386 flandum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ypÿ

gratas unde nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;630 gratiam non reddentes quales

gtatum magis oporterc effe etx fol.

gapattiamquim crga paren grauifsima inpnero

tes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;gt;2f

grati homines nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117 p^Arpagus filins patri in cœ-

grati cut habcant plures ami- na opponitur 749

cos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;390 hcliogabalnt

grato niro quid perfpic. nbsp;376 heluetiorunaurbes lauduntuc

gratia dominorum qnomodo nbsp;fol.

d J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hciculcm

n X.

gratos elfe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßiy

impcratoresingrxtitudine gd etteccrint

imperatoris Bafsiani crudcle faôum

imperatoresernditi ^19 impetranda qnomodo quxij

fint

importnnns qualis 676 importuna tennitas auatitix

fpecics

importunum quid fit 60$ impudentes qui éôip

inxqualitatis genera 744 incontinens amp;intcperans dif-

feruut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jti

indignatio fimilis innidiac affs-

ftus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yt-y»

indignatiSis infix effeâus49t indo rum confiliam de hzredi-

täte

ineptia ftulticixpats 664

inepti qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;664

inertis deferiptio 69Q

infelix cui nihil aduerfi accidit

improbitatis propria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fol, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;st4

improbitatis exemplum in Ca infclicc elfe cuius uitiu fit t48 ligula nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;698 infamia tribus modiy obefi

impioiumoblationes DeonS fol, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gif

d 4 infamia

E X.

nosnunquam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;éoa

ingrati Srinfidi,ingrates amp;infi

dosinueniunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6x4.

ingrati amp;perfidititulut

ingrati homines quot modit

fiant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;x6x

ingratfiuidcripefsimum f7 f ingrat® fouere ingrati eft 578 ingratum defcribit Plautus 581 ingrati pefsimi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;éió

ingratorum natura 578 ingratorum effeöus

ingratorum pœnam ad Dcum

fpeftarc

ingratorum flagitinm 61; ingratis bcucfaccre pars mail

eft

ingratis quibus benefaciedum

fol.

ingratorum principum exem

pla

ingratitudinis amp;nbsp;perfidise fignS

in quibuspizcipuêanimadz nertendum

ingratitudincimperat. quid ef

fecerint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;648

inimicitiz pefsimr

inimicitiz amp;nbsp;odio dediti

Inimicus quomodo aduerfa-tiua

E X.

iniuria accepta quzliceat ibiuria quando uocaturiniul«

fol.

iniuria quomodo recompea-

fanda

iniuriz peculiaria commoda

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;346.347

iniuriz offenfz genera quatu

or

iniuriz irritamenta quomodo

amp; quand« fugienda $44 iniuriz damna

iniuria non patimurä Düs iniuria pari dctcrios cilquitn

iniuftum

ibiuria inferre aliud eft qu jtn

iniuflc agere

iniuriam inferendo contingit

iufle agere

iniuria quomodo coguofccn-

5λ iniuriam îlatronibus non ac.* cipimus

iniuriam d quibus accipiamus fol.

iniuriam Deo inferre peticu* lofomiamp; qui inférant ^^6 iniuria infene an accipere dete

rins ft

d ƒ Sniurisim

INDEX

iniaiiatn nobis illatamfami- inuijia calcar amigna ope^ liariucaiaûuiaKdimeic no xa

licet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fft inuidia commutée malum.fo^

ihiutiam qois recipiat ibid. Iio ' iniuxiaiûfacisfaûionis duplex inuidia auaris perutilis

genus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/47 inuidia quid

loiuriarum utilicates nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inuidix amp;iniurix diferimeo.

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;54^ nbsp;fol.

îûiurii tribus ex caufis calami inuidiiuitium

tares perpatiuntur fio inuidix triplex genus 400 iniuftoramgenus quale 543 inuidusetiamdebonisauge-iniufle curuos nihil agerede- tur

ceat ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fjt inuidus pronioreft ad ira am-

intclligentia pars futnmi boni bitiofo

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74 inuidiproprium* 3x9

interfeûi per induciat poten- inuididefcriptio 6$^ tiam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;740 inuidi quosincifosferuant. fo

înutrecutidi Cgna 6’jci Iio

inuidia oftentatione paritur. inuidi difeordias fcrunt lt;537

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6’01 inuidiorum damna amp;nbsp;effigies

inuidia quomodo confletur. ex Ouidio

fob nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;éiji inuidiorum notx éjó

(inuidia odio perfimilis 3x2 inuidendi geuus duplex fzf inuidia Jr odifi in qnibus con inuideri noluptas eft Seres uti

ueniant.Jequibus differunt. lis

Inuidia quid lit 3x3 Je fo- inuideri Je innidere quomodo 1*0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;324 nbsp;différant

îauidianoriioteruitiïSttnali ioanncs expoQtificc Cardin*-

onmeraada ‘ * f,z8 lis fit

loanncs

INDEX.

joinnes Birchi capital! fuppli index corroptns pecunia q»»-cio damnatus 8^6 lis

io.Petrus de Medi nxorem tf. indicia amp;nbsp;æftimitio hominum uulneribusconfodit uzp quatuorrationibus modéra

ioa nuis cafx liber de amicitia. tur

foL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48? indicia quid fecetit ttjt

ioanni* Petri Buzii fabella.Fo- iulins Cxfir Staliger quid pro lio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒ90 nbsp;memoria nfusfuerit 280

ionis ars fulmine tagitur. 870 inrifcófulti amp;nbsp;medici n5 fuut irxdcfinitio.91 amp;nbsp;687 J4ï nbsp;inuidi

ira Principis quod fcdari foleat iurifconfultotum iniqui iudi fol, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1}1 nbsp;nbsp;cia

ira aliqua utilis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;686 iuftjnus êfubnlco Imperator.

iracundum circa contentions nbsp;fol.

uerfari nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8 indinianus imperator 101

iratiquàm. deformes nidean- indus eft contemptus

tor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;89; indus iniuftè infamatnsdupli

irriforquidprxfefcrat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ci emolumento fruaturjzo

irrifores qui fint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;692 iufti progeniem no deficercin

italiquales nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4S4 nbsp;xternum

italorum mores nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;489 inuencsqualitcr nutriedifint

iuba Mauritanei Regis filiuf nbsp;fol

herbarix cogitationi inen*

buit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;481 J_^Aftâtius Firmianus nfij ad

iucundnm nihil quouis amo mortem in nolutaria pan re nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j6y nbsp;pertatcuixit

incundum quid fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J96 latro qualis fit

incunda per fc qnz fint 30t. latro Lugdnni ftrangulat met

amp; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3 01 catorej

lationeni

INDEX.

L. Anneus Sentca conatnseft fuo iudicio homines fcliccs reddere,

lucri oratio

luöus Stgrauifsimi dolorisfi.

gnum

luftus duobusmodishotniné depauperat

Indus an ad fœlicitatem perti-tinear

ludus public! diuifio 581 ludorum genera duo J78 ludorum genera in futnma de cem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59z

ludouicus Gallix Rex diu in uinculisfuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;838

lupi ingratitudo ^40 lufores quales fint luforum dcfcriptio ^94 luxus hominc folet depaupc.* rare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;40z

lycii facrificium 67z

M

j^^Achabeç 7,filii propter do minummortife obtule runt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1064

magnates cur inimicitias exo* ptent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7iy

malum pefslmu in fenc quod

INDEX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f

mofts przeeptum

mulier ad generationem filici-

rum quz eligenda lit

mulieres grauidz ante tridua

fepeliri non debent 245) mulieresamp; eunuchilongiorit

uitzqudmuiri 28t

mulieres fitcundz quales 972 mulierum mores amp;nbsp;fafta ^63 mulieribus abftinendumlt;lt;);o mutû eiTe minus nocere qua

furdum

mntuo quibus debcamos da.

miiftcusqnalis lit

mufîci pauci noftro tempore.

fol.

muftcos omnes impatientes ef

fe

muGca tribus conftat 446 mufica amp;nbsp;Ariftologiz minuut

molcftiam paupertatis,477

milfcillus gallo irafcabatur. fo 1

Iio

N

NA(-o in Pontum relegatnr.

fquot;’-

natura folz duz qnz euafcrint fol.

naturz '

INDEX.

uatnrxmortaÜumbonorS jj nutrix qnieligcndaflt 97^ naturauitioruminfinita 850 nutrix qnomodo alcdafit978 natnfæportcntû Claudius Im natrixpuerum fcrofx laftaa-

peratoY nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;698 nbsp;dumfubiecit 1041

naturaliuramp;ftudiotum part o- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O

ptima nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3x7 QBligatio inter filiumjepa.

nauigatio pitiétiî aDget 891 trë abrumpi no poffe 79t ncctiïaria adfelicitatcm coax obfequens lufiico contrarius

fequendam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;666

nccfffitatcm omnctn admitte obfcquentes qtil 666

reauxiliom nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14 obfeqnentnmdcfcrlptio 666

nicromiticorum perfaafioncs oceum ingeniotu prsftantiam

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;109 nbsp;nbsp;fôl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yf}

negociationis finis quit yt6 ocium oninit negeciationis fi

ncpotis iigi fuum educators nit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yt6

fidcs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loj ocio pernitiofo quotnodo oc-

ftcrcaureamdomumcondidit nbsp;cutrendum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yty

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77 ocio qui uitamtranfigere pof-

ncro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;348 nbsp;nbsp;fint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PS-iyy

nero inconiuratos contra fe fz occidendi aQio natnrz aduet*

1 nit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;489 fatur

nero in plnrimos gtatus fuit oGauius qnando mores muta fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;641 uerit

nero duccta fefiertia Demetrio occnltarum inimicitiarùm n dono date uoluit 641 tio

I nbsp;nbsp;nbsp;nicolaiPiciuinidiftum 360 odium in fuos direûum fit jxj

quot; nbsp;nbsp;nbsp;nicolaiViguarcz diGum 401 odium cum contcmptu

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nicolaiGomberti damnatl ad oriatur

I triremes uiitustna 840 odific iaimicotpar cfl $41 offeafa

S

INDE X.

offcnf» iaiuftï qux diccnda.fo palauicinus Vicecotnes duode

Eo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iij citn aanis incarcéré fuit 8; 8

offfciofl homines nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;panem lenem quis excogitaue

•miaa omnia Çhriftiaafi fper rit apud germanes iij

neredecet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sf6 papiliones ut tollend! 854.

opes luxucn pariât, luxustdm parans in panels cft exceflus.

animum quàm corpus ener fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f6f

tiït nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4JJ paftoralis apud Turcas ferui-

opibus nihil mobilius 4x6 tüsntilis

operis huius utilitas 18 pater au filius prxftantior ffo opifices amicitia indignoseffe patres in folitudine fcclicifsi-

quofdamrecenfet ƒ70 mi fuerunt

opinio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;408 patrisfamilas inftruüio 435.

cptari'quid debeat 478 amp;

cribafius Medicus qnià fecetit patritiorn Venetorû lans. 4^8

in exilium pulfus 47t patrixpotcftatifubiiciquid fit orî cura qux adhibendaât. fo foL

177 patientiatrib.abfoluitur 40^

origencsfprcuitopes Romam patientia genus triplex 88f

uoeatui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;470 patientia nauigatio auget.S^t

OFcftesinfanns faftas pauper i multis muncribus amp;nbsp;ofteatatorqualislît nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;61^ nbsp;nbsp;periculisimmunis cft

oftentatorem deflgnâtia. 680 pauper diuite nihil infelicior. oftentatio doit pars nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6-j^ nbsp;nbsp;fol.

ottonisïmperatoris infuncre pauper diuîtlas melius trafiat milites fc fponte occiderSt. quamdiues

fol, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^7 pauperis coditio meliorqndm

D , P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Î9i

r Acc^oiiîƒlt;ïnafaflamt^^ paupercm nihilimpedire quo

minus

INDEX.

tninni diligentius ftudcbat bus nares difcindiiafsit fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, pétulantes

pauperuni plus celebratut fa- pétulantes qualis lint è-/^

inaqolmdiuitum. 418 petulantia adolefcctibus fami paupciûgenera quatuor 4JI liaris morbus

pau^cruinfélicitas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;phahtis crudclitas éil

pauptrtatcm nonpatumcon- philippus uicecomes Mediol»

ferre ad orationem 4°4 nenf.noftcm timebat i8cgt; paupertas amp;nbsp;auxilium 441 philippi régis dlâum facetiiin paupertas uera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;470 fol.

paupertas ad pietatem condu- philofopbi très tytannica ûi pe cit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;478 rierc

paupertatisutilitas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;philofopbibeatifsiinl too

paupcrtatis uolûtarlz cffeftus philofophorum optatus lapis fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;471 duplex aureus Si argentcui

paupertate ad quid opus 413 fol.

paupcrtitcmnö elfe miferâ 85 pbilofopbiam nobislconfola.« petegrinus folitarius magnis tionemadferrc

exponitfc pcriculis nbsp;nbsp;nbsp;8ot phocion contemnitur 489

petfidixnota nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;660 pithagotas quinquennale ßlen

perfidiæ maxima exempla 663 tiumfuis difcipulis ttnperabat perfidix crndclia exempla 741 fol.

663 plato gibbofus

477 plebs tota inuidet

x4 plebem maximaöt partem fine

INDEX.

I N D E X

Public! calamitat« gr»uesS95 K'hinocurura nrbs ia Aegypto psgna quid fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j8i fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yjÿ

pulli columborn ad quid progt;' rifusquid

Zii romulu«exinceflunatus pytata præfcQum citanit nt in rornaui libcrtatem qnado an^i tra conftitutum. tempus inte ferint

tirtt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rom.pop.lexdefupplicio 779

K. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;romanorn more omnia in pogt;

J^Ationisnfus multiplex ‘if teftate parentis 103z Rcconciliati ex granifs.ini romanos uitambcatifsima du micitiis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74Î

regio qualis pro babitatione de rofimunda regem Alboinü 00 ligendafit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79J nbsp;nbsp;cidit

reges 8c benefortunati infeli' rufticornm defctiptio é6f cel nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;496 rufticiqoi

refpub, modo gratae modo in-

gratae nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;646 gjoannll arcis obfidio

remediijm contra ftnltitiam Sapicntia nos regit 8c n5 gta. fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1041 uat

repnlfa granis quid fit j8j fapietiae iaaura grauifsima 90 rcpulfa in prxftanti uiro quid fapientia: maioti quam nö forgt; fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49t titudinishabcdaeftcura 95

res humanac motu augctur J9Î fapientiae optimumbonn 48Q .lt;■ resmortaliumcaducas 104^ fapientiamuirtutem 89 rerumprlncipiaduo 7« fapientemrarifsimèirifci 99 Rebus omnibus quxdetrimen fipicntum monumeutapcrpe tüm afferuntabftinendu 338 tua nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6c»

rctflbntiobes quibui incafib. fiardanapali noluptas 18x pofceie licet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fariaColumnx Caidiaalispon

d X tificena

E X.

ferpentes ex dorfi fpina in fe^ pulchrisnafcuntur

feruitus maximum malum in

humanis

feruitus fine uirtutc quibufda perpetuum nomen attulilTc fol.

feruitus tepore belli utilior eft

libertate

feruitus paftorilis apud Tur^

casutilit

feruitus modefta quzfit 82^ feruitutis finis

feruitutem plurimis profuilfe

fol.

ferui propria

fcruortimamp; ancillarum com.»

moi^a

feuerns Afcrnulla canfa truci^

dabat homines’ ' 348 figna mortem indicant zft fpcflacula quzfint 351 focietas quorum fugienda 44 focratcsftatuariifilius 46'7 focratis laus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,3^^ •

foeptem quzuexarint focratem damnatum in carce-

reobiiCTe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zzf

folitudinis genus duplex 800 folitudie

INDEX.

folitudincm diuinamrcmSoo folitudincm periculofam cffc 'J'Aciturnitatispræceptfi 4t fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sot Taurea filios fuos occidif

folitanèuiaere cuius fit 701 fol,

folitariu non habere unde au- taurinoromconfuctudo 420

804 tempus omné uimhumanum

folon cur de parricidis legem nbsp;frangit

uontulerit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii2j tempusfanis adimerequidfo-

folymannusfiliumcumnepo- leat

tefuftulit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J62 tempus quale torplfsimè pe-

(canderbergi modus ad cohi- nbsp;rcat

bendam iracnndiam 887 tempus omnia efle

fttiltitixfigna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;697 templûAmbrofiifulgureiâum

ßultitiam Sc infaniam nullam nbsp;fol,

utilitatem habere tt templumLaurentüfulgurear-ftulti dcfcriptio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6^6 fit

ftultorum genus quale 943 tcnuitas importuna auaritiar fiupidorum notz 688 fpecies

ftudiaquidfiat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;228 teftesqualeseffcdebeant 766

fylla milites ueneno fufiulit thcfaurorum inuctio ob quid

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1109 nos delcffct

fyracuforum ingratitude 648 thrafylus furore correptus 180 fummum bonum 39 tibullus uix trigcfitnum cxccf-fummum bonum tribus conti fit annum

timagenes domo expcllituc fol.

timidi deferiptio timor omnium effeûunm ma-

antnus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'' 184

c 3 timor

INDEX.

niri fancli cur in folituJineta • iuerint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xyo

uiroTum multorum doamp;orum

mifera conditio xa(S uita quid fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;747

uita nofira bene aäa, item!;

mala nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sjä

uita humnna fomninm 1044 nitx generalis infiitutio 300 nita quomodo bene infiitucn«

uitam nofiram tribus confia«^

re

uitarcqaosdebeamni 6xi uitellius

iiitiaduo inamicitia accidunt

fol.

INDEX.

vlrifccndi aftio natura: iduer-‘ fatut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' qz-j

«Itio quando ncceffaria tikio homini quid cóferat jjy *itio iniunis non conuenire quando uidcatur ƒ40 «Itionis genus contumeliolïfsi mum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j’jp

«dcionis modi omnes ßmiles fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;740

Itltionis diuinx mali principes miniftri funt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y4j

«dtioncs cum uoluptatc uide-

rttionc qnifumpferint 724 •ItionófruQusat^exitus slylTes Diomedi charus curfit

fol. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;717

nolüpYas'furhma in tribus 7? 6oluptas fuauifsima cft qux tri

flitix fuccefsit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8ï

Ooracerquomodó cognofcan..

FINIS.

HI E R o N Y M I CAR.

DANI MEDIOLANENSIS

MEDICI, DE VTILITATE C K-PIENDA BX ADVERSIS, Liber I.

DE DEMONSTR AT IONE.

I O G E N E S Phäofophui^ cum effet pauperrimus, foiebat tantum fccum deferre ptrrtm er baculum, 'ßaculujn quidem, «t . rear,pro fußen taculo,quod iant I letate effet inualtdus, tmn etia ad J abigendos canes ac feras ,fî qua

Uli iter agenti obuiä ueniffènt.Pera ueró in qua nbsp;nbsp;lu-

pinos,quod erat Uh familiare edulium cr olera deferret,eadem ctiam aquam hauriret cr biberet.tam panels uir illc cotentus erat. Dormiebat dufem hyemefub porticihus fubßrato fxno pdledHe,lt;eflate in hortis fub dio,crfuper herba.Hac Uli pradulcis uita atq^fuauif-fimauifd eß.Ciudm etidmmagnus Alexander compro bare uifus efl. Ver'um cHiit dljqudndo priftcricnj fon-tem,confpicatus effet puerum uoLa mantis caua biben-tem,dbieéld perd dixit: At ifle flne philofophid^fedfo-la natura inßrucius ,frugahtate mf fnpcrdKit. Exifli-A mrfns

B DB DIMONSTRAT.

nMnsbeatifsimum effcpaucifsimis indigere,cjuôddif qui tales abfq; dubio funt,nullis prorfus indigeant: ne-que enim Ulis efl cibus,aut potus,uel ueflimentum,aut domus,autpecunite, aut aliquid horu, ob quorupof-feflionem nos tota uita diflruciamur.At illi tarnen nut Us indigent, quoniam eorum uita atlt;^ natura flbi in omnibus fufficit,hominis autem non ita.Quamobrent fl quis dijs fe hac in parte comparare uelit, poterit amp;nbsp;pifcibus ac ranis eadem ratione fl conferre,dicens:pi-fces in aqua, cr maxime aüiuo tempore dormiunt no ilu,zrranieinlimo:atego flmiliterid agammónne hæc plané flulta ratio elflt,ac confllium perniciofumi Konergoflmplicitercarere multis ad fllicitatem uu efl,flcundum Diogenem,fld ita animum ac corpus plt;s ratum habere,ut quàm paucifsimis indigeat. Uocflli-ciflimum uita genus efl,ut contra durifsimumcr mi' ferrimum,ita animo corpore molli anxioq^ eflè, ut dum ad mortem properas,alias fuper alias farcinas U borum,curartvm,atqi diuitiarum tecum trahere cogd' ristcum quibusdum moreris unica fpes flt in anima interitu ob tot admiflàflagitia, crfletiam illudtibi perfuadeas, er dolor tot parta,tot^ laboribus relitt' quendi,cr quod amplius non reuerteris, nec in ater' num ( cum tarnen Dij,Sol,Luna,elementa,bominug( nus,imc) er cuniculorum er muflarum,er ades ac ei' uitates in aternum manfura flnt)amplius eris.Quam' obrem horum fielicitatemfl quis reétè perpendere ut

LI BZ K V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

tit^non in ipßs partis conßare deprehenJet,fcd in fluK titid,in amentia,in aÄtÄf/ttVtayquod efl no cogitare, feu Âi»g-âxt,quod eß obliuifci, imô fare potius nol te,repoßtum eße. Cum ergo harum extremarum opi~ nionum utra^ uitiofa fit cr inutilis,palâ eß,nos aliatn ^uampiam rationè ^uafi mediam inuenire oportere, omnibus in rebus fatisfadat : id fiet,fi quod in u^ truq; opinione utile eß,in unum conferamus.în prima illud efl optimum quàm paudflimis indigere, in fecun da pluribus abundare : fie ertim bfutoî iUoseflèuidé-tnus,qui longé plura funt,qua fint eaquibus indigent: longé uerà beatiore5,fi plura habeant quàm optent. Ergo fi quis id pofsit eßicere,eßidet etiam ut homines fint beati.ld uerô plures conatifunt, tùm generaliter^ tùm ex pjrte doccre.

Inter quos L. Anneuî Seneca fuit : is in epiflolis eo-natus efl homines fuo iudido fèlices reddere. Ulud mlt;(-Ximè acfiepius proponent, p4r4toj nos eße oportere aduerfus calamitates omnet, tùm perpetuô medituri mortis aduentum,rdtus,ut arbitror, ewm qui mortem uldcriter expedare poflit,cMn d mulis liberemur,fine noleflia uidurum : quenwdmodum enimfi quis in car cere pofitus,fdat certôfe breui liberandum, carcerit incommoda facile feret: ita quicertô fe nouit morte tuiifurumpr£fentiamala,ubi crederepofsitnon eße in morte malù,beatus eafpe uiuet,^:^' calamitates om-«es (cquo animo feret. tta tàm pauds,fdlicet médita-

A 3 tione

DE DEMONSTR AT.

tionehetd mortis,^contemptu pdupertdtis,felices nos redderepojjedrbitratur.Adijcit his duds dlids rd-tiones,lt;judrugt;n dlterd eftnonrjjè ntdlum in dolore, is enim eü quern mdxmè metuere folemus, num diutur-nuseünonmdgnus/imdgnusnon diuturnus:dt indium oportet,fi formiddbile ejje debet,mdgnum fore dc diuturnum. Alterd,quod quic prteteritd funt, idm non funtnidld-.quinimo eoruminemorid dulcisdtq; iucun-dd ejl.Torfdn zx h£c olim meminiße iuudbit.

Præfentid quoq^ mdld torquere hominem non de-bent,momentdneu enim eil quod prüfens ejl.nec quif-qudm tdm grduemfert dolorem, qui ft fpcrdretftdtim bene fe hdbiturum, non modo non patienter ferret do lorem ilium,fed qui no Ixtdretur. Verum omnes ob id dolent,quod perfeuerdntiam metuunt, ey' ingruentid deteriord,qudm qud pdtiuntur. Bt ideo malorum cdu-fd totd pendet ex expeâdtione futurorum,non ex pr£ fcntibus dut præteritis. Verùm defùturis etid torqueri non dcbentus,quod omnidfaturdfint incertd. Et tumuis ccrtd fint,non ddeo unqudm certd erut,(utipfe inquit) quin hoc certius fit,futurum incertum effè.

Verùm hdc Senecd opinio multifdriam muncd eil peccdtq-, Oinitto nunc quod dd fitylum dttinet, nam 0“ Cicero dit,multum conferre dd perfuddendum,utres fille dignæ ctiam orndtè dicdntur. Si mors inter indiffe rentidrepomtur,ddquid perpetuô in ed meditarUfi inter inald, ddquid totdm uitdm perdere in tdm triât content-

LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

conte mpldtione^ut momenti terrorem effugias fguem etidm non fie effugies : dliu^ enim eürei, aliud uerba: aliud ratio diilat,aliud corpus fentit.Italt;^ ftultifsimam eamopinionem,crexatra bile ortam exiRimo. Erat is pofitus inmaximo macrore,dum hasferiberetepijlo las : metuebatenimfibi iratum Eieronem,aclupremlt;t minitantent, ideô fcmetipfum his nugis nitebatur con-folari. Ven'on mittamus haec, unutnfat habeo egregiè inftnum hoc ejje argumentum,ut ille dicebat : Die ro-go quis furor eft,ne moriare morifQjtod fl femel mort ne moriarisfuror eü,quanta maior amentia infania^ plenifsima, millies mort quotidie, ne femel moriariSf atq; id etiam nonobtinereùmô ne id quidem, ut tune à metu mortis fis liber. Accefsit huic errori longé maior impietas,dbfurditas ac nequitia : impietas quidë quod Dei non meminit,fed omnia ad ftultam, uanam cr in-certam quandamfapientiam,glori£q; breuifsimæ ex-peiüationem refert-.iion Dei prouidenti£, non beneß-ciorum memor.Sed qu£namfapientia fine Theologia, -philofophia natural!,mathematicis, ullius quoq; artis cognitione, fed folum ut mori feiamus : tanquam fi ad ea qu£ refert de tollerantia, non multi canes tranquil-lo magis animo,qui hi fui fapientes ac fortes uiri per-ferant mortem.Videntur igitur h£c non minus abfur-da quàm impia. Sed quid abfurdius, cum loties mortis meditationem inculcet, animum mortalem tarnen eße dicat i quod fi uerum adhuc effet, mali rhetoris officio

A Î fùngere-

6 D! DBMONSTR at.

fungeretur:at nunc cumfalfum fit^quid fiultius dut mlt;t gis intanpefliuè excogitari potuitiHortiitur nos dd mortem, cr nihil d morte fuperfuturum perfuddet, Quis tdm dmenst ni/i omnino non folum improbut fit,feddediuind bonitdte diffiddt^oui malit non effi quam effe,etfi in mdximis miferijs fit conRitutus t Nf-quitidm uero cr improtifdto» fumnuim iüis fuis in fpiüolis oüenditjcum in tot præceptis fuis,neq; liberd litdtis in dmicos,ne^ mifericordiit in pduperes, nee ui lius penè uirtutis,(iu£ dd focietdtem humandm fpeäet memtnerit.Sed omnid dd folitudinem, tollerdntidm dc fèrindm illdm uitdm referat. Tortuito id fdilum dices i nil minus: fed uafro confilio,dnimolt;j} lt;juo femperfuit. Cupiebdt libros fuos legi^addiilus indni illi opinion! Udnxglorid poü mortem ddipifcendæ,fperdbat id md ximè confecuturum,fi ed qu£ neminem grdudrentyin-termifceret. Nam diuites,obftyltvm Epicuriq- inter-mixtds fentctids,(forfdn plus defeipfo perfuafus qudnt decuit) exiüimabdtgrdtdm hdbituros leiüionemfud-rimiepi{ioldrum,finihil intermifceretur,quod illis moleàum effet,non ut ufurds rcmitterent,dmicis largi rentur,pduperes pecunifs iuudrent,impotentium iniu rids ulcifcerentur,iu^itidm defenderent, caRè mode-rdteq; uiuerent. Sed puerilem qudndd, dc omnino infd ndmfpeciempdupertdtisfuddet,digndm potius rifu, qudm philofophid prlt;eceptis.Pduperes etid dd leudn-dds miferids ( qudnqudm ut dixi fdnè frigidis drgutio-

LIBI R 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7

tis ) ineärumepiHoUrum Icóliontm pro nosfuturot fperabdt. Ud uir hic pefsimus omnia ad commodu proprium urrteni,c^ D« ty bomi/uwn oblitus eft. Vnde etiamilludquod Cicero cr reliqui oratoresreferunt, ei ad per[uadendum defuit: opinio fcilicet bona de rhc toris uita.nam qualis hic homo,qui de paupertate tot-leranda,uerba facit {qui non toto quadriennio Nrro-«w amicitiit feptuagies cr quinquies centena miUia aureortiM coronatorum congefsit ? totam Italiam foe-nore exhauriensi uiduarum teïiamenta captans? Suil-lijaccufator,Neronisadulator, confcius paricidij it-lius, aut faite laudator,quod defenderefcelellifsimutn fuifjct Aliud omnino omnifcelere maius,e^ cuius meri to non fatisiuftasluitpxnas,ut inNeronisEncomi» diximus,quod Neronem fu^ commijjùmfidei,cr in ft lutemhumanigenerisillitraditum,non curauerit in Philofophia erudire, ut diutius ilium,quemadmodwM Tacitus refertjin fui admiratione,contineret.O hominem omni latrone peiorem, Catilina fcelefliorem,qui ob fui commodum,neq; necejfarium, neque magnum, nec laude dignum,totum humanumgenus perdere fu-flinuerit?qui totflagitiorum,ctedium^ quas tile perpe trauit,caufam prabuit ? Sed h^c mittamus: fatisft di-iium Senecam(nam fine prafatione talem uirum nomi nare non decet)etiamf qult;e fcripfifftuerif milia fu-iffent,fde dignum his indifputationibus cenferi non pojfe. ^Hiï credat paupertatem laudanti,cum

A 4 ifff

« DE DE MONSTR AT.

ipfetäntum opum,tam^i iniiiiiccoiigcjjerit^guispro' bitdtem,cumßirritproditorfui difcipuli^quis bonos ‘morcs^Stoicdqi dogmdtd,cum pdldtn eßet Epicureus { Jtdcjue nobis cjui hiccpotius uitæ genere,(jtùm pruece-ptis probduimiis,id munens mdxnne conuenirc uifiiM r{i,ZXut certdm rdtionem bedtitdtis uit£ in^iituere-mtis no^iro exemplo omnibus comunem:utqi ed qudnt pducifsimis indigerct,ßufficeret autê undequdq;, quo' nam meliore modo,dut qud uid excogitdri potuit, qud ■ut dduerßs pro coinmodis meremuri ndm cum uitd no ßrd, dut ßccundts, dut dduerßs plend ßt ,ßed omnibus plurdßunt dduerßd qudmßecundd,plerißq; etidm longé plurdßint dduerßd ßecundis ,ß dduerßs commode cf ad utilitdté no^lrd uti fciuerunus,nemini fermé modus bene bedteq; uiuendi deerit.Conßdt fdnè hoe drgumeft turn longé aliudeßße db eo,quod docet dduerßd eßt' uti-lid optdnddq;,dut ßdltc ßcrendd, quodq; docet quóndttt pdéfo ßcrendd extenudnddq^ ßnt dduerßd,ß euenidnt, dtq- quomodo qudm commodißsimé ßerrt poßsint, ut^ ex eis utilitdtem cdpere licedt,quod proprié pr£ßentis inüituti intentum eR.Quinq; enim cum ßnt circd cdld tnitdtes conßyderdndd, primum,qucgt;d bon£ ßnt et uti-les,ßecundum quod indißercnter,dmbo h£cpdrddoxlt;i füllt,er dd humdiids délioncs inutilid: quin etidm ßolis Philoßophis dtq; Chrislidnis dccommoddtd,cr de qui-bus in libris de conßoldtionedétu.céi,erd Stoicisdtq; religioßs uirisdbundé trdétdtum. Rcliqud trid dd pr£ ßentent

LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

fentem dttincnt inflitutioncm^utilid lt;juidcm homini-bus,crininimèd fenßbus humdnis ciuiliq; négocia-tioitealiena.îla;cautcmfunt,lt;]uomodo quis calamita-Icm ingyuentein cuitare pofsit, aut dechnare uel immi nuere:^uomodo ubi fuperuenerit,eamfacilius,et cum minorepertculo iaäuraq; tollerare: demum quomo-do ex ea commoda confequi pofsit. Vnaqult;eq; enim ca lamita5,niß admodum ßeuaßt, uiperje afsimilatur : in quafeloculis humanis falubcmmum continet,quodß quis prompte erudt,plus coinmodi ex illo, quam ex to ta uipera incommodi confcquetur. Conditiiuw cft igi-tur ut bæc omnia prompte inuenire,cr confequi pof-ßmus.Prafertim hoc ultimum,fcilicet modu expifcan-di commoda. Etenim hoc ipfum ad quotidianas ailio-nes,et ciuilem uitam maxime accommodatum cft. Pru dentes enim uiri, er præcipuè exercituum duces,non meliorem anfamfelicitatis er gloria:, qua mediocrem aliquam calamitatem inuenere. Indc Clt;epr tmprriujw orbis ddfptHJ uiilus à Ponipfio, er ex hac clade naäus occaßone tim inßgnis uiôloriæ. na prio-re cafuPompeius animatus,außcs eft dncipitcmfpo» certtc uióloriie antcferrc. Sic Annibai uiHus,funditus Romlt;«i!w» exercitumiuxtaCannas deIcMit,Mtcontri Annibaiis damna Romanos euexerunt. Camillus fx fxiiio fummus Imperator e:s‘ putri« liberator euaßt. Agathocles Syraeußs obfefßts,multas cx ea neeeßsitate gloriofas^uiiloriasconfccutuseü. At nero er uita-A f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re diiwcr-

IO D ï D E M O N S T R A T.

re aJuerßi,cr imminuere CT leni reJ6l4tijs,ijuis negii^ re poteR non ejjè prudentù uiri ojficivmi Oiiauianui Auguiius, or Tiberius Cttfar amifsis filijs ad urbants négocia, çr res imperij fe tranüulerunt.Alij in hortos conceffèrunt.Qjtidam fortiter aduerfa tulere,quidam non. At qui ealibenter tulerunt,ex belli ducibus nullum exemplu inuenio, nec minus ex priuatis ciuibus. Annibal Philopamen fortiter tulerunt fuprcmif dieiaduentum. Decij,Uiartius Cato Vticenfis mortem ultra expetiuere.Turpiter, cum dignifsimi nece effent Perfes crïugurtha,pro eisdeprecati funt.Sedquili-benter,qui alacriter tulerint,nullum exemplum inue-nio.Socrates fummus Philofophus,z!r fpontanea pau- 1 inßgnis,mortem fortiter tulit,alacriter nequa quam. Videtur igitur Philofophiaforte efficere poffe aduerfus paupertatem atq; alacrem, aduerfus luitum filiorum,ac propriam mortem uixforte efficere pof-fe.Multum igitur debent inter fe fortiter fme calaini-tates,cr eas inter bona habere, fed multo magis debet calamitates exiftimare bonaset utiles,aut docere quo-modo ex calamitatibus bona atq^ utilia confequamur. iUud etiam animaduertendum,quod quie confolatione indigent,rarà poffunt effe utilia, cr qua ad utilitateitt conuerti pofjùnt,parum indigent confolatione,difplt;ff . ergo non folwm trailatio hac eü, fed fermé in contra-rijs conflituta. Sed o' res ipfe ad diuerfos pertinent, ’ ' laudare enim aduerfa,facundi rhetoris munus e{l,fri'-titer

LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M

titer ferre generoß animi,aut diuitkt fäpienti{,utilita-tem ex eis excipere,prudentis.

Diffèrt etidtn hoc argumentum plurimum 4 defèn-ßone,cumineaperfuaderenitimur,in aduerßs nihil tnaU eße repoßtum. ats^ id per aliquot calamitatu ge^ neradifcurrendoeuidenseä. Infania defèndi crlaU' dari potefi, quod prteteritorum malorum monorun« auferat,prtefentium fenfum tollat, imminerttWMH fen^ tentiam non admittat.Omitto quódE.rafinus indecla^ matione üla flultiti^ tantis earn laudibus illu{lrarit,ut Witximè fluititiiefauiß'r uideatur. At quomodo tdmcrt cx ftultitia aut infania utilitatem aliquam colligere ll-ceat,nondum potui inuenire. E-xtrema quoq; feneilus aliqua in fe continet bona, fcientia snultarum rerum, uenerationem,admirationem,prudentiamauget,mul‘ tas à nobis perturbationes, tum animi, tum corporit txtinguit,magni doloris mrtiwn in morte aufèrt:nemo tdmctt ex w ictateßuäum capere euidentè docere potent. Otnnw deniq; mala laudari,aut ut non ßnt mala deßndipoßunt,ut tarnen liceat ex ipßs omnibus fiv~ tlum Utilem coUigere fieri no potc/l. Nilt;m ex Pbtboc, Citrcinonwte magno , refolutione,accufatione laßt mdieftfttij, ci«tt in uinculisfiterisCè quibiM tametß innocent euadas, excamificatus tarnen cf pixnon fu-peruiilurus exibis) nunquam utilitatem capere lice^ bit. At contra è uitijs plurimis utilitates confequuntur, nulium t4men uitium UMdem poteil prometeri. Mut-

II, DE DEMONSTRAT.

tum igitur intereft inter ldudatione,defenßoneinq; clt;i-fuum ittij; malorum, dc iÜorum prudentem traétdtiO' netn,quie in tribui,ut dixi,conßiiit : in uitando ac mi- ■ nuendoillj,inßrendokuiter,acutita dicam, delini-endo,tertioinutilitatisqu£exeis baberi potent, tunt commodorum inuentione.

Primut» igitur fcire oportet in unoguo^; gencre, quid fieri poßit,quid non-Veluti fenedus ineuitabilis: leniri tarnen pojfiunt itliut incommoda,atq^ utilitas ex ea captari potefi. Mors ineuitabilis, nec comoda licet exeacapere,neclenireittiui atrocitatan,nifi quate-nus dicamus, Vincula faciliws uitari pojjunt quam k~ niri,aututilitatem capere. tn uniuerfum malorum ge-nera duo prima funtfintimum C!quot; externum,utrunque neceßitatef^magnitudinedefinitur. Externorum du pkx ed genus,aliud propriè externum,ac cÖfenfu ont nium tale dijudicaturtatq} id ad fortune arbitriu per-tinet:aliud quafi mediu,quod corpori accidit: corpus enim nulla pars eil nodri, nobis tarnen communicat. Atq; cum bis omnibus eueniat ut pnt perpétua, maxi- ‘ ma er ineuitabiliatquas conditiones paUm eil exitia-libusmahsconuenire. Alia ueromixtigeneris. Erunt trgo fimplicium malorumgenera decern, atq^ infuper ' unum quod ex pluribus conilat. Eiec mibi breuißima i cr abfolutißima malorum diuifio uifa eH : uelut dica-mus,intima malafunt,aut neceßaria,aut perpétua,aut j maxima.iîecefiària quidem utperturbationcs : maxi- ’ tnaut

LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ

ntä ut infittia: perpetuum dutênuUum e/igenere.ndiu ß elJèt, animus non ejjèt bonum guippiam. Extemo-^ rum maximum eü luilui ,necejjdrium miferum efßr, autinuideri,perpetuum carere fecuritate. tàediorum autem neceßarium mors,maximum fenfuum prinatio^ perpetuum feneilus : h£c enim ubi dduenerit,femper in deterius labitur : uidentur ergo corporis mala omnibus détériora, lt;juôd externa non adeo nos tangunt, O’mutaripoffunt, intimaautem non percipianturi nobis.et ob id neq; nos torquent, nec uitari aut minui, nec leniri poßuntmec quicquam ex iAm boni excerpe-re,autconfequilicet. Quteueronecmaximanecperpétua funt,neq; genere ncq^ numero, tametßßnt ne-ceßaria,decimum conflituuntgenus.Mixta autem,ue-lut,ß quis fenex,a'ger,o‘ pauperßt,aliquid magni ma li ßret ex omnibus.Et ß unumquodq; fx bw per fe tol-lerabile eßet. Verum omnium horum ratio exßmpli-cibus coflat. Uaq^ uidentur tantu oólo fupereße modi, de quibusßt confyderandum.ïam uerô ß quis etiä omnia animi mala tollat,o neceßariaqua necmagna ßnt,nec perpetuafient,cum decimo genere,id efl eorii qua nec perpétua funt,nec maxima, quinq^ in uniuer-fumgenera.Sed hoc quintum genus, quoniam o maxi mum o perpetuum eße. poteü, licet non tale natura ßt,ut dolor ac paupertas,erunt feptemrurfus genera, dc quibus erit dißgt;utdndum:nam mors prater id quod eü raalttwi nfcfjj4n(»n,m4xtmiMn f twin cft.Porro ne-ceßaria

lt;4 de DIMONSTRAt.

ceffärM funt ineluilabilid,diffcrri tamé nonnunquani poffùnt, ut uerà neceffarid nil prohibet ipfa, ^uin le^ niri poßint. talia ijuoq; minuere licet, non tarnen quti maxima funt. ïnuniuerfum neceßitat omne admittit auxilium.prjeterqua quod ne eueniat,prohibere pof-ft. lAaxima nec utilitatif anfamprafbent,necuitari polfunt,delinire tarnen eorum fenfum licet. Perpetud tollere non pojfumuf,fed eandcm fubeunt le^ê quant quttnecejjàriafunt.

Itaq; utßngula iam diligentiut percurramut, c«« non ex omnibus malis anfam utilitatii capere liceat, nam non folum maximis, fed etiâ cum minima fùerint fiitélu non capias,uel fi plura fint cr mediocria, ut fU' feriui diximus.Hac enim implicant animum, iBa non mouent,nec meliorem rffïciunt,aut prudentiorem ho minem.Generaliterautem quoufiq; hominë obruunt, prorfus funt inutilia,feu multitudine,feu magnitudine ipforum malorum,feu ipfius homints moUitie, aut imprudente uel metu,aut quouis alio modo.Ciuæ igitut in ipfo homine funt,omnia funt huiui generistinfanio, ira,timor,ftultitia,inuidia,imperitia. non enim ex hi( fruâum aliquem omnino decerpere licet : nam cum in animo fint,animum obruunt,atq; idea hominé : homo num animus eü.cu enim,ut medici dicunt, à fana pat' te fanetur morbofa,qui fieri poterit, ubi totus legrotet homo,ut à feipfo fanari poßit i Quadam uerà fui mag nitudme obnïit, ut morbi ualidi^ extrema^ feneduf, maxitni,

LIBERT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ti

orbitate dut prduis ßlijs oneretur. mm in-comodd illd ntc toUi,nec leniri poffitnt,nec ex his uti-litdtem poßkmus uUdm fperdre.Diutumitdf etidm ca-Idmitdtismolles dnimos penitus eneedt. Multi etidm ndturd,Ufl educdtione e^amiMti,uel imperiti, dUt dd irdmnimiuproni dduer/isfrdnguntur,ct'eoncidune, tdiuum dbeÙ,ut utilitdtem dliqud ex his confetjui pof-ftnt.Vnde idles ex mdlo in mdlum,ex inßrtunio in in-firtunium trdnfeunt,dumpriord excutere nituntur. Hincdlifs miferdbiles «oc« ZTfinldtus,dÜjsexitidle fdtumfinem imponit.Ergo ou^ mdxime dd confe^uen - dlt;m utilitdtem ex ddue^s fdciunt,h£c funt : Primùm firtitudo, deinde prudentid, inde rerum experientid, pdrdtd^; dnte ex his dd ingruentescdfusduxilid,ex opibiM,dmicis,dutoritdte, robore corporis, exercitd-tione'.demumutqu^ehicfcriptd funtdiligenterperle-gerit, dc diutius penßtduerit, didicerit^ ,pr^ceptlt;t nonfolum mente comprehendens,fedfepius exercen-do ed trdildre ZT ud ufumdccomoddre dffuefcdt,t'um mdximè quod multd ßnt,quie nuHd drte fcribi poffunt, nbsp;*

dutprieceptis doceri. Qudpropter cr plurimu dd hoc conßrt ingeniu uiri,dlid^ dnimi iRius dotes, dc prom ptitudo qutedd dd ciuilid negocid.Tum uero regind iRd humdnoru cdfuum ßrtund,in omnibus multum potefi.

Ergo cum in his experientiaopusßtmdxime,ex-pertis credendum eü.Eos^ dignos ccn feri,qui de tdli-busfcribdnt,qui etidm uitte generende pdtientid doâri

num

1g DE DËMOKSTRAT.

nam teüantur ct confirmant. Ob id ergo peropportu^ num mihifiiit, ac maxime decent,cuiia totut uitæ cur-fut calamitatibus plcnut fiiit,lt;idecgt; ut necejje fit,fi quic-fjuam mihifiiuilum ac filix contigerit, caprifici inliar radices in calamitatibus protulijfie. C^uod fi cui etiam per inßrtunia uita diu,ut nobis pergloriofia certami-na duila eR, difficile tarnen fferit admodum bene fieri-here de his,cum exercitatum adfienbendum huiufimodi argumentum ualderequirat hominem. ob id non nifi incertogenerequidamficripfierunt,ac quafi de parte huius argumettti. Primum quidem quodficiam Cicero in libris de Confiolatione in morte filite TuUioU qui pe rierunt:cr de fieneiiute quern habemtts,atq^ utinam to turn hoc argumentum complexus efifiet :hac enimnos moleüia careremus,cr ampliorc colligèrent homines fruilum ex ea,quoin no^a le£iione.Porfian et officio rum libri ad hoc pertinent,cr definibus bonorum.Ve rum nemo exquifitè hoc noilrum inUitutum uidetur effè complexus,fiedomnes circa contemplationc illatit uerfiatifiuntiquid bonum,quid malum,cf quis finis,ta-liaq; eiufimodi: nonautemadopus ipfium,atq; ciuile ui tâ pcruenimus,ea fiupponentes,qu£ unicuiq; fiunt per-ffgt;icua,commodaficilicet efifie bona, incommoda autem mala.No multo pofi fiuccefiit Seneca, de quo diximus, uir qui maluit in perpétua mortis fioUicitudine uiuere, quàm pauper in traquillitateinemo enim dubitare po-te{l,quôd fi,ut Pocta ait,Scnecai pr.ediuitis hortos Nf-ro no^

LIBERI, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17

ro non concupißetyß in priüina uita nbsp;nbsp;nbsp;humili con^

fiitißet,dutrcdiiffctpiltein,nonßbi conflatä ßijßin-uidiam,nec uocatum in coniurationi-, uel ßaltan iüiia fu/pitionem : nec potentiäin lUim principi ßrmidabi-km.Viruntdmen ut illc homo ßterit malus, epiiiohe ill£ multum buic argumento coiiducunt, nec iüeßau-dandus gloria, nec nosfilt;rtum quaß admittere debe~ mtts,quinimö libéré fateamurmultumex ealeéiione iuuatos : uerfatur tarne ut antea declaraui^ ßrmi totui inhocargumento^mortemnonejße malum ^atq; idea nullum c(ße malum, quandoquidcm morte ipfa ommét incommoda eßugcre liceat. Aliud cß magis abfurdum, e^- plané iinpium,fapicntc non debere metuere Dcos, quôd illi non potentiores ßntfapientetquandoquidcm fapiensàDeofolaperpetuitate diffirattimà minus,ut itadicam,hac in parte diffcrt,ß hominis animam exi^ flimemus immortalem:uerum differt 4 Deo^quàd non per^éluseü,nihiluerenouit, omnibus indiget quod fecurus non eR,fed comisq; alijs, îtaç^ cum plané deli-ret in his,non tarnen qiiie bene fcripßt ob hoc derelin-quere decet: pratfertim quod ea fapicntia licet ingrato lt;t{Hcnmf,non tdinc» inuito Deo, imà crjßonte tri-buere.Qjtamobrem qui bene di^a uiui improbi cJutn-nat,fu£ fortis ignarus eße «idetilt;r, omnej cniui pmi« traprobi,fcd magnitudinc plurimu «khc ab altero diffère. b crgo malafatis compcndiofa diuißone partitus fila'n iHorfcm,piiMpcrtilt;to»,ç3quot; extcrnam uiolcntiam.

B

1

18 DE DEMONSTRAT.

Sdtisbreuiterapteq;,dcßrfanctiampro fuo in^ituta fufficicnter: dt non pro nc^lro, qui quomodo iÜa in unoquoq^ pr^eildrepoßimus,qult;iepr^pofuimui doce-dggrcdimur/cilicetquomodouitdri,declindri aut tninui poßint i quomodo contmodiu^ uut leniterßrril dcinutn qudm utilitdtem (x unoquoq^ Srttere,cr quo~ tnodo decerpere licedt.

Porro utilitdt huiitt operis, ut reor, non mediocris cuiqueßturd e{i,non enim hoc dedicdre propoßtut» elb,ut pdupertdtem opmbut,orbitdtemfilijs,inimicos amicis,pdrddoxd ßruendo copdrdrr uelim:dbßt, penè enim dmentitc hocgenu^ uidebitur his,qui no perfcHè idm dd diuind penetrduerint : fed fiquis multitudinent occdfionum benegencrdndterciexdduerßs cucxigui tdte cotnmodortim, mdgnitudini lUoru quie ddeo rdro tiobis ex ßlicitdte ipfd ddueniunt,compdrdre uelit: amp;nbsp;tfunc qudß cumuIumzT'dceruum integro ßuRo,mdiif ran ex dduerßs qudm fccundis rebm ßußu colligere poße nos intelliget. Quan etßperexiguum eße con-tendds,duin ilium qudlifufq; ßt dßerndnti,nihil mdiuf itßcqueris,coÜigcnti nihil dmittis, colligere melius rit qudin dßcmari. Etcnimß quis died perddt centum aiircos corondtosßnde mutdtd forte decem tdntum re-cupcret,collufore fe fubducente ,nunquid decem iHoS uirprudensquosrecuperduitdbijcietl Quin ctidm, quad fepe dixi,dnim.iduertdt nojlrd omnid ex minimis conjidri^nihil effe integrü dpud mortdles,mdxinut qn^

LIBERI.

ab exigu: s du eer c origidetn: non folim mitiinu ne pereät foüicituf erit,fed ad (juafcuit^ occaßones bo not captadas,^ Ittcra quaiituüis exigua coüigeda,dili gentid et curäadbib ebit. Tunt uero iUud accedit,guöd quemadinodi'Mquiforbilando bibunt,nonadeo dele tiantur,ut qui ße^e ac fenßin parum hauriÜt: ita bonlt;t paulatinicongefia magii nos dcleiaant,quam quxeon jèrtmadueniunt.Vtetiantab antaris edulijspotus dut aßiini apparent : ita ex aduerßs feeunda, fx calamity tibus proßgt;era,ex iaäuris lucra fuauißitna ejjeuiden-tur. Atqi id in re inerito, cum qu£ nobis confirtim, äc quaß injßerato bona adueniunt,ßxtus ßrtun£ exifti-mantur,qu£ßc m:(ltis laboribus ex calamitoßs decer puntur noßris propriè,induRri£qi noßr£. E^o füm fx compiratione ad pr£cedentent animi uexationem, turn quod qu£ fenßin parantur,f£pè renouata uolupta temagis delcâant ; quod natura noßranouitate pr£-ferttm qu£grataßt,er noluptatè alferat gaudet : tun quia natura ex indußria noßraq; uirtute, qu£ ßc pa~ rantur,parta etiam eßi- uidentur ; titm quod nunquan firme bac occaßo deßt^iUa uerö rara admodu, quibuf-dam autem nuquam aduenit,er coUeódus aceruusßpe magna iUa ßrtun£ blandicntis munera,quc)d raraßni fuperarefolet,his totcaußsh£c doilrinade utilitate iex aduerßs capienda ,fed er alijs etiam plurimis,quM infiriiis docebimus praßätißima eß,atq; hominü gene irimaxime accommodata. Sic diues,eruditus,fama ccle ß * bris

1« DE D E M O N 8 T 1 AT.

bris,cunâd habeM,nifî ad aduerfa uitanda, declinddj, tntnucnda,lcnitcr/rrenda,deccrpendamq^ ex hisutili tatempdratuifts,ßrtund opes turbabit,temporau( prtefentid fduebunt imperitilt;e ,famd muhis cdfibus ey“ perfondtts uiris nutdbit, gloria geßorum conueBet, amici peribut,filij improbi euadent, ut omnibits huius conte)nplationis,tametß non fetnper fùtura ßt una ne-ceßitds,nec contemnipoterit niß ab his qui parum ex~ perti ex letate,parum prudentes natura, parumq^ na^ tura: gnari ob impcritiam es“ rnalam educationem, nonmutuohifcfirtung dona accepißeß putant,fcd quaß connata nunquam mutaripoßß credunt.

Verum ß quis humana rcputct, maxima noßra ßli citatts pars ,dcfirme inomnibits excontrarijs ortunt habet : Dclitite ex dolore,uoluptas fx indigentia, galt dia ex foUicitudinibtts nafiuntur. vbi quis falebroßint uiam fuperduit,ubi naufragiü cuaßt,ubifilius ex gra-uimorbo fdndtusefi,tùm lætùia maxima afßcifole-mus,nihil curamur aut moucmur,ß nihil horum pr^~ ceßcrit. Atq^ ob id qui opes indußria pdrarunt,ßbi quaßgratHlantur,c!“filiccs multo magisße eße pu-tant : quamß in opulentia nati eßent. Cum tarnen hi iiuUds moleßidf in uita ßenfirint,illiuercgt; plurimas. Thefaurorum autcm inuentio ob id nos plurimum de-lcüat,qu6d non folum prißinam paupcrtatcm depclli mus,fed quid Deorum donum eße uideatur. atq- ob id etiamnosdijs gratoscße perfuademits, quod certeß

Liberi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tx

ejjet muncris caufa, maiore^ in pmio hjbenda munm ipfo. Uaque omna hac injiitn tiQite in(iigereuidenturpduperes,ßquidan quoru ma ximta eß numerus, ob paupertatem ipfam. Diuiiet quoq^ ob ipfts diuitids multis cofliüanrur modis: grün dinc,fiirtis,fùgd debitorum,fed fdc ut nihil horunt eue niât,dutß euenerit minime torquedt,ucl ob immenßta tem opum,uel hominis liberdlitdtem, id ne impetrdbis ne liste non dißcruciet,dut ßlius improbus torqucdt, uel odium principis,uel morbus,ucl dlid quapiit mdla cruxlSed etß nihil horum ddßt,ddhuc poterts etid ßne fußgt;itione,ßne timoré,qui te omnino non torquedt ui ueretpoteris euddere cdlumnids,iniurids,probrd quo-runddm petuldntiumiuerumßts,quodßeri non poteil unqudm,utomnid fecundent, nónneuelßenio conficie ris tdndem,uel iuuenis morieris ƒ quoru utrunq; mifer rimum. qui enim ßenio conßüus eß,idm mortem dd ho rds qudßußq; pra firibus ßdntem hübet: qui iuucnit moritur,urgetureo quod proculdbejßeexißimdbdt. ltdq; niß his prlt;eceptis munitusßs,z:r multo plurd, er longe mdiord incommodd ßenties, qudm ßenßurus efjes in uitdicrgrduius lüd te torquebunt,nec Ucebit ex his incommodisdliqudmutilitdtem coUigere. Verum ß dptè his rdtionibus utdris,z:r multds er diuturnas corn moditdtes cdpies er etidm mdgnds. Cum enim uitunt hominum contempldris,inuenies honores,potentidm, diuitids,reliqud^ mdiord ßrtuna dona , ex ddjier-

B 3 ßser

*» DE DEM O N STR AT. ff nbsp;nbsp;nbsp;caldmitätibtu orlum habuiffc.

Scd non eodem modo,ncq; eadem faciliMe licet ex omnibuf mdlorumgcncribuf utilitatem confequi.natn exmaxintiso'lcuibttfmdlii dcintimii,tninui dcmd-iore enm difficultate fohinu-i utiLitdlis capere. Ex ani-tniigitur morbisnulldm prorfus, utdiilum rft,nec ex liisqui corporis cum pnt,dnimo tdmë propicrcs funt, uelut comitidli ey obliuione.i)ifficulter ctiani ex mdg nis corporis inßrtunijs:ut carceregraui^tormentis tttorbhq- dtrocibus,rdroq^ cenfequi utilitdtem,etf co-fequdris, leuißimdtnatq- inconflantemlicet. Qudtuor fnini modis nidld mdUs deteriord funt,ß fdcilè eueniât: f nidgnd j':nt ac grauidji perpetud,/i plurimd, dt cen-trdbor.d bonis praßant firme ijfdem rdtionibus.Ergo etiam in corporeis detrimentis mdgnum difirimen cfl: Cd tdmengencrdliterfirtund: mdlis peiordfunt. Scd et in bis rurfns differentid non leuis, qutcdä enim mdgis nostdngunf.utfilij pdrentesq^ ey uxor,tum diuitia, f d honor er contemptus propiord nobis ejje uiden^ tur diuilijs er pdupertdte:hd:c dutem mdgis quinn ferai tiel dmici inimiciue.Ex huiufmodi,quo mdiord funt, co mdiores utilitdtes cdperc licet. ndin ubi minirndfite rint,nos nomouent.Ex intimis fi fint mediocrid,d mdg tiiscnimdutmuhisfimulobruimur. tnclt;eteris quicme did hdbenturfi mdgnd fint ddmodum,fed non in rxtre mdiore excerpere licet,fmul ennn er not tnouentfer dlios in ddtnirdlioncm truhunt. Terminus igitur

L 1 B E R L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15

igitur omnium horum efl, ut maxime moueantnoSf nee terreant aut obruant,licenim obflupefcimuf ii» maximiscalamitatibufatfjueconcidimiii. Nee umni rfticö putes me infanire,ut uelim te fubire maiora maid,ut utilitdtem egregiam confcquaris.cjute enim per fe fuut, multo amphora funt his,lt;]ult;e cjUdß ex indu/iriit nosfacimus.Dico uixfieri pojj'e,et maxime in hts,^u£ omnino à nobis non funt aliéna, ut bonaßnt detrimen tis compdranda,ne dum lt;egudnda.Quare caue diligen tfr,nc mala tibi afcifcas, ut pofi modum horum libro-rumfruiHum confetjuaris.Quinimo ut iam flt;epè adma nui,id cura quam diligentijùmè,ut furgentia inhibeas, minuM atqi declines: decUnare uoco,cum id agis,ut licet euenerint, quam minimum adte pertineant. quo maxime præfîdio uti folemus, cit mah genus externum ac qudß commune eâ.

Quifquis ergo nonprorfuseâinfôehx(atq; fub hoc genere maxima pars hominu comprehenditur) maximam partefu£ filicitatis ex aduerfts celligere fe pofji inteÜiget.nam ut medici pricclara iHa antidota ex dele terifs componcre confueuerunt : ita nihil in humamt tdta tarn utile,tàm uenuüum, quam quod ex mails bo-nisq;ßmulconflatur, Sanitat poft mdgnawi morbttw, eulta paupertat,filij ab orbitate, quies pofi longam ue xationan, inimicorum reconciliatio, reditus Ù pere-grinatione.atq; huiufmodi quàm plurima. Ergo nihil tamfuaue eft hominibui,quam ex mails tranßre ad bo

B 4.

î4 DE DÎMONSTRAT.

gt;id,çy' ex dduerjis utilia colligere. Nihil ùm commune mortalibus, guam ex obfcœnis atq^ negleâtis optima cju.eq- fibi parure rufticoru more,qui ex cocno acfimo fordidioributq; alijs,qu£ ncc nominarefoi puto, über rimum fegctum, leguminum ,fruiluumq; proucntuin coÜigcre folent.Oftendit ipfa rerum fériés nihil tarn fa miliare aut frequcns,quä ex bonis mala,ex mails bona oriri.ibifummum perfepe incomodu/m, ubi atq^ unde maximam fferabas filicitatcm. Contra in adue^fs ac pene deffcratis caftbui occafones diuitiarum,jfiendo ris,nominis tui,acdeniq^falutis.c\u£maxime oppor-tunafferabamus,cxittaiiafepc experimur,ey' sontrà qutc cxitialia opportuna.Nil tarn perpetuum nobis ut tiicißitudo rerum ac mutatio, nihilq; prorfus cffc pcr^ pctuum. Soleo humanas res hancq- totam machinant fublunarem,cr qu£ufin ea contingunt,cerc£ malfle itßimilarc,in qua dum comprimitur,tubera in cauita-tes cuadunt,caua protubcrdt,ßrm£ omnes uariantur, modo in ßmiles, modo dißimiles tranfeunt, pulchras, fcedas,a]fc£lu horribilcs aut iucundas. djia ut conjfi cuaßnt in huiufmodi exemplo ob temporis brcuitatc: ita fl qitis longum-illius ßgt;atium,quod tarnen breue eft, fed uit£ human£ comparationelongum uidetur, con-fyderet,quôdlaictnos,ç^ admiratione dignum ftrtc uidcri mnltis poffet,etiam maniftftè ita fe habere uidc-bit.Non rcft:rd nunc exempla qu£ inalljs libris fcripft mus, hoc unum fails fit pro omnibus,ita omnia nulle

annorum

LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;If

annonim,dut pdulo plurium cttrfu ntutdtd, ut non fb-lum prindpis cuiuflt;judm,tniö ne ulliM quidem cgreg^ aut potentis uiriftirps dgnofcdtur,adcö ut cum tot Ro manos,Gri£cos,dliosqifdmofo5 uiros ex hiftorijs fitijji certo fciamus ,nuüius autan horum defeendentet ui-deamus, dubitare quis merito poßit hos,qui nunc extant,non ab alijs hominibus,fed ex tcrrd,ut quidam re firunt,dut ex lapidibus originem duxiffe. Ergo ut ad remredeam,cimimutdtiones,utPhih)fophi dicunt,ex contrarijs crdn contraria ßdnt,ubi genus qualitatis mutatußierit, ex bonis mala, ex malis bona orientur, uideturq- mihi natura hoc quodam egregio cxanplo, atq; maius aliquid expreßijje. nam in montibus nobi-liorum metdllorum,acganmarum argumenta llt;euibus quibufdam indicijs expreßit, quafi innucret in malo-rumdggeribuspa-ßepe(non enimßanper)ßlicitatis thefauros latitare,quosßquis non cotannat ,ßiturü'm tttlaboreacindußridmaximasopcs cSfequatur. Vtq; exuilihdbitu,dcßacdominiüerio diuitiiC comparatur immenfe : ßc ex malorum aceruis ßepius perpétua glo ria,Qr iucunda uita deducitur. Cü igitur malorum nobis tantaßt copia, bonorum tarn rarus prouentus, iÜe rede inßrudus ad humana negocia,dd ueram uitam, ad ßlicitatem comparandam ßolum did poterit, qui malis bene nouerit uti,atq- ex illis utilitatcm dcccrpe-re : quod prater commoda qua ddco multipliciaßsnt, ' ut nuUa horaßrme,ncdum dies ab his uacuaßituraßt,

B $ iSud

1« DE D E M O NS T 1 A T.

illud fuduißimum uidebitur coUegifJi proprû indtt-firia dtq} ldbore,tum adeà opportune bonucxhis quit plurimumobejjèiuremerito tinterc poterdmut,ectq; in rem noftram uertilJè ac commodum,qu£ quifq; tdti quam peßimd £grè füjlinuijJèt.Atq^ ex hoc etiurn fub-ittdjpe,cemulis tiiin inimicis noceripofje ,cu)n utde-rint nos aduerfîs tjnquam fccundisßliciter uti. Ç^uid pofteu dicM deglorid, de hude qu£banc tantampru {lentiam,tdiititmqi dexteritdtem in rebus arduts de diß ficiltbus trdéldndis confequitur.

Sed cü,ut diet folet,fuus cuiq; fit dfylus, obijeiet dti-quit mult J ad hlt;ec. Primum quôd filices çr pr^fertim dtuites tdhd zy- contemnunt,et iucunddm uitd ducunt. Verum hi quunquam fibi /tlices uideantur, miferrimi tarnen funi,^ mortaliuin conditioné ignorant.accidit ) dutem eis quippiam no abfimile, quodfilijs eorum qui { aliénas pojfeßiones coduxerunttcumenim dum pueri funt,pdtrnn coOigentëfriidus colonisq^ imperanteui dent,exißimantes ßtndos eos ejfe fuos,lætdntur, at ubi adoleuerint,nihil fuum effe prêter laboré animaduer^ tentes,uehementur triflantur er dolent. ïta ft quis h£C bond coduëta reputet effe fua errore proprio,felix eß, fed ubi quod cuenire ncceffariu eß,uero domino repo fcëte illa,dliend e(ferefciuerit,dngiturmulto uehcmeit tins,non fois quód omnia repëtina mala magis nos tor queant uclut !nfferdta,fcd quoniain hominë imparatu ad pondus fubeundS reperiSt.Pr£tcred qui fc tanqua debonit

LIBERT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;27

if bor.isfuis fecuri uiuunt,nfc e^uidßt malum, quid at lamitaf,cxperti funt,non norut quid fit iucundum aut dulce,nec perciffiut ex eo qua habent uoluptatc.c^uii enim dulcedinm opit pcrcipiet,nifi expertuf pauper-tatis,aKt fianitatis,nifi morbo opprefiuflaut quietis,ni-fi qui uel in mari fiuâuauerit, aut ab inimicis uexalu« freritfEt hoc quenia nofira filicitas,ut rede definiunt Epicuriei,in indolentia feu inrec^t'ec confißit.At hane priuatione non nifii ceparatione eoru qua fiunt ,uelut tenebrof lucis,crfiurdttatë auditui.ç^ carceres liberté tis,unqud perapere poteris.Prcpterea ergo uolupta-tè in ortu filicrü primogenitoru,omnes non îeuë per-cipimuf,quoniam nemo/latirn ab initio fidios adeptut rfi,ut opes CT fianitatë qua contigit pluribu? fimul ad-^ffi^tlt;lt;’ficentibuf.filijetiamipfialiquid funt,prater id quod nobis adejjè necefiariu/m fiu. Sed nee qui ab ortu ipfio fie jilices natifiierint,his propter qua filiccs efifie exi/hmdtur,utinofcerepoJfiunt.Sedfiopeshabcàt,aut profitndut nimiu,atlt;^ fie cito ad paupertatë deueniut, aut no audent omnino uti,timëtes quod nefic iut.Ciuod ergo plures fefine hac difciplina filices exiftiinët, non idmouere nos debet, fed praftat ficire,anfineea cfjè poßint filices.nam crjiultoru magnus numeius(fcili-cet corum qui lata ftultitiam patiutur) filicë fie credit, alij principes,alij diuites fie exiflimâtes,cu fimt forte mi dieûnemo tamë ob id iüorü conditionëfiubire uelit,no fûlu quôduerè beata no fit,fied quôd, quoi non efl, cre

î8 DE DEMONSTRATE dendo dccipÎMtur. ïtaq^ nonfolam utilis eft h£e cogni tio ad filicitatan confequcndam in aducrfts, ucrùm ad fruendum botus ncceffaria. Sed hæc infra clarins o-ficndcmui.

Ali) aiunt,h£c omnibus naturaliter compcrta effe, ttfiiî); magii quant doélrina conftare : nam plurcs ex Ni qui literOi non norunt ad maximam potentiam eue huntur,quam ex eruditie, plenosetiam effe Ubroshif difciplinam appellans, ut iam lo-ctii non fit uacandihuiufmodi pr^ceptis. (^^uinimi ^iunt quidam, doce J^\edicinam,Geometria,Arithme' tieam,totqi alias infignes artes,propoftum tuum lau~ dabimus,libros tuos euoluemus, aliquid ex te in his di' fcere polfe fatemur i hic quid doces, aut quos uel cur! Hum tu tanta hac tua fapientia,atq- tàm praclara non omnibus adhuc miferijs opprejjùs es! tantus artifèx no fîbi confulerepotefiinon tu in diuiti)s,non tu in hono-ribus,inamicis,injilijsßrtunatuses!Si diu uixifti,ß incolumis,debes hoc nature ,aut ft modo aliquid tri-buere tibi ip ft uis,debes medica arti,non morum infti-tutioni. Hac atq- alia plura obijci mihi fimilia pofe fcntio.uerum ncquc ob hac f-a{ius,non defijlam,quin quibus pofiim modis humanum genus iuueminihil pri muminhuiufmodiargumentofcriptum effe cotendo, aut fl modo fcriptum fit paucis in partibus ac cxiguis : attotumipfumdequonucagiturintailum adhuc efi, fed fl modo ctiain multa fcripta effent,aut non bene , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnino

L I B E R L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1,

»mttino Mt bene,fed non quantum oportuit, etfi (^id^ iam orniitiM,nónne etùm meliusß quis dicat,alius ait tein ornatius lt;]ui melius dixerit ante/èrendus erit I Sed cedat res ijuouis modo,pium efl propoßtu iuuare mor tales,illosq; ab erroribus liberare.Ncc guifquam mihi obijciat cafus aduerfos, iHud potius laudct ac admire~ tur,quomodo cum tot aduerßs neq;fraillus animaßm, necmceflusuiuam,necadullum turpe obfequium re-ia(ius,necetiammifer. licemihi deflerunl maiorum, occaßones,ß inter bona numeraffem.Scribimus ait tern h£c fuccifluis horis,ac ut iHe diccbat: Syntheflbuf dumgaudet eques dominusq- fenatus i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dumcn decent noflrum pilea fumpta touem.

I Sic nobis ocium hoc noftrum utiliter cofumere placet, genioq^ noflro parcmus. 'Vtrum uero aliquibus I pro/KturMm fit baud dubitoiuidemus cnim canoros natura arte fieri mcliores,cr pugiles arte reddi pr£-flantiores,cr bonos fludijs philofophi£ proficere,atqf in omnibus hoc idem obferuamus.Quid enim aliud eH difciplinaItbristradita'quammeditatio abfolutaI an ucri finemeditatione reîfè agere nobis perpetuo lice-bitlimouix paucis in rebus collimare continget.Ti-meo ne mihi obiicias,h£c efli pr£cepta puerilia, nam infeholis qu£dam cdrmnw Catonis nomine legun-tur huiufmodi argumenti I At cur non etiam damnas qu£ Arifloteles in morali Pbilôfophiafcripfit, ß fint huinilis er nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fjl hac doitrinalucrùm nego quic-

quain

,0 DE DEM ON S TR AT.

^iictnt fîmüc his, qu£ hic traiuntur in libris fcriptit^ ej]e. nbsp;nbsp;nbsp;id ctidtn nego, nMrji plus Mt tMtnm pofji

in hninfmodi quMtwn cirt?,uclut ncc in mnßca,nec chiteiliir4,Mt ^tlijs qi(£ arte uUx coßint. Sed cT ^Innt fcriptis his in h^c leilionc exercitato,ddßiignUs occd-ßones dgcndormn præccpta emergent,quibus infinite idi cafnn uarietatifitisfades. Sed cur uideantitr dliqni fold n iturd migis proßciße,cur etiä nemo his artibiit fdäns lit opnlentns,cttr nos non maximos honoresß-mus confecuti,licetartem cdUedm'dS,nunc audi. Primii qnidem dd nojirdm cdufdmfdcit,cii ddeo h£c ars utilii fit,ut qui earn etidin dbfq- difciplind nbsp;nbsp;preceptis exef

cuerint,mdgnumcommodacx ed confequ tntur. Inde etidm id contingit, quod drs generdlior eß zJquot; certior, ndturd dutë promptior dd cdßts repentinos nos efßcit, i ut nefcidt quid horu ßt prjeßdntius dd ßne conßequen-dum.Hocunum tdmen certueß,utruqißmulplus poß I fCfCr neutrum idorum per fe perßädm ejfe.CiU-gt;^i^^ qui fold niturd duce è mdgnis cdßbus eudfcre, tandetH tdmêmiferdbiliterperière:ut Iulius C£fdr,CdßrucM!, Valentinus Gorgid, er dnte hos omnes Ro mulus. V' fus ßm exemplis inhactrailitioneautautoritatibus ad hunc ufq; locum,quad res qu.e trailantur in ufußul quotidiano,er pcrtrit£ apud omnes. Rara et admirai* aa rdtionibus,autoritdtibusac exemplisßtlciemus: id iucudior,cldrior ßmul dc hreuior hxc hißoria euadet. rrxterea qui natura duce id nadi funt, non idem funt

(onßculii

11 B E R L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p.

e0nfecttti,lt;JUûiJnon docemus ,fcilicet ueTitm félicita^ tem,)fd ^uafi ipßusßlicitatisßtnuldchrum. Opes ade-ptifunt,fed non tranguiHitatem, prudentite opinio-iietn,fed nonpritdentiam,potentiam/ed non fecurita-tem,regnum,fed nonfaili funt reges, laudem ,fed non gloriam,ß)cios multos fcelerum,fed nuHos amicos.Ita-que quod iHi agunt, ncc tutum cfl, nec laude dignum, necomninô bonum. Quapropter nec noftriinflituti efl omnes eat artes tradere, qult;e ad potentiam zr opes parandas,amicosq; conciliandos ßtciunt,fed eas folum qu£adßlicitate fanólteatq^ boncfl^ funt. Si enim pan cis licet intentumaßequi, cur id potius non affèque-mur, quàm multis laboribus illa,quibus etiam adeptis adhuc laborandum eft f Scio artes effè tyrannicas,de quibus nimiu in libris de fapicntia egimus-.pleilimur^ tufte ob id diuino iudicio.quapropter leniter ex meri-tb quicquid patiareßrendum eft. Sed ßmplicitate ni-mia aberrauimus. ncq; enim hoc intelligebamus,ident rjfefapientiam,frlicitatem ey probitatem,atq;uirtu-tcm.Audieramus fo’pè h£c,maximèàstoicis,fcdcum resipfaparadoxa itideretur,multiq^ contradicercnt, necuUus, quamuis fubtilibus argumentis,quos yia-iacvs uocant, abundarefe profitcanturftd fatis probauerit,uitä ueró eorum àftntcntia hac ualde aliéna non credehamus. Itaq; poftquam h£c intelleximus, ftlicitatrm ey tranquiUitatcm quam brcuiori uia li-cuit qu£ßuimus. Omnia ilia relinqucntesquanosre-norarentur.

n- DE DEMONSTRAT.

morarentur.ßultum enim fi cum iter agus ec^uum quit' rere,qui te multis uc mdgnis fdltibiM,ut te h amines ad-mirentur exagitet,nec ad hojjtitium fit dudurus ea die,alium uero qui dedudurusfitjpcrnere. Et rurfuf breui calle relido^ut arnicas couenias,dum caupaiiaitt nan pates attingere^latranum pericula tecxpancre. Cum enim eo netatis perueniffcm, ut uel ad filicitatein, uel ad apes cr breuein hunc fajlum peruenire nail pojfem,maluifilicitatein atque tranquiUitatem feqtii, quam turbulentam illain cr labariofam apum^atq; bo narum prlt;epo/lcrarum adeptianem. Et quamuis hiec obfùtura filijs pafiit abijcere, nas tarnen mains et pro-priuin,z:rcertuinbonu}nalieno incerta,atq- minori antepanere decuitAtaq^ propafitum noflru in hac opf re efi,uiam quamodolibet patentibus, ac iniferis diuiti bus,acpaupcribusad filicitateinaperire,atqi etiain cum bis ut amnia bona,qult;e ad banc filicitatc faciuiit, qui non babent adipifcanturibi modo exigua, alij inag na maximaq; pro cuiufq; conditionis ratione.

At dices,nónne cadem abfq; bis calamitatibus nobii parare licebitidjicedam etiamfaciliuscr melius,quit' dam autem noniatcji in quibus parare licebit, non boc uolumus ut calainitates fubeant,ut cxpifcentur inde hl celli aliquid,fed po/iquamfubierint, babeant quo re-crcentur.At multa funt qu£ abfq^ malo bonababcri non pofiunt. Nfc Cyrus,fi modo ucra eft biftoria, nec ! Romulus, nec Caßrutius eô potentie perueniffent,ß expofti

'• LIBER 1, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n

expofitt non/ùi)Jènt,/i non in paupertate eJucati.Nrc corporea uoluptM ab/q- dolore, uidemns ante coitunt ientiginetn,c(nte aur£fuai(itatcm c(tloré,dnte fcalpen-di deleâdtionem pruritü. Qjùes non fentitur nifi poft l4borem,fomnu! poß uigiliii{,dtqitealiahuiufînodt. QtMmobrem et Müßet hoc nofeentes, crudam diateßi trônante diapente, CT horridam eptaphonin ante dia-pafon coüocant. Ei emm eß natura mortalium bono-runtjUtfemperinmalisfedemhabeant. Opes rantur in labOribus cr iniußitia,conßientiaq; ßelerit, dum partie funt in foüicitußne:uoluptates ut dixi in doloribuscy‘anteai!lamiferia,honores in timoré zT cura,amiciti£in t£dio er fußgt;itione,filij in met», cura,iadura rei familiaris,potentia in pericults er inui-dia. Atqu£immortaliabona funtin immortalibus,e£ omnia cum fumma etiamfuntuoluptate,atlt;j; idfo ab bis toto genere diff'erunt.Cin£ d«tem in not»« non ro-4on modo omnia.uirtws cnim omnw.cr d«w paratur, er duw parta eß etwn uoluptate,eß er iucunda,fapien tia autem non ita ,fed dum paratur,moleßa er grauit eß,partauerödele£latfineuüa trißitie permixtione. In fapientia cnim pKrwm er merum gdudijwnrcpo» fitumeß.

Plurimi etiam obijcient,Theologos mriii« h£c do-cere poße dc pcrfwddcrc Î dt id omni no falfum eß.uer-fantur cnim ut Philofophi foli circa ea qu£ uulgo pa-I rddoxd «idcntHEMclKt dWplclt;ften4dW paupertatem,at

C nos

-34 OB DEMON S TR AT.

nosfiigiendä docemtis,illi morbos, contemptu, aîÎM^ ' calamiMes ldudant,nos minime,fed uitanda hlt;ec om-nid fuddemt{s,ßßcri potefl:dliter quomodo leuiuspet frrdntur doccmtK,dut quondm pdßo malum bono pen fdndo minora dctoÜerdbilidredddntur. itd utuniuer-fumhocnoftruminßitutumßt circa reszyoperation nem:at Theologi folum dißgt;utant,res ipfas minime mn tant nelt;j; traélant.Qÿoßt ut htec argumenta plus diffe raut inter fc,qua nox à ße.Qjtodß quis rurftis id pcT' tritum in media affèrat : facile cum ualemus nos tegris conßlia dare. No« negabimus adeo miferam eße mune ris conditionem noßram, ut multorum qui tegrotant aut orbifunt,uel in carceribus, aut omnino miferi aut j contempti : fed quid horum non ßrme paßi fumas ati-quandoietß quid nunc non patimur,beneficio id acci' ■ dit conßanti£ atq; uirtutis,tùm prjefentis, turn pr^teri ta‘,qudsnon negamusDeorum eße dona.Nemo inuide bit caßbus noflris,uitat multi,ßrtun£ pauci ßrfaii poßcnt.Sed quid ego h£c i fuo loco per fe nota erunt, utnon fit neceffarium perfiaforia oratione. Qjtid eßi poteiil£tumfeni,etiam ft nihil aliud aduerfum patia-tur,modà uelit res teßimalione uulgi iitdicare ? At nos iam qtiinquagefimiim oäauum annum fuperauimus, nee paupertas difeeßit, cafuq;ßlij acirbißimo conßh üati,nec quicquam exprtneipum amicitia acceßit.ßt tarnen cum bis omnibus ita quieti uiuimus,ea cum ani- ' tnitranquiliitate,utnecAietellusilie,quent unum pro exemplo

LIBER î. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y

rxmtplo filicitatK hiftorici refirunt,bedtior uixerit. Ergofummiis apex fèlicitatis in uirtuterepoßtw eji, ernamenta in ßrtun£ cafjbuf,natur£^ libei;alitate.

DE PRAEPARA-T I O N E.

E D iam tempus eß, ut Je Pr£parafionè cnimadßlicitate affèquen dd duo maximeßnt neceffariaßona ate}; ^Sco decora ,z7'ut ab aduerfis minime heda-

t ris,utrifq; borum tarn neeeßdria, quàm utilis fcientûi iüa efl qu£ doccf : quomodo bona ipfa dignofcamus, quomodo adipifcamur , utamur,ac quemadmoduni

I illis aduerfus mala ipfa nofmet muniamus. Prinri-pio igitur omiffa dij}gt;utatione de bonorum finibus acparadoxisiOis, cum paupertas morbi, orbitas cf-teraq; huiufmodi bonaflnt : aut quod félicitas in folcc uirtuteconflflat,ea folum fupponemus dtq«r traiia-; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bimus,qu£ funtab omnibus concejja: uelut iliud quod

quiamentes funt,qui dormiwnt quatenus talesfunt, * nec fèlicitatis,necinfllicitatis funt participes. Hlt;fc ■ , nbsp;nbsp;efl fumma utriufque, abfolutiflimaqiie ratio, agnofee-

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;refe effefllicem aut infèlieem, nowo inuidebit lUi qui

• 1 inter fummas opcî fe miferum arhitretur eSquot; eiulet, an»

• 5 WMS iUefolus eft, qui fèlix eft ant infrlix. nift uelis or S nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uafa potoria eflefèlicia, matulas autem debere infrlia

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tes appeHarilSunt mihi diuüi£ firma corporis,amici;

■1

DE PRAEPARAT.

flijüjid non funtßlicitatis pdrs,niß ut ad animum reß runtur. Atq; idem de miferia cenfere oportet,ß habere acpoßidercnonfunt ßlicitatis pars^nißquatenusai animum reßruntur.Uecualerenecrobußum eßeßli' citatis partes funt,niß quataius ad animum reßrutuf- ■ Vt enim ueSes corporis indumenta funt,ey' ipfuni ex^ ( crnant:ita corpus animi eß mdumentu,et ucHes etiant animi indumenta, er «df o ho» magis homo inßUx ob ntorbum aut paupertatem,(ptam ob ueßes atq^ ßmilia, animi ergo participatione homo folu eß inßliX,ß non ad animum penetret dolor,multo minus eß inßlix qui tapis aut equus.hi enim inßlices non funt, quoniä nec ßlices nec inßlices eße poßknt. At qui non dolet, non eß inßlix,quoniam caufa inßlicitatis abeß. De Socrate cum in carcere perijt,reilè ^ßimantibusiiubium no eß,ß non doluit non ßiiße inßlicem.Hoc enim dubium noneß,aliteromnesmorienteseßmt inßlices,ßd an dolueritl An ergo debemus mala quæ in nobis noßtnt, ; ad nosßonte deduceré ? Etßßcabies aut elephantiaßs, aut peßts in ueße eß,illam quamuis alioqui pulchram, decoram ßtmptuofam circudare corpori, ut er uoS eodemcontagioaßiciamur^quin potius erit à nobii quantumuis pretiofaßt,procul abijeienda? ita er cor-poris er figt;rtun£ calamitates,atqi moleßias non folum abijeere decet,ßdß,ut dixi in ueßeßnt pretiofa,id eß, i diuitijs,ßlijs,patria,honoribus,ne contagium ad not * deueniat,ne animus moleßia afficiatur,diuitias abif-

cere.

( LIB 6 K I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yf

tere,fî atàer ßtri non poßit,plt;ttriamfiUosq; reîinijuf-re,Grhonoribus rcnuntinre debemus. Hxc igitur ßt prima ratio effugiendorum omnium malorum, atque aduerfus calamitatcs nos prteparandL

Veràmutetiamiüisrefijiamus,cr melius aduerßt ferre aut declinare ualeamus : uelut ingraui beUo, in obßdione, alijs^ magnis periculis, nos munire decet, animi,corporis ac firtunæ bonis prius comparatis, Animumigiturcumomnibusuirtutibus munire expe diat,tlimmaximeßrtitudine,prudentia zy' modéra-tione.}i(ec habent natura,confuetudine,ratione, fed in ßrtitudine plus natura cr confuetudo, guam ratio poßtint:inmoderatione confuetudo, inde natura, de-mum ratio : in prudentia ratio cr confuetudo,demutn natura.vbi tarnen natura omnino repugnet,nihil ho-rum haberi poteß, maxime ßrtitudo ey moderatio» Arißoteles tarnen in omnibus quteaduirtutemacui-tia pertinent,totwm in educatione à teneris ßrme con-flituit. Eß autem moderatio alia à prudentia,lt;juoniatn multis accidit ob naturit impetu, ut occaßone uti non poßint,4utmodum rei imponere, dum prudenter omnia animaduerterint. In quem erroremnosfepeinci-dimus.nam natura fum iracunda, ey ßbi non omninö itnperantis,fed pracipitis paululu,cr 4 perturbatione uiäe. vt uerb ufus plurimum conducit,ita maxime ab ipfa pueritia du educantur. Porro «t ad rationis ufum redeam^q^uoniam eafola multiplex eil,ç^in manibus

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C j noßris.

58 DE P RAE P Ak AT.

no/lri5,idco diligentißime pro ßrtiiudine dßßequendd, quod ontniîi qu£ huic propoßto necejßtridßunt, diffï- I ctöimuwt eß,djßueßcendum,ut Senecd re£lè docet, ut de morte cogites.rtdin primum iHd ceu cotnmuni idtiud ef fitgere omnes cdlamitdtes licet. Eth£c cum fit necefid-rid,tdmen omnid exuperdnter, ut itd ’dicdm, continet propter qu£ dificrucidmur.Pduper esl dt non memini-fii cum morieris etidm qu£ hdbes te defierturum? Eiliut dußgit f dt non cum morieris iüius confuetudine per-petuó es cdriturusf Mortuus eftdmicuSfdnnoncum morieris omnes dmicos defires I cum nunc uno duntd- t 9Cdt priudtusfis- E.rgo mortis meditdtio qu£ nobis pro ! tcimdinftdt,etidmfi diu fiupcrficturum te ficire pofiès, cum dd pr£teritorum annorum memoridm,qudm cito diffugerint,reuolueris,dißfi)luere omnem dnimi trifti-tidin firmè poteft.fermè dixi.quonidm noUris tempo-

' ribus,dtqi qu£ddm maiord morte dcciderunt. Ve iutficuifiliusuitdmprdudmdegdt,mortepropridhoc quidem grauius efi:,mdximè fi unicus fit, nee hoe nid-ium ipfid mortefinitur. Et rurfius duriord prindpintt ' pr£ceptd,quibus nonfiolumßrtun£ zs- uitd in difcri- , men uocdnturfied etiamglorid ç^fidmd.ttd omnis £tiii '°} fudspdtitured!dmitdtes,crfuosqui/'q; pdtitur mdneS. j Sed h£c alibi docuimus. tïïud unum ex priore exemple Zi cogMowj'njwï 3 nc ulld cdldmitds fiud utilitdte c^rerff; 1 nuïlumdolorem,utdntej firmè dixerumus ,mdiorent 1 efifie diiimimolefiid. ïtiuUus morbus ubi non ^dfiit mor- ‘ i s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ til

LIBER I.

tinnetus.nam hicad animi dolorem non corporis atti nctyitqudre potefl dnimi dolorem.Qudpropter cum di uites non poßint eße udcuidolorednimi,non etiam poßunt eße ßecuri db inßlicitdte mdximd,nec uUo modo mdgisqudtnpduperes. Quinmocum anmidolor tndior ßt in diuitibus dc ßlicibus, qudm pduperibus do miferis.quippe in dnimum udcuum, dolor crmoleSiid mdgis pedemfigut,cr propdgdntur tdttqudm in puro foloßcquitur ut diuites dc ßlices cu ucxdntur,ßnt pduperibus e^mißeris ipßs longe inßliciorcs. Scd et quoi fdnumrftuehcmenttusdolet,itd dnimus curts udcuus ft quddo opprimdtur,redditur mifcrior. Ifrf i« boc dcer bo dolore hlt;ec mecum meditabdr dtq; concludebdm,ut Deus conditionem nofolum mortdlium,fed etium cun iidrum rerum qult;e fub coelofunt,iequdß'et. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eniitt

omnino non uiuunt, doloris pdriter ZX uoluptdtis ex £quo funtpdrticipes.ClUie uiuunt necfentiunt,et mor tem er uitdin dbfq; incommoda experiuntur.Clute fett tiunt,fcd non cogitdnt,ut non uehementer malis conßi ildntur-.itd nec uoluptdtibus plurimum djficiuntur. Qji£ intelliguntßi dnimi doloribusnon dßueuerint, mirum inmodumcum curlt;e fubeunt,qudffubirene-ceßeeflinhdcnoßrduitd,dßiciuntur. Qui bedti funt bonis corporis dtq^ßrtunte, hi udcuu habent dnimum d moleftid.îdeô cum mors dut ludus,dut cdldmitds fu-peruenerit, mdximè dolent. Zrgo ut breuiter conclu-ddin/umind filicitds er infilicitau, nift uirtus dutmd-

C 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3C1W4

I

40 Dï PIAEPARAT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|

xintd aliqua ßrtund ordinem peruertat, apud eofdeni ! hiibitiint. Ita flupidi çy acuti fen(u ex £(juo in utroque genere,fcilicet bonorum nbsp;nbsp;mdlorum fumm. Sed iunt

propo/itumpr£tergredimur,utergo dd propoßtum rededm, non folum ßrtitudine, moderdtione cr pru-dentid dnimum cultum hdbere decet, ueriim omni alio uirtutumgenere:comitdte,liberdlitdte,iuftitid, de c£te risfimilibttSffed h£c ut illd,non ex £quo nos dfficiunt, । «cc nobis funt neceißrid nihilominus coiidndum eü propter cdfuumingruentiumcr ßrtun£ udrietdtent, ut dnimum exomdtum omni uirtutum genere hdbed-nus. turn etidm quod minus djficimur, etfi dfficidmur, . homines dd mifericordidm mdgis commouentur ex cd Idmitdtibus noftris,dtqi ideo mdgis etidm fuppetids ß' runt.Tribus igitur modis reliquæ dli£ uirtutes nobif duxilio funt in dduerßs pcrßrendis,cr lt;]uod minus bo mines improbi cr £muli,inimici^; dd offendendum. ob ßfciüdtdm uirtutem bondmq; de nobis fdmdm:cr duoi nos minus dfficimur,^- quod nobis minus turpèfit cd-fu,gudmpropridculpdopprimi:dcmumijuód plures mifericordid moti dd duxiUdndum fe conßirdnt. ç^uoi fi te fupinum neg; uigildntem dduerfus imminètid,nec repugndntem defe tuentem uiderint,guinimà perßit' guld generd uitiorum uitdm otiofdm ducere dnimdd'^ uerterint, rdpiendo ,fdllendo,ird prouocdndo homi' nés dtg; iniurijSyCdlumnids ferendo,denique luxurioß uiuendoJióntK omnes meritô te oderint, dtoue de tu^

cdUnû^

LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4»

, cahimiMibutgäudebunt^Dicentq; tibi iUui pMct: Leniter ex merito guiclt;]uid p4tMre,ßrendum eß.

At longé plures te ctdm fccum accufdbunt’.aliui ruditlt;e tem,dUut importunttdtem,dliits ruflieitdtem/ocordid, intempefliudtn irdcundidm,pr£poflerum luxü,ftigmlt;t trf inuidiie,dudritidm obÿciendo ; dlij irrifos, dlij con-temptos,dl{j fedeceptos. C^uid huicuiro boni etidm4 (onfdnguineis contingere poterit?At contrd,fi probut er bene cultis moribui extiteris,lduddbunt:dlij huntd-nitdtem in uirtute nbsp;nbsp;drtis exceÜentid, comitdtetn in

ftudiofo,offtcid in pdupere,continentidm in peccdtidi occdßonibuSjCultum in inopid,fidem in eo qut neceffit rifsindiget,dtlt;pdlidhuiuf!nodi. Verum triitpriorutn uirtuttm longé nidior efi ufia.vbi dnimum uirtutibut bond^ opinione hominum exomduerii dt^ muniuer rifjdrtis etidm cuiujpidm excellentid illumdecordrt oportet, ndm ex edtridmaximdbondcompdrdntur, amici potentes, lucrum er gloria non beuis. At longé melius eft Ciefdris exemplo, qui cuiufddm ignobilis in alpibusoppidimdllebdtejjeprimus,qudm Row Jc-cundus.Melius eftfutorem eße prteftdntißimum,quant uulgdrem lurifconfultum^cgdrium^ medicum.Vn» de illd pulchrd Epigrdmmatici Pof tlt;e qu/rcU:

Df ntibus dntiquds folitus producere pelles.

Et mordere luto putre »f teqj folum. Pritneftina tenes de/ùnéli rura pdtroni,

1» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;indignor ß tibi ceUa fitit.

C lt;nbsp;Rump»

4t DE P.RAEPARAT.

Rompis er Ardenti mAdidiM cryftalLißxlern»

Ef pruris domini cum Ganymede tui.

At me literuldf (lulti docuere parentes.

Ojtid cum GrammaticiSjEßctoribn^q; mihi. Trange leues calamos er feinde Thalia libellos.

Si dare futori calceus ifta potefi.

Harratur de multis piiloribus ac ftatuarijs, t^ui mi ximum ex arte quiefum ficcrunt: fed res notior ejl indies,in quibiifcunqi artibus, qua ut exemplis aut tefli-tnonijs indigeat.Sit fatishoc commune effe prlt;ecipuif artificibut, utfamamßmul ac pecuniam amicitiamqi potentumftbi comparent. Atueroin omnibus obfer-uandum,ne lingu£ mobilitas te précipité agat,nullibi vtaiiis periculum etfaciliorlapfus. propterea teipfum contineas,affuefcAsq^ pauca loqui, dicebat lUe, in con-uiuio.üec quod iiolis feiricuiquam dixeris. Hota funt qu£ Arrianus dicit de temporibus fuis,atq^ Imperator rum exploratoribus.At nunc etiam non minus peric» lofum eji loqui,quam tune fiierit, cy error linguæ gra uiore poena punitur,quam faiia fcelerata : nec ßrfait immeritcgt;,ftquifnonfanos mente exeipiat.nam h£C tiatur£ procacitatefiunt cum uoluptate : ille pctulan-tia çyltnitateabfq- uoluptate accidunt. O quam bene dixit quidam,etß ritdi cameena :

Virtutem primamfeis eße compcfccre linguam.

Proximus ille Deo cß qui feit ratione tacei-e.

Cutn emm tria ßnt quibus uita noßra conßaf.cogi'

Mio,

LIB B R I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45

tatio ,fertno,ailio : aâiones femper ad utilitatem tio-flram dirigcndæ funt, cogitationes autem de omnibm eßedeben[,täm his lt;]ult;c nobis funt utilid,quam (jutt aduerfantur: fermo uerô utei placeat ad lt;]uem dirigi-tur.ob ld blandus, lenis, clarus, in rebus leuibus ambi-guus,in periculoßs femper breuis cr modeflus, td«to Hcrô longior cogitatio,

VbirfrttJtiMmredè ad omnid compdrdtum habue-ris,dd corporis etiam robur cr incolumitatem tranfe-undum eft,itd affuefces Uboribus' cr moderatie uiitus rdtioni, ut nihil tibi cum medicis fit negocij. Lucm qu£corporiobeffepofiunt,dmicitids,quanto mdgis ' uoluptates,cr,ut breuiter dicam, quamcunq; occafio-nem corporis commodis inimicdm /jterne cf deuita. Sit uiâusfimplex,cr ex rebus qu£ non facile putrent: etfi dura (int,mande diligenter, moderate utaris. Cibi fint pro fomniratione,potus autem ciborum. A cibo quiefee,anted te exerce. L£tus uiue. nam nihil ejl ’ quod ddeo hominem perdat,qudm triftitia. Et Umen ednihil tuis rebus adijcitcommodi,necleudtulUex parte calamitates ipfas.ïnaëre falubri degas,fitgias confuetudinem pritHorMm,iw»nicor«tn,otio)brttmi lo qudcium zr infilicium. Prauifemper obfunt, etiamfi beneuolosfefimulent,f£peq; accidit ut in diferimen fam£ cr ßrtunarum,dc uit£ ob illos,tametfi innocés, ' «ocfris.ïmmicorum confwetHdo illis fuf}gt;eiia,tibi peri (ulofd eft, otiofi tibi quod prcciofifimum onniium '

(

44 de P RAE P a rat.

rAoquot; cuius etidm eft mdximd inopid fuffùrdntur,teM pus fcilicet.Vndc etiam occafiones gerendurum rerum fepè Idbuntur mugno damna tua.Loquaces teßultunt \ nbsp;nbsp;nbsp;reddunt acfibi fimilein,quod,ut dixi, periculumfepè,

utilitatem nunquam dffèrt.Demü infalices quap con-tagio quodam,focios etiam eodem inßrtunio afficere folent. nie uerô dubitatione dignum eft,an omnino ali quod anuni uitium poßit efje utildnec quterimus ident dehoneflo.namnuüum uitium honeftum ejfepoteü, at nec turpè,ut dixi,uolumus eße. cui cnim magis arri det quteilus çr potentia quam honeßum, is aliam cott ßituatuiuendirationem. ifos omnia utiliaampleiH-mur qu£ turpia non ßnt.Turpia appeBo fitrari, faBe-re,inuidere,mentiri,iniuße quicquam agere, auarum nbsp;nbsp;i

rße,crudelem.Lrgo iBud nune qu£ritiar,an uitium ali i fit utile,nec turpè tarnen {utile dico ei qui uitia âlo non caret,no turpè,quoniam nemo ex eô beditur, imàßrfan plurimis utilis eß. Eße autem unicum tan^ tum duco,quod partim uitio, partim umbra uitij confiât. Atq; iBud eß fimulatio irit in eo, qui maximam ha hctpoteßateminßbditostutfummus magiftratus in ciuitate,dux apud milites,paterfamilias in fuos dome-fiicos,filios,feruos,famulos. Liam cum neeeße fit plu-res eße errores quam p(xnas,ne homo crudelitatis opi nionem fubeat,^' cuius etiam nonnunquam paenitere eßet neeeße, ire fimulatio fubditos fuo imperio prohi-bet à peceaiuiOf Çf“ in leuiter delinquentes pro fuppU-

ci9

LIB t K ï.

rio efi.Porrô /îmulatio uitium eß, amp;nbsp;imßeaef uitif t(mbrd,ncq- enim iraßi uerc conuenit. nam ira faror rfl breuiSjCrmultorum errorum caufa eße poteâ: ^uinetiam perturbât animum çx hominem Ledit, irtc igiturfimuLttionead coèrcendosleues errores,tùm pe tulantiam çr Ltfciuiam lt;juorundttm,indigemuf. Nec fcoc ftÜere efl,licetfdllantur qui metuunt, in alios ta~ men nonadeô conuenit earn exercere, fed pro rations animorum:ut in uxore,ßatres,minores,nonnunquant etiambeneuolos,inpotentiores nunquam,niß amoris uinculoßetus.'Verum qui amat quatenus amat, eo qui itimatur inßrior efl.Atq^ adeà id notum efi omnibus,ut nonfolum meretrices nilßequetius agant, quam iront ftmulare,fed crfilif multi improbi, cr pueri adamati, Cr ueteres famuli. At hoc non caret turpitudine,nifi eaufa ipft ßerit honeflißima.

fortune etiam bonis munirefe oportet : ea autent iocere oportet que non omnibus adeo notafuntfCjquot; facile parantur. nrfm docere cd que nota funt omni-bu{,dißiculter autem parantur, uelut quod potentent çr opulentum eße oportet,nihil magnum aut arduunt infe continet. Qm* etgo faciliter parantur,zr pluri.-mumprofunt,Ztr non lt;t4cö pertrita funt,induobut ' uerfanturgeneribustaßinitate feilicet atq; dmicitia.de dßtnitate ergo que plus amicitie conßrrefolet,ßqui^ dem affines etiam plerunoj omicifunt, ztr cum hoc fan guine coniunäifUnum^ habcnt commune dccus,fcili-

• cetztr

4« DEP R’AE PARAT.

eet er dcdectif,cotuinclum O' honorent, ignotninid'nl er gloridm,prins dicendum erit. 'Ergo enm njfïnitates nbsp;nbsp;f

coniugijsparentur,/iuxorcontingatdgnntis cogmt^ tisq; potens ,p dines ,ßprobd,ßßtpiens, ßfaecundd, quMtwm dfßert emolnmentumiEx affinium potentid, concilidtur ipß coniugi potetid:ex opibus uxoris opes ipß coniugùex probitdteßecuritds, exßtpientid filici' tds,exfoecunditdte indxinid uoluptds,mdgnumq; in ße^ neunte comntodum : qumetidm ex omnibus iflisfilio^ rum bond indoles,er educdtio oritur, turn uero ex his omnibus ßtpientilt;e opinio,dc demum mdgnus cumulus bonorum,exquo trdnquiUitdshumdnd cofldt.Qudm^ nbsp;t

ofcrem mdximd pdrs humdnte ftpientiie, mdximumq; exnnplumeius,tùmfèlicitdtisrdtio in ducendduxore commodd coßilit.nec dliud quippidin mdius eß in uiM humdnd,proximumhuiceßglorid perennis, tertiunt uitie prolixitds,ultimum mors leuis.ïiis qudtuor cumn Ins bedtitdtis mortdlium dbß)luitur. Rrfgj ex hoc id per ßgt;icuumetidmßt,oportere eum qui trdnquilldm ui-tdmuelit ducerc,ommno bene con^itutdm domum hd bere:ß:ilicet dmore,timore dcßde,tkm prudëtidiprio^ ribus tribus ergd dominum,ultimo ergd omnes. quot;Diffl-ciÜimd enim res eß inteßind pugnd,nihilq; tetrius qud firis dtq; intus oppugndri, er dum pugnds poß tergd tutd non hdbereidumq-, d pugnd redis, omnid domi nS inuenire pdcdtd durißimum eß. Et qudmuis Soerdtes Xdntippen tulerit morofdin ddmodum ß(xmindm,ßiit potins

LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47

fotitlittift^iieonflanM exemplum,eim qui fuamremcupiat benegerere. Et ßrfunadmortem ca putientia impulit,dum ßrendo paupertatem,uxorenr, iemulos,indtram bilem incidit. Nam mors illa qu^eftta ab eoßonte potius, quam ab alijs ui illata mihi uide-tur.Namquid attinebat pofl damfuttonrm primam, in qua nec morte nec exilio, fed pauca pecunia folutn mulilabatur,indices criminari atq^ irritare ? pofwit c-nimuelpecuniolamiÜam foluere,quam nec ipfe,fed Mmici certatim offcrcntes foluturi erant, aut mifericor dia indices fleäendo abfolui. Et/i hoc durum uideba-tur,autadimpetratidum difficile,in prima fententint ^Mie grdHW non fr4t,permdnn*r. Sf J exi/limo tlt;edio «itäC a{lum,quod iamfcptuagcflmum ingreffus annum nihil iüi exfententia cædcret. Pjupcrt«« }ndgnd,uxor morofa, fiiij duo paruuli, natu autem maximus,quoi credo iHiwn prifcipKc tor)ljfe,nihili adolefcens,nec arte uUa ob pdtris pdKpert(ttftn,ncc iidturd ad uirtutemfatis idoncut,Vndc iUwd extimuit.ne fenio U bentib«5 fenflbus dcjiituerctur db dmtcis, dtqMc itd db omniglorid pdrtd dccidcrct.Mdluit ergo generofa ali quamortefe àtantis incoinmodts Itbfrdri,dcpmulmi ximdm(qi{od ©quot; obt!n«it)tntmicb',imö toti urbi inwi-didm conflare, dtq; ßlijs ipps tncUu-s confulere, amici ndmcjj illiîis ob nicmoridw tdnti uiri recentem, ey cd.-fum illinsmifcrati,cos diendosfufccpermit,drtescj; ut docerentHr curdwermit, quorum alcerum,fcULcetedu.-cdti'o

4» DE PRAEPARAT.

idtio ipjî Socratiß uixijjèt^auior fitiffèt: retiquu/M âutem Socrate uiuente indecorum, t^am qitàd ad iudi^ cium dttinet,non erat cur mori ueUct.cum inimici eiut hocfolumquæfierint^ut tdntumeius exiflintdtionet» iudicio iUo fcelerato imminuerent.Publicd enim duto^ »■itof quantumuis iniqud,frdngit priudtorum autoritd tem. Atq; hec de uxore^iÜiuicy commodu diitd ßnt, îiuncddamicitidmtrdnfeo,omittdm dutent rara, t(tq; ideôedm partem, quiefolum cognitionëmutuaM quandam ampleilitur, Loquar dutem tdntum de uerd amicitid atqi beneuolentia,quie dmicitix ßmiUimd eft, fed dut non adeo perftëia eft atq; abfolutd, licet inter •paresßt,duteft inter omnino diftiares conditione : ut inter dominum fdmulum,uel cliente,dut inter prin dpetn dtq; ciuem.Suntautem inutrifque triafcitu ne-ceftarid ; fcilicet quinà pro amicis deligendi fint,quo-modo concilidndi,quomodo iUis utendumfit, Videtur ' dutemamicitididea quadam PldtonK,qu£ nufiquam uerèfit,fed tdmenad iüiusfimilitudinê dtq^ imagittetn muitte focietdtesfingantur de conßrmentur. itaq; fatit obfcurè omnes de illd trdüdrunt.yerùm nos pro facid tdteconabimurquieddmpr£cepta docere,cum non-dum mihi contigerit duos homines amicitid coniun-élos uidere, atq^ ed que de Pylade cT Orefte, Thefto CT Pyrithoo,Achilk cr Panoclo,Aened nbsp;Achate ar

bitrorfalfafùiffe. Porfan tarnen aliquifùere, ut Dd-mon çj- Pythitff Pythagore difeipuli, Alexander amp;

Bpheftion,

11 B ! K I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4,

Epbfftion,Ti{gt;criiM Gracchut er Btofîut,C.Grdcchut er Pomponiiti atij- Lciloriut,!A.LuculliK er Volum-niuiyD. Brutta de Tereittiuf,M. Brutuf dtq^ Luciliuf, nam quad re/èrunt de Scipione Aphricano maioreac L£lio,ego eos uix inter dmicos refrrâ. cmw Scipio Lee tio, ne Imperdtor cxercitui creetreturfprofratrefuo obüiterit.utcunq; fit,quod ùm ßepe dixi^alijs in eaujis ttiem in hac una re/èrant, facile eft exempla amicitiæ inuenire,ubi mortem hommes contemnant^nam di uitiasetrreliqnacommoda parui facitnt. At hac no-ftratetatetàmmolli,digt;fici!!imum tifet amicitiee ueree txmpla inuenire.DeDiocletiano,Maximianoq; Im-pfrdtorifc«^ ptw conflat.Rc/irut er Longobarciorum tonponbwî qucMiidni fanótulum atq; Dwconjwn fieiffe amicos^At noftr4 £tas nihil tale,ucl in hoc uel alio uir tutumgenereoamp;cndcre poteü,quanquam er de prlt;e-teritis multosmentiri inhuiufmodiexemplts fujficer. «ec nifi fd rdttonc di6la amicos inueniri credam.Quic quid fit amiciti£ idonei funt, qui nec uitam nec opes magnifaciunt ,fimplices er in affeétibus uehementes. /îijuidem amicitia affeétits cft uehemens.Qui Mcro triées funt cr pdrwj curantes, dd dmicitùm funt inepti t tnjldbilcj qHo^; cr qui de fe nimium pollicentur. Pd-m etidin qudiitum licet de fmiilcs £tate,ßrtuna, mon busq^eligere decet,arte dutem non itd.Eft enim in add giofgulus oditfigulum.B.ff'icaccs quoqj uiros er im-piÿ'osmagis q»d jègncj er/utiles, eosq^ qui non ddeô

D cwm

f DE PR AE PARAT.

cum pluributuerfantur,titles enim ad familiiiritiftftS potius quam ad amicitiam funt idonei.

Vbi uero delegeris quos djjumas,cocilianda efi ami citia,ea quatuor principaliter caujis conflaturxonfut tudine,uoluptate,jpeutilitatis zj morum utdixi,a( natur £ ßmilitudine. Hominum enim aéliones,uolupttl te,utilitate,natura atq^ confuetudine conftant.üaturii ut ßnt pmiüimi £tatc,ut dixi,ßrtunis,ajfeHibus,atqu( moribus.naturaliter enim hæc conciliant amicitiamji cet non omnia hiec naturaliaßnt,ut diuitite, qu£ cafit confiant aut prudentia. Ua cr mores partim, cr maxi maexparte,utdixi,educatione.Confuetudo uero pd' rit beneuolentidm,cy fx beneuolentia amor çr dmici tidgeneranturAtdq; et dbfentid diuturnd dijjoluitanti citidm,niß ßtddmodutn dritd dt(^ perß{ld.Vix autetit fieri poteft, etidmfi nil aliud intercédât, ut inter bonos Ct icquales diuturnd confiuetudono pariat perfiâaiit dmicitidm.Pri!efertim quod diuturnam confuctudinem cum pluribiis difficile eüretinere. Si igitur dd amici' tiam natura aptus fit,quam uerifimile ell cum alijs gis contraxijfe amicitidm,qudm cum eo cum quo fctn-per uiuit ? Accedit illud quod nifi ea confuetudine ad-modum delc£iaretur,non tarn diu in ea perfcueraffet. QuinimoCtilludddremfdcit,quodetfi ea conucrfd' tio db initio non ddmodum deleîlaffet, cSfuetudine ß iucundior.Vclutenim infuetum uinum, mucidum,odo re fdlitdimuSjidem ubi ei dffueuerimus,firimus:itd co~

uber I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pi

fuettiio äußrt omncmfcnfu^n uitiorum in äm:cK,mo^ do non fint uitia mägna nbsp;nbsp;rediuiua, ut ita dicdm,uc-^

i«t ebriet4(,fiirtum,littrociniiim. Conandum e/l igitur ut confuctudinem iüam ab initio er diligenter cola^ tnui,^ altering firamui.ld ergo agemut, ut uoluptate illtim quafi perfunddmus dc deledlemur.in uitijsauteni eius quttfi conniuedmuf. Deleiidmus autem hominent non und rdtione,fed pro iUiui ndturd,dffe£libuf atque cofuetudine. At idntfuppofuerdmut ipfum efie uirum protuw : itdlt;^ operibmfecundum uirtutem phmo it^ lum deledidbimus.Deinde eifdent ftudijs fdpientite, hi-^ ftoridrum,ndrrdtionum,ciuilium dfttoiutm, iocK,ue-ndtione. lufui dutem dd beneuolcntidm plut qudtn ne-cefje fit dffert^dd dmicitidm no conuenit,quonidm hu-mills dcfordidiquippidtncontinet. Aleæ dutem lufu« er pecunidrum multdrum, nec huic nec iUi idoneuf, nifi cum principibut, Mt Cicero rejirt de Antonio his uerbis: idcinium IcnticuLtm de died condemndtum col luforem fuum reüituit. Et dübi : Agrum hune tu com-prdnforibus tuis er colluforibus diuidebds. Alibi que-flus eil coüufores in indices eligi. Itdq^ ut dpud principes Indus beneuolcntidm perf£pè,fdmilidritdtemfem-‘ perpdritlitd inter priudtosfi pecunidwi mwltum uice^ ris,odium ndncifceris,fiuincdris contcmptum,utmi-nusutilisfithæcconuerfdtio ,omitto modo quod pd-rum decor d,er minimè honeild fit. At lufus qui fit non tntercedentibus pccunijs ciwn nmicitid efie poteft,dmi~

D » citidjrt

yi D I P R AE P A R A T, citùm parère non potcâ,fed beneuolentiam:tali!ptf‘ run^ latrunculorum certamen lt;tc pugna. at comme//i , rr comprandere^ adfamiUaritatê er benetiolentiattt, , atlt;^etiamamicitiâuiafatistrita e^fe folet. üominunt enmgennf,ut etiam Homeruf teQ:atur,conuiuijs gau-det,adeô ut etiam banc confuetudinem ad Deos tranf-firat. itaq; çx iucunditate zs' hilaritate cr iocis, cotn^ tnefjationibut,tudis,ornatu domuf, hortorum, cluin' bm déniai ailionibui,narrationibui,focietate,fapiett' tix præceptis hominem deleiiare debes, ut multis uijf ac pifeium excmplo retibus ftmul circumuétui, in anù citiæfifcellam et pifeariam deueniat-Vltimum quod ad utilitatem pertinet,multa genera ßnium habet,alites e-nim quicrit diuïtiat,alius potentiam, alius fapientiain, quidam gloriam uel famam uelßlios, aut eorum cujlo diamtomnia tarnen uni ratione confequitnur, feilicet t officiorumyde qua cum Cicero fufficienter,cr accura- î tè tribus libris feripferit,nihil aliud fupereR,quàm td eos libros quos ad inliitueitdumßlium unicum conß-cit,diligenter pcrlegas.illud fané conüat,ojficijs hoitti nés deuinciri,uel adgratiam uel ad amicitiam. Vertu» qu£ funt fecundum uirtutem,cy' in probos jiabilem,et perßiHam gignunt amicitiam. Virtus enim naturafua fempiterna eji,e^bonum in nobis diuinum : reliqui tempore cr pro occaftonibus marcefeunt. 'EÜuerô interamicithefxdera,nonuulgare hojpitij iusquàd inuidia uacet,quale apud Scotostnam apud nos rarius

n

cftjCr ow«fÎ MW dd caupoiM! iiuertunt. Argumen-tum^ idc^,nos fados détériorés maioribus nodris. Inuniuerfum ergo amicos fibi par are oportet efficaces,officiofosG‘probos,ieqiiales,non undequaq- tibi fed qua parte defcis potentiores, qua præ/las infrig-res:ut quemadmodum in urbebene indiiuta nihil deß ciät aut abundet,neq- unum aut duos folii,fed aliquan-to plures, non tarnen multos,ne tot non poßis ofpcijt rejfondereiGT cum in contrarios cafus deuenerint, co garis çgtucontrarijsaffedibus ac perfonis,fabulant imitari. At beneuolorum no n adeo ardæ leges,minus clientium ac multo minus familiarium.Adulatores au-tem his omnibus contrarij fiint, ac quaft uenenum zT pefiis. Adulator enim neq- amicus,nec beneuolus, nec clitusautfamiliaris ,fed inimicus fub amici perfona, atque ideo exitiale uenenum, nec adulatorem effe ullo modo boneflum cß,nec admittere utile uel fecurum, Dicemus autem infrà de his.Sed nuncpr^datde bene-uolis agere : eosnon ut amicos pares, fed potentioret eligere debemus,ut minore uinculo idem dare poßint, quad amici non adeo ßgt;lendidaßrtuna. ^ecipere autem beneficium debemus, nonfolum quia indigemus, fed quad recipiendo iUi nos magis amant.neq^ aliud eß incaufa quodfilios magis amamus quam illi nos,nifl quad eis beneficia conferimus,non iUi nnbis, er ab bis in perpetuum/fieramus product pojfe ftirpe nofiram, non tüt à nobtf. Amare autem potentes debemus tunt

D s Witxjwè,

DE P RAE P A R AT. tndxime,utbencßcium rependatnus:illi nobis bond, àdnt,amântautem pdrum,guodob ambitionem exijli mentfe digniores ut amentur cfuam ut antent, nos dU' temcontrddmdbimus,beneliaddutem dmorisloco re cipiemus.melius etidm eü dmdre qudtn dinuri, ut Ari' ftoteles itu}uit,ut cognofcere qud cognofci. Siquidetit dmdre çr cognofcere folum nobiliorum funt dnimd' 1ium,dmdridutem ZTquot; cognofci etidm indnimdtis con^ veniunt.ïn dnimdndo enim uoluptdf eR, dindri dutei» tJon niß ex beneßcio notu nobis efï. Qudpropter cunt iÜinonrecipcre,fed potius pritüdre beneficiumcu~ pidnt,nos dutetn potius recipere qudm prxfidre pdrd^ ti fimus, inde ortd rdtio dduldndi ,dtnos,ut diximus, dduldri non debemus. offîcijs ergo reshtecdbfoluen^ tur,ut funt:fdlutdre,inuifere,prlt;efto effe cum ægrotdt, cumlitigdnt,cum iter déiurifutit, cumoperam tudtit defyderdnt,cum triftitid dliqud uel filicitdte infigni dfi ficiuntur,plura pra^dre qudm poüiceri, dbfentis fit' ind tueri, ddmonere de infidijs, de bis quiglori£ iüiiti inuident,pecunidm fudm fideliter trdildre, uili pretio entere necefidrid,cr qu£ lUi pldcent optimd qu£rere. Eoî qui in ilium peccdnt leuiter, mdximè quos diligit feorfum moncre,curdre ne qu£ funt in domo co rrutn-pdntur,uinum,trtticum,foenum,ueiles. ïtd multis mo-dis pldcere potentibus ingenue pofiùmus. Qjtoinodo dutetn cum bis tùm dinicis dgendum fit etidm doce-re oportet. îJlulti enim dmieis çr beneuolis pcrperditf

(itunturf

LIBER L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JS '

tttHntur,dUt ijuoniam nuÜi ufui,ob timoremfubrufli^ cum^ pudorein iüis [unt,dut guia his utuntur,gu£ uct minimo pretio poffènt redimi abfç^ iBorum opcrd,uct etiamß pereant minimum dffcrunt detrimëti,uelgui£ ardua nimif expetunt,unde deieili nonfolum ipfis de-decus,fed his qui pro eis l4borarunt,conciliatur.ideoq; odijjèincipiunt,qui antea impenfè amabdnt,autde-mum quoniam nimis aut dmbitioß,dut duari dßiduam opcTdm beneuolentium (y amicorum exigunt ,iinde iUos tlt;edio dtc^ fdüidio dfficiunt,impudentidmq^fUdtn detegunt.Primum igiturß quisarnicas babeat atq; be neuolo5,uti autë non audeat in neceßarijs,dut pudeat, cui nam ufui iüi erunttVerùm deterius erit ßab i/fdem imprudenter aut inuerecundè, qult;e ad iÜos non pertinent,aut ßipra uiresfuas ßint requirdt,dut ßniflre ope ra iÜoru utatur: uelutß à medico,requiratßjcios dd ri xdm,zrd iurifconßilto paupere pecuniar mutuope-tdt.îiam pudebit iBum negdre quad præSlare non po-terit:ita uelut in domefiicaßippelleäile,neq; lancibus utimur dd hauriendum uinum,nec cirnea ad cames in rnenfamdeßrendas,itd maxime fcireexpedit quibus in rebus amicißnguli idoneißnt natura, arte, inßitu-to,conditione,firtuna affinitatibus atque dgndtis,tùnt amicis acßmiUbus. Si enim quis amicum requirdt,ut à communi inimico quicquamexoret,nónne propé ßultus eritiqult;eret^ idfru{h'a,quod etiam iÜi à quo re quiritur graue atc^ molefiît erit J Itdq; neq^ de minimis

D 4 «flos

f6 DE ? K At P A R A T.

iüos uexlt;ere,neq; de his qu£ in eorum non funt potc/l6 te,nec de alienis ab ufu eorum expcdit,pr£tcrquam fummii difcriminibuf,ubi magnitudo pericuU nos cX^ cufdf.utßdeuita noftra,uelßlij uelparentis, uel ont' niumßrtunarum amißione, uel quôd proditionis in fimulemur,licebit nobis etiam qult;e ipß per fenonpof-fint rogare,ueniaq; digni fumus^ctiamfi illi non impe' trauerint. At non idem pro confequendo magiîlratK, aut emolumento aliquo mediocri. plebeium enint fft rogareamicumutaliumroget,ßultumuercgt; utetiam ad tertiam perfonâ deueniat. Verùm amici amicorum caufac^beneuoli etiam (fi modo boneßum cß quoi petitur)amicos non rogati rogant^rogareq- tenentur. Pro amico cnim amicus omnia agere non folum,fei rtiam tentare debet.pr^tfertim quod pro amico minore cum rubore,quam pro nobifmet intercedimus.Aßi-duè autem amicos ac beneuolos failidire,ni ßrtunte fie uientis,cx ipfius afiiduè lufius fit, no folum impudentis eil fed inutile,cum amicitiam abrumpat perfi£pc,cr il los ad officia fiegniores reddat. Eft f ntm beneuolentia, ut Cf rcliqu£ res mortales una ex his,qui ufiu uelut co tes nimio atteruntur,nonadeo amicitia,ficdcr qui ilia perperam utitur id agit, quod qui opibus atq; potctia ad catdes aliaq^ nephanda fcelera abutuntur.

Citterum in confieruanda amicitia at^i bcneuolétia eadem cßratio qu£ in comparanda.utq- omniumpr£ ceptorum iam diâorum fis memor ^d eiiam adijce quoi

LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yf

ijuod Senecj in epiflolis [erifißt : ^^onftrabo tibi ama-torium ßnc medicdmento,ßnc herba,ßne uUiut ueneß carminc:ß uis dmari ama. An ucro amicu incrcp4~ repeccantmliceati Rejßondit Cicero pronobifdi-censttiulldeil amicitid,cum alter uerumaudire non uult,alterddmentiendum paratui eR.'Si igitur aini-ctttn delegiiii (jualetn oportet,audiet te libenter illunt accufjntem,fed non niß certa lege.Primum utfeorßum monflt;«,non ut uidearis iUi picdagogiK palam. Secundum ut de re magna. hoc enim curioß f ft non amici le uiafeilari pcccaU,nf iHe reßgt;ondere poßit :

T» citwjîj guod ego,^ ßrtaßu ncquior,ultro infe tlereuelut melior.

Tertium «t certumßt id de guo arguif,ne in duplex HÎtiMm incidatjCr ut damn« innocentem,et magis alif quam (tmtco credrrf «idfdriî. Quartum ut culpaßaa iduendfrif.zwin criminari (jult;eßniüre acciderint,uel ctwjji mini« boneftd Hidc(tnt«r,imó quieflagitiofa iu-dicantur,ac dmieuw dcforcprebendcrecttwcdfuid contigerit,uelalteriuf culpd,lt;td«ldtoris mKnuï efl,aut nimis ambitioß,uelßulti plané «iri,Ht iuftc tuæ poßit renuntiare amicitiic. Neceffeeil etiam nerescaßt,in quant non facile relabere poj?it. nam aceufare prieteri tdjpræjfrtim apud dmicuw,quic mutari non pojJtMif miniraè lieft, boe aceufamui quod ne eueniat cauere oportct.Quod igitur ainpliu-s euenire non potfft,noft . cftrcprcbendendton, Inbiïftiamquicreprcbfndfre ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D s uokuKU^

fg DE PRAEPARAT»

uolutnus cr ratio perfoihe et temporis haben daeil.importuneenimetiamß maxime peccauerit in luilußlij,etiamfi eum occidci-it, reprehendes. AlioS quißintiracundioresleuiter,^^ uix uiilt;]uam acerbè in magna calamitate,ß non potes auxiliumßrre,uelß noneacaîamitas itli ex inueterato flagitio eueneritt tttinadulteris,amatonbuspuerorum, luforibus alcit. Sed quomodo cum huiufcejKodi uiris amicitiam iure contraherc potueris,tu ipfe uidet (Xnamobrem uix da !• Sur occdßo amicum reéla ratione reprehendendi mul to minus bcneuolum,nam iüuin nunquam de his,cju^e ncl te nonßcirc putat,uel non uulgari cupit reprehen-des.reprchendes folum in his qute ad artem tuam perti nent:utß medicusßs, deuidus ratione,nam itla ßecut ei ignota eü,ß archite£lus,quod ruiit£ domus non ob-fiet:ß ueSiiarius guod blattis ßnat ueßes erodi,ß rei rtt fiiclt;e peritus,quodgeneroße plantte curam non gerat, qu£alioqui ßt perttura. Admonere aute antea quant in periculum inciddt,uel in ipßo periculo dccet cf anii cum er beneuolum,etßßecusßceris proditor falutis d iorum es.Sed erfailioß hoc agunt,quanto magis offi' cium probi uiri eil t nam faäio eil ar£ia malorum fo^ cietas.alterum amiciti£ pcrnitioßßimu ßmulachrunt, ut adulatio.Q_U£cuq; enim optima funt, ut in contra-rium ucrtuntur,tanto détériora euadut, atq^ idco peßi ma.Duo enim uitia in amicitia accidunt,altern in ipfa

eil adulatio,alterum in ßubieilö,et eitfailio.

cft trgo ubi adtnonums erroris,etiam lt;]uomo^o £ge~ re debeat docerc. nam fi nullum auxilium c^t aduerfui calamitatem,^uorfum refricare itlius memoriam?}i£c igitur cum propofuijjèt Ariüoteles ab ipfa traélatio-ne abüinuit,nos ueró ex euidentibiis declarauimui.

DE FINE BO-

N o R V M.

bonorum traüemui.

nam cum unius comparatione omnia di lt;i‘fôdfît nobis fummu bonunt fciuerimus, nec cotinget fcire (]U£ bomt pnt,atq; idea neq^ mabt. Nec ergo uitare ilia nec mi~ nuere,nec utilitate ex illis capere licebit.Omnia igitur turbida et cofiifa erunt.Certè /i bonu eü alijuod fum-mum in code gcnerc,efje necefje eft aut unu aut plura. Eft cnim maximus homouel maximi homines,etiamft ojnne J eftentpigmei.Et maximus calor çr fapientifti^ mus nÔ folü homo fed etßrmica,ft ßrmiciu effefapien tes ftatuamus.Erit igitur fummü aliquod bonu homini bus,aut plura,ft modo bonu efte admittamus. At bon» CU accipiatur pro eo quod plerio; dppetMuf, et malum quod pleri'q;reßgiut,coftat multa e^ in utroq-gene-re:ut bona,fanitas,opes,amici,gloria,fapientia,fobo-lesxontraria uero bis mala. Bonum autemftmpliciter fjl quod perpetuum eft,illud enim bonu cumftt,ftmpli eiter tale eft,quia çj fecuru zr immutabile eft. Q«lt;e-.

rendimt

lt;o DE FINE B O N O 1 V H

mm dum igitur m tdiquod tàle cffè poßit in humano ge itcrc,(2r ft ft, facile eR dijudicare quid fît, at f non fît uRumfîmpliciter bonwm,quale faûemfît maximum in humano gencretProponamui igiturquod immortale in nobis nihil effc poteil nifî mens, at hi£c fupcrioreâ bomini crpr^fentem tranfgrediturcotemplationenn Siigiturmens£ternae{l,fummumbonuanin illius ef-fentia confîftit.At non qu£rimus fummum bonum hu^ manum, no mentis,hic igitur dubitatio rurfus accidit, an propagatio fempiternafît ! conüat enim fub t und nihil aliud effîe perpetuum.namfî effet maxime, ejfcnt tnonumenta fapientum : atconfîat iBa non uetu{liora tffî tribus mtllibus annorum,uetu{lifîima enim eü Tri megiüi hiHoria, nec aliud ad nos antiquius eo libro peruenit,ni ßrfan Ni.ofîs Theologia,fed Mofes mundi initium ftatuit.tiihil igitur prorfus perpetuum effîpo teil nifî generatio, etiamfî mundus jiatuatur teternus. Ciftera enim omnia,utpote libri,£difîcia,urbes atque alia huiufmodi,cum conHet non ejfe £terna,conilat etiam non effe perpétua. At de generatione conllat,fî mundus fîtfînë habiturus ut leges affirmant, non pof-fe earn effe perpetuam. Et rurfus,fî mundus etiamfît fternus ,fedadconßfionem certis tanporum ffatijs deueniat,ut Plato Aegyptijq; fenfîffe uidentur, CT not in Arcanis Aetemitatis docuimus, non potcH gene-ratio effe perpétua, fed fùnditus deleto humano gene-re,omnes etiam flirpes finiri. c os autem qui fuccedunt

èlmta

LIB EK t. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tf«

f limo noua trahere originem. Qjfôdpgmeratio ætoquot; tupt,cumutinprimode Arcanif teternitatis declare ttimu5,omnes ex uno çy ex omnibus hominibus ^uif^ ortus/it,fîetutquorum flirps feruetur perpetuo^ne~ (elfe ßtetiam defcendentestoti dominariorbi feme. Quamobrem multum tunc intererit,dn flirps feruetur an non.Prim:tm quod differet hie euentus, ut mortalis abimmortali’.deindequödnecelfeßt fuos defeendetet toti orbi dominari.demli quod perpetuo, Nrfm «t dixi finguli homines tandem ex unico nbsp;nbsp;ex omnibus origi

nemducent.quarenecejfe erit in corum flirpe perpétué) mundi polfeßionem manere. Multum igitur inter-efl,an flirpe humana perpetuafit,an abrupaturfquan fwmHis entm fera id accidat, neceflfc eft nullam nobit ftlicitatis umbram inefle, etfi maneat in continuitate generationis,erit ncc maior quam in beluis, cum çy in mis hoc fit nbsp;nbsp;defyderium propagandi fimul, ut etiant

in nobis, nec dedicarent propter fcientiam,prmum quod id certofeire nobis non licet, deinde ft feiamut nulla arte idfcirepolJumus,quod noilra ftirpsinter eas fit adnumeranda qu£ perpetuo manebunt, nec po fieri etiam,ex quo defeenderint obferuabunt,quinimi mutantur fdmiliiirHm, adieilis cognomini 6ms obliuifeimur maiorum. Ctuaproptcr hoc inter reliqua Mofesfanxit, ut tudan famiUaru nwiorwi» feriem,quàm diligentiflimè retinerent : hæc ergo fl ge neratio bomiiiHni perpétua fit cr contiiiMuü.

Sfd

' ét DE FINE BONORVM

Sei ubinon fît,dico prorfus nulUm effe ßlicitdtM, omitto nunc altiores rdtiones,ßquidem liber hic fcribi turldiotishominibus,atlt;^ rem ipßtmrtonfolumpu^ rrfm nbsp;nbsp;finefùco tradimus, fed etiam craßiore miner- i

Ud.Situt,gratidexempli,ßlicitM in opibus confiRdt | ( tmm quod de hoc dico defilijs, amicis, potentia dc CiC ! teris bonis,non folum feorfum fumptis,fed etidm ßmut diäum uolo)zr quißiidm ditißimus fit poßidedt^ dttf plißintd bond,prædid,hortos, nümos, gemmlt;is,ueües, mutuo omnibus his dcceptis 4 Kege uel eius dijfenfd^ tore,fedtdntuminhordm,querodnhuncßlicon dp^ petldbit^fcio certè dices,non,perbreue enim nimis dtlt;^ dngu^u eü.Sedfdc ut in diem,nunquidßlix did mere bitudnon rcjfiondcbis,ndmz^ hoc tempus breueeS:^ Ai fcio quid didurus fit modo, certo mediocri/fidtio, ut per dnnos pducos,fed itd utßidtiumiHudmorte clduddt,ille^ fud ed ejjè exi{iimet,ßlix did poterit.At fdïleris,qud enim rdtione hord dc dies trdnfibut brcui, eddem non folum decem dc centum,fed ey- miÜe nbsp;een

ties mille dnnitrdnfibunt,dc breui trdnfibunt. Nditt eddem ed proportio perpetuitdtis, ut deßturo tdtum dgdm dd centies miUe dnnos,quie zyquot; dd hord, efi enim quodcunt^ tempusfinitum dd perpetuitdtem compd-rdtum,insldr pundi in toto orbe. Sed dices non dd pet petuitdtem,fed dd hominis uitdm hac compdratio fie-ri debetfperßdum igitur tempus erit, quod totdm ui-td)n explet, etidmfi (Hd breuißimd fit, Vf dicdmus fiU-

cem

tlBBR 1, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;“A

«w in diuitijf fiàljc^iquî uel ututm iliem expfeuit in di~ Kit^s,atq; diues mortuus f ft in fine diei. longo tempore diues,qui maiore uit£ purtii tempore diues fitittbre ui tempore in diuitijs filix,qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;temporis uitlt;»

parte diuetfitit, prefer tim qult;e mortt non cofttunfti« fiiittut pote fi quis dccem annis diues fiierit, inde uixe-rit ufq; ad centum quinquaginta dnnos p4«pfr, hunc breuifiiijfie in diuitijs filicem dicemus.ttaq; filix potefi efiè in diuitijs,quiperpetuö ad mortem ufij^ diMff wf-xit,çrfiparumadmodum perpctKit^tw compdrrftio-ne.Sed hocfücatum eft rcjponfum. Ndwt di«filix ejji nonpoteSl,qui di»nonKixit,lt;lt;tnpmo diw«tHtt,p4-r«»nq; darrt ad uerum bomm confiquendum,an bor»» ldtantum,an centu annis uiuat.ideo fi qui horula tdn-twn uiuit,filix cjfi non potcft ob breuitatem uit£?nec qui centum annis. At dices centum anni brcue Jfiatium perfcfMnt,qHonMffi lt;lt;d pcrpetuitrftnn refirri debent: cum tdfflcrt lt;td (tnnuw uel paucos compdruturJonguMt dicipofjunt.quoniamadeaquafuifunt generis com-pardri dcbent.Sic dicimi« eiepbdftton paruum er mi* fcamac cuniculum magnum, ita er bominem longiC-uum er breuis uit£:er ideo diu filicem aut breui ap-pfUarc dcbemi«. At necbocfatisfacit,d«andoqitidctn nihil coparatione diet debet tale,quodfimplicitcr tali non eü.ideo abfurdum eft dicere,ajnium fapictitë,/or-micammagnam,leporcin/Drtem. At licet ficappelLt-re,modo intelligas b« non buiufmodi eff'e,fid afinum n«den»

44 DE FINS BONORVM

rudent aliquanto^tùm minus alijs:cr ßrmicä (taruMi, nontamcn adeocxiguam,atquc ita leporemfirtem» Qupd ß ßmpliciterresadmodumexiguaßt^utAchil-’ ris inter anim(tlia,uel ualde flupidi fenfus, ut cochlelt;i, tune nunquitm ^udmuis ad fui generis animalia dut res compdrdtdycontrdrium nomen promereri poterit. tJema enim dcharim magnu, uel cochlectm/àpientetii dixerit,quanto minus ergo beatum hominem licebü dppel2are,cuius uitaßmpliciter inüar puiti eil in tent ports genereivbi ergo animam prlt;etereamus,etßnegt;it dliquem ßatuamus hominumgenerationi, nihil pror-fuspoteil effe ßlicitatis in humana uita. ^hocei quod redlè Paulus Chriili difcipulus ait: Si animus no-ßer non fuper effet à morte, multo miferiores effemut alijsbeluis.nameàquod nullumprorfus animal aliui ab homine fe morituru noua,omnia animalia aliquid retinent ßlicitatis eôquod funt:nam funt quaß femper effènt.ideo fempiterna beatitate participant: folus homo,cum nonfolum fciatpoffè mori,fed certôfciat n^ ceffariumßre ,ut omnino moriatur, atq^etiamintra prlt;eßnitum tempus,prtecifus efl ab ipfa fanpitemitati cogitationeipfa.quareomnino etiam iüius momenta-nc£ßlicitatis, quam eo quod animal eil conßquitur, omnino expers eil. At fi ßlicitatis eil expersl eit etiant inßlicitatis,funt enim in eodem fubieito, çy mutatio-ne recipiunt. nam Dij ßlices funt, nec poffünt effe inß iices,quoniam mutationi non funt obnoxij. Et ut bre-

uiter

i(iter die a felicity res eü,infèlicitM priuatio {jUiedam. Sediamlongiusdigreditnttrapropoßto. Jtaque utad itiftitutum fermonem reuertamur. Petrus in epiüola fecunda reâè aitmunc dies apud Deum tanquam miOe lt;(nni,cr mille aunt tanqult;tm unus dies. Hoc fecundum fttismdnißüumeR,atquomodo unus dies tanquatn milletinniinißquod compuratione ad alia quamad ttemitatem,quod did etiamfolet,dies unus miUe anni uideripotell.Auerrois quoq;fapiens ille uirin prooe^ mioPhyßcorumexautoritate Alexandri Aphrodifei docet,quôd cum utta humana in coparationead ater-^ nitatemßt inflarpundithomo ßrtis euadet,tùmne exfpolietur 4 ßlicitate qua in contemplatione conß.‘ fiit,titin ob uita brcuitatcm,tum quiaßgt;c priuatus,ßli citatemhancadipifcendimorimauolet quant uiuere.

At dices oppoßtu pralles dus quod polliceris,pol» ticitus es auxilia aduerßts ingruentes,tùm calamitates^ tümcafus:atuideoteßlicitatemex hominum opinio-ne ßtnditus ueüe eucUere ? Non fdon inßeior me uelle homines ab erroribus liberare. Si nemo ßUx f ft, nemo inßlix, cur homines id debent exiüimare i aut eur agrèßrre quod cos huius admoneami At liber hie inutilts eritfilicibusißt ita i Et «nn^m plurimû atque diußtinutilis:atinfilicibus nequaquam erit inutilif, ipßs uerà beatisß placet infanire^et quod alienum rft fuum exifiimare,quod breui cafurum perpetuum,non irafcor.Tibi, quicunq^ es qui teßlicem exijlimas,non

E alind

iS Dï ï I N E B O N O R V M

aliucl eurniet lt;juam üyciÜa iÜi,lt;iuigdtîo fuo irafcebcl tur,nuod eutn fomniantein Mid^e thefauros, çr Gygif filicitdtem èfomno exturbdU'et,nidttcbdtq; grdndcm il Idtnfdlfdm bedtitdtis imdginem, gudnt luceUum guod ex futurd ueteris calceifdâurui erdt. itdq^ multi funt qui mdlunt errore ejjc bedti,qudm res fuds,fudmq; colt ditionem uerè dgnofcere.Atq- cô plures,quo hecdco' muni hominîc fenfu remotiord funt. Sed hcecmittdinutt nihil enim tdm perfficuum efl:,qudm nos hocfolo noit miferos effe,quàd conditionem noürdm cognofcdmM» Sed hocipfo non poffumus effè fèlices, imô reüiuf, nec ßlices nec inßlices jùturi fiiMus,ß conditionem no ßrdm dgnouerimus. Verùm rurfus inquis,quid ergo opus est curd dliqud rerum huntdndrum tquid prudeO tid f ßrtitudine ? qudndoquidem omnid icqudlid funtl nec quifqudmfiltx efcpoteü dut inßlixt cui ufui tut» ifte liber? ttdm utilitdtc hdc ex dduerßs decerpendd nb indigeinus f ¥dteor nuUdm eße, ut dixi,ßlicttdtem aut inßlicitdtnn, hanc tdmen perfondtdin qudm hdbcntUf cuitodire dutßgere,opère pretium eü. llt;!onne Iduda-tur dnus illd qu£ fdrmëtorum quifquilias coüigit? naiif qudinuis exigud,tlli tarnen ob conditionis humilitdtei» opportuiid funt. Eftumbrd fomnij cdldmitas dtq; beau t.isnoürd,hâctdmëample£li debemus,illa uitdre. Soin nid quis dubitdtfalfa ejß, nec eas iindgines quicquam ,^lß'^^)u,is tarnen nolit magis fomnia iucüdd quà trijiin wdere ? Quinimo medici etiam ad hoc qu£ uitari,qu/

K LIB IR I.

edi debeattt,docent.An tu etßgerului efjes, et infcenti perfonctm régis induifjcs ,quMiquMn intra paucas ha^ ras depoßturus perfonam,cj' ttd ontra ßrenda dcnuo redituriis,nollcs oinnw conctiinè peragerequteregi conuenireiit ita etgo nobis agendum: ßenamfumus ingreßi,paruo temporis jpatio pcrfonam 4giini« no-bis impoßtam,umbra foKiiißßlidtatis aut infilicitatts proponitur,farmentorum quißqtalite iacent,omnia tlt;* men pro rrftionr agenda,coiligend£ quißquiliit, quan~ doquidera er hoc fomnium umbrneßlicitatis dulce efi. Inhac ergo fomnij umbra,uaria uerfantur circa fineni bonornm.Stoici quidem exi^limant efße uirtutem,Peri patetici operarifecundü uirtiitê,Epicurei «7r«amp;aecp feu in4olentii)iJi,!d eß,no dolere corpore,necangi ani ino:alij uero ex hrs,tumßbi, (ut par efl)non conueni-untuoluptate ; Aiierroes fapientiam fummam.Veriß^ milc autem no eft,ex tot peritis uiris neminem fcopum attigijße.uidendum eft igitur quis attigerit,aut qui atti genntier anfirfan dult;e aut plures ex Dis opinionitiw inunumcoeant? Mißt primiim uirtus finis bonorum nonejjc Midet«r,cM)n,boino uoluptatem fummamex ea non cipiat,atfinis bonoru eft fumma uoluptas,qu.v titraen bonejld erfecHrj/itVirtute enimnon ob tilind fnembortortMnJlitfKMntjqudm quodoporteat jinet» bonorum efft ('ecurum,at bonortwn corporii cr/orfn-n« nihileft cumfecuritatc, uirttw igitur fummum bo-hum.Sed pwnini dialeilici, in ipfa falluntur diulerticj;

h t- SceHritd'

lt;8 DB FINE B O N O R V M

Securàdtem efje nece^driam fùmmo b ono,id certu eß. üdmßnge hominë multcKgemmM pecunidtqi habetv-trm, in caupond fylueflri eu latronibui holj)itdri,quii efttimamensquihunc ftlicem tune appcÛdre dufit! Sic zy de eo qui multos hübet filios, in tempeftdte custt iUis nduig4ns,atq; alijs huiufmodi. At uirtusfccurè «lt; ttobts habeturtVerum eü igitur,uirtus efl fummum bo num. AbcrrM in dialeHicd. Forftn id aptius fummunt bonithomininulli debet inuideri,at omnia bona pof-funt homini inuideri prteter folam uirtutem.non enint eft in poteftate noftra effè diuites, glorioj6s,fapientes, atq; huiufmodi:italt;^ in fola uirtute fumtnum bonit re^ pofitum efi.At neq; in «Tssct^ieCjCum experiamur noS aliquid plus habere,quam non dolere aut non pertur-bari.H.ecquidem funt necejjaria ,fed tarnen quißlioS habet bonos cr multos, plus habet quam qui non habet,nee de Uli'Seogitat:amp;‘ qui diues e)t,quâ qui in pau-pertate non angitur: et quifapiens eß, quam qui quod fapientiam non habeat,non dolcf.et quigaudet, quant qui non triftatur.Effentqi limaces abfolutèßlices cunt ualerët, pala enim eli eos tunc affedibus corporeis no torqueri,nec animi perturbationibus. Effet ^fummlt bonummaximeßupidorumatq;imperitorum. Quod plané abfurdum eß.cum enim jummum bonu no/irunt à uere fummo bono defluat,id eß Dea, palam eß id e-tiam eorum effe deberc,qui fummo bono aliquo modo magisßmilesfunt.no igitur malorumßupidorum uel imperitorum-

L IB E 1 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g 9

imperitorum. Voluptiu etLm cum/ît infldgitiofîs ma^ ior perfepè et beluif,fumtnwn bottom efje non poteß. nee uoiupt4f corporis fummä,etiam in animo fummn eß. 'Venus cnim corporifummam offert uoluptatem, animo non ita.prudentesenimalt; ^trobi multa iUicita: ueneri prteponuntffamam, opes,filios, ac reliqua hu~ iufmodi.Operari uero exuirtutedecorumeß.atq- glo riofum,atq- ita exißimare quodfummum ßtbonum, ereeßreipub.dttamencum potius id ad alios perti-neat,lt;}uagt;n ad eum qui operator ,non poteß did fum-mum bonum. Prieterea uel qu£rimiis,ut iuxta unum genus uirtutis tantum operetur aut omnial nam plur4 dicere uoluntarium eß.ß omnia,nemo ßrfan hoc fum~ mum bonum adipifcetur.fi unum tantum ZT belua, ut leones participes erut fummi boni humani^Ergo fum^ mum bonum eßfummo bono aßimilari. iHud omnù noHit,optimü eß, fecurum ac fempiternu, nuUius indi gens.inhomine ergo ßliciomniah^cadeffeoportet, quatenus adeße poßunt.Oportet ergo eum effè fapien tißimum,ut plura nouerit.uirtutibtu pr^ditum, utfit optimoßmilts.Sedcrhtecambo fecuritatë humanant affèrunt.duplex cnim cumßtfecurit4S,altera ßmpliei-ter dida,quam,ut lt;Jixt,bomo habere non poteß : alte-ra ut qu£ poßidet dit uiuit,amittere nequeat, atq^ ha;c eß in animi bonis omnibus,ut antea diäum eß. Atque idco tu «irttttf primum,dcindefapientia,oportebit CT «àidbomiUfmcJJèppiefttfWjCr uirtute pra;ditum. i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’ E Î Sempt-

ra Dï FINE BONORVM

Sf mpifernitM autan cjuatcnuf^ut dixi,nobif concelp^ çr in/}}efilioruin rcpoßta cft,ßlios igitur uthabeat necclße rfi.NuUius autan innigere ad ßrtitudine perti itet,nain cf^ui perturbantur^cr qui dolent,(y qui ■ paupertate opprtinuntur,non poißunt eße ßlices.’Vnü ua-ößrtitudohii omnibusßmulreßflit.ßrtcs igituf eßße oportet qui fummo bono gaudere debent. ConM paupertatem autan er alios ßrtun£ caßus,nonnihil plerunq; prudentia iuuat,quainobretn cum tarn ßrti' tudo quam prudentia fub uirtute contineantur, palaiti eßßimmum bonum in tribus contineri-.ßapientia, quit iiomini cum propriaßt,principan locum occupatmif tutc,qute cum aliquibus animalibus communis efl,ma-vimè autëßrtitudine atq^ prudëtia. Etßlijs,qu£ pars non ßlum animalibus, fed ctiam uiuentibusreliquis firme omnibus communis efl. nam quadamßunt ani-malia qu£ßlios non gignunt, ut laides cr uavticuH | inufcarum.

Tot ergo rebus atq- his tantum circumßcriptum (imbr£ ßlicitatis human£ fomnium, cuius caufa tùrr* quifquiliarum coüigendarum,tum eorum etia quifaHi in his uolut,ßlicitatemq} ac infilicitatëflatuüt, h£c d( ntilitate capienda ex aduerßs ßcribere, aggreßus ßi»-Veritm ut quifq-adeptus ßerit h£c tria, etiam rcliqiiif illis neeeßaria comparabit. Si cnim,ut in libris de ßapi-entiadiximus,homoßapiensßerit,idemfamam,op(S, £micos,gloriam^lt;idipiß:etur: quodßquatum neeeßi

11B B K I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r*

efl lt;tcquirdt,f)rorfu! fiUx ent ;ß non quantum necefß: rß,no ebßlicitite priujbitur,fed quatenus ab ußt aut adeptioneUnimex tribut iUis,aut plurium impedte^ tur.Netj; ergo diues ut diues,neq; amicis abundant, ut illisabundat,nequerobußut corpore quatenusrobu-flus,äut honoratus aut gloria,uel potentia inßgnis,ß-iix e{l,nec quatenut his priuatus efl inßlix,fed quate^ nutinuno ex hit tribut ab iUit impeditur. dico enint tria iüa,fapientiam,uirtutem crßliot. Hlt;fc autem di^^-uerßs modif nofiram ßlicitatan efficiunt.Virtut enint omnibut communit eft,cr omnibus conuenire pote^, filij maiori parti hominumifapientia in apice ßlicita-tis federn tenetiuerum paucn concefßt, quam enim Seneca appeUatfapientiam, partim prudentia est, partim precept ftultitia.Sapientiä dico Ari{iotelii,Theo-pbraßt,7hemiftij,Auerrois,?latonif,fummam autem in Plotinojfjuod alias diximus,admiramur. Par eß autem apicfm ßlicitatis paucis congruere,uelut Cf dorem non in toto coelo,fed uniufeuiufq^fydere tätum. Hoc nuton contingit non humani generis ratione, fei materie, que er prohibet perfiätonem, er fubieüe eftßrtunecaßbuf. P.rgoficuinonadßntopet,adeo utfilios non poßit alere, dwt ppicnrifC opcrdiji dare, aut iußitiam exercere,hic non ßlix erit certè,fed non quatenut pauper,uerùm quatenutßlicitatis opera no poteß cxercere,aut que ad earn pertinent manu tene-reinectarneninßlix erit,quoniam potitur fapienti£

£ 4

yi DE FINE BONORVM pdrtibuf.lUe uero infclix,qui omnibiM iUis tribus deßi tutut,etidntl^epotiundi cdret,utfenesmdximè dtque pduperes.

Porrô uthdttc infiUcitdtem,quæ contingithomini ob fcientidtn inortdlis conditionis fuie,Detis imminue-ret, ne beluis efjèmus infiriores ,jpem immortdlitdtii dnimorum iniecit : idiotis quidcm per leges,fapiëtibiif dutetn ex philofophii drcdnis.fed ddeo pdrudm,ne ni'gt; misfirmdfiefj'et,dliorum dnimdlium miferd conditio dicipoljèt:itdlt;j;edmleuibus coniefturis dtq; tnirdcu-lis muniuit,quandocji ob rei humilitdtem uel pcrfond-rum,uel doli fufpitionem,uel uetuftdtein uel rdritdtetit ruentus,uel fimilitudinetn cum rebus ndturdlibus. CeT' tè nimis dmbitiofd effet mortdliu conditio, nimisq- bed td,ff perffiicuum effet illis dnimum noftru effc immof' tdlem. Sdpientibus uero hæc opinio conflantior tdtito eff:,qudnto ipff fdpientid præceüunt.At quoniam id po terdt, quoddmmodo fecuritdtem ^Udddm prtefidrehu ius rei,ex dduerfo idft:dtuit,ut fenefcentibus ffgt;es ed nti nudtur.itd fcmperex sequo res iftd pendet.cumq; pro' pè ffnem deuenerit,ut idtn dboleri incipiat, tune nouif prodigijs dtq- mirdculis confirmdtur.üiec dutë uicifsi' tudo dtc^ dltercdtio femper uiguit etid db ineunte lt;euo, uiget dc uigebit,donec iAundus durdbit. Exemple eo-rum quiffiperfftnes dmbuldnt,humdno genere nutd»' te,ffed hdud excidente è ff)e,dut fecuro de exitu. At cit'-iusÿrdtididcontingdtinlibris deArcanis Aetemitd-

LIBERI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75

tiiträä-itum ril. î^obis fat fufftcit fcire,quonidmh^( contemfflitio ultra huim libri fines tranfgrcditur.

Ergo non folum qui pleni Jfie immortalitatis ani-tnoruin funt,firtiter firunt aduerfa/ed etià qui fe bea-tos ob fiUcitatem exifi:imant,hanc doéîrindm jfiernut, Quinitnô alif etiamfinem nulium bonorum commu~ nem ejjè flatuunt,fed fixneratores in diuitqs iHum col-locant,principes cr milites in potentia, fenes in quie-te^amantes in amata, lufores in uiiloria, tegri in fani-tate,atq^ itahuiufinodi in omnibus rébus diuerfi fines rrunt. Contra quos dicendum eft. nullunt enim maius meritum efiè poteft, quam hominum genus àfalfis opi nionibus liberare. Etenim amafiam non ejjêfinetn bo -norum ex hoc confiât,quodpluribus eadem non place bit,multis etiam nuÜi ufui fittura:certè apud neminem maximo in pretio,nifi apud unum iÜumdquoama-tur,quomodo ergo finis bonorum did poterit ? uideo quidrefiionderipofiit,finem hune effebonorumilH, tùm etiam hoc nomen merité ei deberi,quàd fumma fit in his uoluptas,fitienti dum bibit,efurienti dum co-medit,ut amantidumamatapotitur. Ciult;edametiam magis generalid funt quam tria iHa: ut diuitiie,hono-res,fdnitds,plures enim dppetitdri funt h£c,qudmfd~ pientiam,uirtutem crfilios. Adhuc ergo hæranus in uado. Sed fi filicitas efi in bibendo et clt;Jcndo,pnmKm, ut dixi,beluis communis erit,nos dutem humdna qu£-rimus,deinde ea filicitas no fit nifi in adione-.adio au-

E s tem

74 DE FINE BONORVM

tem breui tempore durât, nos autem diutumum ({Uif-' rimus.demum hac uoluptiis non f ft niß dolore præce-dente,ut ingentifume dutßti. Hos dutetn cum indoleis tidfilicitdtemelJèfupponimus. Itdq; ß hocßdtudtur, er fcdbioßos er podagroßjs, dum conudleßcunt ßli-ciores dUfS effe dicemus. At quiuelitefße ßcdbiofut obßcdbendi uoluptdtrm,poddgrofus utßdneßcdt i Iit-firmitdtis er imperßilionis nojlric hd;c ßint drgu-tnentd,non pars ulldßUcitdtif. Cæterum quißgt;ijm di' cet ut Epicurus, durium er oculorum uoluptds dpud pln'oßj; mdioreß, qudm eorum in quibus canjlitui^ dolorem,dtq; htec dolore omnino eurent, nec funt no' its cum beluss communid ? Fdteor, fed non id,ut ßt in f}is mdior uoluptus qudm in Ulis. ndm qui perdpiunt, mdiorem in fdpientid,er uirtute dc ßlijs dulccdinevi fentiunt,qudm in mußcd uel uiriddriorum djßcd-u:qni uero non intelligunt,nec bdbent, boni indices borum efßnequeunt.oportetenim ludicem ex aequo utriuf^ rei,inter quds iudicure debet efß compotem.

Dubitdbit dutem merito quißgt;idm,cur quoedant ßnt in mortdlibus cum magnu uoluptdre er modico dolo' retut fedbere pruritus rejfeilu,edere fumis compdrä' tione,bibere ßtis,dlid etidm ßne,ut uoluptdtes duditut er ufus:quedd)n cum minimo dolore omnino, ut lenti go,er tdinem cum fummd uoluptdte in Jfurcitid? con^ tri dlid cum dolore mdximo,uttormentd, er miniind Uoluptdte cum ceßdnt. Que ergo in tenui conßßunt

L I B ï R T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7j!

ptJlrfnfirfjprfTKKm affèrunt dolorlt;m,dut nuHwm rt ue hementcm uolttfgt;tdtan,guid parum imprimunt, et re~ ditut'eommdd naturalemfldtum uelox eütatquiein craffàfuntfubßantia,plurimum imprimunt, redeunt autem fenßm.quamobrem dolores uehementes faciut^ Cfdumfananturparuamaffèrunt deleâationem. Utt repcntina gaudia atq; inßterata,maxima nobis uiden^ tur.QU'^inteÛigëtia uoluptasmaxima eü, obidqu6dfubitofit,crrariore{l:rara autem pluri-mumnosdeleétant. Vtrumuerö omnis inteUigcntié parsßtßmtmi boni f Certc ßc : non tarnen apex iHe in t/lathematica contemplatione,fed D« coßflit.Ei pro-ximaqutteorumeß,qtlt;aillinatura proximafunt,ut inteÜeôlus cr amor.Mathetnatica uero, quoniam cer-tißimamagnam cr ipfa,fed non perfiUißimam affe-runt uoluptatem.Natur alia autem qu£ apud nos ut dit biaminorem,utin fubflantijs conßflunt nobiliorem. Ergo Kf (ifred uoluptas finis ratione,id nbsp;nbsp;generatio-

nis maxima efi,et quoniam uapor iÜe tenuißimus cutn fit,moleftiam minimam affèrt ,fubita folutione pluri-mum deleâatur.

Sed ut ad rem redeam,opu’m cr bonorttwt, ac reli-quorum fimilium poffeßio generaliter iueundior eft il liî tribus,fateor, igitur in iUisfummum tonuw confi-ftittnonconcluditratiOjfeduelquodiBa non extequo nobis cognita fint,uel quod fint magis hac ittis neceffii rw.Trùict«« magis optant obfeßi, quä uefles aut gent mar:

lt;^6 DE FINE B O N O R V M mM.igitur triticum ueftibtn acgeinntis cil prietiopm ! ^u^sfummum bonum eft hordeum,fjgt;âtiiiri, equdbui iungi,non iüi nobiliorein norîtt uoluptâtem. Ergo bu tttMidßlicitdf tdÜi cßi dcbeifpueroru fcUcitM in dftrd gdlorumlufurepofitdeß. îgitur humdnd ftlicitdfcd uoluptdte nihil mdiiM hdbet ? quid dbfurdius. Aliud eß necelfdrium,dliudbonoru,dliddlijs fuut quoq; bond. Gemm£ nobis funt in pretio,beluis no itd : uttde etidt» notißinidfdbcüdgdlli cum idjiide.Plus homo db honti ne diff'ert,qudm uir d puerosfi igitur dcUtiæ pueri mul tu duiri dclitijs differunt, qudnto mdgis hominis idio-tie d. fdpientisi Quid hoc eß igituri homines mdgis cu^ piunt honores,bondm udletudinem,diuitids, quam fd' pientidm,uirtutem etfilios,igitur iÜd his prgßdnti Di çds igitur hiec funt mdgis neceffdrid, cr his qui mdiitt bonum non dgnofcuntlndmei qui fdpientidm nouit quod dffumitur non probdbitur:uerum dieet cum Sdl» ,, mone: îJielior eil fdpientid gemmis : cum ed quiccunf f, expetuntur no funt confirendd.Dtrurfusnnihi optdit-i, tierordntiprudentidddtd eß,fdpientiteßgt;irituf f, obuenit,qudm ego feeptris folijs dntepono, er diui ,, tidsßcumed conferdntur nihilifdcio,nequegemmdS ,, preciofds cum ed compdrddds duco. ndm durum omne 5, ß eu ed cofèrdtur,tenuis drend eß,et drgentu pro luto ,, hdbeiidum. hdiu: ego fuprd udletudinè crßrmd dino, ,, edqi hdbere mdlo qudm lucè,quippe cuiusßilendorßt inextinäus.ndmheminibuseßthefdurus inextindui.

Gregoriui

tlBEK L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77

Gregorim tJeoC£firienpsaffèrt deprudentiafenßle rxpfrinjenttwn,quod eaßt potentia ty diuitijs potior, quoniatn pauper conßlio bonoferuabitciuitatcm: di-ttes ftultuf malo conftlio prrdetrempublicam.Sed hiec extrametasmuOuteftuerèfdpiensqui fapictiam cum opibuf commutaret.yerum quod ad neceßitatem atti-net,nec diuitia immenfa cuiqua funt neceffariæ, quint tnôoncripotiuiact£dio. louper Genuenfes quidam cum pluf haberëtpccuniarum quant iUn ex ufußret, tedificabant domos prætorias prlt;efeT propo/îttwn.Nc-ro auream domum condidttzdt fapientia qwo mdior,eà ntfltor.cMtn maxima noflra fapientia,minimafît uerô. Ob id dulcis acquifitio,dulcior pofßßio, dulctßimum defyderium ciiw.CMm ergo fummum bonum ta bis dc-bfdt coHoCitri qu£ animo coniundißnt, qu£ perfe bo iM,qu£fecura,qu£ mali expertia, qu£ nobifcumfem-permdnent,maniß{lumeü,necdiuitias ncc honores, nec alia huiufmodi, qu£ in ßrtun£ drbitrio funt, par tes effeßlicitatis human£,fed auxilia qu£dam aeßn^ damenta.li£c igitur de Jiac bonoram dida fuffïciant. C£terumutetiamadqu£cunq; agenda hominem in~ ßriwmiM,i!l«d (taimctdaertcrc decet,quodfummant

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prudenti£ partent conipîeftit«r:Ht prtniunt de fine,an

j utilisfit confédérés atcj; dcliberes. Deinde an iÙum adi l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pijci poJ?t5.Et ubi adcpttis eumßeris, ne nil aliud dete

rius ex co,ttcIadipifcÉdo fucceffiirum timeus. Dent«)» ctfi non confequans, an aliquid fainot boni fequi ne-

yS DE VTIL. GENERAL. CAPI.

cejjeßt. Cutn^; trid prima reóiè fe habumnt,lt;iccinge' rcoperi opportunum cenfeo.Si autant hoe quartif, necejjarium etiam eße duco ut id peragM. Porrô iinpt dimenta,^ (ju^e amittuntur inter'ea numerare uelim, qu£,ut dixi,détériora uoco,ciu£q; timenda funt, dunt acquirere aliquidftudemus,ac iam acquifiuimus. HU tijn paucis pr£ceptis omnis prudenti£, qu£ ad aélió' nes pertinet ratio confiât,quam etiam omnes quafi tvf runt,fid non adeo exercere fiiunt. Nunc ad utilitatciH generalem ex aduerfis capiendam tranfiamus.

DE V T IL I T A T E GE.

NERALITER EX AD. uerfis »pienda.

SNiïi«»i fx propofita finis huius libri di-uifione,quam Hippocratis atq; AriHot^ Us more bis terq; ac pluries repeter(gt; ubi res admodum utilis fit,commoditiil exifiimamus facientes.'Ea efi quod aduerfa ne euetA prohibere,aut minuere uel declinare,propofitum ubi euencrint modum inuenire,quo fiacillimè toüerort poßint,no filumfapienti£ auxilio,atq‘ his pr£ceptif qu£ de finibus bonorum nuper cruditis fcripfimusfid etiam auxilijs ex ipfia re petitis, uelut peregrinatione, ludo, cultu agri, uenatiotie, alijsq} folationum argit-tnentis.Demu ut ex unoquoq; genere mail, an aliquid boni epificari liceat, explorcmus, uerwn horit priA

TX ADVERSIS, LIB. I. 79' iam generaliter in prieparatione iocuimus. Defecutt Jo autem^tjuod in hoc fcopo prtecipuè uerfatur,ut ^uam comodißimeßramus aduerfa,attji adco leniter^ ut ipfie calamitates etiam uitie dulcedini,aut ad alia tra âanda négocia impeJimento nonßnt,nunc dicendum eß.conftatautem non folum in Philofophiæ, fed etiant in agendo fuisc^ prteceptis contineri.attigit ipfum Vir gilius, ac tanquam facile g- cniq^ promptuin Cieteris prætulit dicens: tiate dea,quofata trahunt retrahuntq; fequamur, Quicquid erit,fuperanda ontnis ßrtuiia /erendo efl.

N(jm /Î dixißet jèrenda uel toßeranda ad confol^t tionem, non ad ailionem pertinebat, nunc cum dicaC ' fuperäda, docet,quonam paäo in aduerfs nosgerere conueniat.De ultimo etiâ ut ex aduerfis, uelut ex echt nis caflaneas, bona eruamus. Ç^ms enim tàsnfcçors erit,qui echino in uiam iuucnto,nucem in eo non que^ ratfAut dum depafei agros àfiris cernit,non iUis retia, tendatf Et turdis depopulantibusjaqueos no iRis ponat^Aut ß in horreo auicube grana depafcantur,nS mis parct infidiasiutßmul feà iaäura uindicet, er ali quid etid lucrifaciat.lSieq; tarnen in omnibus par ratio eft,aut eadë utilitatis præbetur occaßo.na aduerfa quo moderatius premunt, eo facilius ac certius occaßonem prabent capiende ex eis utilitatis, qua etid cr celcrius confequuntur,G' euidentiore eniolumcto.in his enim, Ut inreliquis omnibus efl excefliis,ut exiguitas ac moderatio

So DB VTIL. GÉNÉRAL. CAPI.

àerdtio (juteddm,/t ita licet a[)fielL(re,aut certè medio-critM. Ab exce^u,ut diximus, obruimur non folum acfailo, fed etiam j^e deijeimur. dlterum extremuiS cum uix licdimur, ut cum propeßtnon afficienti not, nuUam utilitatem ajfert.ndmfi qua non afficiunt nôs, nobis ufui effent ut dduerfi,ex omnibus utilitate coH fequiliceret. Expreßius iduideamus inexemplO)eX inimicis,ex temulis licet utUitatem non leuem cofe^ui, ^uodß exincognitis penitus,cr cum quibus nuUd e^ cogndtio boni uel mdli,liceret eande hdbere,idm cui^ prudenti uiro no fecus dc Liondrchtc cuipidm,uniuef fus orbis ufui eßet.Hoc dutem cum dißonum ßt, etidttt ab inßituto noflro eßdlienißimum. Itdq; non firtuüA rfl h£c inflitutio,fed proprid ipßs dduerßs. nam quoi de inimicis diximus, de morbis, exilio, cdrcere,dtqu( dlijs inßrtunijs intelligendum efl. Et qudnqud m dduer fd tdlidßnt,ut indifferentibusßnt potiord,dd Militate cdpienddm,nibilominus nemo ed debet quicrere, quif incertum bonu exiguum dtq^ inßdbile, licet gloriofun pdridt,cumipfdperfemdiordßntfidbilid dtq^ euiden tiord’.ut quantum prudcntiseßexdduerßsiamortit utilitdtemedpere, tantum amentis effet aduerfa fibi ^ueerere,ut fecunda ex Ulis affequi liceat. Hirnis procli uis eß Idpfus mortdlitdtis in calamitates^abfc^ eo quoi guis eaprocuret,into cuiqjinpromptu funt, ermaio ra nbsp;ßequentiora quam uelit. Verum ubi iam ingrut

rint/apientis eß ex ipßs coUigere bond,qu£ eo funt iu

cundiora,

EX ADVERSI8, tlB. I. «»

tunlt;Uora,lt;]uo omnisftlicitMcdlamitati fuccedens,dut dor e^t qudin fi continuetur. Videmm eo( qui à pruri tu fcabunt, quanta uoluptatcfruanturiftfne itto dolorem pro uoluptate perdpiunt. Ita res humante fe hâtent,ut ft calamitates fuftuleris,toüai5 Cf bonorii ipfo-rumiucunditatem. quod cf Plato in Phlt;edone fub So-cratis perfona dum pedicts eßet liberates, docet. Prga ft nulLe effent calamitates,nulla: ejfent uoluptates. Et uoluptof lüa fuauißima eße folet, quie triüitiæ fucce-dit.QUod cr fgt;\ediddocent, affinnantes deliciof non ßeri,niß répété foluto dolorc.Sicut et contra dolorent ipfum,dum è naturaliflatu fubito in contrariumut fenfus transfèrtur.Eorum dulcißitna uita proculdubio crit,qui fa:pius ex aduerfts fe transtulerint in iucundn oppofita,fanè:ut fx orbitate in prolem,ex paupertate in diuitias,cx contemptu in honores, atq^ ita deßngu-lis,quodfaótu difficiÛimum eütßquidem prior em pri-mumexucrchabitum oportet, deinde poRerioréin-duere.Proxima efl eorum quifolum dimidium itinerii peregerunt,fcilicet qui inßrtunia exuerunt,non tarne contrariamillisßlicitatemadeptifunt. Tertia cRqui manente priore calamitate aliatn non oppoßtam, aut contrariam ßlicitatetn,fed non maiorem,tùm oppoß-t(t uel contraria funt cofecuti. Vf ß quis ex orboßat di ues, ex paupere amicosßbi multos conciliet,uel hono res adipifcatur. Diligëter igitur procurare oportet ne mala augcantur.nonfolum ut minus ltedant, fed etiam

F Ht

n DE VTIL. GENERAL. CAPL'

ut ne alijs bonis parttnJis aduerfetur. ïUud ^uoij; corif^ derändum,quod quidam bona uni maiora uidebuturf qui uulgus minora exi]limabit:ut apudme fama coiv-fcribendorum librorwmpotiorefl:diuitijs,uulgus ZT proccrcs contra exiftimant,plures eorum fequuntuf opinionem:cruditiatq;uiriprobiacßrtes famam di^ uuijspnfrrunt.Atq^hicin dißmtatione poßta funt. Hemo tarnen ab hoc difceßit, quod ß diuitias parare non liceat,quin hoc genus gloriæ non ßtampleden^ dum.Çiult;e igitur minora ßnt incommoda primüm ßit tuere oportet órdine quodam, ut ß neceße ßt alterunt fubire,nouerimus quidßubeundu/m quidûe uitandwnt» ubi in noflraßt poteüate. Neque enimß bonum bono prißrtur,ßatim malum tnalo eodem ordine deteriut eß.Vtpoteß ditarimelius efl quam honorariuelhabe rc ßlios i orbitas autiniuria ßxda minus malum erit paupertateiEtß fama melior eR opibus i non deteriut erit incognitum eße , ac nihil fcripßße , quam eße mendicufn.

duisigiturßtordo bonorum malorumq; nunc di' eendum : nam non folum quæ eligcre bona magis coft' ueniat fciemusßed ß maiora mala efßigerimus,loco be neficij habenduerit.'Vna igitur ratio uidetur magnitU dinis bonorum atq^ malorum propinquitas, ut dixi,eo rum animo,ut quo duisillorum intinium nobis ßeritgt; nam niß in animum penetrarint, non funt bona neqiie tttala,fcdfiindamentauel,utita dicam,radices bono-

rut»

ÏX ADVERS18. LIB 1. nbsp;nbsp;nbsp;»,

nm dtlt;j; mdlonm.NHpcr ditißimiu quidam cui n-ant filij zir Hfpotfs, er magiih-atui amicitia regulo~ rum,crfatii incolumi corpore,fummamq} in ßio ordi neretinens dutoritatem,ex dcßjcratione obijt. Credo fuperii uolentibiM o^endere/elicitatem er inßlicita-temqudmUlis fdciUßt,nobis immittere. Qiiisrogoftt «iM fi tMuc homini dico dutcquum morfretHr ( cum elt;t mente tdmenßnuidiffet.Et noj dum jih't« ‘^‘^ß^ijjet ge. ruli conditioni tnwidf bumuî.un tunc ergo cum tot pr^c fUris ornumf ntij ßlices did aut ejje potutmt« {dbfit. quot;Vtnec cum infummo dolore podugrico rtdcremi« oni niu quÆuobw Dei« bond pricfl'itcrut,mcntc rcuolucre tes inßlices uppeHuri merebumur ? Vu!giw tdmen ewrn. boiMdutmuUbeccfXternduidrt eße ingentid,ßlices dut inßlices eiijudiedt homines: nonfecus dcß quis ex-teriiM piftdm bene domum puîcbrdm appeßet, qudm-tiis tntui earn non uiderit: pulchrum etiam «t'ridariu't» plantw egregijs uißs,cum tarnen dn frudißrx /int ad-hucignoret.Sedcum pierMn(j;accidat,«ttta ßt,erut domus exterius depi6tte,tntws etiam ßnt commode,er ttt pîantÆ egregif fpecießnt etiam frudifiræ,nec pof-ptdeanimisbominumaiiamfumere conieiäurä,quan« quod iuxta ca qu£ uideturßmilimodo afficiatur.ideo neq; uulgi iudicium improbabimiw, ncqj tarnen iuxttt iHud depntenda ent ßlicitatis atq; inßlicitatis ratio.

i nimisenimab/urdume/Jet,nobis rem tarn ferio tra-’ ftantibus circa rei cxailam ueritatem adeo faUi,ut cos

«4 DB VTIL GENERAL. CAPL

dui ßlices contra miferos appeÜarama. Er^o ƒ Jepre iendere métan hominii licedt,iuxta iiïorirm iudiciuM de femetipßs hoc ftatuemin.Sin no licet?ex Uticia atlt;^ triüitia melior acßrmior conieilura fumetur filicita^ t({ atq^ inßlicitatts. Qnôd ß

Spent uultußntulat,preniit alium corde dolorem.

Kocfolum uulgutfaUere poteH, intimum ainiciM aut clientem nequit.Domi enim ac ßjli moerent, ßtßi-rant,gemunt,quidam fient leui quacunq; fx caußa,irii~ fcuntur,ncgligunt domeüica négocia, abüinent à ci-bo,paÜent,maccfcunt,ut enim Salomon inquit: Ani-muf triRis exiccat ofßt,nec dormiunt,fed iuxta Poetit neqi enim membris dat cura quietem.

Qjtidam uero ßrenßem exercitationem ex toto re-linquunt:alij plut iuRo eä ample£luntur,an fatisputot ex bis pojjete conieüura afiequi, qui nam ßlices aut inßtices ßntiat non ex ßtf^itionibut,quie fepißitni ßaUunti

At dicesß folum hoc eil inßlix,fe exiilimare inßli-cem,hocfolumbeatum,fe bcatum exiHimare.tamin quo differt noHer hic AïeteUus 4 ftulto ? plurimi enim fiultife reges efie putant,nec quicquam mifcrum pati, fed omnia fuo arbitrio fieri atq^ agi ? Irfni ergo nil^il aliud eritßlicitas,quä falfa opinio de femetipfo, quant mera infania.Cruciabor ego in tormentis apud iuid-ces infimtmodedecore,exclaniaboqi nihil hæc ad me pertinerei Exßbilabor à populo,gratulor mihi tarne!

Ciuit

EX ADVERSIS, LIB. L - nbsp;«lt;■

Quishocfcrdtiinquottdmàßultodiffèrami lAefUm tiliquam hic flatuere oportet^ndm falfu opinio no bctt turn cfficere quenquam poteR. Atfapiens nuUd in par te decipitur. /èd hoc dicit pauper fum,fed diuitiee bed-turn non efficiunt,humdnd bedtitds fomnium e^, quid nec fecurd nec conflans. in alio beatitof conßflit, Hif c quatuor uera funt,atflultui dicit,diuitine beatum efft~ ciunt,maxima res eft beatitas humdna,fecura félicitai eß effè diuitem,nihil efl ad filicitatem adipiflenda melius dut maius diuitijs,his enim amici,fi(ndi,domus co-moda uoluptatesqi habenturiat ego inquit diues funt, Tam paruo ergo ßfcrimine fapiens à ftulto differt,cK in eadem conueniant fcntentia. Quid ni ? An parunt eUdifferre quantum afalfo uerum,cr hie tot modis differunt. Attamen in eadem fententia conueniunt utriq;,beatos enim eflè putant cum miferi flnti nequa-qudm,cum plura habeat etiam prater id commoda fd-piens,quibusuitam[uam cr exiflimationemdecoret, prudentidm,firtitudinem,fcientidm, comitate, aliasqi Qjii enim hoc uidet,fcilicet,fapien-tern beatum fe exiflimare cum fit pauper, primum cer tiaddubitatan infanuiflt,uerum cum infelicitates ud rias acgrauesconfyderatac experitur,quibus opu-lenti laborant,iam facile ineam fententiamadducitur, ut diuitiee non flnt filicitatis fùndamentu,fed quantum fatis cH hdbere.Paupertas uero nonmifera,fed uel lent ter omnino mifera,uel etiam beata. Adiuuat hoepro-s., nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F » pofltunt

«lt;î de' VTit. GENERAL. CAPI.

poßtum communis tam opinio tot Philofophorum, ut nullus ab hac fententia penitus difcrepet. Q^tin imi eiiam Epicurus ( nam de cofteris omnibus neminidu-biü esl,Peripateticis,Acadeniicis,Stoicis, Cynicis) qui uoluptatem ßummum flatuit bonum,paupertatë ubiq; ! diuitijsad ßlicitatem c5fequendampr£ftilit, At quoi dediuitijstanquamfamoßßimisdixi,dealij5 ßrtunfi , bonis diilum eße uelim.Conüatigiturßapicntem cunt .1 ßulto folum in fententia ipfa conucnire, in caufa uerit dc ratione fentêti£ Philofophu diffcrre.Quod ß etiant parum differret,quid mirum l cü iam,ut dixerim, Ùttt parum humana h£c inter fe différante Incerta opi^ nione,uanaß-u£lu,incon{lantia natura,male tuta net omnino unquàm fecura, tempore breuia, qu£ paucK intercedentibusannisadeoobliterantur,ut ne ueiti' gium quidem memori£ eorum relinquatur. Ergo mi-taris quod tàm paruo interuaUo etiam fapientum fen-tentia àffultorum opinione différât. Sedh£cfatis,ai 1 ordinetn reuA-tamur. Poüanimimala,funtcorporif dctrimenta,cruciatus,deßrmitates,cr

«'SJitijicca-tiQ'ßtaliceatdicerelatinèfenfuum priui-tiones uelut c£citas,furditas,flupor, manbris effé mo bilem.El£c cnim adeo propè animum funt,ut muld etiam Philofophi eiufmodi calamitatibus tâgerentur-Potrà ut h£c inßriorafunt animi malis, maiora aute quamßrtun£:ita non adeo perfficuum qualis ßtiit' ter h£c ordOfUti^ ob id dicendum de his.Certè deßrtnt

tx ADVÎXSIS, LIB. T. 87 tM cum dlieno iudicio menfuretur, inter maid potiut firtunæ,quamcorpor« recenferi debet.Cruciatus au» tan deterior eft priuatione fenfus,uerum pleruq; bre-uior.deterior igitur eHJeu utita dicant , infenfilitofquamcruciatus.dum uero durât maiorc^ pana cruciatus.ua uidetur apud Buripidrm Cyclops: M/zoi xaT«i'3g«xflB laKamp;'

Dolet quod igne iubar oculi amijerit. Ob id etiant fubiungit ni-rssi TOIS t/fiy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SfdcrOfdi-

pus inColono,z^Tyrannus apud Sophoclem uidetur nonmeminilJe cruciatusineruendisoculis,fed mife-ri£ aecitatis.Ergo priuationes ha: grauiores funt ipfls CTHcidtibuj/tiiiin dum homo esi in ipfo cruciatu.nant ad animuin ut dixi magis pertinent. Atq; iUi adeo pro-pèfunt,ut ptirj eius efje uideantur. nam çy' uidere cr audire cr fentire omnino animo magis,quam corpore nos fxiftimumMS. Accfdit quod plerunq; dolor,aut mu gnus non e^,aut no diutumus mo zr rnngnus ZT di«-turnus uix ejfc poteü.

Cætcrum in ßrtuna calamitatibus maior e^ diuer» fitM,quoniam ZX inter iflius doiw unwrn (jModddiw fu» peraninet corporels bonis maius,fcilicet procrentio Jilioruntjin bis enimfnnul iitidgo npSrlt;i,ß)f$ uternitu tis,lt;ttnicitiie (irlt;flij?inilt;e uincMlum, çy po^emu utatis leuamen mdxinittm comprfbfndifiir. Q««im ob eau» fam educatioßUorum à legibus tot priuilegijs omata efi,àfacrafcrtptura,à¥hilofophis loties laudata,ut ni li 4. hil

gs DE VTIL. général. CAPI.

hit iuctmdiuf in totd uitd efjè f)ojjè,perjpicuum ex hif fit.iioruntey belult;e omnes qucintumcun(^ immanet acfeuæhanc dulcedinem,z^omnid fermédnimdlid. Solipifces mägna ex parte ob rudern naturam atq^ uo racem hanc tàmfuauem curam defficere uidentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

go utfiliorwn educatio iucundißima eft : ita orbarift' lijs,prteftrtim adultis ac bonts,omni corporea calami-täte maius eft. Contingit id:quod licetfilioru procrea-tioadcafumcrßrtunam pertinere uideatur,filijtarnen çr corporis eg’ animie noftrlt;e,ut ita dicam,partes efteuidentur.duàdueràcafucotingat fuftipere pof-fe atq^ educare, itidem cotingit in fanitate ac fenftbus: nam etftbonaftnt corporis,uidentur tamê in arbitrio ßrtunlt;econS{tuta:quöd ft h^c tarnen bona corporis nonßrtunlt;e appellare licet,quidprobibet fanè ne ont ne etiamfiliorum negocium fub bonis ac malts corpo-ris,non autemfortun£ coüocemus ? Sed utcunq; libeat facias,modo non ignores, hanc curam poüanimi bona ac mala ftatim coüocandam.

Reliquarumßrtunte calamitatum ordo ex propin- ' quitate cr nobilitete fumitur.uelut opes amittere dete rius eft quam amicos,propiores enim funt nobis opes qnam amici. nam opes omnino funt in poteftateno- . ftra,amici non ita,fed quandoque nobis repugnant,ey j maxime in minus honeftts ailionibus. Plus etiam Udi- ; mur ab iniuria,quamopum iaélura. quoniam honor diuitijs prteftat,iniuria autem honori opponitur. Sic uxoris

'tk ADVERSIS, LIB. L 89 «xowmolejlwer pÆrentMW tndior eUguamfratru, crfrâtrum quam amicorum : horivm autcm maior eïl quant fdiniliarium, nifi idemfitcrfamiliaris zx ami-cuf.SicetiamdeterimeftefJèin carccrc quam cxilio, pro/criptiwn quam relegatum,ßgt;retu contemptum quam imuria afftéium,partim deteriiu eft,partim minui malum.lnimicitiæ etiam neceffàriorum amp;nbsp;coniun £lorum,cr potcntiuw er liberalimn,cr crudelium ac IrtfrontMtt zr pcruicacium,peiores funt alqs.Atque ita nonfolumgmera inter f€,fed/jgt;ccies etiam diflingue-rc oportf t.Et ipfarum etiam f^ecierum ultimM,ac minui communes differentioi iuxta propinqMitdton ani mi,et earu nobilitatem,atq; ea qu£ poft fubiungemui.

Itd ftwtrt in animi bonii,cum ea ftatuerimui uirtu-tem^y fapientiam,qu£ ambo plures ß(b fe continent fi)ecies,fcire oportf f quid nobiliuifît ac prueftätiui hac in traHatione/apientia an uirtus^Et an conßß:im,fi ft pientia prieflantior eft uirtute, omne gern« fapientilt;e præftantiuiftt omni «irtwtis genere ? Sed uidetur Ari-ftoteles fapientiam uelle effte uirtutem boc argumento, prudentia uirtm eR,cuiui generis eQ:fapientia, ntque prucienhd ipp nobilior,fapientia igitur uirtus erit.At «tnirtMticompdrnturppicntiit nobilißima eiui pm frit,tum quid diuinis conuenit, ey nos Dijs ip/ij iun-git.Etcnim abfurdumfterit opinari, Deos efte ßrtes, Wdgndnimos,Überdies, tdlid enim fwnt priudtiones po

1 tim uitiorum quam perftüiones. QnodJl prudentid 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;¥ s MirtMtitm

90 DE VTIL, GENERAL. CAPL uirtutum omnium firme nobilißifnu e^, nee niß tite cedit in pucefirtitudini autemßrfan in hello, fäpi entij(^uanto omni uirtute nobilior evit i Deniq^ fapi' i. entes ijdem uirtute pri£ftant,fcientM enim diuinorui^ ad omnnn uirtute nos accendittat uirtute prtcditi inul tinatura funt non fapientçs,quandoquidem nemo natura fapiensefjipoteft.Optimum igitur nbsp;nbsp;nbsp;nobilißie

mum bonum ßapientia. Qjtapropter er inßania omnium malorum apex.Qu^e igitur ad tüam deducunt,obli t(io,ira,ßupor mentis,inuidia atq^ eiußmodi,inter maxima mala connumerare decet. non ut luxum,ßuper-biam libidinantbac enim non è regionc cum ßapientia pugnant. Ex quo manififlum cß/apienti^e omnem ia-äuram,grauiorem efße omni uirtutis iadura, non tarnen omnium eorum qude ad ßapientiam pertinent. tX-que enim imperitia puta naturalium deterioreR iniit fiitiatßquidem imperitia inßani£ pars non e^,nec put ritia ß(pienti£,ßed ad ßapientiam ipßam accefßum at^ ■ ingrcfßum nobts pnebet.

Ctupmodo uero dignoßcasteeßßeßapientein autin-ßanum,cum reliqua bona ac mala ßaciUime percipia-mus ; unde cotra ilium habitu pro difßiciÜimo ßeipßwm agnoßcere,paucisaccipe.Primum lüu de teipßo metia-ris,an Deum quantum oportet uerearis. initium enmt ut reélèßacraßcriptura refirt,ßapientia eil timor Domini. Eß uero aliud non leue huius ludicium agnoßce-rehumiUtatem,at^ mißeriam coditionts humanic.De-mwn

tx ADVERSIS, cap. I. 8v muw proprium imperitiam. At hoe pr£ c£teris ßrfan durumatq;(treiMUwuidebitur. Qudmobrem quunturn ^uifq; nube ignorantue opprimdtwr docerc optrrprc tiiwn eß. Nonne prtmuin omnej irdfcimurfiifq; id uo-kntes fdcimuf.at quid dliud eft ird qudtn breni« ßror^ teke Ariüotclci Quis uero irdfeitur ? quifefdpientan fxiftimlt;«t,ncq; enimirdfceretur,ß neßcirefe exiüimd-ret id ob q«od irdfcitur.ob id enim irdfeitur,quonidt^ few dudierit/i à quo dudiuitfidem plenum tribuit ,feu quid uiderit certuw ejjc putut,lt;(ut eonieüuræ firmiter credif.omnino fe decipi non pojjc exijiimdt, ob id iniu ridfitufdHum putut. Ergo qui irdfeitur fdpientcmfe credit, feireq^ id euiut edufd irdfeitur ,crfi»tul ftultut ek.C^i ergo fdpientem fe exiftimdt,is ftultui eft. Titles funtperuicitcfS,dmbitio)i IIS' improbi plunè. Hicc igitur fie eoniunâd funt,/ùpientemfeexiftimitrc dc irdfci,ftultumq; efft.Et rurfiK ftultum eJJc cum fdpien-tein te credes ob idq^ irdfciidtque etidm ftuhum ejJc dc iri(fci,quoniilt;mfitpientemte effe putus. Sapiens ergo rdrifiimèirdfeitur,quidneefenjibt«,ncc iudicio fuo, nec aliorumuerbis multum credit. Ergo non Jîbi^nec lt;tlijsjîderc,noncxiftimitrefefiipientë,noniri(fci,ilt;gno feere mortdlis conditionis imbeciilitatem, Jecudum eft ppientiie/îgnum.TcrtiHmcftJîomnibusin rébus mo dumitdbibcitt,ob idapudcoinicum/tc loquiturfenex; Horum iUe nihil egregiè prêter c£tcrd StudebdtfÇ;- tamen oinniu blt;eo incdiocritcr,

Nun»

^9 nbsp;nbsp;T31 VTIL. GENERAL. CAPL

Ndm mediocriter omnia itttingere,indiciu eft pofft fibi mperare.Quæ entm Ijionte attingimui ob dele^t^ tionë attingere certu/m efl:.Si (juis ergo neomnino diU' tins perfeueret i femetipfo impetrare pote/l, non päf-uum efi moderationii c/uod poßit,prudeti£ quod cog-nouerit drgumentum:citq; ideo talesfdpicntiæ iamb' mina ingreßi funt. At ß protinus à caepto fe retrahunt, fi alio fe coßrunt ftatim,non id fapientite fed impoteit-tisanimi,acprofligatlt;eluxurilt;e indicium eft. Atabi^ mos potius puerorum eß quam adolefcentum, adole-fcentumq^; quam uirorum. Sic Momentanus iUe apui iioratium.Çiuodfi ex uoto omnia fuccedant, o'ßiftp fri}mne,uno ingenere perpetuus is felicitatis curfrf, quantum fapienti£ argumétum e(fe poterit. neq- enitit omnia unißliciter euenire poßunt, in tatnfragili cont page breui tentpore,totq^ caßbus mortaliu. Ndmji»/-tus ßlix diu omnino etiä,(ut ita dicam) fiDij und con-ßgt;irauerint,elfe non potell, utuixfapiensperpetui inßlix. At de hoc contemplari non e/i præfentis inflitu ti,fed altioris cuiufdam confyderationis. Vltimum fff, Kf trfZw ab omnibus habearis. nam cü hic in hominunt iudicio repoßtaßnt,id pro conß:anti ac uero habendu eß,quod ab omnibus,quod 4 fapientibus potentibusq; probatur.De uulgari enim fapicntia,ut diximus,nunc loquipropofnum eß. Hlt;ef ergo funt fapientis atq^ pru dentis indicia. Prlt;eceptu igitur lÜud cognofce teipfum, ßß fecundo continetur indiciotcr qutecunq; de hoc à maiorßus

IX ADVERSIS, lib. 1. nbsp;nbsp;nbsp;9»

vuîoribiK prodifd funt fub ali^uo horum cotinentur. Proximum huic bonu proculdubio nbsp;ßrtitudo : na fx

ftimtia magis propria e{ihomini,fèrtiivdoautë cun» fcf/«K comMnw.Fortitudo etiâ etß maximußt infiliäM tii leaamen,adßlicitatem tarnen parum aut nihil con-ßrt. T«m Kfrößrtes nafcimur magif ,fapiente5 cultu Crdoélrinafumui.(iult;t»tobrem(dpientilt;e maior ha-bendae{i cura quam ßrtitudinii, Portitudo etiam r4-nut(ß quid ad remfacit)nobi5 auxiliatur, ut in pericu lis ac calamitatibuf folum,at fapientia femper. Deni^ ßrtitudo fapientia ftpius paratur:ut in omnibus capbus praterquam mortis qt orbitatis,quod hi circa in-teritum,atq; id q«od f ft à vx tsj ots nihil eße,horren dum plane.ln cateris conßlio adhibere er euocareßr titudinem licet.Vt ergo facilius emendare licet impru-dentiam etfiultitiam: itaßrtitudine rarius opus efl no bis.Vbi enim te blt;lt;«d eßefapientem agnoueris ex pro-prijsfaltemcaßbusargumenta fumpto,er id femper animo uoluens quod conduilor es non perpetuus bonorum, acfapientiæ ipßus dominum, corriges facile tetttetipfum,faßum depones,autfaltem, ß rfrdKum id uideatur mtnucs. At ut facilius hac curan tur,dißicilius cognofeantur, ita metum facile quifque fuumagnofcit,diß'iculter depeUit.ùd hi animi morbi heilic£ phniKßeciebus pulchrè complt;trdnt«r. lufli ergofapientes,ß)lendidi,ciuiles,ac cetera huiufmodi fducatione es- inftitutione cuddnnt: ßrtes natura ori-untur^

^'4 DÉ VTIL. GENERAL. CARL

(fttcrfhottf uix jiunt. unde ^Liccus nofier, fortes creantur ßrtibifs,cr bonis^

in iuuenci5,eft‘in equis patrutn Virtus.nec imbeüan frroces Trogenfrant aquiU columbam.

Scd habet hoc unit ßrtitudo in uita dulce, quod ont nia iucundiora reddit qua nobis placent. Videos Ro« »Mitftö; illis fuis temporibus uiros ßrteSjfane ca quo tn nepublicatraaabant,quieinterfe,qu£ domefticO ht-dos publicos,couiuia,iedificationes,ßc traHafJe uttoit quam intmortales effent Dij,çir, fummanl uoluptatem in aüione caperent,çy nihil uitiemoejii aut memoria tnortis immifcerent.Atq; idfummum bonum ßrtituO-nis effe duco, uitam reddereßlicem. At contra timii^ uita ac nimium,ut ita dicam proßiicientis tametß fapi-entis,miferatotaeftplenaqimocroru ac fufficioniint. ob id igitur curädum efl maxime,utfimusßrtes. Ch« reuoluo ueteres Komanorum rerum fcriptores,hui quam beatam uitam duxiffe mihi uidentur: nihil hunti le,nihil trifte cogitantes,fed imperia folum, magiftro-tus,honores,conuiuia,ludos,pugnos,bella,apparatus, prouincias,ciuitates,itinera,claftes, nauigationes, d(‘ ftnftones, accufationes, aurea teila, pidluros ,ftatuof, triumphos, arcus,porticus,facra pontificum reftonft, fenatus confulta,populi indicia, Philofophorum diftn tationes,fexcentaq;,utita dicam,huiufcemodi. Verum ft hac uera effent prtemia firtitudinis, quis dubitatft-pientia

tx ADVERSIS, LIB. 1 nbsp;nbsp;nbsp;0

fifntite non e/Je longé antefirendam? fed/ifaOerefen-fus,ß decipere conßlium noflrumjifabuliif pro hiSlo^ rijs,ßfalßtpro uerisfubijcerelicet,in quibuf tandem nobis utilis eritfapientiaf Non fft ergoßrtitudo obli-uifci noftr£ conditionis,pri£fèrre leuia magnis, mortlt;i lia pro perpetuis habere,fed rebus ipßs cjuales funt in-teHeélis,optime ßbi confulere: feu uitando ,feu leuiter firendOjfeu quam breui omnw finiantur inteüigendo, Kefirunt phafianum uifo accipitre occulere cdp«f,fdn quammiferumnonßt,non agnofcere calamitatem im mtnfntow.Sfd Cæfar dü cddcret uifus cft obduxifß; fiipititogdm. Atßrfan h£c minus horrenda funt non KidfTf ,non prieuidere,fed Mmr n omne deßnßonis lt;tM-xilium tollunt,zr (tmcntiiwn cogitationes funt.

Succeditdifcrimenmalorumex magnitudine fum~ ptunijiwin tnifcrnin eße mdit« eß quant inßlicem, zr wrnJtcum qudin pd«perfni,ft nnicuw amittereßlium qudtn f X plnribu J unum,cr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magnitu-

iinc cd»ptrttm:«t inimiciti^ potentiorum cr latronu, qiwm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;moTdtorMm,d«t piorlt uirorum:

C uarietate generis calamitatum,ut cum pluribus mo dis aßieimur atq; difcruciamur.Et conJitionibuj adie H'is,utiniuridabamicoàuili perfona accepta ab co inquem beneficia contulimus,àmagijlratu ab alumna magis nos coinmouet,quam ab incognitis uel inimicis.

Jgt;i\efcntia cticon magis ßturis,cr fiitura prxtcrift5,cz inter ßtura qux «nminent Jn-igtJ, quam qnx procnl ixbfunt

ÿS DE VTIL. GENERAL. CAPI.

abfunt nos torquët.Sed ùm ad utilitatis generalis, ex aduerfis capitur explicationem ueniamus.

Principio iüud nobifcum meditandum ac fepius re j uoluendum^quod quanquam ftepius diëlumßt,repcte' j re tarnen abs re minimefiierit,parum dijferre qute ui‘ | ginh miUibus annorum perfeuerant ab bis qua tribui • miUibusminusucrà qua tribus minibus annorum ab bis,qua miÜe annorum f^atio ßniuntur : multo minui qua centum annis tantum dur ant, ab bis quamiüc-rurfusetiamlongèminus,quadecemab bis qua cen^ tumnninimè autem qua uno aut duobus tantum ab bii j qua decern annorum ßgt;atio ßniuntur.bac fi tecum co- | gitaueris qua uerifiimafiunt,omnemfiaflum, regiwtn, ' omnem^ etiam calamitatem ac miferiam facile con-temnes,illud tecum reputans CT breuitatem teinporii, . cr neceßitatan cafius atq^ inutationis. Itaq^ boe uno at i g«)Kfnto, gKod tnJi« m4gJï ac magis experieris ejfi certifiimum,omnan molefiiam animi depeHes.

Accedit buic unum, quad malorum confiietudo ma la ipfa minuif.primumquidem laxatis partibus, uelut in podagra dolorem efficit non adeo grauem.Etfi non in eodem mali generefit, illud Hippocratis adducere poffiumusiDuorumdolorum qui nonineadem pattt fiunt, maior minorem obfeurat. Nletus quoq^ alteriui malifauioris dulcem efficit fenfum mitioris. Pueri fia-gris cafi cum uoluptate Uteris incumbunt,qui non «-pertifunt plagarum dolorem incredibili moleflia affir ciuntur

EX ADVERSIS, LIB. L 97 «Mntttr.Ip/è tjuoij; doior partis fcnfum obtunlt;lit,lt;juolt;t in his ijui diu torquentur^cr qui uruntur expcrimnn Quin t’fwm itnintiM ipfe trijiitia uacuus aducrfa exci-pit,ut dici folet,plenis uelis,ac dolorem totu in fe hau-rit.Si CUI in luitu con/iituto perçut res, agrum grand» depopuletur,uix earn calamitatê fentit. Et contra pait pert )t filiiis aufiigiat, proprilt;e moleflùe me’mor uix afficitur:contra diuiti nbsp;nbsp;nbsp;frlici adeo grauiscurah^c

^,ul nonnun^Hum boininem pertmut.

Necidomittciiduminconfolatione rerum noüra-rUjpleruq; tunfu neeeßitateagi,ut nuUa hiemana pro-Midcntid uitari queant.ciuin etium qult;enobw mala ui dentur,dum hominem difcruciät,ad uniuerß ordinent iJtq; per/rihonê pertinere, Adeo ut qui fati opinionem citru leg« nojtræ iniuriam inucxit,no puruw ad folan dos miferos cointnodi attulerit. Quid uero tàm triße, quod tempus non leniatiCiuid hint calamitofu/m,cuiui meinorium unni non ubolcuntfQuid miferius autftul-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;til« effe potejt, quunt in.ilu nojtru animi dolore auge-

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;irfcTuniino fraiio fubtrahere ßmöta medicundi mor

bumfcurnontttinmeliorußierdre tibi quamdeterio-rlt;t licetlcur non in arena conßlium, ut dici folet, ca-pislCur non alio mentem conuert«, negociuq; qult;e tc dftineuntjuc uebcmentcr foUicitent cupej^w ? Cur non lt;110 migr4s,(tliosq; tibi quicr« fociost Et uelut qui immobile uult; Jine urnu putido bumore uacuare unit, 4qu4 immittit uJ^iduCjUt illu Jupergrediente labra atqi

G ejfufa.

f9 DE VTIL GENERAL. CAPL ■ t^u/d prauum liijuorem fecum trahat, ita animuf ah risgrduibus plenuf, alijs curis minoribut fed aßiduit thicMndufefl,dutfakemexonerandut. Duo h^c tibi || propone cum omnibus communia, fcilicet zimjnrtrtB beatum effc,omnibus^; monendum effe.Ciupdfimorf respeßimaeil,deplores conditionem humanamnott tuam fanè licet,nifi ut cum alijs coiunéla eß. Qjiif noii rideatflentem hominem ob amiffum obolum, qui bre-ui ac certo amiffurusßt omnia { Sin autem mors maU non eil,ea teabhis malis omnino fubtrahet. Sed neque id prlt;ttermittêdHm,quod iam antea diximus,incertai9 cfßefitturorum expeïlationem, net^ malu uHum atroX quod extra nos ftt. Experimentum malorum eßficere ut mala qu£q;,etiam ipfa mors,leuiora uideantur.’R.e^ ßrt Seneca eos qui in arena fepius uulnera accepert, ßrtiuf dimicare quam qui nunquam alias pugnarunt. Quistamhebesejlquinegetmilites,qui morti fepiut occurrunt, qui^ omnegenus malorum aßidue cxph riuntur,cr ad mortem promptiores ejfe, cr ad omnia mala perßrendaiHabct ergo confuetudo, quod in ont nibus leniat ac molliat. djiodß omnia metuei'e uelit qu£ eucnire poß’unt,quid miferius uita tua excogitari poteiiiSifalli neccffe eß ƒ cur falfo metu uis difcrucia-rilan non longe melius esl mala expedantem etia cer~ to uentura,l£tam interim agcre uitam, quam non uen tura timendo in maxima trißitia uiuerel At fieri pot(‘-ritetiam,utmala ipfa noneueniant. Sedcrû pleruc^-

ÏX ADVERSIS, LIB. I. 99 tifueuenit,utfalfometu homomagii concutiatur ae mceredt qudm uero.quoniü uera cmiï Zimihbi« etiam ungußii contineet ur nullos habeant terminas aut fines.

£rgo h6i h£c talijq^ tecum meditdtus fiieris,pr£fl4 bitutddhdncexercitiitionem bonitèmdfjï erucndite lrdducds,(ju£ nontdmutilKejlqudm neceffitrid. El duriorßrjdn 4b inino tibi uifdßerit, wiomi-lùrw nMÜ^m tuinen efic Miliorein, cum mala pußim in «it4 bdc nobis prrpftuó fe offerdnt. Q«irt etiam Mt ex bonis bond colligdf,mdiore opus cH,licet no adco aßi-duo ldbore,cjud «t f x ntdüs ipfis : quod bond bominen» WdgH eneruent, er mdgw tn«idcdnfur,mdiorfç fint inole.Veriim etfi dura efiet hiec exercitdtio, ufu tarnen moüior eudderet,cu «idedtniw cos qui chelin hingunt, eum fimuldcxlrd dc finiflra Zudfrejdfqueomnibi« fir mè digiris cogdtitur, cojuetudine tumè moUefcit ea dili gentid.CiHid lÜi ^ui in pedrs auerfi profiliunt?(]ui^ fiinesCuperdmbuldnt?ciMldtrunculis,dled,pild ludunt «tbdrdniq; pinui pulfdtti, cum cd ex wfucridm fdcili dgcrc uidediitiirtcur hoc in négocia longé utiliore li-tet non ddro ddrairdbili,tlt;edcdt uel mediocre ddbiberc diligenridmiiit per omnes Mitlt;c bumdnx dnfi-d(liK,non foluin ilkpis ,fcd boneftè nbsp;nbsp;cu glorid tranfeds. Connn

dum igitur ejl ut dnimo,c5G!io,uJu,prlt;eJ'ens ddps nÖ Jo Ium «t prudens cuddus^ed crid ßrtis^ne illud comicurt tibicontingdriSictimor exdnimo omnem expeftordt ppientidn». nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G » Vbi

too DE VriL GENERAL. CAPL

Vbi ergo non tantum in maUs his mi(cri£,cjuem4i-‘ modum uulgus infanum putat ( quandoquidem nec in bonis tantum ftlicitatis fit)eße didiceris,etiam non par ua in malis bona aut contemnenda effe inteUigas. Print«»! quidem quod pietatem nobis ingérant, cogantq; mala ut Dei reminifcamur ittuq- colamus, ac unicè di-ligamus. quod cum perfe optimum fit nosgratos erga omnium bonorum autborem,ergo tantum bencfaito-rem ejfie laudeq; dignum,etiam ad uit£ commoda utile eft. ^^amq; ea eit rerum ratio,is ordo leries^,ut qui Deum rchgiofißune colanftquanquam uulgo quädoq; fecus uideatur)ijdan omnium mortalium finit ftlicißi-mi.Çiuodprimum in gentium acciuitatü fiucceßibus, dande hominu etiam declarabo.Populus iudtens quan diu Deum pie coluit,nónne quemadmodum monuerat eos ante Mofies,cr reges gquot; indices habuit optimos ac potcntißimostannoihe cr frugum abundantiam,pa' cem,opes immenfias,florentem rerum omnium ftatuml ubi deficiuit,ftatim in omne mifieria cr calamitatis ex-emplum recidit. Cij^id died de Chriftiano populo. Sed omittam hacexanplanecuiquamgrauiorfirn. Cut Philofiophorumpleriq; beatißimi/üeretPlato, Diogenes, Zeno,Cyticus, Antiftbenes, ^enocrates, Xeno-pbon,atq; alij innumcriùtifi quod quantum ex lumine Ulis naturali concefifiumfiiit,Deum pie coluere. Obi/-cics ftirfian Socratem cz Plotinum : fied ego malim illo~ rum ftrtunam fiequi,quam omnibus delitijs Alexandri

EX ADVERSIS, LIB..I. wt

M4gnt turn uiélorijs ucl C£flt;irii potiri. Venidmu! ad ßngulos,quispietate Carola Kdgno conßrri poteili quisetiamßUcitate illi comparandus rrit { Diu uixit clarui iti{lorijs,amplittidiiie imperij,eruditione, lt;edift darum magnißcentia, bonarum artium incrementii, folßitibiKßlijs,leni morte abfumptus eü. Sed ne^; luRt niitnui Imperator plus inter Orientales huic inferior, gloria,ßlidtate,diutumitate imperij. has autem confer cum his monflris lt;jui Deum non ucnerantur,Com-modus , Vitellius, Heliogabalus, Seuerus, quifratrent fratri inßdiantem cum uideret,nec uOam reconciliatio nisßgt;em,miferior quouis gregario milite uixit. Sei omittamus exempla,ratione oß^ndamus quod propo-ßtumefl. Qui Deum ucnerantur crcolunt,primiim quidem mentis lumen adipifcutur. Optimus enim cum ßtfprobo homine infrrior effre non poteif. Oflendimu* autem alias,omnem noflram frlidtatem coflare fapieit tiaßdem cum boniflntgrati, alios quidëgratias repen tlendo,alios fama integritatis ad benefaciendum fibi inuitant. tpfa uero pietas adeo moerores atq; moleflia^ animi liquefacit,adeè illu exhilarat,ßgitpropoßtum, fit nihil tàm beatum effe poßit,quam bonu ipfum ama re.fluduantomnesalij,flredeanimaduertas in tem-peüuofo mari,cum fuis licet farcinis diuitiarum, hono rum,magiflratuum,caufaq; principum familiaritate,fl Hypomochlion non quiefcat: Si Deum non ames f teq; tftum ac tua conßlia ut decet iRi dedas owutum ergo i commodi

10» DE VTIL. GENERAL CAPI.

commodi in inßUcitdtr repoßtum tibi eß,ß propter il lam inßummi boni cognitioncm ac cultum deiicnei ii ? ' idcfuamutsmultidepiorum ßlicitatc dubiient,ncmo tarnen ex improbis ipßs ac impijs cß,cjui non ßlum ß ■ heemßenonejßeexijtimet, fedcfui inßlicitatim fua»t nonintelligat,(juamuis plures exeiscam dißimuient de tegant.Qjiis Senecd legendo cpißolai,non uideatil lum ßitfße miferrimum, cuius fumma beatitas mortü fuitexpediatio i E„ «ri« nos, qui ïam quinquagcfinïi annum fumus ingreßi,quicji uel publico flipcndio fo-lumßißentamur,aut priuata medendi opera, cum toi dduerßs,cum totlaboribus,nihil tarnen pruts morte rffe ducimusiin reliquis fatis ß lices,quod fatis piè u'.Xt rimus. Impiorum ergo utcam,ß quis miferiorem cjff putataut tiirbulcntiorem,decipitur-,neq; enim e{l, aut excogitari poteH.Solum tanttjfer quiefcunt,dum infi ni£ßrijs agitantur,maldfuper mala congercntes.Vbi , reßpifcunt,facies omnium malorum e:^ laru£,flagiM ‘ rum ifedira oculis obuerfantur : quamobrem qui ex il lis prudentiores uidentur,hanc unam requiem malorum inueniunt,occupdri perpétué negocijs,nec loiWti relinquerecoç^itationi. Quid iliaterribilisgcnioruiH fades ante oculos Cdßij, Bruti, Ciceronisq; tùm Sylbi parum ante mortem obuerfata! nifi fcelerum grauißi-morum cr impietatis imago. tgt;!ec credos hos effe anti-quos fobulos,aut alia non inueniri exempla ,juotidie ■ apparent taliajZj ego nemmem agnoui impiu, quihu

tx ADVERSIS, l!B. I toj tu[modifupplicio carucrit, Vmim non permittunt proximih£cobinßtmiameuulgjri,cr quantum licet talid tegunt,alijs etiam negocijs, maxime dirtpifmldC autcolligendithiereditatianxiè intenti. Ipfî ueroqui b£c perpetiutttur,no niji exprefja magna ui cofrßio-ne,fatentur.Succedit huic clarißim^ pietati altera minor,fed houd contemnenda,cumin ipfis calamitatibui parentes,ßlios,frdtres nbsp;nbsp;nbsp;nepotes,confanguineos, de

niq; omnes ac etiam dmicos,clariore affèétu compïrflt mKr,dtg; deofculdmur:quos fecundis ßrtun£ afflanti-bus,anted aut contempferamus,dut neglexeramus.'Vtt df mukis ob id nwximd commotu euenere, çj“ prlt;ect-puè pijruwliî, ^ui diligentiore curlt;t educdtißtiq;,ad ’’wgno J gradus dignitatis peruenere.Qtiemadmodunf calorßigore in unum coaäus,melius coquit,cr odor iucMM^ tetro circMnddti« conßrmatur : ita homines eduerfts caßbus pfrculji, fuos mdgtj «mpiffluntur er cttrant.Cwtn quiddm patritius noamp;er nfpotem ne jrettreuixutcalorcmdluifßt,quod puer iUe eßet 4c notbMJ,ifgrofduie,4gn4t«Jcrbicr« ab inteflatodo-munijMn^udm Morituri,lt;lt;db(tc iflo uiuente,j^liauit, quo faüo,£ger indigrwtuî.nf pofon cb4ro affr^lu am plexus ,h£redem uniuerfalem injlituü, «rjlibuj cum onwtjcujlod« corpohs ddijeit,futorrspotentes cT in/ignes con)lituit:itlt;i fdüum eß,ut nepos bis pluribus (ufeeptis ßlijs inter primos ciuiwtis wrnmultisunnis mtine4t,alioquifordidrf inßrtuna uiAurus. Et turnen

G 4 qui

104 DE VTIL. GENERAL. CA PI. ^uiprodeplorato iacebtit, credo indignatione iu^ exciMui uires affùtnpfîtatq; coualuit,aliquotq^ annil fuperuixit.PaupertM,miferi(e,ca/dtnitatesRomanorii populum in unum coniunxcrunt,tn cultu uirtutis cott tinuerunt,exercuerunt in arduii ,euexerunt ad orbit imperiu : atfilicitas,uitia ex luxu inuextt,difcordiaiit pepcrit,feditionesq-,indebeÜa intuli[,i)nperiuq- euer tit,demum etiam urbem, }pfa deniq^ artium inuentio toi commoda,tot decor £ adieda cui debentur inônnt mortalium inopiæ atq; indigenti£ f

Sediamcriüud £ftiinemut nobifcum, cfuod nihil eft quod magK noftram uitam producat fen/u ipfo ca-lamitatum:qui enim perpetuo in dclitijs uiuunt,hi5 no fecM ac dormienttbut uita ipfa clam diffluit. At quid tniftriof homini contingere,podqua ut ortui mortetn coniungati Ob id Ariftoteles fomnuin interliminiwm. uit£ ac mortu appellauit:eosq; qui dormiunt nec mor tuos plané ejjè nec uiuos:eos etiam qui dormiunt tem-pui quod dcfluxerit non percipere. At qui in fummi ftlicitate uiuunt, maximec^ in ocio iucundo,non fecui ac qui dormiunt uitam tranftgunt. Si mihi non credit, non Ariftoteli,ipfa res te doceat,nam totos dies luden^ do tranfiges,uix horulam pr£tcrijfte exiftimabis. N»-hil temporis imaginem longiorem reddit^quam bonorum expedatio,ey' calamitatisftnftit:nihil brcuiores» quàin uita iucunda expedatioq^ calamitatum,magno-ruméjjmalorutn. Si igitur calamuates itaperpctiaris, ut

ÏX ADVÏKSIS, LIB? I. w{

Mt etidm bona expeiles longißimd tibi uita uidebitur. quorum utruntj; ei euenict,(jui calamitdtes ita jirt, ut ßgt;einferuet.At k quifilix eft,nec temfUK prtefem fentit,nec meliora Jferare poteil, ut ambobin quæ ad uitte longiorit j^eciem conducunt,dnfis deflituatur. ob id reüèfanè ac iufle uidetur compenfaffe natura uitas, nonfo[umhominum,fedetiam anmantium omnium^ ut breuiores tanto quantoßliciores effent uiderentur, At ßrfan dieet ,nilmeaintereß utbreuior uideatur, modo non fit: neclongiorem effe cupum quæmifera fit.Attuôegregiequisesquiuelis Epimcnidw fomnii dormire,folumq; duodfcim aut quindeeim annitfuper uiuere^nónne meliut efl Mecitnatis exemplo tribut an nit uiuere fine font no, q«4m lt;ieconlt;tnnw totitperpe-tuo dormirf ? Quod ft te Mntuw uerte res deleétant,no ementita earum imagine moueris, quid efl quod huma namfllicitatem ampleilarisf qMiC «t dixifoluinigno-rantia atq;,ut tUe reüè dicebdt,in flultitia repofita efl{ fenfibus multi Uh i ecce fenfus habes,qui tihilongum auum référant. At quanto diMhiM «iu4m,tiinto dirior uita erit^an cum hac tarnen imô qualicunq; ,fi fapis e-tiitm abfq;flgt;e bona uiuere ueües i at nunc jjgt;em no de-rffe,necdefuturameffe fuppofuimus. QKid ergo efl cur uiuere non uelisi At quamdiu uiuam expedtrftio bo ni me torquetian malum potius expeilare uclles quum liontMnJdn non hoc bonnm quod unfe mortem expe-d4ns,4»in tf cxprftdt tone torqMrt,mortts expe ftdfio-

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G y non

»otf DE VTIL. GENERAL GAEL nan producendo plut affert commodi qudm incotni^ lt;, difplusc^cidimitdolorifdcmetiii,(}uhi moleliiie afft- j ¥inge aliquan cui certo oraculo nundatunt atijiit pr^diäumßt quatuor annis,pojl àfilij unici que put-rum olim amißerat. reditu iiiterituruin, natiiien modo torquebitur expeäatione, modo gaudcbiti quoi quanto magi5diff'erttirhicreditui,tanto longioreui-taßtffuituriMi iiergoßmul er cito er fero rediturum optabitfilium,uerumex expedlationelongiör uita ui dcbitur.Seddchiihaélcnui,deffgt;e ipfa interea aliqui dicamui^poftquam in rum fermonem ineidimui.

Duoßunt trifles ex opinatis affedius: pr^fentiä qui dem doljor,quem etiä ad pricterita transflrre faletttUS, ßiturorumq; mettic.totidem iucundorum, prtefenfiuut quidem gaudium, quod ut dixi etiam ad prictcritd, quaß adhuc maneant retorquetur:et fiituronm quam fßem appeUamus. Cuiw Plato tribut u er bis feripfi encomium,cor nutrient flgt;es,ßenedlutemq; ßuent,tf qu^ uolubilem hominum gubernataninum. Uaque ji ßne metu flies efli paffet,letitLe proximaßret: at cum metui plerunq; admixtaßt,fiepiut molefla efl quam iu cuttda.Ergohacperturbatione carere uelim feinpet, niß cum remßmnidolofam certo antecedit. tune enim iucunda e{i,quoniam expedtationem inuißamretardât. C^eteruni nihil aliud effefliem quam uigilantisßm nium,idan Plato docuit.Qjiiergo flierant, contrario modo fe habent, quam qui laiantur ed' qui timent; if bis

EY AnVïRSIS. LIB. L lo-/

J»K enim tempus dißuit nbsp;nbsp;breuiuf uidetur,pntiles au

tem Çunt hii ^tii in mœrore degunt,ut uideaturßtef tnceroris guf^mßifcies dolor tjuidam : (ed ßßies dolor cjuidam eft,cur non metus uoluptas ^uaedä erit i an quia cum metws, fftes ey perturbatio quicdant animi cumdoloreconiundfa e^liSed tarnen dolor tern-pufproducit,metusautemcorripitf Eft cnim metut fumuoluptatequadamconiundlus,dum homo timet quodftrre poteft amittere. Ergo qui in ftgt;e eft,bonum dum J})erat,aut melius in maerore quaft pofttuseR, qui timet dum détériora metuit,quaft inftlicitate con-ftitutus.Atftlici tempus diffluit,inftlici producituriob hoc qui ft)erat,tempus putat eftè longius, qui metuit breuiusxum uterq; conditionm quam habet mutatu-riMM in contrariumfte exiilimet. Eft autemftgt;es boni, metus mali.Ergo quiftierat in mala, qui timet in bomt (onditioneftbi conftitutus uidetur. Verum cotrariim rxiflimanthi,quoniam ab eoquod exfttedtantnoni priefentiftatu uiticconditionnnlt;eftimant. Eft autent metuentis expeäatio mali,ftgt;erantis autem boni.Omit to nunc improprium (ignificatum ftgt;ei, quale iBud, Aftiemalorumadmearum rerum laudem conuertif-fem. EtiBud:.

Uunc ego ne potui tantumßgt;erare dolorem,

Anna fororf

îtaq; poftquam jftei er Irnit dolorem futuri boni txf^e{lationt,(y' longius tempus prieftrt,duplici o« o ktttriu»

i»8 DE VTIL. GENERAL. CAPE

lumcnto in cdLunitatibm nobis crit, 'Felicitdti uel ubi cdfurnm intelligds minime oportund, nam iif bis pro jpe dej^eratio fubit,in Ulis turbdt filicitdtis uo luptdte. vbi uero cdldmitds mator fuerit, ibi j^es md-gisneceljdrid.ndmmoderationc ilLi omnino tndiget-Sdpientiiutem l^esnon conuenit ,ndm Dijs fdpienf ^udntumpoteiidßimildri debet :Dij dutan nelt;j;j^t‘ rdnt,neq; timent.AtpoQ:qud euentus cdldmitdtum, (X perfe uitdm e^ficit longiorem,et dumjjiem offert dtlt;b oftendit,edndem etidm longißimdm reddit: edrum di-uentuscdldmitdtum quæ ff ent nobis non prtecidunt, friiHus hdud uulgdris æftimdri debet, Licet dutem amp;nbsp;tn mdximis nidlis ffem opponere periculis ,uelut fi ^uis fexdgeßmum ndtus idm annum,cui ego nunc fuiU propior,fingdt uitdm in oiiudgeßmum, nónne meliiK fdciet,(iudm ßi in fexdgeßmum quintum dut feptudgeß mum,(juonidm cum id quod fupereß,uit£pr(eteritie compdrduerit,triflis dc mcerens quod reliquum eft in-tttiluer trdnßgetidt ß ffem prorogduerit cui ntdlo boc tfß poteß ?ß nonfdtidr, nihil ex uoluptdte perper^ dmiß,ß fdlldr,interim ed ufurd frudr. Atß breuem ui-tammthi ipß pr£fcripfero,totis interim diebus emo-ridr. aÿdrc fferdre ctidm praeterffem in huiufmoii dduerßs ddeo terribilibus conuenit.

Subfcribdmus et ex dduerßs ortuq- in eis noua ff ei (quSdoquidem uelut in defertis dridisq^ locis Aizoum dbunddt,cultd locd non dwdtßtd ff es cdldmitoßs fubt ritar)

£X ADVERSIS, LIB. L nt«r)commodt«n aliud general,lt;juod miferos perfe-pè beatlores,(juam ante calamitatem efficrre foltt : i4 ejl,ut m arduis cr difficillimti,çr incredibilibui /pen piamcolloceht,^uamcumijuif hauferit,tanto diffïci-liuf exuitur,(iuäto induitur. Huiu/mamp;difunt ijuie jpoit dent Chymift£,quie et/i falfa millies comperias,nun-^uam tarne coarguere liceat aut de/perare poßis, (jult;e liecromanticidemanibus ac diemonibus /àbulantur, quteq; uifa audita^ jpeéira renouent animos’.aut ijult;t uates pradicunt,aut mon/lra amp;nbsp;miracula, in quorum narrationibus atq^ habita fide tantum uoluptatis repo fitum elfie credos, quanto qua:finguntur maiora ueris cuw puer e/Jèm ( pr^ce/Jèrat nit-per ingens ac diuturna multiplex^ calamitos, adeout pauci e/Jent mortales,^ qui fuperfiterant etiam patt-percs)audicbam mortuorum cateruos in ordinem eu9 tium,alia^ no magis mira, quam auditu iucunda,qu£ uiri illi tanquam uerißima narrabant.Erat^ uoluptot qute ex horum credulitate oriebatur tanto firmior ea, qua ex delitijs bonorum/ortuiue, quanto h,ec iUa ma-ior.Nec eft quod obijcios inanitatem, ubi cy nos maxi me in horum pofteßionefalforum bonorum ea labore mus,neq; omnia ilia falfa effieputa,quorum aliqua ui~ demus quotidie exempla, cT quic tot legis teftimonift probantur.Sed iam ad reliqua,qu{e trailationifunt op portuno,tranfeamiis.

Velutadiditliudcxcalamitatibiis necej/ario confe . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qucns

tià DE VTîL. GENERAL. CÂPL

^uenf bonum,utmifcridmconditionis noßrteco^ö' f:^s,qult;i intellcilj,çr fupcrucnientij faciliui Jires, di reliqi-td uùmU pru ientior etades,.^ in perßreii' do quod pdti cö^mSyßrtior nbsp;nbsp;cjutiorßes. iant urri

minus dfficierts,ubi nourris te idin ad hitc mala firent da genitum/eininacf; eorït tant diit in te latuiße,que»t* ddinodum is cui uoinica antiqua erupit.Çin'd eniinno ut mali patitur l an nefeiebat fe miferuni genitum ? efjèmortalemQ^hprudentioraliquantoftes,dui» conditionem quâ dißimulabafi,non ignorabas, in pitb' licum expo/itt/H. Dicesßrfan conditionê cr tniferiain ttojlram agnofco^mala tamê baud fentiolNlifer eße p» teram fed non eramßno ßlix, ttMltu inter ejjè et poff eß interuaUi. Eadein ratione qua nvfer effe poßütn,Cf inßUx etiam ßlix er rex eße poßum. Sed quid bocfquandoquidem cum hacegregia poteliate memh eem l eße poße nec eße,nihil prorfus eß. VerumfaSt' ris,nondumtemiferia tua plane mortalis conditiotiis admonuit. Statim enim ubi mortalcm te eße inteHexi’ jh,fcire debueras etiä feientia in te eße recondita, qui-bus tandem neeeße eßet omne calamitatùm genus atc^ miferiarum aliquando experiri. Proptereafapientef admodum Anaxagoras mortuum nunciantifilium,te ß}ondit,fciebä megetiuiße mortalcm.Sed quia hic noU philofophari,ut aiunt, docere inßituimusßed utiUtate rxaduer/is capere,doceamus inquam quam nam utilf tdtcinexaduerßsqualtbufcun.^ uenari Uceat. Cerit

ÎX ADVERSIS, LIB. l m

lec ut omnia deuitetjomnibus projpiciat, in nuUo e-uentu quantumcung^/ilùi confidatjUeritm ut opttmus arcis{gt;ra/riluscupi(xubi^utget,omnia pacata ßnt, excubi/u tarnen uelut arce hojiibus circumdata, in mit riscontineatinecnoôiu ßolum guando abf^ periculo periculum imminet,fed etiam in ipfa media die, Slt;epè enim euentus docuit fub tranquilla pace in ipfa fecuri^ täte die media,obtruncatos euflodes, arces captas,prà fèüos occifosmec unquam deeffè caufam,ubi non deßt occaßo. Qtti ergo ita munitusßierit, ita proffexerit, ita uigilauerit,quid ei eueniet( Certè ut eo tutius uiuat quo minus fecurusiquodetß opprimatur (nuüa rntn« diligentia humana niß Dei prouidentia accedat, cafut omnes anteuertere poteü) minus afßigetur,non ßindi t«j eKcrtftKr,fed aut arcem iam captam recuperabit, aut iUa amilfa effugiet falte. Quod cfp omm'd pcrcduf, ipfe ab animi iufto dolore,atq; ab infdmia liber erit,ut qui omnia qua: preeftare debuerit. Ita qui omnibus dili genter projpexerit firtunx caßbus, aut raro aut kuiter à mails opprimetur:aut oppreffus flatim exurget, uelut fapiens in caßris Chirurgus,cui omnw priclo pi* rdtdf«nt:dut^«itndo omniapeßime cedant,confeius Jibi non flt;t cnipd proprid accidiffe,nec torquebitur a-Himo,necinfamiainuulgifubibit. Atuero utcunque prouidentia lenidt cafum aut dolorem,quando, nt diet fokt,

Et prifutp lainnî tela nocere foknt.

At

Mt DE.VTIL. GENERAL. CAPt

At fac ut inortdlitdtis immemor,in htecmdtdin' cdutM inciddcprimum quidem flt;epiiis offenderis dtif grauiorc cdfu,nec dpud te liber ab erroris confcientid, nec apud alios ab infamiaSed quantum nos torqueiOi calamitates quas ipß nobis ex imprudétia parauimufgt; CT quanto magis quant qu£ cafu acciderunt, maerot^ (ifficiant,ut ibi: Proh luppiter ibit Hie dit,cr noßris lüuferit aduena regnis.

Et iüud magis etiam :

Tantâne me tenuit uiuendi nare uoluptat Vt pro me ho^tiU paterer fuccedere dextr^ SiciUud:

Remigiumqi dedi quo me fitgiturus abiret, Heupatiortelisuulnerafadameis.

At ego nulli tefti magis qua mihi ipßßdem aliqKf' tfei htcc experto adhibeo.Vera enim ßtnt mala qui ue bis ipß accerßuimus,nam multiplici horum dolore äß ficimur,ey quod communem prater malorum iadU' ram id nos torqueat,quodfßote ea nobis aßeiuerinuu' quod non habeamus de quo queramuftquod antea rC' dèualeremus ,nec uüa neeeßitate impulß,ineaipß tneiderimus:quodq; mortales nos irridebut,amici ßn^ reprehenßiri. Nji» lt;y«if aduerßis nos multi iadaid, modo mens redi confeia ßt,necuitio ullo noßro id decider it,jßernereßneullo dolore debemus. itai^aduer-fa nos prudentiores nonfolum,fed etiamßrtiores efß cerefolent. Qiÿorfum VirgiliusfuumAeneamtotiei terrii

ÏX ADVERSIS. LIB 1. nbsp;nbsp;nbsp;«,

ttrrisüÜMitcraltoinißutillitn eximiam ßrtitudi» «cm decLiraret atq^ prudentiam ?

Tacit er iiduafaßrtuiui,ut non folum iucunda iu~ tnndiora,er bona }neliora,er dulcia dulciora, ut dixi tnut,uideantur.fed etiä cura adhibita cfficiantur.dJiif txeogitauitapudGermanospananilium adeo Ituetn crfuaum,infi frumenti tnopirf?^uis morctum iüui Vtrgilianum niß paupertas^ quts tarn multiplices cdfa ias ineadem domo,niß loci angußia? Tdaborare corw-murquorummateria per feuilior efl atque negleüa. Vbi ligna défunt, excogitata cß cMhrwrMmdnguftij, aibacus iuxta Idrem.iw ntc Dij tonc nf, «f ibidem jutiui-IM (j«dm inumpio tric[inio,eti4m citrafumptus c«rdn» ^cr bjemem cumfamilia c.eiidblt;tm. Deleüabat me lo-eus igne totM ob paruitatem cdicnj, nulllt;f ex tot oflifs patentibusqißneßris rim£,exiguus ßeus qui nos exc« lefaceret propc jtdnfes ctntc retroq;,ncc exurerrt/uw in dmplis cxnacults mugni« ignis ante te urdt, ßigeoi tarnen in tergo. AcccditcommodMmexdnguJtid cull* HÆjUt objbnid temperdU in menfam afferantur ; interim odor lt;7 d^JcftiMtcdcIeófdt. Ibi in «num collcfti, Jilij ,uxor,dncillif ,quod pidccdt in medium femper dli-quid dflrrunt.Nibil ejl ùm incommodum, quod in co plurd non experidris commodd. Scruts eures,null« jeruitus iucundior dut dptior quum proprid, non co-quus condimcntd,non puer mcnfdm,non anagnoßa thecam [criptoriamfCalamum^i tibi uptius purdbit, H qudin

«4 Dl VTIL. GENERAL. CAPI.

^uam tuipfe.deßdilt;econfuetudoficit,uf aliénaferui-tia nobis blandirêtur.Olim mirabar, quad pater meuf multafacereßbiatque parare confueuerat,qu£aliji .famulis parare folent : at nunc deßno mirariidgeniK officij nonnunquam expertus, nee ob fegnition inter--pono id inunus,ßed quoniä interim aliquid melius ago, lcgo,ß:ribo,meditor : nunquam dumuefles induo aut exno,pdßßis iuuari ab aliquo familiariu, prteterquant in educendis caligis,quod iamßeneßcenti id mihi opero ßumnimisuideatur.itautalijs inßruire minus iucuih dumßrßanfiterit minusq^ liberale, praiterquam pue-ris’.ßc nuHiiis ßcruitus adeo grata e::r accommodate, quamquteanobißnetexhibeturefßcpotefl. .

km uero çr in aduerßs illud emolumentum eß tiotf contemnendum,quod morte facile contemninuis,quoi Ule ctiam dicebat:

Rebus in aduerßs facile eß contemnere uitam.

Et rurfus 'Boethius ;

lÄars hominum ßlix qu£ fc nec dulcibus annis ïnuehitiCt' moeßis faipe uocata uenit.

Et quäti eß hoc,quod omnes beatos torquet,cunt^ alios uidcamiis ßlices,nos contra miferos, nónne Demonadlis apudLucianum Samofathenfem fuccur-rit f quod km Uh moleße ca bona breuißnt exuMth qiiä nos late arumnas atq; miferiaslQuid igitur,dam-nabimiis ne ea cataplafmata qua, quduis moleßaßnt, acerbißimum tarnen liolorem leniutauttoUuntlQÿ.»^ ßctiaiü

ÏX ADVERSIS, lib. 1. tij p Cl ïdtn tUud adiecerimttt, guod hj’c noflra fclicitds no tÀm IIIrcbivs ipßs rcpofitd cfl^qudm iti ipfw'! anitni no ßri mcfurd dtlt;j; iicfttmdtione,fdcilè fieri poterit, ut bex tiorfit homo in non ddinodum aduerfis qudm in fccuti dis.ddmodum dducrfd dixi excipiendd, guod (juiegrd^ uiordfunt morte ipp,mortë dcerbiorem eff'iciunt:ue~ lut cdfits Comitis VgoHni Pifdni,qui in turre cum epud-tuorfilijsfitmcencétutefi. Hjnc cdldmitdtem Icnifii mortem dut mortis exlfieädtionan,quifi(niisfit ne di-xerit.SedrefolutiOjinuiiid podded,niendicitds, c£ci-t4î,mort{S expeól4tionem, Cy tHtns Cttdm dolorem le-nirepofiunt. Qjtinimôuidi perculfosfubitdmdiorii partis bonorum umiJ^ionejmortem prtcoptdfie. Vt ergo dnimut nofter pdtientid, moderuttone, prudentù, tidturdq; res dduerfids metitur : itd mdgiids dUt pdrudt efficit miferids. tndicio eft quod multi mdgnis in cdld-miutibu; bedti\ut Soerdtes nbsp;nbsp;Ariftides, plures in ra

pid radximd bonorum miferi non folum fiierunt, dut d fdpientibus tdles hdbiti,fed etidm communt oinniii con fenfuiuelut Tberdmenes,Ntci.M, uterq^ Diongt;JiiM, çy dpud Romdiios M.Crdjfiis dc pleriq^^qui uitdin tjirdii-ntcdm etidin fi intrd proprtos peiidtrs/xercuerunt. Sedutddrnnrcdedm,nonfecusdc multis cocujpidm iótibu^,fdcilècdditilexdrbos,quie|ïrmitcr folo inbd;-rebdt,mdximo cum Jlrepitu etidm fidngif.fic qui cdld-mitdtibus tdin dJJucucrunt,monnM mortem prunt.

Ep etidm peeuhdre ^uodddtn commodum in dducr H % nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;)l5,

ttg DE VTIL GENERAL CAPL Jis,ciuodfub grnrraliratione continetur : uelut morii tmperatum efficiant,iniurLe {)rudentem,ino[gt;ia (um,iiiimidtilt;ecMtumcr impigrum ,exilium folef' trm,infitmia contincntem,career patientem, atq; h^^• iufinodi talia omnia dum uitare conamur mallt;i,itd colt trarias hii cdufis[ex quibui obortafuntcdlamiutfb nut adhucßuentur uirtutcs,nos ipfos retrahimut. ttirtutesetiamconamur uitijs opponere,tametß i^ non contrari£ fint:fed uelut ceruus pedes er cruraß-giendo exercet,faltumqi ac curfwm meditatur, quant-nis repugnare non'audeat infequentibus,hoctanteit ipfo imminens periculum conatur euadere. Solent au-tem aduerfa dum hominem excitant, uires iÜius intnt-dere,ac excitare animi egregias dotes:tamen uero homo quafi cumßrtuna luilaturus,omnia quibus ualet, animi,corporis,ac firtuna bona in fe coUigit, illis uti-tur qu£ iam obfolefcebant abufu. Qu,£ enim bona ha-bemus quibufq^ non utimur, acfi non haberemus nobis funt.Velut ergo Philofophi dicunt,ut exiguumfii-gus extranorum hyeme,pr£cipuè in pueris, uires co-gendo caloris,eorum robur adaugef.ita leuia aduerfi non parum profuntfemper hojmni pr£/lanti, medio-cria etiam f£pè,nonnunquam etiam magna: fed id fir-re pofiim,experiri nolim. Condifeit petulans mifereri aflii£iorum,fuperbus non cotemnere calamitofos, ubi inpatriaßerisnojfemereexules. Quoduero hacin taufamaximum frnnèeamp;,quanant arte melius,fad-

IX ADVERSIS, ! LIB. t «7 tiuj dut certius difces cognofcere amicos ab adulatori-fcuîfproboj dfc improbisi grato$ ab ingratis i inimicos ab lt;einulis atq; inuidis?offîciofos 4 petulantibus? )î in calamitatm aliquam incideris {nam ainicus prf-flofubuenit, adulator ftatim fe fubducit, aut etiam tibi infultat. Eft er aliud genus, cjuod gloriatur tibi pritdixilfe,inimici uerô gaudent, er lt;}uo magis urge-. ris,eo acrius te pronunt, timentes adhuc ne refurgat. At amuli tnuidiq; ubi in calamitatem incideris,te tibi relinlt;juunt,folum obiicientes,h£ctibi qu£ iUi iamdi» expeàauerant,merità accidiffè. Grati uero bominej in quos iam beneßda contuleris,accurrunt,omni^ au xiliorum genere te iuMurc conantur : ingrati quafite nunquamè facie noui{fent,fenfimfefubducunt,cr pudorc pfreiti, quod prlt;e/cntcs non iuucnt,cr tifncufrt ne pctf ntc te auxilium,opes esquot; pccwm’dc cxponcrc c9 jlt;tntMr,((ut in diferimen falutemfuam uocare.officio-• fl fe ojferunt, leuibusq^ in caufis ac communibus etiant nonrogati,operamprlt;eflant:petulantesauteirrident. Dcniq; improbt qtwuis ex pdrtc urgent,occafionemc^ ««rripiuntjUt incommode tuo remfuam nugcant. Pro-fcoî autem miferet calamitatis tuo:. An httc tanta tot^ fcire,exigui rcj preeij eftlAedcpol dixerim,ß cui cala-mitates non contigerint, praftare bomini ut ea adefje fingat,ne tarnnecelfarijsrebusactSpulcbris careat. Quid cnim qu£fo pulcbriuj in uita homini,aut dcconi moduriw contingcrc potcjl,^U4m ut bonosimulit, H 3 ingrdtot

tl» .DE VTIE. GENERAL. CAPI.

ingrdtos À.gratii,officiofos dpctulantibus, amices ak adulatoribus,inimicos ab tcmulis dignofccre qucati Ef , tarnen ha:c omnia koe unofcilicet euciitu alicuitts çald tttitatis aut miferi£ cafu certo cognofcuntur, nee alio folertia:genere,ncq^ alia uia dignofci pojfunt: namf uüa aha uia ejjèt‘,certè principes quorum tanta eft p» teftM,tot oculi,tot aures, tantumq^ hoe fua intcreft, ii^ agnofccrent: at tantum abe^,uth£cilli norint,utilt;i dies ab eis decipianlur,nec uÜi minus hoe nofcerc con' f^icidtur. «0« absre,nam hoe tantum bonum cuiit pr^Ret ipfti calamitas,ab co maximeexiftimandu»^ eft cos abeffe,qui habcantur beatiftimi, quales priitd-pes ab omnibus,licet, ut dixi falfo,cenfcntur. Sed amp;nbsp;amafijsCfi quid ctiam talium cura ad hatte traâatio' nemff)eéiat)eadcm eit ratio dignefeendi ueros ftâosq: amoresiunde pulchre apud Lucianum Comicosq;ftl^■^ giturmerctrixamatorcdefcrcre,cum primueuin ftt' tuna pecunitcij^ deferuiffent. At quanti eft amari I pto f quo mori mahsAtaq; çy ex affeilibus Hierum erga te^ tpftim,çj proprijs ctiam iüorum eum neceffarijs ac cf teris homiiubus facile eft deprehendcre,quo quifqi nbsp;nbsp;nbsp;’

moincalamitatccrga te fit,

tUud quoq^ accedit in inßrtunijs,utfiuequis perft' rat,ftue icgrèfrrat,famamfibi nonparuam conciliett fed ca ft ßrtiter,fi prudcnter,ctiamgloriam,uclut ibe ramenes. Sed Socrates ipfo mortis gencregloriO' ftor,qu4 tota artteapcraiHa uitaßit.. Scncca atq^ Otte

Impcratet,

'ÏX ADVÎHSIS. tlR. 1.

ïmperdtor/uw uitam turpißimämgelJcrintJpfd mor te (ju£ in Senecrf ^uodßrtiter tuliffe filt;m Htdcdfur, in Gttone ^uod pulcherrimd,honeSiißinM et uoluntdrid, fùmt,uitd omnis d. dedecore redemptJ cft. Sic crucid-’tuf fenii Afdrubdlis,zr tarmentd EpicbdriSjCT cdpti-«itrfîDiogcnùjCr Iri pdupcrtiW,lt;lt;tqucaIù bwiMjinodt innuincrit^qMibiK plenifunt libri excntplis,multorum nomtrtrf dd pofteritdtctn deuoluertint,quorum rfitonnt «tïit trters,morfs frdüi,ttdtdles humilesßiere : hdc du-tem inßgni cdldmitdte nonfolnm ipß,ßd çr pdrcntei cr pojleri fddi funt inpgnes. Accedit ultimo loco ex~ CifLonitdtuin dduëtu nwxinmnt omnium commodum, fcilicctßlicitdf ipfu.quod ^udliter ßdt ut docedm, dl-tiui repetendu eft initium.Tcelicitdtem igitur primum deßnire oportet,ed igitur eß,plcnd perccptio uoluptd tis ex pojßeßione bonorum. Bjße enim in genere uolu-pt4ti5 hdud dubium effè pote)l:(}udndoquidemßlicitdt ßtcjUteddmuoluptdfdcdeleüdtio.neq; quifqudtn tdm UTOens ejlj^ui litpides dtq; dlid uoluptdtii expertid,ßli cej ejje dicere duJit.Nec omnino ßquis dormidt,ßi quit dttonitufßt,etid quod dfßudt bonis ipßs,ßlix did po-teß:necß fecundum uirtutem moeren J, dut inuitm perdgutj/èlixrurpMrfppcnurimcrctur. Atq; biecipfc Ariftotelesconßtetur,tiim in mugnis morulibusjtum in bis qu£ dd Eudemumßcripßt.'Diis Mtemßrfdnßli^ citits congruere poiejl, fed hoc prorjiw extru pr£fen-tem iruftutionem eft. Igiiur in quudum uoiuptute er

H 4 in

no DE VriL. GENERAL. CARL

incognitioneßtdeftomnino filidtiit. Quodfifummu honumhominifilicitdf eft,dtq;inipfd cognitione con fiitutum,ccrtè non in trifti/ed iucundd fitum ejje opor tet.'E.fiergo ßlicitds in uoluptdte,dt uolupfM ctunt tmimalibui proprid eîi:,fiiicitdi autem non.cum igùuf ßt homini proprid,in co quod homini proprium cftt ttcccjjdrioßtd crû, hoc autem proculdubio ratio atlt;f opuf illiui eR,in Ulis igitur operatione, non in ipßi fo^ laßUcitatem conilitutam eße neceße efl. Qjiid igitur aliud eßfilicitds quä perccptio, h.ec enim rationis eä Opus proprium,non uoluptdtis?plcnam ante eße opor tet,nam maximum opus eß,atq- corum qu£ homini co tingere poßitnt eminentißimaßlicitas, quare nbsp;nbsp;à ple

na perceptione oriri iam neceßarium eß. Plend igitur non erit perceptio uoluptatis,primum ß leuis ßt,tttß Jmis percipiat uoluptdtem,quod aßem lucrificerit,aut timpura ßtiquicnam enim erit plena uoluptas eins, qui ex morte filij autßatris quem unicè dilexerit, htC' reditate ditatusßUcum maiorßt ex luilu dolor, quam ex opum incremento uoluptas. Sed nec ß non tuta ßt, plena eßepoteü hxc perciqgt;tio uoluptatis, multoq^ mi nusß nonßtfecurd,namßfecura noeß cum metu eß, at quomodo cum metu plena perccptio uoluptatis ejß poterit,oportet igitur ut plena ßt,utetiam magnaßt, pura,tutd dt^ fecura. Ex bonoru poßeßione,ne quen quam ex ludo,aut c£dibus,aut fi(rtis,uencßcijs ßlicctlt eßi dicamtu.Porrö quae nam fmt bona hec, dcclarare oportet.

ÏX ADVERSIS, tIB. I.' nbsp;nbsp;«»

«portrt. Prirtdpio enim oftenfum e{l, ea. princifidliter rßc trid,uirtutcm,fdpientidm CT fobolem,cr quæcun--^ue dd htec contpdrandd dut retinendd, dut dptc com^ )itodeq;’excrcendd fdciunt,necexoppoßto gctwredli quorum ex principdlibiafüerint-.ueluti opes non ini» /ièpdrtte,dtnici,fdnitdf,cteterdq; buiufmodi. Conftdt »»■goßlicitdtem,utdixi,^eperceptionem uoluptdtis plendm ex bononitn pojjeßione. Et cjuod ut plendßt, ^tuorßtntneceßfdrid. Vt ergo melius rem dffè^ud^ »tur,quierendum eJi, dn ctedes, poßeßio uirginis, dut pueri dmdti,dut dlien£ uxoris,ubi ex his plcnd perci~ pidtur uoluptds,ßlicitdtis pdrtes eße poßint {dut cum ipfdßlicitdte conßflere ! Neque uerô perperdm htec ffidtuor expofuitnus exempld, neque duplicem de bis ^utßionem,tdmetß quæddm ßxdd uidedntur, immifce ^■qudndoquidemexhdrum quafliontvm dijjàlutione prrßifdßlicitdtis cognitio emergdt. Ergo de c£de, cü f^onßtopus fecundumuirtutem,non potefl ejjèopue filicitdtis,niß qudtenus eos odcideremus, qui ßliorwm inßdidrentur:ßc enim dd filicitdtem hiec c^edes ,ß feliqud non deßnt,pertinere poteß.Qudre etid ß quos pdtridihofles.ndmhietidinßliorum uiti dc libertdti *duerfdntur.Tutiusuer(gt;hlt;ecdd ßlicitdtem pertinere poterunt dici,ß uelfacrdmento publico dddili, uel iu^-^icismdnddtoßdnt.tuncenim prorfus operd erunt dd ßlicitdtem pertinentid.Cædes ergo hominum dliqudti Opus fiUx eße poteü.'aliqudndo imo plerunq^ frlici

H I tdtem

lïî DI VriL. GENUAL. CAPI.

Memim^eâitiCumfît opta guod uirtuti adurrfatur, utßob proprias inimicitias illos occidcris, tune enit» camopuifit guod uirtuti aduerfatur ,plcnant perce-ptioncin uoluptatis non habehis ex pojjeßione bonorum. Ex uirginis autem polfeßione/i nihil aliud ob-fiet aut dcßciat,cum ad generationcfobolis pertineat, ßlicitatii opus hoc effe dicanus.At alien£ uxoris cum ieges omnes adultéras abominentur ,ßcriptumq;ßt no }nceel:aberis,ea tier à poßeßio ad generationcm prolix faciat,mixtamefßeoperationcm confiât ex uirtute dc uitio,quare partim adßlicitatem,partim ad inßlicitd tem pertinebit.Çiu,£ eoim aduerßantur partibus defft-nitionis principalibus,atqi h£c ßunt uoluptas er bonu ad infilicitatem pertinent: rcliqua autem ut perceptio plena,poßßeßio, neutra ßunt nbsp;nbsp;quaß in doibrina.ttaq;

apparct poßßßioncm amati pueri, quod ncq^ßecudims U(rtutemßt,quippeab omnibus legibus uituperatur, et generationißliorum aduerfatur, ad infilicitatem fo Ium pertinere. Horum igitur quatuor poßeßio unim ad puram filicitatem pertinet uirginisßquidem: und ad pura infilicitatem fcilicet pueri : alia mixta eft alie-n£ uxoris:alia modo ad puram filicitatc,modo ad infi licitatcm,fcilicctperpetratio c£dishuman£. Vtru ue-ro qu£ ad infilicitatem pertinent prohibeant hominit filicitatem ? nam uidetur quod homini iam habentifi-lios,non obßt amarc pucrum ? quoniam iam filioritm procreatione non indigetlSed hoc tarne prohibet opti mani

EX ADVERSIS, LIB. 1. nj tnam cducdtionem,z^ db dinoreprolii dißutigit,ciuani ob cdufdtn fold Ariftotcles uituperdri inhisuerbisz IVCC/^M 'OjeÂôfiKifKiriyTHpn^àsTOVS aygii-Äj TioiftJ-tçs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sedmore Cretenßum er dlteriitt

legisldtons fentcntidm recitdt,non probdt. Ergo „o» poteß guod uirtuti dduerfatur,etid ß homo feciK opti^ niè uiudt,cumßlicitdte conßßere : fedfoltm ed qug li~ eet non ßnt ßlicitdtn pdrtes dut operd,notdmen cum uitio funt coniunitd-.uelut lufiaer uendtio dc Utes,ma db uoluptdtem dut bonum non impedidnt Sed dn délia nes lt;ju£ uirtuti dduerfdntur,rdro tdmenßunt,impedi-•■f poßintßlicitdtemlcerte non : niß ddmodumgrduei fmt,ut (judrum memorid uel exemplum dutnoxddiu duret.namut ex runs délionibus honefldm dc plendm pdrientibus uoluptdtan noßt homoßlix,ni hie in Ion gum tempus memoria uel exemplo, uel fdéli natura extendantur,uelutinco^ui liberande pdtrie cdufd^ morti fe expofuit, prêter jfem dutcmeuaßt,utreß-runt de Horatio Coclite,erdeMutio Sceuola, ita non par ell tàm facile continuatam multis operibus atque ßndatam ßlicitatem eruere.

His uißs ad principale propoßtum reuertor.ßierdt dutem id,no poffè citra fenfum calamitatum hominent eßeßlicem,nämßßlicitds eße citra fecuritatem no po tell,non poteß aut'em homo fecurus eße, quin relaba^ tur ex gratia in odium'ex diuitijs in paupertatem, ex fanitate in morbumfCXgloria in cotcmptum,ex quiete intur^

n DE VTIL, GENERAL CAPI.

in turbdtionem,ex Idude in uituperationem, non pote rit ergo homo ejjè filix, tuft eo fit animo ab experieit^ tia confinnatui,qnod lt;eger,pauper,eontemptiu,a« huiufinodi ßrtun£ cafibut confli{latur,non fit fiituriu infilix:fed uelut qui dormiunt,aut apud Principe figt;oit te detinentur,nec infilices fiint,cum dolorem nuÜu aut moleftiam fientiant, neeJèlices, quoniamperceptioiK uoiuptatis plena uti nequeunt,fed fiola adione prinath tur : ita hi cum ml deteriat timeant ftlicet erunt. Sed quomodo,ut rede Seneca iiiquit,poterunt ha:c nofice-renifiplurahorum aut aliqua faltem fieerint exper-ti.qui ergo nullam calamitatem expertus ed, omnù maiora putat quàm fitnt,etfit non maiora putet,nonta-men exidtmare potedfe tuneftlicemfitturu ; atfihat non exidimet,fed miferum futurum fe effie figt;eret,nón' ne iam ipfo timoré infilix cd ! Quß enim quife aut fi‘ tios ftatim morituros efje credat,non fit iam infilix lat ft paupertatem ©“ odium principe, er Utem çy exi^ Hum, er inimieitiat er morbum taliaeffeexiflimet, ^aliafuntmorsatq;orbit4(,qu£nam rogo erithac filicitoflimo potiuf perpetuo mifer erit. Conflans igi' turfintentiaerit,neminem prorfuspofji effe filicent, qui perpetuo omnis calamitatisfuerit expert. Calami^ tatumigiturqu£firri pofiint,euentus ad filicitate» neceffariusefl.Ob idDemetrij Philofophiapud Sene-cam laudabile didum illud admiror : liihil mihi uide-tur infilicius,eo cui nihil unquam euenit aduerfi : nott

lieuit

quot;bx ADYBRSIS, lib. T. «ƒ

Ccuit enim iHi fe experiri qualii futurut effètjï quid ei non ex uoto contigerit? nee Di/ßrtuna^ dignum dijit dicarunt quem experirentur,fed tjnquammollem çy tneruem indignum^ eu quo contenderent,omiferunt. Adijeiebdt eonqueri de Dqs,quod non iRum præmone rent de his,qu^ iHi mala efjent ftiluri : nam ultro eum omnid fubituriim,ne inuitui edfufeepijje uideretur^ neq; enim uRum elfe edldmitdtis genui,quod ßrtes dli-quißonte nonfubierint:orbitdtem,pdupertdtem, edr ceres,exilium,mortem,eieeitdtem,iRos quißißent re-(itdbdt. life igjfKr unieeim qu^e eommemorduimut, tmolumëtd pr^cipud funt,qu£ cdldmitdtes omnes con ßquigenerdliter folent:qudnqudm et multd dlid.Vnde hominibut initia incremêtorumfelicitdtis glorid^qudt ttidm nuindt dd pofteros,iueundd ßjcs dtq^ expeädtio, Kutdtio morum,uirtutif dmorfdpientid, commiferd-Iio uulgifenfitsßlicitdtii et commodorum. Omitto d» lem nunc edyqu£ ex legibut perfidemfuprd fide pro~ mittuntur,uitd ieternd,glorid perpetud ,fedes fupre-m£,fuduitds incompdrdbilKfecuritdf bedtitdtis, diuo-rum confuetudoßubdr immenfum: quie quamuis ntdg-nd ex pdrte honeiloi Pbilofophos fentire non folunt Chriilidnos decedt,quid tdmen defotii bumdnii rebut, dtq^ bis qute oculis ipfis fubidcent, dgere propofui,dd dlidm trdildtionë ErnnitafeiJicet relegdbutur. Hunc uero nonfolum, quomodo qua diëld funt eo iRis pro-iedntjddntonuilfefufificidtfeirdtionemgenerdlëirih-dere

tiö DE VTIL, GENERAL, CAPI,

dere oportet,quomodo turn hjei tkinßnguldcommO''^ da,cx ßngulis incommodis trab ere fciamus. Triplex enim eß koe quad propoßtimuf generaliter, utilitatê docere exaduerfts cdpcre.Primumutex omnibus in-com)nodis,qult;eddm commodd eltgere doceamus. Ter-tium ut exßnguUs incommodisgenerdli rdtione cont-inodd quonam pdâ-o elicere licedt^trademus. Porrö primum cum idln docucrimus,etidm indiuifum nidnet, at reliqud iuxtd diuißonem priorem dgendorum, circa liicommoddßmt dißinguenda. Tuit dutem kite, ut primtim toüere aduerfa neeuenirent, conaremur, aut iHorum dduentum declinaremus,dut euenientid minue remus.Secundumut£quo animo iüa ferre dißeremus, tionfolum philofophia; praiceptis ddiuti, fed etiam eX lp fa re petitis auxilijs. Tertium ut ex ipßs malis fubtrdhercmus,exemplo durißeum ittorumqtiidU rißdtnas curdnt ,cx ncgleéio enim puluere dc ctxno, tnetdlld pr£tiofd cruunt.Porrö quia et horum, qu.egt tierdliter propoßtd funt,no Icuis pars eü abfoluta, äi ea qu£ reßant tranfeamus.Duorum dutem in bis gene raliter pr£ceptorum memores fiinus, dlterius quideiti Cduo enim funtqu£ facienda proponuntur principit-liter,fcilicet utprobibeamus nc eueniant ,çyutcx bit qu£ euenerint utilitatem decerpamus) ut incumbenti-bus prompte occurramus,qu£dam enim funt in qui-busß dißerdtur,reliqua auxilia parum aut nihil prO' ßnt. Itaqueuclut excubitorcs tiigilare perpétua nos aporteif

EX ADVERSIS, LIB., L 1*7 •portet,Gr ill omtiein occaßonein intentas eße,exempla uetMtorum,ducupum,pifcdtorum, Itißorum dt(}uc Kilitum:uitdeiiinthlt;ecnoflranil aliud quant milttia rß.ob id ergo diuino fauore prteter c£tera, in huiuf-inodiprouidentiaindige)nus,nenos Panicus iUe torpor occupet.Çiuamobrnn Romani iUi numini,fub c» nomine,in arduis nbsp;nbsp;rerum ingruentium initiß facriß

cabant.Alterius ut auxilia ex coniunäis at^pmilibus fumantur, ut in feruitutc ex obfequio, quod nbsp;nbsp;canes

quamuis belua: norunt: Incarcéré ab aßiduitateflu-idiorum zx operu:In paupertate ab induRria: In inimi citijs à uirtute,fui/pßus cognitione,amicisqi parandis.

Initium ergo facientes ab aduerßtrum ne nobis cue niant impcdimcnto,atq; id turn aliud ell quant iUa dc-clinare.Sedcumcalamitatum quidam non recipiant increinentu,ut luiltus,qu£damferô ut cotemptus, alia rare) ut exilium,qu£dä celeritcr ut ir£ principu, qu£-. dam uario modo ut carceris acerbitas. Vbi increincnti nullum cH periculu,ßuflra ne augcatur cura adhibebt mus.Sed etß cclcriterßifccpturu eß incrementu malie, automnino celcrrimè occurrendu,aut uix prohibere iUud poterimus.Qj(£ uero incertos habet exitus no ft die probibetur^plurimu tatnen potell prudetiaAn his aut qu£fero aut raro ai'lt;i,Liicur, no poteßß id accidat ut augeantur,homo culpa aacarc. Generaliter autc in-omnibus tantii rclinquiturauxilif, quantu temporis, uirium,prudcnti£ atq^ diligcnti£,tùm libertatis nobis reliiiunt

tl» DE VTIL. GENERAL. CAPL

rdi£lum Ht Quamobrc infamia,cotemptus,exiliittlft ftcilitu toUuntur dut leniuntur^quhn ira principunft cdrccr dut morbut. tn horum enim uno celer increme» tum eSt mdli cr potens cdufd, in dito Ubertdte J^olid-mur,in reliquo incertd eil medendi uidtet/i certd ftt nd turd morborum,i nobis certu/m tdmeit tempus oppri-mcndi requirit. 'E.t interim qudntwmuis nitdris dete^ riorem,no pdrum potius quim meliorem efficids coU' ditioiian. Diuerfic etidin funthominumconditiones, crcdldmitdtumetidmeiuldem generis diuerfx mdg-nitudinestzr utpepè diélum eil,plurimiim in hisßrttt lid poteil tiun in omnibus alijs. Defcendere duteitt^ fummisgeneribus dd j^ecies ßrfdnfdcile fiterif.dd fin-guldtdmen exempld pcrdrduumdc longions trdild' tionisopuselj'et.'tieq^ uero ob hds t^ multipliéesnti lorum. Gr hominum, et temporum dtq^ occdßonum do lilrinds, reguLtm qudnddin generalem conüituere lico hit.üdm quidamfortiter dc celeriter occurrendo ettf-jiientibus caldmitdtibus,dlij ßgiendo, quiefcendo dlijgt; dlij leniter declindndoyßnem bonum confeeuti funt. W venti funt gt quiddm in fingulis horum leniendi cabt' mitdtemgeneribus qui male periere,quißrfdn cont^ Mutdtd rdtioneferudti effent. Vdbius ïgt;\dximus impo-tumAnnibdlis eludendo,rem Romandm tutatits ejliSci pio contraßrtiter occurrendo liberauit gt duxit. Ht comutdtd rdtione beüandi ambo perijfßnt : neq^ eniiit fabius par erat efficadae Annibdlis : nee Scipio ft rem produxi/ßi)

IX AdVERSIS, lib. L pro3uxijJet,occaßonibiK quibui per ccleritatem ufut eft impiiratos opprimcndo,frctui fidjjèt.ïiobis patten tiacreonRantia famma maximum attulit auxilium, plurtbtif cum impedimentis modica potèntia, magno ftudiorumapparatUjdMuma incolumitate : itaij;fa~ ilum ejl ut mimici diuturnitate temporis magna ex parte extinâißrtt,cr nbsp;nbsp;nbsp;m/ frint mw/w in re literaria,

fmul perficerim.Alij,qui potentia polieret,nee habe-ret tot lt;emulos,nee ntß in uno gencre aliquid elabora-tum/iiiß'et,hacproeraftinatio inutilis /uijjet: quodß ietiam cum hoc in ipfa iuuenta obijß'et,ualde damnofa, Quamobrem CatuÜiis,Tibullus,l4icanus,Perßus, glo riain qua nunc etiam florent conferiptis libris, ex cele ritateßbi arripuerunt. Hi/t maturitatem £tatis me£ aut etiam Horatij uel VirgUij expelt;aajfent,iam de illis td did poterat :

Omncî illachrymabiles

——urgentur,ignotiq; longa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iqoÜe.

At nos contra,ß quamprimum conatus noflros ade re tanqiiam immaturosßettis properaßemus,quid fii-turam erattquandoquidcm multi etiam cum hac expe fiationeineimportunitatisaceufent icfrtè non fo'um eainuanumedidißemusjfedcr bis qua po^nodurn fnjjemusmaturiore coßlio,c^maiorecum diligentia ac labore edituri,uiam pradt(ßjßmiisadgloriä,ß qua efl,ßtit,ei'itiie confequcndam.liaq;nÖ una iiidetur ho-ramoiKtiim ralio/t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dixi,ea uiu cft.Conan

1

ditm

DE VTIL. GENERAL, CAPL

dum cft ergo ut rem ipfam per generalid capita di/i^ guamui:iudicium quo infingulii,oninibtis coniunótif, 'i Utt debetnui,unicuiq; pro occafione relinquente5,prdc ‘ fcrtim quid multa fint,uelut etiam alijs in artibiis,qu£ fcribinequednt,^-tarnen ad reilè deliberandum funt ualdcneceffaria.lgiturprimumcum inferiorem te itt caufa etannii effe animaduertlsjlultè egerisft eodetn pugnxgencre decertare uoluerii,ut contraßfuperioV fis alieno. lUe eruditior te ell,tu amicoru fauore pug- ' tiabtsiilleexperientianotior, tu difiiutando ilium ag-gredierisitlle te itidicio GT opibiis oppugnat,tu amici-tiam principum oppones.ltafacutfcmper imparibrif aim fuperiore,paribuscum inferioredecertes. Si uim* ille intentât,ad fenatum ad iudicem,ad communesanii cos rem trabe. Si litem,ad iudicem qui componere ue-lit,ad a:qt(itatem,dd potentium amicitias,ad uim refii-giesnnulta enim inrc folcnt,quj: tarnen iniufta funt,ob tineri,ut in probationum defiüu. Similiter eos qui op piignare te aggrediuntur,qui qualesq^ fint confydera. Si enim pluresfint,tempus trahendo ittorum coniuiu-ilionem dißip.ebis, uniis moritur, alium cocpti negocif pa'nitet,alius fegniorredditurad oppugnandum,cogi tur aims alü abire,alium dctinent propriæ res, alq in inimicitias deueniunt inter fe, quidam exorantur ab amicis,alios pudctfaéli cum qiiictüte effe animaduer-terinf.tit interim focios tibi afcifces, caufe honcfiatent doccbis,feres inter illos difcordiä,I{arö cuenietutcun

éfando

EX ADVERSIS, L!B. 1. tjt Hatkh dduerflii plures feorfum infiriniores,ut fupe-rior non euddM.Vnum e]t ncemplum Trot#, 4 multn regibui in unum conjj)iriintibuf rxpKgnjt# diuturna bcllo,eorum in quibin nibil plures contra unum pro/i cerintprotrctéia expeditione mille,in quibus rtiäfuc~ cubuerint multd. Ef nt' longius pctatur 4 Chrijtianis aducrfusTurcarum prtncipcin,quoties conß)irjtione multorum principum zj' populorum infduilè dimicit turn eßtnunquam uerô quicquMi infignr tametfl pro^ pcTMtibuf diüum.Ciuid maius aut adminbüius cxpf-ditioneillabcllifdcrifqu£ tarnen incommodamulta, jruilum exiguum pcpcrit.Cum ïtalia aducrfus populi Kqmanu beÙo Rdlico conßtirajjct gitdinuij Jlmilibus armis, ducibus egregijs, potcntia longè maiore,quid, 4dH»n efl^ltaqi aduerfus inultos et furore percitos cun âando,uelut alter Fabius,rcftitues rem. Eddon rdho eft in ira principis,in qua latere, quiefeere, tutius eft ^Hdtn ucl rationem innocentite ojlendere,uel etiam ex «rare. Frimi animi motus non in hominum poteftate funt:at quicquid fanciuit princeps pro lege habetur^ etß etiam aberrauit,pudet magis pccnitere quàm rrrd rr,qKdw infontes pleâtere. Exemplum cape ab obliga tis uulneribus,qu£ p repente dctegcre «dis, prêter id quod ingentem cxcitabis dolorem,etiam carnem lace-rabis.Si fenfim fubducas glutten,tuto id facies erfme, dolore. Tempus omnia dijfoluit, z}- «t mdturdiidM/n «Jlingrdtid princip«niddeoi!t!noddjîfci pdrundd,; it4 11 in irx

t»ji DE VTIL. GENERAL. CAPI.

in ira fuflinendum ac tardandum.Pleri^homina ca* tffsimmitdntur^quijùgicntes infequuntur ,in contra fc ucntcntes irriiunt,ut paruideatur periculu in utro^ ^ue,in quiefcentes neutram agunt,fed quidam blandb nnturfouiores admirantur c:r quiefeunt etiam ipft-At quie/cere ubi df magna principefu/^itione aga^ tur,aut cum uchementer iratus, omnino periculofunt ejhln magiftratibus tutius efl ( quanquam ut dixi nec pro illorum natura,nec poteflate,nec calumniæ gene-re ac magnitudine ratio general^flatui poteR)cSquie ! fcerc. linitare nauigantes ( flquidem noflra uita efl na-uigatio omnibus,pluribus etiam naufragium ) hi cuM feuiuntuenti,cum mareflruet,anchormdemittunt, cum placidumeflatq- tranquiUum,uela expandut.Hif qui fl primis rerum perturbationibus flatim obijeiut, etiamfl quandoq^neceflitaicogatidfacere,multain-' commoda adfunt. Vrimuin non inteüedla re te obijcis, ubi ab alijs irridcris,ab alqs reprehenderis. Deinde e-tiamflremintcllexeris,imparatuscofllio atc^ opibuf contra paratiflimos utro^^ modo tendis.Sed fac ut paratas tu quod uixfleri potefl,primum iHum int-petuin,illam alacritatem cogeris excipere,flu inimico rum flu alterius calamitatis. Qjtod fl iniinici flint,illorum conflirationem dum répugnas, conflrmas. M«fri enim male aceepti quamuis iuflè id contigerit,accepta mala uleiflei uolentes iliis adiunguntur,qui flecus illoS fiiifll nt deflerturi.nam flaipè aeeidit ut ab inimieis in fl , cietatent

ÎX ADVEISIS, LIB. 1. ij» eietätemfdlßs perfudßonibus pnt aUe£li, qu4i cum illi iiitellcxmtit,nS folum am eis eljè uolunt,fedfrequeii ter ex amie LS hoßes ipßs fiunt.Quicutuj; ßiperare illiquid uultß(pcnorcm ße pr^eßarc oportet.i^od ß fo-lus aduer/us plures pugnure cogitur,uel iOos dißungt n- oportet, uel alios ßbi focios adiugere, uel quod opti mum eß utrunq; efficere. Memineris etiam quod qui ex hoßibus tibi iungitur,modo fideliter id agatur,duo rum uicem imo etiam plurium gerit: primu quod unus tibi adiungitur/ecundum quod uiuis ab hoflibus deficit, tertiumquodanimumillis adimit,quartum quod perituseß negotii,ultimum,qaód omnibus maius eü, etiam confiltj hoßium.Quamobrem procurandum eà diligenter ( modo id tutô poßit ) ut altquis ex hollibus ad tuas partes accedat.Sed caue ne hoc perniciofuin tibi ßttmulti enim cum lucri tanti auidos ßiant eße ini-Kicosfuos,è fociis unum ad eos amandant, qui uel dato uel ui uel cotißlio eos perdat, atq; ea arte Romanit CannenßscladesiUataeil,defeifentibus ab Annibale (rerdolum cquitibus liumidis,Romanis uero excipieit tibus.Tutißimum uerofiterit unum è tuis amicis occul tis iUis adiungere,qui cum defcifcat et iliorum animos frangat nbsp;nbsp;conßlia reuelet.Ergo ß aduerfus potentem

tu cum pluribus alijs obuiam eos,contraria ratione id agendum maturandumq;, ne tuus lUeexercitus dilaba tur,aut cogitando ob timorem eneruetur. Bade quotp dtiirina in morbis inuenitur, in quibufdam enimßa-

I } tNK

ÏJ4. DE VTIL, GENERAL. CAPI, tim obuiäm eiindum, utß uend in peélore diß-umpii-' ti(r,ß turgCitt materia,ß uencnum f£uiat: atcontràiit t^uictisßbrtbui baud propcrandum. Jtacj^ medicoruiU opera atq; ßalertta nobii pro excmpioßt, quandoqui-dem cr hoc mederißt malis fuperuenientibut. ittui quoque femper prae oculis habere oportet,nuHam c/ß: tantam uim humanam quant tempus no ß-angat,ßoler~ tia non euitet nbsp;nbsp;cludat,occultatU) è periculo non cri-

piat.ln his igitur trtbus,potentiam, perfecutiones,tatt duam fupreinis anchoris fummam ßgt;cm euadendi,col-locare oportet. Q^uid Alßyrioriem,tÄedoru,PerßaruM, Grlt;ecorum,Romanorumpotetitiain ßegiti tanpus. Antipater et Arißoteles nónne temporis beneßeio Ak xandri minas uitauerunt? Sertorius Solertia er Viria-tus er Spartaciis, nónne diu eluferunt Romanam po-tentiamiatq; adeó ut illos ad dcjßerationem fermé re-degerint. Hanne plurcs lepores fitgiendo atq- occul-tandoße,qu4m leones aut apri pugnando uitt pcricu-hm effugiunt? Tria ergo argumenta funt uitandorum corum incommodorü,qu£ nulla uißtperari pofßefpe-ramus:T)ilatio,ßolertia ç^fùga. Verum non omnibus omnia hcc conueniunt nee ex cquo, nam dilatio omnibus neeeßaria eR,aut faite occultationi. Latuit Chri ßusfeptem annis, doneetterodes Antipatrk obi/t: o' Mithridates decern annisfmnè in fyluis,Saraq^ Colum na aliquotannis Pontifci inuifus.Piiomncs poflmodu « magnas resgefßere.Solertia que à fufpicionc libérât, temporis ‘

BX ADVERSIS, LIB. î. »jj tentporii auxilio non indiget. Inuniuer/üm fapientix plerunq; dtij; Philofophi£jiudium i ntagnts caLtmitit tibui nos uindicdCnant ut reólè Senecd dit, uita fapicn , tisddßlicitdtem eß:,uclut tcmprrdtiad fdnitatcm:ple run(p enim temperdti fanifunt, non tdmenfeinper o“ omn«. Cauendum uero ut /i uelit alio modo uiuere lt;judm uulgus,ne id publice inßituere uelle,dtgue alios iocere uideatur,hoc enim maximam folet conflare in-uidiain,dum er mores priflinos er communes dämmt re uidetur,er in populo feditionem mouere. iBud uero diligenterobferudredebetuir prudens,ut cum inter duo mala poßtusßt ,femper id eße uitandum,(}uodß acciderit reparari nequeat,eA enm konorabile, hone fiius^idctutius.

Verum,ut dixi,nonß)lum prohibere mala er uitd-re,acßrre commodius præceptis Philoß}philt;e docere in^lituimutßed etiam Icnire arte atq; indußria. Philo-fopbia enim,ß res neeeßarbe nobis ddueniunt,conßgt;lii tionem aßert^ßnßrtuito etiam auxilium. Primum igi tur iüud cogitabis,quod moriturus ßs, atq; id. certo zy breui-.undeiUudVirgilianumßib tfezentij perßona:

• , PJj£bediu(resßquadiumortdlibtitttBae{l) Viximuf. ■ ’

EtiHud:

Stdt ßid cuicfi dies,breue er irreparabile temputf , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-----omnibus eüuit^e.

m iuuentus pueritueffeiteilus iuuentuti cisniunAi

i 4- eß,

}

lig DB VTIL. GfiNÊRAL. CAPZ.

eft,in quä mors neceffario repoßtd eii:ut difFugiffc ui tam cerlè lUc appoßto pulchcrrimo epitheta reitè di^ xerit.Hoc cum memineris,cum moleßiam iüam tecum reuoIucriSyneceßitateinq; ac temporis breuitatem cott fyderaucris,nuild eft tarn graun calamitas, aut animi triüitia,cuiuf non ßatim obliuifcaris,eamq; depelhiS ex animo. Oh dices,fedßlij manebuntfratresq^i quid ad teftulte i tu ipfe moriturus es i Uli nihil fentient i tu tormentum id intollerabileperpetieris,tu nüquam re^ dibis,omnùi ilia quid ad te ? Ergo quid agam i torque^ bor ne femper hoc metu i nequaquamtfcd poftquatU hoc tanium malum negligere potes,negligas et hoc mi niisAnde uide cui ufui/itturus ft hie doloriquè ß tequo ammo perpetieru, eyr conflantisçyfipientisuirifd-mam promcreberis,^^ curfum priflin£ filicitaiis dU-gebis dtt^ implebis,non interrumpes. Cluemadmodimt de Horatio,Euluillo,Acmilio Paulo, cj' Quinfio Mdf tio'P.cge,Anaxdgora,'Xenophontc,Pericle^,M..Bibu lo,IA. Antonio Philofopho,Tiberioqi narratur. Contra alius cum è feptem ßlijs unus obijjfet,uix quarto tnenfe lugubran depofuit ueßem, ad omnem comme-morationemflenstita decern annisfenior uno uix men fefdlt;!lus,c£teris male proßiexitßlijs,ilUnihil profidt. Sedh£c ßrcndd ß non laudanda, in ceteris animunt detcctffc,neccomiferdtione,nec excufatione dignum, fed amcnti£ non leuis argumentum eit,acperfiaâi ainmi,dignusqi habendus e^t infamid gratti. Quumob

rent

IX ADVERSIS. LIB I.

rent non abs re erit tunc,ß aliter commode perfirre ne queof, moleHiarnuoluptatibia lenire.Sicapud Ver^i~ liuminaufrdgio.

quot;Vina bonuf qu^e deinde cadù onerarat Aceftet Littore Trinacrio,dederat^ abeuntibm heros. Diuidit.

Alibi etUmepulutn inter maximat curas inflruit. l^onidMprdndete(inquit)uiri hodie apud inßros cat naturiSapienter ituhi uidentur antiqui ludos inßine-ribus ad leuandam mccrorem inftituijje. unde etiam is titulus manet in codice,De fumptibus fitnerum et ludo dlete. Nihil mihi tarn proßät inmorbo illo tabifico quam alea.Nam cura uincendi potuit diu tnorari cant tri/iitiam,quam mihi ex imminentis exitij periculofitt xeram. Nec uUa in re ludwm cordato uiro conuenire pojje crediderim,quàm ad leuandas euros, quos per/èr re non queat.Quare exiftimo,iniufle obieélum Augu fio,quod bis uiélus à Sexto Pompeio nauali prælio,ludere pergeref.nam leuandarivm curarum caufa lußffe, id argumenta ejjèpoteil,quód cum maxime tuto ludere poßct,lußtabfq; omni fußjtcione duaritite aut ht xus.Neque damnauerim Principes,qui mimos, hißrio nes,aretalogosq; alant,leudddrumfollicitudinuni cau-fd,quas illi moleäißimos frruf.modo ut ipß his homun cionibus utdntur, non dbutantur, habeantq; non ha-beantur.Neqienim exhiiarareanimwmhoneßius con ficnit,qudm m doloribus atq^ trifiitia. importuné enint

I s

igS DE VTIL GENERAL CAFl

infmjs,fuperfluèinlætitid adhibentur. Eddcmciuo^ vnà etidmmdgKflatuipofpintde dlijs uoluptdtibusi uitij ßi]jgt;icione dlienis,qudles funt uendtio,pifcdtio,dU' cupium,iter,ccxnæ,pompd publicd,fcen£, reliqudqttt buiufmodi.At filios dmplcxdri,dinico5 couocdre, ntdg num dffert in cxilio in morbisq; lenimentum.Auocdre etidm dcribusjdudijs çr negotijs drduisjitibuscj; trd-ûdntüs ufq- CO ut pro dinicis depugHes,obliuionis mo-le^lidrum non Icucm dnfum probet. Itd drtc non mi-nus ijudinßrtitudinc dtq; prudentid grdues ex dniino cur£ depellifolent.Scddliosdlid folutid iuudnt’.ndiit quiddm ledlionehi^oridrum,(juiddmfdbuldrum, dlij pdngcndis uerßbus,dlij hiRoriæ ,dlii mupcd dulceiU-neq- hdrmonix inultiplicis leudntur. Qj/ibufddm lt;ediß cdndiidaurdutilioreü,dele£ldntur dlij eàypis,ftd-tuis,pi£iuris,rebusq^ pcregrinis dut monftroßs.omniii tcntanddfutitinmagnis difcriminibusdc ntdlis,quorum certd noeü medeld. Sed nihil certius,ß quem h£C furd delcadt,qudm in dgrum fe confèrre,ibienim prater dèris dc loci,qucmßrßdn intuendo Idchrymd-bdris,mutdtionem,multd dccedunt qua dnimumàmce Tore ducrterc poßßunt.Primum quidem colonoru ßm-plicitiu,uitd miferd,noud rerum jßecies,drfe dtq^ ndtu Td conßdns,ßgt;es dnni,mutdtio temporum,dtq^ in urbo ribus de herbis non mediocris Udrietdt ,ßudid deinde rußieorum in ùm leuibus rebus,er ittorü indnes ßes, CT' qudiH exilibus in negotijs repoßtds, duocure men-

teut

EX ADVERSIS. LIB. L

trm 4 triüitiiifolaü.Proximum huic eSïftudium chy-wicie iirtis,qu£ hac in parte,ut mala alia plura,merit9 locMninuenit,namqita:/j}es ueræ ob paruitatcm im-plcre atiimum cr triiiitiam dcpeOere non queunt, inanes h£,quoniam nullum fibifinem ftatuunt,efftcere

' pojfunt, licetautem minoremalo maius depellere. Et MiftHrrf rei,uit£ incolumitatis ac fam£ damna peri culaqjOuertere.Seuenim res noua aliqua fucce/]erit, quod rarißiinum efl,feu in irritu alea ceciderit, quod nuic arti perquam familiare eSl,magnum leuamcn cu-rarumaduenit:hocquidem memoria perditæ iinpen-f^e,Z:r noua /fefabricata fibü illi dulcedine inuenti, ac flgt;e in immenfum prolatata.tieq^ enim uüum genus ho minum magis fuos clientes imô femetipfos miris ac in-credibilibus Jferatif laäarefolet. Quid cum ilia enar rant,qu£ nunquam flerunt nec^ effe potucrunt, tan-pr£fentia ey fub corum manibus pofltat cum ra tiocinantur,diuidunt,numerant,diflgt;utant,certanttan qttam de ueriflimis rebus at^ experimento comper-tißimisicum errores fuos Jfonte accufanttcum emptio nesexnondum parta pecunia, fed qu£ indies minor fit aliaq-opera facienda non mediocris fumptuspro-ponunr.vidi patritium mibi familiärem, qui in luilu ùnicifilij ob has tantas/fies, ob tàm locuplctemfabu-lam potuit quàm breui amißi filij obliuifci, cum ctiam e/fetfenex. tiefcio an hominumamentiam magis ri-ieam,an auxilq potcntiam admirer; Sc 4 ut mthi uide-tifr.

»4® Dï VTIL GENERAL. CAPL

tur,nihil mcliui eS: Mt flrmiuf aut honejlim namt^ ttonibia lie immortalUate Mi)norum,(iuibu'5 in fuprt' vu die liilidniK imper4tor,C4to Vticenfis, ac Socratet ufî funt.Quprum untK ßigientem mortan retrdxitul-tér ut nccejjdridm £quo dniino,q!MmuK ïuuenis et I« f erator,pertulif.tertiu^ cum eßet Philofopbus Icthu/iti Ijcto animo expeàlauit.Sunt quibuf ada ßrtium uiro-rum atq; exempla eorum,qui Jponte mortem fubiere fatiffaciant. E quorum numero ego aliquandoßi,ciiM enim anno trigeßmo £tatif extra primam cr pauper-rimui ex tabe,ex qua pofltnodumDeo auxilio fcrua-tiu,imminentemmihi mortem expedarem,nullo alitf confilio tantum timorem atq; moerorem leuare potui, quàm aßidua ledione eorum qu£ paßißerat, qui pro Chridi lege interierunt. lAecum enim ipfe dicebd,quii edquod tätum doleai mortem naturlt;e lege tibi incum^' ientem,cum hi Jponte earn ßbi accerferinti atq^ ipß di uites crbeati,tu autem mißerrimui eyinfiiixunde' auaqßilli incolumes erant tu £gerietß etiam effiigerit nocpcriculumquamdiu uiuerepoteris abßumptusß^ bricula hacjZr purulento hoc tarn copioßo ßuto i cui uero négocia idoneufiitaq; dum mißeria ntiferia: dolo^ rem leuabam,utrunq; efßugi.Sed ad rem redeo. Alij »» grauibui uiris famitiam nouii feruitijs augent, alij aßß niim aliitßlios, atq^ in iÜK educandis atc^ infli'uendii (quadconßliumßresßamiliarisadmittat, non uitupe ro)deledantur. Sunt qui horum loco catulos,ßmiah

au«s

SI ADVERSIS, LIB. i. »4» (»« alant. Vt non mirer Auguflum,cum bane fuper~ fluam curam quorundam conj}gt;iceret,interrogaff'e,drt apud eoi gentes mulieresjilios non parerent i Qwod uero follidtosfenes aut tdia ex caufa de uitæ breuitate tnultum alleuat,e/i,fi fe alicui mortis pr^efenti pcricu-lo obijcidnt,uelut nauigationi aut belUciC expeditioni, tiam ubi euaferint maiore metu minorent pellente, er tjuaft (juod fupereR uit£ pro lucro ducentibus,obliui~ feuntur fermé eins inanis curæ. Hlt;fc igiturat^ ßmilia faecre,excogitare,ßngcre^ licet ac decet,ad rnoUten-dasanimi moleßiM,adleuandas calamitatnm curas,ti-moresq-feu iufla caufa,feu inani coceptas, modo cuut decore aeßne crimtneßant.Ex phyßeis autem bugla-fum, meliffa, bibineUa, crocus, apium, hyacinthus, fmaragdus.

Ergo ut h£c boneüè ac ßne criminefacere poßis, atci; quod difficilius eil efficaciter, didi illiuf Epicuri tnemineris, qui uult Uber ejfe, feruum fe Philofophue faciat.Neq^ uerb pr£ceptis flud^5,quie no adeo ha mines mouentjfed uita er conuerfatione ad imaginent iuHam uerèfapientis fe effingat. Cum «crö fapientis di co,non eil ut adijeiam etiam Pbilofophi : quippe uerè fapienseffenonpoteil,quietiamoptiniusuir non ßt. Hoc autem declarare hue non pertinet,fcd alibi àno~ bis cum oftenfumßt,cr longo indigeret oratione, niic utmanißHum fupponatur. Verum ut rem tarnen bre-uibus ampledar^apiens quomodo fapiens erit ,ß non beatan»

»4t DE VTIL. GENERAL. CÄPL

beatdm ßbi uitain compdrdre norit {at quomodo ub tdm bcdtdmßbi coinpdrdbit, criininibuf dtq; multiple ci fcelere inuolutu/sioinitto quad uelis ucl ßc bedtu ejße polße,quod tdmen ucrum cfjc non potcß,non iüud ßdb tmncgdbi5,ßnehii longe bedtiorem ßiturnm ? Ergo ßdpiens dutomninoprobiK erit,dut prafldtßdpienti omnino bonum et purum e/ß potiui qudinßcelerdtum dtqi improbum. Huie ergo fdpienti,qui dduerßusßrtu rue dc ndturce iniuridf tnunireße uult ,ßc ße conßrmd' bit homo,qudßßngulis diebus rdtionë uit/e,illiui diel tdnqudm puerului M.dgi{iro ßeuo redditurui ejßet. Quodß quis hoc efficidt,hominemq; optimu dliquem ßbi deligdt,quein moribuf et däionib’M ßuis pr^ßeidt, cuique cunild uelut in exomologeß re/^dt,non ßolunt dbtd ßed cogitdtd, is ßdne dduerßus imminentid mdldße prjcpdrdrcpoterit. Vilde pdtet exomologeßttn ergd ui rum undequdq^ bonum et ßdpientem, non ßolÜ ad Cbri fiidnos pertinereßed ejße ex lege ndtur£,cum quis optime ßdpientercuuiuere curduerit : neque enim dliter ^udm hoc pKeßdio db impirobd uied,d uitiorum Idpßu, dtdmmultiplicipeccddilicentidß tot erroribus quiß-qudm ße retrdhere poterit,qudm ß er pudore er metu quoddin dcreuerentid,tum etidm coßlijsßdpientis coii tinedtur. Quodßtdlem omnino inuenirenonqueds, mortui dlicuius,utpote Zenonis, dut AntiHhenis dut Clednthis,dut Pldtonis dut Socrdtis,dutßdnfli dlicuius uiridißlfindßmi iüornmquiiii ErcniQ nitdtn duxe-re,

EX'ADVEßSiS. Lis. I. «4» re,imitiindum tibi propone. Vbi uero fapientiam dde-ptut fùeris, indies,dum lt;juaß per fculdnt dfcendis,Deo propior fies.non eguidem ut quantumuis fapiens infi~ »ito interuaSo non dijles,fed uelut centrum cuiufeun^ lt;}uecircuit(juantumuis mdgni uiin quandam ac fimi-litudinem rejirt,^^ pote/idtem effingitiita /àpiês dam per caufitrum cognitionem dd fupremdm tendit,propior de utueriusdicdin fimilior lUi efificitur: Deum^ ^gnofeens dliqudnto melius,fui/pfius dutem compdrd-fione longé plus dc perßilius iüi dßimilari condbitur, ptiritdte,confldntid,contemptufèrtuitoru,cognitione multorum ex pducis dcper pducd,probitdtc, turn ue-ne erga iHum ingrdtusfit,dum cogitdt, quot poR fe ^eliqucrttmortdles,tmpuritdte,metu,fuj}gt;icionibus,ig nordntid,erroribus,inconfldntid fortunée dtq; propo-fi^i finis ignordntid,omnes uero tnquietos cf infdtidbi les,ob b£cq- omnid trifies cr plane inßlices. Quod ftfi interim fdpienti fbrtunæ bond non ddeo ddfint, no tarnen ob id infilix eritifed uelut Deus dtitequam mu» ium ordinajjet infemetipfoßlix, ut qui totusfilix fit dd opera tarnen felicitatis non prodit. Hac igitur fapi-tntid atq-confiantid, CUIUS pars patientia non parua dut contemnendaed: uelut optimus nauta tumetiam reliquis,ut diximus fèrtunæ bonis inflruHus,magnos firtune impetus nullo negotio declinabisialios elides, ddingruentanuero ualidam tempeflatem pardtustin dequaq; occurrcs,qud tandem fuperatd,filicem ac bed

144 DB VTIL. GENERAL. CAPL tam 4Kcet uitam,nec folum,ut dixi,contentus phitolb» phicd itU lt;]uiete,fed prater illam quantum par cßfa-pienti,exomnibui,naturieacßrtunlt;e commodis adc' prui : utpote ßUorum, amicorum ,fanitdtis corpori!, prudcnti^,fcientiie,ghrùe,laudis,opHm,honefl£uolu ptatis,potcnti(e longeuié^ uitiie,atq^ cteterorum fi qtut funt alia bis potiora.

Quod ß quii obijciat uulgatum ittud, îetffàSfCcVTeg iÄKio-t ß^vu(/.

Cur non hac omnia tibi,qui alios doces ? DiuinUiU quidcm eSt bona docere ac prteäare, habere autem tnultum teßimantis talia : nam cum ßrtuna parenting nobis multadenegauerit, utpote fanitatem,i fenibuS ac inßrmis iam parentibus natusßum:opes, pauperef enimerant,contempferunt^ iüarum acquißtionent, clicntelM,amicosinecefße erat uel ß(pientiie fludia hx( parare uolenti negligere:uel itla ob ßapientiam er columitatem. C^uid quod de litibus quas pater mihi re liquit,er multas er cum potentißimis uiris er inextri cabilesitJeq^uero tametß Sol generationem inhonii nibusalijsq;uiuentibusßliorum facit, ipße ßliumuit' quam progenuittat SolßUo non indiget f Sed neq; ntfS nultis qute hic adipifci docemus. Prima enim bona do cuimus eßße uirtutem/apientiam ac ßlios,c£tera prop ter b£c. Atßlios habanus,de uirtute erfapientia alijs iudiciumrelinquimus.Sednequealiorum qu£ adbfc feruandafunt necefßaria, quiequam Deo dante,decli.

Isort

EX ADVERSIS, LIB. I. »4» No« ergo oinnino medicuiille fum ulceribuf fcatcns : fed cum pluribui njtiu ulceribui, iam pro tot labori-hui zy tàm imbecilli corpore, turn ftudijs aßiduii flo^ rid£feiieilutif limna ingreßifmut. Earnßlicitaten mugii Deiauxilio quàmftpienti^ noür£ ( ueracese~ nimfumui)tribuimiM. Sed crfapienti.-onipftmnifi Deorimmunusomnino qua lt;ejliinet ,non folum im-^ piut eft fed etidm infanui. Sed ut anted diximits,cjuo~ modo cdldmitdtum hilioridtn ac commodd confcrtbe-re,dut confcribenti intcgrdßdes haberi potuijjet, niß tdfdem nosfiiiffemus omnes fermé cxperti,dtq; ab his explicdtilVtcrgo Niatthiolo dum de plantisfcriberct, Ananidtn udUcm ut luftraret,fepiin imo aßidue expe-diebdf.ùa mihi de calamitatibus fcribenti conuenit,ut feruitute!n,imbecillitdtegt;n corporis,pdupertatem, in-opidin omnium rerum,Utes longas zy graues, contu-macidin parcntum,uxorisci^ aßines dues, inimicos po tentes,contemptum popiili,publicdm(ji infdmiam,gra ues ini!irids,amicorum ingrdtitudinem,morbos pr£te red mnumeros,peflcm,hydropen,uentricu!i, coli, den tiumcj; dolores,cdfumq; oculißnißri lachrymam, po-ddgrdm,leprdm,dyfenteri.m, nephritim, meicndi ti-ttefmurn (rem fane taolellißinumi) dcßilldtionem,uul~ tues proßmdum in fronte ex cafu,fibres, cordis pdlpi~ tdtionem,melancboliam,nodurnos timorés in fornuis,concoijucndi imbeciüitJtem, hnemors'oidds, impo-ienUMn ueneris ufyue ad ultimam dcjfrerationcm in

•4« DE VTIL. GENERAL. CAP».

ipfo flore !uuentutis,guod inter cteterdfummumnU' lum ejje dttcebdgt;n,(juie omnia fubij, tùm cafum eejuo^ fumfrequenter,iaîlurctm ex ctled,infldiMq; cr dome-fiicorum peruicaciMt,principwn quoq^ irat, ne quii ad cumulum calamitatum dceflet,experirer. In filijsaii tem nuÜum defùitmalorum exemplum, contumaces, fiultipenc,improbi automnino miferi,maiorenatii dcerbiflimo cum lu£lu extinilo ac publico iudicio, in-foccundapueÜa.ïtaiurcfadlumeflut cxtremam fcnc'

élain ingrcdcrer, ncuit£mctemalorumautbo~ ' norum, qu£ ex malts coUiguntur exprimentum ullum de-fyderaretur,

HIERONYMI

. • ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’4^

BïBRONYMÏ CARà pANl M É D I O L A N E N S I â medici, de VTILITATE CA-

PIENDA ex ADVERSIS, i-ibct I I.

DE DEFO RTAIT ATE.

A M ergo nbi hune cahmita-tumeelebremnumemm ddim-pIcMcritit, quivum nonriulî.tt f)crpetuo,plures diu perprjjiet fiim, quis aude.it fe calamito~ ' fam aliéna culpa dicere fi ego ciimtottantisq; main non fo-

luminßlix non fum,fed ctiam ftlicißimum me exiili-tnem^neq-ßrfan imnierito , cuto co wm pcrKcncrim, tibi pr^uentin morte wix did potero. Cumq; omnibi« gentibiM ac populis noti«,dc ctiam principibuimaio-ra mis pr£ftare poffàm quàm illi mihi,puerafunt (qu£ tjincn uera ejje compcrimus)qM£ EpicKri« Uo-ineneofcribit:fdlicet,fe plus illi quamuis principibiK fainiliaritate maxim.a coniundo,maximisq; defiindo honoribiis pro{ùturu,quàm Epicuro idomrnciK pof-fet.Siquidcin immortalitatis nomen largiendo.Quan-principes in offenes potentioresfint, commune cilboc cumjérisnt^ {.ipidibusut beiiefacere cum diji

K î fonim«ne

t4» DE DEFORMITATB'

commune nobu eR, çy ueræ Jrlicitatii argumer^uM-Itaq; lUi nos miferos effîcere pojj'unt,fcipfos bedtos mi nimè.QU‘gt;‘^fîfiliorumßrtunam,quod plurimi Philo fophi ßcerunt è ßUcitatis fubüantu fegreges, itbundf meßltcem ejje putabo : nam prêter commoda otnnii priudtos^acpublicos honores, tot libros euulgatoS, longé plures confcriptos,plures etiam aliorum quibm infertusfam,mains quippiam ejjè exiilimauerim feh entiam tot arcanorum, qit^e rationumgenerinofctre fds non eft.Ç^ÿdnquam his uti,edq; tenere qudndo ut' lim,liberum mihi hdudßt. Nji«ƒ; licuit Seneca: hoc at ré diccre.fdpientiam iUam quam ipße poßidere praßte bdtur,(truncum quidcm quaß inutilan, utpote non ß Iumßne ulUs arcanisßed etiamßne difciplinarum cog nittone,ßne uita: integritdte^eam producere filicitati qua: longe hac uulgari cx natur £ ßrtunaq- bonis of^ tum hdbente maiorj!neerrore,jßlendidiordt(^diui' nior eütquidfané dicendum erit de hac abfolutd, quf mortdli concedi potclî omnibus numerii fapicntial continentid quidem uitte,et omnium bonarum artiuns notitid munitdiErgo inßlicem eße,non naturte uitiiM efl,nonßrtune,ßed tuum,poßquam ego cum tot tari-tisqimalisßlixetidmeffepojßumiHec quißquam mé dccufetfib id inßolentije,quaß fuperuacuis laudibut me efßeraminam hec ipßa bona mea non eße dgnofco, ilia etiam minima cum per fe exißimantur,plura enitn feit lon^è qui exgenijsquaß nulla cenfetur in tuime-ro'-tit I

L I B E R ï I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»49

TO :ut argumttttim rei h£c4 mf extorferit non acccpe rit. Qj(amobrem quid cfi quod quis ob deßnniMcnt difcrudetur,po{lqu4m tanta mala tequo animo perßr rcdecetfapicntcmtfed hoc iam noRri opens non cfl inlîitutu,uerùm,utdiximut,exipfo inßrtunio (poll-quam hoc pro inßrtunio habet)commodum fuum cli-cere,imôß elicere non poßis,exprimcre. Sic natura è i^apeüo pr^fentißimo uencno mufcas cduxit, er mures aduerfus uenena falutares.Et in perßco inutili fané uit£ßuftu^landem tot morbis comodam. Ars quoqj c fcorpionibus oleum aduerfus illorum iiüus, erexfer pentibus theriacen propriè aduerfus ferpentum mor-fus excogitauit.Voluit et ad alia alterius generis com-moda traducere,cum uinum aduerfus elephantiaßnt ex ijfdem coßcere docuit.Sic qui agrosflercorare, gal Unas uermibus per hyemê atq; urticis pafeere, ut ou£ parèrent inuenit:Et è blattis Philomenas,atque huiuf-modi exempla ßne numero humana folaiia uide-re licet.

Deßrmitatis ergo uitium quod l£uißimum eil inter corporeas calamitates, qu£ funt morbi,dolores, uelutc£citaserfurditas ,feneäus atque mors,plus alijs quam tibi ineSmodi affert. Sed et deßr mitatem uoco non folum quiequid abominantur ocu-U,fed incomptamuocem qu£ aures fatigat,os feedum, lituin male olentc,rem fané merité cuiq^ inuifam: Omnia^ propter^i homines er perj^eófmn tunm er ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KL 3 totmer-

1,9.- DE DÎFORMITATÏ

cünucr[gt;itionem,mcnfteqi autcubùuli foi ictatm: ode-i, rint,uelutfadduitiligo,fcalies,tuipet itian iti,peâi. cu[t,cunôld h£e Jtq; ftnilid fub defvrmittid'Snri e lO, prehendo.Si putresfntdentes,ßmbcrcuHqudd^tn tit fdeie oridnti(r,ßdeßeiant cdpilli uel barba,ut plirifq} elephdnticis,fi dnteriores dentes dcßnt,ßßtdor ,ß pe~ ' ies multafactent.Otnnid hxc huic inalo adßribt uo'o: euinqi untiinfuin corporeorum malorum genus fex . hts enumerdtis eontineaturiipßt qtioq; operdpf etiiint-ßerit oßendere non plurd ejje poße. Itaq^ cum oir.tiiS; ! deßüus aut ßt mdximus,^:^' ßc nbsp;nbsp;mors, aut ineuitabi

iisatq^ßcfeneitusuoeaturiautuitaripotebl ante,fei ' ubi fuperuenerit totu außrt quad afficitur ,ßcqj funt iucct^HToi feu «i/xnittutcieci, furdi,iIaU‘ ii,qM omnesßrme funt infanabiles. SanabiUu autertt gnifTf alu quidem cum noxa magnd,fed paruo fenfu, uocantur^ gt;norbt,uelßfenfus noxam exuperat dolof Uocatum Cum uerb in operatione uitium non eß, uod tur de^rmitas feu fanabilisßt feu infanabilis. Hon«» ' igitur duo omnino iminedicabilia funt mors cyquot;fene-ßu tdao natura fanabilidßieet ob uehrmentiaindut , eaujds aliamüe occaßonem non poße fanuri cotingat, morbus er dolor.unn quodnatura partieeps eß utri-ufq;,licetmagis infano-bile ßt,quam fanabile fcilicet »‘etiamp;ÿcriet: unum quod indiß^crens eßac commune defirmitas,de qua nunc agere propoßtum eß. uerùnt Ut anted priefaius heut malo Uuia ettam commodd fo^

LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;««

tuntur.SifixJitM aJßt curandum eR, ut äuxilijs me-r iic£ artis tolhitur.Quid ßxdius tiaß deß{iu,cx tdmen ex toto reparari poteR cjuadragintd dierum /ßatia irdccbißmufcult carne. Leuiora pcdiculi,ß:abief,cru-ftieteadmonebuntutdiligentiorßi in balneornm ußu pr^fertiin odorißroruin:itaßet nt non ß)lu}n mundus fed bene ölens euadas.Hü etiam inco.nmodts dum cor pus purgatur,dum exejuißtiore uiéiui ratione uteris, diuturna fanitateßueris. Memini me cum ßcabie ilU triginta annorum laboraucrim , interim pricter ta-bißcam iüam tußim ü“ febrem tertianam dupli-eeinßeptem dierum me nullum aliud fenßße incftmmo dum.Exiiliino etiam perpurgato ex tarn aßidu^ mal» ^quißtius corpore euaßße phthoen: cuius indicio eft ^uódcummedicamëto ualidiore fcabicm lt;]ult;epoflm» dum nun^uam redt]t,anno guinejuageßmo primo ietlt;( tis curaßem,nunciuam poßmodit conßanti ualetudint adel) ut antea ufusßgt;n.E.tß morbos hcues perßerre medici fponte confulunt,^uofdd etiam arceßere,ut à grlt;i uioribus tuti ßmus,guanto magis iam conßuetos,cr ni hü inali inßrentes toüerare bono animo decet f Siqui-dem,ut dixißuius caußt homo cotinentior euaditxon tinentia autem mater cüfanitai is er incolumitatis,cr roboris uirium,longitudinisq-, uit£. C£terum quid cH quad uel deformitate torquearisi cum er Plato kuiter gibbus eßet,erßcappeÜatus quod latamßontem ha Ifueritlnam ojitenome tlli uerum /uit AriRocks, ade» i;.-gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K 4 KtTW«

10 DE DETORMlTA'TE

ut non folum dcfvrmis eljct^fed d dcßrmitate (^udft ptT, imßoncm nomen iUi inditiifit.Et Ariftoteles paruus, paruis oculis,gracilibusq^ cruribus uel quod non mè, iitts emendare quam illi hoe damnum, guod qiiantn ïumcunq^ ßt,nil aliud affèrt^c^uam ut ßs ridiculus,poß feßerauerimtAn uUi eorum hoe obßittan non in ad-tniratione omnibusgentibui ae toti poücritati hi de^ firmes fieruntUcuem hane nature iniuriam ae turph tudinem eorporis ineomparabilianimi pulchritudint penßantes.Pjdeaturßmiaz^eertopythecus ob défit-mitatemmon uir fapiens,flrenuus,firtis, prudens, in-ttoeens,probus,illujirisuef talcs potiusßijj)ieiamus,a»f plcäamur,admlremur(i;.'Vcrum nee hane exiguant hem Arißoteles neglexit,fed ueßibus,annulis, comittt-tgtegio alijsq; ornamentis texit. Sed nulla maiord, fermoinselegantia,prudentia,comitate,fap!cntia,aitlt eorum multttudine,gloria,{plendoreq- uit£.Sic exifii-mo ColomanumPSnonheregemclaudum,gibbofi.ntt lufcunt,blefium,ore defirmi,nec ipfio Nireo uifium infi riorem.Reilè iubebat Socrates utßeculutn confulere mus,utß deformes uideremur, defirmitatem iHam aiti mi pulchritudineßarciremus. Siquidmagnu effet cot porea pulchritudo,facies(i; decora,fiurina nonßbf fßonte OS uulnerihus defirmaffeti fi multerem pucrujf firmoßßimum deformem^; jenan exeoriatos inß^' das,minimum diferiminis in pulehritudinecffeani-MaducrtM.QuidergpefiutaiticuU folius rationef»

eaUO^

I'

LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VJ

cttum hanc ßrmoßtdtem tantifdcüui Fornw nil citius perit,undeilluii:

Crudeles diui ferpens fiouuf exuit annos :

Tormd non uUam Vdta. dedere morant.

At dices,aiixilium peto,lucrum ^uærojphilofopha ritionudcat^llludpro lucrodeßrmitatis pone,^uod firmoßs obßmum périt:périt autempudicitid,pe~ reunt uires,périt mens. Omnid hæcin dcßrmä^us tu-id:etfiguisdnuturcrfecurioreß duplici cdufd,ciuod felt;tmari,id eü,dnimum non corpus inteüigat, et quod iidmornectetdtis,nec ßrtun^drbitrio ßtperifurus. Verum ud morborum hiHoriam trunfenmus, tanto no lgt;i^utiliorem,quanto morbi iaäuraipßtturpitudine ff-lt;tuior f ft.

DE MORBIS.

Rgo morbos ipfosmuîtis dîioqui gra i ues,qui fapiens eil ita reget, ut in po-1 ßerum longé melius ßbi confuldt, eo-rumq; monitu cr incolumitati et uitte longitudini,cfrci fdmilMri,ac c£te-ris omnibus fuis commodis tumetidmfuccelßjrum me liuspro/ficidt.Fertur Alexandermagnus cum uulnus graue in crure dccepijjèt,tùm primum à longd infania qua fe cr louisßlium et Deum ctiam ab impofloribus Ammonis facerdotibus perfudfus credi uoluerat, reß-

K t pttiffe.

,54 O E, M O 1 B I S fïpuiJJCjdixifJeq-nuneagnofco tne efji tnortlt;iü,quoi mortiiliuin dolores expcrior.Sedhacadmonitionequi non mente exciderit haud indigebit. Verum illa fecui» reputdbit, quot zy quant.t négocia conßifareUqui! ÿttidß modo perirem quam graue onus bis quos niaxi ■ ne diligo effem relidburusipropterea iam in poßcrut^ res meaaita trail,abo,utqualicunq; hora mors mihifu peruentura ßt,omnia expedita meis barredibus relith. quain.lnde conuerßtsad preterita,hui dicet,quantut». mihi tanporisfiuilraperijti in poßerttmetiä moine» ta ipfa colligamtnequè eniin uidco quiequam mihi pe-, rqße quod non pojßm recuperare praiter tempus,ont nein ergo diligentiam infiiturum adbibebo, ut totiui. temporis rationem habeam.cumqi cognofeam quanta ßt eins non ßolum caritas fed etiam pcnuria,non niß re bus magnis ac neceffarijs lüudimpcndam. Kurfusai amicos couerfus,facile intcüiget qui nam doleant, qui ßm)ilent,quiq; etiam hiereditati inhient. Poflmoduai familiäres rejficiens uidebit alios Utos, alios trifles.; alios promptos in officio,quofdä fegnes, alios prude» tes,alios flupidoSjde quibiis ubi conualuerit,uel etiam in ipfo morbo,quod illi ey dignu uidebitur et c re fua, ftatucCPoiihieccr medici induflriam çr pharmaco-, poU fidem diligenter explorabit. Demum illud con ft. derabit,quo nom morbo laborotunde mihicaufai hac (erte qu£ mutaui,morbuin hunc pepercruntt iUa qui-Hem omifi,his pratter confltetudinan ufus fum, iUa ni-, mis

• • L I B B R T L ’ Mi f^fß-e^ttentMi,Micifsniinisindulß,t(b irdc^ eurit tneuLncipaffHsfum:ob/iiereh£clt;juid nmis imbedUi ucntriculo fum,i!ld quonidm iecorisfum calidioris : in fojlerum proß)idam ne crapula me occupet, ne per-turbationibui uincar,ßudiwmfilutis negodjs Mtepo-ndm:ßigiddm omittdm,cxercitationi matutinlt;e incunt bdin,crudif uix utKjuain utar.O me bedtum,fi mihi ab buiufmodinimiiduldoribuiac crudis temperarepo^ (uero^fedtemperabo ,uit£ fumina cura habendae^i. km uei'ô rem exemplo perguam appoßto declarabo : Ualueram annis quadragintafex perpetuisß tarnen ßc Kalere cum podagra,fcabie, tußi totq; aliji tncommo-dis ualere did potefi.Sed ualuijfe dixi, quod hoe toto tempore tantum tribus diebus decubui ex fibre dupli^ d tertiana. Itaq^ nnno quinquageßmo quarto die, ter tia Septembris £grotare caepi fibre,qutc ut plerunque filet ab initio Icnior uifa eft-.uerum cirdterfiptimaM diem tanta me uis morbi circa os uentriculi,tùm etwtJl imumeiusinuafit,crincertofibfenfu quafi cordefi-^ cere t uiresq; oinnej, ut me ucnenum haußßc exifltma-\ ron, zr defalute defierare inecperim : epoto tarnen oleo, quibufdamq^ alexipharm.(ds,ea molejliafanc fiblata dl,fed nihilo fedus fibres hora uejßertiname inuadcbat,uerùm lenta z^quaadftatum uix pcrueni tetimaneautemabfilutum medici me exißimabant,U borareq; duplid tertiana arbitrabantur. At ego cun» indies res mea deterior fiiret, co recurri quo ßolitus eram,

n fi MORBIS

erain/citicet äd Deum fupplicibuiq^ uerbit i^um exa-rans,ut me per fomnum ddmoneret,^uidfdcere opor' teret,quieui ufq; dd folennid fdcrd templi cui è regione domus med pofitd eft. Eß dutë iiedes diuo MichdcU ( di Clufidm uocdnt)ldcrdtd,tum prater morem ante dient tnnpeßiidus cxperreilits,nihil me per fomnum uidifft dnimdduerti,uerHm credidi ob infuetdm itldm oud eX‘ perre£lusßierdmhordmddmoneri,utmihi ipß conf» lerem,quod e:xßci:uocdto ergo uno ex familidribut pueris,iubeo dfferri mihi Auicenn£ codicem,qu6d ß» detidilibrosdliosIdboremme fuilinere poffe diffide-rem. Cumq; tertidnie noth£ cdput reuoluo,nihilpror-fits meo morbo confentiens inuenio,non rigorem,noit ßtim,non uomitivm,non oris dmdritudinem,non cdlo^ rem uehementem,non fudorcm fub dcceßionis ßne: ue rum ubiddCdput dmphimerintc me trdnßuli,inueni omnid mihi meoq; morbo dd dinußint congruere, tant in urinis qudm in pulfibus ,dtque dlijs dccidentibiit. Qu^dinobrem idm conceptd ffe cundem duthorë,qudfi nuhi diuinitus obldtum,de ratione uidus confulo, turn uero ey Gdlenim dd Glduconem quod morbus ey ho rd dntelucdnd longiorem non ddmitterent Idborem, ßquidem idm dies imminebdt,cr ego cupiebam corpo ri requiem dliqudm dnte cibu medicorumq^ dduentiM dare, c^u^ro etiammedicdmentdeofludio, utleuiori iuberem parari.de omnibus interim cum medicis meis conßlium initurus.Vbi ergo pdululum quieuilfcm,dd-

ueniunt

• LIB ER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iff

ttcniMntHU^cdnonfmuljprimin Mtrm 4 memulrit beneficijs ortMtUf fterat,ddeo «t quicquid haberet cxi fiimationii,mihi debcrct,hunc ergo beta excipio hmZ-tu, narrant me morbum inueiiiße,exiüimans turn ob officia pr£flita illi,tùm ob longam confuetudinë inter nos interceffcrat, necfolum co/ifuetudinnn ,feii rtiamfainiliaritdtem,tùm ob alias caufas etiam maio~ res,ilium grata htec animo et uultu excepturum,at me ffffllit opinio:tantu enim abfüit ut l^to uultu hlt;ec exci peret,ut etiam adieccrit me infanirc, effèq; hoc unum ex mf«)îgmfntK,4ppeIZijfc4tq,- fuo more btte imagina. tiàhes,id eit,falfas (, ut ejuod dicere uellet magif,quant quod diceretexprimam ) imagines. Neceo contentus, fubiecit,nihilrefèrrequomodo quis mededtur,artera enim nihil ad falutem agroruin conffrre,fcd fiue quts bene feu male feu morbum agnofcat,cr curet redè feu perperam,uel etiam unum pro alio,flatutum effè qui debeant mori aut fanari.Hac ego c«m audijjèm obffu-pMijUf uera illu dicere exijiimaui,qui me infanire affïr maret,cum in tâto diferimine uitlt;e iHius opera uterer, euius comparationeThelfaliis ille,medicus illuflris fane uocaripoffèt.Qiuàdß cr nunc Galenus uiuerct,no iam tanta contrà illît declamaturiim,cum is uel faltem id amitteretjdifcrimen effè inter artis ufum et abiifunt. QMmobrem tu modo cogita uternodrum effet infa-iuoriUa(^ abieëla ilia mea immodica, ut par erat tient patientia,eiun ablegauinecunquam poümodumtl-lius

îj4 ' D ï M O R B I S

tiuf confuetudine ufuifti/m.ExißimanSnomeliori coli, filio eum ergd rcliquos ægros uti folcrc,gult;im erga vfui eßet.vbieumdmanddße)n,päulopoß dducnitdl' ter,inulto cfuidm prioreprudentiorcreruditior,amp; nihil defoeio conciueftuij£td utpriorcmfronte excc' ptum,maneo de hii qua pro fdlute med inuenerumfro cens edinfrbrem dmphiinerind effr,feu quotididndin, non duplicem tertidUdm. tnudluerdt interim in urbe opinio i quoddm medico regio introdudd ,frbrem no inueniri quotididiumfid neq- db eo,qudnqudmfene^ effet unqudmiiifdm:cuq;elfetmdgni nominis ,omnes' nil dliud qu£rentes,in eum defcenderüt: ut quem.idino dum ego dicere folitus fum,ignis elementum nuUu eße, fed dd coplendum tetrddem elemëtorum inuentum, cu folü fuperfrt nomentitd dd explenddm frbriu tetrddctn (tdinucntdm dmphimerinäßndne nomen.Hdc imbutut perfrdfrone meus ille dlter medicus,jldtiin negdt frbri-tnedm efre dmphimerindm,ddijcie'ns etiü uelle me infi-nudre cu idtn tdmdiu pro duplici tertidnd eum trdddfr fent,fe mihi morte potins qudin fdlutë moiïitos. Cumfr tBi dpogrdphum omnium frgnorum congruentiu per andgnolldm iuffu nieo eldbordtum oftenderem, dixit fe refcriptùrum,quod et freit. Verum etfr pdri iure cer td!fet,uix potuijfet obtinere, qudnto minus cum inferior cdufd effet.Q»imobre tdmetfrrdtionibus refrott derenefciret,fdlus.jiinpericulo uerfdretHr,mdluit td-men pericUtdri dnuei fdlutem quùtum in eo frit, qudnu dogini

LIBER It nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

'ioffnd propere. ïtaq; mcmetipfum coUigèns iefercre iKgt;lM,zy Mxilijs pdMis comutdtdqi medendi rdtiona ■fldtim mdim me habere coefgt;i:trige/tmo itdque die bri-s intermittere uifd eR,qaddrdge/ïmo per «rina co-piofam perfiélè iudtcdtuf jum.Tum uero mecum repA tare cocpi,quanto in periculo ob deßdiam de pertina- nbsp;nbsp;'

ciam medicoru mortales uerfdrentur,mecumq; iicebi quidmißeriiiftii,quiartisfunt ignari continget,ßme ?uemfallerenonpofJèintelligUnt,itdtraélant.Verùni

’cundui lUe mcdicut quamun affïrmaret me laborare tertiana,omnia tarnen duxiliduelttt quotidiana labo-ranti adhibebat : amaKtt enimplurimitmcatck pofl-modutotinuenitquotidiandt, ut iamßrme iuflo plui inuenerit,quâ qu£ ßrßan ego ßißem inuenturut:affir nabatq iam illas ejjè quotidianas, meam tarnen ßißße nunquam fateri uoluit,quanquä in mea exquißtißimti omniafigna ddcjfent,in iüis midta dcejjent,et qtt£ ade rant no effent exquißtißima.Interim uerô,ne quicquâ pr(eteream,rogaui De«w ut me certiorem redderet an ex CO morbo effem fupcrßturiisfintellexi plané me cr fuperßturu,niimeruq;annorufeu uerÜ,feu perhypa iagë et propè reecpi,quafiducia multa fum aggreffus, qu£ anted ne tentare quidc dufusßerä. Itaq; iâ habet tria egregia bona,qute ex hocmorbo fuperlucr'atut' fuin:Dei dementia erga me indignu,uitâ fecuriorê,co gnitionëq deßdi£,ignoräti£ ac pertinaci£ medicoru. lam uerô dum £g)otdrem,mecum delibcrare ceepi, ut' diiam uit£ uiain îiHrem,atqi omnia in tneltuicoin-

téo D E ' M o R B I s

mutarem.Scripß (rgo,pdrtim pum mei me diildiüt fcribebttntlibrum,cMtitulM erdt «KHdtiKfeudeDe dicdtione,quem etfi non perßcerim, in Didlogum timen de foUtaria uitd,feu Brcmitdm poftmodum nidg-ttdex pdrte h'dnftuli.multd uerô qult;e perperd fcripti exiüimduiIdcenns dbieci.Bilium natn maiorem quit ^udin hdud ddmodum rei literdri£ deditum,itd inipuli ut biennio cxdélo medicinie Iduredm ßt coßecutuftdeii deetidmincollegiummedicoriimurbi5,ijuod fdiiè eü celeberrimumßt cooptdtw.alium. etidmfilium mino-remurgebdm,utnuncetidmmdgnd in jßeßm,iüun tdinetß contumdcem fdtis pojjè proßcere. Coniterfn etidm dd librorum curdm/dntum ^uddriennio tot» proßci qudntum non dntc alia uix decennio, con[cri bendo,cdiiigdndo, perßeiendo, adeo in rem intentuf fùi.Sed nec remißior in pecunia,authoritate honori-buiq; augendis,ob qu£ latrunculorum ludo, qui mihi non pducdf hörmßtffurari conßlt;euerdt, uale dixi, Et ofliobibliothec£cr in pdrieteè idnH£ regioneintui fuperßripß elogium illudtTetnpus poffeßio mea.Veiii re enim foliti plures erdnt,qui cum diuites efßent, tempus ßubripiebant,pecunia no ddbdnt,quos omnes iti hoc elogio abflerrui,ut in poßerum folis pauperibus (quodpium nonßolum eßße duxi,fed etiain humanum adeo ut quod iUts impendere oper£ ZT tanporis In cro mihi eße ducerem)h£c conßulendi gratuito uia pi tuerit.Sed cltm tot epßoUs uodequai^ abfq; ßuclu di-ftinerett

L* I B E K I I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i6i

fiincrc t,cdito de libris proprijs libello, interpofui itU uerba(lt;juamobrem malèficiunt Gcrmuniate^ltali) reliquiiq; guibus poflmodu minus molcfti jùere in po^ fterum. Cum^; animaducrttjjcm me fgrotdjjc,quodfamp; piusdildtoinurjjteram prandio plura ederem quant dfcrrrtjNfc edcrcm quidcin,fed prxfame deuorarem. itaq;ßebdt ut crudis cibis ac ntultis nrc attriti5,uentri-cuw plena rurfus per urbem difeurrerem, id etiam in-teüexijjèm oliuas ( quibus plurimum ob [aporem^ÇT dwod uëtriculo meo imbeciïlifdlutares uidcrentur,ue-jcifohtus eram ) multnm ob/uijjè, omnia commutaui, t«in «erô zr potwm «beriorrm preter^niß, Qj' locum frmpfftiud? cocrttc reliqui. itaq- m^tKriiw etiam omißts negoeijs uelfaltem dilatis, icntdculumfaciebaapran-Hio abjiinens.lentaculißrinajcuior pMis,pajߣ uu£, mrljMJrtii« prfiiis, uel pinea èftcebaro, olei tdiquidexhis qu£cr lucwitdt funt odoris O'te-nuiorisfylidb£^abfmthtum,rutit,mentit, meliffa, drd-contiußc libet noiue bcrbiCalienum nomen indidijje, Itdljco uiilgari fatis pmilefanieulum,ßtluijegcrmina,

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cauliculiq- tf nfriorfSjOnniMqj ex oleo et (die citrrt rffc

i t»m,noiin«nqiwm falita pifeium oH4,cr piftttcù, pu-l nicaq; nuL e::^' duleia rfrjntiù. SeJ rx bis non nifi unu, 1 p(frd(j; ,Kt dixi,ex oleo ßle.Omittcns tnicrórt I queßigidd elß-ntßtcultdte,et qti£ pingiiù: ut cames, y nbsp;nbsp;nbsp;oua,pißcs,c4fcum,omni.tßquidc (alia,prêter oleum,

\ à cibi ctiam copia abßinui, e:;;' ro magis iitcbar qwod

1. eppor-

-ißt DB MORBIS

ó()portuniu{ uidebatur.Si pituitti uentriculiMt obfîiei ret/umebdtn cappares,ß refrigcratui effet uentriculuf rutam,fi imbedüis,uuM paffM,ß robuitior ac ßigidi-orind(geretq;ßolidiorequodam alimenta,pißaciafft ßccioratey calidior,mala punica arantiaq- : cum ueri tijiniKfame et temporis angußia premerer, ut diligelt tius ettam manderem procurabam, fenßmqi ffudui ut etiam lentius.difftcillimum enim eftexquißteatq^ cele ritermandere. ltaq;exhaclenitudinetriplici afficie-bar commodo,o‘ quod interim minus ederem,ct quoi, fames celenus ac magisfi-angeretur, er quad quight tiffèm coßioni aptiora effent,ßquidem melius manfä-Addidi prêter h^c tria alia prlt;eßdia,pedeßrem deam-bulationem leuan,cum antea per urbem difeurrcrent, unde er laßitudo er fanguinis ßruor,er fames eo incendia èxritabantur : lenis enim deambulatio iciuno uentre,ut Cclfus reßrt, maxime cSfirt imbecilli uentri culo ,ptiluinarq; fuperpofui toti uentri horafomni» fomnumc^ auxi uel celenus ine leilulo applicando,uel ferius furgendo.Per hyemem quoq; lepons Sarmaticis peUem candidam moUißimo pilo uentriculo fuperpo-noAtafaébtm eilut bis auxilijs non folum firmiorent fanitaipm adeptusßm,fed etiä ad omnia abeunda ntu-tiia parafior.Dentibus quoq; cum laborarem,non mo iicam adhibui diligentia, pricfertim’quod iam quitu^ penè mihicxcidiffcnc,mahimq; id ejfet k£redit-ariiM,. iiamq; paler anno qiiinquagefimo oilauo, quem nu-

Pquot;

t I B 1 R II.’ Véi per excf^^o’Wiifs àmiftt dentés,mater uerà fèrtnè per petuà illorKW dolore laborabdt. Materna guog^ auiti^ ut 4 matre audiui,ob id perijt ^«od c«w» dentes fenfmt amifjßetdicet fatisfimii,cibum deglnciret baud ut de-cebat attritum atq^ commixtum. Ergo curaui utfîngu los mane aceto fcillitico, in quo piper tritum diu ia-cuißet,os cotlucrem,ne quern cibum ualde calidumfu-wo-fijijplui enim obeß calor imniodicus quamfrigut ipfum,tümmaximècumcalidos cibos potiis Jiatim fri gidior exceperit,tutic enim dentes inßrmi euaduntjçyquot; facile decidunt.Ergó bac cura,tùm etiam pra;purgat9 corpore ex prior eittorfco,rffq; auxilijs ob eum adbibé tis,quod commune bonum eft atq^ emolumentum cu-iufcun^-morbi,utinpoßerummeliusfe babcant,tu-h'orcjf^jdcJecuriorcj/intdb ditorum morborum pert cuîo,cjKicunq«c iammorbumgrauem cuaferint,ßniK no folu uixi,ßd quaß aduerfo ßumine deueélus,quan~ qiwm ingruuefeente ittdies £tate, proj^jcriorc ualetu-dinc ufusfum.Indicio e^lproßtcdimunus renoudtuw, totcj; litbores in artis extrcitcttione fußepti. Ergoß quis reputet tot t^ntuq; commodlt;lt;,q«ie mibi euenerint ex eo morbo,nónne dicere were poterit idipß{m,quod Philoßiphus nie dixerat, cum ad pbilofopbiam ex nait ßagio,quo omnia bona amiferat,fe contulißet {perie rumniß perijßcm. Addidi etiam id,ut cum ejßcm nimis negocijs familiarib!is,ßudijsßribendisqi libris,tùm ur I Hs operibus implicittis, nee poßem ßmnl etiam ciuili

E i «itx

k54 de morbis

uittcujcarc^guodt^mc/i necefjarium efl ad umiatiits vpcsó; parandM autoritdtem augendam, ut mctho dum hatte iniht ipfi conferiberem alia^ longé utilio-ra,lcilicet Artem medendi paruant Novp ^0Hp,V)iale' äieam,ut fub breui compmdio maxima quatq; nccejjj na complcélerer,Gr ftnc temporis dijpendio omnibus neceßarijsfattsfacerem. Ati^ b^c itafe habuerunt.

Seduideo quid difturus fisireclè inquam, ontniit hic atque uerè,quoniam hæc uiro contigerunt multis modisaducrfushuiußuodimala prieparato,cgt;~ quo-luam femel tantum id euenit in tam longo annorimt ffatio-.fedf hxcfepiustibi,ueletiam femelhomiiii ittt perito liicraruYii aui eliam perito,fcd non adeo uario geiierc,ncc adco exerctcato aut pauperi aceidiffcitt, nefeio an tune iaélare liccret.Pericramus nifi pcrijffe-muiiq’.ttii potiusperijmnsquoniama-grotauimus. At ib egrcgiè,iioii iiegauerim primum quod Arijlotelcs di xitiGraitdia 0“multa malapricmunt^uitamq; beatain ia:dunt,afferunteiiim dolores ei' multas operationes impediunt.Aßiduos ergo morbos cum paupcrtatc,aiit fetios ft quis obijciat,iam ab initio teftatus fum de his loqui non inftituiffe/ed fac ut finttollerabiles,redcant Hero fepius,impedient qtiidem plus quam ft far,el tan turn quis eos expertw ejfct ,uerum nec obidomtiino ttiili;atis expertes eri!nt,noii tarnen adeo uberem fru-étun! eo iiepius repetuo coRigerclieebit,uelut cum pri me adtti tut,commune etiim hoc etiam cil ipßs b viis,

utnoua

L I B E I 1 L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i6?

ut noud mdgii delcilcnt çx iuuent tjudih cum funt cön fuctd.Nempe cdufdf tnorbi intclligcre,uerd auxilia co 1 quirm,mortem mtnuf ßrmiJdrc, æquiui ferre mor-' bum,medicos alïiftentcs etc neceffaria melius pdrdtd, dtq; commodiiK habere ci magù conucnitnit,qui wire fepiuf icgrotduit quam qui femel. Sed adimc timorent mortis,dolorem erpaupertatem,multi funt qui ßre~ âè ucllent rcî expendere,mcliiK uitam ducunt agri quam fani. Scio quofdam dum perpétua torquerentur fed citra magnum dolorem,podagra,aßidue legifje li-brosq; cofcripßße.E quibus units fitit tulius Cafar fca-liger qui contra nosferipfit: tdte^' Erafmus RofcroJ*-inus,aliiq;plure5.Aditnittegt;npusfanis amicorum mul titudo,ßrum,dcambulatio,tiedium illud induendi call gds,ueftes atq; exuendi,cr tarnen ftlix uita non in cor poreis aäionibus fed proprijs, id eft,aHimi repofita eft. At dicts,tibi quidem tàm inulta,fed quid alijs ? For-fan plura plebis iudicio ntdior«* melioraq;. Diony^ /iiwBorrdcfrdontcum attem fatis infeliciter cxerce-bat,correptilt;sautemindicalue,nequid mifero deef-fet iacebdt inlcólo,ncc uOis auXilijs libcrari potcraf. Euenit tandem poft multos menfes, cum çf corpus ZT bona abfumpta effcnt,ut in quendam empiricum incilt;^ ieret,quiitlufdnitati rcftituit.titm Dionyflus, ut erat uir inter plebcios minime uulgaris ingenij atq; foler-tia,diligentcr omnia qua ille adminiftrauerat animai üertit.üai^muneribus don^to homine,c(rpit (cum ta~

L 3 men

DE MORBIS

tamen nee legere fciretyprofiteri medicinäm,non dem cuiufuk morbi,fed duntaxat ïndic£ huisluis, (^ud adeà féliciter exercere ccepit,ut iam multis Hiffi' nii cjuibiK hic morbm familiar is efl, concurrentibm f cerdone faiiui ftt medicus, longeq; meliore ßrtuntl quam inpriorearteufus,mendicitatiualedixerit. Poß ne quid pr^poftere non lüi contiiigeret,è medico chi^ rurgus,è chirurgo tonforfailus eft. Atq; ita credo hic exmorbo tonfor,chirurgus ac medicus failus omnii fimul exercuit pluribus annis:ßliosq^ reliquit artis amp;nbsp;bonorum h£rcdes, uerum longé prxßantiores atquC etiam literarum non ignaros.Quodfiliberalioremlt;lb initio nttólus fùiffet medium focium,non mediocres re^ liâurus fiiffèt opes,ferô enim nobifeum amicitiam eo-traxit.Sed uclfie pulchram domum ex£dificauit. Sinti le quippiam loanni Pirmo Triuultio Comiti(nomen hoc cjlSarmatic£ dignitatis ïtali£ inueélum) accidit^ Hic cum eodem morbo diu laboraffet, quendà tandem inuenit,qui ilium è fèretro reuocauit,doeuit^ medied-mentum,quo pofimodum Ole ufus ,idq; per minifirot exercens quod nobilis effet ac pr£diues,famam magni medici eo ingenere morbi tantum tùm adeptus efl.Sed quoniam iam tempus ejl ut ad alu properemus(neque enim horum exempla defùtura effent, qui ipfi à lapide uefic£,à comitiali morbo,à podagra liberati,magnittH qu£fium ob morbumficcrùitfde dolori-bas dicamus.

L I B B R H.

DE DOLORE.

TfnimworfiitMffuw» rndgnum tncu-tiunt,crucidtwn rxiguum, itd dolores magnum cruciatum, metum nuüum : nam nunc de hii eilfermo, non de ne-phreticis aut uentriculi, fed ueluti den tium,podagr£,arthritidis, htemorrhoidarum, capitis at^ huiufmodi-lnhis utmetuf mortis abeR,ita non li^ cet ob tormentum uacare cotemplationi aut dijfoneit dis rébus. Quamobrem peculiarcmquandamutilita-tis rationem mire oportet. Cum uero qui dolent à dolore quieuerint,beatißbi ejfe uidétur.Efl enim ea mor talium conditio,ut bonum ex malo metiatur. Kemini cum podagre dolores quieuißcnt, metum multo fili-ciorem uideri mihi,quam cum non adhuc illos exper-tus effem,antea enim omnia metucbam,tunc mihi erat perfuafum modo à doloribus effem liber,beatumßre, ttecuidebar indolentùe munera unquam fenßjje,niß poftquam dolores acerbißimos expertus jùeram. Qb id etiam podagræ celeberrimum fcripß encomium, quodadhuc extat. Suauis etiam qu£^m uoluptat in membris ipßs leni prurituißmilis relinquitur,ufcom-penfare doloris moleßiam natura uoluiffe uideatur. Accedit aliud commodum ex dolorc,quod omniü inte rim nonfolum/ed etiam multo poß ealamitatum obli

L 4 uifeeriSf

tés 'DB DOLORE

ui feer is, nuÜiis ßtpor uejliu ddeo fordes eluit,ut dolo^ inßrtuniorum tnoleftiM.Sett quodanimum ab ea cogi tationeauertat,feu quod totum corpus mmutet,fcti quod dljuetui homo maiori malo,minus non fentidt, non folium paupcrtatem,fcd er luctum c:^ career is i( fcj uitutis fenfum toüit.Solus hic morte defyderare cO' ^iLYndeiUa ^Utcfiio fatisfresjuenSydn ob doloris dcef bitdtemuitaniamlibedthominißbi confeifeere mortem! idea dixit Arilloteles,iieq;ß quis dolorc ßgiens (quodfolent multi)mortem accerfat (ut de Chirone re ferunt,quiquamuis immortalis effet,ob uIcctk doiori mortem optduit)ßrtis erit. Similiter zg fdbuhe ndrrät HercuUm ob intoüerdbilem dolorem,qucm ex Dciani ræ interuld coccpit,fe flammis inicciffe dc perfße.Cer tè cum aliquibus fine dolore ßrme mors eucnidt,etfi non optandd,dlijs optdnda quidë fed non Icuis, his qui diuturno dolore fatigati funt,er optdnda cr leuis ad-ucnit. Sed nemo tarnen dolorem optare debet, ut fine dolore moriaturifed ei qui doloribus ineuitabilibus torquetur,hoc unum folatium effc potell quod fine do lore fit periturus,erßne metu interim earn expedlatu rus.nemo enim quod optdt metuit. Sed dicam tarnen plus ueritati,quam rei argumento tribucns,quid accit derit,ut dfidedignisaudiui:Lugduni,latro Jiib ffecie uendendarum merciu inuitatisaducnis mercatoribus, qui qudter in anno nundinaru tempore ex praifcripto ßequciites confluerc folcnt,eos iuguldbdt,etid tinpran s’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßs.

LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;169

fos^nc lt;]uid perirct iÜi.Suprâ uiginti cum occidilfet co dolo tiindon dcteâus,pocniii rotic infcrtm dcdit. dum^ ibidpricdret^camißccm /ibi adduci rogabdt gui cum jlriinguLiret,eriit autan cdriufix in urbc, Utro ad fe-cundimifirme lapidan.Vi{ii tandem mifcricordia gui, prlt;eerdnt,exoratts iudicibui,carnificcm adducunt,ubi nocens iUum procul uententem uidit,dixit,fi tue malle fie morijita metus mortis dolores illos intoüerabilcs fu perauit. Seu firfan defatigato corpore ïam dolorum acerbitasejjèt imminuta.uerùmJlrangulari iufiïis fft, ff« a/pernati homints mollitië,feu irati guod lüosfru-ftrd fatiga/fit,feu guôd no liceret iudicum fententiam tranfgredi,aut quod dccretu effet (quad damnatis atro cibus deliüis fieri folct(nulla illis in re obfcqui. Sed ad ran redeo. Habet hic dolor,quod fi uincatur turpè no ed,fi dolorem fuperet, pulcbrum c/l fficdaculum çr laude dignum.nónne ergo res iüa utilis es“ digna cenfe ri debet,in qua iaâura; nuUum eft pcriculum,ct tarnen non leuis lucri ftgt;es affulgct 1 Va-um nec magnum cH perfiepè magnum dolorem fuperaffè. Vt cnim ignisfî alimenta aliéna fubtrahas quato maior, tanto celerius extinguitur,quod fuam fidem deftruat: ita etiam om^ nibus his qui ca diffbluunt in quibus funt,accidit. îdeip frgo fuperare dolorem,qui ffjonte hnminuitur cS' fini tMr,rfîmagnaeft,necfuperariturpe. Quinetiam nul~ la in remagis,quanquain ut dixi omnibus hoc aduer'~ fis commune fit, amici dignofcuniur quant in dolore, L s pr.efa-1-hn

»7» DE D P t O R 1

pr^fcrtim diutumo. Flt;tdem enim amici excowmiftri none,cxofftcifsdgnolccs,quodq;t£dio non afficitur. At ucrô quantii interdit rede amicos dignofcere,antt^ didumed.Cumuerô omnesmorbi mente perturbent, licet plus minufâe,doloromnii hoc habet pr^cipuuiit utcum iüuflrct^ni/icxpernitioforu^nereßt: utcuttt ad conuulfionem Jljgt;edant,de quibus noednuc fcriM. At non parua certè res eß quomodocunq^ accidat,fcrc n^tre mentent no/lram atq; iüujlrare:h£c enim eft ont-nis no/lr£ fèlicitatts cygloriiC author. Qmittä er aid, illudlatisßt,necmorbu nee dolorem res eße magnas, eit Plato ea qu£ßerit,atq; ex faluberrimo loco in Aca-demiaminfalubrem fponte fe contulerittunde etian dcccmodo menßbus quartana laborauit, ut uideatur exiflima[fe,quemadmodum in nimis luxuriante uite obruiuuM nec maturefeeretita in nimis firmo crßno corpore turbari et opprimi animam.J^e igiturmagnS malit arbitremini,quod torn fapiens Philofophus qu£' ßuit. Sint ergo robur erßrmitas corporis atq^ falubri tas,tùm magnitudo er pulchritudo acc£tera huiuftno di inßgniuin belluarum priuilegia,homitii nihil magit expedit,quant ut h£c omnia in animoßnt : in corpore nero ßrmitis ad iniuriä,ßalubritas ad luxum, pulchritudo ad ßagitiam,magnitudo ad augendam impenfan dum ueflibus opus eß, non ad aliud magis opportutia ßtnt.(gt;uaredefeneduteagamus.atq;id breuiu$,quoi Cicero luculcnter de ea librunt conßripferit.

DS

L 1 B ! 1 II, DE SENECTVTE.

Eneólute non indiui malum nee magu fninui reparabtle in-uidetur , quippe ^norbofa non folum fit cr defir Cr imbeciUis uiribuf,fed wortt proxima imo coniunâa ( nam omnis fcneilutis termini eft mors,atlt;^; etiam deftgt;elt;!iui irrifui contemptuiq; habita.Quamobrem lt;juifeneâutem dicit,maximu md lorum dicit,neq^eü malum (^«od cuiquatn poßit tw-iprfcrfn'{frtfftMte maius.Qjiodft aliquid aliud calami-tofum adiungatur,ut uxor autfilius cotumax,aut pan pertaf,aut morbus aliquis familiaris,aut ftoliditof, mortepnè deterior eft.Neceft ut uerbispulchris Cice ronisdecipiaris,quiCatonem quendam Polycleti fta-tute inftar nobis defcribit, incolumi corpore ac ualida erfenftbus etiamac memoria uigentibus. Talia enitn infene maxime iüo mortuaria pro miraculo, non pro fommwiti fenum natura habenda funt. Sunt enim om-nej queruli,moro/i,triftes,nugaces ,fôedi er inualidi. Reliqua mala etft non femper pra^fentia adftnt,nullum tarnen àftnedute in exilium relegatum e{b,quinimo in firibus aftant, utft aduocentur nuUS moram ad pa-rendum intcrpofituraftnt.'Exclamabis firfan, hcu me mifcrim,noH trfntit mala noueram: ùnà etiä lon^è pl« r*

171 DE SENECTVTE

rj j'untdtq- mdtord qudm dixi. unum ddddm Ari ftote!ii,cfuod pdrumJpn-jre fgt;otcS-fenex,qito nil md-un mniani ejl. Et tdtnm ß te pigetfenem efjè,tiid cidpJt idaccidit,quôdintedgt;norittolttifti.EJiiic dUud infe-ne mdMS rndlumt ejî,quodndmi inuißtm cjße fuis etiaiit proprijs ßlijs.tieu dices rurfas : hjcc fdnc no funt ßre« dd.Quidinimis humdnd conditio bond efßt^ quemdd modum iuucnes itd feues bonisßueremur. Sed hoc md lit e^,quod nxmo uel cogitdtioiw euddere quedt, qidit uel mors intempeßiud fu,uel fcncéîutis mdld non expe ridtur. Ciuid ergo dgendum f Eß ne uüd uid eitddcitdi tdntd mdldte^ fine,non tdinen omnibus coeeßd-Opot tet ergo eum qui htec euddere uclit,non fecus dc regent qui beOum in longinqudm regioncfiéturus fit, omnii pdTdta hdbcrc qu£ illi nexeffirid ßturd cognouerit, nil prorfitsjferds ex inimicorum dgtis. Ammo igitur Cf corpore crßrtunlt;e bonis itd pr£pdrdtu effe opor-r tet,ut non,qucmddmodum in general trdädtionc dixi mus,hdbedt quod fdtis efl,ueriim omnibus dbundetcu tnuldtè dntequdtn edin £tdtc ingrcdidtur.Speiidre igitur oportet duo,primMn qud rdiione lüis mdlis occur rdt,inde quibus bonis nidgis indigedt. Indigebit dutein mdximè his qu£ illis dduerfuntur, quibus feneilus op' primitur.DiximusdUtem mdximè illdsn opprimi fep-tem rebus,imbecillitdte corporis, deßrnutdte fub qud etidinfaeditds continetur, morbis, contemptu, mortis n(peitdtione,dcffcrdtione,cr quod fuis proprijs inui

L I B ï K I L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii7t

p ßt.ltt omnibus bis qu^-.rudit ratio ut nulu uitentur, ut parui à noUs £^mëtur,ut ifiiod proprium c/l huic contemplitioni,ex bis malis bona expifccmur.Princi-pio igitur uiJeihium eft ,quid prius fcnefcat in nobis an mens,an corpus,an fcnfusfuelut in ciuitate qu£ ein gitur ah bo/iibus,refiigimus in arcem,at(^} in ea omnia (gt;on4 coHocamus,quant licet feiamus capiendâ, tarnen quiaferius,ecgt; reponimus cbariora. Et certît efl, quod mens,inde fenfus ultimo fenefeunt, primum autem cor pus.Ergo omnia non fblum ad mentis arbih ium bona coUocanda erunt,fed lt;eslimare etiam oportet etß non ita cjjet,mentis boaaeffe potiora. At ctim ita modo ßt, nee de boc(cum inter Pbilofophos de c£teris placitis HMgHdßt) uUaßtcontentiü,quanto magis nobis pro^-ponere drbcmuî bonum uerwm ,fummam ßlicitatem, V ucramuoluptatem eße in mentis bonis collocata: Cit funt,ut diximus, fapientia, honeflum feu uirtus, CJ* eumfenex nullusß antca uoluerit,horu poßit efß; ex-pcrs,manißßum eü nuiltwn fenem niß culpa fua per/è äaßliciratecariturii. Q«ô(i etßfilij fub ftlicitate cont prchendätur,necobidfenexnoflerßlicitatis hae par tccarcbit,nametßad gcnminjum tunc idoneus tton fjt,antea quis uetuit ne liberis procreandisoperam dcderitllam rrgo conilat nihil dccjfefeni, quod adfrli citate principalitcrßt ne'-ejfariii. Videamus ihuJo dc reliqtiis,id uero tibi accoinoilaio rxnnpfo oflendä. So lent enim exepla magis mouere quam præcepta, quod ètiamantea diximus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Annum

»74 Dï SENBCTVTB

Annum ageb^m quintjuägc/imum oâctuu dc prape tnodum fuperduerdtn,cum pducis iam anted inenßbui ießrbuijjent calamitofd iüa dc diuturna beüd,ego ue^ ro in ciuitdte dd lucrum duorum tdlentortm mdgno^ rmndurißngulo anno perueneram,indies creß:ente cum gloria diurno qudßu. Exceßerat enim è printd-rtjsmedicis unus, alter fenio tnaximo conßilus erat, Ef gKlt;c mihi obijciebantur ab £inulis,(jua;q- per ciuit/t tem jßarßd erant, falßa eße dcprehcndcbantur. Ef fg» alioquiinmedendoßrtundtißimus,tum primu etia»t intentiisinran maxime, Cf auxilio libelli 4 mecon-fcriptinuper^quemArtnn medendi paruam appella^ ueram,adeö proßceram,utneque Galcnum a;tateßa, necaliorumquenquam,quipoß floruerunt adcoßli-cem in artis operibus,feu ßtnando,ßeu producendo «t-fam eorum quißanari non poßßentßeu prædicendo fit‘ ißße exiüimauerim. Eorum enim quosfolus curabant uixè quingentis unus interibat. Quidam etiamcunt focijs a me curati c deploratis caßbus ,ßednonaded multi,neque tarn facile,ßeruabantur. Quad igitur a-lios accendere potuißßt,me d ccepto munere deter^ ruit.Erimumcyfujpeilam hab ui immodicam illamß' licitdtem : cf co magis quod cf natalitia mea nouijC firtume mee blandientis ßdem atque conßantiam : Gf quantis uiribus contranitereraliorum quorundam do lis dc improbitdti,metuebam ciuium meorum crit-dulitdtem nimidm.Sednihiladco me,ut hocmunitsef-ßgcretn

L I B B R I L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyÿ

fûgfrem hortdbittur, lt;]uod intérim tibros lt;}uoe confcripferam pati iacere cogerer:(y'0uod h^c fortune eo£tgt;itiiadueniQèt^nquduel deß/lere /ponte ne-ce/Jè mihi ßret,uel defidentibia uirßuf crefcenteq- U hore brcui interire,qiMmobrem id mecum cogitaui,ut ^uetn4d)Hoduw,lt;}uiequumntiIitdrem afcendi/Jèt, cui regendo uiribta e//èt impar, nihil iUi melitis e/jè quint dcfcendere,pri!e/Mrec^, longé id quam /peciofo/pedd-culo,fèd baud diu edito elidi de pmul uitdm amittere: omne con/tlium dd mutandum uituc genm adhibui, Aniinädturtens ergo mentis uires indtes augeri,fcn-fuum^ conlbdnter perfiare,corporis ejjè in interlimî-nio,totdmrejn mentis arbitrio atq^ aâionibusconi^ mittendam ratus : decreui quonam pado idcommo-dius effîcerepo/Jèm,diligenter confyderare, cr «f fp-ficeremadniti. Plura enim edidcram,plurlt;t edendd rr-ftabttnt. Quamobrem intercedente Duce Sue/Jàna profitendi munus Papite rurfus impeh-aui. Sed deerat poUmodumufus intermijjà odo annis confuetudinCf crobfrigidiaeris hduflum,uentriculus fuapte natura imbecillis,uehemcnter affligebatur,huic obfiiti ftn-gulo mane antequam profiterer, deuoratis tnalipu-nici pauculis granis,cr longé pluriumetiam fiucco, fiibmifiàqûe inter perfitendum uoce ; ipfi uerô metno-rite e:^ ordine cr raritate uerborufuccurri.His tot tan tisq;prtefidifsmunitus aduerfus incomoda feneélutis, tùm etiam uiéius ratione diligenti non [olu,fed etia accurate

,7« DE SENECTVTE curdtii,cffugere poteram omnia feneélutis incdmino^ da.ueruntßrtuna fe noftris confilijs oppofuit, ut nihil mihi tamfauftu contigmt,(juin in aduerfum cucntum deciderit: hoc cnim ut dixiantca mctiicram.

Propofitum ßit primum fencs qucrulos effè, moro fos,triftes,inutile5,nugaces,ßxdos.curabimusigiturut paruin compoßtcij^ loijuamurjxtuj; maxime in con-uerfatione degamus. quod ctfi multa nos torqueant, multa nobis occurrant qu£ dicamus, nobifeuin ea rc-uoluamusfxpè:

Qui qiurulus e3:,amicitice hand accommodus.

Etiüud:

------fed non replenda eft curia tierbis.

Etrurfusi-,

Senedus loquax.

C£terum ut omnem fœditatem uitemus moderaU uiâusrationeutendum,diximusautemde hoc in tertio libro de tuenda fanitate,ita mundicic cr cura mini me focios offendemus. Diligenter quoq^ cauendum ne in conuiuijs loquamur edentes,fubfilittt enim cibortint fragmenta ex ore,)naximè fl dentium aliquis anterio-ruindcficerif.ne potibus mifceatfe alienis aut edilid manibus traólet. Omnia enim quteftomachttm moiie-re poffiint,his qui mundicia amant uitarc dccct feiieni. iJiemoriUiusodiofuineffefenem,cariofaméq;feneilani appellari folcrc.tion uerô omnino fi fiiUctnafusaut tußiat,omnia enim hgc perfejlomachofa. Et cumfa-liiiario

L 1 B t R II,

rio Icntore abundat os ( mdterna lin^ud ditior ba-t udin Gr^ci uocdnt)itifMtium moreJEt imo ß fenex inco aufcultet coiißlio,uix unijuam alicrûs ini~ fccbit fecoiiuiuijs. Quid ciiimdiWi/cere/ccuwt poteii^ fifem(gt;irtdce4tdUtlocjHJtur,teijuémolrJliis ent. Et q«i firn Jibi grduii ßt tacenHo qiùm d/ijj loquendo. Cum fecus multi libentcr fenes loquentes dudidnt,utpo tr atdtts beneßdo fapieiittores.lnterim tdmen cduebit quod ob fdliiid; contingit copwm,ne loquendo ßfutum emittrft dppelletq^ lrtcc^^ól^Oi^,uel etumquod dete^ Tiuf efl pyttfdntein.ln uniuerfum m^giKira ori ddhibe-bit diligentidm jenex,quodcrmuliercs ZJ puerosfd-crreHffft. Seddiucrjis modis diuerfdq^rdtione.ndJtt cumfeniobdentiuinrimds inbierere folcdnt prididni cibi reliqui£,quibus nil djßeilu tctriuf,et qua odorem rtummitluinoHiffKiitjCurdbit ut tenuißimis prnnis, (lt;Mt pcrciiruwi dculeis,uel ïignonmi frdginentd tTwart* tur.ndmcrdßioribusl)iulcißunt,(yfatifcunt.Cuuerö ffMinJcdbrifiitntjc nigrcfcdnt,dentifi-icijs Htenduw, qu£ dentes ipfos ettdm conßnnent, gingiuds extcit ddnt non dbj'umdnt.CoUudt igitur os uino dliquo Icui dlbo,mod0 jcrto,inolt;io ardente aqud ,fed non coruin conuiuis.Et antequd loquatur os/jnito purget,cr tardé niroq; «rrî).t pro/rTat,nf ut dixßpytizct.Afßuefcdt fttrfin conjlriflis qMjp Libris (oquiuwmJi drnttbi« at» tterioribiK ainijsiï id faciunt plfriq;,præjbtcandcin

Âiibibcrcob utiht4tcj}j decorem,qt/uiJi alii obne-M ctjsifaleiii

17® DE S E NE CT VT E

ceßitätem minore cum utihtiitc faciant, diligentïM VMe cnim decorum eft/i ftc te loquente reluceÜt de» tes cartdiduitjCjuod in focmints ac pueris bene inflitutis animdduertere decet. î^eque fenan izv^mrvovvTflf »bhorrucrim,modo delicatius non uehementius oledt-Vt enim adores exoticidedecentobluxitridm, itd oirf-ttid experiri debemus ne cuiqtuon moleftißmits.tttsäf tibus noQ^erfenex inüruilin ,et fecurè inter pueros amp;nbsp;honeflc inter luucnes,^^ utroq; modo inter alios fend uerfaripoterit.t^ecmultumaberitfimilitudine 4 Gof gia Leontino illo,que)n fèrunt ad centcfimu feptim«’» annumßne uüo iiKommodo uiticperueniße. Vnde iHf tainßlix decrepitaßeneilus?rcß)othiit,nuquam uolit-ptatis caiifa quicquainßci aut admiß.C£terum ne co» teinnatur naßer fenex,diß;at ab aniinalibus,boues cot nibiK non dentibus pugnant,eqta caleibus non corni' bits aut capitCyßles unguibus non calcibas,canes denti bus na unguibus,lepores atc^ cuniculi nuUis armts ßi protinusfe in fiegam arripiunt.Cum ergo fenex no^er mente prteditus ßt,deterius fegeret bis brutis aniinab-busi quin potius aniinaduertens ße neq^ oculis neq; ai^' ditu prteßare,nec roboreaut agüitate,uel curßu uel pt ritia annoruin,fed fola mente atq; conßlio,penitus ib lis alijs reliclis ea in parteßc exercebit, quaßeßuperio-rem agnoßcat.Cur ergo uiäi adolcßccntes, du illttt» a» dieriin non uenerabunturicum natura ettam anim^lß li^ts induuin ßtjUt uiili uiäoribus cedantlct iüos etùgt;

uenerMiW-

Lires, il

(ient‘ircntur.Sicingallii,perdicibus,tMris,ec}ui5,cani-bus,ac itlijs gutbufcunq; certâmen expertis. Non ergo Mt medicus quiddm noàtr decrepitJ letdte haftüudio in tegrorum domibus operam dabit, ne, ut illi accidit^ confduciâtufronte,c:r/cipfum nbsp;nbsp;artein et letatem ridt

culdmfdciat. Scd fanis confîlijs zr frpientia ddniirlt;tn-dumfr pr£frdbit,itdifciet(i; hune titulït frneôtuti, cum duoj illi reïiquerit Arifroteles,friliect,ut effrt prHdens dcuenerttnda.Verumoccurres,héecnon omnibus con crjjd,non omnesprofiteri publiée pojfrint,libros con-dere,prineipibus amicitia fr infrnuare, quin etidm nec omnes er«diti,non omîtes udeo prudentes. Deinde un tuprudens es,quemte toties multi irrifrrunt? qui te tanquam Polycleti normd effr cxislimds,ali^s omnibus uiuendißmidin iniungcitsi Hoc erat frnè quod me peplus jègnem reddidit nd hune prouincia cdpejcenddm, ^H4ndof|uidemuiderc,HixJinedceuptione elt;tm trdujï gere polJè.Scd plus Hiiluit dpud me pub/ici boni dtque Mtiiitdtis rutio, (judrn metus hic autpudor ftquiscfje debet,iiut iierecundid, dtq; ut uno uerbo omnibus bis fitisfMam,Pl.ttonem jecutus,exifiimMi boita hlt;ec om nid turn m,(bi cdlumnias dtque laudes ejfr umbrutilcs: quid ergo eft cuius gratia aut metuam, aut uerccuder? Ex iiiftnitis umbris atque etidm mdximi$,ne minimdin

I feobcm uelteiiuiftimam effreeris. Hoc eodem con/ilio 1 nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;irrifusf'um,quodedttoncurarcm,qua!illiuelittdlaucl

j boildfjJèexiJdimubdnt.AtqueilüijHidempenè omne;

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M i mortui

189 DE SENECTVTE

mortui funt,quôd cum ego 4 morte paruin âbfjjè ntf inteüigcrem, ctiamft centum annisjùiffèm fuperuiflu rus,iüi tarnen quamuis multà plus fc abefjc crederent, uteuentus oücndit, multà minus diflabant à morte. Q£id ergo ex illis rcliqui cR,quos confiât fiiijjè infa-nostErgo fi irrideri aliquid omnino effet tquod baud fatebor,certcab infianis irrideri, pro laude ducendum effet. Irridemur oinncs,infdni à jdpicntibus, ab infanii fapicntcs,plurcs fiunt infiani t funt fané: malts ergo effe infianum qu.im faptentcm,ut àpaucioribus irridcarisl ftulta quidem cogitatio. Sed reuertor ad propofita,tfi omnes poffunt profiteritat plures abfiq- eo laborc unit re pofiitnt t duid horum melius, an babcrc quo uiu-ü abfiq- labore^an tua indutlria pojfic uiuere t Propterei prudentis uirt efifiibi parare ante fiencilutem quo uira ducerc pofiit. At dices,fi non hoc munerc/ùngi potuifi fies,nonne uel te indice abcrraucras f non,nam fi quoti diano labori addiétusfinffcm,dcleéi:atio fiudioruin no medctinuilfict,fied aliorum moretantas congefiiffèni opcs,iit in fienefiute mendicare non cogérer, qui ergo ftudijs liberalibus non fiunt dediti, hocfiacere debent, cjuifiunttnoncoguntur. Ego necfiacere poteramglo-rite comparand/e intcntus,neqi eniin more aliorum te-gere uitia uolo,elfiem enim mendax.Scdfiateoreo uitio taboraffic,quod uirtuti proximum nbsp;nbsp;nbsp;habetur çs' efi,.

Porràquod non omnes banc dificiplinam callere pofi' fint,excufiatione dignum noncfi,cum fiultum fiit om

nes

L I B I K 11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i8»

n« [cire numerarejoqui,decif)erc,ludere,lt;juorum ali qua [uperßui [unt,dliqua ctidm maLi, ccrtè omnid mi nws neccffaria : at reitè «iwfre pdwci norint,[olum ob idquodpaucidi[cerecurent.namq;ddid nature iiifti tuto/èrimur,ut non nifi [upina negligentia ignorare h£c pr£ce{gt;ta poJ?iraKS.Sfd ad rem redeo atq; coBigo, qu£namfit uita qualisq^ ejjè de bcdt prudentis [enis.

Quicunq; igitur eo pcruc nfrif,primum meminerit qudnto beneficia obfi:riéius Jît De o, atq^ natur£ quod eà perufnfrit,qHo pducis pcrurnirc cSceJfumfit. Dr-tndf pedfatrftrdbdtdbomntb«JMitijJ,/i quæ natura auiufiiaut firuoreatatis coiitrdxrrdt. iicc [alum ab his,[ed ftidiiimunrribus iuuentuti proprijs laboribus, coniugio, crwdorMm cJu,Hcrbij faélisq; nonfolum tur pibus uel obfcœnis, [ed ctidtn /rwtbHJdtqjiadnibi«: Dunsquocjjitcgotijs çx bis qu£ dd finem longo nifi poft tempore deducipofiunt,ne Kegis Nicomedis cx-fmplo ciuitdtem .cdijicdrc inciptdt Jciicftd decrrpitd : tfd^ nrc projitfri qwt nHttqKdin profijfius fit,aut naui-gdrc qui nunqudin nduigdurrit aggrediatur:ftudia [e-quatur £tati con^uentia,[apienti£[cilicet^moderatio nisftnftitutionisfiliorum,gubernationis'R.eipub.uer[e tur inter pares jtudijs, dMtboritdtc, moribws £tateq;, boc eiiim tutum eji ej' honeftum.Quodfifapientia no ddfo poücdt inter pueras,melius est rnim prodeffe qMdntttlMincunq; er urnrrurt dtq; ob[eruari,quam nihil proficiendo irrideri de contumrHjs affici. Circa ui-tam

ifet DE SENECTVTE

tam {jiiicti er Icéiionibus non arduis, dcamhulationt, fbinno,balneisc];fe tradat,d perturbationibiifoinni-biif,maxime ira,itacet.Cgt;cium non probo. nam fegnes redditcr contnnptos timorcimj; mortis adanget.Ujl ctiamrcsfuas£onllitttat,acß indies eßet moriturtif, t/UcC oceaßo inter ß.'nciT:ntts beneficia numerari po-tcfiniam et/i ennp liceat resfuas reäc qttandocunei; ttc lit ordinäre,beneficij tarnen non uulgaris loco habendum cR^ijuod t]uis cogatur eafiacere efuæillidecord fintatq-, utilia. Hocfiàfenciiluteipfa impetrarclicet, cnius adiicntu, ut uafia quam prirnu colligamus,admo- ' iiemurAlla quoqßibi proponat,fimodo iuuenesexiamp;i mat ejfi: filiciores,iuuenis er ego fiii er omniahic poß'edi,quat bi(atq-, utinani tarn iujla partitione caetera diuija eßent quam £tates,parum enim in rege etgt rulo dedicauerut'jet breui illt mihifitmillimi erut: quid csT- ergo quod dificruciet tarn iniufitè ƒ Porró dices omnia hate liera junt, fed unde hre tarn ampla bona que 1 db initio pollicitus es colleiitirus fiin non ttideolAn no priinum efi:,huius attatis beneficia uenerari ab omni-husideinde carere perturbationibus,coquieficereq; df-dorem ilium amorisamarumiatq; ob eant etiam adnto ucri magijlratibns ac honoribus: nä paucis ni omnino /tupidi jint,aut nimisgraui inuidia laborent,fecus con ligit. PræSireaitotlaboribus iufitam ueniainimpe-trare,qua: etiam militari difiiplinat, er cuiciinq; ordi-nifitnne coneeßfia e^,iurc tain diuino quàmhumano,

Ut

liber I 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;8)

iiMitim ob débita capi non poßint,non uuîgare print legium eR. Confiili etiam ab omnibusgloriofum,(y uer£ fapienti£ teüimonium. Vitam quoq^ ducerefait» irjoremhuic atati conceßilt;mefl,dicente Hippocrate: Seniores iuuenibus plurùnu icgrotant minus.Sed quoi omnibus maximum efl,Jiudijsfapientilt;efe dedere,hoc £tatishuius proprium efl atq; præcipuummt uiuentes dtibuc immortalis eius jilicitatis, cuius capotes folunt fitnt (t morte cieteri,nos participes fimus.

DE MORTE.

Vamobrem ejjèfenium in mortis interli minio,no ob aliud graue e/Je potefl, qui ob timorem mortis. quippeis omnibus alijs quam grauisßt nefcio,mefanè adeo

torquet,ut nil aliud magis moleftumßt. Et cum recor-dor inf monfurßwt, nihil nonfolum tam fuaue eü aut trifle cuius nonobliuifcar,fed lt;jru'ino linquor: naâus wim corfi-igidum atq^ humidum imo leporinum,mor tis cogitationefola dcflcio »credo ne quid mihi ad cul-mum infllicitatis ey' lerumnarum deeflet. Atq; cum in omnibus alijs aduerfls Philofophitc pr£ceptis non pa-rum profleerimfln boewno (uera enim fateri uolo) ni ■.hilflrmè auxilij inueni. Sujficor in alijs flrmèidem contingere , uerum plerique diflimulant, uelut qui iam fu/fendendi cachino timorem mortis uelant. Ego , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M 4 (td

164 D E T M o R T E

lt;td uentäte iiatits,ed fatcor qu£ nrmo ulld rdtione ex-torqucre polùt. Ne/cio fanè an quisßtqui mortn tinio rem effugere queat, quamuii no ignoré quanta Stoici imà Epicurei bac in caufa iadent. Qjiinctiam no fol» uerbis,fed ipfo uultu animi robur ojientant. Et certi obliuifei mortis o' non paucrc ob ignorantiam licere cxidimo,mortcm aut cognitam, aut proffen tern non li cereputo.Ee’uas enim maxime iratas, crpueros no» paueremortetn ob mentis fluporem tudemus: quicu^ tarnen ex his prudentiorcsfunt,maxiinè timent. Sec nero rurfits repetenda funt huius rei£apita,ne in inter to uagemiis.Sunt autem an liceatmortts obliuifeitan It ceatdolorisillius i An liceat cognofeentinon timcrel uidetur autem timor omnem dolorem poffc fuperare. nam dolor eft corum quoi funt,timor autem non fol»r» eorum qu£ funt et qu£ ejfc poffunt,fed etiam qute effe non pojfiintAtaquc timor maximus ejl omnium afft' tluum,nam cr labant genua in timore,0' tremunt O concutiuntur dentes,o aliquibus excrementa prof»-unt,nonnuUi etiam repente moriuntur.Ergo timordo loris animigenus eft,dolor autem communi nomine di dus,corporcus ejl affedus. Videturergo timor hotni-ni magis proprius,dolor autem corporisiEt uterq^ in-tcrficit,fed timor ccrtius, à maximis enim timoribas uix ulli cuadunt quin pereant,à doloribus no ita. nam O'ex dolore capitis Galenus ajfirmat neminem uii' quam ejje mortuum. Sed ad rem redco, qu£ propofti

LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'18;

fùit,fcilicct an liccat obliuifci dolorii mortis i ät^ue id (juidem certum eftfaißbus imminutis, mortis etiä ca~ dem ratione,no tarnen fcnfibus integris morte prf fente:ubi uerb recorderts,non timcre,hoc arduum eü, Vtrumuerb fi no timeas,dolor aliquis alius maior ßt { certe,utdixi^nonmaiorfedmagnusfupereü. Quodfi dolor non eßet nifi in neruis,nec aliud eßet genus dolo ris ab iüo communi,paruus eßet dolor in morte.at ego inmeipfoexpe)-tusfum,crin alijs prudentibus uiris Äperte cogioui,nulltvgt;neß'e dolorrtnlt;lt;dfomugnMit», qui dolori Cordts copararipoßit'.at morienttbus pro-suldubio cor aßligitur^multo pauloüe antequam nio-ridrUMr uehemëter aß^icitur.ipfum enim fft quod pro-priè in contrarium mutatur,quoniam folu/m primo ut uit. Valeantergo medici cum fuisnugis,affirmantes coreßeparuouclnullofenfu pricditum, quod puuch neruorum ramulis irrigetur. Cæterum et lUud anima'd «frffnduMif/l,iuxt4mortwgfn£T.t etiam doloris eße «drtiW mefuras. l^ortis igitur dolor in tribu« confiftit: in cognttione,in cogitationc,et in affeitu ipfo.Horum omnium maximum eft cogitutio,indr affeilus-Oppoft U ergo winuunt btcc ,funt autem oppojiu, non cogno fcfre,non cogitare,fcnfum minui. Atque bfc purtim 4 nrttur(t,purtim ab accidentibus unimi,purtim à corpo

Irii. Ergo nutwru qui bcluint funt ac ffri, mortem con-temnunt inter bominesi/icut contruriu rutione, qult;c inter belluM muxirac ualentfenfu'.ut clepbuntcs mor-

I ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ms tem

»8tf D E M O R T E

tem ßrmidant.Vnde reßrunt Pompeium mjgnum potiui pdruu, cditoßicädculo in quo plum elephaif' tes morti deflindti crdnt, iüos ddeo mortem expduijß acuocibus,gemitu,geflu fignificdfji^ut populus dduo cem hominum,puerorum,ct mulicrum dd beftids ddin Hdtoruni imniifericors,dd hdrumfupremds uoces mO' ueretur dd commißrdtioncm. ltdq; ßrtes quiddm ßtil ndturd (y' intrepidi, dlij confuetudinc qu£ dlterd ud-turd eß,dlij uerc) ob irdm qu£ cum exdrdefcit omiiiuint Kiceßngitur:ndtur£ quidem cor excdlefdciendo,amp; propter perturbdtionem obliuionem mortis inducit, dc cogitdtionem omncm dußrt: Sed ex doloretn todit, ndin corpord ird ßruentid dolorctn uulnerum nottfet tiunt,cdlor en im impedit fenßm,quo nid fenfus in nut' tdtione conßftit,immodicus dutem cdlor mutdtionetit profnbet.Sed ex in prelijs hxc omnid ddfunt,ex red mors fit cum fdnguinis copiofo efftuxu,qui fi libtf fitmultum minuit mortis dolorem. Id dutem depreben fum e/i experientid,cum fub Augujlo primum,inde Ti fcerjo ex CdliguLi homines fupremd metuerent,eit'gf' nus mortis dcerbum eX bonorum dmißionem, leuißi-mu/mquiercntcs,dd uendrumfeiiionem communicon fenfu conßgcrunt,continudto experimento,quod dp-pdreretlüosèuitdmigrdre. Çiudmobrcmreiièuide-tur dixijße 'Virgilius :

------Pulchrüqi mori fuccurrit in drmis. Et »-«r/iß.' quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pulihrdinq; petunt peruuliterd mortem.

Non

I 1 B E I 1 t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»e;»

quot;■ J^onfolum quod pro Rcgibtn aut Republics fufd-piaturCnammortemRrguli nemo pulchram effè dtxc rit,quctnquam pro populo Rotnano fufccptam)fci pulchram etiam quod mors ea omnium fit mitifiima, qu£ in tanto animi ardore cotinglt;tt,nec fentiatur. Ac^ cedit huic mortis generi,quod uelociter finiatur, unde cr brr «iw tormentum v mint« efi. De breuitate non efi quod indigeat declaratione, cuw iamfupponatur, Jed de leuitate ex hoc dignofcitur, qdod quic fenfim ZX lenteadmodumfiuntaut fubito mutationcs,dolorem non infirunt,ut cum crufi£ aueUuntur dutpili:qu£ an temmediocri celeritate magnum folent infirre dolo-rcra.Interim ergo homo morttwr antequam doloron percipirft. Inopinutam ergo ZT trc«enioricndi gern« Cîulius C£far optauit cr confecutus efl, non minus hacinrefllixquamin reliquis omnibi«.

ergo pr£fidium efl in ira zr pugna ac prclio, fed hoc eflaccerferemortemleuem dc pr;eocc»p(trc,non le-nire «cntKrdm.

Proximus bnic modi« e/l,ct«n ex grdHtbiM foUicita dinibiM mortem quis oppetit, ddeo «tmcmorwilJit-rummortKinemoriJdboIedt. At iflud multo deteriut fJl,qiMm (i mori contingdtpne ilUs,cum dolore cinga ris «frinq;,er dolorii jinem dolor alius excipiat. Ate]; bi peiorefunt conditionc,q«lt;tm is de quo Epigrumind ticus ait:

Die rogo,quis Juror efl,ne moriare,mori Î

Deinde

»88 DE morte

DeiiiJc/lulti efjct banc dduocjre tam feudm occd' fionein,gu£ipfd mortegrduiorßt:dbfi^j eo dutëguoi earn dduoces tton factie occurretAtaq; hoc genere au-xilij Capnc Scyri£, imo potiui panis lapidoß aut fcul net relicîo^tie incédium olco reßinguamtts, ad tertium dcucnire licet. Tentanda enim plura funt, ubi paucd tionfufßcereapcrtumßt,ncc jfcs eßuel omnibuthis poße fatisfacere.

tgiturcummultaprietercaßnt,(iult;eab authoribuf claßicis maxime Cicerone ac Seneca adducuntur,oi!t-tua ad quatuor capita redigi poffe uidentur : primunt ut oflcihlamus,non ejfe in morte malum : fecundum ut medicationc affuefeant homines illam mtnori cum dolore uenientem exciperc-.tertium ut omnino illitis m(-moriam ex animo cxplodant : quartum utrationibitt certent,quandoquidemßt ineuitabilis,£quo animo et expeüandam ßrendam. Itaq^ qui obliuifci lUiiis cit piunt,quamuis per nodlem cr in ocio reminifci cogati tur,hoc tarnen lucrifaciunt temporis, quo nil de ed co gitant. Itaqj tllud prudentißimi uiri in tria capita diui-ferunt:alq enim ncgociationi incumbebant aut Keip-trd£iand£,quemadmodum Cato maior ficit. ïduerb etiam commodi acccdit,quod ßrtes atq^ prudentes exi ßtmantur cum noßnt,zr amicis reiq; familiari augen d£adextremam ufq; dicm reite conjulunt. Verum interim non uiuunt, tmö CT quodeüuit£,uigilijslabo-ribusß ac curis reliquis decurtant. Hoc auU in duplex

tncoin-

• L I'B H R' 11’ fïi# »ncommodu adeo mdgnunt eß,ut nolim, ß fieri poßit^ banc follicitudinem tantifacere. Aliud cntm eft tempe raté opérant dare filijs,dmicis,reipublic£crrei fdmi~ liari,aliud eft ita opérant confulto ddre,ut rejpirare Hoii poßi5,ne etiam mortis poßis meminiffc^additur et tertium quod ut dixi, nee quod cupis aftèqueris : nolit enim uelisite dum tegrotas,dum dormis, dum aliquan-tifter quiefcis,h£c cura maxime ft fenex ftteris tedi-fcruciat.Quamobrcm uidi quofdam fenes, qui cii hæc omnia cy cumulate agerent,nihilominus inter loquen ' dum dicebant,omnia nihilifacio,nift quodftptuageft-mm dnnum exceßi,hinc umIIim reditiw eft,et quotidie fio fienior, tarn tremit caput, dentes laborem perftrre ' nequeunt.Paucißimis uero contingit, ut àfeptuageft-mo anno omnia integra iÜis relinquatur. Eos ubi mor bus letbalis acceßit,uiderunt pleriq; ex amicis palam flentes,^^ mortem miferabiliter déplorantes. C^uid er go ex tarn aßiduolabore hi ftint commodt adepti non uideo,quinim(gt; cwm effent ditißimi,quod uix alius pau periorum dicere debuiffet (fane non dixiffet unquam) nonfolum irrito conatu, fedftulto plané hi dicebant : optarefeeff'eiuuenes,crfineullis opibus. Conftabat ‘’’■go go^w^ 1 lt;*0 conftlium iftud omnino nihil profuifft.FJ Philippus 'Vicecomes MediolanenftsRegulus olim,ut à pâtre mco qui cripfe ab alifs audiue-' rat,intcllexi,totas noilcsfolus deambulando coitfume b.it,nam diem negoeijs impendendo abfumcns,ftne mo ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IcRia

I

tJ» D E M o R T E

leßia pr£[eribät,noilem metu,terroribM,cogitdtioti but triße horrcbdt. Er4t enim brcuis modiciq; fomni^ er tenebr£ lUum difcrucidbdnt cur£q-,, ^U£ cjudmuit t^udles eßait^er de quibui incertum ejjef-uerijimile td menßtitcumregnumrecuperdfjet potiui mortis in(' tu,er(lU£cumcisconiunguntur,qudm dduerße ßrtH n£hdncueßgt;ertilionisuitMtduxijJ'e. Etqudmuis hdC muld per feßtfficidiit dd improbdnddtn hdne confueM dinem,nectdmenneglexei-inihdc opinione tifuq; iß» fßem pr£fcindi uit£ßitur£,homine5qi eo ipßj fieri détériorés. Quod fiidcontingdt,uitd h£c noflrd tiihilf meliorfùerit dut filiciorfimô potius miferior beHud-rum uitd:ill£ enim nec nifi pro neceßitdte lubordt, ind iorq; pdrs uit£ edrum in ocio confiumitur, nec norunt femoriturds ,nec curis dlijs ditguntur dut dificrucidn-tur. Proximd fitit opinio iUorum,qui qudm bedte ui-uendo dtqi luxuriofiè,no Cdtonem,ut dixißllum in Rf-pubhed uerfdntë ,reiq; fdmilidrißudentem, tum hono ribuserntdgißrdtibui ddininifirdtionibicsq- xmuldri fdtdguntßed Epicurum potius dtq^ Arißippu, imo uc-rius Sdrddndpdlum,ut mortis moleßidmßd eß^memo-ri£ lüius difeutidnt. Quos ego ut Idudure non poßunt, prioribus turnen bis duobusdntepofi.ierim, etrquodui tdm fiidm Idboribus hdud minudnt,nec trißem reddHt, er quöd meliorcs euddüt homines,pietdtëq- de ins md-gis coldnt.Eldrrdturfidbuldficu hißorid Thrdjylu Axigt; nenfiinPytbodorißliu correptu inftnue hoc genere, ut

L 1 B E R 1 1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSt

St cxiftitnjret tiMes omîtes, qute in Pireu appeUerent fitM e/Je^Ergo 4durniaitesfumma cum uoluptateex-dpifbatjdefcedentes comitabatur hetus,/! qua perinit noncontriftjbatur:ititq; filixhac opiniottc uiucMt^ «WW Kfro adueniente è Sicilia Critonefrdtre, medteo-rom opera ftnatus effet,interrogatus quantum gratitt deberet quodferuatus effet I reffiondit : -----Pol me occidiftis amici

Nonferuaffis,ait,cui ffc extorta uoluptas,

Et donf t « per uim mentis grauißimus error.

Si ergo uoluptas hac ementita beare hominem po» teft,qM4nto mdgis Hcraiut eu Horatio rurfus dicas : --!r. rebus iucundis uiue beatus. Et iter««:

Si Mimnermns uti cf n/et/tne lt;tmore iocisq;

nil eft iucMndumruiuds in nmore iocisq^. VMe,uaîe. Et rurji« ddhwe mcîiits(nd hoc ex inftituto fuo fuerat) TnqKdmcunqjjDeus tibißrtunauerts bordm, Grdtd fume manu,nec dnlcid differ in annum.

Vt quocunq; locoßeris «ixijjc libenter.

Tedicds.

Qttod etiä deer iUe itirtntis exdflor,Primo Etbieo-rwm ad Eudemu fermé faffits efi,dicens : Plurimi emm fclicitatem idem quod fecunddm ßrtunam effè arbi-trantur. Et nonnulli etidm uoluptatnn uirtuti atque prudeiitiiedntcponunt. SdrddiMpdIus illecumffbiß» Iici)?imc wixijjè uideretur ,fcmetipfum cum coniugi-bus zx foncubinis dc dclicijs otntubus coiitremdwiL

:.9i DE MORTE

Jtdfji cum er maviM uoluptdte er dolore çr furore ob liuifcdmur fupremte diei,uidctur uoluptdf horu triuw rlJe prtcjlantißimd'.non enim hic agitur de optimo uù t£genere,(iuod certè cum honcftjte coniundlum effe debet/eddeeo quo mortis meeftd memoria dcpclld~ turiid^ uoluptdtc conjläre dicimus,qua nonfolu mot tis obliuifctmur,fed quodcunq^ uiuitur iitcundum tcin pus eü- Itaq^ in hoc uno acquicfcercm,nifi melius dliui fe offtrrct,dicam autem nonfolum nunc fed etiam p0‘ fiea,quitle itlud eße exiüimcm. Ergo nobis hxc inedi-■tantibus,occafio quidam honeftior aßulßt, inucnieit' darum artium ac conferibendorum libroru,in qua ont nia qult;e ad inßitutumfaciebant continebantur,fcilic(t uoluptasobipfamrem,omnes enimhomines naturi deßderant,er propter ]fem glort£ atqßaudis conß' quend£:honeftas ob uirtutem er fapicnti£ jludium bc neßeiumq; humanigeneris, er mortis obliuio ob ftu-dijintentioncm.Verümrurfus obqcies,non omnibus coneeßum ejl nouas artes inuenire, non omnibus occs ßo er facultas confcribcndi librost Sed hoc non necef fariu eß,cum aliud perfe fußieiat, quod omnibus ccr-tèconeeßum eß. Quisnam tu cs,omnisexposartisl aut tarn expersut earn codifeere iicl in fenio nequeas, cum Cato oibuagenarius tSr£cas literas didiceritlAt egodiuesftim,molliter enutritus,n5 potui difcerc ncc decet.Nonlquot principes piibluram,fculpturam,pbt-ßieen er tornandi artem callua-c f Deinde Ehilofo'

I 1 B ! K I I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;9Î

pbû non folum principes decet, cr iHis utilis ed, fed etiam c^uîm mdximè neceffiria: Geometrid dutem, A-rithmeticd, Mußcd, Aflrologid, njturdUs Mdgid,fcit mechanicd expérimenta, Optica, lt;^uemcunq; præcla-ri«« Hir«, (jUdcunijj «etatem deccnt,in his noua femper I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iiiMcntrf licet (ne .n.more terreftrium ranarum terri

I fibi decf/c timentium,inßntdm cum habeas rerum inue 1 nicniidrirtn congeriem, ne tarn paucis ßeculis quan-1 to minus tuabacfugitiuauita omnia coinpcrtu atque I inueiitafufpiceris ) ut nulla boneßafludia zr cum uo~ I luptate dtq; utilitate adiunda deeffe pofsint. Sed iam 1 alio tranfeamus. Tentemusq; an rationibuf couincere I poj?imus, mortem malam non eße, neq^ monorium il~ I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jius bomintbus formidabile m.

I Id «cröprii« oßendere decet, quibußtam^ex caußi 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;( qudiiquam zT id ex parte fupra attigimus, morsgra

1 uts dtqj molcjiaßt. Videntur autem in ea eße hlt;ec triit I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»ndxiin(t»n,!l(lt;,doiormorifntii,d)nißio omniuwtono-

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rttMieriKCMndieconjwftudinis, ZT deßieratio reditus

' abfoluta. His ergo omnibus mortis memoria adeo ter-ribilis cft,ut fapientißimus mortalium earn eße ultimit tcrribiiiumpronuciuuerit. purij^imuwi f)l uniinx cor pus relinquere , cum quo turn longa confuetudine, turn (tnflo uinculo coniunc'h efl,durißimum nunquunt reuertimrq; quicquü ex bis umplius poj?c reß)icere, I non aßines uut fanguine coniunilos, non unticos uut I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßlios, non ipptn mundi muebinum, cocium, clcinentd

N tot^

I5gt;4 o b M o R T E

totq; pr£cljr^ in eis contenu. Et tarnen cum iu fit,n ff folum philofophi oratores,fed etiam Poëtit nos au-dentconfolari rationibuthis qu£iamomnibusinore funt : quód ineuitabilis fit mors, quid naturalis. it ec~ ciAufonius!

Mortem optare malum, timere peius : ¥axis ut libeat quodeft nKcjJc. Et Martialis ctiam' Mortis Paule timor tibi uiugaudia toüit

Ham moriens uiues dum mctuendo peris.

Inter natur £ fi ponas munera mortem.

Te de morte metus foUicitare nequit : lî£c efifè inania quis certè nonuidctihoc folum dbcC' re nos poffunl, ob flagitium nbsp;nbsp;dedccus non cffe fiigi*

endam mortem, uerum potius pr£ftare mori homini quamfubire turpitudinis autfceleris notam, quando-qutdcm omnino paulopofifis moritunts. Hibilo feci~ us tarnen hoc non elcuat mortis acerbitatein uel terun^ cio. Qjltdeniin facit quod fit naturalis, crineuitabi-listhorurnenimalteronihil proficitur, altero ettarit conditio moriisgrauiorrcdditur-.cumob hoc ipfunt pr£cipuè gr.iuisfit quod ineuitabilis.grauia autem an tequam fupcraeniant funt tembilia. Si duo in carccre hommes detincantur, quorum alter fit iam ad mortein damnatiis,dc alterius cxitu non confict, fed indices inter fedifiideant,quem ejfe horum mifcriorein dicasl certèeumquiiamdamna usfit. Spes enim mala mi. nuere, timor botta folct. Q^id crgo affers ex bac ra.

tiotie

Liber il

twnc confoîdtionis : folum itlud mones,nonproferen^ damtriftitiam,nibiltentandum, ftrendumæquo animo, quod etiantfi nolii, nihil iuuet, at potiui tibi tu-Kq; etiam dedeciK addat : rem uerà ipfam nihil htec affèrunt utilitatis, neque dolorem uel tantiUum rnin«-«af, qMin potiut augent. Alij uolant ad confolationé Ïjocip/Mgt;npfrtiaerr,quôd dolendo metuendoq; nihil omnino proficiat, ôpulchrum confolandi tnwentuw? quontitnt mdluttieboc immedicabile eft,quoniam con-q»frt lt;tc dolere nil affert auxilij, ob iil doîorem îchiih ffr/rres ? imb minui, qüoniam]fies omiiw inorUliuw, •wdfs cr lentmfatiwn peri^t. Simile eü tllud Sencflt;f; mors omnibus communis e/t,Rfgibus,potentibws, pnw prribusq;,ob id /trenda lt;equo unimo,cfrtè boc folum xdimit iniuridm, ne nosfoli morwmur Sedfi inuidi no fumus,qudm num medeUm afiert hoc timori aut dolo-gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rijdf morte concfptofmorif mur pnèomnes, fed quid

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;me iuudt, Umetfî omnes mecum mor inntur J lllud for-

\fan aliquid facit ud rem, quôd ab initio uttie incipimus obuinm morti ire:illa quinimo ab ortu nosfemper co-mitdtur, dormientes, uigilantes, Judentes,plorilt;ntcs, euntes, ftdntcs,nobifcuTO^ crefcit,ut nihil noui uentu-rum nrbitruri dcbclt;ts,ct«nucncrit. Vcruntlt;«ncn,ut l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dixijboc triflitidw nugcrc poteft polius quitm minu-

1 ere,cogitnntibus nobis, quiim ncerbu condicione n^fi 1 fimuf. Rcjèrt idemPdcuuiiwn quendnm, qui fyriæ im-I peritrfuit uiruin nepbrfriwm, folitum fùijje quotidie \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K i fuinere

ip« D E M o R T E

fitmere ctxtunt fünf brem, äudire^ 4 cttna puerof nidm occinentes, diccntescj;, hodie uiximu^, tanquänt memor effet mortis. Scdquorfum hdc^fcelcrätiuiri fdäum re ferre? çy jlulti ac imperiti conßium uanum probare ? mortis enim memoriam nemo efl qui utilcnt rffedicittdutnon damnet, nifi quantum ad benefan-deq; uiuendumcoducit. Quarehatteconfuctudinem, non nifi atri hutnoris cf cuiufdam amentis, ft non oc-cultioris doli, argumentumfuiffe crefiiderim. Eß etiam cuius nos meminimus confolationis ratio, quoi morte multis ab incommodis folcät homines liberari, atque primum ipfa moriendi tnoleßia, tædijsq; mul-tis,tnetu quoque mortis alijq- innumerabilibus, qtiiit quidan fi bonis quam amittimus conferri poffcnt,attt omnino dum cogitamus iam peraäa effet res, ßrfm nos conuincerct.Veru tarn pauca aqua,tanto incédio, tarn umbratile Icnimen, crut folet did, ßtmi umbra, tanto dolori leniendo quem ex manoria amißionistot bonorum concepimus,fatisfacere non poffunt. Jtaque non uidentur h^ec argumenta qu£ doloris magnitudi-nem fatentur,quicquä proficcread oßendendum mor-tem no el^c terribilnn. Videamus ergoß qua funt qti^ nobis petfuadere poßint, non effe in morte uckenten-tem dolorem, nec horrendain effe ob td, quad nunquit fimus noflros reuifuri, necamplitts redituri. idq; euftt nuHa rationeoßetidcre poßimus,exemplis demonßre-mus. Et primum illud nobis à Seneca egregium exetn-

pluni

I I B ! I 1 I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;isr

fIwm occurrit TuUij t^arceUi, cfuicumiuuenisefjèt tegrotMq; morbo difficili guäuis no infanabili n-micos confuluit de cofdfcmdaftbi morte,omnibus dif-fuadentibus,Stoicusquid4m hominem idm propenfum dd id perfiidfit, imo potius confirmduit, diui/tsg- pe-cunqsnonmultisinterferuos, iuxta illius confilium, tribus diebus dcibo perpetuo dbfiinuit, qudrtd die in cubiculo udfe coUocdto, lufiit fibi dqudm cdliddin fu-perfiindi: dtq; itd difiolutis non fine quaddm,(ut fgf «■ rc/rrefcrff, ) uoluptdte, uiribus, leni morte dbfinnptus eft. Et Dionyfius Herdclcotes nbsp;nbsp;Diogenes,cum dd dn

num odudgefimum primum peruenifient, dmbo fiibt morte jfionte confeiuerunt, ut Cenforinus refirt,quiii aliud exiflimdndum quamuit^tiedioi Et Dton^^wt quidem inedia, Diogenes cruditdteextinduse/i.Atti eus etidm iUe Ciceronis amicus, feipfum cibi abfiinen-tid occidit.Horum igitur ludicio neq^ mori malum net mors ipfd efl, quandoquidem ex his elJcnt,quibus nihil deerat prater iuuentutem dut fdnitatem. Omitto quot militesfefljote infiincre Ottonis ïmperdtoris ot ciderint, folo illiusdmoread hoc incitatif eyuotob amorem,dut irdm,aut cdrceres,dut feruitutè uel amifi-fdin pecuniam,flipfos intercmerunt f non ergo exifli-mandum efl, mortem eflè rê difficilem. Nee ueri/imile eflinre tamcommuni ac neceffarid,magnum malum naturdmcollocdflè. Etquoddiximus alias, Ariflo-ielcscenfetfeiumi mortem fine dolore aduenire. Erat

N Î prteterea

198 P E M o R T B

pr£tereä fentctid 'Bdßi Außdij fcnii dpud Srnecd mot tm fcitum fdctletn eije,lt;ju()dj^iritiK hiifit in labijs, i-gnem cui modicd O' iouis mdtcrid fubßt leuiter extin^ gtti. Omnium etid morte dut exiguo cum dolore eßf, autß mdgno cum breui. vidimutnos fdnè puer os amp;nbsp;mulieres td aquo dnimo er expeädße o' tulifße mortem, ut dppdrrret nec^ dolore,qui ante ilium cotingit, neq; in ipßd mdgnu eße. Dicebdt Cdto dpud Cicerone, Gdudere fe quod moriendi cdufdm ndiius'eßet: qudit-doquidem dominuns in nobis Deus uetet nos iniußi fuohinc difeedere. Hrcdn uerediäd,dn idddtionif cdufd, nonßdtisdußmdffirmdre. Ojtocircd neq-ilU mdgnifdcidm, nihil iuudnt uoluptdtes, niß fecurus amp;“ dbßq; mortis metu uixeris. Aut illd rurfus, ßquis uiti contempferit ßtdm,dlienie dominus erit. Atq- rnulm huiußnodi,de quibus nunc tdinë de hominum potentio rum dc fdpientum conßenßs dgendum eß.

Quid enim refert quod Conon fe ßsonte occidendu pro Athenienßbus obtulerit, cum eßet Rrxf nbsp;nbsp;Soerd

tes cum poßet è cdrcere dußtgcre,nolucritier Curtiut feinhidtumpræcipitduerit^ ODuo Bruti pdteramp; ßlmsfe deuoucrint inßrisf er Cdto Idcerducrit uincu-Id, utoßenddmus mortem non eße timenddihoc cnint oßendit non eße fiigiendd, qud oß fugids cu dedeco-re ßrfdn crudeliori ( certè pdulo poß ) occurfurusßs illi. tlt;Ion. n. quonidmßgicndd no ßt, timendü no eßi demonßrdfur. tmóernos qudntumuis timidi, hone-ßieauft

•muit nbsp;nbsp;nbsp;»95»

flicuufa mortem no uitaremm. Et mulfo mini« ct«« fenesfùmw,nihilofeciuicum metu nwgno id fniluri fjjèmuf,dtq; ob id tdmë occurrimus,lt;iuódfcidmuf om~ nino nee multo poß ( etiamßper uiojnti lt;tnnoj ) mo-« riendumeße. Quödß «itdm inpfrpetMUW dlitjM uu producere ßgt;es ejßetfirßn non tot Socrdtes,Bruti,jtlt;ji Cdtones inwenirfntKr,q«os exiflimo eodem metu, aut pdulo minore è uitd exceßifse.Vndc pukhre Lweidn«« lt;nbsp;uerfutui iüe homo)Socrdtem trepiddnton ad inferos defeendiffeßngit. Idqj fxißimo contigiffe, (judjujiww! çr ufu Zf condtu quoddm uimßbi ipfi inferendo, co« Jldntidincr/örtitHdinonprictMlfrint. Quodutemc5 filio Cdto mdior iUd dpud Ciccronn« dixerit ( ß modo tdles nugdf unqudtn dgreßis iUe uir meditdtm eß, multd mentifntc rbetorum more bdc in edufd Cicero^ ne ) nunc docebo. Rußieut qitiddm erdt inter fuos wunicipdifs fdtii diues, zf Ht tnrn uidebdtur reéli lt;e~ Quique tendx Cdto cen/örintw, (}ui nefeio ejud edußt certè fduentibut dßris Romdm uocdtiM feculo iüo meliore , nondiwt Annibdiw minis è memorid. ob-literdtis , non folum ciwn Scipione iHo Aßricd-MO radiorcfrndtormcruitdppeîldrijfcd prob /ortM-ud Romdnorum , cenfor credtus eil : dtq«e iUe ruRiciu de fdlute non folwm prouincidriwn, fei cdpitunt-Korndnorum decernebdt. Qtti Cdrthdgi-nem fceleßo, Udf-o, dcntq[; inutili conßlio euertit. üunc tdmen »iriwn optimum fuiffe memordnt, N 4 qwdifj

too DE MORTE

fjuaîes fumnt improbi, çr quibus moribus pricditi non poßum dßequi.Priefertim cum conftet ca lÔum fù‘ ißi auaritia atque immanitate, ut feruos uetulos, debiles,icgro,atque agricultuviC laboribusincomm» dis^; attritos,ciuod uix dues no/iri de etjuis facere fU' ßiiierent, publice in corona uenderet. Non illum tne-rita laborum, non mifericordia lt;etatis aut ualctudinif, non paupertatis ref^edu, non uUa humanitatis recot datio mouebat. At dices, optimum uirum ob id ccnfc' bant, (juod muneribus non corrumperctur. vidcinitf iniprobitatis argumenta manifefla, quis dubitat, nc h£c innocentia no à probitate,fcd à uafricie originel» duccretl feiebat homini ruflico, alienigente,noniid' tnodum diuiti, nullis fiilto affinitatibus,nullis pr£cU' risgeflis , nulla eruditionc, niß lt;juod peßimam ilhiiit fallcndi rhetoricam artem pro temporum conditione immodice ojlentaret,nullis pofßc artibus inßnuari por pulo,e:rtot pricclaris uiris anteponi, niß fanditatis opinione, qua ey ad fummos honores euedus, Gf wi' griflatiis adeptus, diuitias ßbi magnas comparait’ Quod ß (quod uix turn pauci faciebat,)corrumpi nt» neribus ßepajßis efjèt, quis rogo hominem inquili-num, ignotum, ignobilcm,aut j'altem fenatorio ordi-ni imparem, ciutum res dmptentem,Gr ucnale ius hd‘ benterntulißetlaut aceußatum deßendißßtl quando-qmdem uelßc, ut Plinius teßis cd, quadragies quater caußamproßedixerit. ücc credendum cd magis in-^

LIBERI! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10.

iuftè fonpfr iccufitum,cjudm pépins faélionis fduore, ijMÓd inter plebeios numeraretur (fane inter eos qui te tiui ernnt cenfu, immoderata) ui dixi, eloquentU damnationon uitauifje, ey' indices elufjße, non ab illis luißeabfolutum Ergo is bomo nonagcnario propior cumfilijs duobus,contraéia cuwi patritijs primarijs af-ßnitate,funilusmagißratibusfummis atque bonori-bus,refainiliarilocupletdta, quid aliud cogitare po-tfrai, quàm pr£fe nie fortKnam nbsp;nbsp;nbsp;ram prijlinic tont

pararffatqwf eo animo c uita dißedere tanquam in wr be mundi domina, feme tipfum fcilicet per ßlios fuper-Pitfs, pcrpetMO coüocafßeti in quo uir philofopite oc-pers opinione decfptus cft in tribus, primum quod Romapcrpftuo fictura effet mHndidomnia,cwm ncc manfurafjjfturb$,autmlt;cnia, imö nec diu ß tempus illud quo fuperfuit prrpr tuitati comparctur, ncc ßir-pfin multo minus fcmpcr uiäuram, qu£ duo iain e-ucntus dfclarauit: ncc ut dixi, ftirpis ß)cm mortis a-trocitatë obtundcrc po(Jè,Icnircccrtè poffè. Sed,ut dixi, uiro imperito, ruflico, paupn-i, inani gloria m-fiato, nihil non poteR pcrfuadcri.-qui ut erat cîoqucn tij^imus Cicero ,ita adornauit ut ferme ipfum me,ni ad. modumhdc uigilantibus fenfibus traflaron, fatlerc poßent. Simili rationc Senccamdamnabimus,quinos

1 uclit perpetuo de morte cogitare, ut quantalumcnq; l uita* eft amittamus: nec aßert etiam in ba« cogitationc 1 (blatium ullHm,nifi quod tandem animaduertens Jua« 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N Î fflT®

10» D î M o K T E

rHe merdf nHgtK, nbsp;nbsp;rei ueriMe codduffilJtti eH HO'

Jrrdf anbndf no interire,fed diit obdomifeere, deindt tn corpora noua reuerti, iuxta uirgilianum iüud. Vjtrfuf zx incipunt in corpora uelle reuerti.

Vt loco elyfiorum illorum locorum ato; panarum in^ frrnjtrum,unuf fit omnibus ex lt;cquo fomnui diuttir-nui : quanquain hoe iujh'ti^ diuinic non rejf andere uideatur. Ergo hunc hominem infanicntem,zr foln^ inanigloria ut Catonem Cenforinum tumentan, reliit quamuf, omnis mali exempli atq^ priecepti authorein. Qjft fuadeat nobif perpetuo de morte cogitare,noit ut boni fimut (hoe enim zr ft non laude dignum elfet, effetßrfanßrendum ) fed ut fupcruenientem mortem fortiterfuftineamut,gloriafeq- obeamiif,in quorum altero decipitur, in reliquo nuBa prorfui eü utilitat. Hie idem nos à fapientia zr fludqs bonaru. literarum auertit: turn ucro etiam ab omni humanitatis curd ac pietatts,ipfe amarifimus zr rapax inuidusq;, ft quismortaltum, mortem à Nerone meritam fibi im-tninere cernens,has jlultas zrplcnas atræ bilis conferi pftepiftolas. tnquibusnccanimaduuertit(adeo ofei-tanter ilia de quibusibi diff utattraHauit ) toties ex-plofaab Ariftotele atque Cicerone, tanquam uerißi-mazr per feab omnibusconceffaaffumere. Quern-ddmodum tllud,f in morte dolor diuturnus, non ma-gnus,fmagnus, non diuturnus. Quodmerito à Cicerone irridetur, cum ipfa expçrientia quotidie nos doceat

liber If nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÎOJ

doceätmultoscfji dolores acerbißimosde diutumos. V-rgo im refpondebimus, o Seneca, non nos de morte uolumus cogitare : non enim imminet Nero TrKCM-lentus,fed mitißimi Reges nobts dominantur:non nos Italidin ftcnore exhaußmtts, fed libera efl nobis atque innoxia paupertas: non nos Suiüium fenatorem teipfo meliorem, in gratia crfeuitia î^eronis confifl, accu-fantes ad mortem compulimus, fed innocentes uixi-mus, oforesfceleratorum tantum cr uitiorum. Ctete-rum aceufationes damnationes delatoribus ac ma-giflratibusreliquimus:non nos tot fiagttiorum ejUie üeroadmifltjteuel fuadente uel laudante,uel faltem obgratiamzrambitionem conniuente, authoresaut participes fumus, ne^ue omnino rei, fed uitam no^ flram in priuata conditione humilem cr pauperem turbulentie er periculofe aulicæ pretulimus. No-bis non contigit, ut Neronem occidentem matrem, adeô gratulationibus cr llt;eto uultu exciperemus,ut omnes flnne exiilimauerint, non eflè te infeio oc~ cifam. nbsp;Non nos prodidimus principem noflræ fidei

creditum,at(]uecumeo totumorbem, ob folum inanem gloriam, ut ignarus philofophtæ te ipfum phi-lofophÜ triobolariu fufpiceret,^uè conflat ex tuis ip-fus epiflolisfolufcire,te arbitrari bene moriendi artê atc^; in hoc fapientiâ totâ,fpretis eu tuo Epicuro omni bus difeiplinis ta diuinis qua humants, coÜocaße. Sed neque hoc te feire conflat, multoq^ minus quamalia, iitpau-

ao4 PE MORTE

utpdulopoßoßendemiit. î^onnos jlimulos pyoditt-rihuf iiüedmm ad proprium principem iinterficien^ dum:necfmeuanaßie occupandæ etiam tyrannidi!-Honnoscum corpore cxtingui animam arbitramur, utfecuri, ideß, ßnemetudiuinte ultionis mori poßi' tniK, erß multo minus quam tu flagitioß. tion nobii beata er iucunda uita ex ß:ientia tot rcru,ex benefic“^ tocupletiluxta noßras uires comunicato, mortabbits deeß:utnecß centum annisuiuere contingeret, ipß ultimo anno uiuere pigeat, nec deßuturtßnt ßiauißi-ma: uoluptates. At tu cum er imperitus omnium bo-narum artium cßßes, er flagitijs tantisobßridus,er tnetu tyranni merito cui cßßes inuißus perterritus, ef nuUum 4 morte ßeransßupplicium, er inani lOa cuin Catonecenßorino,alijsqi uirtutis emeiititlt;e ßmulatori-bus gloria turgens,tibiq; er lt;etatisiitc3modis,er pot' nitentia totßcelerum anteada uita,admißbrum ftcno-rum,fiirtorum, rapinarum,ߣuitia;q;,ut non eßes tuo iüo dißcipulo melior, fed occultior tyrannus, er qnbi maximum eß adraßia tHa uindice odioßut,quid mirum edadßummamdefßeratione coaäumnil niß mortem cogitaffc i nil loqui conßueßße quöd ad iüam non perti-neretiin ea omnemßpem,omnc refugium tam flagitio-f£ uit£ collocaffei in qua nuHus niß amens aut impro-hißimusßiem fuamreponit. Cbriilus, Apoßoli,ce-teriq^uirifandißimi quoad l'cuit refugierunt. folum fubeundain ob hone^atem prtcdicarunt, non quia illa bona

L I B E R 1 I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xoy

boMfît,fcdlt;}ui4turpMçr flagitioft committere de-teriiis certè fit,quant paulo antequant nature lege de-cretumejlmori. Sic Socrates, fie alijßrtes uiri mortem non reeufarunt. Ea mente omnes fapientes atque philofophi mortem cr uitauerunt,Qr rem omnibus merito inuifam efie dixerut. Sed hxc omittamus, tri-ac^ iUa qu£ ad propofitum no/irum coducunt,aggre-diamtir. EtuideamusanhicnofterStoicits, Epicurus Cf omnino Diagorifia atq; Theodorijla optimus, in hacquamfolum fenouiffè fateturbene moriêdi arte pr£jlet,qu£ poüiceatur. Primum quidem an fatisfa-ciat bis de quibus homines conqueruntur,fcilicct «t do ceat mortem non ejfe atroce. Deinde crfiid reâè rf-ficiat,anutilefithominiobidhuicde morte contem-plationi omntbMS alijs negleétistotum fiedederèfaut etiam utile Reipublic£,ad bonosq; mores idem perti-neati Demum an in hocgloriofocr forti,fapienti^ uit£ f xùit tanta fèlicitas fit coüocanda, refq; adeà laude eximia dignafit! Equidem quèdad primum atti-net nihil minus ejficit,quam ut doceat non efic metuen dam mortem fed folum non effefugiendam. hoc minimum fft negociuttt/UMtperffpe uitarinequeatcffi queat,hocfolùmargumentumfufficit, «tfitrnnon fu-giamus quad di« effiigere non liceat. At id in quo con-fiijlituitabeatafcilicet cdrere met« mortts,non docet, Vt entm mortem non ejfe metuendam doceamus, tria ojiendere oportet : quomodo obliteranda fit illius memorie.

ioÄ P I M o R T B morù, quid in moriendo dolor non eft,quodq; tdrert tot bonis mdlu no fit.Atprimu ddeà belle interuertit, utfeper nos, ut dixi, de ed cogitare uelitftulto fuo exé plodtq;coßlio:^uitd nobis dcerbißmä efßcidt, dtq; nosßultos pldne. Secundußrßdn exeplo illiusßui celli obtinuijßet,ß iä ex Außdij Baßi uerbis noamplitti in ßentetid ßid more ßio coßdns no ßtteretur,morte dß. ßnremdximd perturbdtionë, quomodo ergo ddeile' niseßßepoteß? fed ziZ in tertio deterius fegerit omni dlio philofopho prdter Epicuru,cu omnëffë fecund^ uitlt;eomne foldtiu iinmortdlitdtis diurne ndimdt, Sed erß ïiors res effet no folie lenßimd,uerkm etid iucu‘ dd er utilißimd effet,no deceret homines de edfemper cogitdre.Dicebdtenim fipientißimus mortdliutoin-nis exceffus etid dd uirtutëßgnu eit dementiæ. Atq; ü efidc ftquëpidde couiuijspdrdßtorumoreperpetuo differentë , uituperdremus, dliu quëpid poRmodu quis duribus pdteremur perpetui loquentë de exone-. rdndd dluo. Sit tAors iucudd,utilis, neceffarid, ndturd, Us,fints tdittë eit,cur de hoc ultimo exitu tantu cogitd-re deceit et fermones noitros omnes in illius Idudib. co. fumeretnónne ßnis eius cuius eßfinis minimd pdrs eßt limes dgrfpunëlu line£, a-epufculu dieit quis ddco in fdnidt ut de dgri limite folü uerbdfdciës,dgri ipßus qudmeminerittEflq^etidid mdximè ddmirdtionedi-gnum, quod er dnted propofui, quid cu unicum effet tn hdc meditatione bonu, ne illius quidë uerbum ficit.

' I 1 B B R I L • «fer d«od inferius edocebimttt. Veru an hiec cogitàtio uti-lußt bominibtu aut reipublicte i mortéq^ contnnnere tamprgclaru fiter ad bonos mores /ficéiet, no facile admiferim. Videtur enim mors no optanda uüi, nec fa ne aquo animo firenda nifi his,qui uel à morte aliquii melius fibifùturucertàjf er at, uelquib. uitaodio fit^ At qui certo Jferarc pofiint,ab obitu meliora uix que~ asinuenireobmultadifficillimaqua fpè iftâ obrum~ pMnt. NeceJJc ejl enim utfeias primu tefuperfutur«,et quodtaliterfuperfisutboni particeps effe pofiis at^. intelligëtiaft-ui: deinde quod tails fis,ut hlt;ec bona fpe-respoßepromereri. Atquomodotot er tanta tibi e-uenièt, ft quit uia, nonfat inteüigodeges multa habët intermixta,quit utfupra naturâfunt,ita creditu diffî-ciliora, nec uUa e/l lex quæ ufum talium bonoru certo poUiceatur, Philofophoru fentèthe difeordes, ancipi-tes: deniq; oës ferme Academics exceptis,in hoc con^ ueniut no ejfe expeâada premia n mortr .Qtti uero no ob hàc fxpfftdtionë morte no odcrmt,omn« egregije prauos fuiffe, er ratio fuadet,cr experimentîî docuit. Brutu.n.er Caßiuet Ottonëreliquateorit Romano rit turbâ,quifibi miinns intulerutfcel^atißimos homi nés fuiffe coflat. Sed cr ratio id delclarat. c«. n. ut di-xi, mortë no formidët quia uità oderint, odiffe uitâ illis neceffariii fitit: at nemo perfe odiffe uitä potefl, fx n(tturlt;e enim lege omiiia eße appetüt, quod ctiä in tu-1 iißimis atq; infelicißimis animalib.fpeäatnus:odere~ ergo qtionidaUquid efi quod tätit oderint, utetiauita

*o« D H M o R T E

fjßidio fit. Quod etid tadcmus in magnis crucidtibut, maroribus, infortunijs atqne timoribus. Si cjuis ergo eitrd hitc dtq; etium mdximd., dliud ctdeo odijfi- poteit, utfibidifpliceat, fcelus effe necejfi eil. Qutnimotiec propter timoran aut crucidtum, nifi tdlis fit ut eum o-mnino etiunt mors fubfecuturd neefidriofit, neq; ob d-liud infortunium quifqudm uitdinmerito dutfidpicn-tcrodifiepoteii.lieino ergo ob luélugt;n,cdrcerem,mof bos, tormentd, fieruitutem, iniuridm, incndicitdtem, iuilè poterit odiffe uitdin : qudiidoquidem mdxùnuA mdlum quod ex hoc confequi potesl, fit ip fit mors. Multo dutem minus propter exilium dut leuiord muld. At propterfldgitium odiffie uitdin, cr rudioni confen^ tdneum efi, cr experimentum itd effe docuit: cumpb^ res fie mortifiponte ob feeler.i dederint, uelut cr luddS Chrifto prodito dtq^ uenunddto. N\ulciqi ex Romdiiis iudicio ddmndti,cumnemineprohibentein exiliudb-ire tuto pofifient,fiemetipfios interemerunt. Sic Antonb us poil tot nefidiidds c£ddSdc ficelerd fieditionesfifie-fperdtioneimpulfiusfibitndnusintulit. Lt Clcopdtrd fiecum re infidnda illd Ptolemeorum flirpepofiine-xhdufldm luxurid Cdquot; induditd crimind. Appius quo-due Cldudius deceniuir quo nemo fidgitiofior dut iniu fiior, Cdrbo ficeleftifiimus,CrdffusdUdrifiimus,qui mi fierorumciuium rudern emebdt: Dolobclld brid nequifiimi. çy- fieditiofifisimi dues CAïdrius iuinor qui mdgnnm pnrtem Korndiue nobilitdti5,ut eos bonis fipolidret

lOÿ

jjjolirfrrt occiderdtrGn.NortdniM qui contre tmgfti* tiuw SyÜ£ Irgitos uiolaun-ât. FanniiK quoq; Cipto, quîAugujlumnuüiicaufaoccidire tentauit. Liciniut Mdcrr CT Si/diiiiî. T. Mjnüjßliut î pdtre ditmiwtu-s, rtpfturtiùruw rei dmîgt;o : Ncro quo nemo fldgitio-fior inter mortjles : S^MiMPcfrciiM Pompridni« (Imx cr lubd rcx NuwtddruTOjCornf ΫM cfidm Gdlli«, qui cuntfwd poeß Thtebdf)ßoliauit:Papyriut q«i fororcnt uiolduevAt. M. CoIiiM ùin infamii inHncribt« rrguwi Orie nfw ,ff dis «enr no fe pernnit.'LAubulut fucrilegiu «tb exiho rf«ocdtHS^cuw effet omnis flagitij noccns^cj“ ipfe/îc pfrirc nwluit ne carceri includeretur. Et Dio* clftidniM qui tot injbntcs Cbri/lianos occiderdt. Md;g-nrijtiiM quoqj cr Drcc ntt'us t^rdnni d Con/ldntino ƒ«• pcidti mMiisffbi intulcrunt. Ét Opptd weftdlis db irt-cfJlM, CT Tdurcd lubf îliits Cdpwdtms uir feditiofut,oc^ dfd uxore pni« de jilijs,cr Amjiiitds cum fruftrd ten-tdßet,Alexdndrtvm caujd turpi occiderc .Herodes Anti

Ipdtrijilioruwi cr infiintium carnifèx. Arbogdßcs qui iuniorcin VdlfutintdiiumjlrdgHldurrdt pdrrictdto in-Jigni,AntjibdIprrfîdilt;ecxn«pIdrctpeuijùnius, Afdru bdlprius fiidSispijsctuxorc.Mitbriddtesquo nnno eruculcntior,ßlijs,uxoribus,dmicis,inimicisq;pncdi pritninccrudfliter occips.Nicids Atbcitienpuw dud-riJ?iirtiW.Ecflinits tgt;rdnitus, quo nnno tmindnior. Sed crMntippusPbœnix cum C^nicdm feftdw pro/îte-retur,dinijpi pfcuiiid îdqueo fe fuffiendit. Quf»«dd-

O modum

»lt;• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;© E M o R T E

inodum cr Sardanapdlui rcgum dedccm cum furpiß^ tnè uixiffi^rcgnojjioliatur. Hoï omnes peßitnos up rosfumina dej^crationefibi intulijjc morton non titudine,coflat. Qjtorfum igitur exemplapcfliinotUKt hominum fequi,utoptimihabcamnr ?

'Vcrkmfirfanobijciesaliquosfiiiflc uiros noni»‘gt;-probos,qui tarnen feipfos occiderint, uelut Empedo-clon,Thcmifloclem,Demoühenem, Adrianwmq; C^c-faron,qucmconflatminimèmalumfiiifl'e,fl reflafl' Ha cum Itbertate,^ ipfe cum fuperioribus ac flquciP tibits Catfaribus conftratur. Sed ut de Empcdocle pgt;'P mum dicam cum Horatio :

■ ■ ■ Siculiqj Poéttt.

NrfJTttfco interitum,Deus immortalis haberi Dum cupit Empedocles,ardentem fligidus Aetnant Inflluit.

Cluidiugulemmortuoslin quo meliorbaberide-bet injanus improbo Ifed hic improbits nónnehotni-num genus totum fléla diuinitatc dedpere uoluit. Vf-ritm fac non fiterit malus ? Qkj J in illo probas I an flut torum faHa funt imitanda ? Succedit Thoniflocles, btinc nolim uituperare etiam fl poflim,nam iure fe in-tcrflcit,nc aut impius effet ,aut fimul pcriurus or in-gratus:at hoe efl neceflitatis non confilij.

Porro antea teflati fumus, poflquàm diu neminifn peruiucrc licet, pr£flare homtni mori quam uitani pro fupplicio rctinere. Hoc enim efl unum quod cx-ccpimm,

I I B E R II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i«

efpimiK, DfMioSbfnon haud tucbor lingita loquii-cem, pdf /wgrfcctn, confilio dolofum,tndnibus rapd-ccin, Mm Athenis inutilcm,quam fuit Roinæ Cicero. At de Adridno non iefènddm,qu()d uoluerit non po-tuerit. ndm id ßiit pietdtis dc furnnid; diligentilt;e An-toniniddoptiuifilijdtqueoptimttari. Sed nectnedi-cum iHum dccu(dbiinu-!,qui inter utrunque mctnin po Jîtu-s,nf ddrctMcnfniiwpfffnti Adridno dut non pd-reret,[emetipfum inter/ècit.ndm bnne quin Idude dig-nmnonfùerit,nemodubitdredebet. Ncc Adrwnum utcdufefduedmui plus iuflo accufdbimuf, quod Anti noum cr Seruidnum notidgendrium fenem occident cr Arcbitrftuwi.Primwm enim incertum efl,fecun-duro Ht fuceeßbretn optimum db inftdijs czriudlili-berdret; Tmiitm ob contumdcidmirdtus.uthiec^e-des ueljlnecrtiiîtnc,uflexiguo perdilafint. Sfdp be-nefdâd illiui rrj])ici)nut,Jî dijcipltiidm miJitdrcmJi pTtfsldntidm dnitni,pd«coj dut nullos împcrdtoresß-miles bdbuit.inter reliqud inßgnis Mirtutis excmp!d,/c . Xdgeiidrio mdior nudo cdpitc, per (oies, imbrcs,ntMcs ÇX f'igord to Mm pcrdgrduit orbem : «ndc etidm illi cdufd mortisfiiit. S£pè loricdtiu una die uiginti p.tf- . (uum miiîid peregit. rcs in priudto milite nedum or-