Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell
Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:
http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden: ⢠de rug van het boek ⢠de kopsnede ⢠de frontsnede
⢠de staartsnede
⢠het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection
Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠the spine
⢠the head edge
⢠the fore edge
⢠the bottom edge
⢠the back board
RHETORICAL
a4 CrtiMW HeyrtthiKM lit. 1111.
MlT VLl CICEs
R O N J S
De inumtioKe lib. it» TopiMdd Clt;tm»iTrfli4tiH(»» Purtitionet or4torilt;r»
Cxrn indice.
BAS1LEA6 APVD lOHANt HERVAGIVM.
AiNNO M, D, XXXlIIh
COMMENTARIO« RVM RHETORlCORVM AD HE rtitnium, liber primun
T S 1 «egocÿî familiaribuf inipediti, Pâ^fâ furnur, QT ip/ùm tjuod datur oci/ lir bcndus in pbilofopbia cöfumcrccoit heuintus, ttia «oj Mwen Cai Herëni noluntas cotninouitt ut de ratione ai cendi confcriberemas.ne aut tua caafa noluiffe,aut »oi 1âiborcm patares. Et co flndiefus boc negociuin fnjcepimus.tjuod te non fine caufa uellc cognofcere Rbc toricam intclligebamur .Nö c«im parum fruäar habet copia dicendi,c/' commoditas orationir.fi rcSa intellir gcntia et dcfiwitrf animi moderatiöc gwberKctMr'. Qiiat ob res illa qtne cracifcriptorcs inanis arro^dtiie cast fafibi alfuntpfere.rclinquimns. Ka illi ne p^ntm multd fciffe Hiderentur,ca conqnifiuerunt cfuce nibil ad propo fitum attinebiit, ut ars diffialior cognitu iiidereturmos autem ea putattimits ad ratione diccndi pertinere, fnmpfimus. fion enint fpe quieÃits aut glorite commoti uenimus adfcribcndum, qucmadmodum cteteri. fed ut iiiduÃria noÃra tute inorein geramus uoluntati. Nune ne nintium longa fumatur oratio, de re dice re indpie^ tnus.Sedfi te in«d unü monucrimus, artem fne aÃiduj tote diccndi non multü iuuare,ut intelligas bane prtcceptionis rrtlionem ad exerdtalionë accotnmodari oportcre,
4 » Pe CtW
KHETORJC. AD HEREN.
De Ordforw oÃicio.O^ gencrihus caulJarum,(^Ct Rdtóm oÃiciü cà de bis rebus pojÃe di/ cere,qua; res ad ufum ciuilë monbus et
legibus cöÃitutic funt.cü a/Jcnfionc au/ ii ditorü, quoad cius fieri poteritn Tritt Junt genera caulfarü, quic redperede/ bet orator. DcnionÃratiuü.deliberatiuü.iudiciale. De/ monÃratiuü genus efl,tjuod attnbuitur ia alicuius ctf/ tip perfottie luudë ucl uituperiü. Di liberatiuü e/l.tjuod pojitü in con/ultatione,habct in fe perfuafionë ct diffus jionetn.ludicialecfi.i^uod pofitüin controuerfm, habet neeufationem in fe, dut petitionem cum defcnfione.
Nüc cjuas r« ordtorem haberc oporteat docebimus, deinde cfuontodo hos cau/as traâari conueniat, oflende tnus. Oportet igitur in oratore e^Je inuentionem.difpofi tionë,elocutioaë,memorM,ct pronunciationë. inuentio eà rerum uerarii aut fimihü exeogitatio, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caujjant
probabilem reddant. DiÃjoÃtio cà ordo cy diÃributio rerum, qute demonÃret quid quibufque locis jit collo/ candum. Eloculio eà idoneorum uerborum çy fcnteit tiarum ad inuentionem accömodatio. Memoria eà fir/ tna animi rerum CT uerborü difpofitionis perception fronunciatio cà uocis.uultus, et geÃus moderatio cum uenuÃate. Hlt;f c omnia tribus rebus afjcqui poterimus, arte.imitatione.et cxercitatione.Ars eà pr^eceptio quat dat certam uiam, rationem^ dicendi. imitatio eà quit dmpcllimur diligenti ratione.ut aliquorum fimtles in di icendo effe ualeamu \ Exercitatio eà aÃiduus ufuscon/ [uetudoljj dieëdi. c^uoniä tgitur demonÃratum eà quas cauffat
I I B ï R I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
oredoi'em recipere oporteat, ipias^ res habere conucniat.niic cluemadmodii ad orationem poÃint orar toris offida accömodari, dicendü uidctur. iMMOitio i« [ex partes orationis cSÃimitur: in cxordiü.narrationë, diuifionë, confirMationem, confiitationein,C^ conclu/ fionem. Exordjitw efl principiu orationis.per tjuod ani mus auditoris out iudicis conflituitur.uel apparatur ad audicndunt. Narratio efl rerunt geflarit, aut perinde ut geflarum expofitio. Diuifio cfl per c[iiam aperintitt ^uid conuenia.Lçy' (luid in controucrflafit,cr per ([uS exponimus cfuibus de rebus fumus diHuri. Confirma/ iio efl noflrorum argumentorum expofitio cum afjeue/ ratione. Confutatio efl contrariorum locorii dilfolutio. CoKcIupo cfl artificiofus terminus orationis. Nüc (Jmo Miitw unâ cum oratoris ojficifs, quo res cognitu eflet f4 alior,produäi fumus,ut de orrftioniy partibus loqucrc/ mur.cy eas ad inuentionis rationem accömodaremus, lt;Je exordia primum dicendü uidctur, Caufa pofita.quo commodius exordiri pofliinus,gcnuscaufle confider.ttt dum cfl. GeneracauÃrüfunt quatuor,honcflü,turpe, dubiü.et humile.Moneflü caufa genus putatur,cum aut id defendimus, quod ab omnibus defendendü uidctur, aut id oppugnamus.quod ab omnibus oppugnari uidc/ tur debcre.ut pro uiro forticontraparricidä.Turpc ge KMî cauÃe intelligitur.cü aut honefla res oppugnatur, aut defenditur turpis. Dubiü genus cfl,cum habet in fe caufa CZ honeflatis cy turpitudinis p4rt?. HMmilc gez «ttî efl,cum contempta res affertur.Cü hac ita fint,con Jteniet cxordiórü rotionë caufa genus accomodari.
a i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Df exorz
« RHETORIC. At» MEREN.
De exordi^s.
Xordiorù duo funt genera. PrincipiuM tjuod G riece Trfaaifiniji appcllutur:et in/ Jinuatto, qua: 'ts!uJ'is nominatur.Princi piumefi, cü flaiim auditorû animü no/ -----Säâhif idoneü rcddimuf ad audiendü.jd iia funiitur.ut attêtosM docilcr, ut bcneuolos auditores blt;t terepoÃimur.Si genus cauffx dubiü habebimus, à be/ ncuob'tia princ^iü cÃÃitucmus, ne qd ilia turpitudinit pars nobis obe/je poÃit. Sin bumile crit genus cauÃe, faciemus attëtos.Sin tur^c erit cauÃce genus, infinuatio ne iitendü efl.de ^«4 po/ierius dicemus.nifi nadieri inus,quArc aduerfarips criminüdo bcncuolëtiâ captare poÃimus.Sin hontÃü cauÃe genus erit, licebit rede utl uti.uel nS uti principio.Si uti principio uolcinus,aut id eporiebu oÃederc, quare caufa fit honcPa,aut breuiter ^bus de rebus fimus diduri exponcre. Si principio uti nolemus,â lege ucl fcriptura, aut ab aliquo ÃrmiÃimo noÃrx cauÃie adiumëto prlcipiü capere oportebit. QtfO ntâigitur docile,attentu,bencuolü habere auditorë uo/ luntus.quomodo acq- eorü cöfici poÃit apcriemus. Do/ ciles Auditores habere polerimus.à fumnia cauflt;e breui ter exponcinus,etfi attëtos cos facienius.Na docilis efl, ij attëie uult audirc. Attêtos habcbimus.à pollicebimur nos de rebus inagnis, nouis, inufitatis, uerba faduros, aut de ys quie ad Remp.pertineant.aut ad eos ipfos lt;J!ti audiët,aut ad deorü ïmortaliü religionë.aut ad pietatë, KOS c[fe diduros: et fi rogabimus ut attente audiüt, età numero exponcinus res de quibus diduri fumus. Bene/ itolos auditores f4fere «JtwtKor tnodu pojfumus, à no/ fra.ab
LIBERE nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Æ
pr.i.jJf adaerfariorä.ab audttor!i,perfogt;t.'f,tt 5 rebus ip fis. A noÃra perfona bcneuolmiia catruhemus, fi noÃrü offidü fine arrogatiu Uudubimus, aut in Remp. Quälet fucrimus, aut in pardcs,aut in amicos, aut in eos ipfos ^ui audiüt aliquid rcferemus, dümodo ha-c oia ad cant ipfam rem de qua agitur.fmt accSmodata, itëfi noÃra incSmoda profercmus, inopid,folitudinë,calamitatë,ct fi rogabimus ut nobis fint auxilio.ctÃfimul oÃedcmtis in al^sÃie nos habere noluijfe. Ab adiierfariorü perfor na beneuolëtia captabiturfi eos in odium, in inuidiS.in cdtemptionë adduccmus.tn odiü rapiemus.fi quid corS ftperbe./purce, pcrfidiofe,crudelitcr,confidëtur,malir tioÃ.Ãagitiofc fatlü proferemus. in inuidiä trahemtis, fiuim,potëtiS,faâionë,diuitias,incontinëtiâ,nobilitatë, cliëtclas,hofpitiü,foda!itatë,alfinitates aduerfariorü re feremus, et bis adiumëtis magis ueritati eos cSÃdcre apcriemus.in contemptionë adduccmus.fi inertia,igna Uiä.deftdiä,luxuria aduerfariorü profercinus.Ab audi/ torü perfona beneuolëtia colligctur.fi r« corü fortitcr, fapiëter, mafucte.magnifiec ludicatas proftrci«Hr:ctft quee de ys cxiÃimatio.ct qua iudici/ expedatiofit ape/ riemus. A rebwî ipfis bcnetiolü cfficicmus nnditorcw,fi noÃrä caufam laudando extollcmus, et aduerfariorunt per contcmptionem deprimemus. Dcinccps de infinua tione aperiendü eÃ. Triafunt tenjpoM.qitse diligenter funt coftdcranda.in qbus principio uti no pojfutnus:aut cü turpë eau/a babemus, hoc eÃ.cum ipfa res animü au Jitoris â nobis aliénât, aut cü animus auditoris pfuafus »detur ejfc ab ÿr 5 lt;i»t{ Cfftrrfdi'xenwt. «tut c« defejfws fi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 4. cjl c»s
» RHETORIC. AD HEREN.
I
eà eos audiendo,(lui ante dixerunt. Si caujfa turpttuili/ item haMit.exordiri poterimm hisrationibusthomini! nS rem,rem Kon homing fpeÃari oportere: non placere Hohn ipfif faÃd dicantur ab aduerfarys, et efje inf digna aut nefaria. Deinde cum rem diu auxcrimus,nù hil fimile d nobif faSum eÃe oÃendemuf, aut aliepiorit iudicium de fimili cauÃt, aut de eade,aut de minori.aut de maiori proferemus. Deinde ad noÃra cauÃim pede/ tentim accedemu!,et fimilitudinë cofcremus.tteÃi nega bimur nos de Aduerfarys.aut de aliijua re eorum diÃu/ ros,et tarnen occulte dtcemus interieÃione uerborä ⢠Si perÃtafus auditor fuerit,id cÃ,à oratio aduerfariorü 4« ditoribuS fide fecerit-. ne^; enim non facile feire poteri/ tnus,quonid nö fumus nelci/.tjuibus rebus fides fieri fo/ leat. Ergo f fide faÃä putabimus, bis nos rebus tnfinua bimus ad caufa. De eo t^uod aduerfar^ firmiÃimü fibi adiumentü putarint, primü nos diäuros pollicebimur. aut ab aduerfarif diäo exordiemur ,çyâabeo maxime tpiod die nuperriincdiXeritiaut dubitatione utemur,^d potiÃimü dicamus,aut cui loco primum refpondeamus, cü admiratione.si defeÃi erunt audiendo, ab alic{ua re eluie rifum mauere poÃit exordiemur, ab apologo,a fa bulaucrifimili,imitatione,deprauatione,inucrfione,am biguo,fufpitiöc,irrifi3c,Ãultitia, exuperatioe,collati5e, adicÃiöe,abieäione,literarü mutationc-.pnrterea expe Ãationc,fimilitudine,nouitate,hiÃoria, uerfu-.aut ab ali cuius intcrpellatioe aut arriÃöcifipmiferimus aliter ae parati fuerimus nos effe diÃuros, nos nSeode modo ut tteteri foleät uerba faüurostÿd al^folcdt,ÿd nos faÃu/
hjtmia
f-
LIBERT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9
W fu»ia trcuiffr exponewKr. inter infinuationë el frm cipiü hoeintcre/ï.Prïcipiüeiufmodidebet eÃ'e,ut jlAtin Apertii rationibuf quibm prafcripfimttr.Aui bencuola. aut attcntü,aut docilë faciantus anditorë : at infinuatio eiufmodi debet e]fe,itt occulte per diÃimulatione eadent illa ota coficiamur.ul ad eandem comoditatë in dicendi opere ucnire poÃimuf. Verü hie tref utilitatef tametfi in tota oratione fint coparadcedioc cp,ut auditorcf fefe perpetuo nobif attentof,docilcf,bcncuolof priebeat, ta/ men hoe per exordiü caufe maxime cöparandum efl^ Kune neciuädo »itiojo exordia utamur, i^uie uitia uitan dafunt docebo. in exordiëda caujfa feruandü efl,ut le/ nif fitfirmo.ut ufitata uerborü cofuctudo.ut non appo/ rata oratio ejfc uideatur.Vitiofum exordiu efi qd in plit rff caufaf potefi accömodari,quod uulgare dicitur. ite uitiofum efl quo nihilominur aduerfariuf poteà uti, qi cemune appellatur-item illud quo leuiter comutato ad/ uerfarius ex eötrario potcrit uti. itë uitiofum eà qd'ni/ miit apparatisuerbif cöpofitü eÃ.aut nimiü longü eÃ,et quod nö ex ipfa caufa natü uidctur,quod feparatü uoca tur:in quo etiä trdflatü cocluditur.ut proprie cohitrcat cum narratione.ct quod neq; beneuolä.ncq; docilë,nef attentum facit auditorë.De exordia fatis diâü eÃ.dein/ cepsadnarrationemtranfeamus Denarratione.
Arr4tio«ä generatri4funt.vnS eÃ.quu exponimus rem geÃS, er unumquod^ trahimuf ad utilitatem noÃrä uincendi caufa, quod pertinet ad eat caufat, de quibus indicium futurü eÃ.Alterum ge/ 11 } n«i»
ù RHETORIC. AD HEREN.
«MJ KrfiTMtioHij eà c[uoJ intmurrit nönun^, dut pslei, itnt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mt triinÃitioni^Mt dlicums appara/
tionis uel iMdAiionis.cdufa.T'ertiü gcntis eà id, (Juod à CAuÃi ciuili retnotü eÃ:!n (fuo tagt;ficti exerccri conucnit. ^:(o cöntodius illaf fupcriores mrrationes in cauÃf (Vii ^urepoÃimu^.Eiut narrationif duoÃtnt gcncra.uniM ^uod in negociffjulterü CfUod in perfonispoficüeÃ.id in negociorü cxpofitione poficü efi, treis habet parten, fabulä.hiÃoriam.arguinentü. Fabula cà cjuie ne^ uer ras nccluc uerifitmles continet res,ut h^e ^ute tragcedi^s traditie Ãint. HiÃoria eà res geÃa.fed ab lt;etatis noÃrtf tncmoria rentota. Argumenta eà fiâa res, quie tarnen fieri potuit,ueluti argumenta Comcediarü. illud geitits narrationis quod in perÃonis poÃtü eÃ,debet habere fer monis feÃiuitate,animora diÃimilitudine,grauitate,le/ nitatem, fpem,meta,fufpitionr,defideria, diÃimulatior Kem,errorë.mifericordtâ,rerù uarietdtes,fortunce com tnutationë, infpcratü incSmodum, fubita lietltiä,iucun/ dum cxitü rerü, Veru hxc in exercendo truMpgcKtur. illud uero ifuod «ttJ ueritate pertinet, efuomodo truÃdri cSueniat aperiemus .Tres res couenit habere «arratio/ «em.ut breuis.etdilucida, ut ueriÃmilisfit:cluie quoniä fieri oportere fcimus,quëadmoda faciamus cognofccnr dum eÃ, Rem breuiter nurrure potcrimus,fi inde in/ cipiemus narrare, unde neceÃe erit, çy fi nö ab ultimo initio repetere uolemus.et fi fummatim nö particulatim gt;iarrabimus,etfi nà ad extremum, fed uÃf; eo quo opus erit,profcqitemur,ct fi tranÃtionibui nullis utemur.et fi «J decrrabimus ab co quod cceperimus exponere, etfi
cxitKs
liber I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H
txitu! rerû iw expone musM ante tjuoif; cfux failli fint, fciripofigt;tt,tamctfi nos rciicuerimui.ClHod genwj eÃ,fi dicä me ex prouincia redi)jje,prof ilü cjitoipj in proui»/ cià . intelligatur. Ef ownino non modo id quod obeÃ,fed et id quod ncq; obeÃ, neq; iuu.it,fatius cà pneterire. Et «C bù uut fepiuf idë dicamuf, cauendü cÃ, etiù «e id femel fupradixiMus,dcineept dicumus,hoc modo.Atbc/ «ir Megató uefperi uduenit Simoiubi aduenit MegarS, infidiitf fecit uirginiitnfidiai poÃ^ fccit,uim in loco at/ füllt. Rem dilucide nairrdbmuf,fi Ht quicq; prim« ger flit erit, ita primü exponemur, et rcrit ac tëporü ordinë cöfcmabimuhut geÃtx rescrüt.aut ut potuifÃc gcri Hide fcuMtur. Hic erit cèfidcradü,ne qd perturbate,ne qd co/ torte,neqd ambigue,ne qd noue dicamii^,ne qua in alia rem trafcamut.ne ab ultimo repetamut, ne löge pfequa »iKr.rtc q, ad rë pertirteitt.prf tcrfdWHj, ftfi perfequa/ tnur ca quie dc breuitate priecepta funt.Nä c(mo breu toir fo dilucidior et cognifu facilior narratio fict. Verifiwi lis narratio erit,fi ut mos,ut opinio, ut nlt;ttHrit po/ÃHl4t, dicemusifi fpatia tëporü,pcrfonaru dignitatcs,cofilior3 ratiSes,locorü opportunitates coÃabüt-.ne refclli poÃit, «Ht teporir paru fuiÃe, aut cauà nulls, aut locü idoneü Kon fuijfc,aut hoies ipfos facerc, Hut pati nd potuilfc.si Herlt;t res crit, «ibilomwiu hitc oia narrSdo conferuSda funt.yaftpeueritas,nifi hiecfcruatafint fidë fdccrc «3 poteÃ.sin crit fiäa, eo wHgiî coferuSdaerüt. Oei^s re/ bus caute cdfligëdü eÃ.qbus à rebni tabuhe.aut alicuiut firma autoritär uidebitur intcrfuijfe.Adhuc q didd funt «rbitror mihi cdÃare cü cieteri! artisferiptorib. nifi 5««
R RETHORIC. AD HERES.
irifinuatioite noua excogitauinMs-:^^, edi» /ôlt not pw iercteterofintria tëporadiuifmuf, ut plane ccrtâuiH etpcrfpicua rationë exorJiorü habereinui. Nunc quoi reliquit ejlyquonia de reru inuentione difputandü cfi,in ^ua fin^utarc cofumitur oratoris ojficiü. dabimuf oper rant.utnilnlntinur indiiÃrix q: rei utilitas pofiulabit, ^uiefiuifjc uideafnur.fi priur pauca de caufarü diuifioe dixerùnur. De Diuiftonc caufarum.
Aufjarü diuifio in duar parter diÃributa eÃ.Primü pcrorata »drrdtiowe Jetemi» III nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nobir cöueniat cü aduerft/
cöueniët, - quid in coiroucrÃa relinquatur, hoc mo do.tnterÃeää eÃe mairë ab OreÃe cSuenit mihi cum ad/ uerfarijs iure fecerit et h'cuerit nc faccre.id cà in con/ troucrfia. item è cStrario.Agamënonë e/fe clytemne/ fira occiÃtm coÃitentur-.cü id itafit.me ulcifci parcntem «egät oporluiÃe. Deinde quü hoc fecerimus.diflnbutio/ ueuti debemur. Eadiuiditurinduas parier, enumera/ tionem.QT expofitionë. Enumeratione utemur quit di/ ccMur numero.quot de rebus diäuri fumus.Eam pluÃà triS partiü numero effc no oportet. Nd et piculofum eÃ, KequSdo plus minus ue dicamus, et fufpitionë aÃerct au Jitori mcdit.itionis et artificif'.quie res fidë abrogat ora tori. Exppfitio eà quü res qbus de rebus diSuri fumus breuiter cxponimus et abfolute.Nücad cofirmationettt tranfeamus. De Confirmationc et confutatione. eyi Ota fpes uincendi, ratiolp perfuadendi pofita eà in aonÃirmatione Ãf confutatione. Ndi» argu/
IHent4
\
LIBERT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n
»N?f4»o/îrlt;lt; cxpofucrimus.cSiraria^ ili[fo!uerlmus,db^ folute niinirü munut oratoriü cofecerimus.vtntn/j; igif tur facmpoterimu^, fi conflitutionë caujfie coguoucri )nn!.C4uj]arü collttutioncs alif quatuor feccrüt, noPet doOor HermeÃes tres putauit ejje.no ut de illorü quic^ dftFiibfrct iijucntione, fed ut oÃeuderct id quod opor/ tuijjiet fimplidter tyfingulari modo doccrc.illos diflri buijfe duplicitcr ÃJbipertito. ConÃitutioefi prima deprecatio defeitforis cwm accufatoris inf mulatione ci iun(la.ConPitutiones itaque,ut ante diximus, tres pint» ContiâÃuralis,lcgitima,iuridicialis.c5ic{iuralis eà cunt de faÃo controucrjia efi,hoc modo, Aiax in fylua poÃ^ rejciuit qute fccijfet per infania.gladio incubuit - vlgt;p fes interuenit.occifum confpicatur.i corpore telü crueit tum educit.Teucer interucnit.ubioccifum fratrem, CZquot; inimicum fratris cum gladio cruento uidet, capitis arr ctÃit. Hic quoniam conieÃura uerum quieritur, de far So ent controuerfia, çx ex co conÃitutio caufe conier Suralis nominatur. Légitima conÃitutioeÃ, quü ex fcripto, aut ex fcriptis ahqutd cotrouerfiie na/citur. E4 «iimditMr in partes fcx,fcriptum cy fcntcntiam,contrar rias leges, ambiguü.dcfinitionem.translationë.ratiocv nationem. Ex firipto er fintentia nafeitur controuerr fia.quumuideturfcriptorisuoluntascum fcripto ip/i dijfentire.boc modo.Si lex fit qiite lubeat eos, qui pror ptertempePatem nauim rehquerint emnia perdere.eor rum nauim egteratp e/fe,fi naiiis conferuata fit, qui rer manfirint in )MMuvlt;igMit«(/inf tempeÃaiis omnes perr temti nauim rehqueruntttyquot; in/capham confeenderüt, prater
ri RETHORIC. AD HEREN.
prtrtcr uitîi irgrotü. K propter tnorbü exire çyquot; fugéré â »OK potuit. Cafu cr fortiiitu »Mis in porta mcolunns ieldtd ejl.ÃlAtn legrotas poÃidetMuim petit ille cuius fiifrat.H^c cSfiitutio Icgitimu ex feripto (y fententid. Ex coKtMr^ï legibus eötrouerÃid cöÃdt.eptü alid lex iu bet dut permittit,dlid uctdt c^uippiä.hoc moHo. Lex ue/ tdt euin qui de pecun^'s repetüdis dändtus fit, in condor ne ordtionë hdbere. Alterd lex iubet Auguré in demor/ tui locü qui petut in condone nominure. Augur quidam dänatus de pccun^'s repetüdis in demortui locum qui pe tat nominauidpetitur lt;i!? eo muläd.Cofiitutio htecefl le gitima ex contrarius legibus. Ex ambiguo controuerfid ttafcitur,quüfcriptüduas autplures jentenriasfignifi/ cat,hoc modo, paterfamiliüs quü filiü hieredé faceret, ieÃamento udfd drgentea uxori legauit. Tullius h^eres meus Terentite «xori mece. xxx.pondo uaforü argen teorum dato quit uolet. Poà morté eius uafa predofa et aelatd magnifiée ilia petit. Tullius fequie ipÃ-uokt XXX.pondo ei debere dicit. CöÃitutio légitima ex b(g%o.Ex de fini done conÃat caufd, quü in cStrouerfid ffl,qtio nomine faäü appelletur, ea eà huiufmodi. Quu LUCIUS Saturninus legem frumentaria defemiÃibusit trientibus laturus eÃet, C^uintus Cepio, qui per id temr ports QuieÃor Vrbanus crdt,docuit senatü irrdriü pa/ ti non poÃe Idrgitioné tantä. Senatus dccreuit,fi earn le gern ad populü ferai, aduerfus rempub. uideri eum fa/ cere.Saturninus ferre cÅpit.collegie eius intcrcederci ille nihilominus ciÃellam detulit. Cepio ut illum contrd fenatufconfultütMercedentibus Collegis,4ducrfus rép.
uidit
t I R E R t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iî
UiJii fem.cS uirà bonis impetu facit,ponies diPurbaf. ciÃas deceit,impedimento eà cluo fècius feratur lex.aee cerfttur Cepio maiepatis. cSÃitutio efi légitima ex dee finitione, vocabulü cnim dcfinitiir ipfum, cmim cluterie turauid fit minuere maieÃate. Ex translationecontre/ uerÃa nafeitur, eptü aut tempus differendü, aut accufa/ torem mutandum,aut iudices mutandos reus dicit. nac parte conÃiiutionis Gr(fCi in iudicifs , nos in iure ci/ Ulli plerunij; wtimHC. In hac parte nos iuris ciuihs feien tia luuabit.in iudicifs tarnen nönihil ca utimur.hoc mo/ do, si quis peculatus accufatur, ejudd uafaargentea p« blica de loco priuato dicatur jufiulijfe, poÃit dicere t^uum definitionefit ufus, t^uid fi furtwiM* i^uid pecula/ tus.fecum fwrfi agi, non peculatus oporttrc.Hifc par/ iitio legitimieâ conÃitutionis bis de caujisraro ucnitm indicium, qudd in priuata aäione pratoriie exceptio/ nes fiunt, er caufa cadit is ijui non quemadmodum 0/ portet, egerit â¢. çy in publicis quieÃionibus cauetur le/ gibus, ut ante, à reo commodumfit, indicium de accu/ fatore fiat, utrum illi liceat accufare nec ne. Ex r4tio/ cinatione controuerÃa conÃat.quiimresfinepropria lege uenit in indicium , quee tarnen ab ahjs legibus fi/ militndinem quandam aucupatnr .'Ea cà huinfmo/ di. Lex eÃ. si furiofus exiÃet, «igKatorMW gtntiliumquot; que in eo pecunia^; eins poteÃas eÃo. Et LfX. Qh* P^ rentem necaÃe iudicatus ent, is obuolutus et obligatus culeo.dcuebaturin proÃuetem. Et Lex. Paterfamilüs uti fuper famitia pecunid ue fua legaiterit, lus eÃo. Et LfX. Si Paterfamilias ntieÃatus moritnr. familia pecunia'^
U RÃ TH OR IC. AD HEREN.
pecunia^ eins dgnntorü gcntilium^}; eÃo.MdlleoIns in/ Jicatus ejl mdtrem necalfc, ei damnMo jlntim folliculo Inpino OS obnolutum eÃ, ZT fole£ ligneie pcdibus in/ duätt funt,cr in carcercm dnäns eÃgt; Q«i defendebant euntttabnlas in cdrcercm ajfemntAefidrnentä ipÃgt; prx/ Jente confcnbnnt, tefles rite affiterunt, de illo fuppli/ cium fumitur^ iitjni htercdeserdnt.teÃamentohierc/ ditatem ttdeitnt. Frnter minor Malleoli.qni enm oppn/ gnnnerdt in eins periculoifuH uocat hxreditate lege A/ gnationis.Hic ccrta lex in rem nnlln ajfcrturtZy muitte djfernntnr.i cptibus rdtiocinAtio nafcitur, ^nare potucrit.dut no potuerit inre teÃAmentü fAcere,ConÃi/ tutio légitima eà ex ratiocinationc. Cniufmodi partes eÃent legitimte conÃitutionis oÃendimns, nunc de iuri/ diciali conÃitutione dicamus. luridicialis conÃitutio eÃ.ciuü faSü cSuenit.Ãed iure an iniuria faäü f it quieri/ tur. Eius cöÃitutionis partes funt dute.tjuarü una abfo/ luta, altera alÃumptiua nominatur » Abjoluta eÃ.c^uü id ipÃtm (fuod faäü eÃ,ut aliud nihil foris aÃumatur.reäe faäS eÃe dicemus, ea eà huiufmodiiMimus Ãuidä nomi natim Acciü poeta copellauit in fcena.cum eo Accius in/ tunarü agit.hic nihil aliud defendit.nifi licere nomina/ ri eum, cuius nomine fcriptadcntur agenda.AjÃumpti/ ua pars eÃ.Ãuum per fe defenpo inprma eÃ,fed aÃum/ ptaex extraria re cöprobatur. AÃumptiuie partes funt Quatuor, ConeeÃio, Remotio criminis, Translatio cri/ minis.Comparatio.ConceÃio eà tjuum reuspoÃulatfi/ bi ignofei. Ea diuiditur in purgationem, amp;nbsp;deprcco/ tionëlt;Purgatio eà i^uü con/ultofe negat reus feciÃe.Ea diuidi/
Liber i* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i ,
JiuiJittif in fortnndm, imprudentiam, neceÃitudinentt. fortuitâM Cepio ad Tribunoî pleb.de exevcitmamiÃ/ fione.impntdentM,ut illetejui de eo femo ijui dominunt occiderat.fitppliciû ftmpfit.cui frater effet ante^ua ta/ bulas teÃameti aperuerit, cü ifferttm teflamëto wdn«/ nti/fus ejfet.Necefiitudinë, ut ille dut ad diein cSmeatuS «on uemt.qudd eum aqute interclufijfent. Deprecatio tÃ.quum cjquot; peccaffe confulto feciffe cönfitetur. et tarnen poÃulat,utfui inifercätur. Hoc in iudicio no fer2 poteà ufu uenire,nifi quando pro eo dicimuf, cuiuf mul tarcäe'faäaconÃant. Hoc modo in loco comuni per amplificationem inif'ciemuf, qudd fi hoc feciÃet, tarnen ei pro priÃinis benefic^r ignojci cÃueniret, uerum nihil poÃulat ignofci. Ergo in iudicium non uenitt at in Sena tum, aut ante imperatorë, aut in confilium talit caujfd poteà uenire. Ex translatione criminis cauffa conÃat, quum feciffe not non negamuf, fed aliorü peccatif coa/ Ãosfeciffe dicimus, ut oreÃer, cü fe défendit» in matramp; confert crimen. Ex remotionc criminis caujfa conÃat, quü à nobir non crimen,fed culpam ipftm amouemus,
Uel in hominë trasferimus, uel in rem quSpiS cöfe/ rimus. in hominem transferor, utfiaccufttur is,qui Publium Sulpitium fe fatetur occidiffe,çy' id iuffu Cot» pint» defendat,Gr eos dicat, non modo imperaffe, fed rationem quoq; oÃendi/fe. quarc idfacere liceret. 1» ret» confertur, ut fi quis ex teÃamento quod faccre iup Pâpt ,cx plebifcito uetetur. Ex cöparatione caujfa ca Ãat,cum dicimus necejfe fuijfe alterutrum facere, et i(( quad fecerimus,ftuius fuijfe facere, Ea caujfa huiufmo/
tl RHETOR» AO MEREN.
di e/lxaius pSpiliur, t^uû à Gallis obfidcrctur, ef/ fugere allo modo poU'et,ucnit cam hoÃtü dacibas in col locationë:ita difccÃKiat impedimenta relincptcret.exef cita edaceret. Satins ejje duxit amittere impedimenta» qaà m exercitum.exercitam eduxit, impadimentareli/ tjait,accerfitur maieflatis. Qult;e conflitationes,et (ptit con/litatioiium partes fini,fatis aideor ofiendiffe. Nanc ijaomodo cas,lt;y cpea aia tradari coaeniat.demojlranr dam ejl.fi prias aperaerimas, tjaid oporteat ab amber bas in cau/Ja deÃinari, ([ao ratio omnis totias oratio/ nis conferatar.
Conflitatione igitar repertaÃatim ^uierenda ratio eÃ. Ratio eà ijuee caujfam facit.çy' continet deÃenfio/ nem.hoc modo, at docendi cauÃfa in hoc potifîimü conr fiÃamas. Ore fles cam conÃteatar [e occidiffe matre.nir fi attalerit fadi rations, peraertit defcnfione : ergo afr fertam, tjitie nift intercederet.ne coaffa qaidé eflet. jUa enim,inqait,patrë meum occiderat. Ergo (»t oflendi) ratio ea efl,quie continet defenfione.fine qua nec parua quidë dubitatio potcfl remorari damnationem. inucnta ratione,firmamentü quierendü efl, id efl quod continet accufationë, quod affcrtur contra rationë defenfionis, de qua ante didum efl. id coflituetur hoc modo. Quant ufas fuerit Orefles ratione hoc pado. Jure occidi, ilia enim patrem meum occiderat : utetur accufator firma/ tnen,to,hoc modo,Sed non abs te occidi.neq; indemnatS pxnas pendere oportuit. Ex ratione defenfionis,et eX firmamento accufationis,iudic^ quieflio nafcatur.opof tet,quant nos iudicationë, ar«d Kpvs^iiroji appellant»
LlBER ù nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if
E4 coHlfitnetur fx cöniiut^ionc firntämenti, ration nis Jefcnf one hoc modo. Cum dicut Oreflca fe fotrit ulcifcendi cuulfu matrë occidilfc. redû ne fucrit à filia fine iudico clytemneÃra occidi.Ergo hue ratione iudir culionë reperire cöuenit. Repertu iudicatione omnon rationct» totius orationis eo conferri oportebit. in or mnibus conÃitutionibus CT partibur conÃitutionü hue uiuiudicutiones reperientur.pr^tercluum in coniedur Ã4[i cönÃitutione. N4»t m M kcc tiitio lt;jit4re fecerit ^uitritur.fecijje enim negutur, «fc firwÃmcmuFn exf ^uiritur.quoniumnonfubcflrutio. C^tturcex intentiof Kf CT ex inficiutione iudicutio conÃituituy.hoe modo.
Intentio,occidiÃi Ailt;tce»». J«peilt;ttio,«ö» occidi.iudi/ cutio.occiderit «e.Ratio omnis Utriufy orlt;ttioniî,itt unr tè didum eÃ, ud hune iudicutionem confeirndrf eÃ. Si plurer er»«t conÃitutiona.uut purtes conÃitutionü,iu/ diMtiorteî (JMO^ pîwreî crunt in »na cuuffu.fed omnes fimilii-utione reperientur. Sedulo dedimur oper«»», Kt brcMÃter et dilucidci qttibwî tic retw (tdbnc dtcëdun* fuit, diccremw. Nnnc ^uoniant huiuf nofitininis n»(t/ gnitndo futis crcuit, eSmodiur eà in rtitero iibro de ccet teris rebus deinceps exponere, ne c^uu propter mnitit«/ dincM literurü poÃit unimum tuà def^tigiXtio reUrdrt/ re.Scdfi twdiusbiec qudmÃudes.ubfoluetur.cunt rentm niitgnitudini, turn noÃris occuputionibus uÃignure debebir. Vcrütiimen muturubimus, et £juo4 noÃro negocio diminntttm fwerit, execijitetbintits indu/ Ãriu.ut pro two in nos officio, lt;:3' noÃro in tc Ãndio m« boc ttcdtntxUtiPimc tx« Urgidmxr xolxntxti.
COMMENTARIORVM RH©*
TORIC. AD HERENNIVM,
Liber fecundust nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
D ifforuiM et dicendorum enumcrMio.
N primo Herenni breuiter expofni^ muf,c[Ms caujjds oratorë recipere of portcret,et in c^uibus ojfic^s artn eld borare cSneniret. çsr eii officia ({oa ratione facillime confftpti poffet-Vef ram tjuia nei^ de omnibus rebus fr mul dici pot 'Mt, çy de maximis primum fcribenduot fuit,quo cietera tibi faciliora cognitu uiderentur,ita no bis placitum eÃ, ut eaquje difficillima effent, potiÃif mum fcriberemus.
Cauffarum tria funt genera, DcmonÃratiuum,Debf beratiuü,iudiciale.Multo difficillimü efi iudiciale,ergo id primü abfoluemus. Hoe et priore libro egimuj, «w» de quinq; oratoris office's tradaremus, quorü inueniio et prima et difficillima cÃ.Ea quoqâ nobis erit boe in lif bro propemodum abfoluta,fed paruam partem eius iâ tertium uolumen transferemus.Defex partibus oratio' nis primum fcribere incepimus. In primo libro locuti fumus de exordio, narratione, diuifione, nee pluribuf uerbis, quam neceffe fuit, nee minus dilucide, quam te uelle exiÃimabamus, D ei»Jc coniundim de confirinilf tione,et confutatione dicendum fait, (^are genera cöi ffitutionum, et earum partes aperuimus : ex quofiinul (gt;Ãendebatur,quomodo conÃitHtione,ct partes conÃituf tioiiif
LIBER, in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;If
tto«if crfifjp poÃta reperirioporteret. DcinJe Joatû mut, iudictüionem ijucmadmodum quieri conueniretz tpidinuentajCuranduM cfl,ut omMi'y ratio totius oratior Kis ad earn conferatw.Pojlea admonuimus cj]e cauffds complures, in quibus plures conÃitutiones, dKt pitrtcs conpitutionum accomodarcntur. Reliquum uidebatur eÃe,ut oÃenderemus, quit ratio pojÃet inucntiones ad. Mianquanq^ conÃitutione.aut partem conÃitutionis ac/ cSmodare.Et item qualcs argumentationcs, quasarte ci ijTiXEffn'/iÃT« appellant,fequi, ÃT quales uitari oporr teret, quorum utrunq; pcrtinet dd confirmdtioHcm confutationem. Deinde ad extremum docebimus, cu/ iufmodi conclufionibus orationum uti oporteat, qui lo/ eus erat extremus de fex partibus orationis. prii»H»* «go quieremus quemadmodü quanq; cau/jam trado/ ri conwniat i er nimirum conieduralem, quie prirad, difficillima eÃ,potiÃimum confideremus,.
CauÃa conieduralis.
c4u^j£tconieÃitrdIi,n4rrdHo aceuÃato/ si ris,Ãifpitiones interiedas, difperfas Si habere debet,ut nihil adü,nihil didum, nuÃjuam uentum, aut abitum, nihil de/ fadum fine cauÃa putetur. Defenfo
ris narratio,fimplicem çx dilucidam expofitionem de/ bet bdbere cum attenuationefufpitionis. Hki'uï conÃitit tionis ratio in fex partes eà diÃributa,probabile,colta/ tionem, fignum, arguments, confecutionem,approba/ tionem.HorMtn unumquodlp cjmd ualeat,apericmus.
Probabile eà per «jMod probatur reo expedijfe pec/' b 5 care,
it RHETOR. AD HEREN.
care, Ãy* afimili turpitudine hominem nunqaa ahfuifê fe. id diuiditur m caulfam,çyquot; in aitam. Caujja eà eA t^uie indaxit ad malcfidu comodorum fpc.aut incSmo darum euitatione : ut cum quieritur, «««J ^uod canto/ dum maleficio acquificrit,num honore,num pccuniant, num domtnatione, num alieluam cupiditaiem amorij. aut huiufmodi libidinii uoluerit explere. Aitt ««»» quod incommodum uitarit.inimicitiai.infamiam, dolo renti/upplicium. Hie accufator in fpe commodi, cupidi/ tatem oÃendet aduerfar^'tin uitatione incamodi,formi/ dincm augehit. Defenfir aiit negabit fuiffi caulfamfi potcrit.aut earn uehementer extenuabit.Deinde iniefuii rffe dieet,omnes ad quos aliquid emolumenti ex aliquA re pcruenerit,infufpitioncm malcficif deuocari. DeiA de uita hominis ex antefaS is fpeSabitur.in quo printu confiderabit accufator, num quando fimile quid fece/ rit. si id non reperiet, quaret num quando uenerit in fimilem fifpitionem:Qr in eo debebit e/fe occupatus,ut ad earn caujfam peccati, quant paulo ante expofuerit, uita hominis poÃit accomodari,hoc modo, si dieet pe/ cuniie cauffa fcctffe, oÃendet eum fiinpcr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuifi
fe:fihonorts,ambitiofum:ita poteritanimi uitiumcunt cauffa pcccati conglutinare.si nö poterit par animi ui/ tium eum cau/fa reperire,reperiat difpar. si won pote/ rit auarü demonÃrare,demonÃret corruptorë, uel per/ fidiofum,fi quo modo poterit. Deniq; ahquo aut quà m plurimis uiti^'s cataminabit perfinaideinde qui illud fe/ cerit tam nequiter,cundë hoe tlt;w« perperam fccijfe non tffe ucbemëtcr caÃus çyquot; integer exiÃima/
bituf
LIBER II* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if
t)!tiir dJuerfdritif.Jicet fa{fd,n5 fdmS. fpeddri oportcre illüMtè occultalj^c fudfldgitid.fepldnüfadurüabco maleficiu no abelj^e. DefenÃr primû dcMonÃrabit uii3 integra.fi potuerit-.idfi no poterit.confugiet ad impru/ dentiä,Ãultitia,adolejcentiä,uim,pcrfuafione,cinibus de rebus uituperatio corü cxtM id crimen erunt, ho» dfbc4t alfignari.Sin uehemeter hominis turpitudineim pedieiur ZT infamia.prius dabit opera,ut falfis rumo/ res diÃipatos ejje diwt de innocete,et utetur loco cornu ni.rumoribiis crcdi no oportcre. sin nihil eorli fieri por terit.utatur extrema defenftone,et dicat,no fi de mori/ bus eius apud Cen/'ores,fed de criminibus aduerfariorS apud indices dicere. Collatio efi, t^uum accufator id ^uod aduerfariit feciffe criminatur, aly nemini,niÃi reo bonüÃiiffe demonfirat,aut aliü neminê poluijfe perfice rc nifi aduerfariü,aut eu ipfum atys rationibus out non Ã:,aut no leque comode potuijfe, out eu ftgiffe 0/
iones eSmodiores ppter cupiditatê. Hoc loco der fenfor ut demoÃret oportet, aut a i/s tjuoij; bonü fui/fe, aut aliosc^uoi^ id ijuod ipfe infimuletur,facere potuiÃc,
Signum eà per efuod oÃenditur idonea perficiendi facultas ^e quiefita. id diuiditur m partes f'ex,locum, tempus,/patium,occafionem,fpem perficiendi.fpem cer landi. Loc«r c^uceritur Celebris an defertus : femper defertus, an tum ijuum id faffum fit, fuerit in eo loco folitudo.Saceran prophanus, publicus an priuatus fue ri : cuiufmodi loci attingaKt,num qui eà palfus,pcrfpe/ äus aut exauditus cjfe poÃit. Hör« quid reo,quid accu/ fatori C0ueniat,perlcribere non grauaremur,nifi factie b 4 quiuit
RHETOR. AD. HEREN.
quiuis cduffapofit4 poffct itidicare, iMitwenim inueiu tionii ah arte debent proficifci, ctetera facile caparabit fxercitatio. Tempus ita quieriMr,qua parte anni.quit l}ora,noäu an interdiu.qua die, quota hora faâum ejfe dicatur,cr cuiufinodi tëporibus, spatium ita confide/ ratur.fatis nc Içngü fuerit ad earn rem tranfigendat», Crquot; faerit ne fatis ad td perficiendum fpati/ ÃtiurMW. Nrfw parui refert Jatis fpati/ fui/fe .td id perficiendum, Ji id ante fcir^çy rationc prouideri nà potuit. Occafio quaritur,idonea ne fuerit ad rem adoriendam, 411 «ïirf tne[ior,quie out prceteritafit.aut nonexpedata. spes perficiendi qux fuerit,fpeÃabitur hoc modo,fi quie fu/ pradiäa funt figna, conçurrerint-.fi prieterca ex altera parte uires,pecunia, confilium,fcicntia,apparatio : cX altera parte imbecillitas,iiiopia, Ãultitia,imprudcntia, inapparatio demonflrabitur fuiffe, Quarefiirepotuc/ rit, utrum diffidendum an confidendum fuerit. Spet celandi quie fuerit.quteritur ex confc^'s.arbitris, adinë toribus,libcris out feruis,aut utripp.
Argumentum efi, per quod res coarguitur ^rtiori^ bus argumentis, CT* firma fu/pitione, Jd diuidi/ tur in tempora tria, prieteritum, inflans, confequens, Jnprteterito tentpore oportet confiderare ubi fuerit, ubi uifus fit,qui cum uifus fit,num quid appararit,num quem conuenerit, num quid dixerit, num quem habuet rit de confc'ifs,de adiutoribus,de adiumentis, num quid in loco prieter confuetudinem fecerit.aut alieno tempo ye. in infldti quteritur,num uifus fit cü faciebat,nS qui firepitus, clamor, crepitus exauditus, autdeniqi nuiU
VIBER H.
^uidalitliio Ãnfu perceptum Ãt,dfpeilu,MditU,tât!{u,o/ doratu.guÃu. Nam qiiiuif borum feKfu^ poteà conflare fufpitionem. ib conjcijuenti tempore fpcdabitiir, nuM ejtiid rc tranfaäd reliilüfit, (juod indicct, aut faftü cjÃe .gt;naleficium,Mt à ejuo fit faää, Fadum effe hoc modo. Si tumore çr liuore decoloratum corpus eà mortui, ftf gnificat cum ucneno necatü. A quo faäumftt, hoc mo do.Si tclum.fi ueÃimetum,fi ijuid eiufmodi relidumfit, aut ft ueÃigium repertum, fi cruor in ucÃimentis.fiia eo loco deprehenfus aut uifusfit tranfaäo negocio, ^uo in loco res geÃa dicitur.
Confecutio eà efuü i^uteritur.c^uiefigna noectir et in/ nocetis confeciui folcat.Accufator dieet à poterit,aduer/ fariü ejuü ad cä uentü fit,erubuilfe,expalluilTc, titubap Je, inconÃanter locutum ejfe, concidijfe, poilicitum ejfe alicjuid, quiefigna confcientiie funt, St reus horü nihil fccerit, accufator dieet cum ufjucadco priemeditatunt fui/fe t^uid fibi effet ufu ucnturum,ut confidentiÃime c3 ftfcretçy' rcfponderet,quiefignafuntconÃidentite, «3 ?K«o(:c«tilt;f.DefcM/or,p pertimuerit.magnitudine peri/ culi.nà cäfiientia peccati cÃmotum efc dicet.Si no per/ timucrit,fretü innocentia negabit effc eSmotum,
Approbatio eÃ,cjua utimur ad extremum confirma/ tafufpitioiie. Eahabetlocos proprios at^;communes, Propri^ funt ij efuibus nifi accufator nemo poteà uti,çy* ij quibus nif: defenfor nemo poteà uti.Communes funt, qui alia in cauffa ab reo, alia ab accufatore tradantur, Jn cauffa coniedurali proprius locus accufatoris eÃ, quum dicit malorum mifereri non oportere, çy quuM b f rtwjrt
i4 RHETOR. AD HEREN«
«Kgrt pcccati atrocitdtcm. Defcnforif propriut loMt cÃ,^ü mifcricordiam captat, quü accufdtorcm cAf btmniari criminatur.Communes loei funt.cunt aeeuÃu dcfenforis li teÃibuf, contra teÃes-.ä quieÃior KÃbus.cotra lt;^uteÃiones:ab argumentis,cotra argumen ta:d rttmoribtis,contra rumorcs. A teÃibur dicetnus fe/ eundum autoritatê ÃX uitam teÃium.cyâ conÃantiS. ter ÃimoniorS. Contra teÃer.uitie turpitudine,tcÃimonio/ rum inconÃantiS,fi aut fieri non potuijfe dicemus, aut Kon faffum eÃe t^uod dicant.autfcire iltor non potuiffe, lt;t«t cupide dicere,C^ argumentari, hiecty ad impro/ bationem.c^ approbation? teÃiii pertinebunt. A Ãionibus diceinur,^uugt;n demonÃrabimus maiora ueri inueniendi cauÃa tormentis cruciatu uoluiÃe qua/ ri, Ãimmo dolore homines cogi, ut quiequid feiant, Jicant. Et prlt;etcrf4 conftrmatior hac erit difputatio, Æ( qute diffa erunt argumentando,iÃclem uys,quibus 0/ mnis coniedura tra(fatur,irahemus ad ueriÃmilcmfu/ fpitionem, idem^ hoc in teÃimonijs facere oportebih
Contra quaÃiones hoc modo dicemus. Primum ma/ tores uoluiÃe certis in rebus interponi quaÃiones, lt;jm2 qu« uere dicerentur/ciri, qua falÃgt; in quteÃione pro/ nunciaretur.refelli poÃent hoc modo.C^iio in loco quid pofttu fit.GT fi quid eÃetfimile, quod «ijeri aut aliquo jimili figno percipi poÃehdeinde dolori credi non opor Icre, qudd alius alio Jit recentior in dolore, qudd inge/ itiofior ad cdminifcendu.qudd deniq; fapc feire autfu/ fpicari poÃit,quid quajitor uelit audire : quod cum di/ xerit,intelligatfibi fin? doloris futurü. H(fc difputatio contfro/
tIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
tomprobitbitur.fi refellemuf.^uie in (Juit/fionibuf erüt didif probabili ArgnmentAtione,id^ partibtis conieäuf rie,c{ua! antè expofuimut, facere oportebit. Ab drÿu mentis çy fignis csr^ cxteris locls, cfuibus augcturjù/ fpitio.dicerc hoc modo couenit. Qj4um multd concur/ runt urgumentu çy pgnu,(fuie inter fi confintiat, rent perfpicud «on fifpitiofiun uideri oportere. itew plus 0/ portcrefignis çy argumëtis credi quùm tcflibus. Hitc eiim eo modo exponi, cluo modo reuera funt ge/lu:te/ Ães corrumpi poÃe.uel precio.uel gratia, ucl metu, uel fimultatc.Contra ^rgitmcnU, çy figna,et cteteras/ù/ fpitiones dicemus hoc modo:fi demonflrabimus nullant rem e}fi,quam nà fijpitiontbus ^uiuis poÃit criminari, deinde unamcjuant^; fufpitionë extenuabimus,çy dabi/ mus operS, ut oftendamus, nihilo magis in nos earn, in ahum quempiä conuenire : indignû facinus e/Je fine itfiibus, conieà ura çy fufpitionë firmamenti fiais ha/ here, A rumoribus dicemus,fi negabimus temere faml nafci folere quin fubfit aliquid, çy fi dicemüs cau/fant Hofiijfi quarc quifpia co fingeret et cSminifieretur. Et frjftere4fi cxteri falfifoleîit efie, argumëtabimur hüc e/fe uerû.côtra rumores dicemus primü,fi docebimut multos ejfefalfos rumores,çy exëplis utemur,de fbut falfafam!tfucrit,çy aut inimicos noflros,aut hominet natura malcuolos et maledicos cofinxifie dicemus:ct 0/ liqud aut fidü fabula in aducrfarios affiremus, qua di/ camus omnibus in ore cjfe, aut uerü rumorëpferemus, qui illis aliqd turpitudinis ajferat, neq- tarnen ci rumo/ n nos fidcm brfbcrc dicemus,ideo nbsp;quiuis homo pofiit
quemuif
îî RHETOR. AD. HEREN.
^cw«w turpem de cfuolibet rumore proferre, conr fl ff um fabulam diÃipure. V eruntamen Ãi rumor uehe menter probabilis ej]e uidebitur,argumentdndo, fame pdem poterimuf abrogure. Quo'd cr diffiallma. truf ffutu eà conÃitutio conieffurulis, in ueris cauÃisÃe piÃime trailundd efi,eo diligentiur omneit dut parteis per/crutatiÃtmus, ut ne paruula i^uidë titubatione aut offenfione impediremur,fi ad banc rationë pr^ceptio/ nis.aÃiduitatem exercitationis accamodafjemus^ Nunc ad legitimce conÃitutionis parteis tranfeamus.
liflitutionis légitimaâ partes, vum uolütas firiptoris cum Ãripto dip fidere uidebitur.ji â fcriptodiccmus.bis toeis utemur fecundum narrationem. Primum/criptoris collaudatione.Deinr de pripti recitatione. Deinde perconta/ tione.pirent ne adueifari^ id feriptum fuijfe in Icgç dMt teÃamento, aut Ãipulatione, aut quolibet feripto, quod ad eandem rem pertinebit. Deinde collatione quid feri ptum fit, quid aduerfari/ fe feciffe dicant, quid iudieem Jequi coueniat,utrum id quod diligëter perferiptum fit, an id quod acute fit excogitatum. Deinde eafententia quie ab aduerfari^s fit excogitata,Gr feripto attributa, amtcmnetur,(y' infirmabitur.Deinde queeretur, quid ei obfuerit,fi id uoluifjet adpribere,ut non potuerit per pribere.Deinde à nobisfententia reperietur,^^ caujfa proferetur, quare idferiptor fenferit quod perfcripfe/ rit,(y deinonÃrabitur feriptum illud epe diluade,bre/ ttiïeiâ, comworfe, perfeffe, certa cum ratione. Deinde exempla
LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45»
fxempla profcrentur, tjiÅ res cunt tdgt; dduerlArijs fent teniiA redderetur.Ãir uoluntiis ajferretur,à fcripto par tins indicatie fint. Deinde ofëdetnr tenant periculofnm fit à fcripto recedere. Locus communis eà cowtrd citn:, ^ui quum fateatur fe contra id cpiod legibus fancitum, «Kt teÃamento perfcriptum fit.fccilfe,tarnen faili
defenfionem. A fcntentia fic dicemus. primum laar dabimusfcriptoris cömoditatem atcp brenitatë. ijui t(t« tumfcripferitc^uodnccejfefuerit: tlludc^uod fmefcrir pto intei/jgi potuerit, non neceffario fcribendum putae fit. Deinde diccmus calumniatoris cjfe ojficium uerba
literas fe^ni.negligere uolnntatem.Deinde id ^nod fcriptum fit,out non polfe fieri,aut ko« fege.non more, non natura, non leijno zx bono poffe fieri, c{uie omnia fcriptorem uoluiffe cfuamreâifime fieri nemo dieet : 41 e4 cpiie à nobis fada fint.iuÃiÃime fada. Deinde eötrar riam fententiam,ant nullam ejfe, aut Ãnltam, 4«t iniur Ãam,ant non poffe fieri, aut non conÃare cum fuperio/ ribus cz inferioribus fententi^s, ont cum iure commu/ ni,autcum alifs legibus c5munibns,ant cum rebus iudi catis dijfentire.Deindeexemplorü à uoluntate, çy con. trafiriptum iudicatorum cnumerationc utemur. Dein/ de legum er flipulationum breuiter exceptarü,in c^ui/ bus intelligaturferiptorum uoluntas çy expofitio. Loz c«y edmunis contra eum, qui fcriptum recitet, cy feri/ ptoris uoluntatem non interpretetur.
Cum duie leges inter fc difcrepant,uidendum eà pri mum,num quie abrogatio aut derogatiofit. Deinde u/ trum leges ita dijfcntiant, ut altera iubeat,altera uetet,
anita
.»⢠RHÃROR. AD MEREM.
M itd Ut altera cogat, altera permittat. infime ewtrt eriteius defeufiOi c^ui negabitfe fecijjetjuod cogdui', cum altera lex permitteret. plus enim ualet fanüio permiÃione. item illa defeufio tenuis efî, cum oÃcndi/ tur id faäum ejje,auod ea lex fanciat, cui legi ahroga/ tum aut dcrogatüjif.id ijuod poÃeriori lege fancitüÃit, effe negleäum, Cumhac erunt conÃdcrata,flatim nd Ãra legisexpofitione,recitatiSe,collaudatio}te iitemur» Deinde contraria legis enodabimus uoluntatë^ f4Mi lt;r4l?em«y ad noÃra caujÃce cômodü. Deinde de iuridir eiali abÃiluta fumemus rationë iurisiCt (fuaremus par/ tes iuris,utrü cü ea faciat,de ^bus poÃeriusdiÃeremus. Si ambiguit eà firiptü.utputa quod in duas,aut plu/ fesfintentias trahi poÃit,hoc modo traäandü eÃ. pri/ mum, fit ne ambiguu ^uarendü eÃ. Deinde quo modo /criptii eÃjiy'fi id quod aduerfari^ interpretantur.fcri pior fieri uoluiÃettoÃendendü eÃ. Deinde id quod nos intcrpretcmur,cr fieri pofe,et honeÃe, rede, lege,mo »â¢e.ttiitMrrt.bono zy aquo fieri poÃe. Quod aduerfarif interpretantur c contrario. Nec eÃe ambigue fcriptü, cum intclligatur utrafententia uera fit. Sunt qui arbi/ trantur ad hanc cauffam tradanda, uehementer perti/ nere cognitionë amphibologiarü, cam qua à dialedis profertur.Nos uero arbitramur, non modo nullo adiu/ mëto eÃe,Jed potius maximo impcdimëto. omnes enint illi amphibologias aucupantur,etiam eas qua parte ex alterafententiam nullä poÃunt interpretari. itaq^ e?* alieni fermonis moleÃi interpcllatores çyâ fcripti cum ediofi, t«f)t obfcuriinterpretesfunt, dum coûte
/tiBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ji
expedite lo^ui uolunt infantiÃiini reperiuHturJta littw mctuunt in dicendo ne (jiiid ambiguü dicat.notnenfua pronunciarc non pojjitnt. verü horü puerilet opinio/ nes rediÃimis r^tionibus.cü uoles,refcllemns. irt pr«/ fentin hxc interim dicere no alienü fnit.ut huius infan/ tiie gnrrulnm di/cipIinS contemneremus.
Cum diffinitionc utcmur, primü afferemusbreueM Hocnbuli dijfinitionëihoc modo. Maic/iatcm is minuit ^ui en tollit, ex ^uibus reî ciuitntis amplitudo con/ Ãat.quie funt ea capiunt fuffiragia populi.cyquot; ma/ ffÃf^ins confdium. Nempe igitur tu or populumfiif/ magiflratum côfilio priuaÃi.cum pontes lù/ ÃurbaÃi » item ex centrdrio. MaieÃatem is mimtit.tp« amplitudinem ciuitatis detrimento afficit. Ego nojt^p feci.Ãd probib«: dctriwcnto.Aerfthum enim confi;rua/ uijibidini malorum reÃiti, maieÃatem oiwnem luteri/ re no« pajÃus fum. Primum tgitur uoctd^uli fententia breuiter.ty' ad utibtatem caulÃie accommodatadefcri/ bftur. Deinde faÃum noÃrum cum uerbi deÃriptio/ Ke coniKKgetwr. Deinde contrarite defcriptionis rAtio refelleturfi out falfa erit.aut inutilis.aut tHrpir,lt;tut in/ iuriofa. id quoijue ex luris plt;irtibi(j fumetur de iudida/ li abfoluta.de qua iam loquemur.
C^ieritur in translationibus primwn, nwm nlitjui» tilts rei aSionem, petitionem.^wt executionem Ixtbeit, quen» non oporteat. Num alio modo, tempore, loco, nitw alia lege,num alio quterente aut agente. Hac le/ gibus GT' moribus, leijito CT* bono reperientur,de quiz bus dicctur in iMridicinli abfoluta. in caulfa raiionnli primttn*
»t RHETOR. AD HEREN.
priMum cluieretHr,ccc[uid in rebus maioribus Mt ntiM nbus,autfimilibus,fmilitcr fcriptum Mt iudicutit Ãb Deinde, utrum ea reî f milis Ãt ei rei, cpM de re dgitur,-an diÃimilis. Deinde, utrum conÃulto deearefcriptunt nonÃt, qudd noluerit cduere,an([udd fatis cuutum pu/ turit propter cteterorum fcriptorum Ãimilitudinem. Dc partibus legitimie conflitutionis fatts diäum efl:nui ad iuridicialcm reuertewH»â.
Dc luridiciali abÃilutd.
ÃfoluM iuridiciali utemur coÃitutionee cum ipÃtm rem cfucim noj feci/Ãe conÃ/ temur,iure fdäam c!tcemus,Ãne ulld aÃ/ Ãumptione extrarice deÃenÃionis. Iw ed' cju^ri conuenit, iure neÃt Ãailum. oe eo cau/Ãa poÃita dicere poterimus,à ex quibus partibus ius conÃet,cognouerimus. Confiât igitur ex bis parti/ bus,natura,lege, conÃuetudine, iudicato, ceifuo bo/ no,pa{lo. Natura ius efi ijuod cognationis aut pieta/ tis cau/Ãa obÃeruatur,ijuo iure parentes à liberis Qrquot; p/t rentibus liberi coluntur. Lege ius efi id cfuod populi iufiu fancitü efi:quod genus, ut in ius eas cum uoceris^ ConÃuetudine ius efi id quod fine lege leque ac à legi/ limumÃt,uÃtatum efiiquod genus id, quod argentario obtuleris expenfum, à Jbcio eius reffe repetere poÃis. ludicatum efi id de quo fentëtia lata efi, aut decrctunt interpoÃtum.Eafiepe diuerfitfiunt, ut aliud ali/ ludici, aut prieteri, aut Confiuli, aut Trtbuno plebis placitunt fit : CT Ãt.ut de eadem re fiepe alius aliud decreucrit, ' aut iudicaucrit. C^uod genus Marcus orufius pretor' urbanus
LIBKR II.
»*
wîiit««!. (fitJd cum bxrcde nMati dgcfetur, iudiciuM rcddiditi Scxtus luliuf non reddidit, item Caius Clt;f/ Ii«î wdcx abfoluit iniuriarum.eum, ([ui Litcilium poer tam infcena nominatim heferat : Publius Mutius cum qui Luctum Accium poetam nominauerat ,c3dcmnauit» Ergo quia pofjunt rcr fmili de caulJd diÃimilitcr iudi catx proferri, cum id ufu uenerit, iudtccm cum iudice, tempus cum tempore, numerum cum numero iudiciorà proferemus. Ex i£c{uo CT bono ius conflat.i^uod ad uer ritatem ct utilitatem comunem uidctur pertinere-.cluod gcniiî.ut Hiiiior itniiij LX, ct cui morbus caujja efi, co/ ^nitorem dct. Ex co uel nouum ius conÃitui conuenit ex tcmpore.et ex hominis dignitate. Ex pado ius eÃ, fi e[uid inter fe pepigerint, fi ([uid inter quor conuenit, PadaÃtnt, cfute legibus obferuanda Ãint, hoc modo. Rem ubi pagunt,oratione p.tgunt. In comitio aut itt foro untc meridiem caujfam coni/cito. Sunt item pufti« quif finelegibur obferuätur ex eSuentu, quie iuri præz Ãare dicuntur.Hij igitur purtibuj iniurium demonfira/ ri, ius conftrmari conuenit, id^ in abÃoluta iuridicixli fuciendum uidctur.
Cum ex compurutione quicritur.utrumptius fuerit «gcrc id efuod reus dicat fe Ãeciffe.an id quod uccupttor dicut oportuiffe fieri, primum quicri conuenit, utrun» fiterit utilius ex contcntionc, boe cp,utrum fuciïiur.ucz ituÃius,conduabilius.Deinde oportebit quæri.ipfum ne oportuerit iudicure utrum fucrit utilius ,an aliorum fue rit Ãatuendi poteÃur. Deinde interponetur ub aceufa/ conjïitutione conie{lurAli,quure putetur
e »0)tc4
»⦠RHETOR. AD HEREN.
«'S e4 fitiioHe faäü ejjie, cjuo Mcliuf deteriori antepont/ retur.fed dolo malo negociü gcflum. Dctndc ijuitrctufi potuerit ne uitnri.nc in eum locü ucniretur.Ab defcn/ö/ re contra refellctur argumentatio conieäuralis alii]ii4 probabili cau/Jaide cfua ante diäum eji. His locu ita tr4 üatii.accufator utetur loco comnwnt in cum ijui inutile utili propoj'uerit.cunt Ãatuendi nö habucrit poieÃatem. Dcfenfor contra eor qui gipium ccnfcant rem perniaor fam utili prxponi.utetur loco commuai per conqueÃior nem.crfimulciutcrct ab accufatoribus crabiudici/ bus ipfiSyi^uid faäuri clÃcnt,fi in eo loco fuilJent.ÃT te/ pus,locum,rem, deliberationsÃiam ponet ante oculos^
Translatie criminis eÃ,cum ab reo faÃt caujja in 0/ liorum peccatü transfertur. I« (|«4 primum tjuccrendi eÃtUere ne in aliii crimen transferatur.Dcinde fpeÃan/ dum eÃ, an iec^ue magnum fit illud peccatum, quod in aliud transfertur,atc[ue illud ijuod reus fufeepiÃe dica/ tur. Deinde oportuerit ne in ca re pcccare.in qua alius ante pcccarit. Deinde oportuerit ne ludicium ante fieri. Deinde cum faÃü iudicium non fit de illo crimine,quod in ahum transferatur, oporteat ne ea de re iudicium fie ri.quie res in iudicium non uencrit. Locus comunis ac/ cufatoris, contra eum qui cenfeat uim plus, quà m iudi/ eia ualere oporterc : CT ab aduerfarifs percontabituf accujà tor,quid futurum fit,f : idem cietcri faciant,ut de indënatis fupplicia fumant, quo'd eos idem feciffe dicat. Quidfi ipfe accufator idem facere uoluiffetc DefcnÃir eorum pcccati atrocitatë proferct, in quos crime tranà fertur, rem,locum, tempus ante oculos ponet, ut ÿ qui
audient,
LIBfil il» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5;
tulient, exi/lintent out non potuilfe, M inutile fuilf« rem in indicium uenire.
ConccÃio cfi,pcr qua nobis ignofci poPulamus» Eit diuiditur in purgaiioncm.et deprecationem. Purgatio tÃ.cum confulto à nobiï fadum ncgdmuï. Elt;t diuiditur in neceÃitudincm,fortunam,imprudcntia,m. Dcbir pri mnmpnriibnf oÃcndcndum cfl, deinde ad deprecatio/ «em rcnertendnm uidctur.
Primtt « fonpderftrtciü eÃ.nurn per culpam ucntum fit in nccc/?it«J(ncm,num culpam ueniendt neceÃitudo fecerit.Deindequ^erendum eÃ.ecquo moJouis illaui/ tari potuerit ac leuari. Deinde is qui in neceÃitudinent caujÃam conferet.expertus nept quid cotra facere, nut excogitnre poljet. Deinde,num fufpitiones ex conieSur rali conÃitutione trahi poÃint.quit fignificcnt id conful to piÃimi ejpc.^uotl nccejÃario accidifÃe dicitur.Deinde, fimnxime neceÃitudo quiepiam fucrit, conueniat ne, tarn fatis idotteam caufam putari.
si nutet» imprudentia reus fe peccajÃe dieet, prir num quitretur utrum potuerit J'ctre, nn non potueriU Deinde, utrum data fit opera ut fcirctur,an non. Dein/ de,utrum cafu nefcicrit, an culpa. Nam qui fe propter uinum, .nut amorem, aut irncundinm fugiffe rntionci» dieet,is animi uitio uidebitur nefeilÃe,non imprudentirf» (^are non imprudentin fe defendet, ]ed culpa cotamir nabit perfonam. Deinde, cöiedurali conÃitutione quier retur, utrum feierit an ignorauerit ; er conpdernbir tur.ptli;neinimprudenti(t prirpdydebeut cjfe, cu» fnSum Cjfe eonÃet.
c i cm»
m R H H T o R. A D. H K R E N.
cam in fortanam caalfa conferctiir,lt;y' ea re Jcfclt; for ignofii reo dicct oporterc.eadem oinnia âiJentar c$ fiJcrâda cjUit dencaÃitndinepriffiriptafant. Etenint hce tres partes purgationis inter fe finitimie fant, ut in omnes eadem fcre poÃint accômodjiri. Loci communes in his cauÃis.AccuJdtoris cà tra eum, qui cum fe peccafr fe confteatur, tarnen oratione indices dcmoretur.De/ fenforistde hamanitate,mifericordia, uoluntatem in a/ tnnibus rebus fpcâari conuenirc, çyâ quie confulto fa/ Sa non fmt.ea fraudi effe non oportere.
Deprecatione utemur, cum fatebimur nos peccafe, ttcq; id imprudenter.aut forteitM, aut neceffario fcci/fe Jiccmus.et tarnen ignofci nobis poÃulabimus. Hic igno fcendi ratio quteritur ex ^'s locis.fi pluraaut maioré officia.quà m maleficia uidebuntur conÃarc.fi qua uir/ tus aut nobilitas erit in eo, qui fupplicabit, fi quafpeS erit, ufui futurum.fi finefupplicio difieÃerit, f i ipfe ille fupplex.manfuetus cyâ mifcricors in potcflatibus oflcn/ dctur fuifjeifi ea quie peccauit.non odio ncq; crudclita/ te,fed officio QT reüo fludio commotus fecit : f tali de cauffa alifs quoq; ignotum f t, fi nihil ab eo periculi no/ bis futurum uidebitur,f eum miffum fccerimus, fi nul/ la aut à noÃris ciuibus.aut ab aliqua ciuitate uitupera/ tio ex ea re fufcipietur. Loci communcs.de humanitate, fortuna.mifcricordia, rerum commutatione. His locis omnibus ex côtrario atetur is qui contradicet.cum am/ plificationecy cnumcratione omnium pcccatorü. Hac cauffa iudicialis fieri non potcÃ, ut in libro primo oÃcn dmHs,fed quad poteà ael adfenatum, atl ad confihunt , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uenire,
LIBER I» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ri
IW«;«,«OH MÃp efl fuperfedenda.
Cum à iiobii crimen remouere uolemiu.aut îrt «om.
lt;(ut in hominem noÃri peccati cauftm confcrcmui si canfx in bomineirt coHftrctur, qmerëdum erit pn'mum, potturit ne tantü lt;]ult;twtü reus demonÃrabit is in que«» CAupi conferetur, ccditoMlt;tm modo authoneÃe, dutjlne pfnculo potucht obfiÃi-Si muxime itófit.Hum ca rc c5 cedi rco conuenMt.quod aliéna indudu fcccrit. Deinde in conieduralem trubetur cotrowcrfium, c:^' ejuirretur. num conÃiltofadiimfit.si cauÃa in rem ciuandam con/ fcrctur.cz bifc eudem ferc, CT omnia qu« dc neeeÃi/ tudiHc prfcepimur.conjiderundit erunt.
y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Argumentutioncî c^uomodofint ornundir.
HVoniamfatis oÃedifÃc uidemur, c^uibut urgumentutionibus in unocpioclue gc/ I nerccauÃe iudicialis uti cöucniret,conr I Ãeclai uidetur ut doceamuStCpicmadmo/ â dum ippr ^rgumentutiones ornate çy* abfolute traäare poÃimus. Nurn fcrc non difficile înuenire quid fit caufs adiumento , difficillimum ucro eà inuentum expolire, çy expedite pronunewre. Htec enim rei fxcit ut neque diutiuj, qudm futisfit.in ijfdcnt locif commoremur, neque codem identidem reuo!u4/ mur.neque ineboutitm drgumentationem rclinquäjnuj, Meq; incomode ad aliam dcinccpî trunjcitmuf. I tuque lute rutionc ipfi memini|je potcrimus quid in uno/ quoqj loco dixenmuj, et uuditor cum totius cauft.tum uniufcuiuÃjf argumhationis dijlributionem percipcrc, CZ TOcminijfepoterit.ErgoubJolutipimucr perfctlij/ , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c t pin4
»» RHE R o R. AD H S K. EV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?
cà argumentAtio ed ejuie i« cfuin^; partef eà JiÃri , butd,propofitionem,rationë, rationif cottprmationcw, exornationë.complexiwem. propof tio cfl, per quam, oÃendimu! fummatim quid fit quod probarc uolumur» Ratio cà caufa qux de»;onÃrat uerum eÃe id quod in/ iendimu!, breui fubicdionc. Rationis confirtnatio eà ea quee pluribus argumentis corroborât breuiter expo/ fitam rationem. ExorHittio cÃ, qua utimur rei hone/ . fiandie.zy' collocuplctddie caufa confirmata argumcit iatione. ComplexioeÃ, qucecoitcludit breuiter colli/^ gem parier argumentationir. Rifee igitur quinfp; par/ tibur ut abfolutiÃimc utamur.hoc modo traäabimur ar gumentatione. caufam oÃendemus vlyÃi fuiÃc,quare interfeccrit Aiaeem.tnimicü enim acerrimum de media tollere uolebat, à quo nö iniuria fibi fummü pcriculunt mctuebat:uidebat illo incolumi, fe iitcolumcm non futu rum : fperabat illius morte,fefalutëfibi eSparare, con/ fueuerat.fi iure n3 petuerat, iniuria quauis inimico exi tium machinari, cui rei mort indigna palamedir teÃi/ moniumdat.Ergocyâ metur pcriculi hortabatur eunti intcrimere,ä quo fupplicium ucrebatur.çyt' confuetuda pcccädi maleficif fujcipiendi remouebat dubitationem,-. omnes enim cum minima peccatacum aliquacaufafit. feipiunt,tum uero illa quie multo maxima funt malcfi/! cia.aliquo certo emolumento indudifufeipere conaturt St multos induxit in peccatü pccunix fpes ,fi coplures celerefe contaminauerïit impcrl/ ciqnditate,fi multi le ue compendiü fraude maxima cömutauerunt, cui rnirà Hidcbitur iÃum à maJeficio propter acerrimä formidi/
»fW
LtBKR in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lÿ
Hf muon i^peralpiVirutn fortiÃimü, integerrimS, ini/, miatiarum pcrjec{uentiÃimü,iniurM lAceÃitü.irAexci/ tAiAm:homo timiduf, nocent, conÃius fui peccati, infi/ diofuf.ininticü incolumë effc nuluit.cui tandem hoe mi/ rum uidehitur ? Na cum ferat befias uidcamus alacret ercäoi uadere ut altcri beÃiie noceant.no eà incre/ dibileputandü.iftius c[uotp animü ferum,crudelcm ati^. inhumanü cupide ad mimici pernicië profedü : priefcir/ tim cum m biÃ^s niillä nc^ bona.nc^ mala rationë ui/ deamus : in iÃo plurimas qt peÃimas rationes femper. fuiffe intelligamus. Si ergo pollicitus fum edufamme daturü, ^ua induÃus vlyjfes dccejferitad malcficiü,ct fi inimicitiarü acetrimä rationë.ty periculi metum in/ tereeÃilfe dcmonflraui.nS eà dubium, quin confiteatur cdufam malefici^ futÃe.Ergo abfolutiÃima cà argumë/ tatio ea quie ex quintj; p..rtibus cdÃat.fcd e4 no femper neceffc eà uti. Tum enim coplexione fuperfedendii eÃ, fires breuis eÃ.quie facile memoria cöprebëdaturitum exornatio prietermittenda cfl.fi parit locuplcs ad am/ plificandü.Ãjr exornandü res uidetur effe.Sin çy' bre/ uis crit argumentatio.cr res tenuis aut humilis.tum ct exornatione et coplexione fuperfedendii cÃ. Jk omni ar gumentatione dc duabus partibus poÃremis.htec quam expofui.ratio eà habëda.Ergo ampliÃima argumëtatio eà quinquepertitd.areuiÃima cà tripertita. Mediocris, fublata aut exornatione.aut coplexione, quadripertita.
Duofunt genera uitiofarü argumentationS.Vnum, quad ab aduerfario reprehendi poteÃ, td quod periinet lt;4 Cdufam, rdtermn, tanietfi nugatorium eÃ,
C âV MKU»
f» RHETOR. ,AD HEREN.
tarnen non indiget reprehenf ''one. C^uie fmt.quie rcpYC benfionc cofutari cöueniat.qn^ tacite content att/; niW rifinereprehen/ione.fi exempla fubiecero. diluetde int telligcre poteris. Heec cognitio uittofariim argumentât tionum dttplicem utilitatcm afleret. Ntim çy uitare uit tium in argumcntatione admonebit, ab ali^s hok ui tatum commode reprehendcre docebit. Qjioniam igit tur oÃcndimus plenam çy' pcrfeâit argumcntationent cx cjuintp partibuf coÃare, in unatpuaeh parte argutneit tationif quie uitia etiitanda Ãtnt confideremus : ut Cf ipf ab bis uit^'s recedere, ac aduerfariorum argument tationes bac prieceptione in omnibus partibus tentare, Cf abalicpia parte labefailare poÃimus,
Expofitio uitiofa eÃ, cit ab aliciua,aut à maiore pAf te ad otnnes confertur id quod non eà neccj^ario omnit bus attributü.utÃi quts boemodo exponat. Omnes qui inpaupertateÃint, malunt maleficio parare diuitias.q; officio paupertatem tueri. Siquis boc modo expoÃierit argumentationem.utnoncuret quiercre qualis riitio, aut rationis confirmatio fit, ipÃam facile reprabendet tnus expof tionem : cum oÃendemus id quod in aliquo paupere improbo fit, in omnes pauperes falfo er int luria conferri.
Item uitioÃt eà expofitio cum id quod raro fit,fieri cmnino negatur, boc modo. Nemo poteà uno ajpeäu, neq; prtetericns in amorem inciderc. Nam cum non net mo deuenerit in amorem uno a/peilu, cr cum ille net minem dixerit,omnino nibil dimrt,raro id fieri, dumt modo ahqiiando fieri,aut poffe fieri,intclligatur. itc»» uitioÃt
LJBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41
Ititiofa cxpofitio eff,cugt;n omncis rcs olJcnJcnitu koï col Icÿlfc.cr aliquant rem idoMcani prlt;f ttriiMMï. bee mo^ co-Ciiioniamigiturhcmincm occifum confiât ejfic.ner cefje ejl autà prailonibus.aut ah inimicis occifum ejje, (tut abs te, quem ille haredem tcfiameiito ex pdrte far débat. Pricdonci in illo loco nunquam uifi funt, inimi/ cumnullim blt;(bfbitt:rcliM(Jui(ur,finc^; à priedonibut ftcq; ab inimicis occifus cfi, qitoniS alteri non crant, ab teros non blt;ibcb4t,Mt abs tcjit interemptus.'Nam in bu/ iufccmodi cxpopfione utemur rcprtbcfionc,p quos prx ter eor.^MOî ille collegcrit, potuifie jufeipere maleficiS ofiendcrimus,uelut in boc excmplo, cum dixcrit necef/ feefie.aut à prlt;edonibMî,4ut ub inimicis,aut à nobis oc cifum effie,diccmus potuiffe ucl ù familiu.uel ù cob«rez dibuf noÃris.Cum boc modo idorum collcüionë dijlurz brtuerimus,nobis lutiorcm îoeum defendendi reliqucrb mus.Ergo boc quolt;j,' uitundü efi in cxpofitione,nequaH do.cuiH omniu coilegijje uidciimur.dlitJuS idoncdm pur tem rclin^udmus. item uitiofaexpofitio efi, qux côfiat tx fftlpt «»imcrutionciut fi,ciim plura fiint,pauciora di camus, boc modo. Dua? rcs funt indices, (Juie bominet ad maleficium impellunt, luxuries CZ auaritia. Quid rtmor induit quifpiam,tjuid ambitio,(^uid irreligio.quid metus mortis.quid imper^ cupiditas, ijuid denique alut pcrmulta? lie falfa enumeraiio cfi,cü pauciorafiint,et plura dicimus,boc modo.Très funt rcs, quit omnes bo/ minesfolliciiat.mctus, cupiditas, «gritudo.Satis cnim ⦠fucrat dixijje metü cz cupiditatë,(]ucnia a-gritudinci» cumutra^rc ceiunftamejje KceeJ^etp. itcmuitioft c i expopcio
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rhetor, ad heren.
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;éxpofith efl, quit nimiitm longe rcpetitur, hoc woJij.
Omniümalorü/lultitia mater ejl.aiite prteciclerifpä^ rit immenfas cupiditates : immenfée porro cupiditatef, mfinitie, cjquot; immoiicratte funt.hie pariunt aitariliam, óuaritia porro hominem ad tjnodnis maleficinm impelr . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lit, ergo auaritia induâi aduerfarif noflri, hoe in fe far
einitf admiferunt.Hic id lt;}uod extremü didum efl.fatir Ãiit exponere.Ne Ennium,et cirteror poHar imitfi««)'» ijuihus hoe modo loqui coneejjum ejl.
Vtinam ne in nemore pelio feeurihnr Cixfa cccidt/fent ad terram trabet. Nene inde nauis inchoanda- exordium Ccepijfct.cluie nunc nominatur nomine Argo.qua uedi Argiui deled i uiri, Petebant illam pclli m inauratam arietit, Colchis imperio régis Pelite per dolum. Nam nunejuS hera crrdHf mea,domo effèrrei pedem,. Medea animo ^gra.ainore feuo[autia.
Namhicfatiseratdicere.fiid modo, quod elfet fatitt
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;curalfet poëta:
Vâtmä,ne hera errans mea.domo effirret pedem
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tegra.amore fceuo fautia,
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ergo bae qumj; ab ultimo repetitione in expofitionibut
niagnopercfuper/edendum efl. Non enim repreherfior iie,ftcut alite cdplures.jcd fua fpontc uitiofa eÃ.
Vitiofa eà ratio, quee ad expofitionë non eà accomr modata, uel propter infirmitatem, uel propter uanita/
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tem.Infirma rlt;ttio eÃ.quie nö necelfario oÃedit ita effe,
^emadmodü expoptum eÃ, uelut apud pUutum,
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Amicu»
4»
AwifMi« clt;t/fig4rc ob merité Hoxi4m, imiMnc eà [.-tcinitf, «emw igt;t «tóte wtiâe, Etcondwcibiïe.
H(fc fxpopio eÃtuiJeanni^ r.itio â iÃ'eratur. fient ego Amicimt bodie mcttwi.
Non M^ignljo pro comwcnfit noxie.
Ex CO quod ipjc fnSnrnj eÃ, non ex co ^nod fieri co»/quot; «cnit, utile (^uid pt, rutiocinrttur. Vunu rutio eÃ.c^ui»â ex pilfn cAuÃe coÃetjioc modo. Amor fugirdus no eÃ, num ex co ucripimu nupitur umicitw. Aut hoc modo. philofophia eà uitenJa. Alfert cnitn focordiam ufque Jefidiant. tiem bir rntioncs nip ptipe eÃeitt, expofitio/ naÃuotff eurunmerut elfeconfitcretnur, Utminprz wrt eà rutio.quif non ncccjpiriam CMijfem ajfert expo/' ptioniriuclut Pdcuuius,
Fortunii infanS cjfc et ctecS et brutu pbibet pbilofophi, Sdxo^ inÃdre globop prifdicunt uolubili. Cmunt, fdeo qudpixii impulcrit fors.cà wdcrc psrtundm autuf Ctecii ob cä rë iterut, 54 nibil cerndt, c^uofefe applicet^ tnÃtnam dût diunt.ijuid atrox.incertii.inÃdbilis'a; pt. Brutrt, cjuid dignit atlt;p indignii nctjucdt internofeere. Sunt aut dlif' pbilofophi Ãui contrà fortund ncgdnt Miferiam c(]c Ma.fcd temeritate omnid regi.id mdgir,* Verifimilc diunt.ijuod uÃts reapfe experiundo cdocet, Velut oreÃer modo ptit Rex, modo medicus faillis eÃt Ndup'dgiorcîcotigit.nepccrgobdud fortundobtigit. Nam bic Pdciiuiuî inprmd rdtiöc utitur cum dit.ucriur tffe temeritate Ãudm por.tund res geri.flam utrdij^ opi/ ' ntone pbilofopborum fieri potuit, ut is ^tti Rex fui(]et. wendicuï
RHETOR. AD he RE re.
nendicus faOus ef^ct. item infirma ratio efl ejuir uiJe/ tur pro ratione afferri.fed idem dicit quod in expofltio/ Be diÃtt efl.hoc modo. Magno malo efl hominibus 4Mlt;lt; ritia, iddrco quod homines magnis (y' multis incSmo/ dis confliäantur propter immcnfam pecuniie cupiditar tern .Nam hie alijs uerbis idë per ratione dicitur.quod dtäum efl per expofitionem.Jtem infirma ratio efl que minus idoneam, qudm res poflulat caufam fubifcit exf fofitioni.hoc modo.Vtilts efl fapientia, proptcrea quod
fapientes funi pietatem colere confueuerunt, iteot Bfi/e efl arnicas ueros habere habeas enim quibufcum tocdn poÃis. Nam huiufmodi rationibus non uniuerflae It neqi ab/oluta.fed extenuata ratione expofitio confire matur. item infirma ratio efl que uelal^ expofitioni potefl accämodari.ut facit Pacuuius,qui candem ajfert ratione,quare ceca:eade,quare bruta fortuna dicatur.
In confirmatione rationis multa çy uitanda in no/ firaçy obferuandain aduerfariorum ratione funt ui/ tia,proptcrea^ diligentius conftderanda funt,quod ae/ furata confirmatio rationis totamuehementiÃime com probat arguincntationem. Vtuntur igitur fludiofi in confirmanda ratione duplici caclufione.hoc modo. Vtiuria abs te afficior indigna pater, Nam fl improbum Threfpontem cxiflimaueras^ Cur me huic locabas nupti/sifin efl probus. Cur talcm inuitam cogis Itnqueres
Que hoc modo concludentur,aut ex contrario conuer/ tentur.aut ex fimplici parte reprehcndentur.Ex cötr.i/ rio hoc modo.
I ; Nulbt
VIBER 11.
NulU te irtJigrtit »Ata ajfiâo iniurix
Si probuî eji.bene locaAùfin cfl iwprobu», nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
Diiiortio te liberabo iucommodiy.
Exfintulici pftrte reprcbciiderttitr.fi ex duplici cottcUe fione iilterutrit pdrj diïuitur.boc modo.
NAmfi itMprobwin Tbrefpontcin cxiÃimAuerM, Cur me buic locabds uuptifsiditxi probum. Errdui.poà cognoui.çy fugio cognitui«.
Ergo tcprebcnjio bitiitj conclwfiortif duplex cÃ.dcutior illdfupcrior, ptcilior h^ec pojïerior ud cxcogitdnduw. Item uitio/d efi confirmatio rutionis.cum ca re qult;r pU re! ra fignificAt ubutimur pro certo unius rei figno, boe modo.NciejTc efl ejuoniAin pullet lt;egrot£ij]c:uut mcz cejjeejïpeperirtc, (^uonidtn/u/iirtet puerut» infuntew. Num bicc juu jpoMte certAfigna non bubent, p non cee/ teru cpio^; fintibu concurrunt: cjuod p concurrerint.nö/ nibil buiupnodipgrtU uduuget jufpitionem. Item uitio/ firn efl cum uel in Alium nel in eum ipptm ijui dicit, tl ^uod in uducrjuriu dicitur, poteà conucnirc.boc modo. Wipri funt qui uxoref ducunt.ut tu dnxifli Alter Am.
Item uitiopmeÃid quoduulgurë bubet defenponem. boc modo, irucundiu indndm peccuuit, Ant udolep:en/ tiA.Aut umore. Huiupnodi enim dcprecutionesp probu/ burttur, impune muximu pcccutu dilubëtur. Hem uitioz ptm efl.cnm id pro eerto Jumitur.quod inter omnej not», cürtÃut, quiu ctium nunc in controuerfiA efl, boc modo-.. Ebo tn.dif quibus efl potcÃur motus fnpcrü Attf; inpru, pucem inter fep conciliunt.confcrunt concordium. Nlt;im itu projuo wr« boc exemple ufum Tbrcjpontet»i Etutiuî
4« RHETOR, ad HEREN.
E«»i«r inJuxit, ijnafi iam pitit certis ratiSibuf itii tfft Jemonfîraffet.Jum uilio/ttm cà quoi iMn /JiiaÃfero ^iic a,(io ncgocio dia uidctur. hoc modo. In mente mihi fi uenijjet non comifi/fcm ut hunc in locum rci ueniret.nam hoc aut hoc feci!j^em,fed me tum htec rutiif fugit. Ite uitiofum efl cu td tjuod in Aperto deliäo poÃ^ tum cjl.tAmë aîiquu Icui tegitur defenjtone, hoc modo» Cum te expetehunt omnes florentiÃimo RegHO reli.lut,nunc defirtum ah omnibus SHMino periclo folu ut refiituum paro.
Item uitiofum efi cfuod in aliam partem uc diâüfit, pof teà dccipt. iij e/î huiufmodi, ut fi quis potens aeftütof fus in condone dixerit, fatius eà uti regibus quäm mif lis legibus. N.tm nbsp;nbsp;nbsp;hoc t.imetf ; r« dugendie c.tufd pof
teà fine malitia did, propter potentia turnen eins c^ui di cit.nö diciturfine atrocifufpitione. Ite uitiofum eà fol fis dut uulgdribus diffinitionibus uti. Fdlfte funt huiuff moditfi ijuis dicdt iniuria ejfe nulldm nifiquieex pulfdf tione.dut eduido coÃet. Vulgdresfunt qux nihilo mif ttus in dlid rem trüsferri poffunt, utfi dicdt,quddruf pldtor Mt breiiiter deferibü capitdlis eÃ.Eà cnim impfO pur ZT peÃifer duis. N.tw nihilo mdgis quddrupldtof ris furis.cfuäm ficur^ dut proditoris dttulit diffinitiof nem. itew uitiofum efl pro argumento fumere cfuod in difcfuifitione pofitü eà utfi cfuis que furti drgudt, dicdt eitm effe homtnë improbri,dudrü,frdudulcntü, ei rei tef ftimoniü effe quodfibi furtum fecerit. item uitiofum eà controuerfid controuerfâ.d diffoluere,hoc modo. Non cöf itenit Cëfores ifiü upbitfdtisfdcere ex eo quod ditfenS potuijft
VI B K R 11«
fotitiljie dde^e, lU ut wrdtw fitcrdt, (Juod fi ad exerw tum n5 uenijfet.id ne Tribnno miIitS diccret ( Hoc idco uiiiofum eÃ,(liiia na expejica, aut iudicata ra, fed imr pedita et infimili cStrouerfia pofitaexëplt loco pfertur Dein uitiojum eà c5 tddetjuo fimnta c5troucrfiaeÃ,pa rü cxpeditMr.ct trSfaäüfit,relinciuitur,fgt;oc mod« Aperte futur dtflio.p intelligar.
Tufi durt urtttu tjuulis lt;Jui gejiit fuit, lubct.potin ft Ãudeumur PergUMo.
cgo profitcor cjfe weu.nuni me «eijM« c/I frui, Frutcrniî urmir mibii^ udiwdicurier.
Vel^uod propincjuuî.ucl t{uod uirtute irmuluf.
Item uitiofum eà ipfam fibi in fua oratione dilfentire, ZT contraati^ unte dixcrit.diccrc.boc modo.QliUc«» fa accufem bunc.rtetjuto exponetido cuoluere.
Hamfi uerctur.qitid cum uccufem.qui eà probust Sin tnucrecunduiu anmi ingentü poÃidet. Quid eum accufent qui id purui auditunt teÃintetf Non incominodit rutione uidetur fibi oÃcndijfe qult;tre non accufat.Qjiid qiiod pofeu uit;
Nunc ego tc ab fumnto tum detexum exordio.
item uitiofum eà i^uod dicitur contra iudicis uoluntiv tem.uut eorum qui uudiunt.fi aut partes quibu; illt Ãu/ dent, aut bomincs qitos illi cburoi bubent lieduntur, Aut uliquo huiuÃnodi uitio liedatur uuditoris uoluntiu, Item uitiojttm eà non omnes rer confirmure qtiui polli/ Utf fij in expofitione. item ucrendü eà ne d« uliu re di catur.cü alia de re controuerfiu fit-.in^ butujmodi uitio cp/iderundü ejt. ne uut ud rë addatur quid, nut quippiS de re
I
i
lt;
4* RHKTOR. XD HEREN.
ic rc dctrahAtiir, Mt tota cauÃi mutuM in alia cmÃuI^ Jcriuetnr.Vti npnd Pactinium Zcthm c.im Amphione, quorum controucrfiu cum de muf ca induäu efl.difpu/ tntioinfupientice rutioncmcy' uirtuti! utilitutcm conr fumitur. Item câJiderMdûeflnc aliud accufatoris crir minatio cStineat.aliud defciiforis ratio purget.quodfe pe confulto multi ab reo faciunt angufli/s caufe coa(lu quot;Vti quif cum accufetur ambitu magifiratum peti^'ffe.ab imperatoribus ftpenumcro fiapud excrcitum donaf tumc/fe dicat. Hocfi diligenter in aduerfariorum or at tione obferuauerimur, fepe dcprehëdemur.Ãtr in eiufr modi dcprehenfione oÃendemuf co{ de ea re quid dicät nó habere, item uitiofum efl. artem.aut/cientiam.aut fiudium quoppiam uituperare propter eoriim uitia, qui in eo Ãudio fiint.ueluti qui rhetoricam uituperant prof pter alicuiur oratoris uituperädam uitam. iteuitiofunt eà ex co quod pcrperam fadum ejfe conÃat, putare of-Ãendi d quo homine fadum eÃ.hoc modo.Mortuum def formatum.tumorc prieditum, corpore dccoloratii fuip fe conÃat,ergo ueneno necatus eÃ. Deinde fi fit ufquea/ deo in eo occupatu!,ut multi faciunt, ucnenum datu»l^ uitio non mediocri conflidetur. Non enim fadum ne fit quieritur.fcd d quo fadüfit, item uitiofum eà in com/-parandif rebur alteram rem efferrc, de re altera men/ üoncm non facere, aut negligcntius difpatare-.ut fi cö/' paretur utrim fttiurfit populum frumentum accipere an non accipere, quie commoda Ãnt in altera re curct-tnumerare,quie in altera incömodafint, uclut dcprelfigt; pr^ttrcat,aHt ea quee minimafunt, dicat. itë uitiofun»
UBSR 11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 9
tà in rebus compurudir ncccjje pui.ire rtIteMm rem ui/ tupcrun.cum altmm Uudes. Quod genws.p quieru/ turutrismuiorboMorbubcndus pt.Albcnpbusun Vez . Kupnis.tjModrcip.CZ Popub Ro. pr^pdio profuerunt, et is c^ui dicut ub ultcris ultcros Ilt;fdut.Nö enim neccfje eÃpultcrospricponus, uiteros lutupirure. Pieri cnim potcÃ, ut cum rtlteror magis Uuduucris, ulujuum alte/ ns laudis purtcm uttribiws, ne cupide pugnijje contre «cntutem pwteris. item uitioptm tp de nomine çy uoz cubitlo eiws rei controuerpum Ãruere, quum rem conz fuetudo poteà optime iiidicure. Velut Sulpitius cjwi inz tercejprut ne exules quibws cituptm dicere non licuijjet rcducerentur, idem poÃerius immuMtituoIuHtutc.citM eundcm legem ferret, uli.iin p'p' ferre dicebut propter nominum cömututioncm.nitm non exulcs.fed ui eiedos fe reducerc uiebut. Perinde c(«Ãp id fuijfet in controucr pu.qito illi nomine uppelUrentur d Po.Rom.rtut pcrinz de quAp non omnes quibits rtqtt.i çjquot; igni interdidü eÃ, exules appellentur.Verlt iili fortuffe ignop:imus p cum cuKpi fecit, nos tarnen intelligumus uitioptm e|fc intcnz dcre controuerpum propter nominum cömututioncm.
gt; nbsp;nbsp;â ' QuoniumexornutioconPutexpmilibus.CZ cxemz
plis.ü* (tmplificutioHibus, çy iudicutis rebus, (y ca:/
I teris,quie pertinent ad exaggerandam locupletunz dum urgumentutionem, quic p'nt bis rebus uitiuconpz , dcrcmus. Simde uitioptm cÃ.quod ex uliquu purte dif
1 â pmiicep.necbitbetpuremrutioHemcompurutionis.uut I I pbÿpp obcà qui ujfert. Exempln uitioptm ePpuutfulz ÿ , pimcp.ut reprcbcndutur, UHtp improbum, ut non pt » I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d imitiiidum»
1
JO RHETOR. AD HEREPZ.
maim.aut minuf,(luclm r« pojluhit. iudicata uitiofe profcrtur./i aut diÃimili de re profeT/ tur.aut de ca re qua de controucrfia non eà aut fi int/ proba.aut eiuÃnodi,ut aut plures aut magn idonÅres iudicata ab aduerfari/s proferri poÃint. item uitiofitnt iÃ.id quod aduerfarif fattum efje confiteantur.de co af ÿtmcntari, ty' ^anum facere faÃum eÃiemam id tant tum augcri oportet, item uitiofum id augere quod cant uenit doccri.boc modo. Vt ft quit que arguat bomincnt cccidiffe, cr antequa fatis idoncas argumetationes at/ tulerit, augcat pcccatum, Gr dicat mbit indigniut ej^e quam hominem occidere. Non entm utrum indignii/it an non.fed faÃum ne fit quieritur.
Complexio uitiofa eÃ, quie non id quod primum di/ Hum eà compleÃitur, çy quienon breuiter concludit, GT quce non ex enumeratione certum cr conÃans ali/ quid rclinquit.ut intelligatur quid propofilum in argu/. mentatione fit, quid deinde ratione, quid confirmatio/ ne,quid tota argumentatione demonÃratum.
Conclufioneî argumenti.
Onclufionec quie apud Griecos îirîxctti nominätur.tripertitiefunt, nam cöÃatit ex enumerationc.amphficatione.çy cd miferatione. in quatuor locis uti poffit/ mus conclufonibus. in principio, fccun/ dum narrationem-.fecundumfirmiÃimam argumenta/ tioncm.in conclufione. Enumeratio eà per quam colli/ gimusGr commonemus, quibus de rebus uerbafece/ rmusibrcuiter/Ut renotictur »on rcdintegretur oratio.
eg' ordine.
LIBKR IG nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jj
ia* or^uicifuid erit didunt rffer4»,Hf, ut Mdi/ torp mi'Moriie mi»Hd.-iMent,rtd id quad ipfe tnemincr, t, rcditcdtur. in curundum eà ne 4«t lt;«(j cxordio.Kitt d nurrAtiae repctrtittr ordtionij enuwcMtio. Fiâd. enn« CT dediu opcru contpiirrtlit oratio «iciebitur effe artifi
fâSgt;tifoâtgt;tdi,ingeni/^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mcmongt; oÃeit
Urtdif cMiÃ^a. QM4propter initiwm enuincMtionir cjl ä diuij ioneÃumendum. Deinde ordine breuiter expo/ nendlt;eptnt rcj quie tradatie crunt in eonfirmatione et confutdtione. Atnplificrttio eÃ, (^«le per ioemn com/ munem inÃigationts dwditorwtn canfpiptinititr. Loci c3 nwneî ex decem prieceptir cömodijiimc fuinuntur ad/ augendi n-iminiî cauffa, primus locus jumitwr ab au/ toritatc.cum commemorumus quunt« curie ea res fue/ rit Diys immortulibus, aut maioribus noÃris, Regibus. ciuiMtibus.nutionibus.bominibuspipientiPimis. Senu/ twi. Item muximecjuo modo de bis rebus (egibusptn/ citumpt. Secundus locus eÃeunt cottÃderamus.illx' res de tjuibus criminumur ad quos pertineütiutrum ud omnes.cjHod atroeiÃimü eÃ,an ad Ãiperiores, lt;^uod ge/ nws bi punt d ijuibus uutoritutis locus cömunis jumituri an ad parcs.hoc eà in cifdem purtibus unimi. corporis, fortunuriî poptosiun ud inferiores, ({ui bis omnibus re/ bus rtrtteceliuntur. Tertius locus eà ejuo percontumur
I (juidpt euëturûp omnibus idë c5ced4tur:et ea re neglr da oÃedcmus ejuid periculorü uut incömodorü cöpquu tur.Quurtus locus cÃ.quo demÃÃrAtur.pbuicpt rcmip fum. multos ulucriores dd muleficiu futures, quos rtd/ bucexpeflutio iudicij remorutur. Quintus locus cÃ,cü d X oÃendemus.
te RHETOR. AD. HEREN.
eÃettJemuf.fi femel aliter iudicatum Ãt.nullam remf»^ re.cfutt incômodo mederi.aut perpcram faSam,aut e'll ratum iudicum corrigere poÃit. Qj/o m loco non ineóf tnodam erit,uti exterarum rcru»« cöparatione.ut oÃc^ damns alias res poffe, aut uctuflatefedari, aut confilâ^ corrigi:huius rei aut Icniendce 4Kt corrigenda nulhtquot;* rem adiumento futuram, Sextus locus eÃ.cum oÃeiit demus ex confultn failum. CT dicemus uoluntario nori nullam excufationem, imprudentia iuÃam deprff cationem parata. S eptimus locus eÃ, cum oÃendcntul tetrum facinus crudele.nefarium, tyränicum elfc,lt;^uei ^enus iniuria mulicrü, aut carum rcrum etliqüid, tjuitt rum rerum caulfa bellet fufeipiuntur, çy cum hofiibul de uita dimicatur, Offauus locus cÃ, tjwo oÃcndiniiH Kort uulgare, fed fingulare eÃe malefcium, fpurcunh ncÃarium.ty inufitatü:c[uo maturius çy atrociusuin' dicandum fit. Nonus locus conÃat ex peccatorü coinl paratione, cfuafi cum dicemus maius elfe maleficiü fiuf prare ingenuam, tjuà m facrum hadere, c[udd alteruiU pibpter egcÃatem.alterum propter intemperantemfut perbiam fiat. Decimus locus eà per quem omnia tjua in négocia gcrendo aäafunt, ijua^ rem confecfutÃt lent.exponemus acriter, (y criminofe, ty diligenter, ut agi res lt;y geri negocium uideatur rerit conjeqiient tium enumcratione. Mifericordia commouebitur an/ ditoribus.fiuariam fortun^rum commutationem dice/ tnus.fi oÃendemus in efuibus commodis fuimus, ct quiz businincommodisfimuscomparatione. Si qua nobii futurafint, nifi cau/fam obtiiwerimus, enumerabimai Ãy oÃendet
LIBER IT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n
et oJîenJewuî. Si fwppliabimtw.et nos fub corii.^uorit il mijcricordiitin crtpiabimus, poteÃdtcm fubifciemiu. S i â¢I quid MoÃris plt;irc«tibus,Iibtâris,C(eteri$ KcceÃar^s «ÆÂ«/ il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ritm fit propter nojîrds c^Umitates, lt;tperiemit$, CZ figt;
d mul nÃendemus, illorum nos folicitudinc çjquot; niiprid, J non noÃrii incotnniodis doltre. Si de clementw.bnind/ Il nitdtc, mijcrieordt^noÃra, qitlt;t in lt;ilios upfuniiis, rtpez 1/ rietnits. si nosfcwpcr, lt;i«t diu in niAlis fwije oÃendez ji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mus.Si noÃrii f4t« dut forlunS conijKcrcmur. si «rniinï
,1 noÃritmfortcm,p4tifntctn inconiodoruin oÃendemus futurum, c ommifcrutioncin breuem cjTc oportet. Niz J bilenimiucbrjinucitiusurcfcit. FcrelocoiobfcurtÃi/ nos totius urtificÿ tïAÃMimus inboc itbro : (Juuproz ,( pter buic uolumini modus bic fit, reliquus prieceptioz jj nés quoud uidebitur in tertium librum trunsferemus» Miecfi ut conquij'ite confcripfiinus. itu diligenter fueris ,/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;confecutus,lt;y nos induÃrt x fruflus ex tu4 feientiu caj
ficmus.çy' tute noÃrum dtligentiü luudubis, tua^; pr* ij ceptione httubcrc-.tufcientior eris prifceptorum urtifiz ut sio.Hos alucrtorcs lt;td reli^uum perfoluendum. Vcrunt il bxc futurufitisfeio.te enim non ignoro-.nos dez f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inccpsrtdclt;etcrlt;tprieceptittr4MÃ'4mus,uk
â j/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^uod libentiÃime f-icimus, tue uof
f, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luntuti reUiÃiime moren»
tl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gcrunuu,
U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
il il tS
II il
J*
COMMENTARIORVM RHE'
TORIC. AD HERENNIVM
Liter tertiuf.
D otnMcrti iuJicialë causant ijuemäd^ modnin comeniret inuentionë rcr«»» accomtnodari,fiitis abuiidantcr.ut lit bitror, infupcrioribus libris demons ! firatum cfl. Nuhc earum rationcm re rum iitucmendarum qux pcrtinebant ad cau/fas dcliberatiuas ÃT demonÃratiuor, in [jmhc Id hrum iranfiulimusiut omnis muemendi prifceptio tiH ejuamprimum perfolueretur. Reliquie tjuatuor parler trant artifici/. De tribwr partiSus in hoc libro dicemtts, difpofittonc.pronunciationetcr memoria. De elocution nc quia plura dicenda uidebantur, in quarto libre coiv /cribcrc maluimur,quern ut arbitrer tibi librii celcritef abfolutum mittemus,ne quid tibi rbetoricit artis deejje foÃit.interca prima qua^; çy nobifiü cum uoler, amp;nbsp;tnterdüfinc nobis Icgëdo confiqutre, ne quid impediat re, quin ad banc utilitatem panter nobifeum progredi poÃis.J^unc tu fac ut attentum te prabcas, nos proficd Jci ad infiituta pergemus.
De GMcre Dcliberatiuo.
^^â^erationes partim funthuiufmodi,ut âÃ^â^^âttur utrum potius faciendum fit'-H) P^t'tim huiufmodi, ut quid potiÃimunt fâtcicndum fit, confidcrctur hoc modo, VtrKt» potius Carthago tol[cnda,an ret linquenda
tiBMR III.
T5
!
I f f
t
i f
t / !
f
9
1 Ã
I
liHijufH J4 «iJcdfur. Q«id potiÃimum hoc paâo : ut ft Ann M con füllet cum ex itali-t Carthaginem uccerfi/ twr, an in italia remaneat, an domum redeat,an 1« Ac/ gyptum profeffus occupct Alcxandriam. ttemdehbc/ rationes partim ipfe prapterfe confultandæ funt : ut fi deliberet Senatus C4ptiuoî «b hofiibus redimat an nonz partim propter alupuam cxtrancam caufam ueniunt in dclibcrflhonctn CZ conjultationein, ut fi deliberet Scnatusbcllo Itdlico foluat ne legibus Scipionem,ut tuwi licedt wtc tëpMf Confulcm fieri : partim cy pro/ pterfefunt dclibcrandie.'y' M4giî propter extraneant cauffam ucMiwnt in confitlwtioHcnt, ut fi deliberet Se/ gt;Mt«sbello imIico £oc^s ciuiUtcM Jet an non. incpti/ but cauÃis rei Mlt;ttiir4 pteiet JeLbcrÃtioneni, omniî ra/ tio ad tpftm rem accommodabitur. in quibus cxtrane.t caulfa conficict dcliberationem, itt bir ipfd erit cauffit rtdïiugendd (Hit tieprijMcrtJit. Otrtuet r.itiones eoriint ^«i JententiuMiiieent, finem ftbi conueniet utilitatis propoKere, ut oniwis cd totiwî ordtionij rdtio confère/ twr. Vtilitas in duttt prfrtet in ciutli confultatione diui/ ditnr, tutam (y honeÃam. Tut^ cà eju« conpeit in/ Ãantis aut confeijuentis periculi uitationem ^iwlibct rlt;t tionc. H«c diÃribuitur in uim cy dolunt ; quorum «ut alterum feparatimaut utrunip; fumemus coniuntiim.
Vis difeernitur per cxcrcitus.claffes, arma,tormentai rcuocättioncs bominum, er «(i«s buiuPmodirer. Doz lus confumitur in pecunitm, pollicitationes, diÃtmula/ ttones, mlt;tturlt;»tionef, mcntioncî, ctcteras ret, de d quitus
}« RHE TOR. AD HE REN.
quihus magis iJonco temporc loeptemur, à cJumJo ch rcmilitari.autileaciminifirdtionercipub-jcribercueti/ muf.HoneÃaresdiuidititrmreäumiy' laudabilc. R«*' fiitw cà cjuod cum uirtutc officio fit. id diuiditur i* prudcntiam,iuÃitiam,fortitudinem, modeÃiam. Pru/ dcntid cà cAlliditus,cjUie ratione cfuadä potcà delcâuiH b.ibcrc bonorum (y malorum. Dicitur item prudcntiit fcieiitid cuiufdctm artifici/, 1 tem appellutur prudentie multitrum rerum mcmorid, et ufus plurium ncgociorS^ luÃitiucr lecjuitas tus unicuiif tnbuens pro dignitiite cuiuÃj;. Portitudo cà rcruw magnurü appctitio.cr rd rum bumilium co)ttcmptio,lt;y laboris cum utilitatis rlt;t tionc pcrpeÃio, ModcÃia eà in animo continens modet ratio cupiditatü. Prudentiie partibus utemur in dtcidi fi comoda cum incömodis conferemus. cü altcrü feejui, alterü uitari cobortabimur. Aut Ji ^ua in re cohortabi/ tnuralicjuid, cuius rei alicpcä di/cipiinabilcmfcientiant poterimus hubcre,cluo modo aut c[ua quic^; ratione fid ri oportcat oÃc'dcmus.Autfifuadcbimus ejuippiam, cid iwy rci geÃif aut prlt;efcntem, aut auditam memoria po/ terimus babcrc.qua in re facile id quod uelimus exend plo allato perfuadere potcrimus. luÃitiic partibus utd tnur/i aut innocentum.aut fupplicum dicemus mifereri oportereiji oÃendemus bene mcrentibus gratiam refet n conucnircffi demonÃrabimus ulcifci male meritos ot portere:] i fidem magnopere ccnfebimus conferuitdaim ft leges et mores ciuitatis egrcgic dicemus(eruari opot tercifi jociecates atq; amicitias Ãudiofe dicemus coli cä/ uemre tjiquod lus in parentes, deos, patriam naturd comparé
id r ch giofc colcndim demon/frahimut : ft nbsp;â
hofpitiit.clientcUf, cognationes.ajfinitMcf caÃc colcn/ ditî eÃe dicemuafi nec prece, nec precio.nec periculo, itccfimultate d uia redd oÃendemus oportere deduci-.à dicemitf icijudle iits in omnibus Ãatui cöueni/ rc.His Attpi huiuÃnodi partibus iuÃitiità qua rem in c3r tioiie,aut cScilio facienda cenfebimur, iuÃa effe oÃeder mus,c5trarifs iniuÃä.Ua fict ut eifdem locis ÃST ad fuar dendum, QT nbsp;nbsp;dijfuadcndiiÃmus comparati. Si forti/
tudinis rctiMendic caujfa facienda cficid ejfe dicemus, o/ Ãendemus res magnas ZT excelfasfeclHi ZT appeti 0/ portere-.ZT item res humilcs et indignas uiris fortibus mros fortes proptererf cotemnere oportere, nec idoneas dignitate fua iudicare. itetn à nulla re honeÃa ptriculi «Mt ktoris magnitudine deduci oportere : antiejuiorent mortem turpitudinc haberi, nullo dolore cogi ut ab ojfi cio receJrttMr, nullius pro rci ueritate metuere inimici/ tiits.quodlibct pro pdtrid.pdrentibus.bofpititKs amicis er ijs rebus cpias iniuÃitia colere cogit,adiré pcriculii, ZT (Jueinlibet fufciperc laborem. ModeÃiai partibus Utcmur.fi nimias libidines l}onoris,pccuniie,fimilium^ rerwm uitupcrabimus. Si unamcpianej; remcerto natu/ rieterminodefiniemus, sideniij; ejKodcuiij fatisÃl oÃcndemuSfZT m'miK progredi dijfuadebimus, ZT gt;n» dum unicuiip reiÃatuemus. Huiujmodipartes funtuir/ tutis,amplificand:efifuadebimus:attenuandiefi bis debortabimur.ut httc rtttenwetwr fupra demonÃrd ui.. Nlt;tm erit nemo ([ui eëfeat à Kirtiite recedendä-.ueri ««t res IjMiwfmodi nö dicatur e^e, ut «irtittcm poÃimut d s egregia»
58 RHETOR. AD HEREN*
egrcgirfw experiri.Mt in cotrariji potiur rchitf.c^iiili^ in bit nirtiis confiare ofiendatur. 1 tcnï Ji^no païlo pf tcriniuf.cluant tf (Jni contradicct iuÃiMm uocarit, «of demon/irabimiii ignnuiH cf^c çy incrtiam ac prauM^ libcralitatë.Qnamprudentiam appellarit, ineptM(t gtirriildm cy odiojam fcicntidm effc diceinui. QHit«» lile modifiant dieet effie, e4M nos mcrtiAm çjâ diljolit/ tnm ncgligentiAm dicemits, Qnam ille fortititdini nof minArit,eMi nos gladitttoriä CTquot; inconpderatä appela l.tbimus temeritatë. Laudabilc eà c^nod conÃieit hone/ Ã.imty priefcntëcy confecjuentë cömcmorationenl. Hoc nos ed lt;t redo feparauinius, non qudd hie ijuatuof partes lt;Jne fubi/ciuntiir fub uocabulo redijjanc hone/ fiatis comemorMonë dare non foieant, fed e^uani^uant ex redo laiidabile nafcatnr, tarnen in dicendo fcorfunt tradandu eà ab illo. Neif; cnim folum tandis cauÃd re dam fec^ai conucnit.fed fi tans conf tjnitur, duplicatuf redi appetendi uolitntas. Cum igitur erit demonÃratü redum, laudabilc cjfe demonÃrabimus, lt;t«t ab idoneis Iâominibus, utfiefua res honeÃiori ordini placeat, (juie à détériore ordinc improbctur.aut abÃuibus foc^s.aut omnibus ciuibus.extcris nationibus, poÃeris^ noÃris. Cum huiufmodi locorü diuifio fit in confiiltationc, bre/ uitcr aperiendaeà totius trad alio caujfte. Exordiri ticebit uel à principio.uel ab infinuationc, uel i/fdë ra/ tionibus.ejuibus in iudiciali caujjd. Si cuius rci narra/ tio incidet.eadern ratione narrari oportebit. ctuoniant in hiiiufnodi cauÃis finis eà utilitas , çy ca diuiditur in rationem tutam atij; honeÃam-fi utrunij; poterimas oÃendere.
tlBER in.
J»
ojîftuîfff poUiccbimur nos in JicenJo demons flraturos elje : fin alterii dcmonÃraturi erimMr.fiwipîi/ citer t^nod diâttrifumits oÃcndemtts. At fi noÃrä ratiof Kiw tutâ eÃe dicemustdiuifione uU ntur in uim.cr coa Jilium.Nam cjitod in docëdo rci dilucidandie cauÃa tio luni appellaumus,id in dicendo honcÃins confiliii apr pellabintus. Si rationis noÃra- fententiä redii efje dice/ KUS,er omnes partes redi incident, efuadripertita di/ ttifione utemunfi na incident,cpiot erüt.totcxponemiis in dicendo. in confirm.ttione er confutationc wtctnitr locis,quos rfKtè oÃendiintis, noÃris confirKundis, co«/ confttandis.Arguniëtationis 4rtificio££f tradan dif Mtio de jeciindo libro petetur. Sedfi acciderit,iit iti cëfiiltatione alteri «f» tHtii ratione,alteri ab honeÃafen tëtia fit, ut in deliberatione eorü ejui â PÅnis circufeÃi délibérât c^uid aganticfut tutam rations fet^ui fuadebit, bi)' locis utetur,nullam rem utiliorë eÃe incolumitatet uirtuiibus uti neminë poÃe,qui fuas rationes in tAto nS (ollocarit-.nec dcos'tjuidë eÃe auxilio i^s,cliiife incofub to in pcriculum mittant.HohcÃum nihil oporterc exiÃi mari efuod non falutem pariat. Qjti tutic rei prieponet rrttiü««« honeÃä,his locis utetur. Viriuten» nulto tci» porc rcIi«^McMddm,wcl dolorem,fi is timeatur,uel mor tem,fi ea formidetur, dcdecore çy infami« leuiorcm eÃe-.confiderare tjuir fit turpitudo confecutura. At «o» immortalitatem, neijue ittcrnam incolumitatem co«/ fijui, nec exploratum illo uitato periculo nullum in a/ liud pcriculum «enturof, Hirtutc uel ultro ad mortem propcijci eÃe 'pr.fclitr«. Fortitudini fortwîüiM (Jno$
lt;» RHETOR. AD HEREN. tffe adiumeto folcrc: eunt tute uiuere c^ui honefle uiuät, «o« ifui in priefenaa incnlumis fitity lum qui turpittf iiiu.'tt.incolumcm in perpetuü e]Je non pojfc. Concht/ ftonibuf ferèÃmilibus in hif CJquot; ludidalibut cauÃis uti jilentus. nifi quod bit maxime conduat quamplurinti rcrum ante geflarü exempU proferre.Nunc ad demoiV ÃratiuumgenutcaulJ'te tranjeamus.
Decenere DemonÃratiuo.
Voniam hac cau/Ãa diuiditur in laudtin çy uituperationcm.quibut ex rebus lau dem conÃttuertmus, ex contrary's rebus ent uituperatio comparanda. Laus igi tur poteà eÃe rerum externarü er corr poris et animi. Rcrum externarü funt ea.quie caÃt, aut fortunaÃecüda aut aduerÃa acciderc poÃunt, ut genus, tducatio,diuitiir,poteÃates,gloriie, ciuitates.amicitur, er quie huiufmodi funt,er ea qult;t bis funt contrario. Corporis funtea qua natura corpori attribuit comntot da aut incommoda.ut uclocitas,uircs,dignitas, ualetut do.er qua contraria funt. Animi funt ca qua confiliO er cogitatione noÃra conÃant, ut prudentia, iuÃitio, fortitudo.modeÃia.er qua contranafunt. Erit igituf hac cêfirmatio confutation nobis.in huiufmodi cauÃo principium fumetur aut à noÃra, aut ab cius de quo lot quemur, aut ab corum qui audient perfona, aut ab re. A noÃra, fi laudabimus.dicemus aut officio faccre.qt cauÃa neceÃitudinis intcrccdatiaut Ãudio.quod eiuÃno di uirtutisfit.ut omnes cömemorare debeant uellc : quod retiumfit, ex ahorum laude oÃendere qualis not
LIRRR in.
«I
fer xnimuifit. si «itwpcrrttimitr, «itt nierttofacere,i^ «U tr.t(iatiJumii! : aut flttilio, lt;jMod utile putcmu! tjje, lt;b ownibMî unicam malitiam ntif ne(jMiti4W coÿiojdz iiiit quod placeat oÃcndiiquid nobis difplioeitt, ex alio/ rumuituperatione. Ab eiut perfiina de quo loquimur, fl laudabimus.uerefi «os dicemus. ut illius failauerbit eonfequi non poÃimus, omnes homines illius uirtutet prirdiMrc oportere, ipfa fa(ta omnium laud ut or ü elo/ ^McntiiWt «tntcirc.si uituperabimus.eit qiiie uidcbimta tuMtrlt;trilt;t pdueis uerbis cômut.ttis dici pojfe, dicemus, ut patilofuprà exempli c.tuffa demonfiratumeÃ. Ab 4« di'oruoi perfona.fi laudabimus.quoniam nihil noui.ni/ hil apud igMrtros Ltudcinus, nos inonendi cauffa p4«c4 eÃediäuros :Mtfi erunt ignari, ut talem uirum«eliMt cogMofcfre.petciMMS.tjMomit in eodë uirtutis Ãudiofint, /pud quos laudemus.atq; ille qui laudatusfucritfper.1/ rc MOS facile ijs, qbus uelimus, huius fada probaturor. ContMrii uituperatio.quoniü «orint.prtKM de nequitii eius MOS eÃe diduros-.quodfi ignorcnt,petemus ut igtw fcant,u:i malitiam uitarc poÃint,quoniS diÃimiles funt ^ui audiant, atep ille qui uituper.atur.fperarc nos ilhut uititMJ Hcbcmentcr improbitturos. Ab rebus ipps.iKcerz turn eÃe quid potiÃimü laudemus.uereri-.nc cum multtt dixcrimus.plwru prietereamus.zg' qute fimilesfenten/ lias babcbiwt : cjuibits fententijs contraria fumuntur à uituperationc.Principio tradato.aliqua harü, quas ««/ le cÃHiciMoruuiiMus, rationii «urrutio nö erit ulta, qux ticeeÃario confequatur,fed ft qua inciderit,cum aliquod f/dü eius 4clt;]uo loijKcniitr, nobif n4rr4nd»tn fit cum kuHck
6i RHETOR. AD HERBW.
laude, dut uituiâcratione, prlt;eceptio namudi depri/ ttto libro repetetur. Diuifione Im uiemur. phmoex/ ponemus (juas ref laudaturi jltmus, ont uituperaturi Deinde ut i^uit'ijue, (fui ue tempore res erit gefîa.or/ dine dieemus, ut ijuid c(uancfue tute cMte^ erit intel/ ligatur. Sed exponere oportebit animi uit tûtes dut ui/ I d.Deinde camoda aut incSmodd corporis, dut reruin externarü,duomodo ab animo traâatafint, demöÃra/ re. Ordinë bunc adhibere in demonfiranda uitadebe/ tnus.Ab externis rebus, genus in 'aude.cfuibus maiori/ bus natusfit.fi bono genere,parem 4Mt excellentiorein fuiffe:fi humili genere,ipfum in fuis,non in maiorü uir tutibus habuijfe priefidiü.Jn uituperatione,fi bonoge/ nere.dedecori maioribus fuiffrifi malo, tomen bis ipfn detrimento fuijfe, Educatio in laude,tp bcne,boneÃe,igt;i bonis difciplinis educatus toto pueritiaiuelfi in main-inde fc retraxit.in uituperatione è cötrario. a cnrporit cömodis. A natura,fi fit dignitas at^ forma,laudi fuif/ fè eam,nS cjucmadmodü coteris detrimento atf dede/ coriifi uires atip uelocitas egregia,honeÃis h^c exerci tatioibus et induÃrifs dieemus cöparataifi ualetud0,ex perpétua diligëtia et tëperötio cupiditatü. iniiituperd tione,fi erüt hitc corporis cdmoda, male bis ufum dice/ mus,lt;Juie cafu et fortuna tanip ^libet gladiator babue/ ritifi nS criit,prater formii, omnia ipfius culpa ey in/ tëperatia no fuiffe dieemus. Deinde reuertemur ad ex/ traneas res,et in bis animi uirtutes aut uitia q fuerint, cöfiderabimus.Diuitioâ an paupertas fuerit,et efua po/ teÃatcs,ilux gloria,Collie amicitiie, i^uie inimicitiie,
LIB ER. IH. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g J
5^ ttî forliter in inimiciti^t gercndif fccerit.cuiitt crfujj^ fufccpcrit inimiciti.it.cliM fide.bencuolêtia, officio gcff firit amicitM, In dinars qualit (Mt in paupcrtatc cu/ lufmodi fuerit.qnëadmodü habuerit in potcflatibus gc/ redis tnimii.Si intcrierit.cttinfntodi mors fiicrit, cuiup rnodi res mortem eiusftt conpatta. Ad oi»«« out rcr, in (jMibwï animus bomtnis maxime confideraittr, tlhe quatuor animi uirtutes crût accSmodandie, utfi laude/ tnusailiud iuÃe.almd modeÃe,aliud fortitcr.ahud pru/ denier faäü effe dicamus.Si uituperabimiis,alMd iniu/ Ãe,aliud ignaue.aliud immodeÃe, aliud Ãulte Ãacli~i effe dicemus. PerÃpicuüeà iamnimirumex bac difpofitio/ «(.(juemadmodSfit tradäda trpertita diuifio ioudis et uituperationisfft illud etiamaffimpÃerimus, h5 n«cfj]e tjjc KOS onines parits bas in laude aut uituperationent transfcrrc.propterea qudd Ãepe no incidunt,aut ita tc/ nuitcr.ut nö Ãint neccjlari(e diäu.Qjiaproptercas par/ tcs.cjuie ÃirmiÃimie uidcbuntur,legere oportcbit. Con/ elujionibus breuibws utemur, cniimeratione ad cxiiunt eauff(e, in ipfa cauiÃa crebras et breues amplfficationes interponere oportcbit per locos cÃmunes . Ncc boc ge/ nus cauffie cd raro accidat in uita.negligetius c5j ide randü eÃ. Nctp enim id qj uidcri poteà accidere.uc Ãa/ ciendüfit ahquädo.nö oportet uelle faccömodatiÃime po(]c fatere.Etfifcparatim bxc caufa minus j,epe tr4 Satur, at in iudicialibus çx in delibcratiuis cauj isÃe/ pemagrtie partes uerfantur laitdis, aut uituperationis. Quarc in boc tjuo^ gencre cauÃee nönibil induÃria' co/ ferfdü putauiinusiNuc abÃohita nobif difficillima parte rbetoricx.
khetor. ad heren.
rf}etoricif ,hoc efl inuëtione perpolita,atf omne cdtt fe genui uccomodAta, tëpui eji ad cxterAt pArtes oïAf tionispficifii.Deinceps igitur de difpofitione dicemuf^ De difpüfitione.
VoniAm difpofitio efl, per ijuS illA cJM inucnimustin ordinë redigimui, ut eelt pronuncietur, uidcndufi efltcuiuflnodi rAtionetn in difponendo conucniAt, CenerA difpofitiot , ««HX funt duo, unum aïgt; inflitutionc Artis profeäum,tlt;It terum Ad cAfum temporis AceSmodAtum. Ex inflitutiot Kc Artis difponemus,cum fequemur eAm prieceptionent qua in primo libro expofuimus.hoc efl ut utAmur print cipio,nArrAtione,diuifionc,cöfirmAtionc,confutAtione, conclufloneiçyâ huneordinem,quemAdmodü preecepti efl,Ante in dicendo fequemur. item ex inflitutione Artis non modo totAs cah/Jas per orAtionem, fed per fingubts quoq; ArgumentAtiones difponemus.quemAdmodü in li brojccundo docuimus.id efl expofitionem,rAtionê,cont firniAtionem rationis, exornAtionem, complexionein. Hire igitttr duplex difpofitio efl,unA per orAtiones, Alte rAper ArgumentAtiones, ab inflitutione artis profcäA-EflAutem CZ aliA difpofitio,quie cum ah ordinc artifit ciofo recedendum efl,orAtoris iudicio Ad tempus accoin modatur: ut fi à nArratione dicere incipiAmus,aut ab itt ItquA firmifiimA ArgumentAtionc, aut à literarum alit quarum recitatione, aut fi fecundum principium confis matione utamur,deindc narratione, autfi quam httiup modi permutationem ordinis facuunus : quorum nibilâ
t 7 I»
I)
1/ 'J \l I»
7
i S i li 7
C
'lt;!
4
7 i/ ï
LI B E R 11 r» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ö/
Hip CitMjpt pofîulct, fieri oportebit. Nam fi uebemcnter aurer aitJitorum obtufe uidcbitntur, ati]; Mimi dcfatir gati ab aducrfari^s muititudine ucrborum, cSmode pü^ â terimur principio faperfcdere, et exordiri cauffam, aut à )iarrationc,aut 4Ãgt; alicfua firma drguwtnutioMc.Dez indcfi commodum erit,ijudd non femper necejfe efl, 4(1 principi/ fcntentiam reuerti licebit. Si cauffa noÃra ma gnam dilficultatem uidcbitur habcre, ut nemo tetfuo ar nimo principium poÃit audire, à narratione cum incer perimuf.ad principi^fèntentiam reuertamur licebit. Si narratio paru probabilh cÃ.cxordiemur rfb alii^ua firr ma argumcntatione. Hiï cÃm«t4üo«i{ittï ZX transla/ tionibus partium fepe uti neccffe efi.cum ipfa r« (trtip ciofam difpofitionë artificiofe cömutare cogit.in conpr matione Gf cofutatione lt;trgitMcnt4tion« difpofitiones buiufmodi conuenit habere,firmiÃimas argumentatio/ nesinprimiscr poÃremiscau/fte p4rtititr collocarei mediocres (y neef; inutiles ad dicendum, net^; necelfa/ fiasad probandum:ijuiefi feparatim acfinguhe dican/ turdnfirmie fint,cum cietcris coiunäie.firmte Gr pro/ habiles fiwttt, iKtcrporti GT in medio collocari oportet, N4«t Ãatim re «iirraU expedat «Mimuî rtuditorij, ex ^«4 re caulfa confirmari poÃit.iluaproptcr cotinuo firz mam alic^uam oportet inferre argumcututtoné. Et q«oz KidM MMperrime didum facile memoria madatur,utile eÃtcum dicerc definamus, recëtem alicjua rclinqitere irt Mimis audiiorü bene prma (irgumëtdtionë.Hirc difpo/ fitio locorü.tanquä inÃrudio militii, ptcillime in dicertz do.pcHt lila in pugnando,parere nifloridm poterit. .
c DepronitMz
6S RHETÃ R. AD. HEREN.
De proMundatione.
Rowi««cMtioHt-w multi maxime orAio^
â vur.waviHuunif« âmiu maxime UIWV.'
9 080^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f//c, çx ad perjttadin^
® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jytft, tllurtWiï Uiilprf. Wne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ufii
dum plurimü ualere. Nos qutdem uni dequinif rebus plurimum pojje, KOttp ale dixerimus, nec egregic magita ei{( utilitatem in pronüciatione audader cöfirmaueriniit!' Ham eSmodte inuentiones cy concinuie uerborum eh cutioncs.iy partium cauffe artificiof e difpof atones,et horum omnium diligens memoriafine pronunaatioitegt; non plus qudmfine his rebus pronunciatio fola uabfi potent. Qjiitrc (y quia nemo de ea re diligenter fcrit pfit.nam omnes uix pojje putarunt de uoce, çy uultih geÃu.dilucide fcribhcum hie w ad fenfus nofiros pett tinercnt.çy quia magnopere ea pars à nobis ad dicerJ dum cöparanda efl.non negbgenter uidetur tota res c3 fideranda. Diuiditur igitur pronunciatio in uocis fiÿt r,tm,lt;y corporis motû. Figura uocis eà ea quaÃtui* quendam poÃidet habitum ratione lt;y induÃria coinp^ ratum.Ea diuiditur in tres partes.magnitudinë, firtiii/ tudinem.mollitudinem. Magnitudincm uocis maxima comparât natura.nonnihil hone auget.fed maxime cd ra con/eruat. Firmitudinem uocis maxime natura parat.nonnihil adauget.çy maxime con/eruat exerci/ tatio declamationis. Mollitudinem uocis.hoc eà ut eai* tnrquere pro noÃro commodo poÃimus, maxime faad exeratatio declamationis. C^uapropter Je magnituiia ne uocis ly ftrmitudinis parte, quoniam altera nai«/ ra,aiiera cura co,mparatur,nihil nos attinet commotitt re,gt;iifi
Lt B Eli Ith nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;il
re^nià ut ab i/r,ijui «ou injci^ fuut eius artifici/ ratio cii raitd^r uocir petatur. De ea parte firntitudinii.quie côr feruatur ratione declamationif, ry de moHitudine uo/ cif.cfuie maxime neceffaria efi oralori, quomä ea quoi^ Koderatione declamationis cSparatur, dicëdü uidetur, Firmam ergo maxime poterimus in dicendo iiocent confiruare.ji qmaxime fidata cr deprc/Ja icoce princi pi4 (/icewnf.N««» lifduntur arteriieji antequa itox be^ Ke pcfmulja efl.acri clamore cÃpleantur. Ft interualr lis longiùribtis uti cÃuenict.Recreatur rnim fpiritu wox Cr arteriif reticcndo acquiefmnt. Et continuum clof moremomittere.cir ad Jèrmonftranfire oportet ( zdf ntu:ationes enim faciunt,ut nullo genere uocis effufodn emiti uoce integrifimus ) ez acutas uocis exclamation nes iiitare. Jtlus cnim fit.GT uulnerantur artcrilt;e acit U atil; attenuata nimis acclamatione, çx fi quis fplenn dor efl uocis confumitur uno clamorc uniuerjus.Et uno fpiritu continëter multa dicere in extrema cöuenit ora/ tionc.Faucesenim ca!efiunt,cr arteriecöplentur.cr Uox quie iiarie traüata efl, rcducitur in quendam fo/ num lequabilcm atip conflantem. Stepc rerum naturle gratia quiedS iure debetur.uelut accidit in hac re. Nant quod dicimus ad uocë feruadam prode/fe, idem ad fua/ uitatem pronunciationis i ut quod noÃraiuoci propt, idemuoluptateouditoris probetur. Vtileefl ad firmi/ tudinem uocis fedata uox in principio, quid infuaui/ y Ur, quam clamor in exordio caujfic': interualla uoceirt conpriMiXttt, erttjew fententias concinniores diuipone rlt;44wt, tpif rtu4itori fpatiunt cogitlt;t«(l« relmqwunt.
c i coKjeruAt
it RHETOR. AD HEREN.
CoMpruiit uoccm continui clumoris rcmiÃto. Et auiU torem (^uidvm udrietas maxime delcÃAt, cumfermont attimum eiu! retinet.Ãj' excitât clamore- Acuta excLt matio Moctw.cz fauces uulnerat, eadem Ittdu audito/ rem.Habet enim quiddam illiberale, (y ad muliekrciit fjotius uociferatiogt;iem,cfuà m ad uirilem dignitatem »⢠diccndo accömodatum. !n extrema oratione contimns tiox remedio cfl uoci, cjuid hiec eadem, nonne animunt uehementiÃime cale facit auditons in totius conclufit^ ne caulftei Qjioniam igitur res e.edem uocis firmitudi pronunciationisJuauitati profunt,de utra^ refi^ muleritin priefcntiadié}um,defirmitudine cjUieuifil funt,Qr dejuauitate, ^Uie coniunCla fuerüt:Cieterafitigt; loco poà dicemus.
Mollitudo igitur uocis, cfuoniam omnis ad rhetoris pri^ceptionem pertinet, diligentius nobis confiderandtl eà : earn diuidimus inÃrmone,cätentionem,amplificat tionem. Serwo eà oratio remilfa, ly finitima tjuotb dian.e locutioni, Contentio eà oratio acris, ad dit firmandum Qr confutandum accSmodata. Amplifia ' catio eà oratio, tjute aut ad iracundtam inducit, aut ad mifericordtam trahit auditoris animum. Sermo diuidi/ tur in partes cluatuor,dignitatem,demonÃratione,naft rationem,iocatione. Dignitas eà oratio cum alujua grct uitate,^^ uocis remiÃione.DcmonÃratio eà quie docet remilfa uoce quo modo quid fieri potuerit, aut non po/ tuent.Narratio eà nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gcÃarum, uttt pertnde ac get
flarum expofitio. locdtio efi oratio qu.e ex aliqua rc rit fumpudentcmt^ liberalem poteà coparare. contët:igt; diitidiluf
LIBER III,
Jiuiiüluirineontinitationem diÃributionctn. Conti/ f «itittio eà orattonis enüciandie acceleratio clamoJa.Di/ ! Ãribuiio eà in contentionc oratio Ãrecjuens cunt rans et lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;breaibus interuallis acri uociferatione. AmpliÃicatio
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dimditiirincobortationenKy conqueÃionem. Cobor
» tatio eà OMtio.qitif aliquod peccatum ampltÃicans.au/ ⢠ditorcw ad iracandiofn adducit. conqiieÃio eà oratio, f qute incommodorü amplificatione anmä auditons ad. t mifcricordiamperducit. C^uoniamigiturmolliiudouo / CIS in tres partes diuiÃt eÃ, cyquot; b,f ipjte partrtÃtnt iit i oÃo partes alias diÃributce, harum otio partium, quie ! cuiuft}; idonea pronunciatio fit, demonÃrandum uide/ i t«y. Scrmo cum eà in dignitatc, plcnis fmctbus (Jiiänt ) fedatiÃima dT deprcÃtjjima uoce uti conueniet, ita tlt;t/ wm Mt rtc db OMtorw confuetudine ad tragicam trän/ ! feamus. Cum autem eà in dcmonÃratione, uoce paulu/ 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tum attenuata, crebris interuallis cy diuijionibus tiii
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oportet,ut ipfa pronunciatione eas res quas dcmonÃra/
i bimus,injerere atq^ interfecare uideamunn animis d«/ '! ditorum.Cum autem eà fermo in narratione, uocii tum ! uarietate opwf eÃ.ut quo quidtp paäo geÃüfit, tta nar/ 1 rdn Kidedter. strenuequoduolumus oÃendcre faäii. ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;celeriufiule dicemus, at aliud ociofe retardabimus. De/
'! itidc tModo acriter,tum ctementer,mceÃe, hilare in om/
Kes partes comutabimus, ut uerba, ita pronunciatione. 'I' Si lt;j«it iBciciennt in narratione diiSd, rogdtd.rcj'ponp, i fi cjttic admirattones,dc qmbws moî rrtrrdbiwKr.ciiligfit ! ter dtlucrtcniiif, ut owntnM perfonarumfenjus atq; ani
â '»loj Küce exprintrftnitj.sin erit fermo in locdtione.leni/ â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter
7« RHBTOR. AD HERKM.
ter trentebunda. uocc cü parudfignificatione riÃu.fint ulla fufpttione nimiie cMlmtUtonif, leniter oportcbit à fermone ferio torquere ad liberalem iocum uocë. Cu«« AÃt contendere oportcbit.qaoniam id aut per continué tionem,aut per di/lributionë faciendü eÃ, in continuité tione adauäo mediocriter fono uocis.nerbis continuant Jis.uccem quoif; iungere oportebit, et torquere fonunigt; çy celeriter cum clamore uerba conficerc. ut uint uoln bilem orationit uociÃeratio confequi poÃit. 1» diÃribnt tione uoce n ab imit faucibut exclamatione quanicbt/ riÃima adhtbere oportet,çy quanta fpati/ perfingulitt exclantationesÃtmfcrimus,tantum in fingula interuub la fpatif confumere iubemur.in amplificationibut,cunl cohortationc utemur uocc attenuatiÃima.claniore Icnii fono .â equabili.cSmutationibus crcbris, maximacelcfit tote, tn conqueÃione utemur uocc deprcfjd, inclinatf fono,crebrif mteruallit, longit fpat^s.magnis commut tationibut. De figura uodsfatis diüû eÃ, nunc de (Oft porif motu dicendum uidetur.
Motur eà corporis geÃas,et uultus moderatio qui' dam,quse pronuncianti conuenit,cy probabiliorart^' dit ca quit pronunciantur- Conuenit igitur,inuultlt;* pudorem çy acrimoniS ejjc. in geÃu nec uenufiatr c«'â fpicuam,nec turpitudinë efje.nc aut hiÃrioncs, aut ofd rarif uideamur eÃe.Ad cajdë igitur partes, in quas ud^ eà diÃributa, motus quoque corporis ratio uidetur qà rutcomodanda. flamfi crit jermo cum dignitate, tes in ueÃigio leui pedis,dextera motu loqui oporttb'^' litlaritatc,lriÃitia,mediücritale uultus adfermonispâ''
LIBER III,
7»
fcHtii« iccStnodaia. SineritindentonPrationefcrnto, fwlulun corpus à ccnticibw demittemus.N^m boc cjl à »MtuM ddtuwi.ut quamproxirrc tum iiultü admoueaf Mus ud Auditores,fi cfuum rem docere coî.CZ Mcbemf« ter i»jîig4rc uelimus. Sm erit m nurrAtionc[ermo, idl Motus potent tdoneus ejjc, q«t pAulo ante demonÃrAhtt tur in jigntMte. Sin in locationc, uultu quundam debe MUS biinnMtf fignificnre fine cömutatione geÃus. Sitt tonientfenws per continitationë, braebto celen, mobili Kult«,«« ufpeOu utemur. Stn contentio fiet per diÃri iutionem.celeri porredione brAchif,inAmbulAtione, pe «liî dextri rAruJupplofione, nert ÃX defixo afpeäu uti oportet.Sm utemur nmplificntione per coborttitionew, p4«io wrJiore CT coMpderatiorc geÃueonueniet uti. fmdibus firterif rebMt.at^- in cdtentione per continttetz tionejM, Sin utciMitr uinplificdtione per cötjueÃionem, fifminep plangore, Ctquot; capitis idu, nonnunqäfeddto et conÃantt geÃu, meeÃo Cjquot; conturbato uultu uti oporte/ bit.Nonfum nefcius,(^UAntüfufccperim ncgoc^,ciui mo tus corporis exprimere uerbis,lt;y tmiUrijeriptura eoz Kutus Jun» uoces. Verum ncc boc cöpfuj fum pojfe fiert ut debts rebus fatis cÃmode feribi poffet ; nee p id fieri Hon polfet,hoc tjuod feci.forc inutile putabam, proptez reu (Judd bic udmonerc uoluimus, duid oporteret, reli/ quxtrudemur excrcitdtioni. Hocpire turnen oportet, proHunciutionë tonù id perpccre, ut res ex animo agi Bideutur.Nuncud tbefuurS inuentorü, atlt;:j; omni« purz gt;lt;Hngt; rltftpric« eufiodi memoria tranfeamus,
«4. De mcmorti»
71 RHEROR. AD HEREN.
De memoria.
Emoria utrum habeat eJuidJa artiM on omnis â natura proficifcatur, aliHâ dicëdi tempui magir idoncum dabitn^â Nunc perinde ati]; (onfiet in bac re iiin^ tum ualere artem CT pYieceptioncmdt^ de ea re lo^luemur. placet enim nobis ejj^e artificiü tnorice : quare placeat, altfis oÃendemus, in pnefex^'^ cuiufriodifit ea,apcriemus.Sunt igitur duie mcmori^' una naturalis,edtera artificiofa. tiaturalis efl ea.tim noÃris animis infitaeÃ,crjimul cumcogitatioiieii^ ta. ArtificioÃt eà ca.ejuam confirmât indudio cpctedät er ratio pneceptionir. Sed ejuia in cicteris rebus igt;i/ genij bonitas imitaturÃepe dodrinam.ars porro »atu/ rte comoda confirmât er äuget,ita fit in hac re,ut numjtiam naturalis memoria.fi cui data eà egregia,à millsÃt buic artificioÃe. Porro hac artificiofa, natufit cömoda retinet,er amplificat ratione doärina. Qÿâlt;^ propter er naturalis memoria praceptione confirm^/ da eÃ,ut fit egregia, CT hac (^ua doärina datur, indi/ get ingenif. Nec hoc magis aut minus in hac re, quà m in cateris artibus fit,ut ingenio,do{lrina,prieccptiogt;icgt; naturanitefcat. Quare er illis, qui natura memoi'd funt, utÃis hac ent inÃitutio, ÿ tute paulopdfi poteris intelligere : er fi illi freti ingenio noÃra praceptioiU no indigerët,tamë iuÃa caujfa daretur,quare ^s,qui n' nus ingen^ habent, adiumento uelimus effe, Nuncii artificiofa memoria loquemur, ConÃat igitur artificie/ fa memoria ex löcis er imaginibus. locos appellantiu eoh
Liber lu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19
tO! ,({»ibrei(iter,perfe{le,infignite, Mt nalurd.dut »w niifiint,(ibfiliiti,ut eos facile naturali memoria compre henJere Ãjquot; ampleâi qaeamur.at ledes.mlercolumniiî, angulum.fornicem.çy alia,ciaie hirftmilta funt. ima/ giner funt formie duadam.ty notie, ctfimulacraeiut rciiijuam mcminilje uolamus, cptod genus,ci}M,[coner» aijuihe, quorum memoriam fi uolemus habere, imagir Mcf foruMi certis in locii collocare nos oportebit. Nm»c cuiufmodi locos inuenirc,cr quo paifo reperire, zr m lacis imagines cofîituere oporteat.ofcndemus. Quem/ admodum igitur qui lilerasfciunt, pojfunt td quod di/ (lumefi.fcribere, recitarequod fcripferunt, itaqui Mnemonica didicerunt, polfunt quie audierunt in loeit collocare,(y ex his memoriter pronunciare. Loci enim «ri' aut chartie fimillimifunt-.imagines literis : difpo/ fitio collocatio imaginum.fcripturie : pro««ncw(io ledioni. Oportet igitur, f1 moImmius multa meminiffe, multos nobis locos comparare,ut in multis locis multas imagines collocare poÃimus. item putamus oportere ex ordinehos locos habere, ne quüdo perturbatione or/ dints impediamur, quo fecius quota quoq; loco libcbit, ucl à fupéâriore,uel ab inferiore,uel abmedia parte iWit gidcjfequi,ca qu,e mandata locis erunt,edere çy pro/ ferre poÃimus.Nam ut fi in ordine fautes notas copia/ res uiderimus,nihil noflra interfit, utrum à fummo, 4» «b imo.dn ib media nomina eorum diccre incipiamus: item irt locis ex ordinc coHocitir cuenict, ut in quamli/ bet pitrtem «juoto quoq; loco libcbit iwdgÃHibKs cdmd/ ijiti diccre poÃimus id quod lacis mddaHerimusiQuare
c's pldCCt
RHETOR. AD HEREW.
placet çy ex ordine locot comparare, et locot c(uos ap fumpjeriinuf, cgvegie cowwoiiitcr^' notare oportcbitt ut perpetuo nobis hitrere poÃmt. Nam imaginef, ; liters deleiilur.ubi «ihtl illiï utimur : led tanquam cef ra rcmaiteredebciit.Ktnc forte in numero locorum ft poÃimuf^ ^uiniü cptemji locum placet notarinjuod glt; nus,ft in Quinto loco manum auream collocemus, Cf fâ in decimo aliijuem notum, cui pronomen fit DecinKn deinde facile ent fimiler notas cjuinto ^uo^ lococollo^ C4re. Nëcdmodiusefl indereliüa^in ceiebri regioiie locos cöparare propterea lt;judd fretftëtia et obambul^ tio hominutn conturbat eyâ infirmât imaginum notas-^ Solitudoconfcruat intégrasfimulacrorü figuras, frat terea diÃimiles forma atij) «dtur4 loci cöparandifl^gt;tt^ ut diÃinäe interlucere piÃfint : nam ft tjuis multa inters columnia fttmpferii, conturbabiturjimilitudine locorit Kt ignoret (paid in cptorp loco collocarit. Et w^gnititdit Kc modicatCf mcdiocrej locos haberi oportet. N4»« st prceter modum ampliuagas imagines reddunf, çy nis tnis anguÃi fepe non uidentur polfe capere imaginuiU ' follocationem. Tkm nec nimis illufircs, «cc uehcmcns ter obfcuros locos haberi oportet,ne dwt obc lecentur tt/ nebris imagines,aut Jplendore priefulgeant.tnterualbt locorum mediocria c/fe placet ferè paulo plus, aut niis nus pedum ti'icenummam ut afpeäus, ita cogitatio «ti^ uus ualct.fiue nimis procul remoueris.fiue uehementet prope admoueris id e{uod oportet uideri. Sed cfuancjui . facile efl ei.i^ui paulo plura explorauerit.i^uamuis j tos et (donco^ locos cSparaxe, tdmenft (fais ad iÃafttis :
irfoMtt* i
Lt BE R lit.
Houfor inuatirefcno putabit.ipfefihi con/fitMl ijitint uolft multof liccbit.CogitMio enint.tjuamuis regioMfui potefi tmplcSi.or in ca fitum loci cuiufdS adfuum arf bitriitmfabrictiri.çy' architcÃdri. Qjitirelicebit.fihat prompu copia contcnti non eriniuf, nofmetipfos nobit cogitationt noflra rcgio«ew conÃituere, et i jo«cor«i»» locorii commodiÃimi diÃinäionö compararc. De loeit fatis diditm efl, nunc ad maginü rationê tranfeamus, Quoniä ergo rcruin ftmdes imagines efle oportet, ex omMjbur iterbis notas nobis fimilitudincs eligere dez bemi!is,dttph/:esfim.ilititdines ejje debent,unie rerum,ti 1er« Merfjoritwt. Rerum fmilitudines exprimûtur, cui» fummatim ipforum negociorum imagines coparamut. Verborumf imilitudines conflituiitur, cum uniufiuiuflji «oiMijüj et uocabuli memoria imagine notatur. Rei toz tius memoria Ãepe «nd nota.et imaginefimplici copre/ hendimuSfhoc modo. Vt fi accufator dixertt ab reo bo «iiîë uenenp necatü,çyâ btereditatis caujflafailü argue rit,et eius rei mifltos dixerit tefles,ct cöfiios efle.si hoe primMM, Mt 4(1 (fejjCM(fcM(lHM nobis expeditum fit, mer minifle uolemus,in primo loco rei totius imagincm co» formabimus,trgrotum in letfo cubante faciemus ipfunt ilium,de cjuo agiturft formS eius detinebimus : ft eum non agnouertmus.alic^itcm tegrotum Kon de winimo lo to fumemus, ut cito in mente uenirepoÃit, nbsp;nbsp;reurn ad
leà ü eius adflituemus, dextra poculü, finiflra tabulas, medico tefliculos arietinos tenent^.Moc modo lefliü, Cr hcereditatis.çy' uenenonecatimemoriS habere pôe ierimus. iti deinceps cittera criwi«4 ex ordme m tods poncwtö
RHETOR. AD HERE
poHfMUf.et quotæfcutti^ nm memmiffc uolemus, ft vtMum dijpojitione, çy tmaginum diligcnti »outio«« tftemunfacile clt;t tjiÅ uolcmuf,mcmona coitjea^uintuf' CumucrborüÃmiLtudines imaginibus expnmcreuo^ lemus, plus negocif Ãtfcipiemus, Zy magis tngemt»'^ Koflrum exerccbiniusud nos hoc modo facen oporit^ bit.Iantdomiultionem Rcgcî Atridig parant.in lo«gt; conÃituere oportet tnanus ad ccelum tollcntcm Doind tiuin cum â Regibus Marti/s Ioris ccedatur. Hoc erit,ü domiultionem Reges.tnalttroloco Aejopum et Citri brum /ubomari.ut ad Jphigcniam ,Agamcmnonem,et Mcnclaü.hoc ent,Atridie parät.hoc modo omnia ucrblt;l erunt exprejJa.Sed hiec imaginü conformatio tum uri lct,fi naturiuem memoriam cxufcitauerimus bac notri tioncMt ucrfu poÃto,ipji nobifcum primum tranfcamu! bis dut ter eum uerfum, deinde cum imaginibus iierb^ exprimamus, hoc modo naturie fuppeditabitur doöri/ tta.ndin utraip alteraÃcperata minus ent firma, ita tri tnen ut multo plus in doilrina atifue prafid^ fit. Quoil docere non grauaremur,ni metueremus, ne cum ab iri fiituto nofiro receÃiffemus, minus commodeJeruaretut hiec dilucida breuitas prieceptionis. Nunc.quoniain fo let accidere, ut imagines partim firime, ly ad moneri da tdonece fint, partim imbecilles et tnfirmie, quie uix memoriam poÃint excitare, qua de cauffa utrunif: fiat, eonfiderandum efi,ut cognita cauffa,quas uitemus, C/ quasfequamur imagines, fcire poÃimus. DocctigiM Hoj ip/i natura, quid oporteat feri : nam fi quas res itt ttttauidemtis paruas, ufitatas, quotidianas, casmcmi/
LIBER III, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77
«0«[olentut, pro^tcrea quiid nullti nifi »omt, «ut admirMi re comntouetur animusiatfi quid uidemuf» MtMdintus egregie turpc,aut hone/fum ,tnuf tutü, mtt ÿiuin.incredibde.ridiculum, id diu, mcmmljc confue/ ui:nu!. At reces Mdiuimus,obliutÃ:imur pleriiif, qu£ acciderunt in pueritiu, meiuinimus optimeÃepa nec hoc aha de caujju potefl accidere, nifiqudduj iwt« rpr fita/fi McMoriii elabuntur, infignes çjâ nouit diu/ tiusJtt animo mà nent.Solis elt;orcus.curfus,occafus ne/ Wo admiratur.proptcrea quia quotidie fiSt ; at ecbpfis fülltmtrantur,quiararoaccidunt:lt;y' folis eclipfismU giî mir«int«r,^MitM lanit, propterea qudd hie crebrio/ res funt. Docct ergo fc natura uulgari fyquot; ufuata re na exufcitari, nouitate ueroiy' injigni quodant négocia commoueri. iiwitetitr igitur 4ry naturam, çy quod eu defiderat,inueniat:quod oÃedit.fequatur.Nihil cà enint quod aut natura extremü inuenerit,aut doärina primS Ãâd rerum principia cib ingenio profeffa Ãint, et cxitus difciphna comparantur. imagines igitur nos in eo gene reconÃituere oportebit, quod genus manerein memo/ ria diutiÃime poteà : id accidet.fi quammaxime notas fimilitudines conÃituemus.fi non multas nec uagas,feit aliquid noiumagentes imagines ponemits.fi egregiant pulchrituiline aut unicam turpitudine eis attribuemus, ft aliqua re exornabimus, ut fi coronis aut ueÃe purptt rea, quo nobts notior fitfimilitudo, autji qua re defor/ mabimus, ut fi cruentam aut cÅno oblitam, aut fuhrt/ cadelibutä inducamus, quomagis infignita fit forma, AKtJtntficnUï resaliquas imaginibus attribuamus.
Nat»
7« RHETOR. XO HEREN.
jiam ed res fdciet,ut fdcilius meminijje poJUtHHI H-iM c{uds m ucrds fdcile meminimus,e((fciem fiâAS,tl Jtligcnter notdtds memi»i/]e non efl diffidle. SeJ tllui fdcere oportebit.dt iJentidcm primos i^uof^ locos ^tnum rcitouanJarü cauljdccleriter animo peratrrlt;i/ UMs.Scio pleroflf criecos.quidemcmorid fcripfemntt fecilje.ut multorü uerborü imagines confcribcrcnt, ^ui eas edtfcere uellent,paratas haberët, ne quid inqu:i rendo con fumerent Oper te, quorü rationem aliquot ic eauflis improbamus. primS, qudd in uerborum in««/ tnerabilium multitudine ridiculii fit mille uerborü iw^ gincs copararc. Quantulü enim poterunt b«c ualcre, cum ex inpnita uerborü copia,modo aliud.modo alinil KOS uerbum memmilfe oportebid Deinde.cur uoluitta! db induflria qiienqua remouere.ut ne quid ipfe queriitt cum nos illi omnia parata quxfita^ tradamusr Prate/ rea fimilitudine alia alius magis comouetur. i^am fepe.formam fi quant fimilem cuipiam dixerimus eflci Bà omnes habcmus aflenftres, qudd al^ uidetur aliub iia fit in imaginibus,ut que nobis diligenter note finit ee parum uideantur infignes alifs. Qjtarcfibi quctif fuo eSmodo couenit imagines coparare. poflremo pfif ceptoris efl docere, quemadmodum queri quic^ contt^ niat.CT' unum aliquod aut alterü, non omnia qua eiui generis erunt,ex?pli caulfa fubi)cere,quo respoflit cjJ* dilucidior. Vt cum de procemifs querëdis di/putaigt;tu!i rationem domus querendi, no mille proxmiorü gene/ ra conferibimus, ita arbitramur de imaginibus fieri co ifenire,Nunc ne forte uerborü memoriihout nimis dtjf/ ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cil(l»gt;
LIBER III. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7»
â rfîrW.Ãd pdrS ittilem arbitrerit.C^ ipf^ntm »rtf»Mri4 rtrom cStentutfn, quà d çy uiiliores fint. GT plus blt;V bejtftdiitiüir.admotîendity es, qurfre «crborü memo/ riom MO(t improbfiniis. Nlt;tM puuwur oportfre ror,(]ilt;i «elint reî fliciliomfine Ubore Gf molelhu fuale met ininijfe,m rebus dtjfialioribus elfe anti exereitatoS'. Nec nos hunc uerbor« wemorinm inducimus, ut «erfus meminilfe poÃimus.fed ut bac exercitatione ilia rcrum memona, quif periinct ad utilitatë.confirmetur ut ab bac dtjficili confuetudine fine laboread ilUm fucilitiV teintranfirepoÃimus. Sedcuminomnrdifcipltnainfir ma eà nrtij pr«ceptio finefumma aÃiduitate exercittv tionis.tiim wero in Mnewonidt minim« ualet doärina. Hifiindufria,fludio,labore,dilâgëtia côprobetur. plurimoj locos ut habeas,G^ quammaxime ad pracat pt« lt;tccêmo(ji(tor,curdre debebit. in imuginibus collor enndij exerceri ^uotidiecöueniet.'Non emm ,fic«t à ctee tens Ãudifs «bducimur nönunquam occuputioneat« ab bac re nos poteà caujfa deducere «hq««. N«nqu«m ejl â¢Â«nim.quin «bquid ntemoriie trndere ueltmus, GT tun» â¢Witxime.cum niiquo m«iorc negocio detmemur. Qm4/ le,cum fit utile fociie memininc.non te fullit.quod tan/ â¢topere utilefit.quunto Ltbore fit appetendü, quod potez r« exiÃimare Militate cogniu. Plunbuî «erbif «d eutt» -tendborMri rt5 efl fentcntia.ne aut tuo Ãudio di/ffi.aut winur quim res poÃulat.dixijfe uideumur. De quintx parte rht toricie deincepi diccmuj, tu prim^y q«a|qu« pnrter in animo freejuenta, Ãÿquot; quod nxtxime necelîa 'tÃiexercitadone con^irmu.
Commety
COMMENT ARTORVM R-Hamp;
TO R IC. AD HERENNIVM Liber quartus.
Voniam in hoc hbro C4à Hereni Jeef loctttione confcripfimur, etqKibusi» Pf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^â^bur Opus fuit exemplis uti, noÃris
^xëplis ufi fumus, et id fecimus prit' terconfuetudinem Griccoram,lt;jMidc ^cripferunt, necejfurto facie«/ dum efl,ut paucis rationem noÃri confil^' demur.Ati{iilt;^ hoc nos neeeÃitudine facere, non Ãudio fatis erit fi^«igt;' i^udd in fuperioribus libris nihil, ne^ dnte rem, nei^ut Ãgt;rlt;ftt'r rem locutifumus.Nunc,fi pauca,cjux res poÃit at,dixerimus, tibi id ijuod relicjuum eà artis,ita uti i«/ flituimus.perfolucmus. Sed faciliusnoÃram nitioiicni tntelliges.fi prius c^uid illi dicant, cognoucris. Copl«/ ribus de cauÃis putant oportcre, cum ipfi pneceperM ^uo pado oporteat ornare elocutionem,uniufcuiuf^i ÿ Keris ab oratore aut poeta probato fumplS ponere exft plum.Et primumje id modeÃia comotos facere dicut, propterea c^udd uideatur eÃe oÃentatio tju^edam, näà tis habere percipere de artificio, fed etiam ipfos uidefi uelle artificiofe gignere exöplaihoc eÃ,inqutunt,oÃe«/ tare fe,non artem oÃendere. C^uare pudor in primis eà ad earn rem impedimeto.nc nos folos probare, nos artii re,alios contcnere,cy' deridereuidcainur.Etcnifnciii» poÃimus ab Ennio fumptum aut Graccho ponere exei« plum, uidetur eÃ'e arrogantia, illa relinquere, Zf f«^
LIBER IIII. } St .
fiti deuenire.Prietereif, exempla teÃimoniorum lont»» 'Æ oitmâent. id cm»» ^itod adinonacrit, çy leuiter fecerit
pr^ceptio,exemple,fient teÃimonio co»tprolgt;lt;ttitr.N5/ Kc igititr ridicttlaf fittfi c[nis in lite.ant in iudicio dome Ãicis teÃimonift pitgnct.CT* fui ipfius teÃimonio xbnM
(I tun Vt cni»» teÃimonium,fic exemplum rei confirmait i» dif caufafumitur. Non ergo oportet hoc, nifi à proba/ jf nbsp;nbsp;nbsp;tiÃimofumi,netjuod aliud confirmaredebeat,egeatù
(I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pfum cofirmationis. Eteniwi neceffe eÃ,autÃ: omnibut
|t' rtnteponlt;tnt,cr /«(t »i4xinic probent, aut negent opti/ t/ tnii e^Je exewpU, qute ct probatiÃimir oratoribut, aut ii pohisfumptafunt.Si fe omnibus anteponant,intolerar i,' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;biii arrogantiafuntifi quos fibi prieponant,çy eoruns
'X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exetnpirf fuis exëplis non patent prteÃare, non pojjitnt
'i( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Acéré,(Juitrepbi ilfoï anteponant.Quid igititr ipfanur
1/ torititf antiquorum^ Nam cum res probabtliores, tit»» 1» bominitnt Ãudia ad imitandum alacriora reddit, imma tl tfigit omnium cupiditates,çy acuit induÃria.cumfpes it inieäaeÃpoffe imiwndo Gracchiaut CraÃi confequi i ftcitîtAtem. poÃremo hoc ipÃimfummum eà «trtifici«, 'll res uarias çy difpares in tot poëmatis çy orlt;ttionibitï t, fparfas,(y uage difie(ias,ita diligenter eligere,ut unit i quodtf; genus exemplorü f tb fingulos artis locos fubijr fi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tere pojïiï.Hoe p induÃria folum fieri poffet, tamë ejfe/
il mts laudandi,cum talem laborem non fugilfemus,nüc )I uerofine fummo artificio nè poteà fieri. Qniî eà enint lit qui cum nonfumme tencitt «trient, poÃit eaquig iitbciit 1» «irî,Jc tanta çy tam diffiifafcriptura noMre çy fepa/ * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f îdiref
4
JX RHETOR, AD HEREN.
me? Cteteri.cum legüt nrationei bonM,aut pöentM probHt oMtorfï.CT' poetM.netf intelligüt cfua re cämf ti probet,tp fcire n5 poljitnt ubi fit,nee tptid fit,nec lt;{uigt; modo fatlum fit id c{uod eos maxime dclcäet.At is lt;fd tt htte omnia intelligit,cr idonea maxime eligit,etigt; nia in arte maxime jcribenda,redigit in fingulafratiet nes prieceptionis,necelfe efl eins rei fumas artifex ft' tiocigitar ipfum maximum artificium efî,in artefu^ foffe ly* alienis cxemplis uti.Hiec illi cü dicunt,ma^H nos auäoritale fua cömouent, ejuam ueritate difputatit onis.tllud enim ucremur, ne cui fatis fit ad contrarian rationem probandam,cjuod ab ea fleterint ij ,qui et int /tentores,l}uius artificif fucrunt,fy' uetufate iamfatd omnibus probati funt. Qjiod fi illorum autoritate rtl mota, res omnes uolent cum re comparare, intclligcn non omnia ejfe concedenda antiquitati. primum igitaf ijuod ab eis de modefia dicitur, uideamus ne nintian inutiliter ey pueriliter proferatur. Namà tacerc,^' nibil feribere modeflia efl, cur efuietjuam feribunt, aid locfuunturi Sin aliijuid fuum fcribunt,cur c{uo fcciusid nmiafcribant.impediuntur modeÃiaâ' Quafifi (fuisai Olympia cum uencrit curfum, y fletcrit ut mittatiH'lt; impudenteis dicat elfe illos, efui currere cÅperint, ipr intra cararem flet, et narret aliys (Juomodo Ladas aid Boius cum Sicyonifs curfitarint. sieiÃi, cum inarH^ curriculum defccnderunt:dlo~ lt;fui in eo efuod efl artifd ci/,elaborent,aiunt facere immodefle: ipfi al fluent aid tifluum oratorem.autpotiam laudant,aut fcriputf^
6
â.O
(i w
iï
?
n»
ÿ
Ã
cl
(I ii* r jj il
LIBER, nib nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«*
fie ut in ÃadiuM rhetoric« artis prodire non audeant. Non attfint dicere, fed tarnen itereor, ne efua in rc laur dem modcÃiie aenentar, in ca ipfa refint ttnpitdenter. Quid ertitn tibi ms alieptis inijaiettartein tuantferibis, gignif rtobir noaar pr^eceptiones, eas ipje confirittare non poter,ab alijs exempta fumis-.mde ne fadas impie denter, ijai tao notnini uebs ex alioratn laboribar liba re laadeiw.Natrtfi coran» uolumina pr«bertdcrint anr ti(Jai oratorcsiCy poët«, Gr fuum duiff; de librisfiiis talcrint.nibil iÃis lt;jaod fuît uelint.relmcptetitr.At exet» pla, (Jaoniatrt teÃimoniorü fimilia funt, item conaenit at teÃiinonia ab botninibar probatiÃimis Ãttni. Pritnä etnniaiH exempla ponantar bie non confirmandi,nc.jj teÃificädi caufa.fed demonÃrandi.Non cnim cmn didr mas eÃe exornat onem. ija« aerbi caafa conÃet ex fi/ militer deÃinentibar aerbis, ponimat boc txempIà à CraJÃo,lt;jaod poiÃamar ejquot; debemar, teÃimonid colla catnar.Ãed exemplä.Hoc intereà inter cxemplä et teÃiz
ut
â if
ld
(I*
moitiü. Exêplo demoitÃrtitur id tjitod iicitnwî cninj'mo di pt. TeÃimonio ejje if {»d itlt;t tit «oî dici)ni(s,f3firn»4/ tur. Prtetcrert oportet t eÃimowi« cut» re conucnire.itli/ ter en tn rent no poteà cöprtndre;lt;tt id tjnod itli fdciiit, aitn re non cönenit.Qiiid itlt;ttqitiA pollicenttirfc artet» fcriitere.C?* exepla proférât ab ijs plernnij;, lt;Jiti artet« nefciernnt. Tut« qitij cà ^ai poÃit id tjaol de arte priz pÃrit.cöprobarc.nip ali^dfcribat ex artet Cötra'^ faz ciilrtt. 5 poHiccri uidftartna cd j'cribere arte inÃitaiint, «idftut dicere Ãc excogitajje aliof doccrëticain uera f i jcribant,
J4. RHETOR. AD HEREN.
fcribunt.oÃendunt nobh il»id alij excogitarint. Athf^ ipfum di^icile e/i,inc{uiunt,eligere de multi^. Qjiid di^ atii d^ialciutrum laboriofiim.an artificiofum; Sit/i^ borio/um, nonÃittim prieclaruM. Sunt enini multdlät boriofd.cfuxfi faciatis,non cätinue gloriemini,nifi te etidmji ueÃra. munu fabuli(f,aut orAtiones totM tïîgt;. fif'pÃlfetiitgloriofum putaretis.Sin autem iÃud artiÃ^ ciumcgregiumdtcitis,uidetcneinfucti rerat» gt;ndiongt; uideammi,fi uos paruA ref,ficuti magna delcäat.Nant iÃo modo eligerc rudif ijuidem nemo poteÃ, fed jiigt;t fummo artificio multi. cfuipfuit enim audierit deartlt; paulo pluf, in elocutione priiefcrtim, omnia uidere pot terit ^uxex arte diccntur : facere nemo potcra,nià eruditus. Ua utfi detragxdi/f Ennà uelit fcntentias cligcre, 4«t de pacuuianis pcriodor.fcd cjuia plane rat dir id facere nemo potcrit, cum fecerir, te literatiÃh tnum putcr, ineptuf fif,propterea ejuod id facile faciat duiuis mediocriter literatus. Uemficumex orationi/ bus,aut poematibus clegeris excmpla.cpite certis fignif artific^' notata funt, quia rudis id nemo facere poÃitgt; artificiofÃime tc feciÃe putes, erras : propterea quod iÃofignoutdemus tenonnihil eius fcire, alÃsfigniste fcire multa intelligimus. Quo'd fi artificiofum eÃintcb ligcrequte funt ex arte fcripta, multoeà artificiofiui ipfum jcribere ex arte. C^uienim fcribit artificio/c-, db ali^s commodefiripta facile intelligere poteritiqui ell^ get facile,non continuo ipfe cSmode fcribet. F.tfieÃmi^ xime artificiofum,alio tëporc «Mntur ea facultate,noit
lUlItt
LIBER Ult»
8$
tuw.cwm purere ipfrcr gignerc.cr profcn-e delent, foÃrcmo in co hiw confumant, «t ipp «tb alifs potius eiige«di,qità m alioram bom elcftorei cxipime« tw. Contra ea cjitlt;e ab ys dicuntwr, dicttnt alicnij fe exemplis «ti oportere.fatis efi chaum. Nitnc quo-fepoz ratitn dici poÃint,conÃderemus. Dictmttj trgo eot ont/ hcj.idco qitodalienis utMtur, pcccare, tant etiam mo/ gis dell« Jterc ijuod â niKltis exemplapiniät, lt;3' de eo ^«od poÃca diximitî.antè uideamuî.Si concederë ctlie^ nA oportere ajptmere exenipla.winceré «nias oporterc. Prinwnt.cjaod contra boe nulla Ãaret eorum ratio.liccz ret enint eligcrent.cr probarent cjuenilibet, qai pbt tt» omncs resptppeditaret exempla.ucl poftain,ucl orator rcin.caius autoritate niterentwr.Deinde intereà magni
eias (jiti dipere «»It.utram m««m oninia, an omnia nez minem.pd aliud alium putet conp.'tl«i pojje.si enint pit tabit pojjc omnia penes «num conpjiere, ip^e quoij; ad omnium nitetur facultatenup id defpcrabit.in paucis fe excrccbit.ipps enim contentas erit.ncc miruni cum ipfe pr«ceptor artis omnia penes «num repcrire non potue rit. Allatis igitur cxemplis à catone.à Gracclfls.ù Liez lio.ù Scipione. Galba.porcina, Crajjo, Antonio, cietcz â ris^,iteinfamptisali;s à poetis, ctbiforiarumpriptoz * ribus,ncce|fe crit eum cjui difeet, ab omnibus putarc oz f mnia, ab uno pauca uix potui|fcfumi. quarefi uniut ⦠alicuius ejfepmilëfatis babebit. omnia ejuat omnesboz ' bucrint.folumbabcrep pojjediffidet, ergo inutileeà ⦠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«i,il«i difcerc Huit,no putare nnum pojfe omnia, igîtur
lt;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J gt;nbsp;nemo
s« RHETOR. AD heren/
nemo I» hafte mcidcrct opinions, f : ah utto exëp!a faut pfiffent-.nunc hoefigni eji ipfos artisferiptores «on pH tafje unü potuifje in omnibus elocutionis partihus exH tcre,(^uoniam neep fua protulerüt, ne^ unius alicaiaft aut deni^' duorum.Jcd ab omnibus oratoribus ^3quot; pot^ tis cxcmpla fumpjerunt. Deinde,fi ejuis uelit artem degt; monÃrare nthil pfodeÃe ad dtj'cendü, non male utatuf hoc adiumento,cluod unus omnes artis partes confaput nemo potuerit.Ciuod igiiur iuuat herum rationem,c[iti omnino improbent artem, id non ridiculum eÃ, ipÃiKi feriptorem artis fuo iudicio comprobaret Ergo rfb uingt; fumenda fuiÃe docuimus exempla, fifemper aliunde fumerentur. Nunc omnino aliunde fic inielligemusÃnl menda non Ãuiffe. primum omnium,^uod ab artisÃd plore affcriur exemplum,de eius artifdio debet effc,n} ut fi cjuis purpuram.aut aliud tpuippiam uendcns,diaf fume d mc,fed huius exemplü aliüdc rogabo, tibi tpuod eÃendam, si merces ipfi ^ui uenditant, aliunde exemt Idum epuaritent aliud mercis, aceruos fe dicant tritid gt;abere,çy' eonm exemplum pugno no habeant,auoi cÃendant.Si Triptolemus,cum hominibus fernen largi retur,ipfe ab ali^'s hominibus id mutuareturiout fi pret tnctheus,cum mortalibus ignem diuidere uellet, ipfi uicinis cum tefia ambulans, carbunculos corrogaret, MO» ridiculum uidereturt iÃi magiÃri omnium dicendi pracepiores non uidenturfibi ridicule faccre, cum id (juod alÿs pollicentur,ab al^'s cpuierunt.Si qui fe fontet tnaximos penitus abfconditos aperuijfe dicat, cf
LIBER ini» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;}?
fitiettf ^u5m maxime loquatur, neq; bdtedt quo fitint feiet,non irridcaturt iÃi cwm m5 modo dominos fe fon/ tium,fedfe ipfos fontcî effe dicant, ÃST oMnium ri gare dcbeant ingenw, non putant fore ridicMlum, fi cum id Ãiolliccantur alifs, ar.efcant ipj i ficcitate. chares à Liz ippo Ãatuas fdcercnon iÃo modo didicit, «t Lipppi« Mpwt oÃendcrct Mironi;.trlt;icbirt Prdxitelis,pc{lus po i lyc'eti : pd omnilt;t coMm magiÃrum fitdcntë «idebctt, tieterorum opera uclfua fponte confidcrare potcraU iÃi credunt eos qui blt;f c udint difcere, alia rationc do/ teri pojje commodiws. ptifterea, nec poffunt quidem ï4,(jM£f Jitmuntitr ab ali^'s exempla,tarn eÃe accommoz data ad artcm qitdm propria,propierea i^itod in dicen/ do kuiter unupjuipj; locus plerunq^ tangitur,nc ars ap/ pareat. in prlt;fcipiendo exprejfe conpripta ponere 0/ f ortet exempla, «t in artif formam coucnire poÃint.et f ojl in dicendo, ne poÃit ars eminere, CT ab omnibus uideritfacuhate oratoris occultatur.Ergo etiam.ut ma gis ars cognopatur.ptis exemplis melius eà uti. PoÃre mo hiec quoq; res nos duxit ad banc rationem.^uod no mina rcrum graca quie cöuertimus, ea remotafunt d conpietudine. Quaâ enim res apud noÃros non erant, earum rerü nomina no poterant elfe ufitata. Ergo blt;fc afperiora primo uideantur necefp ep.id^ piet rei, no« noÃra dijficultate, Relicjuum fcripturce conptmetur i« . exemplis, bac alienappofuilfemus, faäü eÃet ut ^uod commodius ejjet in boc Itbro.id noÃrum no elfet : (juo4 «fperius et inuptattttn, id propric nobis attribueretur.
f Ergo
lt;3 RHETOR. AD HEREN.
Ergo hatte ^ko^ incSinoditatetn fugimus. Hij dectin/ fis,cum artis inuentionë Gracorü probaffemus, txei»gt; plorum rationem fecutinon fiimui. Nutte tempus JIulat.ut ud eloeutiotiis psieeepta tranfeamus^ Riperiit ta erit igitur ttobis eloeutiotiis prireeptio. Primum dit Cfinus,c}uibus in generibusfcitiper omnis oratoria elct cutio debeateÃe. Deinde ofleitdemus, c^uas resfeittptf habere debeat.
Trfï dieendi figuriet
y/nt igitur tria genera,c[Uie nos figuras appellamus.in ejuibus omnis oratio ttoU uitiofaeonfumitununam grauem, altet ram mediocrem, tertiam extenuatäuo/ eamus. C rauis e/f.quie cofat ex uerbu/ fun grauium mag«4 cmata conÃrutHone. Mediot cris eÃ.cjuir coÃat ex humiliore.neti; tarnen ex infima, er peruulgatiÃima uerborü dignitatt. Attenuatdef. ^u,rdetniffaeÃuf^adufitatiÃimä puri fermonis cciit fuetudinem.
in graui confumetur oratio figura,fii}U(e cuiuÃjue fei poterunt ornatiÃima uerba reperiri,fiue propria,fit ue translata,fuie extranea, ad unamejuantj; rem accoin modabunturiCr ft graues fententia, tjuie in amplific/l tionc er commiferatione traSantur, eligentur : f:3' fi exornationes fententiarum,aut uerborum, tjute graui/ tatem habebunt.de c^uibus pofl dicemus.adhibebuntur, tnhoe genere figurieerit hoeexemplü. Namquiseà ueÃrunt ludices qui fatu idoneäpoÃitin eum p'óènaiii ''' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excogitart
LIBER nil.
»9
â «xcogiUrf ,^«i proHcrc boÃibus plt;ttn'rf cogitdn't^ ^uod fl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum hoc (celm compararii lt;Jiiod bitte mlt;t/
Icftcio tiigtiuni pppliciü poteà itiitcniri ï in i/s c[Mi «io/
1/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IdJcHt ingcn«ai«,tn4trcmflt;ttni[iäs conÃrwpriiJJeMt, pul
'/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pijjt'tit Alt^uem.dut poÃrcTOo ntcujjeut, muxitnu Ãtppli
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ewmuioreswoÃn confump/cruMt: buictruculentiPimo
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ac Mcfurio fucinori fiHgwIurcm pcenuni non relique/
( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ruteAtijjinult/ïMiulefic^jtidfingulosuutudpuucosex
rtlieno peccuto iniuriuperuenit, buius jceleru qui funt djiner.uno conÃlio uniuerpr ciuituî otrociÃimAs culrf/
S nutates muebinuntur. O feros unimor. O crudeles co jiz t tationes. 0 dereliftos ab bunianitate boniines. Quid a/ I gere Atià funt.AHt cogitate potucrunttQuo patio boë I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reuulÃsntaiorumÃepulcris. deicflirnjcenibus,ouantc$
f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;irruerent in ciuitatenit quontodo deunt Ãpoliatis teplis,
! optimatibus trucidatir,ali;'s arrepfis in Jeruitutetn.ma/ I tribusfamilils.et ingenuisfub boÃiltni libidincnt fub/ gt;nbsp;iellisiurbs acerbiÃinto concidat incendio conpagrataï quife non putant id quod uoluerint, Ad exitum perdu/ xiÃe.nip JanfliÃint« patria? miferanduniPcelerati uide â rint cinerent? Nequeo uerbis cojequi iudices indignita/ ' tem rei.fed ncgligentius id fero.quia uos nici non indi/ ' getis. VePer enint uos anintus atnantiÃinius reip.faci/ ⢠le edoeet.ut eunt qui fortunas oniniunt uoluerit prode/ ' re, priecipit? perturbetis ex cAciiiitAte, quant iÃeÃpur/ ' eiÃimorü boÃiü dominatu nefario uoluerit obruere.
in niediocri figura uerfabitur oratio.p bifc, ut ante ' dixi.aliquantulü demiperimits, ncA tarnen ad infintunt â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f j dep:cn/
9» RHETOR. AD HEREW.
drfcotderimus.fic. Q^ibuscum bellum gcrimafi»^^ tes uidetis,cuinjbci^s,tiui pro nohis pugnare, ÃT imjâ* rMmnojlrünobip:um fimul uirtute Qr induÃridcof/ feniarefoliti funt.Hiccum fetÃy opes fuas.Ã^ copi^ neccffartorum norunt, tum uero nthtlomiitus proptt^ propittcjuitatem.cr omnium rerum fodetatcm,tjuidiâ^ omnibus rebus Pop.Rom.poffet.farecr teÃimarcf»^ feront. Hl, c«m delibcruÃent nobifium bellum gercff' ^Uiefo qu£ res erat.cpta, freti bellum fufciperc con^f«' turteum multo maximäj'odorum purtem in officie nere intelligerent.cumfibi non multitudinem milituiU' non idoneos imperatores, non pecunia publicam pflt;^^ fio effe uiderent.nö denicp uUam rem, quce res pe^xd adbellüadminiÃrandü.3i cumfinitimis definibusit^ Ium gererendf i tot« ccrtamen in uno pnelio pofitü pid tarent, tarnen omnibus rebus inÃruäiores ac paratiiX res uenirent,nedum illud imperium orbis territ.cui iquot;* perio omnes gentes, Reges,nationes, partim uoluntittt confcnferunt,cum aut armts, aut liberalitate ä, ra.R!)' fuperati effent,ad fe träs ferre tatulis uiribusconaretuh ^uieret alitjuis c^uid Pregellani nö fua/pote conatiÃuiii eo' quid? minus iÃi fädle conarëtur, tÃto illi ijuëadintx da dcfciffcnt.uidebüt.Na rerü imperiti,qui untufciduff rei de rebus ante geÃis exepla petere nö poffunt, imprudetiä fadllime deducütur in fraudé. At ^quiÃià ali^s acddcrit, facile ex aliorü euétibus fuis ratio nibus poffunt prouiderc. Nulla igitur re induâi, nuH^ fpc freti arma fuÃuleruntf Quishoc credat. tiiHtai» amentini*
LIBER Illi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9»
«mcntîdw (Jwenqwrt teMwiJJc, ut imperium P o. Romun.
!0 tenture rtuderet nullij copyj fïctuI^ Ergo uliquid fuip fcnece|Jeep,lt;}uid uliud.niji id quod dico.poteà ejjci
ld In ftttenuuto pgurtf genere, id ejuod ud infimum et (t ^MOtidiunuin fermonë demijfum eÃ, boe erit cxcmplü, (t Num.ut forte bic in bulneuj uenit,cocpit poÃ^uam per/ i# fufus eÃ, defricari. Deindc.ubi uifum ut in alueum de/ ui Jcenderct,cccc ibi iÃc de tranÃterfo, Heui inejuit adole/ â¢h pens.pueri tui modo me puljauerunt.fattsfaciajopor/ (1* tet. Hic ^ui id lt;etatis ab ignoto, prater confwetudmem ti ÃppellatujcÃct.crubuit.iÃcclanujcademcr alia di/ )ii ccrc ccepit.Hic uix tandem inlt;^uit,finc me confidcrarc. (I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tum uero iÃc coepit clamare uoce iÃa, c|ua pcrfacilc
d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuiitis ruborcj eijeere poffet. ita petulanj cj at^ accr,
J wt nc adÃtlarium tjuidem idoneuj.ut mibi uidetur, fed id penesfccnam.ÃZ tn ciufmodi locis exercitatus fistCon turbatus eà adolefccnj.nec mirum.cui etiam nunc pa/ d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;liter ad auricular ucrfarentur.impcrito ciufmo/
tlt; di conuictorum. vbi cnim iÃe uidijfct feurram cxbau/ 0' Ão rubore, qui fc putarct nibil habere, quod de cxiÃi/ (i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;matione perderet,ut omnia fine fama detrimento face
'tgt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re pojfct; 1 gitur genera figwraru ex ipfir ex? plir intel/
ligi poteriit. Ertt cnim CZ attenuata uerborü conÃru/ If flio quadä,cr item alia in grauitatc,alia pofita in me/ (I diocritate. Eà aut cauendum, nc dum b ac genera con/ 5t pfiemur, in fmitimacr propinquauitiaucniamus. il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nam graui figura,qua laudada eÃ,propinqua eà eiH,
fugiëda eÃ.quarcäe uidebitur appellariftfujfult4
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;notninabi/ .
1»
9» RHEtOR. AD HEREN.
ttominitbitur.Nam ita ut corporis bonam b.ib'itiiJixco^ tumor imitaturÃrpc, ita grauis oratio fape imperitgt;lt; uidetur ca.c^u.-e turget,et inflata eÃ, cum aut nouis,^quot;^ prij'cis uerbis,aut duriter aliunde traiislatis,aut gr«!'â nbus ({uà m res poÃulat, alicjuid dicitur, hoc modo-^ui perduellionibus uenditat patriam, non fatisfupp^ cij dederit fi prieceps in Neptunias depultus ent Men' nas. Pxnitet igitur iÃum,cpii möles belli fabricatus cantos fuÃulit pacis, in hoc genus pleri^f; cum decl'^ naÃent, (y lt;tb co cjuoprofeffiJunt, aberraueruntyCf fpecie grauitatis falluntur, nec profpicere poÃuntof^ tionis tumorem. Ciui in mediocre genus orationispf»' feâi funt,fi peruenire ed non potuerunt,errantes peniâ Hiunt ad confine genus eius generis, quod appctlamu^ fiuâuans çy diÃolutum, co quod fine neruis y artiP^ lis Ãuduat hue y illuc, neepotefi cofirmare, necuidi liter jefe expcdire.id eà huiufmodi.SociJ noÃri cum ligerare nobifcum uellent, profeäo ratiocinati cÃeiit etiam atq; etiam quid poÃent facere,fi quidcm fuaÃP'^ te faccrent,y non baberent bine adiutores multos malos homincsy audaces. Solent enim diucogitaft omncs.qui magna négocia uolüt agere. tton poteà iujmodifcrmo tenere attentum auditor? : diffluiteiiiiquot; totus.neque quicquam comprehendens perfeÃis uerbd ampleditur.
Quinon poÃuntin ilia faeetiÃima uerborum attef ttuatione comode uerfarbueniunt aridum y exuiit guc genus orationis, quod non alienum eà exile nomgt;f
tîRER IUI.
9»
â¢0
li« 4
â li/
â¢gt;
1
(/( l/( £«
1(1 0
fl
Hl lH '1$
Mxri.eiti'itJirtoJi efl hoc.Num iÃic ad balneOf acceÃikai bunc poÃea dixit,hic tum ferum me pulfauit. Pofiea di. xit hicilh.confiderabo.Poà ille coniticiü fedt, ÃZ mof gis magis^ prafentibm multi! clamauit. Priuolm bic guident iam çy illiberalis eÃfcrmo.Nün eitii« adeptus tà id (jMod bubet «ttcnitfttd figurrt pur« ucrbiî eie/ Ãi! compoÃtam orationem.Omne genus orutionis, gritue.cr inediocre er attenuatum dignitutc dj^iciüt exorniitioncs.de ijuibm poà lo:{uemur:cluteà rarx Ji/ Jfporterttur.diÃinftitn» pcuti colortbm:fi crcbrie collocM btintur, obbi^udin reddiwt oMtionem. Sed Ãiguram in dicëdo cSmutari oportet, ut grauem medioeri!, medio/ crem excipiut uttenuuM. Deinde identidem commuten/ tur.ut fiicile fatietd! uarictate uitetur.
De ornamenti!.
Voniam cj^uibu! in generibm elocutia uerfari debeat.diÃü cÃ,uideamus nunc efum re! debeat habere elocutio cümo/ perfeflu. Qkit maxime ad com/ modum oratorts accommodata eÃ, tret
(/
1/ il
res in [edebet habere,clcgantia,cSpo[itionë, dignitatë» £legantia eÃ,c^uie facit ut unumquod^ pure ZT 0/ perte did uideatur.Hxc diÃribuitur in latinitatem ZJ* explanationem. Latinitas eÃ.qua [ermonem purü con/ feruat ab omni uitio remotitm. Vitia infermone.cluo mi nu! i! latinu! [it,duo pojfant effe, Solcecifmu! ZT sar/ barifmu!. Solcecifmm eÃ, cum uerbi: pluribus confe/. ^uem uerbüfuperiori nonitceSmodatur. Barbitrifmus
9#; RHETOR. AD HEREN.
eÃ. cumuerbamaliquot uitiofeeffertur tioite uitare poÃimu!,in arte grämatica dilucide difett tnus. Explanatio eÃ,(jute reddit apertam çyquot; dduadi oratiotiem. Ea coparatur duabur rebur.ufitatis uerbisi et propriet, vfitatafunt ca.c^uie uerfantur in fermoWi et cojuctudine quotidiana. Propria,ijuie eius rci uerb^ funt aut ejje po/Junt.qua de locjuemur. Compofibo eà uerborum cöÃrudio tecpialiter perpoltta,Ea cöjift uabitur, fi fugiemut crehrrff uocaliü c5curÃogt;tet,lt;}n^ uaÃam at^ hiantem oratione reddunt.ut hteceÃ.BiUt cie teneie ameeniÃim^ impeitdebant. Etfi uttabitiut! eiuÃiem literie nimiam aÃiduitate. cui uitio uerfutbit erit exemplo,nä hic nihil prohibet. in uit^'!,alicnis eXt emplis uti. O Tite tute Tati tibi tanta tyrannc tulifîid hicciujdem pobte.Quicf, tjuifeà cuiq; ijuod conueitiOt, Meget.EtfieiuÃiemuerbiaÃidiiitatem nimiam fugitt mus.ea eà huiufmodi.Nam cuius ratiöis ratio nä extrt. ei rationi ratio non eà fidë habere. Et ft non utemur eil tinenter fimiliter cadentibus uerbis.hoc modo, plëtes, plorantes.lachrymates.obteÃantes.Etfi uerborü träft icäionem uitabimus, nifi iju^ecrit cäcinna.ijua den poÃerius locfuemur. cfuo in uitio eà Ctecilius afiidmu, HC boc eà in priori lib. H4ï r« ad te feriptas Luci niifb mus Aeli. ttem fugere oportet longam uerborum cölb nuationem.cjuie auditoris aures.çy oratoris fpirb tum Itedit.His uitià in cöpofitione uitatis, relit^uü ope/ ris confummandum eà in dignitate.
Dignitas eÃ, eptte reddit ornatam orationemuariii
LI B K R ntt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91
Ute di)!i«gue»f. H*c cj* in «cybor«»» ÃT Jênientid/ fl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rum fxofflittiortcm diuiditur. V erborutn exontdtio e^,
fl qiisippuîprMoniî infigniUcontinetwr peypolitionf. |J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;£ ententiurü exornatio ejl, qw« nô i» uerbû Jcd i» ipfiï
j, rebits ^ititrtdam bitbet dignitatem.
f, »jâE petitio eÃ.cü continëter lt;tb uno,4ti^
** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«erboi» rébusfimilibusetdi/
1^1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;principinfumütur, bocModo.
1 ® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nttribuëdü eÃ.uobis iffaj
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iwbëdit, uobis rcs iÃd erit bonori*
Item, Scipio Nunwntismfupulit, Sei
tj pto Crtrtbitginem delcuit.Scipio pneem peperit. Scipio ÿ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciuitAtetnfcruuuit.item.Tu in forum prodire.tu lueem
4/ confpicere.tu in borum con£pefium uenire conuriss Au/ (t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;des ucrbüfitcere.itudes ^uic^ rtb iÃispetere,nudes fup/
t, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plicium deprecnriSQwid eÃ.tjuod pojjis dcfëderetQuil
(I «)l,lt;|uod (tudens poÃulnret Quid eÃ.tjuod tibi putes c5/ t, «di oporteretNon iufiurnndum comtempfiÃisnon dmi/ }l cos prodidiÃi'non pnrenti mnnus intuliÃi^non dcniij; i« j, omnidedecoreuolutntusessHiec exomntio,cum wul/ jji tum uenuÃntis bnbet.tü grnuitntis et Acrimonix pluriz fC rimum. Qunre uidetur ejfe ndbibëdu.CT' nd exornnn/ j, dnm.cr nd nugendn orntionem. Conuerfio eji pc» fi/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non ut nnte primü repetimus uerbum.fed nd po/
ti/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;premücotinëter reuertimur boemodo, PÅnosPo.Ro*.
i/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iujticinuicit,nrmisuicit,libernlitntcuicit. Uem.extluo
d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tempore cöcordin de ciuitnte Jitblntn eÃ, libertns pibln/
tnejl. ftdes fubUw eÃ, nraieitin fublntn eÃ. itcm,c,.
kt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lflws
tt
fi RHETOR. AD HE REM.
L«liut homo nouuf erat, ingeniofus erat, doilui hoais uirir et fîitdiofif amicu! erat, ergo in ciuitate pf'it tnus eratAtem,Nain cum iÃos ut abfoluant te rogas, «t peierent rogar, ut exi/limationem negligant rog^s. K* leges Populi Rom.tuie libidini Ltrgiantur rogas.
Complexio ejl cjute utram^ compleäitur exornatini Kem,Qr hanc,c^ i^uam ante expofuimus, utÃT'rejâi^ tatur idem primum uerbum fcepius (y crebro ad idcquot; poÃremum rcuertamur,hoc modo. Quifunt ijui fce^' ra fiepe ruperunts carthaginenfesicjui funt, ^ui cruiâ1 le bellum in Italia gelferunts carthaginenfes:c[ui ^ui italiam deformaueruntf Carthaginenfes : cfuifWi^â ^ui fibi poÃulant ignofeit Carthaginenfes.Videtc efg»' ^uid conueniat eos impetrare. item.c^uem Senatus^^ tnnarit, c^ue populus Rom.damnarit, cjuemomniäerii fiimatio damnarit,cum uos fententys ueÃris abfoluetii^
Traduäio eÃ, tfuie facit ut cum idem uerbum brius ponatur,non modo non offendat animü.fed elun^ concinniorem orationereddat,bocpaflo. Ciuinihilh^ bet in uita iucundius uita,is cum uirtutc uitam non teà colere, item,eum tu hominem appellas, efuià piP /et homo nunefuam tarn crudeliter uitam hominis t^lfet. At erat inimicus,ergo inimicum fic ulcifci uolnil' ut ipfefibireperiretur inimicusi itcm,diuitiasfincdiiquot; tum eÃe, tu ucro uirtutem prtefer diuiti^s. Nam fi uolti diuitias cum uirtutc compararc,uix fatis idoneit tibiâ^ debuntur diuitiie,(lue uirtutis pedijjeijuie fint. Ex demgenereeà exornationis, cum idem uerbum
LIBER llll, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97
powitur Mac, modo in nltcM re, boc modo. Cur ettn» 11. rem tâ pAdiojè cnrdî.^it« multAs tibi dabit cwwntei» ÿ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;im(thiitcitndüep,pcuretwrnelt;juidinfitlt;tmdri. item,
wciîum lt;td uoj.p mibi Sendtits det «cntlt;tm. In bit qitlt;t/ til nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiior gcnenbtts exorndtionit.qttie ddbttc propoptic j'unt
woninopiftwcrbomm ptutdd idtmwerbitm redcrttur pEpint, fed i»eà ppiitit« tjuie dÃ, f^ciliuj «twribus ld dÿndic.iri.cjità m «crbiî demonÃrAri poteÃ.
'll* Contentio eft citm ex contrArijs rebus ordtio conpz
Id citur.boc pufto.Hubet uJJentAtio iucund^t principiit, eA/ Id dem exitus umiXripimos a^ert. itcm.inimicistepUcaz ilf biltm.amicis incxorabilé prlt;fbfs. item.in ocio tumulz ;ti tuaris.in tumultufolus a ocioftt^. in re frigidiPima ca/ â It nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ics.in pruentiÃima friges.Tacito cAtn opus eà clamas,
'd cum locjui couenit obmutepcis. Adcs.abejje uisiabes, rcz (if uerti cupis. in pace bellum qutcritas. in bello pace dez ill pdcras. in concione de uirtute loqueris, in prcelio per
III ii** id id
til ill d*
d
â d If
ignauiam tubir fonitum perferre non potes, Hoc gene/ re p diÃinguemus orationem, CT ornati CZ graues poterimus c|]e.
Exclamatio eÃ, qu« conpeit pgnipcationcm doloz ris. aut indignationis alicuius, per bomints, aut urbis, aut loci, aut rei cuiufpiam compellationem, boc modo. Te nüc alloquor Apbricane, cuius mortui quoq; nomett fplëdori ac decori eà ciuitati.Tui cUriÃimi nepotesfuo [anguine abluerunt inimicoru crudelitaté, I tern, O perz fidioÃe Eregellte, quà m facile [celere ueÃro contabuiz Ãis, wt cuius nt tor urbis italiam nuper illuÃrauit, cius g nunc
9k RHETOR, AD heren.
nunc uix fundamentorü rcliquiie mMeät, ucm,blt;ix^ rum inftdiatores Utrocinio uitam innocetiÃimi cuitn'tl fetiflif, tantam ne ex initjuitdte iudiçiorii ueflrù cdlit^ tnni)S dljumitit fucultatêi Hdc excldmAtione Ãi loco ulc/ mur.çy' rdro.c?* cum rei magnitudo poÃulare uidii^ tur,ad ijuam uolemus indtgnationcm animum auditof rii adducemui. nbsp;nbsp;intcrrogutto no enim grauis
concinna,fed htec cjult;c cum enumerate funt cd t^tue funt CAuÃe AduerÃdriorum, confirmAtfuperiorent of^ tionem.bocpAdo.Cum igitur hiec omnia facercf, res.adminiÃrarcf.utrum animos fociorü dt rcp-i'cngt;igt;gt;, uebas (y alicnabas.an noi GT utrum aliquë exonttif cportuit,c{ui iÃa prohiberet.ac fieri nÃfineret,an no»'
Ratiocinatio eÃ,per cpia nos ipfi à nobis rationif»' feimus cfMrc cjuica dicainus, et crebro nofmet à «0!â^ petimus uniufcuiuf^ propofitionis explanationem-eà huiuÃnodi.Majores noÃn ft cjuam unius peccati lierem damnabant, fimplici iudicio multorum mnbf'' ciorum cöuiilam putabant. Quo paâot cjuoniam impudicam iudicarant, cam uenefic^ tjuo^ damnnti»* exiÃimabant. Quid itactjuia neeeÃe eà cam corpus addixerit turpiÃtmee cupiditati, ( 1 me re perw»^ tos.Quos iÃosiuirü.parentes.cteteros ad quos uidetÃ* dedecoris infamiii pertinere.Quid poÃcatquos tantof re timeat.eos neeeÃe cÃ,ut tjuoouo modo poÃit uenep cio petat. Curo i{uia nulla poteà honeÃa ratio retinf* cam.cpia magnitudo peccati facit timida, inlempef»^ üd (tuddc{m,natur(i muliebris ineonÃderatä. Qü'^ j
«cf«)
LIEER tnt.
'ligt;
y
til
in' e$
t#* plâ' bgt;*
n**
Heftcÿ damnatS; lt;J«id pwtabant; impudicS ^uo^ necep fario.QHare;(J«ian«lfa facilins ad id wakfici« CAufa, ^«dm twrpis amor.CT intempérant libido commootré pot«it,c«m cwiHs animus mulieris cjfet corruptos, cius corpus caÃwm ej|c n5 putarint. QMtd in «irist idem ne hoe obferwobant; minime, quid italt; ijuia «iros ad «n«/ Ãuod^ malcficiumfingulte cupiditates impellunt. Mitz ieres ad omnia maleficia cupiditas «na ducit. itë.Bcz «c maioresnoÃri hoe cöparaMcrütiWt neminem regem, ^ucm armis ccpijfcnt.uita priuarët. Quid ita; quia ejaS ttobis fortuna fac«ltatemdedtjfet,inilt;{«um er At in eo/ rum fupplicio confumere, ijuos eadem fortuna pa«lo antè in afnpli/?imo Ãat« colloearat. QMid ijuod exerz citiim contra duxit'dcfino meminijfe.QMid itafi^uia uiz ri fortis eÃ.cjKi de uiftoria contendant, cos hoÃes putoz re:lt;[«t uiftiJitrtt eos homines iudicare, wt poÃit bellun* fortitude minuerc.pacë humanitas augcreiAt tllc.fi uiz ciJJet.Hum idem feeiÃet i non profeflo tamfapiens fuifz fct.cyjid igitur ei parcisrc|U!a talem Ãultitiä conténere»
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nà imitari eofueui .Hiec exornatio ad fermonë uehemen
ter rtcc5mo4rttit cÃ, et dnimü «uditoris retinet attent«» éuw Mcnwp.itefcrtHonisjtum ration« cxpeftatione.
Serttentia,cà oratio pmpta de «ita,cj«x awt cj«id fit» awt lt;j«id cjfe oporteat in «ita,brc«iter opcndit.boc mo/ do. Dijfidleejlprimtttn wirtwtcs rewereri, dui femper fecttnda fortnnafit «f«s. item liber is eà exi)timand«s« q«i n«lli twrpitudini ferait, item e^cns lt;rque eà is qwi «onfatij habet, Ãÿ* i$ cni nihil fatis poteà cjfe. item, g X Optima
1«« RHETOR. AD HEREN.
Optima ttiuendi ratio eà cligettda, cam iucundant co^ fnctudo reddet. Huiufmodi jcntcntite fimplica nonfrquot;^ improbandiCipropterca c/udd habet breais expofitio,lâ rationis nullius indiget.magnam deleSationcm.Sei lud cfuo^ probandum cà genusJentcati^, quod coiiÃ^' matur fubiedione rationis, hoc modo. Omnes bereu'^ uëdi rationes in uirtuteÃint collocädie,propterea tju»^ fol a uirtus in fua poteÃate eÃ.omnia pricter earn dafunt fortunic dominationi. Jtem, Qui fortunis CUIUS indudi amicitiam eius fecuti funt.hi fimilacfotti^ tta dilapfa cÃ.deuolät omnes. Cum enim receÃit ea isslt; qu£ fuit confuctudinis cau[fa,nihil fupercà quare pof/ fint in amicitia rctineri. Sunt item fèntcntiie qu^ citer eÃvruntur,hoc modo fine ratione. Errant, qn' profperis rebus omnis impetus fortunée fe putät fugt Je. Sapienter cogitant, qui tëporibus fecundis cafusil^ uerfos rcformidant.Cum ratione hoc pado. Qui adtit fccntiü peccatis ignofci putant oportere,falluntur,pf'gt;' pterea quod ictas illa no eà impcdimento bonis Ãuilà at hi fapienter faciunt, qui adolcjccntes maxime cap gant,ut quibus uirtutibus omnem uitam tueri poÃâ^ easino-tate maturiji ma uelint coparare. Sententie interponi raro conuenit.ut rci adores, no uiuendi ceptores effe uidcainuricum ita intcrponcntur,multâiâ'' ancrent ornamenti. 'Nam ncccjfe eà ammo cam cöpp bet tacitus auditor,cum ad cauffam uideat accömoi^^ rem certam ex uita (y moribus fumptam.
Contraria cà idem ferè,lt;Juod eötentio. Contrarit^
LIBER. IUI.
Ill
(I*
âif'
'ji*
û
â¢t*
ex rebus Hiuerps Juctbus dlterdm breuiter fAciic coHprmdt.boc prtflo. Nam cjn i fitis rationibus ini micus fuentpmper.euin quomodo alieiiis rebus amicït fore Jpercsi Et item. Nam c[uë in amicitia pcrfidiojum cognoueris.cum cjuare pûtes immicitias cum fide bate repoffet Et ^ui priuatus intoleratiiifuperbia fucrit, eumcommodum cy cognojeentemfui fore inpotePar tc (plisfperet' Et tjui in Jermonibus CT conuentu dini/ corum ucrum non dixerit.nunlt;|uid eum in concionibus credas à mendacio tcmpcraturum^ Jtem.Quos ex colli bus deiecimus, cum ys incampo metuimus dimicarec Qui cum plures er ant paucis nobis exatjuari non potc/ rant, bi pofi^uam pauciores funt, metuemus nefintfue pcriorcs; Hoc exornationis genus breuibus et cötinua/ tis uerbis perfeflü debet effe, et cum comodü eÃc.uditlt propter breuë çj abfoluta conclufionë.tum uero uebez
'l)
'4!
'Dl tti
tnenter id c|uod opus cà oratori, cöprobat cotrariare, amp;nbsp;ex eo (juod dubift non eÃ, expedit illud ejuod dubiii eÃ,Ht aut ddui non pofit, aut multo dipicillime poj?it.
Membrum orationis appellatur res breuiter abjoluz tafine totiusfententia dcmonÃratione.cju« denuo alio membro orationis excipitur.boc modo.Et inimico pro/ deras, id eà unum lt;piod appellatur membrum ; deinde bocexcipiatur oportet abaltcro, cr amieü. Itcdebas. Ex duobus membris Jolis bare exornatio poteà conÃa/ re,fed commodipima CT abfolutiÃima eÃ, ejua? ex tri/ bus conÃat,boc pafto. Et inimico proderas, Ãjquot; am:cü Udebas.cr tibi ipfi non confulebas.itcm.Nec reipub.
g r confuluiÃi.
ftt RHETOR, AD HEREN.
fonfului/}i,nec amidi profuifîi.ticc mimicir rcÃiti/li,
Articului didtur.cum fingula lurbd ittteruallis Jb flinguuntnr cufd orationc.hoc modo, Acrimonia,uoce, gt;nbsp;ftultudduerfariospcrtcrruiÃi. Ucm, inimicos muidid, fniuri/i.potcntia.pcrfidia fuÃuliÃi. i»ifr bwiMj generis er illius fupedoris uebementia hoc intcrefl,cjudd illud tardius er wius uenit, hoc crchriui er celcrim per' ucnit. Udipi in illo gencrc ex remotione brdcch^ er âd iortione dextrie glddius dd corpus dfferri.in hoc duttiH crehro er celeri corpus uulnere coufdulidri uidclur.
Continudtio.cà denfd er continens frequetdtio ucr/ borum cum dbfolutionefententidrü. Hd utemur cdmi}/ diÃimc tripcrtito.inÃentetid, in contrario, in concluÃo/ ne.ln fententid hoc pdäo . Ei non multum poteà obeÃt fortund.dui fibi Ãirmius in uirtute.^uà m in Cdfu priejir dium collpcduit.in cStrdrio hoc modo. Nam fi c^uisfpei Kon multü collocdrit in caÃi.cfuid cà qudd ci magnoper re cdfus obejÃe poÃitfSn conclufione.hoc pdäo. euddfi in eos plurimü fortund poteÃ. tpuifuds rdtiones omnes in cdfitm contulcrunt.non funt omnid cSmittenddfortn nx.ne mdgndm nimis in nos habcat domindtionem. W bis tribus gcncribus dd cölinudtionis uim adeo frcipuen tdtio cà neeeÃarid, ut infirmd facultas oratoris tfided/ tur.nififententiam.Ã^ contrarium.er conclufione fre ijuentibus ejferat uerbis.Scd er aliäs (Juop; nonu«lt;pu3 Kon alienum eÃ, tametfi neeeÃe non cÃ, eloipui res alb , ^uas per huiufccmodi continuationes.
compdr appcllatur, ipuod habet infetnembrdord/ tioitih
LIBER lin. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ir*
fait, Je ^uibus anti diximuf,(lute confiant ex pari fee !â £ numero fyllabarü. Hoc non de enumeralione nofira petMrn id lt;Juidem puerile efl.fed tantum a^crt uÃts et txercitatio facultatif, ut animi tjuodam fenju par ment Inrum fuperiori referre po/iimuf, hoc modo, in prielio Wörtern pater oppetebat,domi filius nuptias compara/ hat.hac omnia graues cafus adminiflrabant. item.llli fortuna felicitatem dedit,huic induflria ttirtutein come parauit. in hoc gettere fiepc fieri potefl.ut no plane par ft numerus fyllabarum.CT' Uwe« effe uideatur.fi mk4 aut etiam altera fyllaba efl alterum breuius, out fl cunt in altcro plures funt. I« altero longior, aut longiores, pleniorautplenioresÃllabit erüt.ut logitudo aut pleni indo harü,multitudiné alterius affeefuatur et exie^uett similiter cadens exornatio dicitur, cum in eadë con ÃruSione uerborû duo aut plura funt uerba, cfuie flmili teriffdemcaflbuseffcruntur, hoc modo, Hominem laue das egentem uirtutis.abundantem felicitatis, Item.cue ins omnis in pecunia fpes efl,eius à fapientia efl animus remotus. Diligentia comparai diuitias, negligentia corrumpit animum, ez tarnen cum ita uiuit, neminent pra fe ducit hominem. nbsp;nbsp;nbsp;Similiter deflnens efl, cunt
tametfl cafus non infunt in uerbis tarnenflmiles exitus funt,hoc pa(lo. Turpiter audes facerc, nct^uiter fludes dicere.Viuis inuidiofè,delinc(uisfludiofè,lotlueris odioe fl. Item,Audaffer territas, huinilitcr plaças, Hiecduo genera, tfuorum alterum in exitus, altcrum in cafus fie militudine uerfatur, interfe uchementer conueniunt,
g 4- CreM
104- RHETOR. AD HÃREN.
CT* cd fe.cfui his bene utuntur, plemn^ f muled colb cdntineifdem pdrtibds ordtionis. ld hocpdâo fùcfrc oportet, pcrditiÃimd ratio cà amorem pctcre,pudere/» fugerc.diligere formdm,ncgligere pwidw. Hic ez ei ucrbd quie cafus habet, ad cafus fimiles, ZT clt;t i^ud habent.adfimiles exitus uemunt.
Annewinatio eÃ, earn ad idem uerbum çyâ noine» acccditiir comutatione uocü, uel additione unius literi Mt litcrarüidut fyllabie:aut fyllabdrü,aut ad resdiÃd miles fimiliduerbaaccomodantur.Eamultiscr iiari)i ratioKibus conficitur. Attenuatione accoplexione eit^f dem liter te,fic.Hic efui Ãc magnifiée iaÃat ati^ oÃcntit, Uieniyt à te anieijuä Romam ucnit. Ex confritriofic-jHit ^uos hommes aléa uincit,eos ferroÃatim uincit.Pred» Ãione eiufdem hterte, hoc modo. nunc au,um duleede ducit ad au'um.Brcuitate eiufdem literte,hoc «iodo,Hi^ iametfi uidetur effe honoris cupidus, tarnen ne tantui» curiam diligit,cluantü Curiam. Addendis literis hoc pit fio.Hîc fibi poÃet temperare, nifi amori mailet obtci»' perare.Demcndis literis ftc. Si Icnones tanduamleo»e! uitajfet,uitte fe tradidijfet. Tram ferendis literis fic.^' dctc ludtccs utrum homini nauo,an udno credere iis. item,Nolo effe laudator,ne uidear adulator.coiitt mutädis,hoc mndo.Dcltgere oportet,tjuë uelis diligere-Hiefunt annominationes, (puie in literarü brctii cöt»»t tationc dut produâione,dut tranfieÃione,autalilt;fuo tiiufmodigenereuerfantur.Sunt aut alhe, ^uie no»bit ibenttam propinMä in uerbisfiinilitudinetn, amp;nbsp;Wâ**'^â* diÃimil^
â LIBER. IIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IBÃ
iÃiinilc! non funt,c[iiibus Je gencrihus umum eà huiuà inoJi.Quid ueniii,^ Jim.Qjiare ncgt;tia,cfitë infimulë,cut frofiMt,tiucin pofitilë.breui cognofcetis. N4in hic cà i« ijuibufdä uerbii quiedäjiimlitudo no tam aÃväanda, â itlg Jupcriores,jed tarnen adhibcnda nonnunquÃ.Alte/ runt'gcnut hiäujmodi,Demus opera Qjtirites,ne omni/ Ito p.c.circunfcripti putentur.Hiec annominatio accc/ dit magis ad fimilitudtncm,q: fupcrior : fed minus.clui ill^ Ãiperiores, propterea (juod non foluin additie,fed uno tempore demptie ciuoij; literieÃint.Tertium genut (Ã.ijuod uerjatur in cafuii commutatione,aut unius aut â¢plurium nominü. Vnius nominis hoc modo,Alexander Macedo Ãimmo laborc animum ad uirtiitcs d pueritiu confirmauit.Alexandriuirtutes per orbem terrie cum laude ty gloria uulgatie Ãint.Alexandrofi uita daM longior effet oceanü Macedoniim gloria tranfuolaffet. Alcxandrum omnes maxime metuerunt, item plurtmu dilexerunt. Varie hic unum nomen in cömutatione ca/ fuiim uolutatum eÃ. plura nomina cafibiis cömutatis, â hocmodo facient annominationë.Tiberium Gracchum renpiib.adminiÃrantem prohibait indigna nex diutiut intacSmorari. C.Graccho fimiliter occifio oblataeÃ, reipiib.uirum amantiÃimumfubilo de finu ciuita/ â tis cripuit. Saturninum fide captä maiorum natu per/ fidia per fcelus uita priuauit. Tuus â Drujejanguts do/ neÃicos parietes.cr uultum parëtis afperfit. Sulpitio, ctii paulo ante omnia conccdcbant,eum breuifpatio nd modo uiuere.fed etiam fepeliri prohibuerunt. Hifc trid gcncrx
IO« RHETOR. AD HEREM.'
geHtrn proximo, exornotiontim,lt;luorum unum in fnii^ liter codentibus,Altcrum in fimilitcr defim-ntibuf utf/ bit.tertiumiuonnominationibus pofitum ejl.perror^ fnmendd funt,cum in ueritatc diccmur.proptereo ijuoil non htec reperiri pojje uidëturfine elaborotiune.et Ãimptianeoperiei Eiu/modiautem fliidiaod dcled^lt tionem,(fudm ad ueritatem uidentur occommodatiof^ Quarefidet etgrauitas, çy feueritas oratoria tninitit tur hif exornationibtt^ frequenter collocatif,çy nd do toUitur autoritas dicëdi,fed offenditur quo^j in eiuf modi orationc auditor,propterea quod efl in hit leposgt; etfeÃiuitaf.nSdi^itat.neq; pulchritudo. Quarequie fitntampla et pulchra,diu ptacerc poffunt : qua lepid^ cy concinna.cito j'atictatc affidunt aurium fenfum ÃidioftÃimü. Quo modo igitur.fi crebro hit gcneribut utemur.puerili uidebimur elocutione deleäari, ita fi ro hat interÃremut exornationet, o:y in cauÃa totaal rie difpergeinut,commode luminibut diÃinäit itluÃroi bimut orationem.
SubieÃio eÃ,cü interrogamut aduerÃtriot.aut quat rimut if^.quid ab illit, aut quid contra not dici poÃitgt; DeindeÃtbi^cimut id quod oportet dici, aut non poteÃ, aut nobit adiumento futurum fit,aut ofÃuturü illit è cd/ trario.hoc modo. Quaro igitur unde iÃe tarn pecunio/ fût fit fa(lut,amplum patrimonium reliâum eÃt At pii/ irit bona uanierunt.Hareditat aliqua obuenittnon pe/ teÃdici, fedetiam à neeeÃdrijt omnibut exharedatus eÃ. Pramium tdiquod ex (ite aut iudicio cepdtnS mod» j idiw* I
LIBER HIT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i«7
ii non fecit.fed etiam infuper ipfe grdnJifponfione ub /lusefi, Ergofihifrationibui locuplctatu!noneÃ,fi/ tut omncs uidetif,aut iÃt domi nafcitur dumm,aut unt denSeÃlicitum.pemnididccepit. Utw. Stepeiudices animaduerti,multos alicfua ex honeÃa re, cfuam ne ini/ mid ^uidcm criminari poÃint.fibipmfidium pelere, Quorum nihil poteà aduerfarius facere.Nam utmm lt;tfl putris eins uirlutem confugictt ai cum uos iurati capi/ tcdamnaÃis. An adÃtam rcuertetur antiifuam uitant dliciibi honeÃc traäatät Nam hic quide ante oculos iie/ Ãros ciuomodo uixerit, fcitis omnes, An cognatosÃiot enumcrabidcfuibus uos conueniat coinoucrir at hi qui/ dem nuliiÃmt. Amicos profcreti at nemo eà qui fibi nS putet turpc.iÃius amicum nominari. item credo inimi/ tum, quem noccntem putabas, in iudicium adduxiÃif »on, nam indemnatum necaÃi. Leges, quee id faccre prohibent, ueritus esi dt ne fcriptds quidcm iudieaÃi» Cum ipje te uetcris amicitiie commonefaceret,commo/ tus est at nihilo minus,fed etia ÃudioÃus 0ccidiÃi,quid, tum tibi pueri ad pedes uolutdrentur,mifcricordia mo/ ^s est at corum patrem erudcliÃime Ãpultura quoque prohibuiÃi. Multum incà acrimonie çx grauttdtis itî hoc exornatione, proptcrca qudd cum queÃtum eà quid oporteat, fubifcitur id non eÃe faSum : quart fa/ cillimc fit, ut exaugeatur indignitas negoc^'. Ex code gtKerc pt, tit tfd noÃram quoque perfonam refera/ WÃtbieliionem, ftc. Nam quid me facere conueni/ itet, cum ä tanta Ctdlorum multitudine circunfcdercri andimi/
»oS RHETOR. AD HEREIN*
4« dimicarcmi at cum paru a manu tum prodiremusJi turn (Juof inimiciÃtmum habcbamut. Sedercm i» cigt;' firisi 4t neipi Ãtbfidium, quod expcäarem, habebawu!' tte^ue erat tjuo uitam produccrcmus. CaÃra rclinf ^ueremt at objidcbamur. Vitam militum McgligiT«'*-at eoi uidebarea accepijÃe coHlt;iitio«c, ut quoad pojit» ' incolumci patrilt;e parentibut coferuarcm. HoÃmi'' conditioncm repudiareo:' atjatus antiquior eà niiMâ quam impedimcntorum. Huiu/modi confcquuntur iJf* tidcmjubicäioncr, ut ex cmnibur oÃendi uidcalur,iigt;^ bi/ potius,cjuam quod faäum fit, faciendum Ãiiffe.
G rrfdittio eà in qua non ante ad confequës uerl-uiK â¢deÃ:cnditur, quam ad fuperius confcen/um eÃ, hocrni» do.Namquie reliquafpes libertatis manct,fidlislt;^ ([uod libct.licetiQT quod licet,poffunt-.et quod polÃuih audëticr quod audent,faciunt:iy' quod faciunt,uobis moleÃü no eÃr Jtem,Nonfcnfi hoc,ctnS fuaf:neq;fiâgt;^ [1,0^ non ipfeÃatim facere cÅpi,ncq; faccre cÅputf no perfecimeq; pcrfcci,et no probaui, iie,Africaxo duÃriauirtutö.uirtur gloriam, gloria amulos coparor uit. Item, Imperium crieei,e fuitapud Atkenicnjcs, Atbenienfium potiti funt Spartiatee, Spartiatas fuperat uere Thebani.Thebanor Macedonet uicerüt, qui ad i» fierium G nbsp;ci'if breui tempore adiunxerunt Apain M
0 fubaäam. Habet in Je quondam lepärem fuperioris cuiu/que crebra repetitio uerbi, quee propria eà huins exornationis.
. Definitio eÃ, quee rei alicuius proprias ampleditiit potcÃalcs
LIBER IUI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1*9
potc/Jdtff trcMiter et abfolute.hoc moJo, MMc/las reif fiib.eÃ,in (JH4 coKtinentur dignitds ÃT amplitudo ciui tutïs. Item, iniurii^Ãmt, cpiie aut pulfationc corpus, ant conaicio aiires.aat aliciua turpitudinc uitam cuiuf/' piam uiolant. Ucm, Noji ejl ifla diligentia,fed auarù tiA,idco qadd diligentia efl accurata conferuatio fuorüï aitaritia iniuriofa appetitio alienorü. itcm,Nö efl ifla fortitwdojèd teineritas,propterea tpuo'd fortitudo efl c3 temptio l^orifcr periculi cum ratione utilitatis, Ãy* compeitfatione cèmodorumitemeritas efl, cum inconfi/ «JtTiitit labarum perpeitfionc gladiatoria pertculorüfu peptio.Hifc ig tur cömodaputatur exornatio, cpua'd o/ WHfw rei cuiufpiam uim poteflatc,ita dilucide pro/ point,ft brcMiter explicat, ut neip pluribus uerbis opor taiflc dici uideatur, ne^ lucidius potuiffe dici puictur.
Tranfitio uocatur, cpcie cum oflendit breuiter cjuod diâum j it, proponit item breui (}uod confequatur, hoe â¢no(Jo,in patriä cuiufmodi fluent habetis, nüc in paren/ extitcrit,confidcrate. item. Mcainifluinbe/ neflicia cognofcitis, nunc quomodo ifle mihi gratiatn re ialerit accipite. Praflicit hiecalupuantum exornatio ad duas res, nam cr t^uid dixerit commonet, cr ad rcli/ tluum comparât auditorem.
Corredio efl, cjuie tollit id duod diffü efl, zy pro eo ld il^d hidgix idoneii uidctur,reponit,hoc paäo,Cluod fli iÃcfuos bofpites rogajfet,imd innutjfet modo hoc fla/ ^leperflici pnffet. Jtem,Nam pofltjuü ifli uicerunt,atcj-^eo uiâifunt,cam i^uomodo appellem, cpiie uidoribus plut
n. RHETOR- AD HEREIN.
plus caldtnitutis, ejuâm boni dcderit^ O uirtatis â¢Â«Â»ijw.ijuif bonos infecjucris plcrumj;, atif; udeo in^ ffuris.Commouctur hoe ÿntcrc animus auditoris ⢠R** mim edmuni uerbo efata tMtummoda diâa uideluf-f'^ po/l ipftus ordtoriî correäionem mugis idonco. fit ftiât nuitciatione. Non igitur fatius cljet.dicet aliijuisiubii^ tio,priefertim cum feribas, ud optimü çx elciliÃi^»'^ uerbum deuenirci Efleumnonefl futius.ficönMtUii^ uerbi id erit demonÃratura. Eiufmodi rem elje,ut tarn communi uerbo appellaris.leuius dixiffe utdcuri^â cumadeleäius uerbum accédas, infigniorem reinfi^ cias,^uod fi continuo ueniÃes ad id uerbum,nec reiuK^ uerbi gratia animaduerfa elÃet.
Occupatio eÃ.cum dicimus nos prieterire.aut wjO re,aut nolle dicere, id cpiod tune muxime dicimus, modo,Nam de pueritia ^uidë tua, c^uam tu omni intend perantiee addixiÃi,dicerem,fi hoc tempus idoneum tarem,nunc conÃtlto relincpao.Et illud prxtereo, te tribuni rei militaris infretjuentë tradiderunt.DeinJ^ i^uod iniuriarii fatisfeciÃi Labeoni, nihil ad rem pert*' nereputo.Horü nihil dico, reuertorad illuddes^uoiut diciumeÃ. Uem, Non dico teabÃocifs pecunias accst piÃemon fern in eo occupatus.^uod ciuitatcs,regnâi,^'gt; mos omnium depeculatus es,furta,rapinas omnes tuos omitto.Hiec utilis eà exornatio:fi aut rem cpiä non pci/ tineat ally's oÃendere,occulte admonuilje prodeÃ, autà longü eÃ,aut ignobile,aut planü,aut nö poteà fieri, lt;iât f4Ci/e poteà rcpre}}ëdi,Ht utiliusÃt occulte feeiÃefuÃ^ tionenh i
Liber titt« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m
âOHfw.j huiufmodi intcndijfe oratione nbsp;nbsp;nbsp;rcJdrgMä
Difiintâio eÃ, cum eorü de ijuibus dicimuf.aut unüijuod^ certo cScluditur uerbo,fic, po.
Ro- NumMttiâ dcleuit, Carthaginë fuÃulit, Corintlmm difiecit, Fregellat cucrtit. Nihil Numantinù uifucof/f^ forit uuxiliutir funt, nihil CarthaginèfibuT fcientiarei' fttilittiris adiumento fuit, nihil Corinth^s crudita callif diiits priefid^ tulit,nihil Fregellanif morS etfirmonit focietuf opiiulata eÃ. Itcw forme dignitas aut morbo deflorefat,aut uetuÃate cxtiMgwitwr. Hic utrü^ et in fu periore rxëplo unà ijuanif; rem ccrto uerbo cëcludiui/ dmu!. Coniunâio eÃ, cum interpofitione uerbi C?* fuperiores orationis partes côprehendiitur,^^ inferior tes,hoc modo. Forme dignitas aut morbo deÃorefcit, uetuÃate. AdiunÃio eÃ. cum uerbû cjuo res comr prehenditur,nS intcrponimus.fed adprimii aut poÃrer mumcollocamus. primum hocpaÃo, DeÃorefcit forr me dignà as.aut morbo, autuetuÃate. PoÃremumfic, aut morbo.aut uetuÃate, forme dignitas deÃorefcit.
Ad feÃiuitaicm difiunfiioeà appofta. Quarerar rius utemur ea,nefatietatem pariat. Ad breuitatë con/ iunäio ualet.Qjiare fepius adhibëda eÃ.He tresexor/ nationes de fimplici genere manant. Condupli / catio eÃ, cum ratione amplificationis, aut commijera/ tionis, eiufdcm unius, aut plurium uerborum itcratio. hoc modo. Tumultus Cai Cracchi, tumultus domefli/ cos er inteÃinos comparât, item, Commotus no.'f cs, cum tibi pedes mater amplexaretur, non es commotus item,
*1 gt;
RHETOR. AD HEREN.
Itcm,N«Mc etiam auJe^ in horü ciwfpedü ucnire proJi tor pathie.proclitor :ntjn.'( patriie ucnirc audcs in korà eonfpeäü^Vehcmenter auditorë cèmouet ciiifdë redit/ tegratio uerbi, ÃT unlnus maius el^icit in contwrio cdu^, ^nafi aliciuod lelum Ãepiur perucniat in eiuu dem partem corporis-.
Interpretatio ejl. ipcte no itéras idë red ini c grat ucri bum, fed id cSmntat qttod pofitum c/f, alio uerbo quad idem naleatjw modo,Remp.radicilits cu-ertiÃi,ciiiitit/ tern fundiius dcieaÃi. item, patrem nefar.e Herbert/ /li.parëti mamts federate intuliÃi. Neceffc eà eius qid audit animiim comoueri, cum grauitas prioris diäirc/ nouatur interpretatione uerborum.
Commutatio eÃ, cum duo- fintentiie interfe difert/ panics ex tranjiciiione ita effcruntur, ut à priorepojle rior contrari.i priori proficijcatur.boc modo, sfe opof tct,ut uiuas.non untere ut edas. item ea re poëmataté fado, quu cuiufmodi uolo non poffum, cuiufmodi poà fum nolo, I tew, Qtite de tilo dieütur, dici non po futt, qu,e did polfunt,non d cuntur. item. Si poëma loques piäura eÃ,pt/lura t.idtü poëma debet elfe, item, Qijrf fiuiius es,ea re taces-.non tarnen quia taces.ca reÃuluts es. Non poteà did,quin cömode j-'iat,cum cStrariteÃti/ tentiie translatione uerba quoque conuertantur. plurt fubiccimus exempla, ut quoniam difficile efl hoc genus exomationis inuentu, dilucidü cfet, ut cum bene eÃet' iKtellc{iii,facilius in dicendo inueniretur.
PermiÃio efl,cum oflendimus in dicendo nos aliqud rent
LIBER I nr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nr
ftw tfoÃmçyquot; concedere alicuiui uoIuntMifa Qÿoniitm omnibus rebus ereptis folü mibi jupere/l unir âquot;lt;1C?* corpwy, htec ipft ^uie mihi de multis foU reli/ ^â (ftnt, uobis or ueÃrie condono potef4!i. Vos me ^0 puâo uobis uidetur,utamini atip abutamini licebit, i»ipugt;ie,in Me tjuictjuid libet,flatuite,diate, at/^ obtent Hoc genus tUMetf alids ^uof nonnunqutl trur ^wdum eÃ.tumen ad mifericordiam cdmouendam uer ^fmentiÃimc eà accommodatum.
Dubitatio eÃ.cuM cjuierere uidctur or4tor,Mtrttw Je duobus potius.aut ijuid de pluribus potifimii dicat,hoc *nodo.obj-uit eo tempore pluriMum reipublicie.Confr lum.fueÃultitiam.fue malitiam dicere oportet, fue utruni:. Item, Tk ijîuJ aufus es dicere homo omnium »lortaliumtijuiero, feilem «ot»i«f.
quortam te digno moribus tuis apt
Expeditio eÃ, cum rationibus cSpluribus enumerar tis,^uibus aliijua res out fieri, aut no fieri potuerit,cier tfrif tollUtur, una reliniJuitur,lt;JU4 nos intendimus,hoc modo. Neceffe eÃ, cum cSÃet iÃü fundü noÃrum fuiÃie. oÃendas tc aut uaatum po/fediffe, 4Ht ufu tuum fecijje, aut emilfe, aut h:ereditate tibi uenilfe. Vacuü,cum ego adeffem.poÃidere non potuiÃi. Tuum ufu fecijfe etiam nunc non potes. Emptio nulla profertur, hiereditate tir bi me uiuo mea pecunia uenire n3 potuit. Relmquilur ergo ut me ui de meo fundo deieccris. HiCc exornatia pIwimMwi iuuabit coniedurales argumentationes, fei non ent tanifuä in pleriff,ut cum uelimus.ea poÃ.mus uti-.namfacere id nö poterimus, nif nobis ipft negoci^ natural
RHETOR. AD HEREN.
Hdtitra Jabit facultatein.
Dijjolutio efl.ijuit cottiunHionibut uerborittMcJi^ fMatit,partibufJépariitiseffcrti(r,hocmodo.Gereiiiigt; rem parenti,pAre cogn4tii,ob/èt}Kcre amicù.obteinp^ gt;â4 legibui. Jtem.Dcfcende in intcgram dcfenfilt;»të,M^ li quicijuam recufure, da fertios in quteÃione, Ãude ut/ rum inuenire. Hoe genus et acrimonu habet in fe,etiit/ hementiÃimü eÃ.tyâ ad brcuitatë accömodatum.
Prieaf ^o eÃ, cum didis ciuibufdam relicptu eptoi clt;t ptitm eÃ, did relincjuitur in audtenttü iudicioÃc, Miki priTCcrtrttio no« cÃ.idcocjudd Po.Ro.gt;ne,»(ih dicerc,ne cui forte 4rrog4«y wderfr, te 4m£ prpeiÿ'^^ tninia dignum putauit. i tcin, tu iÃud nunc ondes iitti re, {pli nupcr aliéna' domui, non auÃim diccre, «et*''â ie digna dixero, me indigna tjuippiä dixiÃe uidcaf-Ki^ atrocior tacita fufpitio q; diferta explanatio fada ef-
Conclufio eÃ, quie brcui argumentatione ex ijstÃ^ dida funt,aut fada,conficit id efuod neceÃario cäÃ^'gt;^ tur,hoc modo.Qudd fi Danais datü erat oraculnmi'ö* poffe capi Troiam fine pbilodeta fagittis.hir autei»'quot; iitl aliud fecerunt.nifi Alexandrum perculerunt,!»^^ iâxtinguere,id nimirum capi fuit Troiam.
Exornationes uerborum.
uÃant etiam decem exornationestid borum,cluas idcirco non nage diÃt/' fimustfcd 4 fuperioribus feparattit'''^ sp omnes in uno genere pofita Nam earum omnium hoc propud r utid^ufitata uerborum poteÃidef^^^
UIBES. Hin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H«
i4inr, in aliMit ration? cnnt tjnaJS uenit/late or.u 'tiocoaferatur. De^itibut exornationibnf.Nomnatia â cÃprima, qua nor admonet.ut cm reinom?aut nö fit, aitt fatir idoneü non fit, earn nofmct idoneo ucrbo nomi nonm.attt imitationir.aatfignificationis caujft. Imi/ Mionis hoc modo, ut maiores rädere, uagirc, mttgire, ez murmurare, lt;:y fibilare appellarüt. signtficand^a rei cMjÃafic.poflquä iÃe in rempub.fecit impetum.fra gor ciuitatis in primir eà aaditttr. Hoc genere rrtro efl utendnm, ne noui uerbi aÃidmtarodimnpariat.fedfi «wmodc qms co utatar lt;:yâ rrfro.Kon moJo non oÃenr det nomtate,fed etiam exornabit orationem.
ProMoirtitjittio eÃ, qaa fitat; cognoinotf qnodS exf toco demonÃrat id (juod fuo nomine appellari «ö po teÃ.atfi quit cum loquatur de aracchir, 4» non Africa ni nepotes,inqmet, ifliufmodi fuerunt lt;nbsp;item,fi qais d» aducrfario dicat, Videte nunc, inquiet, indicés, quem/ admodû me plagiofippus iÃe trailarit.Hoc paäo nö in/ ornate poterimus et in laudädo,et i« tad?do,aut in cor pore,aut in animo, aut in extraneis rebus diccre,ficuti cognom? quod pro certo nomine collocamus. nbsp;Dcno/
ininatioejl.quaêt ppinquiset finitimis rcbur 0/ Mtione.tjurf poÃit intelligi res, qua nö fuo uocabulofit dppellata.ld diet db inucto cöficitur,ut(i qs deTarpeio io^dff.eü CdpitolittK nominet.Aut ab inuetore, iit j'i qs pro Libero «m«, pro cerere fritg? appellet. Aitt db in/ Ãrumento doinniM.itt fi qtiis Mdcedondr dppc(idrit,boc modo.NötamcitoSanjfa oraciapotitijunt.At ulci» C^o; pgnificdt dicdt,N«£ td fOiCile cx Udliddrmtiturd bi tran/id/
n« »HK TO R. ÃD HEREN.
tranf IpiHaikpulfae/l. Aut iJtjuodÃtabco(fuifnofi ut fi quis otm bello uelit oflendcre alitjuid qucntpuft' cifje dic4i. M4« ifîud tt fucerc necelfuno coegit.Aiufl tjiiod facit ab co quod fit.ut cam deÃidio/'am anem mur, t^aia defidiojós facit, or frigw pigrum, tjuiapH grof ejficit.Ab co quod cont net id quod contnctur.hoC tnoJo dcHomiuabitur.Armit Jtalia non poteà «wä.ttrt Crien'd dijciplinisinam hie procratcit ZT ualu continent noiata funt. Ab to quod cotinetur id quod cSt t net,ut Ji qua ^Mi-wm uel argcntum,uut ebur nvintnet, quum diuitias uelit nominarc. Harum omniU denoinif nationum magic in prtecioiendo d uifio, qudm in qMgt; rendo di/ficilic inuentio ejt.tdeo quo'd plena conjùctuda efl non modo poctarü ty oratoi ii.Jèd et,am quotidi.ii* fermonis,huiuJmoJidenomin.itionum.
Circuitio efl oratio rem JimpLcem affumpta cireur/ fcribens clo:utione,hoc paà o.scip.onit prouidêtia C4/ thaginic opec fregit.Nam hie nif ornädi ratio quathtM effet habita.Scipiopotuittyquot; Carthago fimpliciterap/ pellari. TranfgreÃio efl qute uerborii perturbât or/ dincm peruerfione, aut tranfiedionc, Peru erf. one fie. Hoc Mooiî deos immortalcs arbitror.dediffc uirtutc pro ucflra. Tranfieffione hoc modo, tnflabilif m iflum pl* rimum fortuna ualiit. Item omnes inuidiofe erip itti/ bi bene uiuendi cafus facultatcs . Huiufmodi tranftedio qu:e rem non reddit obfeuram multum proderit ad co* tinuationec.de quibus ante diäum efltin quibuc oportet uerbapeut â po'étis in quendam extruere numerum, «t perfeäe cir perpolittÃune poÃmt e/fe abfolutir.
Superlati*
LIBER UIT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117
Superlatio f/! oMtio (ïipen,nt ueriMl', alicumr »M |f«ui miHMCKdiMe caulf^. Hoâc j'utnitur fcpArAtm, aut tuut comparattu»e.Sep.irAtim pc.CiuJd ficoncordiatn retinebmus in ciuiiate.imper^' magttitudinem fobs or/ tuutijf occalu meticmur.Cum comparationc.aut à J:nii litucine,uut à prirflantia ]gt;.perLtiofumitur. Afmili/ tuJineJ IC.C orporc niucum c..ndnrim, afpedu igneum trdorcm ujjecliiibatur. A prafluntia I oc trodo. Cuiut »rcjcrmomdledulcior projîucbat. Ex codent gcni re loc eÃ.Tätiif crut in arntir fplendor,ut Jobs Ãulgor ob/ fcurhruidcrctur.
tntilli dio cÃ.cum res tota parwA de parte cognofei/ fxr.aut de toto purs. De pane totüjic intclligitur.Non Hilf te nuptiales tibitr dut ntatrimonif cornwortebdutl Ndhi hic omnis Ãtatlimonia nuptiarâ uno f ^guo tibia/ Tum dtelligiiur. De toto pars.ut fi ejuis et, qui ueÃitum aut oriiatunifuntptuofum oÃcitiet.dicatt oÃentas mi/ bl diuiids, ty locuplctcs copias iaäas. Abunoplura irtelligiintur hoc modo. Pxnoj'uit Hifpaniis auxilio, fuit immanis ilâe Tranjalpinus.in italia qi oep idem n3 tiento togatut fenjit. Apluribus unumfic intelligitur, Atrox calamitas pedora mxrore pulfabat, itaep anhc/ Iwf ex imis pulmonibus prie cura fpiritus duecbatur. Itain inÃiperioribus pluies Hifpani.cr Calli.c^ toga ** hi; unum pedus ly uitus putmo intelligitur, cj* tnt illic diminutus numerus f cÃiuitatis, hic adaudut trauitatis gratia.
Abujio eÃ.qute uerbofimili CT propinquo, pro ccr/ lt;⢠CiT proprio abutitur,hûc modo. Vires homims bre/
h I ms
ft» RHETOR. AD HÃREN.
nes fuut,aut parua /!atura,aut longutn in hoinine filium,aut cratio magna,aut utipauco ftrmcne, hc factie efi intellcdu.finitima utrbti rcrum d^iniilill' ralionc alufionis effe traduÃa.
yranslütio (ll,cum ucrtum in cjuandam rcw tW*'/ fcrtur ex alia re, c^uod propter fimilitudinë rede uitlet tur poffe transferri. Ãa utimur rei ante oculos poneiit die rei cauffa,fic, HicUaliam tumultus expergefccit tfrrore fuhito. Breuitatis caulfafic, Recens aducitluS excrcitus fubito ciuitatcinextinxit. cb/ccenitatisuit tandie cauffa fic, cuius mater cfuotidianis nuptifs dekt fiatur. Augendi caujfa fic.Kullius moeror.cz calaniit tas iÃius explere inimicitias, ZX nefarid faturarecfut dclitatrm potuit. Minuetidi cauffa fic,Magno fepradi cat auxilio fuilJc, ejuia paululu in rffcKï d^icillintis fpirauit. Ornddi caujfa fic, AkÃuädo rcip.rationes.^uit inalitia nocentS exaruerant,utrtute optimaium reuiret fcunt. Translation? pudentë dicunt ejfe difimilëopoft tere,ut cü rativne in confimilë rem tranfeat, nepne det lcdutemcreçsr cupide uidcatur in dipimilë tranfciitt rijfe. PcrwïMtdtio efl oratio aliud uerbis,aliud fcnieit tia demonÃrans.Eadiuiditur in tres partes, fimilitudi^ Hem,argumcntù,contrariü. Per fimtlitudincmÃimiM cum translationes UKrf aut plures frequetitcr penuntuf à fimplici ratione duäteÃictnam cum canes fungantitf tijfic^s luporü,cuind prafidio pecuaria credemus e Pf argumenta traÃatur, cumdperfona, aut ä loco, autd feah^ua fimilitudo augcndi,aut minuendicauÃaducit
fÃets Dfufum,craccbii,ftu'initorcm cbfoletunt
LIBXR HIT* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IK
Ac4t. Ex contiquot;.(rio ducitur fic.utfi ^uis homi»e prodi/ juwCr luxuriofunt illudens, parcii diligenté ap/ pellet.Et in hoc poflremo, (ptod ex cotrario fumitur, ct. gt;llo primo, quod à fimilitudine ducitur, per translation »em arguméto poterinius uti,pcr flmilitudinéfic,Quid â¢tit hie Rex Agamemnon nofier,fiue ut crudelis eÃ, potinj AtreustEx cotrario, fi qùé impiü qui pâtre uer/ beraucrit, Aeneüuocemus:intcmpcranté er adulterü,. ^ippolytü nominemus. Hire /itnt ferè, qute dicenda uin debantur de «erfcorü exornationibus,nunc res ipfa mo »etiutdcinceps ad[entétiarà exornationcs trüjeamus^ ExornationesÃententiarum.
HjÃributio eà cum in plures res aut pern fonas negoca certd quiedä dâfpertiütur, hoc modo. Qmi ueÃrü iudices nomen di/ ligit, hunc Senatus oderit neeeÃe eÃ;pe/ tulantiÃime enimfemper iÃe oppugna/ Kit Scndtiim. C^ui equeÃrem locum Jplendidi/iimü cu/ pit eÃe in ciuitatc,is oportct,iÃum maximas pxnas de/ diÃe uclit,ne iÃe fua turpitudme ordini honeÃiÃimo m4 cd:e atq; dedecorifit : qui parentes habetis.oÃenditc i/ ÃiusÃipphcio Mobir hommes impios nö placerciquibut bberi junt, Ãatuite exemplum, quantte poen« in ciui/ täte fint hominibus huiufmodi comparatte. item, Se/ K4fMs oÃ'icium eÃ, confilio ciuitdtem iuuart. MagiÃra/ tus oÃicium eÃ, opera er diligentia confequi Senaiut uoluntatem. Popult eà oÃ-icium, res optiinas ÃT homi/ ncs idoneos maxime fuis jèntetl/s eligere,etpbare. Ac/ ^atoris ojficiüefl, inÃcrfccrimitta.Dcfenforis.dilucre i» CZ prov
ü». RHETOR. AD HEREN.
CT propul/à rt. Tcjlis cà dicerc.ciuit fderit,Mt Mtiiti rit. Qute/itoris efi.unumc^ucntjf borü in ofÃiciofuoco» tinere. Ciiiare L.CaÃi.fiincauÃatcÃem pra-tercluM ijuod faat.aut audimt, argumetAri, Ãy cäieäun ffW I fequi Patiemdns Accufitoris cum iure teÃiMoni) coitU tnifcehis.teÃii improbi cupiditatem cöfirmabii.reodiu pliccm difenfionem parabif. ià htec exornatio copiof jd. Comprchendit cniin breui rnulta.çy Ãium cuuj; tn buens.oÃ'iciumÃâparat.cy m dtuidit plum,
Ucentia eÃ.cum apud eos, ^uot aut uercri, aiitine^ fUtrc debcmuf.tamen alicjuid pro iure noÃro dicimus, ijuod eof minime offendat,aut tjuoi bidiligunt, cumm aliquo errato uerc reprcbendi poÃe uidcantur bocmot do. Miramini Quintes,qudd ab omnibus ucÃrit ratKU nes deferantur, audd cauÃam ueÃram nemo ÃifcipiA cjudd je nemo ucÃri defenj'orem profiteatunid tribuiU ucÃrie culpif.at^ definite iÃiid mirari. Quid eà enim, tjuarc non cmnes iÃam rem Ãigere ac uitare debeMti Jiccordamini t/ttos babucritisdefenforcs.Ãudiacorui» Uobis ante oculos proponite. Deinde cxitus omnium cät fiderate, tum uobis ueniat in mentcm.ut uere dicä, «et gbgentiaueÃra.jiue ignauiapotius, illos omnesantt cculos ueÃros trucidatos eÃe,tnimicos eorü ueÃrisfuà fragus in ampliÃimum locum perueniÃe. item.Nai« tjuid fuit iudices.cjuarc in jentcntijs ferundis dubitauet ritis, aut tÃuihbomine nefarium ampliaueritist «o««lt; aperiiÃintir res erant crimini datoti non omnes Ine te/ Ãibus comprobattei non contra tenuiter, lt;y nugaiorie TtfÃonjumi H)c uos uiriti eÃis,J'i primo cÅtu condciw â naÃetisi
LIR K R 111 r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tn
ti4f^tti{,ne erudcici exiÃimarcmini. Dkw mm uetaÃü tutuperationcm.qute longe uotif erat abfutura, toM inucniÃif, ut timidi atij; ignaui putaremint. Maximtu Oquot; priuotascr publicar calaniitates accepiÃit cuM ttiiim maiorcs impenderc uideantur,fcdetis çy oÃ:ita/ mini. Luccnoilem, notie lucë cxpcdatir. Aliquidquor tidieaccrbi atc^ue incomniodi nunciatur.cy eum cuiut opera Mobir fjitc accidunt, uoj rcmoramini diutius CT ölitis.ac rcip.pernicicm retinetir e^uoad potcÃis in dut/ Me. EiuÃnodi licentiafi nimium uidcbitur acrimoniit babere.multis mitigationtbus lcnietur:nam cótinuo ali ^uid huiuÃnodi licebit infcrre. Hic ego uirtutë ueÃrant ^thrrotfapientiam dcfidero,ueurent confuctudinent re/ qwiroiMt c}uod erit commotum licentiajd lande mitige/ tur, ut altera rer ab iracundia cy moleÃia rcmoueat, altera w ab errato deterreat.H^cres,Ãicut inamicitia itaindicendo.filoco fit.maxime facit,ut çy illicfuiatt dient,à culpa ah[int,cy nor cjui dicimus,amici eoruiw, (y ueritatis effe uideamur. ftà autcm ejuoddam genut licentia in dicëdo, quod aÃutiore ratione comparatur, cum aut ita obiurgamus cor qui audiunt, quomodo ipfi fecupiunt obiurgari, autidquod fcimur facile omnet auJituror, dicimus nos timere quomodo accipiant.fcd tarnen ueritate cömoucri, ut nihilo Ãecius dicamus. Ho/ rum amborum gencrum exempla lubipciemus. Prioris buiufmodi,N,mium Quintes animis eÃis fimplictbus et manfueiis, nimium creditis unictuq;, exiÃimatis uhmw/ quenq; cniti,ut perficiat Ouie uobis pollicitus fit : erra/ Us,Ct fruÃra falfa jpc taitdiu detmcnuni: Ãultitia ueÃra
n» RHETOR. AD HÃREM*
tfl, c^MA cjuod erat in tu'Pra poteÃafe, tih aIi/s peteff/ ^udm ipji fumeremaluiÃif. pofîerioris licentiiehD^ trit exempta. Mihi eu iÃo iudicet fitit amicitid, fed tarnen amiciiia.tametfi uereor quowoJo acceptunf^^ (dwen Jicdm, uor me priuaÃif, ijuid ita â¢: lt;juia ut uobif tffem probaius, eum ijui uos oppugnabat, imwic«wgt; q«4M amicum habere malui. Ergo hireexornatio.au Licentitr nomen eÃ.ficutt demonÃrauimur, dupliei tione tradabitur : acrimonia, efute fi nimium fuit dfptr ra.mitigdbitur laudeiet aÃimulatione, de qua fuperiut diximus.quit ko» indiget mitigationif.propteredqdild iKufdtKr ficentidm, çy fuafponte fe ad animum audiu ton'f accommodât.
Diminutio eÃ.eum aliquid effe in nobir, dut defendimur.aut »Mtwrd.dMt fortund,dut induÃrid dieet tnut egrtgiumiquod »c qua fignificctur arrogüs oÃeitt tatio, diminuitur^Ã^ lt;tttfn«dtur ordtioMe, hoc modo-NdW hoc pro meo iure indices dico,me labore, et indut Ãrid curaÃe.ut difciplinä mititarë no in poÃremis tenet rem.Hic J i quis dixiffet.ut optime tencrem.tametfi ucre dixijfet, tarnen arrogans uijus effet, nücCf ad inuidid teitandä.Cf ad laude cöparandam fatis diilü eÃ. Itftf» Vfruw igitur aiearitiir cauffa, aut egeÃatis aceeÃit nd tnalefieium f Auaritiic f dt largiÃimus fuit in dnticosgt; quad fignü liheralitatis eÃ,quie contraria auaritia eÃe EgeÃatise dt huic quidem pdter,nolo nimiü dicerc,non tenuiÃmti patrimonia rehquit. nie quoq; uitatü eÃ, ne , magnum aut may imü diccrotur. Hoc igitur in noÃtisgt; i i(4t eorum,quos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;egregi^s commodu,
I
Liber i i it. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i i»
fmnjii olfcruabimus. Nrfi» eiufmoJi rfi et inuidiant fôMiMbtiHtitt uita,c7' odium morationc,fiinconfù derate traâcr.Q^m e^uemadmodü rufioMc in uiwMda fu^itur inuidia,fc in dicendo côfilio mfrftui' odium.
Defcriptio nominaïur, lt;juie rtrü confcqucntiu con^ tinet pcrjpieuam ty dilucidü cum grauitatc txpofitio/ HiM.boc W!O(/o. C^uddfi if um iudicer uefrit fnteKt^t hberaueritis, fatim ficut è nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;leo miffur, aut aliqun
teterrima bellua folutd ex catenis uolitabit,cr udgatH lur in (oro acuens dentés inultos in cuiuff; fortunas,in onnes amicos atep inmicos.notos ijue iguotox mewrz Jà ns.aliorü famà depeculans,4liorü clt;(pMt oppugnanr, ediorum domü ac omnêfamilià perfringrs, rfWp.fwM/ ditus labefadà s. QHrtTf indices ei^cite cum de ciuitate, liberate omMM formidine.uobis^ ipfis confulite-.nam à gt;fum impunitum dimiferitis, in uofmetipfos.mibi credi itifcMM et truculents befiSliudices immiferitis. itew, i^antfide hoc indices grauem fintenliS tuleritis,utio iu dicio fimul multos iugulaueritis, grandis natu pareng euiusfpes fenedutis omnis in huius adolefccntia pofitt( tf, ejuare uelit tn uita manere non habebit, fili^ parui priuati patris auxilio, ludibrio, çy~ defpeäus patcrm'g inimicis erunt oppofiti, foU domus huius indigna con/ tidct calamitote: at mimici fatim fanguinolëta palma» crudelifima uidoria potiti infultabSt in horS miferiar, Juperbi re fimul,cr uerbis muehentur. item,Nam ne/ niinem uefrum fugit Quirites capta urbe, duif wijëz rit conférai foleant.arma qui eStrâ tulerint, fatim ou delifiintt trKc«U»t«r, (tcteri qui poffunt fer «utew,
QT Mtr«$
RHETOR. AD HEREN.
er «iV« lal ortm fcm.rapiuntur mjemitute, c(ui »o* foljl,nt,int4 pr.uMtunuMo d'-ni'f, aLJ; rot-fW tewpo« demies hoÃili Ã-grac inandio,iy qiios natura aut w/ luatasneceÃuudineaut beneuolefitiaconuinxertt^iii/ firalmnturjiheri partim i gremifs parmtum eiripiuM tur,partim i« /i«it lugM/iintitr.pùrtiw ante pedes cäÃu/ prantur : nemo iudices cfl.t^ui poÃttÃatis rem confcijiu t(erbis,necreferreoratione magnitudinë c- lamitatis, Koc gtnere exornationis.uel indignatio, uel mifericort diapoteà cömoueri, cum res confecjuentes eópreherft itntuerÃe, perfpieua briuiter exprimuntur oratione.
Dmij 10 eÃ^tpitr rem lemoucns â rc, utrantf; obfolait rationefubieäa,hoc modo. Cur fgo mm«c tibi ob^ciaigt;gt; ^uic^uam'tà probus er.non meruiÃiiÃn improbus.nuin cëmoueris. ttem.Quid nuncego de meis proprifSmit ntjf priedicem'fi memmiÃhyobtunJam.fin obliti eÃis. CKWi re nihil egerim.^uid eÃ,ijuod uerbts proÃcereppà fim; Jtem.Duir resfunt tjua poffunt homines ad turft compendium commouere.mopia at^; auaritia:teauar» in fratema diuiÃone cognouimus.tnopem attf; cgentei» nunc uidemus-.i^ui potes igitur oÃenderecauÃ-mntali'f ftc^ n3 fuifÃei Inter hanc diuifionem.ty illamtjuade partibus orationis teriia eÃ.de ejua in libro primo dixù mus, et cfuä fecundü narration? demoÃrauimus,hoc iiv tereÃ.tjuod ilia diuidit per enumeration?,out per exp»/ Ãtione,if iibus de rebus in tota oratione difputatio rajit-.bo'cfefatim explicat.or breu, duabus,autpluii Itu partibus Jub'jciens rationes, exornat orationem, eÃ, cunt r« w totacaufa difperfirc^ guiliut
1.1 B K K ÃUT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«tj
unum in locum,lt;juo gr4uior,lt;t«t /lerioy.Mt crif *^»Kfior ormio fit,hoc p^ilo.A lt;{uo tandem abià ife ui ijmd ejî ÃKdicrr.cMr uelitu cum liberaret Suir pudi ^'dir proditor eÃ, infdiator Jienir, cupidut, intempe/ gt;petulanf,fuperbuf,impiut in parentes,ingratus i» *ââgt;gt;co[,inftÃut m cognatOj',in fuperiorei contumax i» *^«0î çy pare; faÃidiofus.in lUi eriores crudclis,deni/ in omnef intolerabilii. f-iufdem generis eflilla frg i'^^'ntatio.ciânr plurimum conteduralibus caujts opnu/ ââ^âtricumfufpitiones. lt;Ju;e fep.iratim diü^e, miMutif,et â¢quot;firmÆ frdMt,««« in locum coafftt rem uidentur per/ fpicuam facere, non fufpitiofam, hoc pc.âo. Nolite igigt; *gt;*r, noleeludices ca ijuf dixi, fiparatim Jpeâare.feJ ^niitiacolligitr.ty co'ferte in uiium.sicr côn.ocunt iÃunt ex iliius Worte ueniebat, c:^ mt« l.ominis efï i^rpiÃinta, animus auariÃinius, fortunée faniiliaris rei ritenuatiÃimie, Ãj rey iÃa nemini bono prêter iÃunt fait,itcip abus ^uifjuam lecjue cSmode, neijf ife cômo/ â¢fioribitî alifs rationibus ficere poiu:t,neij; pr^teritunt ^niccjuam eà ab iÃo, ijuod opus fuerit ad malcjicium, Xeiji f^äum cfuodopusn5 fuent.iy cum locus tconcut Kixme (juxfiius, turn occafioaggrediendi comntoda, hmpus adeundi opportuniÃimum, fpattum conficiendi longiÃintum fumptum eÃ, non fine maxima occultandi CT perpiciendi malcfici/fpe-.iy pr^tereaantequaoc/ rifits homo is eÃ,ifle uifus eà in eo loco in quo efl ucctf» fatla,folus. Paulo pufl in ipfo loco malefic^' uox tlltui occidebatur,audita efl-.deinde pofl occifonem,iflunt itwit« Mofle dowtt red^/[e cSflat, poÃera die titubanter
IIWOK/
«è RHETOR. AD HKRKVJ
ittconÃMtcr de occifiotte illitis locutâ. tejlimonijs.pdrtim quieÃionibus, arguMetis omit'ii coprob^Htufriimore popiili,t^ite ex iiïÿiMeiitis xi iwn uece/Je eà cffe ucrü : ueÃrum indices eà bis ii»it « locum coMtis ,certdnt Ãemcre fcientiä,nonfiijpitioitent maleftci/. Nant nnü alic^nid ont edterd poteà in iÃuin ci fu cecidijfe Jùfpitiofe, nt omnin inter Jè à primo dd pot flremü côneniant nMleficia.neceffe cà caÃi na pojJefie ri.Vehemens eà hcec exormitio, or in coniednrtili w» flitntione cMtÃe^ fermé femper nece/fitriit, et in cieteris generibns cMptrS.Ãtr in omnioraiione adbibendinôt niMiJndm,
Expolitio eÃ.cnm in eodem loco mdnemns, et dlùî nicp aliud dicere nidemnr. Eæ d»t dnpliciter fit, à i'-d cAndem pUne dicimns rem, ant de endë re. Eundë rcin dicemus «0« eodem modo,nam id ejitidé obtüdere aulb torem eÃ, non rem expolire, fed cömiitato, cörnKtabb mus tripliciter,uerbis,pronüciando, truSando. Verbif commut(ibimus,cum res femel eà diüa.iterum, emtf^^ fins uli^s uerbis,cpiie idem ualcunt. Eadem res profe/ retur.hoc modo. Nullum tantum cà periculS, ejuodfü picns pro filutc patriie uitandum arbitretur .Cum aut getur incolumitas perpétua ciuitatis, lt;pui bonis erit rit tionibus prxditus, profedo nullum uitx difcrimenfibi pro fortunis rcip. fugiendum putabit: çy erit in ea fe» tentia femper,ut pro patria Ãudiofc,in cpuamuis magud ile/cendat uitee dimicationê. Pronunciando cSmuiaitit mus, ft tum in fermone, tum in acrimonia, tum in tdio iut^ alio generc uocis atiji geÃus, eadem uirbis eämut tmtde.
lîBER UJI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*nÿ
iMJojproituneidtione ijuocfue uehementiu! immutabi/ jBMf.Hoc nc^ comodiÃime fcribt potefl, neip; parum cà dpcrtii.ijuare tton egct exempli. Xertium genui eà côf mtdtionis.cjuod tyailando conficitur,fi fcntentia trdi)^ tiemuj.Mt dd fcrmocindtioné. Mit ad cxufcitdtionenu Semodnatio cfl,de ijudplanius pauto poÃÃuo loco di/ temu. Nunc breuiter dd hanc rem tpeod Ãüis fit dttinr gcmus.in cfnd conflituetur dlicuius perfortie oratio acr contmodata ad dignitatë.hoc modo, ut quo facilius res cognofapoÃit,Heabeadem fententiarecedamur. Saa fient,qui omnia reip.cauffafufeipienda pericula puta^ hit, fiepe ipfeÃcum loquttur. Non mihi foli, fed etiam atq; adco multo potius natut fum patriie : uita quie do debetur,faluti patriie potiÃimum foluatur.Aluit hiec MC tute atq; honeÃc,produxit uff; ad banc irtatem.mu) nift meat rationes bonts legibus,optimis moribus,bone ÃiÃimis difciplinis.Quid eÃ,quod à mefatis ei perfolui foÃit,undchiec accepta funtt Quia hire loquiturfecS fapiens, fiepe ego in periculis reip.nullum ipfe periculä fugi.jtem mutatur res traäando.fi traducitur ad exur fcitationë, cum or nos comoti dicere uideamur,Gr ax ditoris animü cÃmouemus,fic. Quiseà tarn tenui cogie iationc prieditus,cuius animus tantis anguÃ^'s inuidii» eotigt;tetur,qui non hunc hominem ÃudiofÃtme laudet, fapientiÃimum iudicett qui pro fdute patriie, pro incolumitate ciuitatis,pro reip.fortunis,quäuis mlt;ig«ä at^ atrox periculü Ãudiofe Ãtfcipiat,et libentcr fubeat, iquidë hunc homing magis cupiofatis laudarc, quant fojlâin,ideml^ hoc certofeio uobis omnitiM ufu uenire.
badent
Ill »HETOR. AD HEREW.
tajem r« igitur hit tribut in diccjtdo comutäbitur but.uerbit.pronunciando, traäandoijed traffandodat plidter,fergt;nocinatione,etexufcitationc. Sed deeädcm rc c«gt;n dicemus.pluribus utemur comuMüonibuf-^^ | CUM rem fimpliciter pronundauerimut.rotionem pout nmut fub^'cere. Deinde duplicem, uelÃne rationibust uel cum rationibut pronundare fententiam.Deindeiift ferre contrarium, de t^uibus omnibut diximut in nett borum exornationibut. D«»Jc fimile er cxemplü, dt ^uoÃto loco pluradiccmut. Deinde conclufionent, dt ?«4 m (ecundo libro,lt;juie oput fuerüt,diximus,dcnioiit
rantet a,rgumentlt;itionem,ciuemAdmodum concludeti oporteat, in hoc libro docuimut.cuiufmodi cifet exom^ tio uerbitCui concliifioni nomen e/f. Ergo huiufniodiiU hementcr ornatit poterit ejfe expolitio, ^uie confttibit tx frequenttbus exornationibut uerborum er ' darum. Hoc wodo igitur feptem partibut tradabiutâ fed ab eiufdem fententiie rto« rcceduMut exonplo,!*^ feire po/}it,duim fadle prteceptione rhetorica rcffi»^ plex multiplid ratione tradetur. Sapient nullum repub.periculum uitabit.ideo ijuod fepe fit.ut cum pt^ republicapcrirenoluerit, necejfarto cum republùupt^ read Etejuoniam funt omnia commoda à patriaoetd pta.nullum incömodum pro patria graue putandidlâ' ergo ejui fugiunt id periculum lt;juod pro repub-fubogt;â^^ dum e/i, Ãulte fadunt. Namnetj; effugere incommod po^funder ingrati induitatem reperiuntur.At (fuip triie pcriculafuo periculo expetunt.hi/apientes pd^ Jifunt.cum tyquot; eum ^uem debent honorem reipubb
LIBER nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;li,
pro multir perire mdluntfiJuSm ofnt mub tgt;s. Elatiin uehemcntcr cjl iniciuum, uitAtn ^iiam à «4/ *«r«4faptitm propter pairiam conferuMcris, tirftur« OW «gilt reddere,patriie cüVoget non dctrc. Cjquot; citwi foÃii mm fummauirtutecr honore pro puirw inte^ fire,malle per dedecttr çy ignatiiam uiuere : ejquot; cttni pro amicit, cr parétibitr, ZSquot; cetteris neceff^ari/r adiré ftriculii uelir,pro rep. in cy hoe çr illud fanSip fmwn nomen pairiie cowtirtct«»', nolle in difcrimen ite fiire. U4(}Mcuti contcmncnJiw eÃ, lt;Jui w nauigcindo fe jitim nauim mauuft incoluinem, ita uitnperandu!,c[ni w reip.difcrimine fuee.plus cfiià m communi faluti con/ Ãdit. Ndue cnim fradd, multi incolumes euaferunt, ex
pdtriif fdluus «cwo poteà endtdre.Ctuod mi 1)1 be«c uidetur Decius intcllexiÃe, tjui fe deuouijfe tiici
⢠er pro If gionibuî in hoÃe^ mi) iffe medios. Vnde *nuÃt uitdiM, dt non perdidtt:re enim uiliÃimd Cjquot; pdr â M.mdxiinatn rcdemiudedit uitam.accepit patriä-.ami/ filittiiinitm, potitus eà glorid, cum fummd laude produduetuÃdtemdgis qitoticlieenitefcit. Quddfi pro rep.debcre decedere ad pcriculum,ç^ rdtione demo«/ Ãratum eÃ,^yâ fxfwjplo coinprohrttum, ij fdpiétet funt rxiPimandueiui rtulliem pro falute pdtriie pericitlü ui/ U«t. in bis igitur gcncribus expolitio uerfatur, de product JumMs »t plwra diccrcniur.fjjio'd nö modo en»» (diifitm dicim«s,lt;idiuit4t,cr fxornrtt ordtionè.fcd mul *0 maxime per edm exercemwr «d clocutionis fdcultrtz tcm.Qjjdre conttenift fxtrlt;t cdufam in exercendo rntio â¢wj ddbibere cxpolüionir, in dkendo nti cki» fxortidbi
t inaf,«(rz
«»⢠RHETOR. AD heren.
wwî dfgummtiitionem.clc cjitd diximus in lih.featiiJi)', cdmoratio eÃ,cum in loco firiniÃtmo,ciuo tota cm/ fa continetar, manetur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eâdemJlepim redi/
tur.hac uti maxime conuenit, çy id cà oratoris boni maxime proprium. No« oum datur auditori poteÃ/is, ffnimumde refirmifîmadimouendi. H«ic exemp/w» fatir idoneumÃtbi^ci no« potuit, prooterca t^uod hic 1»/ eus non eà foU c4Mp feparatus, jicut membrumuli/ ^uod.fcd tanc^uam fanguis profufus eà per (otw» col/ pus orationis.
contentioeÃ, per cfuam contraria referuntur-^^ rà in uerborum exornationibus,ut 4«tè docuiinus.cinà modi.inimicis te placabilem.amicis inexorabilem pfif bes.ln fintentiarum huiufmodi.Vos huius incommodii lugetis, iÃe reipub.calamitate hetatur. Vos ueÃris frf' tunis difpditis.iÃe fnlus fuis ed magis cdfidit.inter lgt;aâ duo contentionum gener« hoc intereà ; illud ex uerbis eeleriter relatis confiât,hic fententiit contraria ex Wquot;* P aratione referantur oportet.
Similitudo, efi oratio'traducens ad rem tfuampiif'* aliijuid ex rc difpari fimtle. Eafumitur.aut orandi cMgt; fa,aut probandi, aut apertius dicendi, out ante oculos ponêdi.Et ^uo modo efuatuor de caufis fitmitur^ita. cpi^ tuor modis dicitur, per contrarium, per negationenir per breuitatem.per collationë.ad unamijuamt^fioxeâ^ dit caufam fimilitudinis accomodabimus fingulos ni»' dos pronunciandi. or«lt;t«(Ji caufa fitmitur per contf/t' num,fie. Non eKiw ^Mc«jlt;td»jod«m in palafira dos ardëtts accipit, celerior efi in curfu côtinuo,
liber HIK nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni
iHt tfiii traJit, îu tnelior Jmperoior noutu, lt;}ui acdpit txcrcitKm.qiiâm ille qui Jccedit.propterea quod deflt;i/ hgdtur curjor intégra facem.hic perituf imperator imperito exerdtum tradit.Hocfinefimilifatis plane.et perfpiate.ty' probabiliter didpotuit, hocmodo.Did/ ter wiHus bonot imperatores ä melioribur excrdtü itc (ipmfolere.fed omandi caufa fmilefamptnm eÃ, ut oraHoMj dignitar qmedä comparetur.Diâü eft autë per coitirariS. Num tuncfimilitudo fumitur per contrariu.^ turn fi r«' qua not probamitt, ahquä rem negamut eftd fondé, Ut pauld antCidé de curforibut afterebainut. Per nejtUioKfm dicetur probandi cau/à , hoc modo. Neque indoinitiit, quamuit natura bene compofitus fit» iäoneus poteft cfc ad eat uttlitatet,ct aptut,quce defide fanturab equoi neq; homo indoüut, quamuit]it tnge/ »iofiit, ad uirtutépoteft peruenire.Hoc probabiliut fu/ fium eft,quod iWiigiy oft uerifimile, nS pofte uirtuté ftne lioiSrinucompururi, quonia nee equus quidë indomitut idoncut poftit efte-.ergo fumptä eft probadi caiiftt.Diäii tft oute per negationé.id enim perfpicuü eft de primo fi inditudtnif uerbo » sumitur çr apertiut dicendi caufet fimilc per fcreui(rttc«j, hoc wouo. In «micitiu gmntiu. ficut in certamine currendi wo» ita coKucMit exerceri, ut quoad necefte ft, peruenire poftit * fed ut produÃus fiudio.et uiribut ultra facile proairrat. Nurn boc fimile eÃ, ut apertiut intelligatiir, malaratione facere qui reprehendant eot,qui uerbi caufa poft mortem amict li berat dut cuftodiant, propterea «Juod in curfore tunt« nelocitatit effe opoxteat, ut effteratur ufque ad fmem.iit
i X ami(9
,»x RHETOR AD HEREN.
(imico tantü beneuolcntite jludium,ut ultra ({uint amtgt;' eus fentirc poÃit.procurrat amiciti^eÃudio. D;3ii âtud fimilc rà per breuitatem. No« eniw ita ut in cateris (( bus res abs reÃeparata eÃ,fcd utneet res contunäe confufe pronunciatx funt.Aitte oculos ponendi negoeà cauj'a, /umeiur fimilitudo cum dicctur per cnllaMX^ fic.vti dtharxdusycunt prodierit optime ueÃims.pttH^ inaurata indutus,cu chlamyde purpurea colortbus Vijs tntexta.Z!r cttrt» corowlt;* aurea magnis fulgentibm gemmis illuminata.citharam tenens exornatiÃinuuth auro CT ehorc diÃindam, ipfe praterea forma Cf défit, CT Ãatura appoftta ad dignitatem, fi cum gnam populo commouerit bis rebus expedationem,ftf pente flentio faäo.uocem emittat acerbiÃimam cü tut piÃimo corporis motu:c{uo melius ornatus fit, Cf rttl/ gts fuerit expedatus, eo magis derifus cyr contempts ejeitunita ft tjuis in excclfo loco,çy in magnis ac loot pletibus copijs collocatus.fortunie muneribus, Cf ittt turte commodis omnibus abundabit, fi uirtutis Cf d! tium.cjuie uirtutis magiÃrx funt, egebit-.epto magis ci teris rebus crit copiofius, Cf illuÃris, Cf expeäatus, ro uebementius derijits, Cf contemptus tx omni cout uento bonorum eijcietur. Hoc f mile exornationc «tw ufp rei,cf a!tcriusinfcittaartificij,alterius Ãultitiafr mili ratione collata, fub a/pedu omnium rem fubiedtt Didum autem eà per collationem, propterca tjuod pftgt; pof 'ta f militudtne, pana junt omnia relata, wjimilit bus obferuare oportet diligenter, ut cù rem a/fcrantul fimilenficniiff ret (oufa fmilitndinê atuiltritnus,iierb^
LIBER nil.
I»,
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4Jfintilitiidiiîent habcamuf accommoJatii. id e/l
liii:ifgt;noJi. Ua ut hirundines a-Ãiuo tëpore prie/1o funt, P'igore pulfit receJunt, cx eudem fimililudine kSc per Itansltitionem uerba fumimu!,it4 falfi amici fereno tti/ iâe tempore prieÃo fiint.fiinulati^ bycmem fortunte uir ^cfint.deuolat omnet. Sed inucntiofimiliü facitir crit, Si (juis fibi omnes res anim^itas nbsp;nbsp;nbsp;inanimatas, mutât
(tf loejuentes, feras Qt' manfuetac, terreÃres çy cx^ ^lt;^Ãcs,crmaritimas artificio.caÃt,natura comparatas, ttÃtahtias atque inufitatas, frequenter ponere poterit â¢tnteoculos.çy'ex his aliquant uenarifimilttudinë,quie «wt ornare, aut docere, aut apertiorem rem facerc.aut ponere ante oculos poÃit.Non enim res tota toti rei ne/ fum ad quad conferetur fimi
oÃÃmilis fit,fed ad q litudinem habeat oportet.
Exemplum efl alicuius faÃi, aut diSi prtetcriti cunt oerti autoris nomine propofitio. id fumitur iy'fdëde cau/ Ãs.quibusftmilitudo. Rem omatiorë facit, cum nullius feinifi dignitatis caufafumitur. Apertiorem, cum id quod fit obfcurius.magis dilucidum reddit.Probabilio/ re,n,cum magis uerifimilem facit. Ante oculos ponit.cit txprimit omnia perfpicue, ut res dida propè manu ten taripojl^it. Vniufeuiufq/ generis fingula fubiecilfemut exempla, nifi exemplum quod genus effet in expolitio/ He dcmonÃralfemus,!^' caufas fumendi in fimilitudine apcruiffemus.quare noluimus,neque pauca,quo minus Mtelligeretur,neq; re intelleda.plura confcribere.
Imago, eà forniir cum forma cum quadam fimilitit collaiio. Hirefumitur,out laudis out uituperatio/ i t xis
feï RHETOR. ADHEREN.
tlis cdufi. ImJis cdufd ,fic,ibat in pritlium corpore Idil h ualidilpmi, impetu leonis'dcerrimifimilif.Vitdperd/ tionit, ut in odium dut in inuidiS.dut i» contemptionei* (idducdt.ut in odium.hoc modo.ifie t^uotidie ptrforuiH medium tdncfuAm iubdtus drdco ferpit, dentibus ddn»^ cir,dfpe3u rdbido.fpiritu ucnendto, dreunfpelidw hut (y illuc,fi quem repcriai,eui dlicpiid mdli Ãsucibutdff fldrc.cfuem ore dttingerc.d^ibufinfecdre.lingudafpcf gere po]iit.Vt in inuidiä ddducai.bec modo.ljlc diiidi^ uitids fuds inâdt.Ãicut gallus è pkrygia, «Kt ariofus piam depreffus, çy oneratus auro clamat. çy dclirat. Vtin contemptionem adducdt,fic,iÃe,ijui tanijudin col chlcd abfcondms,retentât fefe tacilus, ijuofit tutus,col ineditur cum domo fua,^ aufertur.
EfflUio eP.cum exprimitur et effingitur uerbis i)orw cuiufpiam forma, tjuoad fdtis fit ad intelligetulil, hoc moJo.Himc dico iudices rubrum,brcuem,incuruü, cdnum,fuberifpum,cirfium,eui fané magna eà w mcti to cicatrix, fi ijuo modo potefi uobis in memoriam redi re. Habet hire exornatio cum utilitatem, fi quem uelis oÃendere, tum uenufîatem ,fi breuiter çy dilucidefoi amp;aeÃ.
'Notatio ejl, cum alicuâus «dfwr^ eertis defcribiMt fignis.ijuie ficuti notg tfuædam naturie fuut attributif Vt fi uelis non diuitem,)ed oÃentatorem pecuniofum de fcribere,lfle,in^uics, iudices ijui fe dici diuitê putateffe prrcUrum.primum nunc uidete, ifuo uultu nos iittud atur,nonne uobis uidetur dicere, dare)n,fi mihi molejH uonelfetistcum «ero ftniflramentifmfubleuat,exiÃ'i
liber lIJf.
w4t/cgf»!M(C nitorc, aurifplcnJore afpcSut om/ Kiiun perÃringere. Cum puerum refpicit hune unum, ^wmego noui, uof «on rfrbitror nouijfe, alio nomine appellat, deinde alio atejue alio, Hcmî tu, imluit, tteni Samio, ne quid ifii barbari perturbent, ut ignoti qui audiunt.uKum patent etigi de multis.ei diet in aurem, »ut Mt dorni leâuli /lernantur,aut ab auunculo rogetur Aethiop!,qui lt;«1 balnear ucniat.aut afîurconi locus an/ teoÃium fuumdetur. aut aliquid fragilefaljie chora/ gium'gloriee comparctur. Deinde exclamat, ut omnes «udiant, uideto ut diligenter cnuineretur.fi poteà ante roâem. Puer qui ïam bene hominis naturam nouit, tu illo plurcs mittas oportet, inquit, fi hodie uis tranÃtu/ Huitterari.Age inipiit, duc tecum Libanum CT Sofiam. Sanè. Deinde cafu ueniunt hofpites homini, qui iÃum fplendide,dum peregrinarctur,receperunt:ex ca rcho/ gt;»o hercle fané conturbatur, fed tarnen à uitio naturie nonrecedit. Bene,inquit,facitis cum uenitis.fcd reÃiut feeiffetis.fiadme domum reää abi/jfetis. idfecilfe/ n!usinquiuntilli,fi domum nouiffemus. At iÃudqui/ dem facile fuit iindelibet inuenire. Verum euntem il/ lum.Jèquuntur illi, ferma interea huius confumitur ont nis in oÃentatione. Quarit in agris cuiuÃnodi fru/ tnentafint.negatJe, quia uilhe incenfe fint, accedere pojfe, nec ledificare etiam nunc andere, tametji in Thufeulano quidem cÅpi infanire, cr in afdein fun/ damentisiedificare. Dum hire loquitur, uenit in ledcs quafdam, in quibus fodalitium erat eadem die futur tut», quo iÃe pro notitia domini itdium ingreditur chm
« 4- hofpiti/
RHETOR. AD HEREN.
hofpitibM:Hic incjuit,habita, perfpicit argentum erlt;tt expofitum.uiÃt triclinium firatiim,probant, accti dit fcruulus, dicit homini dare dominum i^tnt uentiin fi uelit cxire.Jta ne inc^uit t Eamus hofpite^, frittcf nit ex Salerno, ego illi obuiam pergam, uof hue decit «ld uenitote.hofpites difeedunt. ifleferaptim doimo» {'iiam conceit,till decima,c^uo iu-lferat ucnMnt,lt;^uaruiit iunc,reperiunt domus cuiafit, tn diuerforiü dcrifieeiit ferunt jcfe.Vident hominem poflera die.narrant,expot fiulant, acciifant.ait iÃe eos fimilitudine loci dceeptot' angiporto toto deerrajfc, contre ualetudincm fuamjf ad multam nodem expcdalfe. Sannioni puero negoequot;* dcderat.ut uafa,ueÃimcnta,pueros corroglt;(rrt,Ãtuut lus non inurbantis fatisÃrenuecrconcinne comparid, iÃe hofpites domum deducit. Ait fe ledcs maximascut dam amico ad nuptias accommodajfe. nunciat intettit puer argentum repeti ( pertimuerat enim,({ui darat)Apagcte,in^uit,iedes commodaui, fimiltamdd di.argentum quoi^; uultt tametft hofpites habeo.tintie^ utatur licet,nos Sarnes deledabimur.Quid fgo f«Jc efftciat.narreteiufmodi eà hominis natura,ut fingulis diebus efficiat gloria atejue oÃentatione.ea annuo fermone narrare poÃim. nuiufmodi notationes, t^Uie defcribunt ^uod confentaneumfit uniufcuiufy turæ, uehementer habent magnam dcledationem. toM enim naturam cuiufpiam ponunt ante oculos, aut ÿ. riofi,ut nos exempli caufa cceperamus.aut inuidi.aui^* midi,aut duari,ambitiofi,amatoris,luxuriofi,furit,^â'^ druplatoris. deni^cuiufuis, Ãudium protrahi poây â*
11B E R. n I r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»7
tteJiMi» tali notatione. S ermociMrftio eff, cu»t alicul ferfon^eferma attribuitur.ç^r is cxpoititur cum ratio/ IledignitatiSthocpaüo. Cum militibus urbs redunJa/ ref.cr omncs timoré opprcjfi domi contincrcntur, uc/ nitifecumfago.gladiofnccmüus, tcnês iacubi,cluini^ adolcfceittes homiitë fimili ornatuJiibfctjuuKtur, irr»«» fit in iedcsfubito, deinde magna uoce. vbi cà iÃe bclt;(/ tus,incjuit,tedium dominusrquin inihi prteÃo fuitrcptiit tetis'Hic alij omncsÃupidi timoré obmutucrüt.Vxor illius infeliciÃimi cum maxima Ãctu ad iÃius pedes ab/ tót pjf. pnrcc, incluit, r:^' per ea t^Uie tibi dulciÃimri fuitt in uita, mifcrere noÃri, noli extingucrc cxtinÃos» Fermanfuete foiiunam.nos c[uot^ fuimus bcdti.nope/ tc eÃe homine.At ille,Ctuin ilium mibi datis.ac moj d«/ hiJKj mcij opplerdrc dcfinitisrnon abibit.tlli nttncidtut intcrea ueniÃe iflum,^^ clamorc wdximo mortem mi/ Kitri.QHocJ fimul ut audiuit,}icus,incpiit,Corgia pedià fetlua puerorum,abjconde puerosidcfcnde.fac ut inco/ Iwncs ad adolcfcentiam perducas. Vix btec dixerxt.dt tcce iÃe pritÃo,Scdes,inciuit audax t non uox mea tibi uitam ademitrexple meas inimicitias, ZT irdcwndtdtn . plurx tdo fangtiine. i He cum magno fpiritu,metueba, iniliitt.Ke plane uidus elfem, nttne ititJeo in indicio me/ cm contendere non uis, ubi fuperari turpiÃimum eÃ, fttperdre paicberrimä; interfictre mc uis,occidar et^ui/ dem,fed uiäus non pcribo.At illc, in extremo uitte tem porc etiamfmtcntiofc fo(jMcrir,iie£jue ei tjuem uides do »liHdri.KirJuppIicdrcrTam malicr, imo' qaidem iÃe yo 2lt;it ç;- yappliciit,|cd ta ^atejo eommoucare, ZT tu per i gt;nbsp;dti»
«ï RHETOR. AD HEREN* deos iutfuit, hunc amplfxare, dominut efl, uicit hic tt, ttince tn nüc Cur nö definis, inefuit tixor.loipii, ^nie me digna në funtaacc.et qittr curanda funhcufi'-tu celjas mihi uitS tibi omnem bene uiuendi fpem met morte criperee jfie mulierem repulit üb fè lametUMl: illi nefcio quid incipicuti dicere quod dignum uidelicet älius uirtute ejfet.gladiü in latere defixit. pmW i» hoe exemplo datos eÃe unicuiq; fermones ad dignitatem u. fommodatos, id quod oportet in hoc genere obferuare-Sunt item fermocinationes confequentes hoc genus, M quid putamus illos diâuros.fi hoc iudicaueritist mo»''' bdc omnes utentur orationet deinde fubijeere fermoni-
Conformatio efl, cum aliqua quee non adefl perflnt confingititrquafi adfit, aut cum res muta,aut infosmis fit eloquens,cs' formata,ty ei oratio attribuitur ad lt;ii gmtrttem accommodata, aut adio quiedam hoc pado. Quod fi nunc hiec urbs inuidiÃima uocem ewitMt-â''â* hoc pado loquaturesgo ilia plurimis trophieis oi*â*'** triumphis ditata certiÃimis, clariÃimis locupletatauit Ãorifs.ntine ueflrisfeditionibus d dues uexor.quam do lis malitiofa Carthago, uiribus probata T^umantia, fdplinis crudita Corinthus labefadare «0« potMit. patiemini nunc ab homunculis deterrimis proteri aiqae conculcaridtem, Qudd finunc Lucius ille Brutus seait Kifcat,et hie ante pedes iieflros adfit,nd hac utetur «tat tioneeEgo reg« cied,uos tyrannos introducitisiegolh bertatcm.quie non erat,peperi, uos partam fcruafd*^ uultisiego capitis mei pcriculo patriam liberaui, aosfl fscrifotc pertculo e^e non curatu. Hxc conforniadO'^
(Cli*
LIBER 11II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H9
eet in plurcs rer mutas atcjuc inaitimatas transferatur, f rofidt plttrimü in amplificationis partibus.ty' comi/ feratione. nbsp;nbsp;S ignifxatio e/l.ijua- plus in fufpitione rc/
linquit,lt;^uiint pofitum cjl in oratione: m fit per cxuper gt;'âttionein,ambiguum,confecjucntiam,abfciftoncm,/imi lituiiinë.Pcr i'xupcrationcm,cum plusdiffum cfl,tjuà ni patitur ucritas,augëdte fufpitionis caufa,f :c. Hie de tan *0 Mtrimonio tarn cito tefiam, clua fibipetat ignem,n3 reliipeit. Per dwfcigwä, cum uerbum poteà in duos plu/ fee ue fententias accipi, fed accipitur in earn parte, qud is,qui dixit.ut de co fi dicas, qui multas Ijaredita/ Iff aiiierit,Profpicc iu,qui pturimum cernis. Ambigua quenudmoda uitanda fuut quie obfeuram reddunt ora donem,ita hire confequëda ,'qu:t conÃeiunt hu ufmodi iÿtificationë. Ed repenetwr facile, fi nouerimus et a»f *»aduerterimus turborü ancipites aut multiplices pote/ fiâtes. Per confequcntidfignificatio fit,cum res qua fee qwittur aliqua rem.dicuntur, ex quibus iota res reline Ãluitur infufpitione,ut fi folfamentar^ filio dtcas, Ciuie ce tu,cuius pater cubito fe emungerefolcbat.Pcrabfci fionë, fl cü incipimus aliquid dicere, prttcidimus,et ex fo quod iS diximus,fatis rclinquitur fufpitionis fie. Qui tfia forma et tetate nuper aliéna domui, nolo plura dir cere.Per fimilitudinë, cum aliqua re fimili allota, nihil tmplius dicimus, fed ex eafignificamusqd fentiamus, hocmodo.noli Saturnine nimiit populi frequëtia fretus clje,Ãultitiä nofce,inulti iacent cracchi.Hac cxorKdtio flurimum feÃiuitatis habet interdü et dignitatis. Sidtl tnim quiddä tacito oratore ipfuin auditors fufpicari,
Brrudds
RHETOR. AD HEREN.
srcuitAS,e!i res ipfis tantummodo uerbis nece/färi/f txpcditd.boc modo. Lcmnü pr^xtcriens cepit.tnde fi pritfidium reliMit,po/}urbem inBitbyniafafinlitâ ittdc pulfus in Hcllefpontum.fîatim potitur Abydo. Wodo Conful,(fuondam tribunus.is deinde primus fW* tiuitaiis.në, Tum profidfcitur in Afiam, deinde exub C:r boÃis eà diäus,poà imperator,cy poÃremoeà Sus ConÃtl.Habet paucis comprehcnÃi brcuitasmub^ tum rerum expeditionem. Quare adbtbendaÃepe turnout res non egent longtt orotionis.out tempus finit cemmorari.
DemonÃrotio eÃ. cum ito uerbis res exprimitur. iii geri negocium.cr res ante oatlos efÃe utdeatur.ld Ãi^ poterit.ji ijuu ante, er ppÃ, er in tpfa re faäa erunb eomprehcndcmus.aut à rebus confequeiitibus.aut à tif cunÃätibus non recedemusjjoc modo. C^uodÃmulati G rdccbtw profpexit.Ãuäuare popubim.uercntë ne ipà autioritateÃenatus cemmotus à jénteniia deÃÃeret, lU/ tet aduocart concionem. iÃe interea federe et malis c» gitationibus redundant cuolat ex templo louis, CT dbtns,ocuhs ardentibus.creÃo capillo.contorta toga,ci flunbus ali^s ire cderius expit. I Ui pratco faciebat out ilientiom.bic fubfeUium quoddam calce premes dextrO federn defringit, er altos bec idem iubet facere. C«w Gracchusdeosinciperet precari, curfim iÃiimpetü fo/ Ciunt.ex ali^salij partibus conuolät, atip è populo unus, fuge inquit Tiberi, fuge. Non uides rrefpice inquion-tgt;ande itaga multitudo fubito timore perterrita fugere fttfit.Ãt iÃe fpumom «c orc reddens, onbelains ex i*p
LIBER nil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14a
^dchtatcm.contortjuet bruchiunt.çy' di» âtwti craccho quid efjet, neqiw tarnen locum in qu» ^ââl'itcrat gt;'elinquenti,percut:t tentpuf.ille nullam uoigt; 'ââ '»fJc«; inÃta uirtutc cencidit tacituf: ifie uiri fort fi ^fit'ando fanguinc afperfu!,quafi facinus prtecU â^'1 '^xntfecijJeticircumfpcâanfiCr hilarefielcratam S^âttiilantibu! manum porrigenr.in tcmplum Jouir co» ââ^Jfi.Hifcexornatio in amplificaitdaÃT commifer ââ lt;*»44 re plurimum prodefl.c^ in huiufmodi narratior enim totH rem, et propè ponit dnte oculou Omnes rationes honeÃandie elocutionis fîudiofe col '^ÿi»ifs, in quibus Herenni ft te diligenter exercueris, ** ègt;âlt;taitntem,et dignitatem,et fuauitatem habere in di ^â^do potcris.ut oratorio plane loquaris: ne nuda atque â»orH4t4 inuentio uulgan fermone ejferatur.Nüc idenr *âdtnt nofmetipfi nobis inÃemus.res enim cdmunis agir ^^r,tit frequenter et aÃidue confequamur artir rationl l'KJio.et exercitationeiquod alij turn molcÃia tribus de ^â^nfis maxime faciunt.aut fi cum quitus Itbenter exerr ^^aittur,non habent.autfi fibt diffidunt, aut fi nefciunt iâlt;^mutamfequtdebeant ; qute à nobis abfunt omnet dijficultates. Nam etfimul libenter exercemur propter *»iidtiam,cuius initium cognatio fecit.cietera philofor fhiier4tio confirmauit. Ht nobis non diffidimus, pror p*«'e4 qudd et aliquantulum proeeÃimus, et alia meliit rafunt.quif multo intcntius petimus 1» uita,ut etiam ft aû» peruenerimus in dicendo.quo uolumus,parua pnre lutte perfrfliÃimte defideretur. Et uiam quam fequar lt;»iirgt;babtmiu,propterctiqud4 inhif hbrif nihil prteter ritnt»
tâH RHET. AD HEREN. LIB. Illf.
ritumeà rhetoricie prteceptionis. DemonÃratitnttà enim.ijKo modo res in omnibnsgeneribus cuufarunnn^ ueniri oporteut.Diäunt eÃ.c^uü pudo eus difponere cqH ueniut. Tradituin cÃ, qua rutione eÃet proituncùetdib pr^rccptum tÃ, quuuiu mcminiÃe poÃemus. Dewon^ flrutuin cÃ, quibus modis perfeâu elocutio compariirt' tur-Qu^fifcquegt;nur,itcute,Qr cito rcperiemustdifliquot;^ deCy' ordinate difponemus: grauitcrQf uenuÃepflt;^ nunciabimusifirme ly perpetuo mcminerimus,ornâd^ £Æâ¢ fuauiter eloquemur, e rgo in arte rhetorica nihd 4*
amplius. H.^c oinnia adipifcemur, fi rationes pr^ceptionis diligentia conÃque mur Ct excrcitatione.-
C OM M E N TA R I o R V M RHETORIC* ad c. nmnuium. Finif.
»*»
TVLLII CICEï
RONIS DE INVENTIONE
nhetorica, Liber printtir^
AE P E CT' multum hoc n:ef
â Jà : cum coÿtMi.boni ne un mali \ attulerit hominibuf et cir H't^t'bns copia dicëdi,ac fumr eloljuëtice fludiii. Nù eut« noflrte reipttb,detrmeHta maximarü ciui Ail tatûuetercranimocolligocar
iamitater, non minimam uideo per difertiÃimos homir «« inuedam elJe partem incommodorum. Cum autem ret ab itoÃra memoria propter uetuÃatem remotas ex literarum monuments repetereinfiituo, multas urbes eoitÃitutas, plurima bella reflinäa,ftrmiÃimas focietar tes, fandiÃimas amicitias mtelligo turn animi rationct turn etiam faalius eloquentia cöparatas.Ac me tjuident diu cogitantem ratio ipfa in hanc potiÃimitJêntentiam ducit, ut exiÃimemfapientiam fine elociuentid parum ftodeffeciuitatibus-.clocluentiam uero fine fapientia nir Kium obelfc plerunip.prodeffe nunciuam.Ciuarc fi quis omiÃis rediÃimis au^ honeÃiÃmis Ãudifs rationis çy* effiei/,confumit omnem operam in excrcitatione dicenr dijis iKuti!isfibi,pcrniciofus patnx- ciuis alituriejui uer fo ita fe armat elocpientia,ut «oit oppuguurc commoda fatrite,ucrüpropugnare poÃit, is mihi uir fuis er publicit
M- RHETOR. AD HEREN.
publidf rationibu! utiliiÃmta.dtcjue amidffiniu! ciiült;â jorc uiJetitr.Acfi uolmnus huius ref, c(ute uocatur Ctói ^uentiafiitf artis ,fiuc Ãult;i^',fiue txerdtationis cuiuà dam,fine facultatd à natura pro feilte confiderare pi'i'* eipium.reperiemus id ex honefiiîfimis caufis natü, optimis rationibur profeffum.Nam fuit c^uoddam tcfiti puf.cum in a^rif bominer pajfim beÃiarum more bantur.et fibi uiÃu ferino uitam propagabant, neefitt doneanimi cluiccluam.fe plera^ uiribus corporif niÃrabant.'Nondum diuinie rehgionir.non humant ojfi
^uid utilitatis baberct, acceperat. tta propter erroreitt infiitiam cxca ac temeraria dominatrix animi oit piditas ai fe cxplendâ uiribus corporis abutebatur ptf niciofijfimis fatellitibus.Qjio tempore quidam magnus uidelicct «ir et Jà ptens cognouit qu,e materia effet, (f quanta ad maximas res opportunitas animis inelfet b» minum,fi quis cam poffet elicere, et pnecipiendo mcli» rÅ rcddcrc,Qui difperfas hommes in a^is,et in teâù fylueÃribus abditos,ratione quadam compulit unuin iâ locum,et congregauit, et cos in unamquamqi rem indu cens utilem atq; honeÃam, primo propter infolentiä ret clamantcs,dcinde propter rationem atq^ orationemÃat ilioftus audientes, ex feris et immanikus mites reddidit iet manjuctos. Ac mihi quidë uidetur hoc,nec tacita,net: inops dicendi fapientia perficere potuiffc,ut homines d eonfuetudine fubito conucrttret,et ad diuerjas uitx rO) tioiics traduccrct. Age uero^urbibuf (onÃitHtis,utfid( colefti
DE INVENT. LIBER I. 14.5 foltff,et iuÃitiam retinere difarent, et tdijs pdrm Ãm tulitntate coiifuefcerent, ac non modo Uborcs exapieit lt;ios commttnif caufi coinn- odi.fed etiam uiturn amitten dtmexifiimarent.ilui tandem fieri potait.nifi bominet faqitit ratione inuenijfent, elo^aentia per] a adere po/ iaijjent^profedo nemo nifi graui ac Ãiaui cdmotur ont tiofte.cMni uiribur plurimam po!Tet,ad int uoluijfetÃne Ki defcenderci ut inter quorpoÃt exccllere. cum ift/è pateretur le^uari, et fua'uoluntate à iucundijÃima con/ fxftitiiinc reccderet,aute prefertim iam naturte uim ob twerct propter uetuflatem. Ac primo c]uidcmÃic, et na/ ta et progre]Jd longiut eloijuëtta uidetunet item pofîett KWximij irt rebut pacis et belli cum fammis hominutn ulilitatibus effe uerfata. p oÃijuam «c ro comoditas c]ute dampraua uirtutis imitatrix fine ratione offici/ dicëdi (opiam confecuta eÃ:tum ingenio fréta malicia, perucf itre urbes,et uitas hominum labefaâare ajfucuit. Ati^ Ixtius quoque exordium mali,c{uoniam principium bo/ tiidiximus.cxplicemus.Verifimiliü mihi uideturepto/ dam tempore,ne({ue in publicis rebus infantes et infipi eitles homines folttoseljeucrfarimecucro ad priuatas CM/fas magnos,ac difertos hommes accedere: fed cunt ifummis uiris maxirnte res adminiÃrarentur, arbitrer ^lios fuilfe non incallidos hommes, ijui ad paruas con/ trouer] las priuatorum accedcrent.Ciuibus in controuer fi/s cumfepe à mendacio contra ucrum fare hominee eonfueferent, dicendi aÃiduitas aluit audaciam,ut ne/ celfurio fuperiores illi propter iniurias ciuium refiÃere andacibus,et opitularifuis ^uif^ nece]fari/s cogerctur.
K
u« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BE INVENTIONS
jtd^; cum !n Jicendo fiepe par, wmuncfuam eh'am pcrior uifus ejfet is,lt;jiti oinijfo fludio fapientig.itihV PI prêter eloejuentiam cotnparalfct, fieM ut if Wââ iiti(dinit,(y' Jito iudicio dignus ({ui rcmpub.gererei'^^ । «ferc/itr.HiMc nimirum non inMria,ci(m ad gubemao'^ la reip. temerarif atij; audaces homines acccfferant,i^ xima ac miferrima naufragia fiehant. Qutbus tantum odi/ atif; inutdiie fujeepit elocpcentia, ut honu^ nesingenioftÃimiytjua/iexalujua turbida tetnpejItU in portum.fic ex feditiofa,Cf tumultuofa uita fe dium alicfuod traderent efuietum. Quare mihi uideitiuf StoÃea ccetera fludia rctla atif; honeÃa per ociunt co«« ekrata ab optimisenituiffe, hoc uero d pieriff eortit defertum obfileuilfc eo tempore, c^uo multo uehemet^ tius erat retincndum,(f ftudiofius adaugenduM.Hai* !fuoindigniusrem honcfliÃimam(f relliÃimamuv)/ abat fiultorû, Ãf improborum temeritas (f audacit
fummocum reip.detrimento,co fudiofiusCt' fiendum fu!t,if rcip.confulendü. Quodnoflrutniditit non fugit Catonë,ne^ Lielium,ne^ horumCut uere dit cam') dtfcipulü Aphricanum, neif cracchos Aphricâ»gt;i nepotes, (Jutbus in hominibus frdt fumma uirtus, if fumma uirtute amplificata autoritas, et lt;jue his rebut omamento,(y reipub.priefidio ejfct,lt; loeiuentia.
Ve meo efuidem animo nihilo minus elocjucntia fade«/ dum efî,c:ji ea cfuidam zy priuatim z;r publicepenut /è abutuntur, fed ed cfuidem uehcmentius, ne mail intt gno cum detrimento bonorum, Ãf cSmuni ommü pert iucie plurimü poÃmt t cum priefertim hoc fit unü ^uod I ad omîtes
Liber i.
â¢4i
iî oMnts ret nbsp;nbsp;priMiu çr publient mdxtme perti/
Hettt.hoc Ma,hoc honeÃa, hoc illuÃrif, hoc codent uùti iiicandafial.Nam hinc ad rentp. plurima commoda ue ttiimtifi moderatrix ontniû rerum prxÃo eà fapientiaz bitte «d ipfoi (fui earn adepti funt, laus, honor.dignitas coitÃuit : hinc amicis (faoip coritt» ccrttÃmü. ac tutiÃi/ mittti prgÃdiü contparatur.Ac mihi efuidê uidentur hoc mines.cum multis rebus humiliores et infirmiores Ãint, bac re maxime beÃifs preeÃare, ep loifui poÃunt. Ciuar ie praclarum mihi (fuiddä uidetur adeptus is, ^ui (fua tehontines beÃi/s prteÃent.ea itt re hominibns ipfis anr ittellat.Hoc ft forte non natura modo,neij; exercitatio/ ^conficitur.uerum etiam artificio (fuodam compara/ iitr.iion alienum eà uidere cfute dicant if, tfui (fUitdant tiusrei pracepta nobis relufuerunt. Sed antecfuam de fteceptis oratorifs dicamus,uidetur dicendum de gene ipfius artis, de officio, de fine, de materia, de parti/ M-Nam bis rebus cognitis, facilius, lyâ expeditius u/ ^âffcuiufiff animus ip/am rationem, ac uiam artis con/ Jwrare poterit. De iure ciuili ÃT partibus etus.
luilis efUitdä ratio cÃ,cfuie multis et ma gnis cx rebuî conÃat. eikj cfutedä «lt;(/ gtt4 ampla pars eà artificiofa elo/ lt;fuentia,lt;Juam rhetoricam HOMt«.Nlt;tttt nerfj cum ijs fentimus,cfui ciuilem feien/
elotfaentia nö putant indigere, çy (tb ifs,cfui {â ««tti P'lt;tâ(itt omne rhetoris ui ty artificio contincri,magno/ f'^'^diffentimus. Quare hanc oratoria facultatS ineo cä ciuilts fciëti^ parte effe
K X offâiciunt
14» nbsp;nbsp;nbsp;. DE INVEnâTIONE
oÃ'icium autcin «ïtr facultatif uiJctur effet appojitead perfuafionë. Fini!,pcrfuadere dtâione-ter officium autem lt;y fincm boe iatereÃ, ([uod iit CIO tjuid fieri, iu fine quid officio conueniat, confidci''^ tur,ut medici officium dtcimut effe,curare, uppofr^ââj fanandum:fincm,curatioite fanarc. item oratorit iji*'â officium,et quid finem effe dicamuf intelligemu!, idquod facerc debet,oÃ^icium effe dicemus : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^**'***
cauffa facere debet, finem appcllabimus.
Materiam artis eamdicimur, in qua omnii ea facultas quie conficitur ex lt;trte, uerfatur, ut fi dicinte materiam dicamus morbos,ac uulnera, quoii» his omnis medicina uerf .âtur: item quibus in rebus lUft fatur ars, facultas oratoria, ea res materiM lt;irM rhetoricif nominamus.Has aut res alij plures alijpit'^' ciorcs exiÃimauerunt. Nam Gorgias uontinusuuib quiÃimus ferè rhetor,omnibus de rebus oratorem oPtb me poffe diccre exiflimauit. Hic infinitd ty iinmenfiKt huic artificio materia fubi/cere uidctur.AriÃoteles A qui buic arti plurima adiumcnta atq- ornamentafubi miniÃrauit,tribus in gentribus rerm» uerfari rbetorii officium putauit,demonÃratiuo,dcltberatiuo,iudicittliâ DemonÃratiuum eÃ, quod tribuitur in alicuius ceftit perfonar laudem, aut uituperationem. DcliberattuuiU cÃ,quod pofitum in difceptationc, lt;y confultatioiiecit uili,habet in fe fententiie dtUionem. ludictale cÃ, quoi pofitum in iudicio habet in fe accufationem y dcÃnt fionein, aut pctitionem y reeufationë. Et quemadmot dum noÃra quidem fert opiniojoratoris ars,ct facultas inh^
LIBERE nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14-9
îrt bite wîdtcn'it tripertitx ucrfdrî exiÃimäniJa eÃ. Ndt» Hcr»j4gor4î ([uidein ncc ijuid dicat attendere, ne ^mkà polliccutur tntclligerc uidetur.cjui oratoris maieridnt incMffdin.cr queÃionent diuidit. CauÃam eÃedicit, rent^u^e hdbeat in Je cStrotierfidm in dicendo pofitant cttm perjonctrü certdrum interpofitione:ipnam nos ijno/ ^«c or4fori dicimus eÃe attributs, nam ei tres cas pur/ its, cpids Ante dixiMUS,Ãtpponimus,MdiciAlem, delibe/ idtiuAm.dcmonÃrAtiuAnt. C^UieÃionem AÃit eAtn Appel ^»ificehAbeAc infe controuerÃtAm in dicendo pofi/ iâtxtÃnccertArtim perfonArunt interpoÃtione. lt;t(! bunc wofiKw, ut, duid fit bonum in uitA, prlt;eter boneflAtë,. VtrineÃntfenÃis⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãi mundi forntA. Quie ftÃolis
gt;gt;MgKùiido.dHAs cjnieÃiones proctil db orAtoris officio ftmotAs.fAcile omnes intclligere exiÃimAmus. Nd ^wiz bus in rebus fummA ingeniA philofopborum pltirimo fumlAbore confumptA intelligimns, cas ficut AlicptAS f«niAs res orAtori Attribuere ntAgnA ArnentiA nidetur,. Qiso'dà niAgnAm in bis HermAgorAs hAbuiÃiet fAcuItA/ itm.Ãudio ty difciplinA compArAtAm.uiderctur fretus fuifcientiA fdlftm qniddAm conÃituiÃe de orAtoris oÃ/ fitio, no» quid Ars, fed quid ipfe poffet, expofuiÃe: xuncuerocAuiseÃinhoinine, utei multo rbetoricAitt fitiitf quis Ademerit, qnà m philofophidnt coneeÃerit, ^ttpf ed dico.quod eius Ars quAin edidit.mihi mendofip lintcfcriptA uideAtur:(NAin fAtis in eA uidetur ex Anti/ ^ubartibus ingeniofeçy' diligenter cleâas res collo/ tAffc.orâ nonnihil ipfe qiioif noui protuliffe ) uerü orA/ tori minimu eà de Arte Ão^hi, quod hic fecit: inulto mA/
K } ximunt
U»
DE inventions
ximû ex arte dicere, cjuod eut» minime potuific uidemuî.Qtiare materia ijuidem nobis rhetoriea uidt^ turartis ea, elua Arifîottli uifameljediximus.
Pdrt« aSt hie funt.ijuas pkriif dixerunt, iniictttielt; difpofitiorelocutio,memoria,pronanciatio. inueiitior^ exeogitatia rerum uerarum.aut uerifimilium, tjuaciia [am probabilcm rcddant. Di/pofitio efl rcrHW inueul^ riiw in ortJinf diÃributio. tlocutio efl idoneorui» herum cr fententiarü ad inuentionem accommodiitioi /Aemoria eà firma animi rerum ac uerborum ad inuen tioncm perceptio, Prominciatio eà ex rcrü çy uerbe' rum dignitate.uocis CTquot; corporis moderatio. Nuiichi! rebus breuiter ccnÃitutis cas rationes, putbus oÃeiitict re poÃimus genustCT' officium, çyâ finem buiusartisgt; alitid I« tempus differemus. Ham et multorum «erl«â/ rum indigcnt,et non tantopcre ad artis defcriptionein, et prircepta tradenda pertinent. Eum autem cjui ürtfW rhetorieam fcribat.de duabus rcliCjUis rebus, denutltt m «rtir ac partibus firibere operiere cxiÃimanius. Ai mihicjuidcmuidetur coniunäim agendum de materia acpariibus. Quare inucntio,(lua' princepseà ernnium partium, potiÃimum in omni cau/à rum gcncre tjualil dcbcat effe cenfideretur.
De iKucntioKe.
j Wmij res cfuie habet in fe pofitam in Ji ftione, aut difeeptatione aliejuäcontriit !⢠uerf am,aut fadi, aut nominis, aut gf ii neris, aut adionis cStinet ejiueÃioncm-faäiut conieäura ; nominis, ut fmisi gciitrii»
LIBER Tlt;
«JÃ
Jenerîr.Mt lt;{uitlitM:a{lionis,ut prirfcripiio. Edm l'gifur «jittfîionë ex cjua cm/a Hajcitur.conÃitution? appillA/ wur. ConÃitutio cà primicëfliâto caujarum cxdce [Hil/ionc i«tf«tio«w profeâa.hoc modo. Fecifli, non fe/ ci,«Ht iHrcfcci.cMM faâi coutrouerfia eÃ,ciuoniäcon/ itäms cauÃi firmatur.conÃitutio conielluralis appel/ ktitr.Cum (litt nontinit, cfui.i uis uocabuli lt;iefinif«ti4 Xerbiî eÃ, conÃitutio definitiaa Bomi)t4tMr. Cum Mtro ^H«lis fit r« ifuieritur, lt;]Milt;t et de ui et de genere nego/ (i/cStrouerfia eÃ.conÃüutio generalis uocatur.At cmm c«Hf« cx fo pendet. ^uod nö aut is agere uidetur tjuew* eportet.HMt rto« cum eo cfut cum oportet, aut non apud gt;iMs,ifuo tëpore.cjua lege.cjuo cr,mine,qua peena opor M,traslatitia dicitur cöÃitutio, quia aäio translationis ft emutationis indigere uidetur.At^ barit rtliqttrt inoz Wne c«Hff gennî incidere neeeÃe eÃ.Na in ejua nö inci/ dfrit, w ea nihil ejje poterit cötrouerfiie. Ciuare eà nec taufam tjuide cöuenit pMt«ri. Ac fdfti quidë eötrouerfia womni« tempora poteà dtÃribui.Nam tjuid faëiumfit, foteà (fuari hoc modo.occiderit neAiacemVlyjÃes. Et ^Hidfwt.bocmodo. Bojto nc animo)int erga populunt Row.Frfgell.ini.Et quid futurum fit,hoc modo,Si Car thaginem reliquerimus incolumem, num quid fit incö/ wodiad rempub.peruenturum. Nonrnir coMtroiterp4 tÃ, cum de faäo cortucMit, ct quteritur id quad fadum fÃ, quo nomine appelletur. Qho in genere nece/fe eà itieonominij effe comrouerfam, nà qudd de re ipjà «3 tOHuetiiiit, noK ejuJd de f«äo non conÃct,fed quo'd td f«flHt»fit, (tliHd etly Midctltnr ejfe, ct ideirco mIiuc mIi*
K 4- nemttte
DE INVENTIONE
Kûmine iJ appcUet. Qttdrc in huiufmodi geiteriiuf lt;ïtp nienJa res ertt uerbi!,et brcuiter dcfcribëda : fturü ex priuatofurripucrit, utrü fur, an jAcrilegns jd itidicanduj.Nam id cü (]uteritur,neceffc crit defittire truntf;,quid fit fur.ijuid facrilcgtts.cr fia defcriptitquot;'^ ofëdcre.alio nomine tllam rem de nbsp;nbsp;nbsp;agitur,appelle
ri oportere,atijf aduerfari dicunt.
Generic efl controuerfia,ciiin Ãjquot; ^iiid fadüfiit»quot;' uenit,(y quo id fadum nomine appella.ri oportcat,«!^ flatiçy tarnen quanta,çy cuiufmoditÃy ont«i«olt;îââ*^ le fit quitritur, hoc modo, luÃum an iniuÃum, utile inutile, cz owwM in quibus quale fit id quod faÃii efâ quieriturfine ulla nominis controuerfia. Huicgcwâ'* Hermagorar partes quatuor fuppofuit, deliberatiult;»ii' demonÃratiuam.iuridicialem, negocialem. Qholt;I ut nosputamus, non mediocre peccatum reprchendcnt dum uidetunueru breui, nefi aut taciti praterieriinutâ fine cauffa nonfecuti eum putemur,aut fi diutius conÃiterimus, moramatq; impedimenta rcliquis pflt;e^ eeptis intuli/fe uideamur.
St deliberatie,CTâ dcmonÃratio genera funtcauÃt rum, non polfunt rede partes alicuius generis caujfit | putari. Eadem enim res al^ genus cjfe, ali) pars poteà । eidem genus ejfe,cr pars nopoteÃ. Dcliberatio dutfi» er demonÃratio ge«crlt;t funt caufarum. Nam aut iiub ; Jum caufe genus eÃ, aut iudiciale folum, aut CT ciVJc.cr demonÃratiuum,cr dcliberatiuum. NuUui» dicere cauft e/fe genus, cum caufas effe multas diciiti Cr ineaspraccptadet,amentia eÃ.Vnumautentiul'/
LJ B ER' J. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ»
^aJcfbïunt e^c cjui potcfl i cmw delibefdtio ÃT icmonf jlriitio »eif; ipjirfimile! inter fcfiKtyCTquot; ab indiciali gez Here plurimiim diÃtdeaiii, CjT Juunt ejutri^ finemba/ beat, (juo referri debeat r Relinc^uitur ergo, ut oninii« tria gênera, fuit caufarum. Delibcratio igiturGT de/ nonÃratio nS poffunt rede partes altcuiur generir eau fepntarijviale igitur eat generalid confitutionis par/ 4« effe dixit. Q^à df gencrit caufte parier non poffunt rede putari,malto minar rede partir caaffae parter fuz tóuMtur. Pdry autem caajie confiitatio eft omnir. No« utim caalfaad conftitationem, fed conftitatio ad eau/ fam accSmodatar,fed demonftratio r::^ deliberatio ge/ neris caafÃte parter non poftunt rede patari, tjudd ipfà funt genera. Multo igitur minur rede partir eiur, t^uod bic dicit,parter putabuntar.
Deinde fi conftitatio, ipfa, CTquot; parr eiur epaali/ bettintentionir depulf ^^o eftiepuie intentionir depulfio nS eft.ea nee conftitutio.nec pars cSftitutionir eft. At fi e^uit intentionir depulfio non eft,ea nee conftitutio, nee part eonftitutionir cftidemonftratio.çy deliberatio,neep cS/ ftitatio.necparrconftitutionireft. Si igitur conftitutio, 'pfi-Cy parr eiur cpaoâlibet intentionir depulfo eft: deliberatio.çy dlcmonftratio,ne^ conftitutio,neei; part eonftitutionir eft, placet autem ipfi conftitutionem inte« tionir eftie depalfioncm. placcat igitur oportet, demon/ ftrdtionem,cr' delibcrationem ncc effe conftitutionem, nee partem eonftitutionir. At^; boe eodem incomodo ur gebitar,fiue conftitutionem primam caujf^e aceufatorit confrmationem dixerit,fiue d'efenforir primam depre/
K $ ottioncDb
OE INVENTTONB
Mlio«?. Nrfw tum eadem omnia incemoda feijtiatiifâ tgt;ciniie conieäitralii caufa ho» pote/l fimul ex code» farte eodtm in genere çy conuäuralif effe. et définit hua. Ritrfiu nee defiititiua caufa poteà fimul ex eadtnf ^arfe eodem in genere definitiua eÃe çy translatif Ha. Et omnino nulla conÃitutio.nec pars conÃitutionif foteà futtulcy fuam babere.çy alteriusinfèumcëf hnere.ideo tfuo'd unaepuir^ ex fe.CT exfua natura fut fheiter confideratur.Altera autem affumpta. nutnernf amÃitutionum duplicatur, non uis conÃitutionis äuget htr. At deliberatiua caufa ftnul ex eadem parte eodent in genere çy conieHuralem.cy generalem, (y défini huam.çy translatiuant folet habere conÃitutionem.ei Hnont alicfuando, cy plures nSnuneJuamiergo ipfaneC eonÃitutio eÃ. nee pars conÃitutionis, idem in deiuoitt firatiSe folet ufu euenire.c encra ergo.ut anti diximuti here caufarii putanda funt.non paries alicuius conjlitn^ tionis. Hire ergo conÃitutio,c]uam generalem nomi' Hamus,partes nobis uidetur duas habere.iuridicialenti et negocialcm.luridiciahs eÃ,in qua icqui et redi naUt ra.aut prem^ aut pxnee ratio quaritur. Negocialis eà in qua quid luris ex ciuili wore, et lequitatefit c^ider^ tur-.cui diligeniix praeffe apud nos lurifconfulti exifi tttaniur.Ac luridicialis quidi m ipfa in duas diÃribuitnt partes.abfolutä.et affumptiuam, AbfolutaeÃ, quaipfi in fc continet iuris et iniuriie quaÃioncm. Ajfumptin^ eà quic ipfa ex fe nikil firmi dat ad recufationenufof^ ante aliquid defenfioms affumit. Eius partesfunt tuor,conceÃio.ren)otio criminis, relatto cnminis.eo''â^ paratih
LIB E X Ta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in
faraiio.Conce/iio f/î.cuw reut non iJ tjuoj fa^um cÃ, ilefettclit.feJ ut ignofcaturpoÃulat, Hlt;fc in duos pttrtcf diuidititr.purgationem et deprecationem.Purgatio efl, turn fadum c5ccditur,culpa re woMcfMr.Hir c partes bet tres,imprudëtiam,cajum, neceflitatem.Deprecatia iflcum peccaffc et confulto pcccaflc reus fe confitetur, etMmf ut ignofl:atur,poflulat:lt;juod genus perraro par tefl acaJerc, Rrmotio criminis efl, cum id crimen tjuod wfrrtMr,«!, fe etâfua culpa,ui et poteflate in aliü reus rcmouerc conatur-ld dupliciter fieri poterit,ft lt;ttlt;t caur fa out faOum in ahum transfcretur. Caufa trasferetur, cum aliéna diciturui,et poteflate faÃum. PaÃumaSt, cum alius aut debuifle, aut potuijfe facere dicitur. Rw Ifttio cnwittif efl,cum ideo iure faÃum dicitur, c^uod a/ hut ante tniuria laceflierit. Comparatioefl, cum aliud «liquid faÃum reÃum aut utile contenditur,c{uod ut p« fct.illud ^uod arguitur,dicitur efle commiflum.
In ijuarta conflitutione.cfuam translatiiiam nominev gt;gt;tus,eiusconflitutionis efl controuerfia.cum aut ejuem. Out quicMin,Aut cfuomodo,aut apud ^uos, aut quo lure, aut quo tempore agere oportcat,quteritur, aut omnino aliquidde cômutatione aut inftrmatione aÃionisagi/ (nr.HuiMf conflitutionis Hfrwdgorlt;« inuentor efle exia liimatur,non quia non ufi f mt ea ueteres ordtor« fepe multi,fed quia nô animaduerterint artis feriptores eant fuperiorcs,nec retulerint in numerü conflitutionü. Pofi «Ht «b boc inuentâ multi reprel)enderüt,quos no ta ima pruJentia fallt putamus (res enim perfpicua eflyqimâ dia atqj obtreÃationc quadä impediruEt conflitutiones quiden»
Ij6 DE INVENTJONE
^uiJeM,çy* earum partei expoÃ{ii»ui,exemplaauteKf gencrii tune cömodiui expoftturi uilt;ieniur,ciuit in unumcfuod^ eorum argumentorä copiant dabiw^i^' Kant arguntëtandi ratio dilucidior erit.cunt QT ad gtt HUI cy^ ad exemplum cauffaÃatim poterit accomnt«' dari.Confiitutione cau/fa reperta Ãatim placet confide rare utrü cauffa fit fimplcx,an coniundatçy fi cottiunt Ha erit,utri( fit ex pluribui ejiiaflionibut iiinäa, aiteX aliejua comparatione. Simplex eÃ, c^ute abfolutamin fe continet unam tjuteÃionem,hoe modo, Corinth^sbel lum indicamut, an non, ConiunSa ex pluribui Ãionibui, in ({ua plura quaruntur,hoe modo,Vtrü ibago diruatur, an Carthaginenfibui reddatur.Mcd colonia deducatur. Ex cowpdrdtïoMe, in epta per coitt tentionem, utrum potiui, autefuid potiÃimüfit tluard lur.ad hunc modum, Vtrum exercitui in Macedoniat» cötra philippü mittatur, qui fociji fit auxilio,agt;i tenea' tur in Jtalia,ut qmaximie contra Annibale copia funt-
Deinde confiderandum cÃ, an in ratione, an inferit pto fit controuerfia. N4w feripti cdtrouerfia eÃea.qua ex fcriptionii genere naÃiitur. Ei«s autem genera qua fùntfeparata conÃitutionibui, quinq^ funt. Nanttui» uerba ipfa uidentur cum fententia fcriptorii diÃidere. tum inter fe du a legei aut plurei difcrepare.tü id quod feriptü eà dual aut plurei rei figniftcare uidetur, tunt cx eo quod fcriptum eà aliud quoq; quad nonferiptuM eÃ,inueniri, tum uii uerbi quaji in definitiuaconflitut tione,in quo pofita fit,quari. Quare primunt genuidc firiptoi^fenuntia.fecundumex contrar^t tegibui, tertiui»
liber l
«57
lertium Mbiguum, cfuartum ratioditdtiuum, iefiiiitiuutn ttomiitiiinus. Ratio autem efl, cunt omnit non in fcriplione,fed in alitjaa argainentatione conjiÃit.Ac turn confiderato gcncre caHlJar.cr cognit^ conÃitHtionc, cum fmplex ne an coniunila f t intcUexe ru, or fcripti anrationis habcat controuerfiam uide/ risidcinceps crû uidendü,lt;Juie ^uteflio, ejuit ratio,^ult;e iuiicatio.qnod firmamentü cauffiefit, ^uie omnia à c3 ÃitutioneproÃicifcantur, oportet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c[uig
«x conÃidione caufjarû gignitur controuerfia, hoc ma/ do,Non litre fectÃi.iure feci.Caufarum aüt hxc eà co« ftidio.in ^«4 conÃitutio conÃat .Exea igitur naÃituf controucrfia.eluam ((uirÃionem dicimuf,hoc modo, iiv re ne fecerit. Rlt;tn'o eà ea c^uie continet caulÃ.tm,qiiie ft ftblataÃt,nihil in cau/fa controuerfue relincluetur,hoc ngt;odo,nt doccwdi cauua infacili peruulgato exemr floconftÃamM,oreÃesfi accufetur matricidi^, nifi hoe dicat.iure feci,illa cnim patrem meurn occider.it,nà ha betdefcnl'ionem,qua fubhta, omnir cfuoifi controuerfia [Matafit.Ergo eiuf cauffa ratio cÃ,c{udd illa AgamS/ itonem occiderit. ludicatio eÃ, clu.e ex infirmatione et conÃrmatione rationirnaÃ:iturcontrouerfia,Namfit eanobit expofita ratio t^uam paulo ante expofuimut» lila enim meum,inc(uit,patrë occiderat. At non, inijuit aJuerfarius.abi te filio matrem necart oportuit, potuit enim fne tuo ftelere illiuffadum puniri. Ex hac dedu/ Sione rationis illa fumma nafeitur controuerfia, quant luiicationem appellamuf.Ea eà buiufmodi.Retlum ne fucrit OreÃe mutrein occidhcum illa OreÃit patrem occidilfet^
«1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENtlONE
ecdJi/^et. firntionentttntcà finni/iinMarguiiUHt^^ Jefenjoris.et aptiÃima, ad ludicationent, etfi uelit ore' fies dicere.eiufntodi atiintü matris fuir fuijje iit patreiH fiiam.m fcipfum.ac forores,i)t regnam.in famam geiu ris et famili^,ut 4b ea pxnas liberifiù potiÃimuni p(t lt;erc debaerint. Et 1« cteteris (Jaidem câ/litationibiU itd bunc modam iadicationes repertuntur : in conieâur^ â¢tót conflitutii)ne,Mia ratio non eà (faäum enim nS c3 eeditur) non poteà ex deduSione rationis nafci iudiciV tio. Quare neceffe eà eandem eÃe cfnirÃionem et iudid tionem.ut faim eÃ.fatfam non eÃ.faäitm ne fit. Q{folt;l etut in caufa conÃitutiones, aut earum partes erunt, iet tidem neeeÃe erit (pexÃiones.rationes, iudicationes.Ãf mamenta reperiri. His omnibus in caufa repertis, tuet denitj; finguhe partes totius caufe confideranda fanU tlamnonutcpiic^ dicendum primum, ita primunhou maduertendü uifjettM*: ideo ijuod illa efuae prima dioeit tur,fi uehementer uclis cSgruere.et cohiercre cum caut fa, ex eis ducas oportet quie poà dicenda funt. Quare tum iudicatio.et ea tjux ad iudicationem oportet muet niri argumenta,diligenter erunt artifao reperta.cura et cogitatione pertraäata, tune deniif ordinanda funt tieterie partes orationis.Hir partes fex eÃe omnino net Insuidentur.Exordium,Narratio, partitio,Confirma/ tio, Repriehenfio.Conclufio.Nunc quoniam exor dium prmeeps omniü eÃe debet, nos cjuo^ i^uc primum in rationc exordien/ dl prxcepta dabiinus,
BXOrdiUlHa
ttSEK
Xordium cà oratio Mimunt tuiitorit iJonee comparant ad rchqaantdiätor nem:tjuod eaeniet J i citm bcneuolâ, aht tentum.docilem fccerit. Q^are.qui ber â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne exordiri caujam aolet. eum necejfe
/'gfxitjjune cauftx diligher ante cognofcere. Ccner4 ^â^ftrnmfunt tjaitt f , Honefium.Admirabde, Humik. ^quot;ââ ââPt.obfcuritm. HoneÃnm canfe genat eÃ, citi Ãof ^'quot;iÃne oratione noÃra auditorit Ãanet animat. Admi f'dâilecÃ, rt quo alienatut eà animut eomm, qui audi/ ^'*â'âfunt. Hutnilc, quod negligitur ab auditore, et no» *'^2*iopfrc attendendum uidetur. Ancept, in quo aut *quot;^'(â1110 dabia eÃ, aut caufa, çx boneÃatit ÃX tutvir ^âquot;linis particepi, ut beneuoientiam pariat CX offen/ roten, obfcurum, in quo aut tardi auditoret Junt, diffialioribuf nbsp;nbsp;cognofcendum négociât cauja im/
fl'eu« f/?. QH.tre, cMitt tarn diuerfa ftnt genera caufa/ exordiri quoque difpari ratione in unoquoque ge â¢ifre neceffe eÃ. igitur exordium in duat partet diui/ ^itir, in principium, CX infinuationem. Principiunt *à oriitio perfpicue r^quot; protinut perficient auditorent benatoltim, aut doalem, aut attentum. infinuatioeà oraiio quada diÃimulatione zx circuitione obfiurefu/ bient auditorit animum. I« admirabili genere caufie, /i«o« omitiMO infeÃi auditoret er«wt, principio be«i«o /cBtidm comparare licebitifin erunt uehemëter ababe/ nati,cöÃ(gere neceffe erit ad infinuatione. Nam lt;ib ira/ tu fi perfpicue pax CX beneuolentia petitur,non modo ta non inueiiitur,Ãd augetur potiut atqf infiammatur ediUm«
ilt;« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
cJiKM^ Jn humili Mtem genere cauffie, contemjitioi^* tollendie cauffit necc/Je erit attenta efficcre auditoren* Ancept genus caulj^ie, ft dubiam iudicationcm habcbiti ab ipja ludicatione exordiendttm eji: fin ante parti tuft pitudiniSiOr partem honcflatir habcbit, beneuolitiitiif captare oportebit.ut in genus honeÃum cauÃdtranrl't/ ta uideatur-.cum autcm erit honeÃum cau/Ãe genus,uel prateriti principium poterit, cr fi commodum fuerd aut à narratione incipiemus, aut à lege, out ab alicptA ftrmiÃima ratione noÃr^ diäionis : uel fi uti prinapiD placebit,beneuolentio' partibus utendum eÃ,ut id ijuoi eà augeatur. I« obfcuro autem genere cauÃfte per pria cipium dociles auditores elficere oportebit. Nunc ijUDt niam, ijuas res exordia conficerc oporteat diditin eÃ, rehquum eÃ.ut oÃendatur quibus qutetp res rationibuS confici poÃit. Beneuolcntia quatuor ex locis compatit tur. Ab noÃra.ab aduer/à riorum, ab iudicum perfont, ab ipÃi cauÃa. Ab noÃra, fi de noÃris faäis cy oSÃidjs fine arrogantia dicemus fi crimina iilata, çy aluiutt minushoneÃasfufpitiones inieäasdiluemusfi quirl'*^ commoda acciderint.aut qu,r inÃent di^icultates, feremusifi prece et objecratione humili ac fupplici ute/ mur. Ab aduerfariorum autem, fi eos aut in odiü, uid in inuidiä,aut in cätemptionem adducemus. inodiunf adduccntur,fi quid eorum fpurce, Juberbe, crudeliteti malitiofe fadum profcretur.ininuidi.tm,fi uis eorum, potentia,diuitiie,cognatio,pecuniie proferentur, atque eorum uÃts arrogans çy intolerabilis, ut bis rebus mt gis uideantur, quam cau fie Ãtx conjtdereJn contenu
LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ite
piioBfm aJditceittnr.ft eorum inertia,ttcglige»ti4,ign4 KW, defidiofitm Ãudinnt, Cz Inxuriofum ocinin prefer Mur. Ab auditornm perfona beneuolentia captabitiir, f' res ab his fortiter, ftpienter, manfuete gejlte prefer Mtiir.ut Kc qua affentatio nimia fignificetur, ÃT fi de l)if, (juiin hoHiâÃa cxiÃintatio, qaantatfi eomnt iudicif amp;nbsp;Mtoritatis expeâatio fit.o/lendetur. Abipfir rebus finoÃram caufam laudando extollemus, aduerfariorü coufam percontemptionem deprimemus. Attentes d« ^^»tfademits,fi dcmoÃrabimus ea quee diiluri erinws, WKg««, notia,incredibilia cljc,aut ad ontnes.aut ad ces Ãxi audiüt.aut ad ahquos illuflres honunes.aut ad dcos i»ilt;nortales,aut ad fumma reip. pertincre:etfi pelltcebi WKr nes breui noÃrä caufam deinoÃraturos.atq; expor »lt;wasiudicationem, aut ludicationes, fiplures erunt,. l^ociles auditeres facicmus,fi aperte cr breuiter fumr »fa»! caufe exponemus, boe eÃ,in quo confiÃat coMfro 'Xâi'fia. Nwî cz cww docilem uelis facere, fimul attenr turn fadas oportet. N^tw ly maxime docilis eÃ, qui atr toitiÃime eà paratus audire. Nûc infinuationes quemr tdmodum traüari cëueniat, deinceps dieendü uidetur^ tlifinuatione igitur utendum cÃ,cum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;genus
MaÃe eÃihoc eÃ, ut antè diximus, cum animus auditor ris infeÃus eÃ. id autem tribus ex caufis fit Maxime,fi Oat ineà in ipfa caufa quadam turpitudo, aut fi ab iÃs qui ante dixerunt,iam quiddam auditori perfuafum uir detur, lt;wt fi eo tempore locus dicendi datur, cum iant illi qujs audire oportet defeÃi funt audiendo. N4m ex hacquoq/ re non minus qudm ex primis duabus in ora
1 tiortcM
tlt;i DE INVENTIONC.
tiomnt noit»unlt;^uS animus auditorii ojfenJilur-ft turpitudo contr^hct offcrfioacm, aut pro eo hoKi'â^, in ^uo offcnditurtiilium hominê lt;jui oportcbtinl pro re itt (pia ojfènditur.aliit rem ifut btitur:aut pro rc hominem. aut pro homine rcmgt; eo tjuoJ odit, ^id id efuod diligit auditorit ammuf catur: çy diÃimulare id te defenfurumtCjuod exiÃ''quot;^. »ir defenÃtrHt. Deinde.atm tam mà ior faäus eritiiâ^ torjngredi pedetentim in def-nfione.iydicere e^^^ indifftantur aduerfar^.tibi ^uocfue indigna utderi-^ inde,:um linieris eum qui audiet.demonÃrare wiWy rum ad te pertiHere,ct negare te quicquam Je nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
r^'t ejje diäurum,neque hoc,neque illud, ut neif; apeft iitdot eos qui dtliguntur,çy tomen id obfcure fäcie»^â iquood po/iir dlicnef ab eii auditorum uoluntatein, nhquorum iudicium ftmilidere,aut dutoritatentpf^ ferreimitotionedignam. Deinde,dut eandem,Mt. jimilem,aut maiorem, 4ttt minorent lt;tgi rem in tia demonflrarc. S w oratio aduerfariorum Ãdent uid bitur auditoribut feeilje, quod ei qui intelligit j Zeîwj fider pat, facileerit cognitu, oportet autdet^ । ^uod aduerfarif fibi firn iÃimum putarint,Cf niaxi^^ y qui audierint, probarmt, primum te didurum po«*' ceri,aut 4b aduerfarif diäo cxordiri, ab eo potipi^ tnum, quod ille nuperrimc dixerit, aut dubitaiio«elt;^^ quid primum dicat,aut cui potiÃimum loco re/pondo^ cum admiratione, Nam auditor cum eum defcnforo* quem aduerfarif perturbatû putant oratione.uidet t!iofirmiÃimocontradicereparatum,plerun^fepotiii!
LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l8»
â¢wfre aÃenfijje.quäm ilium fine cauffa confiJere a.rbi
Sin ^uduorii Ãudium defAtigntio abdlicnauti * «uifit, te breuiui ({uâm paratM fiierts effe diâuruntf fOfimodunt eà polliceri.non imitaturum aduerfurium, Si» rw dAbit.non inutile eà ab aliijua re i!ouilt; CZ indpere, aut ex tempore lt;}uie natafidcjuod genus fittpttum,acLlamattonem,aut iam parata.i^uce uel apo log«m,Kf( fabulam, uel alicjuam contineat irrifionem. *â»fireidignitaf adimet iocandi facultatcm, a!i(luilt;i ^fie ) Houum, horribile Ãatim non incominodum efl lt;»i/cerf. N(im ut abt füietas, nbsp;nbsp;nbsp;faÃidium aut fub^'
^'»ara ahaua re releuatur.aut duld mitigatur, fic ani/ defejjus audicndo, aut admiratione integraiwr, «Kt nf« renourttwr. f^c feparatim ciuidem ijuce de prim à pio çr infmuatione dicenda uidebantur, here fere f»tt:nunc ijuiddam treue eonJinHnifcr de utroi^ue prie dpiendunt uideluri Exordium fententiarum grlt;lt; i«t4tis plurittium debet habere,omnino emma cpuie pertinent ad dignitatem,cStincre in fe, propterea ^uod id optime faciendum eÃ, cjuod oratorem auditorimar xmc commendat. Splendori!,^^' feÃiuitatis,C^ con/ cinnitiidinis minimum. propterea quod ex hisfufpitio qaiedam apparationis atque artifictofic diligentite no/ flitiir, qua maxime orationi ftdem.oratori adimii aut toritaten.
Vitia uero hac funt certiflima exordioru,quie fumt nopere uitare oportebit-,uulgarc,c5mune,cbmutabtle, bnÿ(in,feparatumitran(latum,contra pracepta, '
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I le V«(g4r«
i« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE IN V E N TI O N E
Vulgäre eÃ, quod in plures caujjds potefl McSkio^ Jari.ut cöuenire uideutur. Commune efl.quod «âbi/ lo minus in hanc quäm in contraria partem cauÃe teflconuenire. Commutabilc eÃ.quod ab aduerÃti'^ poteÃlcuircrmutatumex cätraria parte did. W»/ ^um eÃ.quod plurtbus uerbisaut jenuntifs ulträ fatis eÃ.producjtur. Separatum efi,quodnöcxijgt;à cauÃa duäum eÃ, nccÃicut altquod mëbrum aiinexiV^ orationi. Translatum eÃ, quod aliud confidt,quint caujÃe genus poÃulat-.utfi quis docilem fadat auditor fcm.cum bencuolentiä caufa defiderat,aut fi prindpin MUtur, cum infinuationcm res poÃulat. C JtM cepta eà quad nihil eorum e/pcit,quorum caufa detxi ordifs priecepta tradunturihoc eÃ, quod eS. qui audit, itcquc beneuolum.neque attentum,neque docilcin rflt;i/ ditiaut quo profedo nihil peius eÃ,uc contra fit,fätilâ Acdeexordioquidemfatis didum eÃ.
Narratio
------Arratio eà rerum geÃaru.aut ut ^^trationum tria fuut amp;lt;^lt;^t'a.Vnum genus eÃ,inquoipft caufa et omnis ratio controuerfue cour ----jjgfrcÃig aliqua extra caufÃtm, aut criminationis, antfiinihtudinis.aut-deledationis non alienie ab eo negodo, quo de agiiuft aut amplificationis caufa interponitur. Tertium getut eà remotum à duilibus caufis.quod deleäationis cauÃ. non inutilicum exercitatione dicitur,lt;y'fcribitur.^iut farter funt dua,quarii altera in négoces,altera inperr
LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IS»
fonts iHiixlntc uerfatur. Eaquie in negociomm cxpofi iionepofita eÃ.trcs habet partes,fabulam.hiÃoriatn,ar ^nmcKttm. Fabula cfi,in e{ua nec ueriCjnec uerijimi los res continentur.cuiufmodt eÃ.
An^ues ingentcs alites iunât iugo.
HiÃoria eÃ, geÃa res ab cetatis noÃrte memoria rcr »tota,^ne,d genus. Appius indixit Carthagincnfibus bei
Argumentum eÃ, fiäares tarnen fieri po/ tot Euiufmodi apud Terentium,
Nam ispoÃc^udm cxceÃit ex cphebis Sofia, dlaautcm narratio, tjua uerfatur in perÃgt;nis, ciup modi eÃ,ut in ca fimul cum rebus ipfts perfonarumfer/ fnoHcj animi perfpici poÃint,hoc modo,
Venit ad me fiepe clamitans,((uid agis Mitioi
â C«rperdis adolcfcentem nobistcur
Cur potattcur tu bis rebus fumptus fuggerisf â VeÃitu Mimio in,dulges,nimium ineptus es.
Himium ipfc durus eÃ, prater actuum er bonum, Kocin gencre narrationis multa ineÃe debet feÃiuitas tonfeda exrerum uarictate,animorum diÃimilitudine, ^rauitatcilenitate, fpc,mctu,Ã{fpitionc,defiderio, diÃir mulatione.errore, mipricordiaifortunie comutatione, infperato incommoda, fubita hetitia, iucundo cxitu re/ nm. Verum hiec ex ys cpta: poÃea de elocutione pne/ cipientur.ornamcnta fumuntur. Nüc lt;Jc narratione clt;lt;, ^Uif caufe continet expofitionem, dicendum uidetur. Oportet igitur cam tres habere rw.wt brcuis,ut aperta, utprobabilis fit. Breuis crit,fi undc neeeÃeeÃ,indc ini/ dum fumetur,lt;^ iio» ab «/tiwo repetetur,etfi cuius rei
If fatis
DE INVENTIONB
fatis eritÃimmam dixi]Je, ciui; päftc^ w dkentuf!itlt;^ Ãepepitif cfl tfuod faäüfit diccre,gt;ion ut eMrrcttli^ admodum fitfaSum: etfi non longtus cfuiint oDus cfi.in nnmndo procedetur ,lt;y lâ nullam in aliam tranfibitur: çx itafi dicetur,ut nonnunauAint^ to ^uod didum fit, id c^uod faäum nonfit,inhtlig^k'^â ZT fl non modo id cpiod obeÃ,uerum eiiAm id ^noi obe/l.necadiuuat.pmeteribitur. Etfi femel unüijno^^ dicctur, lt;y ft non ab eo in quo proximè deftii erit,^t^ inceps incipietur. Ac multos imitatio dedpit breuitatHi ut cum fe breues putent ejfe,longiÃimi fini.cS dent eft rain,ut res multas breutter dicant, non ut omninof^ cas res dicankey' non plures quà m necelfeft.Namflt riff; brcuitc-c dicerc uidetur, qui ita didt,AcceÃiad tt des.puerum cuocaui,refpödit, qutefiui dominum,demi Kegauit ejfe. Tametf i tot res breuius non potuit dicere, tarnen quia fatis fuerat dixi/fe.domi negauit effe.fitft rum multitudine longus.Quare hoc quoq; in geitereid tanda eà breuitatis imitatio, non minus rerum «0» neceffariarum.quctm uerborum multitudine fuperfcden dum eÃ. nbsp;nbsp;A perta aSt narratio potcrit effe, ft ut quicif
primum geÃum erit,ita primum exponetur,C?' terunt ac temporum ordo feruabitur,ut ita narrentur ut gejlt res erunt, aut ut potui/fe geri uidebuntur. HicconÃdet randum erit,ne quid perturbate, ne quid contorte dicor tur.ne quam in aliam rem tranfeatur, ne ab ultimo ret petatur.ne ad extremu prodeatur,ne quid quod ad rein pertineat,prietcreatur,et omnwo qu,e praceptadebre uitatefunt.boc quo^j in generefunt conjemanda-Nam
liber n
r*pf res pän ejl intelleâii longitudinr md^s ohfctu fiUtf B4rMt(o«iî. AC Hcrbis sjdoij; dilucidis iitcndü i jft de generc dicendum cà in pr^rcepiis elocutionis.
^fobitbilis erit oratio, fiinea uidebuniur inejje ea.tfhe [o'nt app.irere in ueritate, ft perfonarä di^nitates fer/ '^ugt;uiir,fi caufce faÃorü cxtabant, fi fuil^ facultates f^iuitdi uidebuntur,fi tempus idoneü.f fpati^jatis,fi lo opportunus ad eandë rem cpiade re narrabitur.fu/
*llfoÃendetitr,fi res cr dd eorii ijui agunt.naturam.et âiulgi rumorë.et ad eorü qui audiùt,opmionë dcconi
woJdhtKr, Ac ueri quidë f imilis ex bis rationibus e/fc foterit.illud autë prceterea cà fderare oportebit.ne out obfit narratio,aut cum ntbil profit,tune interpona fur,out no loco, aut non quemadmodü caujfa pofliilat, â'â«n'cinr. obeà tum cum ipfius rei gcÃix expofitio ma/ I ffiow excipit ojfenj ionem,quam argumentando,ct cdK ' fonagendo lenirt oportebit.Qjtod cum acciderit,ment iratim oportebit partes rei geÃie difpergerc in cau/a. Cââ ad unomquame/; confeÃim rationë occomodare, ut I , nulneri pra/lo medicamentiiftt, et odiü Ãatim defenfto
Kitiget. Nihilprodeà narratio tunc, cü ab aduerfarif's feexpoftt4,gt;toÃra nihil inlereà iierü.aut alio modo nar rare,iuit cü ab i^s qui audiunt,ita tenetur negocium, ut neÃra nihil interfit,eos alio pado docere-Zmod cum a£ à deritiomnino narratione fuperjedendum eÃ.Non loco dieitur,cum non in ea parte orationis collocatur,in qua respoÃulat: quo de genere agemus tum, cum de di/po/ fitione dicemus, nam hoc ad difpofitionem pertinct. Na qitemadmodü caufa poÃiilat,narratur,cum aut id quod â
I 4 aditerfario
f6i DE TNVENTIONE.
dduerfaria prode/f, dducideçy^ ornate cxp.ogt;tiUf,ââiââ id quod feip/itm adiuuat, obfcure dicitur CT' gt;iegli^tgt;^ ter. QuarcjUt hoe uitium uitt tur.omnta torquendafuiit ad commodum fute cauÃe,contraria quit praterinfo^ tcrunt prietcreundo.quie dliuitrunt, leuiter attiti^tquot;^ do,fua diligenter, Ãy enodare narrando. Ac de narrte tionequidem fadrdtüunt uidetur. Dcincepsadpatiit tionem tranfeamm.
De partitione,
HEÃc habita in caufa partitio, ilbiÃteift cy perfpicuam totam cfficitorationt-Sius partes dute funt.quarumutraque ntagnopere ad aperiendant caitfain, d
-------------- conftituendant pertinet controuerfiM' Vna pars eÃ.quce quid cum aduerjari^s conueniilt, (Æ quid in controuerjia relinquatur, oÃendihex qaaccrdi quidda dejignatur auditori, in quo animutn debeaiha/ berc occupatum Altera efl, in qua rerum earum de quit bus erimus diÃuri, bfeuiter expofitio ponii^r diÃributi uaiex quaeonÃicitur. ut certas animo res teneat audv tor.quibus diÃis.intelligat fore peroratum. Nile utroji genere partit,onis quemadmodum conueniat wti. trfW tfr dicendum uidetur. Qute partitio, quid cducniat.imf quid non conueniat oÃendit, hiec debet illud quodcoitt ucnit, inclénare ad fux- cauÃe comodum hoc modo, W terfeffam matrem eÃe à filio conuenit mihi cum aducï farifs. Uem contra, JnterfeÃü eÃe à clytemneÃra Agu) memnonem conuenit.Nam hicuterq^ çyid pofu tquod cottueniebatió^ tarnen fine cauÃie commodo confuluib . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ceiiidt
liber I.
DeinJc.cjtôi} in controucrfa fit,pogt;jcgt;tiJum eà in iudtc4 tioniifxpofitioiic: i^uee quemadmodii inuenirctur.Antè diâum eÃ.Ciu^e autcm partitio rerum diÃributam co« duet expofitioncnhhiec habere debet breuitatem.ab/'o/ l^tioMni.paacitatem. Brcwtrfï eÃ, citzn nifi neccÃd/ rixmmtllum affumitnr ucrbuni- Hire ik boe gencre id/ dreoutik eÃ,qiiod rebus ipfis,cr' partibus cauÃe.non iierbis, neip extraneis ornamcntis animus aud:wts ter â¢loidiK c/ï. Abfolutio eÃ, per quam omnia quee inde ^nr,t in can fain, gem ra,de quibus pofea dicendum eÃ, toiplellimur partitione.in qua uidendum cÃ,ncaut ali ^nad genus utile relinquatur,aut fero extra partition?, iff quod uitiofiÃimum ac turpiÃtmum eÃ.infcratur. fitiicitas in partitione feruatur,fi genera ipfa rerum po quot;foitar, Mc^; pcrmtÃe cum partibus implicantur. N«wi ÿiiuf eà quod plures partes ampleäitur, ut animait Pâ'rseÃquirfubeà gcneriMtequus. Sedfa-peeaderes dlij genus,aly pars eÃ.'Na homo animalis pars eÃ-. The kni aut Troiani geKUî.Hiec ideo diligentius inducituf fraferiptio, ut aperte intellcda generali partitione, pilucite generum in partitione feruari poÃit.Nam qui dapartitur. oflendant propter cupiditatem.ey auda/ ciain,ç^ auariciam aduerjariorum omnia incommoda ^drempub.pcrucntÃciis nà intellexit inpart.tione ex/ Polito genere.partefe generis admijcuijfe. genut âà omnium nimirum libidinum cupiditas, eius aute ge/ «WîfiMc dubio pars eà auaritia. Hoc igifur âJ .MC cuiiw genitî poftteris, eius fecum ahquä, ficuti di/ xtrjam diÃimil? partem ponas in cadepartitione.'
DE INVENTIONS
»T-s,
QhoJ(i([uoi in gcnmplurct incident partu.idcuntiH prima partitione caufte ent fimplicicer expcfitam ,lt;lit fnbuctur eo tempore eSmodiÃime, citm ad ipfim Miv iiim erit explicandum in cauÃe diäionepofi partitioni. Atej; illnd ^iiocjuc pertinet ad paucitatem, «e aat quiim fatis eà demonÃraturos nos eÃe dicamitSihocm» do,oÃendam aduerjarios.tjuod argiiimus.z?' potml!^ facere,C/' uoluiÃe.Z?â feaÃe: nam fectÃe oÃendereà tis eÃ.Aut ciim in canÃa partitio niälafit, cjquot; quiddait fimplex agatur.tamen utamnr diÃributione.idil; ro poteà accidere. Ac fient alia qteotf; pnecepta partitio niim.ejieee ad huneufum oratorium non tantopereperr tinët,é{U:e uerfaniur in phtlofophia-.ex quibits hacipà tranÃuhmus quee conuenire uidebantur, cpiorui» tnw in cateris artibus inueniebamies. Atlt;j; bis de partitione I pneceptisÃn omni diätone meminiÃc oportebit, tü Cf J pn»ut ijueeij; pars,'.et expof ta eà in partitione,fic cnUt j «etranfigatur.iy omnibusexplicatis.peroratSfithoo tnodo,tit ne e^uid poÃerius pneter concltifionetn inferat tun Partitur autem apud Terentium breuiter Cf «i» | gt;nodefcnexinAndria,cjutecognoÃerelibertumueliti i Eo paÃo Cf nati uitam,CT conftlium meum ' cognofees, Cf efuid facere in hac re te uelim.
Jtaif; quemadmodum in partitione propofuit.itaitarrd primumnatiuitam.
is poÃejuam exceÃit ex ephebis S oprf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
Libcn'nr uiuendi fuit poteÃas.
Deinde fuum conftlium,F.t niée id operam do. PoÃbir^ ftid Sofiam uelit facere, idijuodpoÃremumpofaili* partrtiUWâ
*- 1 o C K I» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(yf
^iifioKc. pof!remum Jidt, gt;iunc tmm cà o/fidum, ^cmadmodum igitur hic (y- ad primam par/ frimait acceÃit,cr omnibitr abfolutir, finrdicëdi rdtijic nobis placet nbsp;nbsp;nbsp;ad fingulas partes acccdcre,et
«wniiiKy abfolutis, ptrorare. Nunc de confirmatione ^tinceps.ita ut ordo ipfe poÃulat.priecipiendü uidctur» Df coKprw4fiOKe.
0)1 firmatio eÃ.per i^Ham argumëtando noÃne caufie fidem C7' autoritatem, ct firmamentü adiungit oratio. Huius par tis certa funt prxcepta, e^uce in ftnguU coufarum genera diuidëtur. Viriinta/ â¢Me« «on incommodum uidettir cjuandam fyluam, att^ riateriam unitierfain ante permiÃam, OX confufam txponcre omnium argumcntationum : pofl autem tra/ ^^(.({uemadmodiim unumcjuodtjue genus caujf^.binc ^»titibusargumentattdi rationibus traâis, confirmare oporteat. omnes res argumentando confirmantur, ex eo quad perfinis, out ex eo epuod negocijs eà at/ tributum. ac perfonis bas res attnbutas putamus.no/ ttten, natur am, uidum, fortunam, babitum , affedio/ tient, Ãudia, confilta, fada, cafus, orationes. Nomeii fÃ.tjuod unicuiejue perfonx datur.cpto fuo eputeepuc pro ptio, amp;' certo uocabulo appellatur. Naturam ipjam definire difficile eÃ. P(lt;rffy itwfcrti eius enumerare eas, ipuanim indigemus ad banc prteceptionem, facilius fÃ- H.e autem partim dittino, partim mortali in gene/ reuerfantur.Mortalium autem,pars in bominum, part w beÃiarum gcncre enumcratnr.At^ hoininttm genus.
«TB DE INVENTIONS.
CT in fexti confdcratur umle m muliebre ft,et in nil' tione,patrM,cognatioiie,ietate,Natione,Grains an bnf barns. Patria ,Athenicnfis an Lacedtemonius. coÿH/ tione.c^nibns maioribns.cpiibus confangnincis. Actiùe, fucr rt« adolef:ens,natn grandior an/enex. prieterei (omntoda CZ i«cowmodlt;t confderantur ab natnra dnt ta animo, aut corpori.hoc modo, Valerss an imbecilhs, tongns an brcuis,formofus an deformis, uelox lt;ik tuf' dus fit, acutus an bebetior, memor an obliniofus : co/ mis, officiofus, paticns, prudeiis.an contra. Et omninn ^uie à natura data animo nbsp;nbsp;corpori confdcrabnntnt
in natura confiderandafunt. 'Nam cpix indufria coint parantur.ad habitum pertinent.de quo poferius diceiv dum ef. I n uitiu cdfidcrare oportet, apud quos CZ â[âle tnore.GT cuius arbitratn fit educatus,quos habuerititf tium liberalium magiflros, quos uiucndi pneceptores, ^uibus amicic utatnr.quo in ncgocio, qult;efu,artifn'0 fit occupatus,qnomodo rem familiare admimflret, qnd confuetudine domeficafit. in fortuna quariturferms fi't.an liber: pecuniofis, an tenuis:priuatns, an cumpo' teflate:fi cum potefate.iure.an iniuria:felix,darns,an cötrd,quales liberos habeat.Ac fi de no uiuo quaretur, etiam quali morte fit affettus, erit confiderandum.nat bitum autem appellamus,animi,aut corporis confian/ tern GT abfolutam aliqua in re perfeäioncm.ut nirtut tis aut artis perceptioncm alicuius.aut qnamuis feierte tiam.Et item corporis aliqnam commoditatem non no/ tura datam.fed jludio.G'' indnjlria comparatam. AffeHio, ef animt aut corporis ex tempore
LIBER T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»7»
lt;4upcowMf4tîo,Kt Itetitia, cupiditil!, Mclut, moleÃia, morbus, débilitas, et alia ijute gcncre m eodcm repen/ untur. Studium autem efCanimi aÃidua uehement ad alicluam rem applicata twdgnrf cum uoluntatc occiu patio,ut philofophiie,poëtic^,geometrie,literarum. Confilium eà atii^uid faciendi aut non faciendi uerunt txcop^tataratio. Faäaautem,C!r' caÃts.c^ orationcs Iriburtx temporibus confiderabuntur,tjuid fecerit.aut ^uid ipfi accidcrit,autÃuid dixertt,autcluid facial,tjuii ipfi (tccidat.ijttid dicat,aut tpiid faSurusfit,cpuid ipji c4 furumfit, cptafit uÃurus oratione. M perfonis ijutdetn bxc uidentur ejfe attributa. Negoc^'sautein^ute funt attributa.partim funt continetia cumipà negocio, par tim in geÃionc negocij conÃderantur, partim adiunda »egocio funt,partim geÃum negocium confecjuuntur.
cü ipfo negocio funt ea, i^uie femper affixal fifcuidêtur ad rcm,neif; ab ea poÃunt feparari. Ex J?« prima eà breuis complexio totius negoci^, qutefumma contwrt faäi,hoc modo. Parentis occifio,patriie prodir tio.Deinde cauÃa eius fummx, per quam (y rem,(y cuius rei caufa fadü ftt,quieritur.Deinde dKte rem geÃam, qute fada funt continenter, ufy ad ipfunt fiegocium. Deinde in ipfo gerendo negocio quid adunt । fit.Deinde quid poÃeafadum fit.Jn geÃione autem nee gocif, qui locus feaindus erat de i^s quce négoces attrif butafunt,qu^riturlocus, tempus,modus,occafio,facul tos. Locus confideratur, in quo res geÃafit.ex oportur »itate quam uideatur habuiffe ad negociü adminiÃran «Um. Eaautë opportunitas quteritur ex tnagnitudme.-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;interualle»
0* DE INVENTIONE.
intenMllo,logt;tgigt;tauitate,propi»lt;juitdie,folituJiiie,at^ britate,nMura ipftus lod.cruianitiite totius rcÿonis^ Ex hif etium attributionibus.facer m prophtVMhp*!^^ liais M prittatus,alie»us m ipftus.de quo agiturjocu fit an fuerit » Tempus autem efi id. quo nunc utiniufi (Namipfunt quidem generaliter definirc difficile eÃ) pars quiedam irtemitatis cum alicuius annui, nteÃndf diurni.noüurni ue fpatlf certafignificatione. i» quie prieterierunt confidcrantur, eorum ipfofui»» que propter uetufiaiem obfoluerunt, ut incredibiliind deantur, ty iatn in fabularum numerum reponantuft ÃT que iamdiu gefia, ZX à memoria noÃra rentotä, tarnen faciant fidem.uer'e tradita clÃe.qudd corai» Kumenta certa in literis extent, çy nupcr gcÃ^ fint,que fcire plerique poÃint, Cf item que inÃentiif prejentia.ty que maximè fiant, er que confcquaitt tur. In quibus potefi confiderari,quid oeyus, Cf 4ââ' ferius futurum fit. Et item camuniter in tempore peffpt ciendo longinquitas eius eà confideranda. Nam fap^ oportet commetiri cum tempore ncgocium, ez aidetf potuerit,ne aut magnitudo negocij,aut midtitudo tel'S in eo tranfigi tempore. Confidcratur autem tempus,^^ dnni,ct menfis,et diei,et noäis.et uigilie, höre, Cf i* aliqua parte alicuius horum. Occafio oute eà pars tci» poris,habens in fc alicuius rei idoneam faciendi autM faciendi opportunitate. Quare cü tempore hoedifferi* Nam genere quidem utrunq; idem effe intclligituriuera in tempore fpatiü quodammodo deciaratur.quod in an iiir,{UU in anno,aut in aliqna anni parte/peäaturiin o«
LIBER ï* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«7»
itdfpdttum tcmporit facicnJi ^UiecLtm apporta J't« intelligitur Adiunäa. C^re cum gcnere idem fit, P Aliud c^ttod parte tjuadai» ,et fpcdc,ut diximus^ difr tftiü.Hoc diÃribiiitur in tria gencra,in publiatm,comr ^âotefingulare^publimm efl,^uod duitas uniuerfaaU de caufa frcijucntat.ut ludi,dia feÃus,bellS.Comr â'âaieeÃ.tptoj acadit ontnibar eodem ferè temparc.ut ^lt;^Ãif,uindimia,calor,frigus. Singulare aüt eÃ.quoi
de caufa priuatmjólet alicui aeddere, ut nupa ^â^facrfi.iumfunur.conuiuiâ.fomnu!. Modus autem ^Ãin^uoijucmadmodit, et ([uo animo fa{iumfit,^Uiea fitur^ Sins partes faut prudentia et imprudeittia. Prit)' deniiie ««ton ratio ijuitritur ex ijs, cltue clam, palà m, ^'â¢perfuafione fecerit. Ii«prit4cntj4 autem in purgatii» «fM co)tfcrt«r, cuius partes funt infdtia, cafus, ner teÃitasiet »t ajfeäionem animt, hoc eà moleÃiam, irar tundtam, amorem, et catera quiein ftmili generc uerr fwtur. Facultates funt, autejuibus fadlius fit,aut fine ^ttibus alicjuid confia non potefi. Adiundtim auteta Kfgocio id iuteUigitur,c[uod maius cr quad minuStty' qaodfimile eritei négocia de qua agitur, et quod if$te Wi(gBu)M,ct quod contrarium, et quod difparatum,çyâ genus,et pars,et euentus. Maius et minus,et teque ma ÿutm.ex ui et numero,et ex figura negoc^,ficut ex Ãa iura corporis confideratur. Simile autë ex fpecie coma parabili, aut ex con ferenda atq; aÃimulanda natura ik dicutwr. Contraria eÃ,quod pofitû in genere diucrfo, ab eodem cui contrarium efe dicitur,plurimum diÃat, »tfrigus calori, uitte mors. Difparatmn autem eà id.
quoi
V« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONE
Ith ali(lM re per oppofitiunem ncgtttionif iurjjoc modo.fipcre Cotton J'apere. cettM e/l,lt;lii^ partes aliciaas ampleilitiir,ut atpid tas. P4rs Jubeà generi. Ut cupiditati amor, auaritia. Euentigt;! cà alicuius exitus ncgoci/, in ^uo tjuieri folet, ^tia/J; re euenerit, etteniat, euenturum^- fit. CUtareho^ I« genere,ut commodius cfuid cucnturüft, ante colligi pofit,cfuid epta^p ex refolcat euenire, Jü cfl,hoc modo. Ex arrogatia odiit, cx infoleitii^âiffâ' gantia. Quarta autem pars eà ex ^s,lt;ju4s negocijt ili cebamus eÃe attributas,conÃ'cutio. in bdc he res ru»tur,lt;luie geÃum negocium confetjuuntur. priinurl' ^uod faäum eÃ, quo id nomine appellare conueniat. beinde eius faäi quifnt principes cz inuentores, denique auioritatis eius cjquot; inuentionis comprobatores Mlt;p ,emuli. Deinde ecqu:e ea de re, aut eius reiÃt hx, coftfuetudo,a(lio,iudicium,fcientia,artificium. DeirJt natura eius cuenire uulgo folcat,an mfolenter ac rtro, PoÃea homines id fua autoritate comâ'robare:an oÃciit dl in his conÃieuerint. çj- ctetera, qute fadum aliquoi fimilitcr conÃeÃim aut ex interuallo folet confequi. DW indc poHremo atrendendum eÃ, num qux res ex Ãs rei busqure fuitt pofit,e in partibus honeÃatisaut utilit.t/ tis,conjèquantur, de quibus m deliberatiuo geuezf clt;tt/ f:e diÃindius erit dicendil. ac négocias quidemÃer'ires hx,quas commemorauimus.funt attributie. Ontnisadd argumentatio, quie ex âis has quos cSmemoraiiMUS, fuinctur,aut probabilis,aut ncceffaria^debebit elÃe. Ett/ nim,ut breuiter defcribamus, argumetatio uideturelà itinentnid
LIRER T.
177
(tli^uo ex gfrtere. rem aliqMm Mt prohabi/ W oflendem, aut necclj'itrie dcinonflrMt. Nece/firie ^quot;lonÃ^tur c4,(fiiie aliter acdicattiar, nee fieri, nee pi'obiiri polfnnt, hoc modo, Sipeperit,cunt uiro concur âââIt. Hoc genus arguinentandhcpiod in necejfaria der quot;ââquot;tflratione uerfatur,maxime traäatur in dicedo, out f'^ââ(omplcxionem,aut per enumerations, out per fimr flitcin concluf:oncm. Complcxio eÃ.in ^ua utrum coi» ^^iftâtis.reprehenditur.ad hunc modü, siimprobus eÃ, 'W uteristfin probus, cur accufasi E »«merlt;ttio eÃ, in pluribus rebus expofitis.ct Cceteris infirmatis.unn '^â^^'â{uanccelfario c3firmatur,hoc pado.Ncccffe eà aut ^^quot;»ùitiarum cauffa ab hoc ejfe occifum.aut metus aut
lt;tut alicuius amici gratis, aut ji horum nihil eÃ, ^bocnon eÃe occifum.Nam fine cauÃa male fie turn fn r'^plumeÃcnonpoiteÃ.Scdneijf inimiciti^ fuerût, nee 'quot;âââU ullits.hec jpes ex morte tllius alicuius commodi, â'ï;âid amicum eius ali^uem mors eins pertinebat.Rer 'i^uitur igitur ut ab hoc non fit occifus. s implex aut i^dufio ex neeeÃaria confecutionc conficitur, hoc mo âgt;gt;Siuos me iÃud eo tempore feeiÃe dicitis.ego autem âpfo tempore trans marc fui, rclinciuitur, ut id ejuotl ®â'*5.Kon modo non fecerim, fed nepotuerim quidcin hoc diligenter uidere oportebit, Ke ijito pit/ . 'i/nus hocrcfclli poÃit, ut ne confirmatio modum Vargumentationis folum habcat, cj- quandam fimi ^udincm neeeÃarue cäclufionis,ucrum ipfa argumenr ^'â«»ecc^itriit ratione confiÃat. probabile aüteà ^i'iodferèfierifolct, aut^uod inopinioncpofitüeÃ,
i» aut
ni
DE INVENTIONS
Kc id falfuin eÃ,fiiie uerum. Jn eo gcncre tjuod feriÃ^ ht fieri,probable huiuÃnodi eÃ,Si mater eÃ, diligitf lium:fi auarits eÃ, negligit iufiurandum. I« eo aute^ quod in opinionc pofitum eÃ.buiuÃnodi faut probabud JmpÃ'sapud inferos pÅnas eÃe pritparatas. philofophiie dent operam, non arbitrari deos eÃe. militudo autem in contrarias, çy l'n paribus, amp;nbsp;âquot;r rebus (Jutr fub eandem cadunt rationem, maxinteÃ^^ Ãaturtin contrar^s hoc modo,Nnmfi^s lt;jui imptinl^â' ter lteferunt,ignofci conuenit,ijs cfui neceÃario ptofr'^ ruwt, habcri gratiam non oportet. Ex parific, N»«*â* iocMî in mari fme portu nauibus eÃe no« poteà ii**i*[â fie animus fine fide Ãabilis amicis non poteà eÃe. I» rebus cfuie fub eandem rationem cadüt, hoc modo babile con]idcratur,Nam fi Rhodi^s turpe no eà pod^^ rium locare,nec Hcrmacreonti ejuidem turpe eà eondâ^ cere. Hiec tum uerafunt, hoc pailo, Ctuoniam dcatfi^ eÃ, fuit uulnus. Tum ucrifimilia, hoc modo,si niulfd er4t in calceis puluis, ex itinere eum uenire oporteb^^' Omne aüt,ut certas ijuafdä in partes diÃribuamus,pi^^ babile tjuodfumitur ad argumentationë autfis»â'âl:' autcredibile,autiudicatü,autcoparabile. SigmtmcP' tjuod fub fenfum alique cadit, er ejuiddam fignifd^' ^und ex ipfo profeäü uidetur,duod aut ante fuerd, in ipfo negocio,aut poà fit conjccutum,çy' tarnen ind^ g« teÃimou^',cr grauioris c5firmationis,ut cruor.Ã' gâ!, pallor, puluis, cy cjult;e his funtfimilia. credibd^ eÃ,lt;^uod fine ullo teÃe Auditoris opinione firwAtidÃ'^ iDDli'â
LIBER t
«Ã0
WoJo.Njmo efl qui nà liberof fuof incoluntet Ãy* beu/ e/fe cupiut. Judicutü, efl res dljenfione.aut Mlorita/ iudicio alicuius uut ahquorü comprobutu.id tri/ ingenenbusJpcäutur,religiofo,c3muni, approbu/ *0. ReligioÃtm ejl, quod iuruti legibus iudicuueruitt, Commune ejl, cptod otnnes uulgo proburunt, ZT fecuti ffxt.buiufmodi.ut inuioribus natu alfurgatur.ut fuppli ^ni mijereatur. Approbatü ejl, quod hommes cum du/ lâwm cjjet,quale haberi oporteret,fua conjlituerunt au/ i'gt;ritate,uclut cracchipatris faäum, quem Pop, Rom.
fadum, qudd injciente Collega inCenfura nihil ^^Ifi^t'poà Cenfuram Confulem fecit. Coparabile aüt tÃ-quod in rebus diuerftsfimilem aliqua rationem cm/ iânet.Eius funt partes tres,imago,collatio, exemplum. iigt;iiigo,efi oratio demonflrans corporum aut naturarä jnilitudinë. Collatio,ejl oratio rem cum re ex fimilitit dineconferens. Exemplü cfl,quod rem autoritate aut titjn alicuius hominis,aut negoci^ confirmât, aut infir/ Witt.HorK exempla çy deferiptiones in prieceptis elo/ cutionis cognojcentur.Ac fans quid? confirmationis,ut facultas tulit,apertus eÃ,nec minur dilucide, qudm rei natura ferebat,demonjlraturus efl. Quemadmodü aüt quaipconflitutio,cy pars cöflitutionis,cy omniscon/ Irouerfiajfiuc w rationc.fuc in jeripto uerfctur,tra{ia/ Ti debcat,Qr quie in qtiafq; argumëtationes eSueniant, fingulatim in fecundo Itbro de unoquoq; generedice/ mus. inpriejentia tantummodo numéros çy modes, ty partes argumentaitdi confufe ty permifle difper/ fimus : pdfl difcrele. çy eleäe in genus quodlp caujfie, m 1 quid
««⢠CE ÃNVENTIONE ^uid cui^i conucniat,ex hoc copia digcrcmus'.Alif niri ijuiJcm omnis ex his locis argumëtatio potenï, in' uentam exornari, çr certas in parta di/lingui, ct fn^ uiÃimum eÃ,cr fumnte nealfarium, CZ abartisfcrit ptoribur maxime negleSnm .CiifareQrde ea mtu' ptionc nobir, Ãyquot; in hoc loco dicendum uifumefl, hUlt;! tnucnlionem argumenti, abfo[utngt;quolt;}j argumentai' di adiungeretur.Et magna ctim cura cr diligeittialo' cur hic omnù confiderandus eÃ.qudd non reifolum Wâlt; gnlt;t ulilitaseÃ,fcd prlt;rcipiëdi cpioq; fumma difficultac^ indudio^
Mnis igitur argumetatio, out per indu' âionem tradanda eÃ,aut per ratiociiti tionem. Induâio eà oratio, rebus non dubijs captai aÃei^iones eius c^uicct inÃituta eà : cjuibiu aÃenftonibus fadâ ut illi dubia ^uirdam res propter fimilitudincm erfcuW rerii cjuibus afÃcnfit, probetur s Me/«trtpMdSocrlt;itiolt;iâ* Aefihinem demonÃrat Socrates cum Xcnophontisuxf rc,^^ cum ipÃ) Xenophonte Afpafiam locuta. Diemi' hi.incjuihijua-fo Xenophontis uxor.fi uicina tua mclim habeat aurum ijuâm tu habes, utrum illtus, an tuü ma lise tllius inquit.Qudd fi ueÃem cr ca!terum ornamen turn muliebre prcci/ maioris habeat c^udm tu habes,tnS Ke lt;trt illius malts': tllius uero refpondit. Age, intjuit,fi uirumilla meliorem habeat tjudmtuhabes.uimmre tuum.an illius malis;nic mulier crubuit.Afpafia autein cum ipfo Xenophontejèrinonê inÃituit. CluieJo,i)!i{iiit Xenophon fi uicinus tuns meliorc eijuum htsbeat t^uim iniif
LIBER I,
«Si
intis eÃ,tuunc etfuu Malif,an illiusi Ãlius fi fadum mdiorcm habeat,^uäm tu habes.utrum ton/ lt;l(in Ãtndum habere malis r Ãlum inlt;^uit,meliorefcili/ ((tâ (Judd fi uxorem ineliorem habcat quam tu habes, ntrü illius malis s Atq; hic Xenophon quo^' ipfc tacuit. foflAfpafia.QuonMUter^ueflrum, inquit, id mihi for Inmnon rcfpondit,quod cgo folum audire uolucra.cgor »tetdicamquid uter^ cogitet.^nam ex tu mulier optir txiiin uirum mauis habere, ex tu Xenophon uxore ha/ tert leäiÃimam maxime uis.Quare mfi hoc pcrfeceri/ iis,Kt neq^ uir melier, neq;fxminaletHor in terris fit, frofeäo id jcmpcr,quod optimum putabitis ejfe, multo rtaxime requiretis, ex tu ut maritus fis quamoptimie »inlieris, ex hac ut quamopiimo uiro nuptafit. hic, ciun rebus non dubÃs e^fet aifenfum,faäum e/l propter fmditudinem, ut etiam illud quod dubium uidebatur,fi ^âisfeparatim qui£reret,id pro certo propter rationent ^'gt;gandi,concederetur, Hoc modo fermonis plurimum Socrates ufus eÃ, propterea qudd nihil ipfe ajferread fofuadendum uolebat,fed ex co quod fibi ille dederat qiiicum difputabat,aliquid ccnficere malebat,quod ille tx eo quod iam conceÃilfet,nece/fario approbate debe/ ret.Hocin gcMerc priccipiendii nobis uidctur.primum, nt illud quod inducemus pcrfimilitudine, eiuÃnodifit, lifitnecefeconcedi. Nam ex quo poÃulabimus nobis illud,quod dubium fit,concedi,dubiii ejfe idipfum quod inducimus nö oportebit. Deinde illud,cuius confirman caufa pct induâio,uidëdum efl ut Ãmile ijs rebus fit,
yw res quafi no» dubwf ante induxcrimus.Nam anti
tn f . aliquid
ni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
^liciuiJ nobis conccljum efjc nihil prodcrit,p fi dijlimi/ le erit id cuius caufa, dlud coKfrdi primü uolutriimugt; Deinde non tntelligat.^uofpeücnt ilia prima indudio nes.Ã^ ad cjucm fini cxitüperuentura.Nam ^uiuidet, fl et rei cpea primo rogetur.reâe ^cnferit, illam tluof rem qua f ht difpliccatalJc ncceljario cpncfdeMiiti.pIf/ run.-j: aut non refpondendo,aut male rcfpondend} loH/ glus procedcre rogdtioncm non ftnit.Qudrc rdtiotif W gationis imprudens ah eo quod conccÃit ad id quod nult concedcrc.dcduccndus efl. Extremü autem taceif twr oportet,aut concedalur aut negeiur. Si negabimri tuit oÃendenda eà fimilitudo earum rerü, qua ardc co« cfjjif j'unt.aut aha utendum induüione. Si conccdetur, coucludenda eà «trgumentfilio. Si tlt;tcftit«r,lt;(Ut clicioi da eà reÃporÃo:aut quoniam taciturnitas imiïdiurcow ftÃioiiem.pro co ac fi coneeÃum fit,concludere oportet bit argumentationem, ltlt;t pt hoc genus argumenlaitdi tripertitum.Primo,pars coÃat exfimilituditie una phu ribtisue.Altera, ex eo quod concedi uolumus,cuius cM fa/imiluudines adhibitafunt. Tertia ex concluÃoiut qua aut confirmât confeÃionem.aut quod ex ea conÃt ciatur,oÃendit.Sed quia non fatis uidebitur alicui dilu/ cidedtmonfiraiii,nifiquodex ctuili caufarum geiufâ extmplü fubiecerimus, uidetur huiuÃmodi quoq;uteiu dum txemploino quo praceptio différât, aut aliterlioc in fermoneatq^ in dicendo ft utendt~i,fed ut corumuiu luntaii fatisfiat,qui quod aliquo in loco utdcrinhalioin loco,nift demonÃratü eÃ.ncqueüt cognofeere .Ergo in tac cauja.qua apud C riftoy eà peruagaia, quod Epi^
LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itt
HiitondM Tlebanoruitt imperator, ei ijut fibiexlege PratorfuceclJerat, exerdtü nS tradidit.et cum paucot ipjc diet contra legem exercitum tenuijjc t, Laccdiemor »los funditus uicit : poterit accufator argumentatione »ti per indudioncm.cum fcriptusn legis contra fenten/ tisun dej'endat.ad hunc modum, si iudices id ijuod Ep4 wiHoofJ^y ait legis fcriptorë jtnfifje,afcribat ad legem, addat exceptionem hanc,extra ^uamfi t^uis reipu, t'iiifaexcrcitü non tradiderit, patiemini lt;nbsp;non opinor, Qÿddfiuofmetipfi.quod à ueflra religionc çy jà pienr lia remotiÃimü efi, iÃius honoris caufa hanc eandë exf (eptionë iniufju populi ad legë afcribi iubeatis, popur Ins Tbebanus patietur ne id fierté profeäo no patietur. ^od ergo afcribi ad legë neÃas e/ifid fequi cfuafi afcri ftuw fit.reäü uobis uideaturtNoui ueÃra intelligentie, »onpoteà ita uideri iudices. Quod fi literis colligi nei^ illo,nei^ à uobis fcriptoris uoluntas potcÃ.uidete ne »mlto indignius fit id re ei' ludicio ueÃro mutari.quod »euerboijuidëeSmutari poteÃ. Actif irttiMffiOMf lt;j«igt; demfatis in prafentia didiü uidetur.T^unc dcinceps ra/ liocinationis uim natura confideremus. Ratiocir »atio.eà oMfio çx ipft rc probabile alicpiid eliciens.tp txpofituç^ perfe cognitüfua fe ui et ratione confirr met. Hoc df genere qui diligcntius confiderandü putaa uemnt, cum idem in ufu dicendi fequerentur, paulü i« pTiecipiendi ratione diflenfirüt. taä partim quinif; ciwt partes elfe dixerunt, partim non plus quäm in tres par tes pojfediÃribui putaucrüt. Eorucontrouirfiamnon ificönwdum uidciHr cmw utrorum^ ratione exponere.
Hl ⦠N4«
»84- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONÃ
Ham çy ircuis ejl, cy non eiufmodi, ut alter! [mrliii nihil dicere putentur.Cr locut hic nobis in dicenJe tnme negligendus uidetur. Qui putant in quin^ dijirii lui partes oporterc,aiunt primum conuenire exponefi ftmmam argumcntationis,ad hune modum.McIius iitgt; curantur (pix ccnfilio geruntur, quà m fine confié lio adminiÃrantur.Hanc primam parte numerattheM deinceps rationibus uari/s Qr e{uam copicfÃimis uetl bis approbari putat oportere,hoc modo,Dotnus ca ijuit ratione rcgitur.omnibus inÃruÃior efi rebus, «(pPâ* ratior ^uà m ea (jwir ttmcrc ZT nullo confilio adminit flratur. Exercitus is cui priepofitus cflfapiens, QT lidus imperator, omnibus partibus comodius quà misqui Ãultitiaettcmeritate alicuius adminiÃti^^ tur. Eadcm nauigi^ rdtio efl, N4gt;« nauis optime curÃiin conÃicit ca, qute feicntiÃimo gMteraatore utitur. CuW propoÃiiiofit l}oc paäo approbata, et t/ttie partes traut fierint ratiocinationis,tcrtia in parte aiunt, quod oÃeitt dere uclis,id ex ui propoÃiticnis oporterc aÃtimere.hoc pado,'Nihil autem omnium rerum melius cöfilio.quain omnis mundus adminiÃratur. Huius aÃumptionis qiaf to loco aliamporro inducuni approbationem, hoc mut do. Nam er fignorum ortus çy obitusdefinilumtjiieit dam ordinem feruant, er annux commutaiiones, «o» modo quadam ex neceÃitate Ãemper eode modo fiurt, Herum ad utilitates quoq; rerum omnium Ãmtacconu modatieer diumie noäurnie^ uiciÃitudines nulhiin re unquam mutatie quiequam nocuerunt. QuteÃg»^ funt cmnia,non medtocri ^«o4ä eonfilio naturä mundi adniinif
LIB K R T.
tJmmÃrari.Quinto inducunt loco cSpIexioncm earn, ijiiif Mt id insert [olum lt;juod ex oinnibut parlibus cof ÿtur hoc modo.Confilio igitur mundus odminiflrMurz Mt unum in locum cum coduxerit breuiter propof itio/ txitt ÃX afj^umptionem, id adiungit, ejuod ex his confix tutiiMdhunc modu.Quddfi melius geruntureu ijuai ^onfilio, tjuùm ijuie fine confilio adminifirantur, nihil Mtcm omnium rerum melius,ejuam omnis mundus ad/ gt;'âigt;tiflratur,confilio igitur miidus adminiPratur.Quin/ ^âlepertitam igitur hoc pado putant effe argumëtatio/ â¢âtâ«. Qhi autem tripertitam e/fe dicunt, ij «0» aliter fittMt traäari oporterc argumetationcm, fed partitiof â¢Jti« horum reprehendunt. quot;Negant enim no}; à propo/ liiione.ne^^ ab alfumptionc approbationcs earum fepa/ fiiri oporterc, netj; propofitione abfolutam,ncif; ajfum/ fdonemfibi perfedam uideri, ijux approbationc con/ firmata non fit.Qjtare c[uas illi duos partes numerant, t^'opof tionem cr approbationc, fibi unam partem ui/ '^^tipropofitionemiquatfi approbata non fit, propofitio ^'^nfit argumentationis. item, dit« 4fgt; il/tr ajfumptio/ *11 âtpprobatio dicitur, eandem ftbi apumptionêfolant âlt;âderi.Ua fit,ut eademrationearguincntatio tradata, âdifstripertita,alijs quinijuepertitauidedtur. Qu arc e/ ââ»it, ut res non tarn ad ufum dicendi pertineat, c^uUnt â1âi Mtionetn pra-ceptionis. Nobis autem comodior illd fartitio uidetur clfe,(tuie in ^uin^; partes difributa eÃ, 1âlt;am omnes ab Ariflotele Theophrafloprofedi nut ^â»lefecutifunt. Nam ({uemadmodu illud fupcrius ge/ per indudioncm fumitur, ma/
Bi S XÃI1C
Mlt;S DE ÃNVENTIONE.
xime Somtci cr Socratia traâMcrmtt.fic hoc, per ratiocinationem expolûur.fummc eà db AriÃw^^ Atij; PeripAteticisty TheophraÃo frequentatum-Deti^ ^e à rbetoribut ijs, cpii elegätiÃimi atijj actificiofiÃii»â futati funt.CiHare auiem nobis ilia magic partitio biiur.diccMJnm uidetar.ne temtre fecuti putcmur.Cf breuiter chcendum.ne m huiujinodi rebas diutius ratio prteapiendi pofiulat, commoremur. Si eiaadit»* itt argumentaiionejatis efl uti propofitione,et nô oport tet adiungere approbationem propofitioni, (luaditäut i« argumentatinne infirma efl propofltio, niji aJittnâil fit approbatio,feparatum cpiiidda efl d propofitiotic probatio. Qjiod enim adiiingi et feparari ab alic^tto fû/ tefl, id WD« potefl idem efle, quod efl id ad ^uod adittct/ gitiir.ty' à ijuo Jèparatur. E/î aatcm (pttedâ argumc'^^ tatio, in qua p ropof tio non indiget approbatione, cf ^uardam in qua nihil ualet abfqi approbatione,ut ofeii demus: feparata efl igitur â propofitione approbitio, cflendemus autem id quad polliciti fumus, hoc woiioi Q/(lt;e' propofltio infe quiddam continet perfpicuuin,to qudd conflare inter omnes necejfc efl, hanc uelle appf» pare CT firmarc nihil aitinet. Eaeflhuiufmodi.SiÃuo die ifla ciedes Romie faâa efl,ego AtbcKir co die fui,igt;t/ tereffe in cade non potui ⢠Hoc quiaperfpicue ueruni efl.nihil attinet approbari. Qjiare aljumt flatiniopor/ tet,bQC modo. Fut autem A:benis eo aicihocfi non coitt flat,indiget approbationis,qua induda complcxio cont fequitur, igitur in cade interefle non potui, sfl igiiâi^ propofltio, qua non ittdiget approbdtioïKt
LIBER n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;187'
turn e^c cJuiJcm ^tiandam ijute indigent, ijuid rtttiuft oÃenderc.ijuod cuiuis facile ptrfpicuunt efl'Quod fi iM eÃ,ex hoc.cr CO tjuod propofucramus, hoc conficitur, /cpmtum e/fc c^uiddam â propofitione approbations. Siautcnt ita cfi, falfum efl no« effc plur.qttà nt tripcrti/ tmargumentationcm. simili modo liqact altéra ^uo/ jaeapprobationem feparata effe ab a/fumptione. Nun» Æ1 quadam in argumcntatione Jatir cfl uii affumptione, amp;nbsp;«on oportet adiungcre approbationem affumptio/ n.iiuadam autem in argumëtatione infirma efl a^uiw piio, nià adiunSa fit approbatio, jcparatiim quiddatn fÃextra affumptionem approbatio, Eflautemargu/ wmutio ijutedamà n epua a/fumptio non indiget appra baiionis.tjuitdam autem in qua nihil ualet fine appro/ iaiione.uto/lendemuiifcparata efl igitur ab ajfumptio/ tâe approbatio. Oflëdemus aùt quod pollicitifumus, hoc â¢noi/o. pcrfpicuam omnibus ueritatem continet ^umptio.nihil indiget approbationis : ca efl huiufmo/ di.si oportet uclle fapere, dare opera philofophiie coue »ât.hiec propofitio indiget approbationis.Nö enim per/ fpicua efl,neep conflat intsr omnes.proptcrea qudd mul ti nihil prodeÃe philofl)phiä,plerilt;j; etia obejfc rfrinfr««» tor. Aflitmptio perfpicua efl hac. Oportet aute fapere, hoc aüt (jKiii ipfum ex re perfpicitur,^^ uerum cfle in/ telligitur, nihil attinet approbari.Quare flatim conclu/ denda cfl argumentatio, igitur dare opera philofophiie cöuenit.Efl ergo aflumptio quadd, quoi approbationie nö indiget. Nä quandä indigere perfpicuü cflifeparata ^à âÿtur ab aÃumptioe approbatio,ealfl(m ergo cfl.nü
US nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
«jfe plu! ^uà m tripi-rtitam argumentatiouent fcix illud iam pcr/picuunt cfi,cjjc c^uanddm drgumc»^ iioKcin, in ^uanetj; propofitio neif; alfumptio irtifigâ''** itpproliationis.htiiufinodi.ut certum quidddm, ut exempli cdufjd pondmus,Sifummcgt;pere ftpicuMf^ tendd efl.fnmmopcrcÃultilid uilada efi:f{mmoplt;^â^ââ'â tern fapieiitia pctenda efl,Jkmgt;Kopere igitur Ãult'M tMdaeÃ.uiccr a/fumptio et propofitio perfpicui^^â ^re neutrdejuo^ indiget appropatione.Ex fcif bus illud perfpiaium efî,approbAtioKcm tum etdiun^ tum non udiungi .Ex cjuo cognofcitur.neijj in tione.neip in ajfumptione contineri approbutionemt^ KtrMtp fuo loco pofitam uim fuam tan^uum ccrtMnâ^ proprium obtincre. Qttod fiitaeÃ,comodepurtitifrquot;^ tlli.quiin^uin^ parier diÃribucrüt argumëtalioneiHt Ciainejffunt igitur partes eins argumcntionis ^nie Jgt;tf ratiocinaiionem tradatur. Propof itio, per ^uam niter locusts cxponitur,cx ^uo omnis uis oportet eV-tJ net ratiodnationis, Approbatio.per cpiam id tjuod btt uiler expofitum eÃ.rationibus aÃtrmatum,probabibt t er apertius fit. Affuniptio per ^uam id cluod ex pW pofitione ad oÃendendum pertinet, ajfumitur. Afuni/ ptionisapprobà tio,pert^uamidquod breuitcr ajfunU ptum eÃ,ratiouibus firmatur. Complexio, per id cpuod conficitur ex omni argumetatione,brcuiter cw ponitur. Quteplurimas habet argumentatio partes, ea conÃat ex his ejuinep partibus.Secüda cà quadripett tita.Tertia tripertita.Dein bipertita.quod in controuef fia efl. De una.jiat}; parte poteà altcui uideri poffeart gittiienitf
LIKER K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(Sÿ
?K»tWHU(?oKf)« cof.fiÃcre.Eorumigiturtjiiie confiant âXemplaponentusihorunt ^uie dubiafnnt, rationesafr tremas. Q/tiniJitepertita argumentatio cà huiafmo/ Owtter leges indices ad commoda reipublicie refer oportet,eas ex iitilitate comuni, non exJcriptior in litcris eÃ, interpretari. Ed cnim uirtutc ty* lâ'pâentiamaioresnoÃri fuerunt, ut in legibus fcriben/ nihil fibi aliud,nifi falutem.atip; utilitatë reipublicx piopOKiTciit.Neà enint ipfi cjuod obefjct,fcribere uolef Ãfcrip/iÃlent,cum effet intelleâû, repudiatuni âgt;'1 legem intelligebant. Nono enini leges legum caufit Iditas effe unit,fed reipublicie,(Judd ex legibus omneis fefpubticas optime putant adminiÃrari. Ciuam ob rent â¢J'fnr leges fcruari oportet ad earn caufam fcripta ome f'^interpretari conuenitihoc eÃ, c[uoniam rcipublicce Jeruinius.ex reipub.commodo atep utilitate îeger inter/ picfcwKc, ftu ut ex medicina nihil oportet putare pror l'fifci,nifi cjuod ad corporis utilitatem fpcilctfCjuoniant OOIS caufa eà inÃituta-.Ãc à legibus nihil coiniemt arbi/ isari,nifi cjuod reipub.conducat,proficijci, ejuoniä eitn foufafunt comparat^e.Ergo in hoc cjuoip tudicic/ defini ie literas legis perfcrutari,lt;y' lcgem,ut cecjiium eÃ, ex militate reipub.confiderate,cjuod hicfecit, Quid enint Wdgir utile Thebanis fuit,cjudm Ldcedif monior opprie mit Ctuid magis Epaminondam Thebanorum hnperar torem ,'cjuà m uiäorice quot;Thebanorum confulere decuitf Ojid hunc tanta Thtianorum gloria, tam claro atejue exomato tropheo carius atef; anticjuius habere conue/ »iti Scripto nidelicet legis omiffo,Jcripioris fcntcntiant confiderare
10* DE INVENTTONE.
confiJer^re debebdt.Atif; hoc quiden^ti'f cópdefiitH''^ tÃ.nnlUm cfje legem,nij i rcipu.cau)]a fcriptMi, S»ââ^ tudm igitur amentiam effe exifiimabat, ijuod fcripi^quot;^ eÃet reip.Ãtlutif CMpt.id non ex reip.filute interpfd^ ri. Qftdd fi leges omnes ad utilitatem reip. rcfcrrito'^^ Kenit,bic aition falati rctp.profait, profeüo noaf^V codcm fado, çjâ commanibus j-ortunis confuluiffe, lcgibns n$ obtempcrajjc. Qj^atuor ante partibus fiat argamëtatio, cnm aut propontmns, autalftntt'^'^ fineapprobatione.ïd facere oportet,cum aitt prop^'^'quot; fx fe intelligitur,aat aÃitmptio pcrfpicua eÃ, et approbationis indiget.propofitionis approbatiëe terita quatuor ex partibus argumentatio traäatur, hune modum,ludices,qui ex lege iurati ludicatis, bitf ohewperitre debetis. obtemperare autent legil»^ nonpoteÃts,niftquod feriptumeÃin lege Ã^quantiuu Quad cnim certius legisjeriptor teÃimoniü uoluuM*^^ fute relinquere potuit, qudm quod ipà magna cuntotl ra atq; diligentiaÃsripfitsQjto'dft litcra non extareitb magnopere eas requireremus,ut ex hisferiptorisuobi^ toscognoÃ:eretur:nec tarnen Epaminonda perinitittt^ tnus.nif ! extra iudiciü quid eÃet, ut is nobis fenteotii^ legis interpretaretur.nedum nunc iÃud patiantur, fâquot;* pTieÃo lex ftt,non ex eo quod apertijsime feriptunt eiâ' fed ex f 0 quodÃtie cauÃie conuenit,jcriptoris uolunt^ tem interpretari. Q«od fi uos iudices legibus obteMp^l rare debetis,iy id facere non poteÃis,nifi quod firiptâ* eà in lege fequamint,quid cauffie eÃ,quin iflum legem feeiÃe iudicetisi AÃumptionis autein
tiotH
tTSKTt î.
r?»
â¢'Wf prxttnU,(luadripertitd fi c fict ar^metdtio. C^i fffieituinero nos per fidcm fcfcllerunt, corum orationi f'dcnt habere non dt bemns, Si^nidenim perfidiatilor detrimenti acceperimus.nemo erit prieier nojmitr 'gt;!gt;fos,t}iic)n iure accufare poÃimus. Ac primo quid? def opi wcowwodKtn eji,iterum Ãnltnm,tertio turpe.Carr thaÿnenfes dût perÃepe idm nos fcÃcllerüt,fumma igir Iw amcntid efl in eorü ftdein fpem habere, quorS pcrà diatotics deceptusfis. Vtraq; approbatione prieterita^ tripertita fit,hoc pado : Aut metudmus Cdrtbaginenjes oportet f'i incolumes eos rehquerimus : «wt eorü urbent dirKi(mus,ac mctuere quidë non oportet. KeÃdt igitur. Kt urbem diruamus.Sunt autë qui putant nonnunquant pojfe complexione fuperfederi opportune, cum id pere iPicttamfit.quod coficidtur ex ratiocinat onc. Qjiodfi fiâit,bipertitam quoq^ fieri argumentationë, hoc modo, Si peperit, uirgo non efi, peperit aütihic fatis elfe dicüt proponcrc ty' affumcTe,quoniâ perfpicuû fit, quod co« ficiatur.ex rdtiocindtione,quod fi fiat,côplexionis rew non iudigfre. Nobis dût uidetur ty omnis ratiocinatiu nndudëda elfe,y illud uitiit, quod illis difplicct, mar gnopere uitandü eft, ne quod perfpicuum fit,id tn omni cotnplexione inferamus. Hoc dût fieri potent,fi compte ximum genera intelligätur. Nam dwt ita copledemur. utin unü conducamus propofitionem y dljumptionë, bocmodo,ciuddfi leges omnes ad utilitatent reipubhe o^^t'efcrricoia{enit,hicdutemfdluti retp. pro fuit, pro/ feSo non potefi eodë faëlo, y faluti cÃmuni confuLuif/ legibuf non obtemperafje. Aut itd ut ex côtrarta fententùt
DE ÃNVENTiONE
JcntentU cottpddtur.hoc modo,Sumnt4 igttuf eÃ.iti eorum fideJpem höhere, lt;juorum perfidie deceptuf fit.Aut ita.ut idfolm» quad confidMr.iiÃ^'*^ tur.ad hune modum.Vrbem igitur diruamus^ Aut quot;nbsp;^uod MM rem, ijute conficitur, fetjuntur necejfe cÃi eà huiuÃnodi.Si peperit,cum uiro câcubuit,pcperitâââ^ icm. Conficitur hoc, Concubuit igitur cum uiro-Kolis in ferre, nbsp;nbsp;nbsp;inférai id t^uod fe^uitur, feed
ineeÃum, ÃX concluferii arguntentationem, Cf P^1Fâ cuam fugeris contplexionë.Ciÿare in longii arÿtnti'^ tationibui, ex condutHonibui, aut ex contrario cSpld üi oportet-.in breuibui id folum tjuod cofidtur expoiiâ^ re-.in ifs.cjuibus exitus pcrfpicuui cÃ, confccutioiteifd' Si qui autem ex una quoq; parte putabunt conflareà d ^unfMtationem.poterunt dicere.pepefatis effe hoc do argumentationem facere.Qjtoniam peperit, cuiitiu zo concubuit,nam hoc nulliui neq; approbations, »cf ajfumptionis.neq; complexionis indigere uidetur-^quot; nobis ambiguitate nominis uidentur errare- Nam et al gumentatio nomine uno res duas f gnificat, ideo ejae« Cr inuentum ahquü in rem probabïlc aut nccelfariaU argumentatio uocatur, çsr dus inuenti artificiofaeXi politio. Cluando igitur profèrent aliquid huiufmo^ii Quoniam peperit,cum uiro concubuit, inuentumprofe rent,non expolitionem. Noy autem de expolitiunis pal abus loquimur.Nihtl igitur «td l?lt;wc rem ratio illapefi iincbitiatep hac diÃinäione alia quoq^, qux uidebuntuf officcre huic partitioni,propulfabimus,Ji qui aut ajfini ptioncm aliquando tolli pojfe putent, autpropofitionl*
LIBER I.
191
Qÿf [i ^«id habet probabile 4ttt necefjarimn, daocjuo noJo commoiteat auditorcm neecffe cfl. Quo'dft folujn fpetoctitr id tjuod inuëtü eÃ.ac nihil quo paÃo traCla/ ffter id quod efjet excogitatum referrct,nequaqui( tä/ inter funtmoi oratores ZX mediocres interelÃe ext ijlimaretur . V4rwre orationem magnopere ââportcbit.Nam omnibus in rebus fimilitudoefi fatieta/ m4ter. id fieri poterit,à no« fimiliter femper ingrer âIf'iiMitr in 4rgt(i«eitt4tionem.N4m primum oinniü ge/ «fnbuî ipjîs diÃinguerc conuenit or4tionc)n,boc eà tu wtooitcuti.tum ratiocinatione.Deindc in ipÃtargur quot;trntatione nö femper à propofitione incipere.necfcm/ per quinq; partibus abuti.neq; eadem ratione expolire fWitiones.fed tum ab affumptionc inciperc licet,tum ''lââipprob4tio«e ulterutra,tum utraq;,tum hoc, tii illo innere complexionis uti. id «t perfpiciatur,aut feribar 4«t in quolibet exemple de ^'s,quie propofitafunt âtijuSJ^cilefit f4ÃM,hoc idem exerceamus. Ac de par/ fibusquidem argumcntationis fatis nobis diflum uide/ *«r. illud 4ute»n moImwks intelligi, nos probe tenerc r4tiortib«s traäari argumentationes in pbiz lojopoM multts ZT obfeurts.de Quitus certum eà arti/ ficntin coaÃiiutum. Verum nobis illa 4bbor»'t'rc ab uÃt Worio uidentur.Quie pertincre autem ad dicendum pittrtiiiMS,c4 nos commodius, ejudnt cietcros attcndijfe gt;tonajfirmamus,fcd perijnifitiws ZT diligentius con/ ÃripfiÃe pollicemur. Nnnc ut inÃituimus, proficifeiot diitc 4d rcii^i«4 pergertJKs»
n Reprw
ui DE INVENTIONÃ.
Reprchenfio
gfjl Eprehenfio cÃ,per cjtiam arfftmeiitSJo aduerfariorum cäfirmatio diluituf, iw* i«firw4tilt;r, aut leuatur, Htec fonteins
uentionii eodcm utetur, cfuo utitur con^
r. ijg* firmatio, proptcrea cjudd Outbuf tx dt alilt;Jiia res confirmari potcfl, ^fdê potefl ex loeit fimiari. Nihil enint confiderandunt eà in bis onuiibut inueniionibus.nifi id quod perfonis aut ncgoci/s aittit butum eÃ.Quarc inuentionem çx argumentatioxx» expolitionem fumptä ex illis ejute ante prtecepta fxxti hatte tfuo^ in parte orationis transferri oportebit-mntamen ut c^tieedam prxceptio detur huius eptoef tis.exponemus modos reprehenfionis.c/uos ejui obÃe^ hunt,facilius ea e{ult;e contradicentur, dilucre aut ix^ mare poterunt. omnis argumentatio reprehexditxt^ aut ex ijs cfuit funtpta funt,non coneeditur afiefuÃdtttt^ plurà ue:aut his coneeÃis, complexio confici ex gatur : d»t fi genus ipfum argumentationis uitiojx''' oÃenditur-.autfi contra firmam argumentationexhX^ teque firma,aut firmior ponitur. Ex ^'s quit Ãixutxtxtâ aliquid non coneeditur,cü aut id quod credibile diexquot;^â hcgitfwr eÃe eiufinodi, aut quod comparabile pxtaX' diÃimile oÃenditur, aut iudicatum aliam np^rtetx . ducitur,aut omnino iudicium improhatur, aut qaoal gnum eÃe aduerfari^ dixerunt, id eiuÃnodi negatxt^^ fe, aut fi complexio, aut ex una, aut ex utraque f reprehenditur,aut fi enumeratio falft oÃenditurgt; al ftmplex conclufio falfi aliquid continere denioxÃf^^
ttBER h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in/
Wrfw OMHf ejuoj fumifur dJ argumenidnJuitt, fiue pm ^obitbili.f ^Mc pro neceffario, nece/fc cà jitmAtur ex hit ^is, ut anti oÃendimus. QwoiJ pro credibilifamptuin infirmabitur.fi aut pcr/picue faljà m cri:,hoc mo io.Ncmo eà (jni no peemtäcfuà nt fapienthï ntalit. Aut *x contrario :pio,i; credibile ali^uid habcbit.hoc modo, QB'f eÃ, c^ui no offiic^' cupidierjit Ãuüm peainiie ? At(t TO ontnino incrcdibile, ut fi cjuir Ãueni conÃet efje atia fuWiJicAt dlicuiuf mediocrii officij cauja.fc inaxiinant tecunia neglcxiffciAut fi ^uod itt i^iiibufdam rcbiiSidut ominibuî accidit, id omnibus dicatur ufu euenire, hoc P'föo, Qui pauperesfunt, ijs antiquior officio pecunia âÃ,(iui locus defertus eÃ,in co ctedcmfailam ejfc opor loco celebri homo occidi qui potuit ^Autfi quod ^âgt;^0 fit, fieri omnino negaiur-.ut Curius pro Fuluio.Ne *gt;o poteà uno afpedu, netp pratemns in umorem inci/ ^c. Quod dutem pro figno]umetur,id ex ijfdem locii Imbus confirmatur,infirmabitur,Ndm in figno,primit effe oÃendi oportet. Deinde dus effe rei fignü pro/ frium.qud de re agitur,ut cruorë cadis. Deinde fddü tife,quod no oportuerit : aut no fudü.quod oportucrit, foÃremofciÃe eum,de qua quaritur.eius rei legem (y* xwfuetudinë.Ndm ca rcs funtjigno dttnbutie.quds di hgtntius dpericmus,cum fepdrdtim de ipft coniedtirdli eonÃitutione diccmus. E rgo horü unumquodq; in repre fxgt;tfione,dut «on Cjfefignum,aut pdrum Witgn«»» c/fe, â¢lutdfe potius, quà m db dduerfurijs Ãdre, aut omnina fdfo did, dut in dli.-tm quoqf fufp.tionem duci paffe de/ 'Otinfrdbitur.ÃumdHtëpro compdrabilidliquid indu/ n i, cdxr
lt;90 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
inducetur cfuoniâ id per [mil tudinê maxime traHMfr »« reprdjëdëdo coueniet, fimile id ne^arc cfje i^uod «« firetiir « qaicü cSfcrtiKr.id ficrt polerit.fi denüÃrJà tur diuerfum efjie genere.natura^i, magnititdine.teiii/ pore,loco,perÃma.opmionsiocfl quoin nurnaoillui^ per fimilitudinem a^Ãeretiir.CTâ quo in loco hoc g«Wgt; cuiuf caulfaajferetur.haberi conueniut, oÃedetur.oe/ inde quid res cum re différât,dcmöflrabitur,ex quo dof cebimur aliud deeo quod comparabitur, CZ Jc w cum comparabitur, exiÃimari oportere, Hwi'mî facub tatis maxime indigemus, cu ca ipfa argumetaiio.qut per induäionem traäatur.erit reprehcndcnda.Si imlv catum aliquod inferctur.quoniU id ex hir locis maxiuit firmatur.laude corum qui iudicarunt, fimilitudire cut rei qua de agitur.ad mm rem,qua de iudicatuin eÃ: mcmorando «on modo non effe reprehenfun: iudiaü, fedabomnibui effeapprobatumtiy demonÃrädodiÃf ficiliur ÃT maius fuiÃfe id iudicatum quod aÃer.-itutâ quà m id quod inÃet. Ex contrarifx loeit fi ret aut uer^t t(ututrifimilis,permittet,infirmari oportebit: atif w* cbfiruandii diligenter, nc nihil ad id quod agatur,p(f/ tineat id quod iudicatum fitior uidendum eÃ, ne ea ret proferatur.in quaf 't offenfum,ut de ipfo qui iiidicitriti indicium fieri uidcatur.Oportet autem animaduerterci ne cum aliter multa fint iudicata,folitarHi ahquodaut rarum iudicatum afferatur. Nam hit rebut autorits iudicati maxime poteà infirmari. Atq- ea qiiidê argut menta,qu£ qua/i probabilia fumuntur, ad huncmoJu tentari oportebit, Qute ueroficuti necefjdria induc«v
LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;192
iWiM fi forte imitabuntur modo necelfarlant argur nicntiiiionfMt. ne,'^ crunt eiufmodhfic reprehcndctttur» PriiKKiâi complexio, epiis utrum conceffcm, debet toi/ Im.fi Herd eji,niincludm reprehenJetur: fin falfd,duo/ bi(s moamp;.dnt comterfio»e,aut dlterms partis infirma/ tioKc.Conucrfione hoc modo, titiKifiucretur,eiuid eum dccufcs,cjni ejl probus' Si» i««crcc(t)S(/i(gt;M unimi ingcniuin poÃidet,
' Quid (âM»t accufes.tjui id parui auditu exiÃimatf ^cfiuc ucrcri dixeris,fiuc gt;:o» uereri,concludendii boc fnUt.utnegcselfeaccujandum. Quod coniterfione.fic rcprchendetiir,tmd uero aeciifandus eÃ. Nä fi ueretur, 'lt;«uÆcf,Ko» enim parui aitditu exiÃitnabit, Sin innere/ cttndim animi ingenitm poÃidet, tamen accufes, koh ^improbus eÃ. Altcrius autë partis infirmatione, hoc »loJoreprchendctur.Verum fi uerelur.accufatione tMlt;t nrre3iis,ab crrdto re cedet. E «umccrttio uitiofa inielli/ iitur.à aut preteritum ijuidda dicemus tjuod uel mus cmceJere, aut infirmii alicfuid annumeratii, ^uod aut tontradici poÃit, aut cauffa non fit, ejuare non honeÃe foÃimus concedere.preteritur Ouidda in eiufmodt eittt »leraiionibus.Quoniam habes iÃum ecjuum,aut cmcris oportet, aut hereditate poÃideas, aut munere accepe/ rtî, aut domi tibi natus ftidut fi horum nthil eÃ,furri/ paeris neceffc eÃifed neep emtÃi,neep hereditate uenit, «ep domi natus eÃ,neip donatus eÃmeceffe eà ergo fur puerif.Hoc commode reprehendetur,fi diet poÃit ex ho pibus eejuus effe captus, cuius prede feÃione ucneritc ^«0 dUo i«prM41«r cnumeratio.i^uoniä id fit induÃü,
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;it 5 lt;Jwol
ISS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
ijuod pritteritu fit in cnutncrationc. /iltero inoJo rfpff hendetur.Ji aut contrà dlitjuid dicctur â . hoc efl,ft exëpH caufi ut in codent ucrf -mur, poterit oflendi hirredititti ucniffe-.aut ft extremum tilted non erit turpe concedere, tit fi ejuir, cü dixcrint Aducrfa.ri^,Mtt infidiAs facere not luifli,aitt amico inorcm gcflifli,Aut cupiditate clatnf a» (imico fe morem geÃiffe fetcatur.
Simplex AMcin conclufio rcprehenditur, fi id ijuodflt quitur,non uidcAtur ncce/fArio cum co quod Aiiieccflit, cokurere.NAm hoc quidë,Jifpiritum ducit,uiuit,fi ditt efl, lucct,eiufinodi efl, ut cit priorc ncce/fArio poflerini cohxrcrc uideutur.Hoc Autcm,fi muter cfl, dihgit,fl quAndo peccAuit,nunquAm corrigetur,fic coitucitiet it prehendi.ut demonflrctur no neceffarid cum pricre fot flerius cohxrere.Hoc gcnuf çy cxtcrd neceljAriA, omnino ommr Argument Atto, çr eius reprehcnflom^ iorem quAndum uim cotinet,çy' lAtius pAtet, quimbio exponitur,fed cius Artficif cognitio eiufmodi efl,itt non adhuiurartispArtem AhquAm adiungi poflit,fl^'lâr fcpArAtim longi tempons çymAgnte Atq; Ardueecoint tionis indigcAt.QUAre ilia nobis alio tempore,Atqiien» aliud inflitutum.fi fucultAs crit,explicAbuntur.t^gt;gt;obb prxccptionibus rhctorum ad ufum orAtorium tor nos e/fe oportebit.Cum igitur ex ijs quiefuinuntnf' aliquid non conceditur,fic infirmAbitur. Cunt Aute^ his conccÃis,complcxio ex his non conficitur, confidcrAnda, num aliud conficiatur,aliud dicAtur,blt;n tnodo,Si cum ahquis dicat fc profeäum e/feäd eXetOâ dum, contpacj; cum quis uclit bac argumentationen^^
LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;199
^âtfniljies ad exercitum, à Tribunis militaribut uifut es autem uifus ab his, non es igitur profeäus
^exercitü. Hic cum concefjeris propofitionem (y- a[/ r'nptionem, complexio eft infirmanda. Aliud enint juin cogcbatur, illatum efl. Ac nunc quidem e[uo facie 'IKS res cognofceretur, per]picuo ey grandi uttio or«/ pofuimus exemplumifed fepe objcurius pojitun quot;itium pro uero probatur, cum out pafum mcmincris fsod conccflms.aut ainbtguum alic}uod pro certo cone ^ffcris. Ambiguum fi conccjferis, ex ca parte, tjuant 'Pfl intellcxcris, cam partem ft aduerfarius dd aliant fartent per complexioncm uelit accommodarc, demon Ãrare oportebit non ex eo ejuod ipfc concefleris, fed ex ^0âjuodillefumpferit, confici complexioncm. adhunc , si pecunite indigetis, pccuniam non habelisi ^ipecuniam non habetis.poApervs eflis. indigetis autë f^cuniie : mercaturie enim nifi ita rffet, operam non ilaretis, pauperes igitur eflis. Hoc f ic rcprelicnditur, Chw dicebas, f1 indigetis pecuniit, pecuniam «on bd/ tel hoc inteiligebam, ft propter inopiam in egeflate ffiif, pccuniam non habctis, lt;3quot; idcirco concedebam.^ Cwn autem hoc fumebas, indigetis autem pecunix, ile lad accipicbam, uultis autem pecunice plus habere. Ex ifiiius concefliontbus «ow conficitur hoc,pauperes igi/ tur eflis : conficcrctur autem, fi ubi primo ejuoefue hoc concefliflem, sjui pccuniam maiorem uellct habere, «W pecuniam non habere. Scepc d«to» oblitum putSt fluid concelferis,C3 idcirco id fluod no conficitur,fluafi tonficiatur in conclufionc inferunt,hoc modo.si dd ills n a- h£reditas
X«»
DEINVENTIONE
hifredititr ucniebat, uerif mile efî ah illo e/Je necMilf* Deinde hoc approbant plurimis uerbii, pà fi alJumuiii) ad illttin autë htereditas ueniebat: deinde infcmr, igitnr occidit:Jd cjuod ex ijs quie fumpferant,tton cû»f' crtur.QKitre objcruare diligenter oportet, ly t^uiilfrt matur, csr quid ex hir conficiatur. ipfum autë gémis à rgumëtationis uitiofum his de caufir o/lendetur,fiâtigt;^ in ipfo uitium erit.aut ft non id quod inÃituitur.äcconit tnodabitur. Atq; in ipfo uitium erit.fi omnino totuinfâ^ fum erit, ft commune, fi uulgare, fi Icue.fi remotum fi tnala dcfflnitio.f ' controucrfum,fi perfpicuum,fi no con ceffum.fi turpe,f; offenfum, fi cötrarium, ft inconÃam, fi aduerfum, Falfum efl in quo perfpicue mendaciuni e/f, hoc modo, Non poteà cÃefapicns,qui pecuniM net gligit:Socratei autcm pecuniam negligcbat,non igituf fapiens erat. Commune eÃ,quod nihilo magisabad/ Uerfaryi,quam d nobi^ facit,hoc modo,jdcirco iudices, quia ueram caufam habebam,breui peroraui.
Vulgare cfl,quod in aliam quoquc rem non probabilêgt; fi nunc concejfum fit,transferri poÃit,hoc modo. Sitter caufam non habcret, uobisfe iudices non coimnb fiÃet. Leue eÃ,quod dut pofl tempus dicitur, hocino/ do,Si in mcntem uenifÃt,n5 commifijfet: autperfpiaie rem turpem leui tegerc uult defenftone, hoe modo, Cum te expetebant omnes ÃorentiÃimo In regno rcliqui,nunc defertum ab omnibus Summo periculofolautreÃituam para, Rewotuw eÃ,quod ultra quam fatis efl,petitur,hocim) do, Ciuddfinon P. Scipio Comcliam filiam Tiberio crdcciw
LIBER T.
CrtoLo collocdffet, ex ea duos Cfdcclos procrc/ âIjet.tdntie feditioncs nutte non eljent. Qjture hoc incS/ ^otluin Scipioni afcribendum uidctur.HuiuÃnodi eà tb lt;ftociue conclucÃio,
HC jn Hcmore Peliofecurihus ^dfii cccidijà t ttbicgnu a.dttmm trübes. Engins cnim repctitu eÃ,cluäm res poÃulabat. ^^initio cÃ,cum Mt cSmuniti dcfcribit,hoc modo,Sedi ^itiofiis cà is,lt;jui nialus attj^ inutilis eà ciuts » Nam hoc »OK KMgir feditioÃ,^udm ambitiof:,c{uà m- calumniator ([uà m alicuius improbi hominis uim defiribit. Aul fdj'um quiddam dicit, hoc paäo, Sapientia eà pecunite letjitirendie intelligentiatAut aliquid nä graue nec mar ?K«w continent f c, Stultitia eà immenf e glorite cupi/ âlitas.eà htec efuidem Ãultia,fed ex parte quadam nö ex Omni gcMcre definita. Controuerfum eÃ,in quo ad du ' iâwm demonÃrandum dubia caujÃa aj^crtur,hoc modo, tu,dij quibus eà poteflas motus Juperäm atque inr foriim, Pace inter fife conciliant, conférât concordtS. Perfpicuutn eÃ,dc quo non eà controuerfia,utf quis eu OreÃem accufct,planü facial ab eo matrë eÃe occifam. fion concelfum eÃ, cum id quod agitur,in controuerfia fÃiUtfi quis cum vlyÃem accufet,in hoc maxime com/ moretur, tndignum effe ab homine ignauiÃimo uirunt fortiÃimiim Aiacë necatu. nbsp;nbsp;Turpe eÃ, quod Out eo lo/
(o,in quo dicitur,aut co homine qui dicit, aut eo têpore quo dicitur,aut ijs qui audiunt,aut ca re de qua agitur, indignum propter inhoneÃam rem uidetur. o/fenfum eÃ,quod corum qui audiunt,uolunt4tc Itedit,.
- i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M J «»ÆÂ»
*01 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
nt fl t^uii apud Equités RomMos cupiJos iudiciiiidi Ct pioitis legem iudiciariam litudet. C ontrdriii ejl,qgt;ilt;)i contru eu dicitur.qute i) qui uudiuntfecerunt.ut fi quii ttpud Alexandru Macedoncm contra ahqué urbis exf* gnatorem diceret, n.'hil efe crudelius, urbes w ruere, cum ipfe Alexander Thebas diruiffet. incont fans ejl.quod aigt; eodem de eadem re.diucrfe dicitur.id fl quis cum dixerit, qui uirtutë babeat, cum nulliusrei ad bene uiuendum indigereineget poÃea, finebonaui letudine po/fe bene uiuere. Aut fe ainico adeffe proptef bcneuolentiamfpcrare tarnen ahqutd comodi ad je pet Kcnturum. Aduerfum efl, quod ipfi cauffie aliqua parte officit.utfi quis hoflium uirn.cr copias,lt;y felid tatem augeat, citw dtJ pugna milites bortetur. Si ni di id quod inflituitur, acconimodabitur aliqua parsargut tnentationis.borum aliquo in uitio reperietur. SipluM pollicitus.pauciora dcmonfirabit, autficumtetumid Debit oflenderc.dc parte aliqua loquatur.koc molt;io, Mulierum genus auarum efl:
Vam Eriphyle (titro uiri uitam uendidit.
Aut fl non id quod accufabitur defendet, utfiquis,cton ambitus accufabitur, manu fe fortem efle defendet, ut Amphionapud Euripidem.ttem apud PacuHium,quiui tuperata muftca,fapiëtiam laudat.Aitt fi res ex hominis teitio uitupcrabitur,ut fi quis doär nam ex alicuius do/ Ãi uiti^s reprehendat.Autfi quis.cum aliqucm uolet IdU dare,de felicitate eius, non de uirtute dicat. Aut fi quit rem c«m re ita comparabit, ut alteram fe non putet In» ilare,nifi alteram uituperarit,aut fi alteram ita laudet, malte/
LIBER I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilt;U
â¢itdltcrÃKî non facut mentionem: utfi ^uîf.atnt alitjui ^(lâberent,bcl!um geratur.an non, pacem landet omni »Otnoti illud bellum inutile ef^e demonfîrct. Aut fi,cum de certa re qult;eretur, de cômuni inÃituetur oratio. .Aut fl ratio alicuua rei reddetur falfa, boc modo. Pecunia bonum eÃ, proplerea ^uod ea maxime uitam btdiü effi riat.Autfi infirma,ut plautur.
fmicum lafiigare ob meritam noxiam iMKîdMc efî facinut.uerum in atate utile ^tconducibile,nam ego amicum bodie meum tien caÃigabo pro commerita noxia.
^at eadem,hoc modo,Maximü malum eà auaritia,mul iosenimmagnif incômodis afficit pecunitr cupiditof. ^tpamm idonea hoc modo,Maximum bonum eà ami citia,plurima^ enim deleâationcs Ãunt in amicitia.
Quartur modus erat reprebenfionis, per clucm contra firmam argumentationem letpie firma aut firmior po/ Xebatur.Hoc genus in deliberationibus maxime uerfar iur,cum ali^uid.quod contrd dicatur, lecfuum effe conr (ed!mus,fLd id i^uod nos defendimus,necclfariit ejfe de/ uiOKÃramus.Aut cü id eptod illi defendant,utile cffcfa/ teamur,ijuûd nos dicamus, demonÃremus ejfe honeÃüt Acdercprehëfionehac ^uidë (xiÃimauimus effe dieem da.Deinceps nüc de concliifinne ponemus. Hermagoras digrefionë deinde, tum poÃrfmam conclufionë ponit. I« bac auiem digreÃione ille putat oportere ^aandam inferri orationcm à caufa atep à iudicatione ipfa remo/ tam,c{uie aut Ãti laudcm,aut aduerfarij uituperationem contincat,aut in aliam caufam deducat,ex epta cofictat alijuid confirmationis aut reprehenftonis, non argu/ mentando.
10 4gt;
DE TNVENTIONE
titentanJo,fed Mgendo per ^uMdiimamplificätioiteiHi Kancfi parlent putarit orationir,/è(itiiitur gorani licebit.Nam 1:3â augcndi^CT' laudandi.CT uitK pcrattdi prieccpta à nobis partim funt, partim fuo loco dabunticr. Nobis autcm nonplaeet banc partent in tint mcro repotti,^udd de caiiffd digredi, nifi per locü conit muitcm difplicet.c^iio de gcnere poÃerius eà diceitdiinn Laudes autent er uituperationes non jeparaiim placet trat}an, Jed in ipps argumentatiónibus ejÃc iniplicitas, Nunc de concluponc dicemus,
Conclupo.
Qnclupo eà exitiis cr deterniinatioior tins oratiöts.Hiec habet parles tres,eiiii/ mcrationent.indignationem, concpicÃio nein. Eniimeratio eÃ, per ijuant res di/ ----- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dijfupc diSa: unum in locii co/ gimttir, cy reminifeendi coupa unum fub aPpeSüfubiJ ftuntur.HiCCÃt fentper codent modo traSabitiir,perjpv cue ab omnibus artipcio efuodant iraSari intelligetuf-Sin uariè pet, Csr kanc fufpitioKent C Patictatë uitafc poterit. Qjiarc turn oportebit ita faccre, ut plcruj; faci/ uni propter pacilitatem,pngulatim unant^uanupte rfW aitingerc, çyquot; ita ontnes tranÃirc breuiter argumenta/ tioncsitum itutent,id epuod dipictliuseÃ,diccrecjiiaspaf tes expopucrif iii partitionc,de cjuibus te pollicitus ps di dlurunt, er rcduccre in memoriam, ^uibus ratiouibat ttnamipuantciue partem conprntaris: turn ab ijs ejui an/ diunt,ipult;trere c[uidpitcluod fibi uelle debeant denioit/ Ãrori,hoc modo, Docuimus hoc,illud planunt Ãecimm-
1.1 Ã E R I* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aoj
iwpm«! CZ iti Wfmori4»i redibit auditor, çy putabtt »ihd effeprieterea, cjuod dcbcat dcfidcrare. in bis ^eneribiis (. ut ante diâutn cfi ) tum tuas argumenta/ tiones tranÃrefeparatim, tum id e^uod artiÃctoÃius eff, tum tuis contrarias coniungcreiCr cum tiiii argumen/ totianë dixeris.tum contra cam quod afferebatur ^wei» timodiim dilucris,oÃendcre.Jta per breuem compara/ tionem, auditoris memoria (y de conÃirmationc, ct Je feprchenfionc redintegrabitur.Atquc kxc alif's aäionis
modis uariarc oportebit. Nam tum cx tua perÃv â¢WfHHmerlt;tre poÃisyUt quid, CJquot; quo quieq; loco dixe/ ^isaimoneas-.tum ucro perfonam aut rem aliquam in/ ducere.c^ cnumcrationcm ei totam attribucrc. Perfo/ «(im.boc modo, Namfi legis fcriÃtDr exiÃat,et di(lt;erdt â «obij quid dubitetis,quid poÃitis diccrc, c« uobis,hoc O' hoc fit demonÃratumt Atq; hic item ut in noÃra per foiia licebit alias finÿtlatim tranÃre omnes argumcntii tiones,altäs ad partitioncsÃngula geKerd referre.dli« «biwJitore, quid defideret quarerc, alias htec Ãteerc percoMpilt;r4tio«emjuarumçyquot; conirarwräargumen/ (â»lionMiM. Rer autem inducctur,fi ajicui rei buiufmodi, legi,loco,urbi, monumento attribuetur oratio per enu/ merationë hoc modo, Qjiod fi leges loqui polfcnt,none hac «piid itoj (jUiErercjitur^QMiJ nam amplius deÃdc/ ratis iudiccs, cum uobis hoc et hoc planü fadumfiti l« boc quoq ge«ere omnibus cifdem modis uti licebit.
Commune autem prteceptum hoc datur ad enumera/ iionem,ut cx unaquaq^ argumeniatione, quoniam tota ittrum dici non poteÃ,id eligatur quod crit grauiÃimü,
ununt
ioä
DE tNVENtrONE
CZ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quAmbretiiÃime tranfe4tur,ut Htemi'
ria non oratio renouata uideatur. indignatio eà tio, per cfuam cöficitur ut in aliijuem hominem nMgii odium,aut in rem grauis offenfio concitetur.inhoegn nere illud primum intelligi uolumur, pojje omnibuseX locis ^'s.quos in conÃirmandi prieceptis pofuimus, tft/ Qari indignatione, tlt;am ex ijs rebus,c^uie perfonisoi/f Hcgoci/s attributif Ãtnt, cfuieuis amplificationes Ãf dignationes nafci poljunt.fed tarnen ed quiefeparatint de indignatione pr,ecipi pofjunt confidcremuSi
Primus locus fumitur ab autoritate.cum commeMi)/ ramus (fuantif curie res ca fuerit aut Dijs immortdit bus, aut eis ijuorum autoritas grauiÃima debeat efje-Qui locus fumetur ex fortibus, oraculis,uatibus, oÃe»^ tis,prodig^'s,rcfponfis,fimilibus rebus.Uem ex maioru bus noÃris, Rcgibus,ciuitatibus,gentibus,bominibusà pientiÃimis. Senatu, populo,lcgum feriptoribus, Seatndus locus eÃ.per ijuem illa res ad ijuos pertineatt cum amplificatione per indignationem oÃenditur, a» ad omnes, an ad maiorem partem, ijuod atrociÃimw» tÃian ad fuperiores, tjuafesfunt i/, quorum ex autorit tote indignatio fumitur,quod indigniÃimum eà : an aa pares animp,fortuna, corpore quod iniquiÃimumel'i an ad inferiores, quodfuperbiÃimum efi. Tertiusl^ eus efi, per quem quarimus quid nam fit eucnturugt;ngt;p idem cietcri faciant : ez fimul ofiendimus, hitiefi eeffum fit,multos lemulos eiufdem audaciie futuros: quo quid mali f d euenturum,demonfirabimus. Quartus locus efi, per quem demonfiramus multon ercs^-
LIBER T.
*07
^^expe!fi(re,ciiiid ftatudtur,nt ex co ^twJ mkï conccft hitfu, fibi ^uoij; tali de re quid liceat, intelligere piÿ râit« QHintw loMt ell,pcr quem oÃendimus cteti-rat â'«perperdm conÃitutor. intclleäa ucritatc cömutatas ^orngi polt;Ãe:haitcel]e rc, qua- à fit femel iudicata,ne^ ^io cëmutari iudicio, neq- ulla poteÃate corrigi poÃit.
SfxtKf locu! eÃ, per quem cotifulto dc induÃria ej]e demonÃratur, tyquot; dlud adiungitur,uolunr twio maleficio ueniam dari »on opnrtere, imprudent *gt;ir concedi itouttunquam conuenire. Septimus lo/ i^fl.per quem indiguamur.quod tetrum,crudele,ner fwiiuti,tyrrtrtuicMm faäum efje dicamus, peruim, per opulcntam, quie rcr ab legibus, et ab lequabiU ââfe remotiÃimafit. Oäauus locus eÃ, per quem de/ ^'»tÃramus non uulgare neq^ faäitatum cfe, ne ab a» ^oÃimis quidem l}ominibus,id malefic.um dequoapf *'*fgt;ittq;jddfcrisquo,jihogt;ttinibus, ç:^' à barborisge» bins çr immanibus beÃ^s remotum e/fe. Hicc cruiît, ?â¢lt;* in parentes, liberos,coniuges, conftnguineos.fup/ fites,crudeliter Ãaäa dicenturzty deinceps fi qua pro-(«â «tur in mtiores natu,in hofpites,in uicinos,in ami/ tes,in eos quibufeum uita egeris,in eos apud quod edu/ tntiis fis,in eos ri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eruditus fis, in mortuos, in mi/
feros.çr mifericordiadignos, in homines daros,nobi/ it CT honore ufos, in eos qui neq^ l^edcre alium.nec fi ^fcndcrcpotuerunt, «t m pueros, fenes,mulitres:qui/ iw o»j«iigt;Mî acriter exercitata indignatio Jùmmum i» Wwijni uiolarit horü aliquid,odium cSmouere poterit,.
Hunus locus eÃ,pcr quem,cum abfs qu,e cÃÃant ejfe peccat4
DE INVENTIONS
joS pecciita,hoc ^MO de cfuteÃio cÃ.comparatur: çyitAptf fontentioMcm Quanto atrocMfçy mdigitiusfitilhtd^f ^uoagitur.oÃcnditur. Decimui locuf eÃ, per , cmitia,quie in negocio gercndo affafunt,ijuie^; pofnt gocium confeeuta funt; cum nniufciiiufij; indignalioiu (yquot; crimin4tione colligimns,Qrrcm ucrbir cfudrKtMXt me ante oculos eius a.pud ^iicm dicitur, poniinus, ^uod indignum eÃ,pcrinde illi uideatur indignum.ittp ipfc interfucrit.uc priejenr uiderit. yndccimus tÃ,per cjuë oÃendimus ab co fa,(lü,à lt;Juo minime opolt iuerit-.ct' à quo,fi alius faceret.prohiberi conueiiiret-
Duodecimus locus cÃ, per qucm indignamurq«'â^ nobis hoc primis acciderit, necalicuiunquà mufieuf' nerit^ Tertiufdecimus locus cÃ,à cum iniuria contu/ tumelia iunda demonÃratur: per quem locum m biam çyquot; arrogantiam odium concitatur. decimus locus eÃ,per quem petimus ab ijs qui audiuit' ut ad fuas res noÃras iniurias referantifi ad pucrospc^ tinebit.de libcris fuis cogitent-, fi ad mulieres,de uxot^ bus:fi âd fenes.de patribus aut parentibus. decimus cà locus, per quem dicimus inimicis quoqilt;^ hoÃibus ea qult;e nobis acciderüt, indigna uideri friere* Et indignatio quidcm bis fcre de locis grawÃime tur. ConqueÃionis autem huiufmodi dc rebus peterc oportebit. ConqucÃio eà oratio auditorum fericordiam captans, in hac primum animum audiuii^ mitem çr mijericordem coBpccrc oportet,quo conqueÃionccommouerc poÃit. id locis cömunibui^ cere oportcUt, per quof forttw« uis in optnes, iriiwâ'
liber I.
wiK«w infimîtai oÃenditun c[m ordtionc h^it4 gra/ or fintentioje, maxime dimiUitur animus bomt/ ad mifiTicordiam comparatur, cum in alieno quot;â^lo fuam infirmttatcm confiderabit. Deinde primus efl mifericordue.per que quibus in bonis fluerint, nunc quibiis w malisjint,oflenditur. Seci~idus,qui in tempora diflnbuitur. per quern quibus in m'alis fue/ âfint.çy fint.cr futurijint.demon/iratur. Tertius.per unumquodi-^ deploratur incommodum.ut in mor ^f'ii/.pucritiie deleitatio.amor.fpes, /olatium, educar f iquafimilt in genere quolibet de iitcomodo per nonqucflionem diet poterunt. Q«4rt«j, per quern rej gt;nrpes,ç;r humiles.ty illiberales proferentur, inz â'â gK«' atate, genere, fortuna, priflino honore, benefir ^/igt;qiias paÃi perpcjluriuefint. Quintus efl,per quem '»nniaanieoculos fingulatim incommoda ponentur,ut niiiciitMr IS,qui audit,uidere ly re quoq; ipja,quafi ad/ fii,nonucrbis folumad mifericordiam ducatur. sexz instper quë prater jpem in miferifs demonflratur ejje, cum aliquid expeäarct,non modo id non adeptum fÃe, fed in Jummas miferias incidilfc. Si-ptimus, per quemadipfosquiaudiunt.Ãmilem cafumcöuertimus, (T petimus ut de fuis liberis.aut parentibus,aut ahquo illis charus debeat effe, nos cum uideant recorden/ tur. o3aiius,pcr quem aliquid dicitur effe fat}it,quoi ni)koportuerit,aut non faâii,quod oportuerit,hoc mo/ do, Non alfui,non iiidi, «on poflremam eius uocem d«/ â¢iiw.non cxtremntM eius fpiritum excepi. Item, Intmi/ wum inmantbiis mot tuas tfi, hoflili ;n terra lurpiter.
O UCMIt
!ï»» ⢠DE INVENTIONS
iitatit infcpuhuf, à ferit d:u uexMttt.communi honore iit morte caruit. Nonus, per cjteë or4iio Ai imit tAs çy expertes animi res refertur-.ut ft ad a^uitiHiiD/ mum, ueftem, fermoncm alicuius accommodes, ifuibtii animas eoram tjui audiunt.cr alic{ucm dilexcrunt.uo hementer commottetur. Dccimus.pcr quem inopiA,«^ firmitas.folitudo demonfîratar. Vndecimus,percircigt;i Out liberorum,aut parëtum aut fai corpons fepelieitih aat alicaius eiufmodi rei commendatio fit. Duoieà t maf.per Mem difanëlio deploratar ah alicpao.cum if ducaris ah eo.cpuicum libentiÃime uixeris : ut à pAreii^ te, filio, fratre, familiari. Tertiufdecimas, per CKM» inJigrt^tionc c3ijaerimur,cpadd ab ijs à efuibus mit niine conueniat, male traâemar, propinquis, Ainiciti ({aibas benefecerimas, epuos adiutores fore putAuent mas,aat à epuibus indignam e{l, ut fcruis,libertis,cliegt;it tibus,fapp!icibas,cômcndaticijs. Ciuartufdecmius,lt;fii per obfccrationem famitur.in cpao orrftwr modo dli audiunt,bumili cr fupplici omiowc, wt inifereAnlur, Quintufdecimas, per qaem non noÃras, fed eorumi(m cbitri nobts debent effe, fortanas conqaeri nos iemont Promus. Sextufdecimus efl, per qaem animum itofrà in alios mipricordem effe oÃcndimus,cr tarnen AM/ plamç^ excelfumor patientem incommodorumcÃti
futurum,fl quid accident, demonflramus, nAmfe/ pe uirtas cz magnifieëtia, in qua grauitas ZSquot; Autorit tas cfl,plus profiat ad mifincordiam commouenJaM, quà m humilitas ty' obfecratio. Commotis autein Aitd mis, diatius in conqaeflione mown non oportebit.
Liber u. quot;
Kl
QwmitJrtiöJa e«im dixit Rhetor Apolloniut. Lachryr »itt nihil dtius arefdt.Sed ijuottiäm fitis uidemur de 0/ oinibus partibuf orationis dixilje, cyquot; huius uoluminif quot;Uirnitiido loitgiuf proce/iit, »[Uie feijuuntur deinceps iitfecnndo libro dicemur.
MARCI TVLLII
CICERONIS DE iNVENz done, Liberfecufidm.
Rotoniatie ^«ouddm, cum florerent omnibuf cop^'f, er in Italiacumin numerarëtur, templum lunond, ijuod religioliÃinte colebät, locupletare itohter runt, itaif; Heracleoten Zcuxin, c[ui
longe cieterit excellere piäoribuf exiflimabatur.
predo conduäuin adhibuerunt. tser exterat ^ulns cotnplure! pinxit, ejuarum nonnulla parsupf; â^'l xoÃrntn memoriunt propter fani religionem reman ['ââ¢Ã^utexcellentem muliebrir formte pulchritudtncnt xgt;iita in fefe imago contineret, Hele««- fe pingerefir âââKliicriiw uelle dixit. Quod Crotoniatie,c{ui eum mur ^'tbri i« corpore pingendo plurimum ali/spra-Ãarefctr pt accepiffent, libcntcr audierunt. Putaucrunt enim âxxi.ft efno in genere plurimum polfet, in eo magnoper â''^^1âtboralfet, cgregium fibi opus illo in fano relidu/ ^n.Neti; cor lila opinio fefellit. Nlt;ti» Zcmxij ilir Ãuefiuit ab eir ^uafnam uirgincs formofat haberët.
0 1 lUi
ni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONE
llli autem Ãdtim hominem duxerunt in paheÃrM^^ lt;â¢1 pKero! ofiendcmnt multos magna prteditos te. ( Etcnim ^uodam tempore CrotomatiemultuK^ mnibus corporum uiribas, dignitatibas antellâlâ' runt,atlt;[uc honcfiiÃimas ex gymnico certamine rias domum cum maxima laude rctulcrunt.) rorum igitur formas CZ corpora magno bic operei'gt;â' rarctur, Horum,inquiunt illi.fororcsjunt apud nosi^^' giHfr.QiMre quajint illa dignitate, potes ex hisfrlf^ cari.prabcte igitur mihi qu^fo, inquit.ex iÃis bus formofiÃimas, dü pingo id quod pollicitusfuiâf'^ bis,ut mutum id fimulacrum ex animali cxeinplo tas transfcratur. Tunc Crotoniatx publico dccorjih^' ttirgincs unum in locum conduxerunt, çy piHori uellet eligendi poteÃatem dederunt. llle autent dele git,quarum nomina multi poetie memoria tr^idid^ runt.qudd eius in iudicio probata,qui ucriÃiniumfHquot; chritudinis habere iudicium dcbuiffet. enint p»gt;^ uit omnia, qua q iareret ad uenuflatem, uno ii.corp)^ refereperire po/fe, ideo quo'd nihil fimplici omni ex parte perfeäum natura cxpoliuit. itaq; qua cateris non fit habitura quod largiatur,f uni (fa conci'lfcrit, ahud ali/ comodi ahquo adiundo iitcoin modo muneratur.C^od quoniam nobis quof uoluitta^ tis accidit.ut artem dicendi perÃriberemus, non iitiuit ahquod propofuimus exemplum, cuius omnes patllt;^ quocunq; effent in generc, exprimenda nobis neccjjà no uiderentur. Sed omn bus unum in locum coadisjcri ptoribus.quod quifij commodiÃime pracipereuideb^ lUl'i
LIBER IK
lis
â¢nil excerppmut, et ex uari^s ingcni/s cxccUcnliÃiinA libauimus. Ex bis enim cjui nomine et memoria ^âinijunt, ncc nibil optime, nee omnia pr^clariJiMe dicere nobis uidebatitr. C^uapropter flultitia âââ¢âiâis itifa efl, out â bene innentis alicuius recedcrc, p l^oinuitio eins offenderemur, aut ad uitiaejuoij; ciur ^â^dere.cuiusali^uo bono prceceptoduceremur.Qudd^ piltcxteriseptotj; fludi/s à multis eligcrehominescorn quot;quot;^di/limiim ejuod^ tfitâm fefe uni alicuicerto uellent ^Jiccrc, minus in arrogantiam oÃenderent,nb tanio/ pfif in uitifs perfcuerarcnt,ali(juanto leutus ex in/citia ^fWent.Acft par in nobis buius artis, at^p in illo pi/ ^'lt;^âepientiafuijjet,forta]Tcmagis bocfun ingcnerc âP*fsnofirum.quà m illc injua piäuraiiobdis entteret.
niaiore enim copia nobis,quâm illi,fuit exemplorü ââl.endi potcfias.jlie una cx urbe,et fx fo Mttmcro Mir/ qiif (MW fr4»t,cfigcre potuit:nobis ommih ijmi/ âîîâ ultimo principio buius pr^eceptionis, ad hoc tempus expofitis cop^'s,(iuodcuni}; placerct *quot;^tndi poteÃas fieit.Ac ucteres tjuidem fcriptores ar/ ab principe illo atcjue inucntorc Ty fia repetitor 'Ã'am in locum conduxit Arifîotcles,ty nominatim cu/ prtceptd magna cötjuifita cudd perfpicue confcri/ PJit.iU^ enodata diligenter expofuit-.ac tMum innen/ ââtibus ipps fuauitate çy breuitate dicendi praâÃitit,ut â'»»0 illorum priecepta ex ip/orü libris cognofcat, fed ^quot;ânes (jui quod dli prxcipiät uelint intelligere, ad büc 'rajiad {^uendam multo conimodiorcm explicatorcm bic quidcm ipfe, er fefe tpfum nobis,
0 » ÃZ cos,
M* DE INVENTIONS.
O' coî.dMà Mtefc fuerant, in medio pofuit, ulcittenf CT flipfum per fe cognofcercmus.Ab hoc aute ^ui frlt;» fcifi funt,iiiiMc}uam i« maximis philofophite partibti operie plurimum coHfump/crunt,ficut et ipfe, cuiutin^ flitutuJeciuel'atur, fcceriit:tamen permulta nobis prit^ cepta dicendi rclieiuerunt. Atej- aly quot^; alio ex fonte priTceptores dicendi emanauerSt, qui item permultai» ad dicendum,fi quid ars proficit, opitulatifunt. NiU* fuit tempore eodem quo Arifloteles,magnus CT nobilie rhetor jfocraies, cuius ipfius quam conflet effeartcnii non inuenimus. Difcipulorü aulem atop corutn (Jui tinus ah hac funt difciplina profeäi.multa de arte prat cepta reperimus.Ex his duabus diuerfis.ficuti fantilifi' Ãfuarum altera cum uerfaretur in phtlofophia, nonnnb am rhetoricie eptotj; artis fibi curam affumebat, alttf^ «fro OMMi'f in dicendi erat Ãudio.Qr prieceptioite occt tata.unum quoddam efl conflatum genus â pofltrief' PMj-.tjMi ab utriftp ea que commode did uidcoantafi quot;* fuas artes cStulerunt-.quos ipfosfimulat^ illos res nos nobis omnes.quoad facultas tulit,propofaiiiiii^â CT fx noflro quoq; nonnihil in commune contulinttf' Qudd fi ea que in his libris exponuntur, tantopeft dt genda fuerunt, quanto fludio eleifafunt. profedoxe^ Kos,ncq; alios induflrie noflre pÅnitebitiSin aSt re altquid alicuius preteri^fle, aut non fatis elciitx^^^ fecuti uidebimur.doäi ab aliquo facile et hbéter tiam cÃmutabimus. No« «iiw par« cognoflc,fed iâ rum cognilo flulte et diu perfeuerafle turpe e/hpffP^ rca quod alterum communi hominum infirmitati,
UBER ri, â
pnguliXri uniufcuiufy uitio efl atlributS. Qttdrc not ^dem fine ulla affirmatione, fimul quierentes dubù t^lcr unitmcfuodi^ dicemut, ne dunt pArutilim hoc *»ife^uimur,ut fatis commode h,ec per/cripfiffe uidca/ wur : illud amittumus, ijuod maximum efl, ut nc cui gt;'« temere attjue arroganter affenferimus. Verum hoc lt;{âiidennos,et in hoc tempore, cr in omni uita fludio/ l^gt; cluoad facultas feret, confetjuemur ; nunc autem,ne oratio progreffa uideatur, de reliquis ejute preea
ââpienda uidentur efje.diccmus.
^gitur primus liber expof ito généré huius artisçy' ^ffcio.çy fine.c^ materia, (y partibus, genere conr ^â'oaerfiarum, ex inuentiones, et conflitutiones ex iu/ ^icationes continebat. Deinde partes orationis, ex' in omnes omnia pritcepta. çfuarecum in co cateris tibus difiinilius diäum f -ttdifperfc autem de confirm gt;'iationc,ex dereprehenfioncinuncccrtos confirman/ ^â(X reprehendtndt in fingulacauffarum genera lor ('gt;1 tradendosarbitramur. Ett^uia quo patio traäari âoxuenirct argumentationcs in Itbro primo non indili/ inter expofitum efl, hic tantum ipfà inuenta unamr
in rem exponentur fimpliciter fine ulla exorr ȉUione.ut ex hoc inuenta ipfa, ex fuperiore autem exr politio inuentorum petatur. Quare hire quie^ , nunc prtecipientur, ad confirmationis
ex reprehenfionis partes re/
ferre oportebit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
» 4. 0/nnif
c
iiö nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTION«
1 Muis er demonflratùiit, et Jchiefilt^ I ludicialif cau/jitncceljcefliini^ I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cor«»» quit Anti expofita fiitt,
I /îiiMtioBiy gcMcrc Mrto pliiribus ue ' jetur.Hnc quMquam ita efi,tarnen enquot;* communiter qutdam de omnibus prtcipi poÃint,fe^quot; ratim quoq^ alit (unt cuiufq; gerieristCy diuerft pfiquot;' ceptiones.Aliud cMim laus.aliud uituperatio, aliudfctr tetttta- diäio,aliud accufatio aut recujatio conficerede^ tit.In iudic^squid a-quum fit quaettur. I« demonjlfquot;^ tionibus,quid bonefium.Jn deliberationibus, ut itosnf' bitramur,quid honefurnfit.cr quid utile. Namceteii utilitatis modo fnem in fuadendo (y in difuadtiti'â exponi oportere arbitrati/unt. Quorum igitur gener« /mes cr exitus diuerfi funt, corum prtcepta eadëejfe «OB poffunt.Ncij; nunc hoc dicimus.non cafdem ineidtt re con/litutiones : ucruntamcn oratio qutdam cxifgt;[quot; fine cr gencrc can fie nafcitur, qut pcrtincat ad uit^ alicuiusdrmonflratiomm, aut ad fententit didioneiquot;' Quare nunc in cxponendis controuerfi/s in iudiciali^â nerecaufarumc^ pntcepiorum ucrjabtmur.Exiliiquot; plera/^ tn cietera quotf; caufarum genera fimili ta cÃtrouerfia nulla cum dificultate transferentur,pei' autemJeparatim de rcliquis diccmus,
Nmkc à conteiiurali confitutionc profiefeemur, eif «« rxftMpkw fit hoc expofiium.ln itinere quidäprefquot;^ efceniem ad mcrcatum quendam, cr fccum ahqaan^ Kummorum ferentem efl comitatusicum hoc, utfer'ip in uiafcrmoncmcontulit,ex quo flatium efl,ut iltud iiequot;
LIBER rn
HT f'WiliitrÃMf ficere uellcut. Quarc cum in truandant ta/ WMdoi diucrti/jcnt Jimul cce«drc, ÃT in cndem loco loninü capcrc uoluerunt. CÅnati dijcubucrunt ibidem.
lt;(Mtc)M(Kd»» Ud dicitur pofl inuentum.cum in 4/ âilt;'inabficiodeprcl)enfus el]t:t)cum d umediertimui/ lt;lelicet qui nûmos habcret, animaducrtilJet, noäu pofl/ urâiur. Ht fit.idw ex laÃitudme dormirc fcn^ lâtgt;iicccÃit, çjquot; alteriui corunt, qui fine nummis erat, êlâtdium prope appofttum èuagina. cduxit, çy ilium idterum occidtt,nnmmo! abflulit,gladiuin cruentum i» *lt;âgt;ÿgt;tâimrecodidit,ipfcfifein leilum fuum rcccpit. lllc ^ââtem.cuiuf gladio occijio erat faâa.multo ante lucem fttrexit.comitcm illumfuum inclamauit fcmel.cr fer fins ilium fomno impeditum non refpondere exiÃima/ quot;^âipfe gladium.cr cirteraquie fecumatiulerat.fuÃu ht.jolus profeâu^ efî.Caupo non multo poà clamot ho »lincmefje occifum, cr cum quibufdam diuerforibut ilium qui lt;t«tè exierat,confequitur, in itinerc hominem eèprebcndit.gladiü ciur è uagina educit.reperil cruen/ «««,bomo in urbë db illis deducitur.ac reuf fit. Jn hae întoitio eà criminis.occtdifii. Depulfio.non occidi. Ex qnitHs confiitutio eÃ. QuieÃio cadent in conieäurali, qult;r iudicatio, occidcrit net Nunc exponcmus locof, quorum pan aliqua in omnë conicâuralem incidit co« trouerfiam. Hoc autem m horii locorum expof itior Hf.CZ i« ca^terorum oportebit attendere,non omnes 1« ewtiem caufam conuenire.Vt enim omnc nomen ex ali quibut, non ex cwnibKs literis fcribitur, f ic omncm 1« tuuÃun non omnis drgHmcHtontw copia.Jed eorum net o f cejfarm
US
DE INVENTIONE.
ceJfaM pan alicfua conueniet. omnis igitur ex ex per[oM,ex faäo ipfo coniedura capienda cÃ.
CoM^a. diÃribuitur in impulÃonem, cy in ratiociitii. tionem. Jmpulfio eÃ.qax} ne cogitationc per affedionem animi facere atiquid horMurM amor irAf cundia.tegritudoiuinolentia.çy omnino omnia in buf rtMimuî itlt;t uidetur affcdus fnifje, ut rem perfpicd re cutM confilio et cura non potuerit : çy id cfuod ffcif-iwpet« quodä animi potius, efuam cogitatione fecerit-Ratiocinatio autë eà diligens çy confiderata faciendi ali^uid,aut nS faciendi excogitatio. Ea dicitur tum int tcrfuiffe.cum alitfiiid faciendum, aut no faciendum ff td de cauffa uitafjc, autfecutus effcanimur uidetur, nt fi amicitia tjuid caujjd fadù dicetur,fi inimici ulciÃcnt di,fi metur.à gloriie,fi pecunia.fi deniij;, ut omnia gtt Keratim ampledamur,alicuiur retincndi, augendi,adit pifcendiue cömodi,aut cotra re^'ciendi,diminuendi,det uitandiue incötnodi caujjd. Nam bora in genus alterut tram ilia ejuo^ incident.in quibus aut incömodum old quad matons uitandi incomodi cauÃt, aut maioris add pifcendicSmodifufcipitunaut commodum aliquodmit tons adipifcendt cömodi,aut maioris uitandi imcowwâ di prateritur. nie locus ficut aliqtiod fundamentumeigt; b«i»r coÃitutionis:nam nihtl faäum eÃe cuiquamprn/ batur,nift aliquid quare fadum fit oÃenditur.Ergoact cufator.cum ahquid impulfione fadum effe dieet, illuin impetum et quadam comotionem animi, affidioneimf uirbis et fentëti/s ampli ficare debebit,et oÃedere qujmt ta uis amoris fit,quanta animi perturbatioex iraeüdd
LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tl»
ex itliejiia caufi carunt.ijtm impu-lfum alitfuent âlifedlJe dicct.Hic et excmplorü commcmorationc, ejui fioiili iinpulfu aliejuid comntiferint,etftmilitult;linû colhi âione.et ipfiue animi affèdionis explicatione curandunt non mirum uideatur, fiquod nd facinus tab pw Ixrbitione cdmotus animus acce/jerit. Cum aût no im/ f«l[ione,uerum ratiocinatione alicjuem côniififfic quid ^â^d.quid commodi fit fccutus,aut quid incommodi fu^ lstit,dem5prabit, et id augebit quammaxime poterit, x* quoad fieri poÃit.idonea quammaxime caufa ad pec «indum hortata uideatur.si gloriit caufr, quanta glor fbmeonfecuturam exiÃimarit.itemfi dominationis, fi fseuniirft amicitiie.ft inimicitiarü.et omninoquicquid tritquod caujfie fuijfe dieet,idfiimme augere debebih Et boc eum magnopere confiderare oportebit, n5 quid ixueritate modo.uerumetiam uehcmentius,quid in opi xioneeiusquemarguet, fuerit. Nihil enim refertnon fuiffciOut non e/fe aliquid commodi aut incommodi,fi oflendi potefl ei ui/ùm effe qui arguatur, Nam opinio dupliciterfalluhomines, cum autres aliomodoeflac futatur.aut mo» is euentus cÃ,quem arbitrati funt. Ret aliufmodi efi turn, cum aut id quod bonum eÃ, malunt pKtiUit ! aut contra quod malum eÃ, bonum : aut quod Mfc malum eà nec bonum,malum aut bonum-.aut quod wJkm dKt bonum eÃ, nec malum nec bonum. Hoc in/ ttllc3o,ft quis negabit ullam effe pecuniam fratris aut amici uita, aut deniq;officiofuo antiquiorem aut fua/ uiorem.nS erit hoc accu/atori negandum. Nam in eum (ulpa, fummum odium transferetur, qui idquoii
um
11» DE INVENTlONB , trfjM uere (ypie dicetur negahit. Verum illtid crit.illi no eÃe ita uijùm:ijuod fumi oportet ex Ãs, ad perjônam pertinent.de quo pdfl diccndum e/i. Eftf* tas Mt turn fultit,cum aliter accidit.atqf ij qui arguunt tur.arbitrati effe dicuntur, ut fi quir dicatur alium oc^' di/Je ac uoluerit, quà d lt;tMt fimilitudine, aut fuj'pHifXtâ aut demonjlratione falfa decepturfit : aut cunt necafli^â cuius teflamentonon fit hærcs, qudd dus tcflatnentoff bieredem arbitratusfit.Non enim ex euentu cogità ti'â^ nem fpcâart oportcre.fdqua cogitaiionc etfpe ad Icfiaum proj-eäusfit confidcrare : çr quo ammo quifip fadat.non quo cafù utatur,ad rem pertincre' hoc autem loco.caput illud erit aceufatori, fi demöÃr^ re potent ali^ ncmini caufam fuiÃe fadendh Sccuitdat rium,fi tantam aut tam idonea ncmini. SinfuilÃtali/lt; ^oq; caufa faaendi uidebitur,aut poteflas al^s dijaif fe demonftranda e/f.aut facultas.aut uolütas. Potefi^â ft aut nefctffc.aut non a^iÃe, aut con fixere abquidiKâ potuiffedicetur, Faciiltas.fi ratio, adiutores.adiitmctt ta, çy' ceetera qua ad rem pertinebunt, defui/fe altcttt dctnonflrabuniur. Voluntas.fi animus à talibiis falht uacuus cz mteger effe Jicftur. Pofircmo quas defett fionem rationes reo dabimus, if's aceufator adaliost^^ culpa eximendos abutetur. Verum td breui facieitduf efi, ZT in unum multa funt conducenda, ut ne allerijl defendedi caufa liunc accufare.fcd butus aceufandi fa defendere alterum uideatur. Atlt;f; aceufatori quidem haeferè funt in caufa fuctendac?' conjideranda. fenfor autem ex contrario pnmum impulfionem ad nullad
LIB C K II* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m
HiJIdtn fuifft Jicet.aut concedet, extemtdbit,et pitiKitUm duandam fuifjt- dcmonfîrabit, dut non ex ca folerchuiujmodi fnäa nafci, doccbit. Quo ent in loco dcmonjlrandum.cfute uis çy «4(um eins fit affeâionis, â¢{wiinpulfuf alitjuid nus cominififfedicetunm quo et «cwp(lt;t zy fimilitudines erunt proferendie , (y ipft iiligenter nutunteius affeâionisqùà mlcuifiimcqute/ tiÃmam ad partem explicanda, ut zy res ipfa à j-'aâo cradeli ey turbulento ad quoddam mitius lt;y tr^tnqiul l«ï trdduwtitr, çy oratio tarnen ad aramum eius qui aadict,(y ad animi qucndam intmum fenfum accomr «odetur. Ratocionationis autem fufpitiones infirma/ fcitifi aut cSmodum nullum fuiffe.aut paruum.aut ali/s fuiffe.aut nihilo jibi magis quà ni ali^s, aut inc?/
Modum fibi maïus quà m cÃmodum dieet, ut nequaquâ fucrit illius commodi quod expeditum dicatur, magni/ fudo.aut cum eo incommodo quod accident, aut cum il lopcriculo quod fubeatur,comparanda:qui omcî loci fimiliter incommodi quoq; uitatioiic traâabuntur. Sut lt;lt;ccu£ator dixerit.eum td elfefecuium, cjuod ei uifum fit commodum,aut id fugijjc,quod putareteffe incommo/ duw, quanqu.im in f.JJa fuerit opittiowc, demonflran/ dum trit defenfori neminem tantie elfeÃultitiie,qui ta/ li in rc poÃit uiritatem iguorare. Qudd fi id concéda/ turillud MOU concelfiim iri, nec dubitajfe cjuideiw buitc quid eius iuris e/Jet, fed id quod falfum fuerit,fine utla dubitatione pro falfo, quod ucrum pro uero probalfe. ^ddfl dubaauerit,fumm:e fui fe amentiie, dubiafpe »»lâul/umccnum in periculum je commitiere. Quem/ admoùuM
Ul nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DEINVENTIONÃ
aclinoJuin datent dccafdtor, cum ab ali/s culpam Uffcit, defcnforii locif utetur,f c ÿs locis tlui accufaton dati funtMetur rcus cü in altos ad /c crimen uolettrSf^ â jwre. E X perfona autem cöieilura capietur,fi et r« c^ut perfonis attributx funt diligenter confidcrabiitufâ t^uas omnes in primo libro expofuimus, nom et de «et tnine nonnunquil alic{uid Ãtfpitionis nafeitur.
Mtem cum dicimuf, cognomen cfuoque ZT agnoiKti^ intclligatur oportet. De hominis enimcertoCf ftrto uocabulo agitur, utji dicamus idcirco aluiuêc^quot; lidtum uocari.tfuod temerario et repentino confiliej^ autfi ea de re hominibus C rivcir impentis uerba dedip fe.quod clodius,aut C (rciIi«r,4Mt Mutius uocarltuf-^ lt;fc licet ali^uantulum ducere fufpitionis, oi««âf enim htc.uir an mulier.huius an illius ciuitatis bus fit maioribus,eluibus cSfanguineis, c^ua ttate,^ lt;itnimo,c{uo corpore,efut funt attributa, m lt;lt;nbsp;ijuam conieSurä facienda pertinebunt. Et fX âââj tlt;e trahunturfufpitiones, cum quemadmodS, ZT ââPâ ^uos,etäefuibuscducatusetcruditusfit cfutritui'â ^uibufcü uiuat epaa ratione uitt,cjuo more Hat. Et ex fortuna fepeargumentatio nafeitur e«l HUS an liber,pecuniofus an pauper,nobilis anigtett. » felix an infelix, priuatus an cum poteÃateft,auipâ rit,aut futurus fit confideratur-.aut deniip 2utritur,qute fortunt ejfe attributa intelligüiâ^' itus aüt ipaoniä in aliijua perfeäa ZT conflaitti aut corporis abfolutione confÃit, ipuo in generc ej tus, feientia, et ^ut contrariafunt res ipff
LtBER tti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;us
fMeiit eet{ttid hic nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;locut fufpitionis o/!cnJ^(t.Nain
*lfe3ionis (juidem ratio perfpiatam foletprit fe gcrcre ftiitieäurätUt amor.iracüdia, moleftiaipropterca c^uoi ipforü uis intellig tur.et tjuce rej b4r« alitjita rcw c3 hitantur.facilcs cognitufunt. Studium aüt.ijuoniain *l'lt;tÃidua ct uebemens ad alirpia rem applicata magna fWN uoluntate occupatio,facile ex eo ducetur argumea 'iitio.tjKam r« ipfa defiderabit in cauÃa. i tem ex con/ f'liejumetur aliijuid fufpitionir. Nam copliü eà alit^uid fâteiendi,non faaendiiie cxcogitata ratio,item faâa.ct ^^Ãts.et orationcfpijuie funt omnia ( ut in confirmation â11 prlt;eceptif efl) in tria tempora di/iributa, facile erii »idm ecquid afférant ad coniedurd confirmandafuf ?» *io)Uf.Ac perfonis ijuidë res elt;e funt attributie, ex epiin lâKf omnifcuf unum in locum coadii aceufatorir erit int 'ftobatiune hominis uti, Nam caufa fadi parum firmi/ ââidinis habet,nifi animus eius cpii infimulaiur, in earn [âfpitionë adduccretur, ut à tali culpa no uidcatur ab/ lgt;orruilfe.vt enim animü alicuius improbare nihil atti/ ââ(tcum caufa cfuarc peccauerit,nö intercefferit, fi eau/ fmpeccati intercedcre lcuccÃ,fianimus nulliminus boneÃie rationiaffinis ofiëditur. Quare uitü eius quem ââ¢â'guif.ex ante fadis aceufator improbare debebit, çx âÃendere, fi ijuo in pari ante peccato couidus fit. Si id *âonpoterit,filt;juä infimilcm antefufpitionë uenerit,ac Maxime fi fieri poterit,fmili alicjuo in gencre eiufmodi ^âtxfa alicfua cömotum peccaffe,aut in eeejue magna re, *â1 in maiore,aut minore, ut fi c^itis pecunia dicat indu feciffe.poÃit demonÃrare alujua in re cius alicjuid fAäUI«
w
DE INVENTIONS
faâKin audrum. item in omni cdufd natnram, dutiù' (Idm.dut fluJinm.dut fortunä, autali^uid corumtlitt ferfonis attribnta funt,dci cdnt cAnfAmiC^ud commotm» feccalje dicct, adiungere, ex di/pari cfitot]; geKK ci(lparitgt;n,fi ex parijùmi-ndt faculrof non erit intpr»^ bare animuin dduerjdri/ oportebit. utfmiMntiAiniti/ Ãunt argnds fecilje.ty' auarunt enntctuent accufcf.J^^ monÃrdre non poÃis, alifs affinem effc uit^s doceas, d ex ca re non efje mirandum qui in illare turpis oui en/ pidiif aut pétulant fucnt.hac quo^ in re eum delitinif fe. Quantum enim de boneÃate çy autoritateeiastjni argiwar detr.iftum eÃ, tantum de facilitate totiuità JefenÃonif diminutü. Si nulli affinis poterit uitin ftit} ante admiffo demöÃrari, locus inducetur tlle pert}iiti» bortandi indices erunt, ut ucterem famam hominis ni/ hil ad rem putët pcrtinere.Nam cnm ante celajfe, mine manifeÃd tenen. Quarc non oportere banc rem ex fv periori nita fpetlari./èd fupenorem uitam ex bac rc mi probari, çy aut poteÃatem ante peccandi non fuil]egt; aut caufam. Aut fi hlt;ec dici no poterunt, dicendum ttii illud extremum, non effe mirum f [ nunc primum deli/ querit. Nam necejfe eà cum tpii uelit pcccare, alitjttan/ do primum delinquere.Sin uita anteaffa ignorabiinfi hoc loco pr^terito, cur prietereatur demonÃrati), argumentis accufationem Ãatim confirmare oportebit-Defcnfir autem primum, fi poterit, debebit uitam etus qui in/imilabitur,quâm boneÃiÃimam demonÃrare.lii faciettp oÃendet ahqua eins nota et communia officia, I qnod genus in parentes, cognatos, amicos, affines, ne/ ceÃariim
LIBER II, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u;
^lfirios ; rtifJM (jKif mm ZT exintia[unt, fi nb CHI» mlt;ig«o aligna labore.aut periculo, aut utratfue â¢^.wtn nealje »5 efjet.offic^ caula,aut in remp. aut in f*tentts,tMt in (tîi^uof eorum.cjui modo expoÃti funt, i^atjje dieet. Deindeà nilnl delicjuilje, nulla cupidi/ ***cimpeditum 4b oficiu reeeÃiffe.ctuod co' confirmai ['â*5 erit,Ãcum potejlas impune alicfuid faciendi minus ccucÃefidlfe dicetur, uoluntas ei faciendi demonÃrabi â'ââtHhfulfe. Hoc 4»tfW ipfum genus erit ed ftrmius, fi
âgt;t genere tjuo arguetur, integer antea fuijfe de/ quot;â^Ãrabitur. ut fi cum auaritia caufa fecijfe arguatur, quot;â¢'Niwe Omni in uita pecunia cupidus fuiffe doceatur-*''cill(iD)4grt4 c«M grauitate inducetur indignatio iun ^'^co»(ftefliogt;ti,per lt;J«4»h miferum facinus effciZ^ in/ deMon/ÃMbitur: ut cum animus omni in uita fue ^'âà uilifs remotiÃimus.eam catifam putare,t{utr homi ââff wdoccs in fraudem rapereÃleat, caÃiÃimü lt;Jmo^ lâiXâiMem ad peccandum potuilje impellere: 4Mt initjuii âjp'iyquot; üptimo cui^ pernicioÃlÃmum.non uita honeÃe tab in tempore tfuamplurimum prodeffe, fedfu/ ^itaex criminatione,tjuie confingi facile poÃit, non ex ^teada uita.ijuie netj; ad tempus fingi,neef; ullo modo iwwMtxri poÃit.facere iudicium.Sin autem in anteaäa lititaliiftie turpitudincs erunt, aut falfd ueniffe in eam txiÃimationem dicetur, 4«» ex aliciuorum inuidia, aut lt;ibtreäat:one, aut falfa opinione.aut imprudentia, ne/ ctÃitudini.aut per/uafioni,adolefcentiie, 4Mt alicui non »laluofa animi affedioni attribuentur.aut diÃimili i» jnterc uitiorum ; Mt 4«imw non emnino integcr,fed 4
p tali
DÃ INVENTIONS
ttdi culpit remotwf e/fe uideiUtir. Ac fi nidlo modo lûl^ turpitudo, aut infamia leniri poterit orationc, oportebit de uita eius cy' moribuf cfuteri, fed de eo ci'' mine, c^uo de arguatur : cjuare antefaän omiÃis, ^uod tnfiet agi oportere. Ex f4lt;ïo autem ipfo fufpiti'gt; nes ducëtur.fi totius adminiÃratio negoci/ ex oMnilgt;igt;i partibut pertëtabitur.atif hit fufpitiones partim exn^ gocio feparatim,partim communiter ex pcrfonir,âti'f'^ ex négocia proficifcentur. Ex «egodo duci potenoiiâ fi cas res iptie negoci/s attributie funt,diligenter coup derabimus. E x ijs igitur in banc confiitutionent cottutt nire uidentur gênera eorum omnia,partes generttpl^ risil;. Videre igitur primum oportebit,quafintcëtiiitt tiaeü ipfo negocio,hoc efl,qua ab refeparari nSpq' funt.Quo in loco fatis erit diligenter confiderare,qigt;iâ^ fit ante rem faäum.ex quo fpes perficiendi nota,et ciendi facultas qua) ita uideatur: quid in ipft re gereâi' da,quid pofiea confecutum fit. Deinde ipfius eà ncgolt;^ geÃio pertraâanda. Nam hoc genitf citruw rerîi,qi^ wegocio attributa funt fecundo in loco nobis eà exf®* f itum. Hoc ergo in genere fpeSabitur locus,tempusiâgt;^ cafio,facultas,quorum uniufcuiufqi uis diligëter iittigt;' firmationis praceptis explicataeÃ. Quare,neautb'^ non admonuijfe, aut ne eadem iterü dixijfe uidcami^â breuitcr demonÃrabimus quid quaq; in parte conjid^' ran oporteat.In loco igitur oportunitas.in tëporel^ ginquitas.in occafione commoditasad faciendum i«' nea,in facultate copia cr poteÃas earü rerum, ter quas aliquid facilius fit,aut fine quibus omnmigt;tâ'^
LIBER tn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»f
ti KO» fgt;otef},conftderMlt;ltl efi. Deinde uidendîî e/l,c[uid «diunâitm fit negocioihoc eft, quid muiui,quid minu^, quid leque mugnU pt,quid pinile. ex quibut coniedurii qufdü diciturp quemadmodum m maiorei.minoref, «que magnie, fimileeft; agi foieant, diligenter confider fubitur. Quo in genere cuentuf quoq; uidëdus erit,hoC âÃ.quid ex unaquaq^ re foleat euenire,magnopere con/ fiderandi! eft,ut metus,littiti.{,titubatio,auaritia.Qtiar tlt;lt; uutë pars erit ex ft's quas negoefts dicebamus efte at/ gt;ribiÿas,confccutio. I« e« quaruntur ea qua geftü ne/ gecHiconfeftim,aut ex interuailo confequuntur.Jn qua uidebimus ecqua cÃfuetudofit,ecquie lex,ecqua adtio, fcquod cius rei artificiSpt,aut ufus,aut excrcîtitio ho/ utiitii.aut approbatio,aut oftetifio, ex quibus nonnun^ dieitur aliqdfttfpitionis. Sunt autë ahqueefufpitiones, quacomuniter CZ ex negociorii et ex perfonaru attri/ iutionibus funiuntur.Nä ex fortuna,et ex natura,et ex uillu,ftudio,fa{lis,cafu,orationibus,cof :lio,it ex habitit Ultimi out corporis plxraq^ pertinët ad eafdë res, qua rem credibilë incredibilë facere pojfunt, c* c« faâi fufpitione iunguntur. Maxime enim quari oportet in hacconftitutione.Primu potucrit nealiquid peri. Dein dcccquo ab alio potuerit. Deinde facultas, de qua anti diximus. Deinde uirü id facinus fit,quod pxniterc pie/ rit necelfe. Itë quod fpcm celandi haberet ⢠Deinde ne/ cfftitudo, in qua num neceffe fiierit id aut peri, aut ita fieri,quaritur. Qtorww pai s ad confiliü pertinct,quoft ferfonis attributum eft, ut in ea caufa quam expofui/ Um » A«te rew ent, quod in itincrep tarn familiariier p I applied/
US nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTiONE applicaucrit.ifuod femonis caufam ciitiepuerit,^iioifgt;( mul diner ter it,dvhinc cxnarit. Iit re,nox,fomiius. Pop rem. ^uodÃ)lur exierit, qnod iH« Mm familiäre eonti^ tarn ircpto Animo rcliefuerit, quad cruentü gladiuM hilt;t bnerit.Horum pan ad cöfiliü pertinet. QuarMf eitii» utrum uideatur diligenter ratio faciendi e/fe hahut^ excogitata.an ita temere.ut nä uei^'imile fittpiéijii^ iam temereadmaleficium acce/iifle.in cjuo ^uaritul' num ijito alio modo cömodiur potuerit fieri.uel dfufl tunaadminiÃrari.Nam fiepeji pecuniie adiui»enta,li adiutores defint.facultas fuifje faciendi nö uidetur.hi»: modo.si diligenter attendamus, apta interfe effe isiel bgimus hicc cfuie negoci/s, et illa ^ute pcrfonif/ùntitt/ tributa. Hic kc^- facile efl.neque nece/jarium difli»^ guere.ut in fuperioribui partibur, quo paäo quic^ cuÃttorem.Cf quomodo defenÃirem traäare oportenf' Non eà neceffarium propterea quod caufa poÃta, in quamt^ conueniat.res ipÃt docebit eos, qui na onisi^ hieÃe inuenturos putabüt.fed ad ea quie pneceptaÃm^â comparationif modo quädam in commune mediocrest intelligentiam confèrent. Non facile autem, quod et igt;it finitum eà tot de rebur utraq; in partem fingulatim de unaquaq; explicare, er altar aliter hiec in utramf tem cauÃee Ãolent conuenire.Quare coÃderare hactpt'^ expoÃiimui.oportebit. Faetliur autem ad inuentiosl , animur incedet.Ãi geÃi negocy.çy Ãuam çy' adueift^f narrationem f^pe cyquot; diligenter pertraäabit, Cf quieq; pars ÃuÃpitionis habebit, eliciens conÃideriJnl-QuArciquo conÃilio.quaÃpe perficiendi lt;jnic^ fäHüÃt^ I
LIBER IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iîÿ
Cur boe woJo ootius quà in illo:air db hoe potiut, lt;juS tb illo:cur nullo adiutore, aut citr hoacur newo fit cott fiKf.Mt cur fit,aut air hiefe : air hoe ante faüum ft, eur hoe ante faüum non ftt: eur hoe in ipfo negoeio,ciir boe poà negociü:aut ejuid faüum de induÃria,aiit quid rem tpfam cö/icutum jii. ConÃet ne oratio,aut cum re, tut ipfa fecumthoc huiui ne reift fgnum, an illtur, an buiiu ÃT dlius.or utrius potiut s quid faüum fit quod w» oportuerit.aut no« faüum quod oportuerit.cü ani ntuslac intentione omnes totiui negoe^ partes eonfde rtlit.tum illi ipfi in medium conferuati loci procèdent, de ^Kibus ante diüum eÃ, çx eum ex fngulis, tum ex eoniunüis argumenta certa nafaitur. Qworww argue *i««tor« pars probahili, pars neceffario in genere uer/ ftbilur. Accedunt autem ad eonieüuram fape quiee Ãiones.teÃimonia.tumores, qute contra omnia uterque Ãmili «14 prteceptorum torquere ad fuce caufe commo dum debebit.Nam ex qu,rÃione fufpitioncs, c?* cx teÃi «oMio.cr fx rumore ahquo pari ratione, utexcaufa, (y ex perfonatty ex faüo duci oportehit, C^uare no/ b'i 03quot; ij uidentur errare,qui hoe gmus fufpitionum ar tific'i) non putant indigere, cy ^qui aliter hoc de ge/ «eWidc de omni eonieüura prtecipiendum putant, Om »IS enim ^fdem ex locis eonieüura fumenda eÃ.Nam et eius qui inquteÃione aliquid dixerit, cy eius qui in tc/ Ãmonio.cy ipfus rumoris caufa.cy iieritas ex i/fdem ȟributionihus reperielur, Omni autem in caiifapars »rsumentorum eà adiunüaeicaufe folü quee dicitur, ** «tb ipjit ita duüa, nt ab ea feparatim in omnes eiufdê p J gefter«
Ãjà nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de INVENTIONS
generis cM/à s transferri non fatis cotnoJe poÃii. plt;hï autein eà peruagatior, ZT out in omnes eiufdem gentf ris, aat tn pleraÃfi caafas acconwiodata. nbsp;nbsp;Hire erg®
drguwentit tMMjfern in multos caufas pejfunt.ln cos communes nominamus. Nuw locus communis oui ccrtir rei c^uandam continet amplificationein, utfitjuit boc uelit oÃendere.eum ijui parentem necarit, maxitno fupplicio ejje dignum : qtto loco nifi perorata, lt;3â pnt bata cdufa non eà utendum. Aut dubite, quit ex contré rio quoif habeat probabiles rationes argumentandi;!tt fufpitionibus credt oportere : çy conrtâ, fufpitionihts credi non oportere. Ac pars locorum communium, aut per iiidignationem, aut per conqueÃionem inducitur, de quibus antèdiâum eÃ:pars per aliquam probabilei» utraque ex parte rationem. DiÃinguitur autem oratin, titq; illuÃratur maximi raro inducendis locis committ nibus or aliquo loco, iam certioribus illis auditorhs cr argumentis conftrmatis. Nlt;iw CT tilt;»i concediM commune quiddam dieere, cum diligenter aliquis prot prias caufse locus traâatus eÃ, çy auditoris animus, aut renouatur ad ea quie reÃdt, aut omnibus iam diSii txufcitatur. omnia enim ornamenta elocutionis.inqui bus cy' fuauitatis, ZT grauitatis plurimum conftfiit,et omnia quie in inuentione uerborum z^ fententiarui» aliquid habent dignitatis, in communes locos confeniti tur. Quare.non ut caufarum.fic oratorum quoque mub torum comunes loci Ãtnt. Ni nifi ab if s qui multa exett citatione magnamfibi Z3' uerborum, z?quot; fententiaruin copiam comparauerint, traôari non pottrunt ornate et grauitet
Liber il
i»
ffituittr.dncmddmodum naturd ipforum defîderdb ^tlt;Jlhocfit tiubif diâum communitcr, de omni genete ^lt;gt;wuincommuntum. Nunc cxponemut in conieâurd/ conflitutionem, ^tu loa communes inddere foleöt^ ^âfpitiöibus crtdi oportere, et nô oporterc. Rumoribus ^tdioportere.et uô oportere. TeÃibitt credi oportere, ^»S oportere. QutefUonibus credi oportere.et nô opor Vitd antè dâdm fpeÃdri oportere, et nô oportere.
effe qui in illa re peccarit.cr hoc quoq; ddmir nô e/fe eiufdem.Mdximè fpeSdri cdufdtn opor/ m5 oportere. At^j bi quidem ty fi qui eiufmodi proprio argumento cSmuner loci ndfcentur, m con/ ^drias pdrtes diduccntur. C ertui dutem locus eà dccu/ fdtoris,per quem duget fdâi dtrocitdtem, ÃT dlter per Keg4t mdlorü mifereri oportere. Defenforis.per l^focdlumnid dccufdtorum cum indigndtione ofien/ ^idr, çy pgf qifent cum condueÃione mifericordid cd/ f^dtur. m çy cietcri omnes loci communes ex if'fdetn pi'Wfptiî fumuntur, quibus cieterlt;e drgumentdtioness Ãi iltr tenuius, çy dcutius, çy fubtilius trdüdntur.hi ^dtem grauius çy orndtius.çy cum uerbis.tum etidi» i^lentifs excellcntibus.Jn illis enim finis efl,ut id quod Teitur, uerum effe uidcdtur: in bis tdmetfi hoc quoque Rideri oportet, tarnen finis eà amplitudo.
Nuncdd dliam conÃiiutionctn trdnfedmus.
p 4 ConÃitutio
in
DE INVENTIONê
Conflitutio diffininM.
I Vw e/I nowmis cà trouefp'^, â¢*'â I caituli dtffintenda uerbis efi, con/btutio I difpnitiiM dicitur, Eiiu generis exé^lo nobis propofiM fit hxc cdufa.C- Fldwi* gt;1.^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if Coitful remp.male geÃit beb
lo punico ftatndo, eu Trtbunus pl.eflet.inuito Se«ilt;Wgt; CTquot; ownmo côtra uoluntutem omnium optimdtum prt feditionem populum legem agrdhdm prebdt. Hhh^ pdter fuus confiliü plebis hdbentem de templo deJuxi*! Mcerfitur mdieflatK, intentio efi, mdiefldtem muimllb ^uod tribunum pl.de templo deduxiÃi. DepulÃoeÃ,M minui maieÃdtem. c^uteÃio eÃ, maieÃdte neminucrüâ R4tio, I« Ãilium f«iw ejudm bdbebdm poteÃdt^, ed ufos fum.Rotionis infirmdtio, 4t enim ejui putrid poteÃdte, hoc eÃ, priudtd. ejuudam tribunitiü potefldtem, koc eÃi populi poteÃatem inÃirmdt.minuit is mdieÃdtem. tudb catio eÃ.minudl ne is mdieÃdlem.i^ui in tribunitidin ft* teÃdtem pdtrid poteÃdte utitur. Ad hdne iudicdtioiieM argumentdtiones pmnes dfferri oportebit. Acneijud forte drbitretur nps no intetligere alidm tfuoij; incidefC conÃitutionem in hdne cduÃum, e4M nos pdrtent friiii» fumtmus, in qua pracepta nobis d4nlt;i4 funt. Omnibus dutempdrtibus hoc in bhro explicatis, ijuiuisemniii cdufd ft diligëter uttcnJrt.ownfs uidebit conÃitutioneSi çy eurum purtes.Ã^ controuerfids.f i (j«if forte in edS incident-Nd de »mnibus perfcribemus, nbsp;nbsp;primus.ergD
dccufdtoris locus eÃ.eius nominis cuius de ui tjuieritufi hreuis uperta, 03- ex hominum opinione dijfi»itâogt; bet
LIBER II.
1«
w W0(îo,Mdie/?4tfW mmuere efl de dignitdteMt dtn pote/!ate popi(li,aut corum quibw popu/ potejfatem dédit,alt^uid derogare. Hoc pc bremte»⢠âxpofitum plunbus uerbis eÃ, et ratioKÃbm confirmdn tta eÃe ut defcripfcris,oÃcndenduM.PoÃea dd ââ^âjuod diffinierih fuSunt eius qui aceufabitur, udiune ^^toportebit,et ex eo quod oÃeMderts,eÃe:uerbi cm/ pMitteÃatem miituere,docere aduerfarium, maieÃate quot;quot;»HiÃe, nbsp;nbsp;hune totum locum commuai loco confire
quot;gt;Htc,pcr ûuë ipfiuf fdäi dtrocita!, aut indignitas, d«t ââ««ino cMlp4 cum indignutione Mgeutur. po'à erit in/ pi'Mandx aduerfuriorum dcfcriptio. Ed dKtcm infirma â'â¢â¢âr.fi falfa demonÃrabitur : hoc ex opinione hommü Ãinetur,cum ejueiiiddmodum, quibus in rebus ho/ in confiieiudine firibëdi Mtfermocindndi eo uer quot;^Htifoleiwt.confidcrdbitur. item infimdbitdr.fi tur/ inutilis eÃe oÃendetur eius defcripttonis dppro/ quot;âquot;io, çyquot; fl qu£ incommoda conjecuturafint, eo con/ ^0, oÃendetur. id dutem ex honeÃatis et utilitatis pdf ülgt;Hsfumetur,de quibus in deliberationis pra^eeptis ex/ ftnitmus.EtJi cum diÃ'initione noÃrd dduerfdriorü dif/ finitionem conferemus, Ã3' noÃrdinueram,honeÃam, Htilem eÃe demonÃrabimus,illorum coMtrà . Q«lt;ere quot;HOdutem res,dut mdiori,dut minori,aut pari in nego ciigt;ftmilcs,ex quibus dÃ'irmetur noÃra defcriptio. lam fi fes pltires erunt diÃugt;ticnd£,ut fi queeratur.fur fit,an Ãcrilcgus, qui uafa ex priuato facra furripuerit, erit Htenium plunbus diÃ'initionibus.Deinde fimtli ratione e^ufa cfi traâitndd, uoexf autem communis in eius
W4. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONE
tnalitiS.tfui «o» modo rerum, uerumetiam «erWafiJ' tcjlittcm fibi arrogare conctur.ut cr fadnt tjuod uclit, et id quod fcccrit.quo uelit nomine appellet. Deindcde fen for I! primus locus eÃ.ite nominis breuis et dperWirt ex opinione bominü defiriptio.hoc modo, Maiefiatëini Kuerc eà aliquid de republicd cum poteÃdtem nonh^ bcitr adminiÃrare. Deinde hunts confirmatio eÃÃmib bus ZT exemplistZT rationtbus. PoÃea fuifdäiabill^ diffinitione feparatio. Deinde locus communis,perqul faiii utilitas, aut honeÃas adaugetur. deindeÃquituf itduerfariorum diffinitionis reprchenfto , que â¢X locts omnibus, quos acci^atori prefcripfimus, co'i^ ficitur,ZT cetera pdà eadem prêter communeinitit cum inducentur. Loc«r autem comunis erit defenfor^ b per quem indignabitur aceufatore fui periculi eduà non res folum conuertere,uerumetiam uerbacèntuUâ^^ conari. Nam illi quidem communes loei,qui out caluiti' nie accufà torum dcmonÃrande,aut mifencordieCâià tande, aut faäi indignandi, aut d miÃ-ricordiadeltf^ rcndi caufafumuntur,ex periculi magnitudine, non^ taufe genere ducuntur, Quitre nS in omnë caufu»,]quot; in ornnc caufe genus incidunt. Eorü mentionë w Ãurali coÃitutione fecimus. Jndutlione aut eorunt, caufa poÃulabit,utemur. Translatio ZT cöniut^tif-
VM autem affio translationis tationis indigere uidetur, quod uon is agit quem oportet,aut cum eo quif* oportet.dMt apud quos,qua tia,quo crimine, quo tëpore
LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u$ lt;
fiiilio tfMsldtiua dppellatur. Htiiuf nobit cxëpla per/ quot;nthd opus funt,fi fingula irdnsldtionim generd tpute/ i'Mius:fed cfHid ratio prtrccptorü fimilis cfi,cxcmplorî â^bituJinefuperfedendum cp.Atij; in nojlra spiidë con lââetiidine multis de caufis fit,ut rarias incidant transit 'wiff. N4gt;»cr pra^tort/s- exceptionibus multir exclu/ â¢fwtur aSiones.çy ita ius ciuile habemus conÃitutum, Iâ uufa codât is,lt;Jui non cjuemadmodü oportet,egerit. Qîilt;rc in iure pleruni^ uerfantur. ibi cnim ty excep/ ^iDnes poÃulontur, y ejuodominodo agendi poteÃat y omnis conceptie priuatorunt iudiciorum co» (''toitur.i» ipfu aulem iudtci^s rani« iKciduKt, y ta/ p^MrtHdo incidunt, eiuÃnodi Ãtnt, ut per fe minut ^^cont firmitudinis: confirmentur aute oÃumpta alia â¢âë« conÃiiutionc. Vt in (Juodant iudicio.cunt uenefici â^fdom Home« eÃet delatuin,y tjuia parricid^ cau/ iââiwÃripto eÃet, extr4 ordwew eÃ^et acceptum, cum, âlt;cmfotione alia c^utrdam crimina teÃtbus y argu/ confimtarentur, parricidi^ dutom folum mentio r^^â^^I}^^^ââlcfcnÃjr in hoc ipfo multü oportet ut diu con 1'1 âit,cä de nece parëtis nihil demonÃratü fit,indignum k»ii(r ejli afficere eum, ejua parrictdie aÃ-ici oütfi dagt;nnaretur,fteri neeeÃe eÃe, ^uoniäet fubferiptü, et ex ea re nomen extra ordinë fit 'â
*^^'^ptö,Eo igitur pxna ft affici reü n5 oporteat, dam/ »5 oportereitjuoniäea pÅnadanationë necef
C'â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defëfor pxnit comutationë ex traf
quot;w genere inducedo.tota infirmabit aceufationé. Ve cieteris ^uo^ criminibus deÃendedis coieilurali conÃitu/
m6
DEINVENTIONE
cmflitutioMe translation? conftrmabit. Exentplum dtf lem translationis in caufa nobis pofitum fit huiufriixli. Cum ad uint faciendam tjuidam armait ucni/feni, 4r/ mati contrà pritÃo fucrunt, et culdam equiti Rowi«« Quidam ex armatis rcfPenti gladio manum priecui Agit is cui maniis prtecifa eÃ, iniuriarum : PoÃidatiSi ^icum agitur, d Prietore exceptionem, extra (ptim i» retint capitis praiudicium fiat. Hic is lt;J«i rtgit,ii(iJicw»i purum poÃulat : die cfuicum agitur, exceptionem alt;l^' Ott oportere. QuaÃio eÃ,excipicndumfit,an nS. Ran no enim oportet in recuperatorio iudicio eius malefid/ de cjuo inter ficarios tjuieritur.prceiudicium fieri, tnfit matio rationis, eiufmodifunt iniurite, utdehisimhl?â fit non primo cfuotf; tempore iudicari. ludicatio.atrocit tas iniuriarum fatis ne caufce fit. Quare dum de ea iidi eetur.de aliefuo maiore maleficio.de quo iudicium cdki paratü f t.prieiudicetur.atij; exemplum quid? bx efl-In omni aüt caufa ab utrotf; quari oportebit. à qao.Cf pcrquos.cr quomodo,cy quo tempore aut agi,a»âquot; dicari.aut quid Ãatui deea reconucniat.id ex iuris,de quibus pdà dicendum eÃ,Ãimi oportebit.Cf tiocinari quid in fimtlibus rebus fieri foleat, O' fitrii malitia quid aliud agatur,altudfimuletur:anP titia.an ncceÃttudtne,quod alio modo agi non oecafione agendific fit iudicium out aâio conÃituta, rede fine ulla re eiufmodi res agatur. taicus communis contra cum qui translation? inducet, W iudicium ac pxnS.quia cau/fie diffidat. A Men omniü fore pcrturbationcm.ft no ita res a^
LISER
«Z
in iuJiciutn ucniat,i{uo paff o oporteat.hoc eÃ,fi 4Mt «w co agatur,({uicum nö oporteat.aut alia pxna.alia frminctolio temporc.at^ hanc rlt;ttio«e«t 4lt;i perturba/ lioncm iaJiciorum om»i» pertiuerc.Tresigitur ete coa fituüones.tjuie partcr non habent.ad hitnc modutn tr4 ^^ntur. Nunc generalem conÃitutionem partei tint confiJeremus^
Cencralii conÃitutio.
Vum cr faffo.et faffi nomine conce/Jb, nc^ ulla affionif illata controuerfia.uis çy natura,et genus négocié ip] lus tptie/ ritur,conÃitutionem generalem appelle mus. Hmiuî primas eÃe partes duas no/
nijeri diximus,negocialcm,çy iuridicialem. ^tgxialiscÃ.cjuie in ip/à négocia iuris ciuilis habet im flteatam controuerftam. Ea eà buiuÃnodi,Quidam pu filium hirredem fecit, pupillus autem antè mortuus eà Ju»m in Ãtam tutelam ueniret, De htereditate ea tpex ^pillo uenit,inter eos patris pupilli hxredes ficundi RtiCy inter agnatos pupilli controuerfia eÃ,poÃeÃio ^nredumfecundorum eÃ. Intentio eà rfgndtorum, no/ l'ti pecunia eÃ, de c[ua is cuius agnati fumus, teÃatus ââOn eÃ. Depulfio eÃ.imd noÃra epti haredes fecundi i^Ãamenio putris fumus. nbsp;nbsp;QuieÃio eÃ,utrorii fit. Ra/
*'o efl.pater enimc?quot; fibi et filio teÃamentum fcripfit. ânw is pupillus eÃet.QHarc,^ute fili^' fuerunt.teÃameit *0 patrir noÃra fiant necejfc eÃ. Inprmatio eà ratio '^fimd pater )îbi fi:ripfa, nbsp;nbsp;nbsp;fecundum hieredem no»
l'ho,fed fibi iuÃit effe. Quare praterquam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfius
fnit
th
DE ÃNVENTÃÃNÃ
fuit in iefliOnento.ulliuf neÃrnnt efje mo» poteÃ. catio,poÃit ne de fil^ pupitli re teflari. A» reJcî fecundi ipfins patrisÃtmiliäs, no» filif duoij; pupilli hteredes fint. Att}; hoc non alienum multd pertinent, «c out nufeptâ aut ufe^tteefuntf hic ndmonere.Snnt ciutfx, tfuie ptnres habent rtitiont^ in fmplici confîitutione: qnod fit cum id ijitod fttäU eiââ Mt cinod defenditur,plurtbus de cnufis reäunt, lud f'â bnbile uideri potefl.itt in bne ipfn ennfa. Supponlt;iifteâ^ nim ab bieredibm hiec ratio. Vnius enim pectmia res diÃimilibus de cauÃs hiercdes effe non pojTititt, «f*quot; untjnam fadunt eÃ,ut eiufdë pecunite alius tcfîanteniâââ alius lege hxres e/fet. infirmatio autem hac erit.nôejt una pecunia, propterea c^uod altera iam erat pupilHâââ^ uentitia, cuius hteres non illo in tempore in teÃanienif tjuifquam feriptus erat,ficjuid pupillo accidiÃet : amp;nbsp;altera patris etiam nunc mortui uoluntas plurimü ««* bat, iiu,e id mortuo pupillo fuis hieredibus coMCfffffquot;*]; ludicatio eÃ, una ne pecunia fuerit. Ac ftbaceruntiilâ infirmatione, poÃe plures eÃe unius hteredes pecunne diÃimilibus de caufis. De eo ipfo iudicatio nafcitKen fint ne eiufdë pecunia plures diÃimilibus generibus e/à hteredes. Ergo «Hd in conÃitutione intelleÃüefi modo ÃX rationes,çy' rationum infirmationes.etpâ''^' terea iudicationes plures fiant.Nunc huius generis cepta uideamus. Vtrif/J;, autetia omnibus bigent,ius ex ijitibus rebus conÃet eà confideranduiââ initiü ergo eins ab natura dudü uidetur. C^uedä aSt utilitatis ratione,aut perfpicua nobis, aut obfeustt^ fuctudinfiâ
Lia ER IL
fuiitJin? uenilje. pà fl Mtê approlmtit lt;]KieJa Mt à cm fiittiuline,aut rt uero utiha. utfa.legibut cffe firmat^. ^cMurie quidë im eÃ,^uod nobn nS opinio, fed c^uicf innata ui! affetrat,ut rcligionë,pietatë,grM!Ã,um^ ^cMonèyobfemnntiZueritatë. Religionè cam cjult;e in »mil w cerimonia deoritfit,appellant. Pietatë,ijuit er i^tpatriam «wt parente!,aut alio! fanguine coniunäot »ficium conferuare moneaL cratiätCpiie in memoria »emuneratione ojficiorü et bonorum, et amicitiarS »bÃruantiam teneat. Vindicationcm per cpiam uim, contumeliä defendendo. aut ulcifcëdo propulfamut o»obi!,ct « nuflris,cfui nobi! ef[c chari debent, per peccata punimia. nbsp;nbsp;obferuantiä.per cptä le Ute,
â*1 j«piëtM,4Mt honore,aut alicpta dignitate antcceden ^^^tmeremur,lt;y'colimu!. Veritatë,pcrc{uamdamus âptfiw.nc quid aliter qudm cöfirmauerimu!, fiat, aut
, aut futurum fit.Ac nlt;ttitr(f quidem iura minas 'fÃqutruniur ad hanc controuerfiä, quod neq; in hoc ^âgt;ili iure uerfantur,ct 4 uulgari intelhgëtia rcmotiora Imtiad fimihtudinë ucro aliquä,aut ad rem amplifican fiepe funt inferëda. Confuetudinii aüt im ejfe pit j^Kr «i quod uolätate omniü fine lege uetuÃas compr» mrit. in Cit (tute imm funt quadä ipfa iam certa propter quot;ftufate-auo IM gcnerc er alia funt multa,ztr cor«»» quot;w^to maxima pan, qua pratora ediccre confueuer tunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gewerd iurn iam certa confuetit
mefaäu funt.Quod genm.padum.par.iudicatum. 'ââdlü eÃ,quod inter aliquo! cäuenit, quod iam ita luÃà fw-ttttr,«! iuri praÃari dicatnr.Par.^uod omnes inter aquabtle
»4» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS.
tetjudbile e/l. tudicatum de tjuo iam antè fentêtiâ iili euius, outaliijuorumcon/litutaeÃ.iamiurategilim^ fX legibus cognofci oportebit. Hiî ergo ex partibus «0 ris ({uicquid out ex ipfa re,aut ex fimili.aut ex mitiort, Mit ex minore nafci uidcbitur,c{uif/^ attendere.ati^ cid cere pertentando unamquamip partem iuris debebit-Ijocorum autem communium c^uoniam (ut ante Jidunt eÃ)duo funt genera, quorum alterum dubiic rei,alter) certic continet amplificationem.quid ipfa caufadet,tf quid augen per communem locum poÃitt^y oportcait , confiderabitur. Nä certi qui in omnes incidant loci fcribinon po/funtiin plcrifq; fortaÃeabautoritatei)^ rifconfultorum, cyquot; contra autoritatem diet oportebd' Attendendum eà autem in bac.cy in omnibus.nütlit)^ locos communes, prtrtcr eos quos cxpofutmus,ipfââ oÃendat. Nunc luridiciale genus, cr partes eins com Ãderemus.
luridicialis conÃitutio.
Vridicialis eÃ, in lequi et initjntquot;^ tura.crprtemi^outpcen^ratioI ntur.Huius- partes funt duie,lt;JiMtiigt;iiââ^ tcram abfolutam, ajÃtmptiuam altert nominamus. Abjolutaefl,lt;]uieipfiââ' fe.non ut négociais implicite cr abfiondice.fed tiusâ¬T expeditius retfi cT non redi quiejiionemco^ I tinei.EA e{i huiufmodi y cum Tbebam Lacedietne»'^^ bello fuperauilfent,(y ferè mos elfet C raijs, cunt fc bel htm gtÃiffeni ,utij cfui uicilÃent trophteü infmtbus fiutuertnt uidurite modo itt prlt;tfcntMâ^
LIBER n. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14.,
Wniif cdupt, non ut in perpetuum belli mcmorid mu/ iteret, encum Ãatuermt tropbteum. Accufantur apud ^mpbydiOiMf.id eft upud commune a riecice cSfilium, tntentio efl.non oportuit. Dcpuljio eÃ,oportuit. QK.e/ Ãio efi.oportuerit nci Ratio efl,eiim cnim ex bello glor tMmuirtutepeperimut.ut eius xterna iiifigniu poÃeris »ojlris relinqucrc uellemuf. inÃirmatio eÃ, rtitamot ttcmum inimicitiurum monumetumaraiot décroîs fittuere »o« oportet, ludicMio eÃ, cumÃtmmte uirtur *11 celcbrandie cuuÃi G rui) de c rui^s xternum inimici btrunt monumcntum Ãatuerint, reäe ne an contra fc/ tcrmt.tianc idco rationemÃibiecimuf, ut hoc cauÃce ge ââw ipÃtm,de c^uo agimut, cognoÃceretur. NamÃ: earn f^PPâgt;l'uiffemus,lt;]ua fortalje uà funt,Non enim tuÃe ncr ^tepie bellum geÃiÃit, in relationcm criminii dilaber
^ua pdà locpiemur. Vtrun autem cauf c ger hunc cauÃam incidere perfpicuum eÃ.ln hatte ar ^mtationer ex iyfdem locisÃtmedteÃtnt, atlt;f; in cait Ititn negocialem efua de ante diâum eÃ. Locor lt;iät com? ââ*11« et ex cauÃa ipfa, fi c[uid inerit indignationit, aut ^gt;tlt;lueÃionis, ÃT ex tuns utilitate CT natura multos gMttfsÃumere licebit,ty' oportebit,fi cauÃe digni/ uidebitur poÃulare. Nunc alfumptiuam partem iur fi^icialis coitÃideremus,
AÃumptiua igitur tune dicitur, cum ipÃum ex Ãe far **⢠probari no« poteÃ,altc{uo aute foris adiunäo arr ÿimento defenditur.Eius partes Ãunt quatuor,Compa/ ââââ¢âio. Relatio criminis, Remotio cngt;ni«i;, ConceÃio.
eà cum ahquod faäum, quod per Ãe ipÃum q »OK
»44 DE IN VE NTl ONE«
non pt probaniJum^ex fo c«iMf iJ cM^pa faHunt fenduur.Z A eà huiufmodi.Quidam imperator.cumiib hoÃibits circifidcretiir,necjue cffkgereullo modo pep fet.depdSus eft cunt eis,ut arntu et impedimenta retint (pueret,milites cduceret.ita/p; fecit.armis et impedimét tir amiÃis, preeter fpem militer conferuauit. Acmfttiur tnaicftatir.tncurrithue diffmitio, c^uidftt Ixdcrenuüe/ flatcm-.fed nor hunc locü de ejuo agimur,confidcreigt;iitr-intentio eft.non opnrtuit zx impedimenta retint tjuere.Depulfio eft.oportuit.Quctftio eft.oportueritne-Ratio eft,militer enim omnerper^'ljent. infirmatioe/l-aut conieüuralir.non perif/ftent : aut altera conieäar^ lir.non ideo fecifti.Ex cjiiiburftint iudicationer, peV Ãmt net CT i Jeo ne fecerittaut ha-c comparatiua, oiin^ nunc indigemur. At enim ftatiur fuit amittere militer $ arma er impedimenta hoftibur concedere. EX (prit dicatio nafatur, cum omner perituri militer eftientiiip ad hanc pathonem ueniffent, utrum fatiur fuerit atnip tere militer,an ad hanc conditionem ueniret Hof Câ*âr genur ex hir locir trailari conueniet, oportcbitadhiltn^ re cieterarum conftitutionü rationem at/t praceptitâ^â maxime coiedurir faciendir infirmare illud, ipiod f*quot;* CO c^uod crimini dabitur.if cjui accuftibuntur, coinpigt;^ââ^ bunt, id fiet, ft' aut id lt;puod dicent defenftorer fuiffc.nift id fadum effet,^uo de fado indicium rum fuiffc negabitur, aut fti alia ratione, cr aham cauftam ac dieet fte reur feciffie, dcmonftrabiturejftr I £um.Eiur rei confirmatio, er item contraria de infirmatto ex coniedurali conftitutione ftumetur-^'^
LIBER U.
i i
Mmcerto aomittc maleficif uocabitur in ittJiciuni.fi/ tut in hnc cdufo, nam maiefiatif accerfitur, diffmitione (y diffi'nitionif prieceptis uti oportebit. Atij; hcec ((ui/ dem plemnij; in hoc gcncre incidunt, ut coniedurd çyâ dijfinitione utendiim fit. Sin dliud tluod; dlicluod genut ixcidct, eins generis prieceptd licebit hue pdri rdtione *M«jfcrre.N4W dccufdtori mdxime eà in hoc eldbord» ditmM id ipfum fddum.propter quodfibi reus concedi fttdt oporfere, c^udmplurimis in firmet rdtionibus. Qsod jüci/e efl,fi i^udmplurimis cöÃitutionibus dggre/ didtur id improbdre.jpjd dutem compdrdtio fepdrdtd amp;nbsp;trteris generibus cötrouerfidrü.fic ex fidui cSfiderd/ bitur, filllud ijuod compdrdbitur, dut non honefiü, dut ^âon utile,dut non neeeÃdrium fuiffe,dut Mott tdntopere gt;ttile,dut non tdntopere honeÃum, dut no tdntopere ne/ sefdrium fuiffe demonÃrdbitur. Deinde oportet dccuf( foren» illud quod ipfe drgiidt.db eo Ãuod defenfor coniA fdrdt.fepdrdre.id dutem fdcict,fi demonÃrdbit non it4 fierifolere,nc.^ oportere, net]; e/fc rdtionem cfudre hoc propterbocfidt.Mt propter fdlutem militum cd quie fd/ bttiscduficompdrdtdfunt.hoÃibus trdddntur. PoÃctt eompdrdre oportebit cum beneficio mdleficium, çy o^ Mitino id (]uod drguitur,cunt eo cfuod fdäum db defenr fore Iduddtur.dut fdciendum fuijje demonÃrdtur, co«/ tendere,(^ hocextenudndo mdlefici^'mdgnitudinent fimul dddugere. id fieri poterit,fi demonÃrdbitur, ho/ xeÃius, utilius, mdgis neceÃdriü fuiffe il'ud ijuod uiid/ ritre«f,(juà i»illudquod fecerit. HoiteÃidute,et ut.lis, (y iteceffdr^ uis et ndturd in deliberdtionis prlt;fceptis q 1 coÿtofecf
» ⦠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONÃ
eognofcetuT. D einde oportebit ipfam illam conipiif^ti^ UAM ludicationê cxponcrc tanepiam caufam dMertiti^ «rtm.CT' de ea, ex delibcrationis preeceptis deinaps iù cerc. sit enim hiec iudicatio, quant ante expoÃtimui, Cum omnei perituri militct c/Jent, nifi ad banc padm/ Hetn uenifjent.utrumfatius fuerit pehre mdites, lt;lt;«â1'1 blt;(Mc padionë uenire. Hoc ex lacis deliberationis, (jH'ip ahquam in cSfuUationem res ueniat.traÃari oportebit' Defenfor autem quibus in lacis ab aceufatare alia con^ ftitutianes crunt indu{lit,in i)s ipfe quoq; ex yfdetncan fiitutionibus defenfionem comparabit, ctetcrosauUin omnes lacas, qui ad ipfam comparationcm pertinebüt' ex contrario tradabit. Loci auiem communes crunt tU eufatoris, in cum qui cum de fado turpi aliquo, autint utili,aut utroq^ fateatur.quarat tarnen aliquant defenr fioncm,cr fadi inutilitatem,aut turpitudmem cum im ihgnatione proferre. Defenforis eÃ,nullum fadumint utile,nef turpe,ncf item utile,nef honeÃumputariigt;t portere, nifi quo ammo, quo tempore, qua de caufaft/ ifum fit.intelligatur.Qui locus ita communis efi,utbct ne tradatus in hac caufa, magno ad perfuadendummf ntento futurus fit. Et alter locus,per quam magnacui» amplificatione bénéficia magnitudo ex utilitate, lt;«(lt;1«' ncÃate,aut fadi neceÃitate demöÃratur.Et tertius, ptlt; quern res expreffa uerbis ante oculos eoru qui audiurh ponitur,ut ipfi fe quof idem faduros fuijfe arbitrëtuti fifibi ilia res atf eafaciedi caufa per idem tempus av cidiffet. Rclatio criminis efi.cum reus id quod argui' turconfeffus, alterius Jeindudum peccatoiurefecijlf demonfirat-
LIR E R I T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 ,
eà huiufmodi,Horatiu! occifiî tribus Cur tilt;tti/s, cr duobus amiÃis frutrtbus, dontum fc uittor tsccpit.Js animaduertitfororcmfuam defratrum mor ^'^«onkborantem .fponfi Mtcm nome« appdlaittem â¢âfoitidcm Curiuti/ cum gemitu çy iMientutione, indir ÿxpjfus uirgincm occidit.dccupitur.inteiitio cfl,iniu fw/ororcm occidiÃi.Dcpulfio eÃ, turc occidi, CtutrÃio fÃiiurc Kc occident. Ratio cÃ, ilia citim hoÃiü Mortew» l«gci)4t,jT4trMin negligcbat.mecy populü Roommmu» *Ki(JcmolcÃe fcrcbat.infirmatio eÃ, tome â fwtrc in/ icmnatà nccari non oportuit,ex cfua ludicatio fit,Cnn» Hordtw jratrum ntortem negligeret, hoÃium lugcret, Jefratris ry pop.Row. uiäorianon gaudcret, oporr â¢writ Me e4w à frittre indemnatam necari. Hoc in ge/ â¢icrcc4Mfie, pnmum fi c^uid ex cieteris dabitur conÃiiu â¢ioMibiif fumi oportcbit, ficut in comparationc priece/ ptutii eÃ. PoÃeaà c^ua facultas erit, per atic[uagt;n conÃi/ â¢WioMctn ilium m quern crimen transfertur.defcndcre. Deinde Icuius eÃe illud quod in alterum pcccatum reus trmsferat, ^nà w cjMod ip/e Ãtfeeperit. PoÃea trans/ liuionis pitrtibuî uti,(y oÃendere à quo, cy per quos, amp;nbsp;quo modo, ey q«o tempore, aut agi, aut iudicari, tutÃatui (Je eil re conueneribacftmul oÃendere non oz portuiljc ante j'upplicium,quà m ludicium interponere. Tum leges qiio^p et ludicia demonÃradafunt, per potiierit id peccittuw, quod fponte Ãta reus pumtusftt, moribus Ãy iudicio uindicari. Deinde »cgiirc debebit, «iidiri oporterc id quod in eum criminis conferatur, de I ^«0 is ipjè ^iii conferitt, ittdiciMW fieri nolucrif : y id ç( » ^uod
DEINVENTIONS
dKod iuJicätu non fit, pro infcâo haberi oportefe-fica impiidcntiS demonflrare corihcfui eum iudiccr accufent,lt;juem fine mdicibus ipfi cödemnitniil-çy de eo indiciü fadant,de ijao iam ipfiftppliciüf»'^ pfcrint. Pof ca pertnrbationë iudic^ faturä diceMiisgt;d indices longius cptâm potcÃatem habeat progrejlarn!' fifimul et de reo cfaem rcns arguadindicarint. Deiâââ' koc fi conÃitutHm fit, ut peccata homines pcccatis, ininrias iniur^s ulcifcantur,(juantü incömcdorum fei^uatur.Acfi idem faccre ipfe qui nüc accufat, uow'l' fit,ne hoc qutdem ipfo quicqua opus fuijfet iudiciof ro ctetcri quoq; idem faciant, omnino ludicium »uUi^ futurum.PoÃea demonÃrabitur, nefiiudicio quidid' damnata elfet, in qua id cri nen ab reo conferatur,
hunc ipfum de illa fupplicium fumere. Quart r indignü cum qui ne de damnata quidcm pxnas funtef^ ipfe potuilfct,de fuppliciü fumpfiffe,quie ne addiid^ quidemfit in iudiciü. DeindepoÃulabit, ut legcin, lege feccrit,profcrat.Deinde (quemadmodu in coitilgt;âd ratione pnecipiebamus^ut illud quod cÃparabati(r,tââ^ tcniiaretur «tb accufatore quammaxime:Ãc hoc in re oportebit illius culpam m que crimen transferd^*^â cum huius malcficio,qui je iure feciffc dicat, edparad'
PoÃea demonÃrandä eÃ, ko« eÃe illud eiuÃnedb cb id hoc fieri conuenint.Extrema eÃ,ut in cöpardid nc,ajfumptio iudicationis, çy de ea per ampliftddod^ ex deliberationis praiceptis diäio, Defenjor aut per alias conÃitutiones inducentur, ex ijs locis quidquot;^ dtti funtjinfirmabit.ipfam rtlafiOHfi« cuprobab'd
LIBER IL
147
piwui« tiugendo ciuf in quë rcfcrei criMifit, culpänt et â^icitin,(y ^;»»i(xiwe per indignationë,/i res feret, conqueÃione Mite oculos poncndo. PoÃea Icmus ^onflrando reum pnnitù,lt;ju.âmfit ille promeritus.ct Ãninluppliciü cum illius iniuriu confercndo.Deinde 0/ poiâicbit eos locos, i}ui itu erunt ab accufitorc tradati, lircfelli.or contraria in parte conucrti poÃint.quo in i^ercfunt tres extremi, cötrarijs rationibus infirma/ ff ⢠dlaaüt acerrima accujatorü criminatio, per cjuant f^tlurbatione fore omniü iudiciorü demonÃrant, fi de â»Renato Ãtpphc^ fumendi poteÃas data fit, Icuabitur, Prtmüfi eiufmodi demonÃrabitur iniuria, ut nö modo ââ¢Ifo boMo, wer« etiam homini libero uideatur nS fuiÃe *lt;gt;^randa.Dcinde ita perfpicua, ut ne ab ipfo quide lt;lui faiÃet,in dubiü uocaretur. Deoiiie eiufmodi, ut in earn 'tnaxime debuerit animaduerterc, c^uianimaduerte/ fit.W itö tarn redü, non tarn fuerit honeÃü in iudicium illam rem peruenire, c[uäm e0 modo, at^; ab eo uindi/ tari.i^uo modo, er à quo fit uindicata. PoÃea fic rem fiiÃe apcrtam,ut iudicium de ea re fieri nihil attinue/ rit.Atif hic demonÃrandum cà rationibus,C:r rebus fi/ i»ilibus, permultas ita atroces, er perfpicuas res effc, W his non modo non nece/fef /cd ne utile quidë, quin ntox iudicium fiat,expe{tare. Locus communis eà accu fatoris in eum.qui cu id quod arguitur, negarc n3 pof/ fit,tarnen aliquidfibi fpei comparet ex iudiciorum per/ turbatione. Atq; hic utilitatis iudiciorü demonÃratio,et de co conqueÃio.qui fupplicium dederit indemnatus-.in «Cf 4«tfm fumpferit audaciam er crudehtatem,
q »ndigiMtio*
DE IVVENTIONF?
inJignatio. Ab clcfm/nre,in eius t^u? ultus fuiconcjueÃione.rcm Mo« tx nomme ipfiu^negoc^tlt^ ex conjilio c^us qui fecerit, tyquot; caufa et tempore confié dcrari oportere : cjmd malt futurum fit, aut ex iniuri^ aut ex fcelere alicuiur,nifi tanta Cr tam perfpiaM it»t dacia ab eo,ad cuius famam,aut ad parentes, aut ai l*' beros pertinuerit,aut ad alujua rem,lt;ju3 chara clfeoint nibus, aut neceffe e/f.aut oportet e/fe, fuerit uindicM*
Remotio crimmif ejl cum eius intentio faäi cjuoil aduerfario infertur,in alium,aut in aliud dimouetur.t^ fit bipcrtito. Nam tum cau/d, tum res ipfa remouetut, Caufe remotionis boe nobis exëplofit.Rhod^ efuo/dart legarüt Athenas. Legatis Qutrpores/umptû duëopoft tebat dari.non dederunt. Legati profeüi nonfunt.Acot fantur.intcntio e/l,proficifci oportuit.Depulfioef.nc'' oportuiLQucefioe/},oportuerit «c. Ratio cfl,fümptitf enim^uidc publicodari folet,isab Ciute/lorenontf datus. infirmatio efi, uos tarnen id cjuod publice uobit datum crat negocif, conficere oportebat. Judicatioefr cum ^scpui legatierant,fumptusdebeatur,(}uidepubH co non daretur, oportuerit ne eos conficere nibilom'^ nus legationem. Hoe in genere primum f cut in citttds ft cjuid aut ex cöieÃurali, aut ex diffinitiua, aut ex iili^ confituiione fumt poÃit, uidcri oportebit. Deinde plet ral]; ex comparatione, et ex relatione critnims in han^ cjuoip; caufam conuenire poterunt. Aceufator auton ilium cuius culpa id faÃum reus dieet, primum defot det,f ! poterit : fin minus poterit.negabit ad hoe iudicià ifljt{s,fedhuiHs ^uem ipfe aceufet, culpam pertincfC'
LIBER II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lO
Mm Jicct,Ãio (fucui^ o^icio confulere operiere : «cc f'illepecMfJet, hunc oportuifje peccare. nbsp;nbsp;Deindeji
â^deltijuerit.fep.iratim illum.fieut hunc aceuÃiri opof non ennt huiut dcfenfione coninngi illius accue filionein. Dejènfor nute cum caetera, ficpiaC?' ex nlijt »iddcitt con/hiut.onibus pertraiiarit.de ipjd remotione ^'^â»'gumentdbitur. Primum cuius décident culpd de/ »lonÃrdbit. Deinde cum id dliena culpd dccidijfet,o/lett ^ttfednt non potuiffe, 4(tt non debuiffe id facere ijuod ^cufttor dicdt oportuilje.Quod non potuerit, ex utilir â¢â«if plt;trtib«f, m tjuibur efl, neceÃitudinis uis implied/ ^âtâdemonfirdbit.Quod ho« dcbuerit,ex honefidte con/ [â^ernbitur.De utroip diÃinäiui in deliberdtiuo gcncre liicrtMr, Deiiidc oninid fuiîit eÃfedb reo, que in ipftus f'^erint potefldteiquod minus quäm conuenerit fdäum ['bnlpu id dlterius dccidijje. Deinde in dlterius culpd tâtponendd demonfirundum eÃ, qudntum uoluntdtis et f'idiffuerit in ipfo, CZ id fignis confirntdndum huiuf/ ââoiii.cx Cd terd diligentid.cx dnte faäis dut ditiis.dti^ M ipfi utile fuijÃe fdcere,inutile dutem non fdcere.çy* wm exterd uitd mugis hoc fuijje confcntdneum, quà nt ^«oii propier dlterius culpdm non fecerit. Sin aiit no» wfcommcM certum,fcd in rem dliqudm cdufd dimoue/ titur.Kt in hdc eddem rc,fi QueÃor mortuus effet, çy* iicirco Legdtis peewnw ddtd non effet,dccufdtione dite tinSiÃy culpd depulÃonc demptd, ceteris fimiliter uti lociî oportebit.çy ex conceÃionis pdrtibus que conue »ient,dffuincre,de quibus poà nobis dicendum erit.
idKi dutem comw««cy ^dem utrifq; ferequi fupe/ q 5 noribus
*»â¢
DE INVENTIONÃ
rioribu! afjumptiuif incident. Hi tdwcn cerliÃimi.ACfl fatorir, faSi indignatio, Defenfom, cum in alio cul^i Æt,aut in ipfo nonfit, fupplicio reum affici non oporte' rejpfjus cuit rc! fit remotio, aim id c^iiod datur cnini'X ncgat nei^ a.dfc, neij^ ad offidü fuum rcus pcrtinuiflt^ nvcfi c[uod in eo fit deli{lü,fibi atiribui oporten.id ÿ' nus cauf e cfl huiufinodi. Jn eo fxdere ijuod fadum e/l tjuondam aim Samnitibus ijuidü adolefcës nobilispoV corn fuÃinuit iujfu impcratoris. Fcedere aùt ab improbato.cr imperatorc samnitibus dedito, c{ludall^ ÃB ScM4tH eum ^uoif; diat ^ui porcà tenuerit.dedi opiîf ifrc.iBtcntio eÃ.dedi oportet. Dcpulfio eÃ,non oportd» Qui^Ãio eÃ.oportcat bc, Ratio cÃ, «ob cbib» meww (w* offiaum,nec mea poteÃas.cum Qr id letatis çy tus eÃ'em,Qr effet fumma cum autoritate ^3quot; poteÃate Jmpcrator,ijui uideret utfatis honeÃü fxdus feriretur-infirmatio eÃ,attamen quonia tu particeps fadusetiâ^ turpiflimo fordere fummie rcligionis, dedi te conuend-Judicatio eÃ.cü is qui poteÃatis nihil habuerit iuÃit i»â/ pfritton'f in fxdere, çr in tanta rcligione interfaerdâ dedendus ne fit hoÃibus. ncc ne. Hoc genus c.iufe dfr' periorc hoc divert, quod in illo concedit fe reus opof^ tuiÃefacere id quod fieri dicat accufator oportuiffe.f'^ alicui rei, aut homini caufam attribuit, qua uoluntatt fua fuerit impedimento fine cSceÃionis partibus. Wi» carum quadam maior uis eÃ, quod paulo pdfi iKtellil,f tur.Jn hoc aiit nd accufare alterü, nec culpam in aliiu» trans ferre debet, fed demonÃrare cam rem, nec ad fence ad poteÃatem,neq; ad officium fuum pertinuilfeAâ^ pcriiitef^'
LIBER ir.
' »JI
piJtiHerf. Af^; in hoc genere hoc dccidit noui, cfuod M.r ^fitor cjuoif; fepe ex rcwotione crminMonë conficiu ^âfiâ[UIS cunt accuf:t,c[uicum pretor effet, in expedi/ luJ dr(«lt;t populii uocarit, cum Cöfules adeffent».
ut in fuperiorc cxcniplo reus ah fuo officio ac poe ^Ãute faäü dimoucbut, fie in hoc lt;tb eius officio Ac po/ ^Ãute.ijui Accufutur ipfc Accufutor fuilum remouendo, rAtione cofirmAt AceufAtionë. J« hAc Ab «tro^ ^omnibus partibushoneÃatis, ÃT omnibusutilitAtit f^^tibus.exëplis fignis.rAtiocinSdo ([uid cuiuftf; officif, quot;*fis,poteÃatis fit,^iiseri oportebit, (y fucrit nc ci i[uo ^^ââÿtur.id iuris,offic^, poteÃutis Attributum, necne, ^tos Aüt comunes cx ipjA re, fi c[uid indignationis ac ^'»«{ueÃionis habebit, junii oportebit- coneeÃio ejf, f^^uinonfAdü ipfum probutur ub reo, fed ut igno/ l^ur,id pctitur. Cuius pArtesfunt duie, purgAtio ÃX â^'piccirtio. PurgAtio efl,per ^uà dus ([ui Accufutur,itS {ââHum ipfitni.fed uoluntAS defenditur, Ea hAbet pArtes *^ttgt;linprudentM,CAfum,NcceÃitudinem.
ttnprudentiA efl, cü feiffc Alic[uid is c[ui Arguitur nc/ C'it-VMpHj ([itofda lex erat.T^lc quis Diunie uitulü im/ quot;quot;ilAret.fiAutA e[uidä.cum Aduerfu tëpefate in aUo iA/ ^*tentur,uouerunt,fi eo porta t[uë confpicicbÃt, potiti (j/ent.ei deo qui ibi effet,uitulumfe immolAtaros. Cdfit trut i« eo porta funum DiAnx eius, cui uitulü immola/ Il wn ticebat. imprudentes legis cum exiffcnt,uitulum 'Ãâiuobtuci'unt.AccufAntar.intentio efi, uitulum immo/ hÃis ei deo,cui no Itcebat. Depalfio eà in cöccÃione po ftu, R4tio cÃ, nefeiui «o» liccre. JnfirnMtio efl,tAme» guonitiiw
JJX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
(Juoniam fcciÃi iJuoJnon licebat, ex legefupplido^^ g«!lt;y cs. ludtcatio efl,cum id fecerit i^uod won op(iftgt;iâ^ rit.zjquot; id non oporterc nefcicrit,fit neÃipplicio
Cafus Mtcm inferetur in conccÃionem,cugt;n Ãrubitur aligna fortunieuii uoluntati obÃitilfe gt;nt''* Lac,Cum Laceditmon^'s lex effet, ut hoÃias nifi crificium ^uodda redemptor prabuiffet, capitale cffd' hofîits is ([ut redemerat, cum fà crificif dies inflaret, «rtcw ex dgro cxpit agete, turn fubito magnis tus tempefîatibus fluuius Eurotas is ijui propter dxmonem fluit, itamagnusCTquot; uehemcns faâus efi»^ fo IrdtfMci uiilimie nullo modo poffcnt. Rcdemptorfr^ uoluntatis ofîcndendie caufd hoflias conflituit littore,ut ((ui transflumen effent, uidere pojfcnt.cu» omnes fludio ciusfubitam fluminis magnitudineiap rent fil!ffe impedimento, tarnen quidam capitis accefgt; fierunt. intcntio cfl,hofli(e quas debuifli, adfacrifid»quot;^ prtefîo no fucrunt.Depulfio efî conceflio. Ratio,fbine^ emm fubito accreuit, çy' ea re traduci non potuerunt-infirmatio efl, tarnen quoniam quod lex iubet, fad«^ non efl, fupplicio dignus es. ludicatio efl, cum in eit i'® redemptor contra legcmaliquid fecerit, quainref»^ dto eius fubita fluminis obflitcrit magnitudo,fupplid^ ne dignus fit.
î^eceflitudo autem infertur, cum ui quadam quod fecerit,fecilfe defenditur,hoc modo. Lex eji apni Rhodios, Vt fiquaroflratain portu nauis dcprchenif fit, publicetur. Cum magno in alto tcmpeflas effetgt; ucntorum inuùis nautis Rhodiorum in portum namquot;*
COti'*â
LI B E R 11» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xjj
â ClUir/!»r ttduim populiuocat. Nâuk domimt publicari oportere. intentio efl,roflrata nana nt fori« deprehenfa cÃ.Depulfio efl conceÃio. Rrftio.ui et fumu! in portû codÃi. Infirmatio eÃ, «rtwii» lege tiiwert populi eÃe oportet.luiiicatio cÃ,cunt roz 1'fâUAmniiuim m portu deprehenfim Icx publicarit, bifc inuiti! nanti! ui tempeÃatis inportum f'»iieä4Ãt,oporteat ne earn publican.
Horum triKM generunt idcirco unum in locum conz *nIigt;N«î exëpld,lt;Juod Ãmili! ik eu prieccplio drgumcMZ toramiMiiitK)'. Ndin inhisomnibu! primum,Ji(^uid â¢'os ipÃi dabit fucultati!, conieÃurum Kt accufatore mr *lKoioporicbit.Mt id ^uod uoluntute fdÃum negubitur, (OnÃlto ^aüum fufpitione uliqua dcmonÃrctur.Deinde liulaccrc diÃ'initionem neceÃitudini!, d«t cujus,aut inu ftitientiie,cr exempla ad earn diffmitionem adiungc/ l'fgt;w^«jbws imprudentia fuilfe uideatur, rfut cafus,aut gt;itceÃitudo,(y ab his id cjuod reus inferat,Ãepararc-.id ^Ãojlendere diÃimile,cjuod leuius,faci[ius,non ignorof ^ilt,tionfortuitum,nonncceÃarium fuerit. PoÃeade/ ttion jlrare,potui Ãe euitari.et hac ratione prouideri po/ itt'fle.fi bóe dut illud feeiÃet, dut Kept feeiÃet, preeca/ Xeri : et diÃinitionibus oÃendere nà hanc imprudcntiä, Mwt euÃtm, aut neceÃitudinem, fed inertiam, ncgligen/ tidw.JdtwitdtciK nominari oportere. hc fi ejua neeeÃitu ^0 hirpitwciiKc Mi(iebitur habere.oportebit per locorum communium implicationem redarguentem demonÃra/ Itftijuiduis pcrpcti.mori denitj; fatius fuiÃe, quam eiiif/ »loJi neceÃitudini obtemperdre. At^ tum ex ijs locis, de
«4- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DB tNVBNTlONE
dc tfuibut in négociait parte didatn ejl, iaris Cf tatis naturam oportcbit tjuterere, CX lt;Jifaft inabfâl'y iuridiciali perfe hoe ipÃm ah rebus omnibus tim eonfiderare.At^; hoe in loco,/i facultas erit, plis uti oportebit, cjuibus w fmili excufatione hW, ignoiMtH : CX cotentione, magis illis ignofceitdH R fe:cr ex deliberationis partibus turpe out concedi eant rem ijuie ab aduerfario cömiffu gnum effcfÃy' magno futurü detrimëto.fiearet^^â ^ui potcjlatem habent iudicandi,negle(taj it.
Defenforaüt conuerfis omnibus bis partibutf^ rit uti.Maxime aüt in uoluntate defendenda bitur,çx in ea readaugenda, c^ua; uoluntati ,⢠pcdtmento, cr fe plus.quâm fecerit facere nonp'â^' Jlt;;,Cr' in omnibus rebus uoluntatem/peäari opod^f' ez fe couinci non pojfe, tjuod non abfit à fuo nomine comunem hominum infirmitatë poÃ^ . nari. Deinde nihil indignius effe qu.im eunt lt;jitâ â j. careat./upplicio non carcre. Loet aüt comingt;t^. cufatoris,unus in confeÃionc, cr alter tpuanta fy, pcccandi relintjuatur,ft femel infîitutü fit, ut no» ito,fed de fadi caufa quteratur. Defenforis auto'*â fpicflio calamitatis eius, cpuie non culpa, fed ui W ^M4(i4wacciderit, (y de fortuntepotefatc, num infirmitate.c^r utt fuum animü non euentui» fiderent.in ijuibus omnibus côquefiionemfuafâ narum, cr crudclicatis aduerjariorum inelje oportcbit.Ac neminem mirari conucitioj' ^'s,aut tn allés exempli fcripti cptoij^ controuefj'**^
LIBER IL
uiJebit » Quo Je gencre p3à crit nobis fepAm/ ''nJicendü, proptcrelt;» tjuo'd tjuteda generA caujArum. Igt;»tpliciter Ã3quot; cx fuA ui conÃderAntur-.cjUiedAm dittcn» Piâi ii/iud lt;juo^ Aliijiiod controuerfiie genus Afjumimt» QswcoiMttibur cognitis, n3 erit difficile in unäi^uAnift trAnsfem,quod ex co cpcocfi gcMere conuenief, w bis excmplis conceÃionis ineà omnibus fcripti co/ ^foueffiA eA Calice ex firipto cy fentëtiA nominAturifed âfiMde conccÃionc locfuebAmur, in eAm prieccptA dedi âââ¢w.aIio dût loco de ffripto çy fententiA dicenMs.Nüc «iiîterd conceÃionis pArtl cnnÃdcrAtione intcndemus^.
DeprecAtio cÃ.in ijuA no dLfenfiofAÃi,fed ignofcca ^ipoÃulAiio continetur. Hoc ge««; mx in iudicio pro/ ^fipoteÃ, idco cpuo'd coccffo pcccAto difficile eà uh eo IxipeccAtorü uindex effe debet,ut ignojcAt impetrAre. Qwrc pdrtc eius generis cum cAuÃum non in co confli/ â¢â«l'if. Mt liccbit .Vtfi pro ulitjuo cluro, Aut forti uiro, ^insinremp.multAjintbeneficiA. dixeris, poÃis,cunt 'diaris non uti dcprccationc, uti tAinen, dj hunc mo/ ^m.Qudd fi ludices hic pro fuis beneftcif's,pro fuo Ãu/ ^'0 ^Kod in uos hubuit fcmpcr, tuli fuo teporc multorü Ãoruuireäc fAilorücAufAuni deliäout ignofferetis, poÃidaretjam dignum ueÃrA mAnfuetudinc, qudm uir inte huius effet indices à uobis hune rem boe poflulAn/ ^mpctrAri. Deinde Augere bcncficiA licebit, çy iudi/ ^iperlocücomunem Ad ignofcendi uoluntAtê ducere^ Qjwrc boe genuf ^udiitjud in iudici^s non lierfttur, ntfi liiuld ex pArte,tAmcn iJuiA et pArs ipfA inducendu nö/ quot;â'âjeÃtfy in SenAtu Aut cöfilioÃepc omni mgcncrc
Irdfiditiid.
DK INVENTIONS
ÃrddMJd.in id cpio^ pr^eceptd ponemuf. NäiaiitSt/ ttatit.çy' in confilio de Sipbace i/iit lt;le/.îgt;cr4fMWeÃ.iy de Qj Nnmitorio Pnllo apnd L.Opimium, eyquot; ciitsc^' filium diudiäumeÃ.Et magit in hoc cluidem ignojcen difCjuim cognofcëdi poÃulMo uuluit.T^am feinper itni' wo bono fe in Po.Rom.fuilJc non tarn Ãicile probidi^' cum conieüurali cSÃitutione uteretur,cjiiäm ut propte^ poÃcrius beneficium fibi ignofceretur.cum deprecMin/ tiix partes adiungeret.
Oportebit igitur eum lt;}ui fibi ut ignofcatur.pofiuht/ bit.commemorarefujuajuapoteritbeneficiatiyfip^ terit, oÃendere c4 maiora e/Jc tjuim hxc c^uie rit.ut plus ah co boni.tjuam mali profeäum effe uide^ tur. Deinde maiorum Juorum beneficia, fitjua extabiii' proferre.DcindeoÃenderenon odio.netf; crudelitateà ciÃc auod feccrit,fed aut Ãultitia, lt;«ttt impulfu alieuiK^' aut aliijua honcÃa,aut probabili caufa.PoÃcapolIittf C)* confirmarc.fc CZ boc pcccato dodum, cy beiitfr cio eorum cfuifibi ignoucrint.confirmatum, ontni porc à tali rationc abfuturum. Deinde fpem oÃeitlc^^ ali^uo fe in loco,magno ifs lt;Jui fibi concejfcrint, ufuif'^ turum. PoÃcafi facultas ent,Je aut confanguineunt,^'*^ Mw (t maioribus in primis amicum ejfe dcinonÃriici^' Cy amplitudinc n fuce uoluntatis.cy nobihtidein ris eorum cjui fcÃiluum uelint,lt;y dignitatem ofleixl^' re,çy ccetera ca ejux perÃinis ad honeÃatent, amp;nbsp;plitiidintm funt attributa, cum conijueÃionclmeii^ ganliainjèeffe demonÃrabit, ut honore potiusahf^ jaà w ullo fupplicio dignus ejfe uidcatur.Deinde
LISE K It.
foi,proferre, tjuibus maiora deliüa eotice/ftfunt t tit fuliuniprofiaet.fi fe mifericordcm in potejiate.et pro ftnfitm ad ignofcendum fuijje oflldet, Atef; ipfum illud peccatum fnt cxtc«MitKd«m, ut quamminimü obfuiffe uideatur.c?' out turpe aut^ inutile dcmonfirandum tali iehom:ne fupplicium fumerc. Deinde locis cSntunibuf «iifcricordiam captare oportebit ex ijr pr^rccptir, ejutO wpnmo librofunt expoj'ita.Aduerfariur aüt ntalefaâa ^gebit,nihil iniprudenter,fed omnia ex o'udelitate et fiabtia faâa dicet. Ipfum immifericordem, fuperbü fur ilfoiir fl, potent, oflcndet femper inimicum futlfe, «wimw fieri nullo modo poffe.si beneficia reus profer frf.««* aliijua de caufa faâa,non propter beneuolentiS iononfîn^it.aut pojiea odium elfe acrefufceptum.aut illaomnia maléfices cffe delcta, ««t leuiora beneficia Ã(iiM maleficia, «Ht c»mi benefices boKOî habitus fit, pio malcficio pÅnam fumi nportere.Deinde turpe effe, W inutile ignofci. Deinde de ijuo ut poteffas effet,f rpe optarint, m eum potefiate no uti fummam cffe flultitiat cogitare oportere, quem animum in eum ,uel quale odium habuerint Locus autem communis crit indigna/ tiomalefici/ : cz «fier foc«r,eor«»i mi/èreri oportere, ;flt;i propter fortunam non propter malitiam in mifcri^f lut. Qmomkwj igitur I» gc«er«li couÃitutione tamdiu pfoptir eius partium multitudinë c5wori««i«r, ne forti iMfiel4tc aut difimilitudine rerü deduäus alicuius anir w«s in quenquam errorem deferatur, quid etiam nobit ex eo généré reÃct,et quare refîet.admonendü uidetur, â¢Hfnùcidlè caufam ejfe dicebtUniis,in qua tequi et iniqui r nmrrfi
«y DE inventions
ndtiifil.et pramif aut pxnx ratio (iuiereretuir-Sâi^^ fas in qnibus deiequo çy iniijuo tjn,rritur expiâfiti' nwi.Nunc reflat ut deprtemio et de pxna Sunt enim ntultie caujx.cluie ex prteini/ alicuius one confiant, ft am et apud indices de pnemio flt;dpâ^ cufatorum i}uxritur,(2r à Senatu.aut confilio dlitino» prtemium f^pe petitur.Ac neminem conueniet arbitra* ri nos.cum alicfuod exemplum ponamus lt;}uod in tuagatur.ab ludiciali genere excmplorurn recedt^^' Quicquid enim de homme probando.aut improbitnao dicitur.cum ad earn didionem fententiarum tio accommodetur.id nôfiperfententiie didionëdlgt;^ turdeliberatiuumcjl-.fcdeiuia de homine /latuitufâ'â' diciale efi habendum. Oinnino autcm ^ui diligéterontt Kium cauffarum uim.ty naturam cognouent,flt;l nere primo, turn etiam forma, eas int.lligetaliÃ'^^^^ C uteris autem partibus aptas inter Je omnes,etdli'n'* in aliam implicatam uiJebit.Nunc de prxm^s confidef remus. L. Lucinius Craffus côfullt;juofdamincit(f'0^â Callia nullo illufiri.neij; certo duce,netp eo notnintiâ'^' ^ue numero prieditos,ut digni effent cpii iomani effe dicerentur:ijuod tarnen excurfiontlnu latrocinifs inxflam proumciam redderent.confednin^ efl.çy' confecit. Romam redift,triumphum ab poflulat. Hic ut ty in dcprecatione nihil nd nos ntti» rationibus et infirmationibus rationum fitpponëdis iudicationë peruenire,propterea cfuod nifi incidet conftitutio, aut pars confiitutionis,ftgt;npbx iitdicatio,et in ^uxÃionc ipft continebitur-^n
tiBER II.
trOnc hwufmoJi.oporteatne pcena afficî.lnhMhuiup *iodi,oporteatneprieiniü dari.Nunc adpritmif quar/ fiionë appofitos locos expoKcmus.Ratio igitar prlt;em^ ^Mtaor e/i i» pdrt« dijlributa. in bencficia.in homù »«ti.iti pram^ gênas,in facultates. Bcnrpda ex fua ni. ex tcmpore.ex animo eius c^ni fecerit.ex cafu coup/ â¢lefiWlur. Exfua ui tjmerütur hoc modo.magna «i» pwiM.|4ci/Kt an dtff^icilia,fingnlariaÃnt an tudgaria, â¢*«â 44» falfa quads ex oratione honeflentur. Ex tem/ pûfc «Mtertt, fl turn cum indigeremus cù cxteri nô pop fitautnollctopitularijfi tücü fpcs deferuifpt.opitu/
fit.Ex animoifi «on fui cômodi caufa,jed co con/ pW fcq't omnid ut hoc conficcfc pojJet.Ex cafu.fi «o» fonuna,fed indufiria faSü uidebitnr.nut fiindufriie fottuna obfliterit. in hominë autem.quibus rationihuf
fiimptus in eS rem aut laboris infumpjèr t» quid aliquando fcceriti num alieni labens,aut deo/ igt;o«itrttir priemiumfibi pofîulet; num ahquSdo ip/ à talent ob cauffam aliquë prami/ affici negarit opor/ *^f-autnitm iamfatis proeoquod fecerit bonos habi/ tusfit, 4Mt nccejfe fuerit ei fact re id quod feccrit: huiufmodiftt faSum, ut nif feciffet, fupplicio ^â?,»us ejfet, nö quia fccerit priemio-.aut eüantetëpus pi'lt;fmi« pft4t, tt pfttt incertS certo uêditct precio-.aut pppliciü rtb'quod witct.eo pr«»HM pof ulet,uti '^fpritiudiciü faäü elfe uideatur. I» prifwÿ duten» ^were quid,et quantü,et (jn.ïobretn pofulctur,et «{«o, quaq; res pramio digna fit,copdcrabiâur.De/ **â1' op«d nwiortf, botbus, et quibus de caufis
r à tdiit
!«⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
talis honos fit habit^f, {ftieretur. Deinde ne his bow» nintium pentagetur. Atefue hic eiut.ijui contra aüifiei» priemiitm pofulantem dicetjocus erit commuHÃf.pW^ tnia uirtutis ZT off ici/ fanüa cr cafîa effe oporteiâf' Ueijue ea aut cum improbir communicarhaut in médité cribuf hominibuf peruulgart. Et «t/u-r.mtwMî bowi«« uirtutis cupidor fore uirtutif priemio peruulgato.Qÿ* t«im rlt;trlt;t cr «rJi«« fint, ea ex prirmio pulchra Cf cunda hontinibut uideri. Et tertius.fi exiflant qui4p«il HKtiorer «o/?roç ob egregiü uirtutë tali honore diÿntd funt, none de fua gloria cum pan priemio taler heinù nes affici uideant.del.bari putenttçf eorum enumefil^ tiOtCfquot; cum eis.quos contradicat.comparatio.Eiusdût ^ui prtemium petet.faili fui amplificatio, cy eorü priemioaffeffi funt,cumfuis faSis contëtio. Deindeta teror 4 uirtutis fludio repulfum iri, fi ipfè prirmio nôftt affetius. Facultatcs itutew confiderantur, cum aliquoi pecuniarum priemium poflulatur, in quo utrumcojii^ nefitagri,ueifigalium, pecuniie, an pÅnuriaconfidet ratur. Loci communes, facultates «tugere, oportere.Cf impudentem et am,qui pro beneficiomU gratiam,ucrum mercedem poÃulef.contrd autemde^e cunia ratiocinari fgt;rdidum efje,cum de gratia referent da deliberetur: Cf fe preaum non pro faäo, fed honot rcM ita ut faâitatumj tt pro beneficio poÃulare. Ac de confîitutionibus quidem fatts diâum efi,nuncdei/sco» trouerfi/s,quie in jeripto uerfantur,dicendü uidetur.
DecMtr«'
LIBER II.
ifil
De eouirouerfiff ejutr in fcripto uerfantur.
Bl N fcripto ucrfttur controuerfia,cum ex fcriptipnir runöe ahtjuid dubi/ nafcitur. id fit ex eimbigup, ex fcripto CZ ftnten tiii.ex contraxifi legibus, ex ratiocina/ ® tiOMc.ex diff'initione. Ex «jwbi'gMO auti gt;i»f(itur controucrfia,cum ijitid fenferitferiptor, obfeu/ tlt;on cÃ.quod fcriptum duas plure's ue res/ignificat, ad lgt;iincmodum.paterfagt;niliäs,cum filium haredemface fet.tiaforum argenteorum pondo centum uxori fuafic figauit,Hares meus uxori mea uaforum argenteorum fonda centum,cfuie uolet.dato. pofi mortem eius uaft ttiiiffifica.cy' preciofe calata petit à filio mattrnHc fe ip/e uellet,debere dicit.Primum ji fiert poterit.de/ Wod/irawJKm eà non effeambigu'e /cripium, propterea 5i(olt;iowHCf in confuetudtne fermonis jicuti fotinteo â¢Kriio «wo plurtbus ue in ca fentétia, in ijua is tjui dicct tccipicndum effe demonÃrabit. Deinde ex fupertore et inferiore feriptura docendum id ijuod quaratur, fiert pcrfpicM««. Quarefi ipfa feparatim exfe utrbaconfi/ ilcrent«r, omnia aut plera^ ambiÿta uijum iri. Qjiie mttemexomni confiderata feriptura perfpicuafiant, b««wtbig»« «0« oportere exiÃimari. DciwdcijM«!« fententiaferiptor fuerit, ex cateris etus feriptis, cx f«/ dis,ex diäis,animo atip uita eiusfumi oportebit.Ã^ el ipfionfcripturam in efua inerit illud ambiguum, de epto ^««ritwr.totetti omnibus ex partibus pertéidre, fi quid «it ad id appof tum fit quod nos interpretemur, «ut ei jwii «uUophi« intelligat,aduerfetur. N« factle,quid r * uerifimiU
1«2 DE INVENTION!
ueripmik fit eu uoluijfe tjui fcripfit, ex omni fcriftur^ Ct ex perfonA fcnftoris, Atlt;}; ys rebus (^uie perfontsutt tribut le jitnt confderabitur. Deinde crit demonfîrâdKigt;t fl quid ex ipfa re dabitur facultatis, id efuod aduerfurd us intelIigAt,multo minus commode fieri poffc c(u^gt;n id tjuod nos accieimus.cjuod illius rei nct^ ädminiÃrätti)gt; netf; exitus ullus extet.nos quod dicAmus fncile et conit mode tranfigi poffe ut in hac lege( Nihil cnim prohiba fitlum legem exempli loco ponerc.quo facilius refiw ) MfCetnx corortjM aured nehabetoifihitt bucrit publica cÃo. Contra eum qui meretricem pubbt can dicat ex lege oportere, poffc did, neq/ adminiÃriV tionem e/fe iillam publicie meretricis.neq; exitumlet gis in meretrice publicandoiat in auro publicado et adt miniflrationem CZ fxituw facilem cffe.et incommodi nihil inelfc, Ac diligenter illud qnoijj attendere oportei bit.nii iilo probato quod aduerfarius inteiligat.utiliot res.aut honeÃior, aut magis itecelfario, d fcriptorenci glcäa uideatur. td fiet.fi id quod nos demonÃrabiMUs, honeÃü.aut utile,aut nece/fariü demonflrabimussamp;' à id quod ab aduerfarius dicetur, minime eiufmodi dices mus effe. Deinde fi in lege erit ex ambiguo eötrouerÃa, dare Opera oportebit, ut de eo quod aduerfarius intellu gat,alia in lege cautü e/fe doceatur. Pcrmultü aüt pfofi ciet tilled dcmon,Ãrare,queadmodii fcripfiffet.fi id quod aduerfarius accipiat, fieri aut intelligi uoluijfet : ut in hoc caufa, in qua de uafis argeteis quxritur, poÃit wM her dicere, nihil attinuijfe afenbt qu£ uolet, fiharedis liolifntati permitteret. Eo f»iw »o« aferipto nihil inefp dubita/
LIBER. II.
WiUfioMÃî tfuin hieref (jMiC ipjc uelIet,Jii)âet,Agt;uenlix ^êitur fui^l'e cum hteredi uellet cÃUcrc. id lt;^cnbcrc,(jMO **OK afchpto iJibi/o minus hieredi caucretur. QHiti'e hoc gf»ere wlt;tg«opere talihus in caufis uti oportebitifi hoc quot;lodojcripfijjct, tfio uerbo ufus non effet, non ifto loco Xtrbü iÃud collocaffet. Na ex his fentëtia feriptoris ma/ Ximeperfpicitur.Deindeduo tempore feriptü fittC^ute/ ftftJü eÃ,ut (Jupd eum uoluiffe in eiufmodi tempore ue/ ^f'milefit,intelligatur.Pdfl ex deliberationis parttbus. ^lidutilius.et lt;juid honeflius.et illi ad feribendS, et hit comprobandumfit.demonÃrandumiet ex his fi quid â^nplificationis dabitur,communibus utrinque locis uti âportebit. Exferipto zy fententia controuerfia confù fiit.atm alter uerbis ipf is qu^ [cripta funt.utitur: alter ^id quod feriptorë fenfiffe dieet,omnë adiungit didio/ *^tin.Scriptoris autë fententia ab eo qui fententia fe de/ HJct.tKi«femper ad idem fpeâare.Ã^ idem ueue de/ ^âWÃrabituntum aut ex fa{lo,aut ex euentu aliquo ad ^tnipus id quod,inÃituit accömodabitur. Semper idS ffeäare,hoc modo, Paterfamilids cum liberorum nihil buberct.uxorem autem haberet, in teÃamento ita feri/ pfit, Si tnibi filius gcnitwi fucrit unus, plure's uc,ts mi/ bilweseÃo. Deindequee affolent. PuÃea,ftfilius int'emoritur, quam in tutelam ftiam uenerit, tu mihi, dicebat,fecundus hceres eÃo, Filius non efi natus,am/ iâigKnt.rfgndti cum co qui eà fecundushares, fi filius ^ntequam i« tutelam fuam ueniat, mortuity fit. i« boc gewf re non poteà hoc dici,ad tempus, aut ad euen/ tumaliquem fententiamferiptoris,oportere «tccomwo/ â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r duyi
DE INVENTIONE.
duri, propterea ijuod eti fold demonjlrittur, (fuafrttiil illc qui contra fcriptunt dicct,fuam ejje hiereditatcntdi fendit. Alterum autent genus efi corum qui fcnteumif tnducunt, in quo non fimplcx uoluntas fcripiorisoflat' ditur,quie in omnc tempus.ty in omne faÃü non ide» ualeat, fed ex quoda faÃo aut cuentu ad tempus inM' pretanda dicitur. Ed partibus iuridicialis ajfumptiiht tnaximc fujhnetur. Ndw (hm inducitur comparatio,iit in eo qui cum lex aperiri portas noÃu uetaret, apernit quodam in hello, cr auxilia quiedam in oppidum reà pit,ne ab kofibus oppnmerentur, fi foris e/fent, prope muros cajlra hofes haberent. Turn relatio criw* mi, ut in eo qui cum communis lex omnium hominei» Occidere uetaret, Tribunum militum Jiium qui uimfild inferre conabatur,occidit. Turn rcmoliocriminis.util eo qui cum lex quibus diebus in legationem proficifeer fetur, preelhtuerat, quiafumptum non dedit Qutefîof, profeÃus non efl. Turn coneeÃio per purgation? ct pO imprudcntiam.ut in uituli immolatione-.çy per uim.id I» naui roflrata ! e:^ per cafum, ut in Eurotlt;e fluminis tnagnitudine.Quare out ita fententia inducetur.utunU quoddam uoluijfe fcriptor demonflretur : autfic, utin eiufmodi re f^r tempore hoc uoluijfe doceatur. E)'?'â fr (jMi fcriptum defendet.his locis plerüq; omnibus, iorc autem parte femper potent uti. Primumferiptoris collaudationc, çy loco communi,nihil eos qui iudicent nif id quod fcriptH fit fpeÃare oporterc.çy hoc co mat gis,filegitimum feriptü proferetur,idefl,aut lcxipfâlt;gt; /tut ex lege aliquul. poflea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wfaemt ntiÃtmum âÃâ
LIBER II.
»«S
fdSi dut intentionit aJucrfariorü e«M ip/o fcripto co«/ gt;mt:oiie,quidfcriptum fit,quid failum.quid luratus iu/ dexiqut-m locutn multit modis uariare oportcbit. Tu»t ipfunifecum admirautcm quidnam contrà dta poÃit, ad iudidt officium rcuertentcm.cr ab co quieren/ lern quid priCterea audire aut cxpeäare dtbcatitum ip [âHl aduer/à rium,quafi iMteMUtw loco producendo.boc âll,interrogando, utrumJcriptuin neget effe co modo, âH ab fc conträ faäum e/ff, aut contra contendi negcti â itr««! Kfgurc aufus fit.fe diccrc defiturum. Si neutrum (y co«trrt tarnen dicat, nibil effe qwo hominem ^pudentiorem quifquAm fe utfurum arbitrctur, I« boc ^lacommorari conueniet, quaji prieterea nibildicendü [âbiy quafi contra diet nihtl poÃit, fepe id quodfertp/ efl.recitando, fepe cum fcripto faäum aduerfari^ ^Hitjbgendo, atq; interdum acriter ad iudicem ipfum re âfrttndo.Quo in loco ludici demonflradum eft.quid iu/ faiutfit, quid fqui debeatiduabut de caufir iudicë du/ bitare oportere,fi aut fcriptum fit obfcure.aut neget aü aduer/ärius. cum çy feriptü fit apcrtè,ZP' aduer/ Janus omnia confitcatur,tum ludicem legi parère, non ^terpretari legem oportere. Hoc loco confirmato.tum dduere ca quee contra did poterant,oportebit. Cowtri o«tc»i dicerur,fi aut prorfus aliud fenfiffe feriptor, çy* âbud demonflrabitur, ut in illa de tefiamento â¢^uam pofuimus controuerfia, «Kt jt cauffa affumptiusl ^fferetur,quamobrem fcripto nonjgt;otuerit,aut nd opor ^âeritobtemperari.si aliud fenfiffe feriptor, aliud Jeri/ tfijf dicctur, is qui fcripto utetur.hoc dicet, non opor/ quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r j tere
i«ä DE INVENTIONS
tere de ei«î uoluntute nosargumentari.tlui He id fttcrtt po/Jcmus.iudidum nobis relitjuertt fuie t(t iitcommodii confequi,fi inÃituatur, ut à fcripto reugt; datur. Nam ÃT cos qui aliqutd fcribant, non exifîint^ tKroî id quodfcripferint.ratum futurum:ç^ eos lt;J»i dicent,certum quodfequantur.nihil habituros, fi Ãfcripto recederc conjucuerint. Quddfi uoluntosfcd/ ptoris conferuanda fit, fe non aduerfarios à uolunt^tt eius ffare.Nam multo propius accedcre ad fcriptons luntatem eum, qui ex tpfius eam liurts iHtcrpreteWâ quant ilium qui fcntent:am fcriptons non ex ipfuisflt;^ Ãitofpeffet.quod illc fùir uoluntatis quafi imaginent rit iquerit ,fed domcÃicis fufpitionibus perferutetur. Si» cauffam afferet is qui à fententia flabit, primS eritcon/ tradicendum, abfurdum «on «egdre coMtW hlf feciffe.fèd quare fecerit.caufam aliquam inutnire. Dit uide conuerfa omnia effe.antè folitos e/fc aceufatores i» dialn» pcrfuadere.affincm effe alicuuts culplt;z eum tlit* aceufaretur, caufam proferre qu^ eum ad peccan^nm impuliffet.nunc ipfum rcum caufam afferre quare querit. Deinde banc inducere partitionem, cuius infquot;*^ gulas partes multie conuenient argiimcntationes. Pi'*' »HHHtKMWd inlegeullam caufam contra fcriptutaà c/ dpi conuenire. Deinde fi in Cicteris legibus conucitiitt' hone effe huiufmodi legem, ut in ea non oporteat. Ãremofi in hoc quoq; lege oporteat.hanc quid? caufrquot; accipi minime oportere. prima pars his ferè locis tnabitur.fcriptori neq; ingenium,neq; operanttneip ullit facultatew defuiffe quo minus poffet apertè
LIBER ITgt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i6y
î«oJ cogitdrci, nee fuiffe ei gritue, nec difficile,eam excipcre,lt;^Min aduerfirif profcrant.fi ijuiccjui ^â^p'cndiim puta/Jct.confucuiffe eoî tfui lege fcribAitt, ^^^fptionibus uti.Demde oportet recitare legacü exce P'oitifcus feriptds, çx maxime uidere, fiqita in ea ipft de agiinr.fit exceptio aliefuo in capite, Mt ae W eandem Icgii fcriptorem,^uo magif enm probetnr ^'1]^ excepturum,ft tjuid excipiendum putaret.et ofiea caiiliim accipcrc.nihil aliud clle,nifi legem tollere, ijuid cum femel caufa confideretur, nihil attineat Jâ*â! cx lege confiderare,c(uippe quit in legeferipta «5 )'*âQijo4 fiftt infiitutum.omnibus caufam dari.GT po/ ^Ãatem peccädi.cum intellcxerint uos ex ingenio eins contra legem fccertt,n5 cx lege, in cfua iurati fitij, â''Wiudicdre. Deinde CT ipfir iudicibur iudicandi, Ãy*
ciuibMî tiiucndi rationed perturbatum iri, f i fe/ ^clilegibur recejfum fit. Nam çy iudicet neijue tjuii rlt;fMntur habituros.fi ab eo cluodfcriptum fit.recedati quo paâo alios improbare poÃint,quid cohém fe îf« 'udicarint; Qf citieros ducs c[utd agant ignoratu/ ^ct,fi exfuo tjuifjf co»ftlio,et ex f4 rdü'onc cpis in mcit â¢â'W aiit in libiditicm uenerit, non ex cSmuni praferipto unamifuamijj rem adminiÃrabit. PoÃea (futea ^cfcà iudicibus ipfis, tfuare in alienis detineantur ne/ iccijs ,eur rcipub. mutiere impediantur.cum fiepius fuis febnj ÃTquot; commodts feruire poÃint gt;nbsp;cMr in certa uerba '^tent, cur certo tempore conueniant, certo difcedant, Nibil affèrat caufte (pio minus |'rc^ttinteif o^crareipub. det,nifi ejuce caufa ex lege excepta fit,an
ïlt;f DE INVENTtONE
fc lcgibitf obÃriÃof in tanti^ moleÃi/i eÃe ifiluunt feant.aduerfarios noÃros leges negtigere coWfed^t'D'' inde item ^u^ercre ab iudicibus ,Ji eius rei caufaripâ^^^ pf er ijuam fe reus contra legem feeiÃe dicat.except''â''^ ipfiin legeodÃcribat.pajÃtri nc fint.poÃeahociliio«P eiat indignius ty impudentius eÃe quam fi Age porrd, quid ft ipfi uelint indices adferibere ⺠rwj ne f it populus^atip hoc eÃe indignius, rcntn^â^^ CT literis mutarc non poÃint, earn re ipfa, CT maxime commutarc.Deinde indignum eÃe de fege ^uid dcrogari,aut legem abrogari, aut aliqua ex commutari,cum populo cognofeendi, er probaitji'gt;ââ^ bnprobandi poteÃas nulla fiat, hoc ipfis iudicibus Jio/iÃimum futurum.No hunc locum eÃe, «eif; hocti''^ pus legum corrigendarü,apud populum,hocetpesp^^ pulum agi conuenireiquod fi nunc id agüt.uellefefd^^ ^i lator fit, qui fint accepturi, fe aÃionesuidcreieti^f fuadere uellc. Quod f i htec cum fummè inutiha.tii to turpiÃimafint, legem cuiufincdifit in prafenMSfquot;'^ feruari d iudicibus ,pdfl fi difpliceat à populo corriff uenire. Deinde fi fertptum no extaret,magnoperequSi reremus. neefj iÃi nifi extra periculum quidem eÃel, fâ'* deremus.Nunc cum feriptum ftt,atneHiiam effe eius cf** peccant potius,quä, legis ipfius uerba cognofcerc * HK CT huiufmodi rationibus oÃenditur caufam extruÃd* ptum accipt non oportere. Secunda pars eÃ,in quaq oÃendendumfi in caiteris legibus oporteat, in hacuiquot;* oponere.Hoc dcm5Ãrabitur,ft lex aut ad rcstnaxinu**' ȟlÃlimasthoneÃiÃimasi rcligiofiÃimas uidcbitutp**'
LIBER It*
'â**^â^*â***^ f«rpe,lt;t«t ntfiU e^Jie tali in re no» '^enti/iinte [ggi ohtempcrare : aut ita lex diligenter ^â¢^ipta ejje demonflrabiiur.ita cautum undijna^ de iu ^i(o4 oportuerit exceptum.ut minime conuer '''â^â{aicifuä in tarn diligenti firiptura prifteritü arbir â'âquot;i- Tertius locus eà et.cfui profcripto dicet,maximi ^^'^IfariHs.per quem oÃcndat oportet,à conueniat C4M contra fcriptü accipi,eam tarnen minime oportere, 1â« aduerÃarijs ajfcratur. Qui locus idcirco eà huie '^^clfarius, (juod femperis^uicontra Ãriptum dicet, ali^uid afferat.oportet. Nafumma impudenr
(jui coKtM (ftod fcriptum Ãit.alufuid pror Hellt,non lecjuitatis prteÃdio id facere conrfri. Sir iHiilcin igitnr ex hac ipfa tjuippiam accuÃttor deroget, âquot;ââii!«« pitrtib«! iuÃius probabilius accufare uir NumÃtpcrior orlt;ttio hoc omnis faciebat, uti iur â'CesetiamÃt nollent, neccfp; eÃetiheec autem,etiam fi â^cffe «OM ejÃct.ut uellent conträ tudicarc.id aute fiet, l'lt;lHibitsex locis culpadcmonÃrabiturnon elJeineo, comparatione, aut remotione, lt;iMt relatione crimü â¢â¢w.imt cöceÃionis partibus fe défendit, de cfuibus ante, 'quot;potiiiinus,diligenter pritÃripÃmus, de bis locis (J»« poÃulabit ad caujam aduerfariorum improbandam ^mfcremus-.autà cauÃit çyquot; rationes afferëtur,ijuare amp;nbsp;ijM conÃlio ita fit in iege,aut in teÃamento Jcriptü, Htfententia tptoif; cy uoluntateÃcrtptoris.non ipÃaÃolu fcripturit cauÃa confirmatum eÃe uideatur, d«t ali^s iHo.j; conÃitutionibus faÃum coarguetur. Contra Ãcri/ j'iumdKltm dieet, primum eum ludicet locum, per
^uen
VJ» DE INVENTIONS^
^iiem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cAuÃlt;t demoitÃreturtaut oÃendet ^ti» lOiJ
mo.dito confilio,ilM dc caufa. fccerit: ÃX quantcuiKjue cau/ónt affumet, aÃumptionis panibus fe defendet, d( putbus ante didam eÃ.Ati}; hoc in loco cunt diutius «1* moratus fui fadi rationcm, cr atpiitatem caufie cxor^ nauerit,tamen ex hie lode ferè cotra aduerÃari^ dieet, oportere caufae accipi demSfirabit, nullam ejfe legeiH' efutr alitjuam rem inutilem aut iniijuam fieri uelit, oin^ niaÃeppliciaijuie ä legibur proficifcà tur, culpeedcrmt litiie uindicandie caufa conÃituta eÃe.Scriptore ipfi»»â fi cxiÃat,fadum hoc probaturum : zr idem ipfÃM,ft^ tales res accidiÃent, fadurum fuiffc. et ea re legis fett' ptore certo ex ordine.iudices.certa letate praditos co» Ãituilfe,ut effent non i^uiÃriptum fuum recitaret,aâio^ tjuiuts puer facere poffet, fed ijui cogitationem aÃeifit polfcnt.çy' uoluntatem intcrpretari. Deinde ilium fett' ptorem,fifcr:ptafuaÃultishominibus.iy barbarisiti' dicibus committeret, ownu fumma diligentia perfeti' pturum fuiffe : nunc uero tjuod intelligerct quales W* tudicaturi ejfcnt,idcirco eum quie pcrfpicua uidcret.t^ etfitipfifemeijue eniw uos fcripti fui recitatores,fedult;f luntatis interprétés fore putauit. PoÃea ijuarere ab a« uerfarifs.e^uid fi hoc feciffernttjuid f i hoc accidilfet, equot;' rum alujuid in cjuibus aut cauffafit honeÃiÃima.autnt ceÃitudo certiÃima, tum ne accufaretis lt;nbsp;Atepii hoc Itt^ Hufquam excepit.Non ergo omnia fcriptis,fed ejuadatt (pt:e perfpicuafunt.tacitis exceptionibus caueri. Del«' de nullam rem ne^ue legibus, neijue fcriptura ullaÃe' m^ue Hf i» fermone quidcm duotidiano atque irttperiff
domeM
tiBER in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ir«
^nieflic'nrcSepojJ'e adminiÃntri, ft ugt;tufquiÃ{iie iielit fpeÃare, amp;nbsp;non ad uoluntatem eins qni uerbit hitbnerit.itcccdere. Deinde ex utilitntis ZT honeÃa/ tiipnrtibns oÃendere qnà m inutile, ant qndm tnrpe fit xlclnod adnerfarif dicant fieri potni/fe, ant oportere, id qnod fecerimns ant poÃnlcmns, qndm utile aut
honeÃum fit. Deinde leges nobis charas e/fe â¢gt;0« propter literas, quie tenues ÃT obfiurie notie f int »olnntatis, fed propter earunt rerum, quibus Je ferir f^meflutilitatem, ZT eoruin,quifcripferunt,fapienr
ZT diligentiatn. PoÃea quid fit lex de/cribere, W« nideatur in fententi/s, non innerbis confiÃerc, index is nideatur legi obtemperarc, qui fententiant fins, non qui feripturamfequatur. Deinde qniminr dignum fit eodcnt affici fupplicio enm, qui propter ali/ Inod fcelus ZT audaciam contre legcin fecerit, et ennt fnboneÃa aut necejfaria de canjfa, non ab fententia, Ãdabliteris legis recefferit : atque bis ZTbuiufmodi fntionibns, ZT accipi cau/fint, zT in bac lege accipi, eam cauÃdnt quam ipfe aÃirat, oportere accipi de/ »tonÃrabit. Et ^itcmtjJwocfuw ei dicebantus,qui dferi fto (iicerct.boc fore utiliÃimnm.fi quid de cequitate ea, â{ne cum adnerfario Ãaret,derogalfet,fic buic qui con/ itnfcriptum dicet, plnrimum proderit ex ipfa feriptn/ nhquid ad fuam caulfant conuertere, aut ambigue diquid fcriptnm oÃenÃ^e. Deinde ex illo ambigua Mw partem qme fibi profit defendere. ant uerbidif/ Witionort inducere, ZT ilhus uerbi nim, quo urgeri ui/
, adfnce cauffie commodnm traddneere, ant ex firipio
in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
fcriptn non fcriptuin alic^uoi inducerc per ratiodMUi ttcm.de q'xA pà ft dicemus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dufew in re.cjuiuiv
Mir /cMitcr probabili fcripto ipfe fé défendent, etiä ci»ii teijuitate cMfn ttbundabit.nccefjand multum proficidâ' idea ejitdd ft id ijno nititur aduerjanorum caufa,fMi^ xertt.omnem illdm eiiu uim cracrimoniam lcnieritii^ diluerit. Loci autem co/nmunei certif ex affutnpttonit pnrtibus in utrantf; partem conuenient. praifred qai d fcripto dieet,legef exfe,n5 ex tiuf Olli contrd cei miferit utilitate fpeäari oportere,(y legibut antitjuiif ht^en nihil oportere.Contra ]criptitm,icges in conftho fcriptoris CTquot; utilitate cömuni,non tn uerbit confiliert' Qjidd indignum fit teijuita'em literis urgeri, t}itf itti luntate eiui qui jcripfric,defendatur- Ex contrariisttit tern legibut controuerfia nafeitur, cum interfe dua uir demur tegcr,aut plures dtfcrepare,hoc modo. Lex efi Qjii tyrannum occident, olympionicarum pramiUi» capito,lt;y' quam uolei fibi rem à magiflratu depofcitii, CZ mdgi/îfdtitr et concedito.Et alteralex,TyrAnnnlt;gt;t cifo quint/; eiux proximo! cognatione, magi/iratu! cato.Alexandrü.qui apud phiereof in TheffaliatyrAitt' nidem occuparat,uxorfua, cut Thebe nomen flit, no/ Ãu.cumfimul cubaret,occidit. Hxcfilium fuum, qitem ex tyrannohabebat.fibi pnemiy loco depofcit.Suntqui ex lege puerü occidi dicant oportere. Rex in iudicio ejl-1« hoc genere utranq; in partem iydem loci, atip eadeni priecepta conueniimtudeo.qudd uterq; fuam legem con firmare,contrariam in firmare debebit. primumigitnf leget oportet contendere, confiderando utra Itx ad mO' pre«
LIBER ir.
â¢orM.boc f/î Aà utiliorcs.ad honcfliorer de mdgh vecef/ fdriiis res pcrtineat. Ex t]uo confidtur, ut ft leges duur, ^tfi plures.dut cfuotquot erunt.conferudri no poÃint, iluitt Jifcrepent inter Je, ed maxime conferuandd puter iw, duie ad maximas res pertinere uideatur. Deinde Mra lex poflerius lata fit, nam pofrema tjuoif; grauifr fima tjuie^^ eÃ, Deinde utra lex iubeat alitjuid, utM fermiitat : nam id cjuod imperatur, ncce/farium : illud pl rmittitur,uoluntarium eÃ. Deinde in utra lege, i non obtemperatü ftt,pxna afficiatur, aut in utra mar gt;orpxnaÃatuatur. Næ W4xime conferuäda eà ea cjuif diligentiÃima Ãjquot; fanüa eÃ. Deinde utra lex iubeat, ur iratietet, Näfepe ea cjux uetat, cjuafi exceptione quar â Um corrigere uidctur illä ^uar iabet. Deinde utra lex it gcHfre omni,utra de parte cjuadam, utra communir *tr in plures, utra in ahtjuä certam rem fcripta uidear
I« pdrtc aliquä, er qux in certä quandS ftnfcripta eÃ,promptius ad caufam accedere uidetur, ad iudiciü magis pertinere. Deinde ex lege utrüÃar dm fieri necejfefit, utrü babeat ahquä morä et fuÃetar donf.Nä id quod Ãatim fadendûfit,perfici prius oporr M. Deinde opera dare, ut fia lex ipfo jeripto uideatur niti. Cotttrdrw aiit aut per ambiguu, aut per ratiodna/ donem.aut per difpnitione indud, quo fandius ÃT' firr ndus id uideatur ejje.quod apertius defcriptum fit. Der indcfuie legis ad Jcriptum, ipfam fententiam quaq^ adr ningere, contrariam legem item ad aliam fententiant dradiicere.ut fi fieri poterit,ne diferepare quid? uidean dir inter fe. PoÃremo facere, fi caujfi dabit facultatë.
t ut
v* D8 INVENTION?
ut noÃrd fätioKc utra.^; hx cofcruari uiJedtuf, (f uerjATtorü ratiSc.altcrafit ncceljariä itcgligcdn. LO-lt;'lt; AÃt cÃmunes, et cluos ipjà caufa Jet, uidcre oportebihd exutihtatif honcÃatif ampliÃimis partibusliiââ^ re, demonÃrantem per amphftcationcm ad uira potiK^ legem acccdcre oportcdt. EX ratiocinatiöne itafcdf^ controucrfia, cum ex eo cjuod ufpiä efl,ad id ([uod nuà fcriptum efl.perucititur, hoc paiio. Lex eÃ,si furiofr cÃ,agMtorii gëtiliü^ in eo pecuniaij^ cius potcfiareÃo. Et lex,paterfamilias utiÃiper familia pecunia^ ÆÂ«lt;* gaucrit, ita ius cÃo. Et lex, Si pater familiâs intepf tnoritur, familia pecunia^ eins agnatorä gentihnt^'!â eÃo.Quidam iudicatus eà parente occidifÃc, eiÃalit»^ f/Ãtg.icndi poteÃas non fuit.ligneiefoleie in pcdes äixÃint: OS aüt obuolutü eà folliculo, çy prielilâgt;i'*'''â' deinde eà in carcerë dcduâus, ut ibi elfe tantifpertdun* culeus in ipuem coniedus in profluente dcferretur.co'quot;' prfr^retur. iKfercrt cjuidä eins familiäres in catccrH^ pwfrfî idferunt, çy teÃcs adducunt. H^rccfer tJiiotW iubet,fcribunt,tabullt;e obfignantur. DeillopdÃfrpiâ, ciumjumitiir. Inler eos c/ui hieredes in tabulis funt, (y interagnatns de h^reditatecontrouerÃitr Hic certit lex,cju:e teÃamenti faciendi tfs, ^ui in fint,adimat poteÃate,nulla profertur i Ex clt;ftel'll bus, çy iJUie bunc ipÃim fupplicio huiuÃnodi et ^Uie ad teÃamenti faciendi poteÃate pertinet,pf^ iiocinationë ucniendü eà ad eiufmodi ratione.uttli^^^ ratur,habuerit ne teÃamenti faciendi poteÃate-aät cömunes in hoc gcncrc argumentandi hos, Cf y
LIB EU ff»'
XifnoJi (fnofditm eljc arbitramur, Pd'wMW eiut/cripii Hwdprofcrdfjautiiitionë çy conprmitionem.Deinde âiu! rei (jna de qnieratur, cum eo de citto confiât collo/ tionem eiufmodi.ut id de cjuo ^iiitritur, rei de qua con/ fi^tlt; fimile efie uidcotur, Pofico odmirotioné perconto/ âiowc, tfui fieri poÃit, ut ijui hoc xe^uü effe concedot.il/ l«(J ncgct,lt;juod out xcptius,out eodé fit m genereroeitt idcirco de hoe re mhd effe ficriptum.^uo'd cum de ilto te effet ficriptUyde hoe re is qui ficribebot,neminë dubito turum arbitrotus fiit.Pofiea miiltis in legibus multo effe f'iââeteri!o,qux idcirco prxterito neinoarbitretur,qudi ex exteris de quibus fcriptü fiicjntelligi poÃint. Deinde equitos rei demonfirondo efi,ut in iuridicioli obfioluto^ Contra Out qui dieet,fïmilitudinem inftrmore debebit, qKoifociet.fidemonfirobit, illud quad conferotur, ob eocui conferotur diuerfum effe genere, naturo,ui,tno/ ^xitudine,tempore,loco,perfona, opinioneifi quo in nu wcro illud quod per fïmilitudinem offertur, cr quo iit loco illud cuius coufo offertur, hoberi conueniot, ofien/ detur.Deinde quid res cum re diffcrot,demonfirobitur. utnonidemuideoturde utroqi exifiimari oportere. AC fi ipfe quoq; poterit rotiocinotionibus uti, i^fdem rotioci iMtionibus de quibus ontè didü efi, utetunfi nö poterit, negitbit oportere quiequom, nifi quod fcriptum fit con/ fiderore, periclitari omnio iuro,fifïmilitudines occipi/ Mtur, nihil effe pene, quod non altcri fimile effe uideo/ tunmultis diÃimilibus rebus, in unomquanqf rem ton/ turn fingulos effe leges. Omnio poffe inter jè uel fi/ nilio, Uel diÃimilio demonfirori. Loei communes A c * MtiociA
ijt DE INVEN TI O NE.
rAtiocinAiioHc, oporterc cStcilurd ex eo cjttod fcripiunt fit,ad id cfuod nonfitfcriptum peruegt;ttre:C7â wewiiitei» polfe omnes r« per fcriptitrant contpleât, fed cum cûA tnodi/limc feribere, ejui curet ut quicdain ex cjuibuf dam intelligantur. Contra ratiocinationem huiujiemo/ di comeäuram diuiitationem elfe, çyquot; fulti feriptoris effe non po/fe omnibur de rebus caucre ijuibus uelit.
Di/finitio efl, cum in feripto uerbum aliqttod eji poftum, cuius de ui qu^ritur, hoc modo. Lex efl. Qui w aduerfa tempeflate nauim relilt;jucrint, omni/t amittuntoicorum nauis cr oncra funto,c[uiin nauiret manferint. Duo quidam, cum iam in alco nauigarcnt, CZ eorû alterius nauis,alterius onus cjjct, naufraÿtm quendam natantem, (y manus ad fe tendentem aitb maduerterunt-.mifericordia cômoti, nauim ad eumapt plicuerunt,hominem ad je fuflulcrunt. pojica aliqiMitt to,ipjbs quoq; tempeflas ui hementius iaüarc expit, «p queadi o ui dowinxf nauis,cum idem gubernator ejjet, in feapham confugeret, lt;y inde funiculo qui à pupp* relegatus feapham annexant trahebat, nauim quoiid pofet, moderaretur : ille autem cuius merces crant, it gladium in naui ibidem incumberct.Hic ille naufragui ad giibcrnaculit acceÃit.cy naui quoad potuit, efl opb tulatus.Sedatisautem fludibus, Qr tempeflateiamcét mutata, nauis in portum prouehitur. i lie autem qui it gladiü incubucrat, leuiter faucius facile efl ex uulnctt recreatu;. Nauim cum onere horum trium fuam quifj/ elfe dicit. Hic ontnes feripto ad caufam accédant, Kominis ui nafcitur coniroucrfia. Nam relinquet'
nauciiit
VIRER II.
*7»
remanerein r.Aui.dcnKj- nAuiï ipfa â¢'jfinitinnibus t^ititritur . ufdem aiitem ex locis oiniu/ 'â«î.qMibitî diffinittita confiitutio trailAbitur. Niinc ext fofitis ifs urgHtnentAiionibus, clueitt iitdiciale CMjari ientts accommodantur, deinceps in dcliberMiiium gez *â¢Â«1 ez demonÃratiuum urgithicnUntii locos (y pree/ ffpt* dabiinus, «ott qnod tn alitjtia conÃitut onc omnis Ãmper cdufa uerfetur, jed tfuu proprif t.Mlum hdrunt f^pirum quidam loci/ùnt.non à conÃitutione fepard/ ^bfed Ad fiMcj horum genemm AccominodAti. N^m p(it frt in iudiciali gcticrt- fincm effe leejuitAtemdioc cfl par (luAndam boiicfîAtis. I« tfe/ifccrutiKo Autem AriÃo/ âtlipUcft utilitAtcin, nobis (y honeÃatemy utilitA/ demonÃrAtiuo Auiem honeÃAtcm.QuAre in hoc gcncrc cauÃe tjnfdAm ArgumentAtiones cow fnnniterAcfmiIitcr trAilAbuntur; quiedAmfcparAtiut «li fmein.ijKo referri omnem orutiomw opomt, ndiuit JfittMr. Atlt;j' uniufcAïuf conÃiMionis exemplumÃtp/ foncre non grAUAremiir.nifi illud uideremus.clucmAd/ Motlunt fef obfiura-, dicendo ficrent Apertiores, fic res AptrtAs obfcunores fieri ordlione, Nunc ud dclibcrar tionif praceptA pcrgAinus.
Exp tcndA.
Hâ~ Enim cxpetendArum triAgencrAfunt. PAr Antem numerus uitAndArii ex con/ trdrid pArte, NAm eà ijuiddS c{uod fuA ui nos aIUciai Ad feje, non emoiumenio ----CAptAns Aliquoijed truhens ÃiA dignitAA genus,uirtus/cientiA, ueritAs cÃ. Aliud Aulent
S I KOK
*78 DE INVENTIONE
non propter fuam uim natura, fed propter friidiiHi ai (lue utilitatem petcndum, c^uod pecunia eÃ.Eà porf^ ^uiddam ex borum paritbut iunltum, cfuod jitauh cy dignitate nos indudos ducit, çjâ prie fe ^uanditin gerit utilitatem,cluo magis cxpetatur.ut amicitia,bo«^ exiÃiinatio.Atip ex bis borum contraria facile taanlit iîMf «obiy intelligentur. Scd ut expeditius Mtio trad^ tur,caquie propofuimus.breui nominabuntur. NiHinâ primo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;funt boncÃa appellabuntur :
autcm in/ècundo,utilia:Hitcautcm tcrtia.iluia parta» honcÃatis çy utilitatis continent,c:r quia maior eà honcÃatis,iun(lie rer omnino ex duplici generc intellb gcntur: fed in meliorem partem uocabuli confcrantur, Ctr boncÃa noniincntur. Ex bis illud conficitur, utapt fctendarum rerum partes fint honeÃas er udiitiuiw' tandarum turpitudo er inutilitas.His igitur duabur bus duie res grandes funt attributie,ncceÃitudo e!quot; 4' fedioiquarü altera ex ui.altera ex re er pcrfoniscoiv f deratur. De utraq; pdà apertius perjeribemus. honcÃatis rationes primum cxpliccmus. Quod auta» totum,aut aliqua ex parte propter fe pctiiur, boncÃui» nominabimus. Quarc cum cius duie partes fnt, rum altera fimplex, altera iunüa fit, fimplicent prim confidcrcmus.Eà igitur in eo genere omnes resunam atq; uno nomine amplexa Virtus. Nutn VirtMî eà unit mi habitus naturie modo rationi confentaneus. Ciuaint obrem omnibus eiuspartibus cognitis.iota uis eritÃi»t plicis boneÃatis confidcrata. Habet igitur partesqiuV tiu)r.Prudtntiam,iuÃitiam,fortitudtnc,timperantiaiii-
LIB EK IL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;7,
PruJeMfï^ elf.renim boMitrutn çy malarum C?* lürit/ Tuntjifaentia. Partes eius memoria, iatelligentia, prû/ uitieittia. Mcmoh.i eÃ, per c^uam animu; repetit ilia, fiicrunt. latelligentiaeÃ.pertjuamca perfpicit, ^M junt, Prouidentia eÃ, per cjuam futurum aliciuid uià tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faâum fit. luÃitia cÃ.habitus attimi
communi utilitate conjeruata, fuam tuiip tribucnsdi/ gnitdicm. P.ius initium eà lt;tb natwrd profeâum : Je/ igt;ule(]u:fdam in confuetudinem ex utilitatis rationeuc «mi»t : poÃea rcr ab natura profeOas,cr 4b cou/ fuetudme prob4t4î, legum metus ÃX religio fanxit. Natura lus eÃ, efuod non opinio genuit,fed qucedain 1*111414 Mi'f inferuit,ut religionem,pietatem,grattà , uinr dicatio)tem,obfcruantiam, ueritatem, Reltgio eÃ,quie fuperioris cuiufd.im naturce ( (fuam diuinam uocant) curant ccrimoniamii; affert. Pietas, per (fuamfangui/ »cconiunâis, patria(fâ beneiiolis officium diligent tnbuitur cultus. cratia,in ifua amicitiarü,iy' officior rumaltcrius mcmoria,ty alterius remunerandi uolun to continetur. Vindicatio eÃ, per (jt(4W uis et iniuria, O' owMiMo omne cfuod obfuturü cÃ,defcndendo aut ul eifeendo propulfatur. obferuantia eÃ, per qua homincs aliquadignitatcantccedëtesculiu quoJücr hunoredi g«4iiir. Veritas cÃ,pcr qua immutata ea quie funt.aut nnt'efuerüt,autfuturafunt,dicritur. Confuctudtneius eÃ,quod aut Icuiter à natura tnaitâ aluit,ct maïus fecit ufus,ut religionc,aut fi quid corü quie antè diximus,ab tt4fi(r4profcflS)n4iHy fadü propter cöfuctudinë uider tous, Mt quod in morcm uctufasuulgi 4pprob4tnK« pcrùuxile
ts» DE inventions
pcrduxit, ejtiod genus, padum.par, iudicatü- PiidM eÃ,quod inter aliquos conuenit. Par,quod inter cinncs sequabilc eÃ.tudicatum, de quo alicuius Mt aliquoriM iam fententys conÃitutum efl. Lege ius cÃ, quod in eo fcripto quod populo expoÃium eà ut ohfcruct, contit netur. fortitudo eÃ,conjiderata periculorum ÃiÃeptio, çy laborü perpcÃio. Eius partes magnificcntia, fiJfW ü.ptrpHcfrttm. MagniÃiccniia eÃ, rerü unit gnarumç^ excelfarunt cum animi amplaquadantet fplcndida propofitione agitatio atq- adminiÃratio. FV deniia eÃ, per quant magnis çy honcÃis in rebus tnub turn ipfe animus in fe fidutiie ccrta cum fpe collocauit, Patientia cÃ, honcÃatis aut utilitatis caufa rennt lift duarumac difficilium uoluntaria acdiuturna perffà fio. perfeucrantia eÃ, in ratione bene cöfiderata fiabilil Cy perpétua permanfio. Tempcrantia eÃ,rationisiii libidincm atq^ in alios non reâos Impetus animi firm^ cy moderata dominatio. Eius partesÃint,continentiili clementia,modeÃia. Continentia eÃ, per quam cupidif Mr confify gubernatione rcgitur.ctcmentia,pcr qunnt animi temere In odium alicuius inueilionis concitati (O tnitatc retinëtur. ModeÃia, per quam pudor honeÃnt claramçy Ãabilem comparât autoritatem. Atquehn^ omnia propterÃeÃtlum ut nihil adiungatur emolutnent ti,petendafunt. Quod ut demonÃretur, neq; ad hoenot Ãrum inÃitutum pertinct, çy à breuitate pnecipienJi remotum eÃ. Propter fe autem uitadafunt,non eoniot do,qu,e bis contraria funt, cy Ãortitudini ignauia, amp;â iuÃitiie iniuÃitia, uernm etiam illa, qute propinquanit
LIBER II» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1»,
Jntur finitintd elje,abfitnt Mtem longiÃime-.cluoi genuf.fidentiie coMtrunutn iy dijfidentM, cy tu. rcwt tiitm eÃ.Aiid^ida non contrarium.ffd appofitum eft.ac propintjuum, çy tarnen uitinm efî. Sic unicuh}; uirtuti fiHitimm uitium rcpertetur, ant certo iam nomine apf pellatnmiut audacia.ijnx fideti^:periinacia,quie per/ Ãuerantiie finiiima eli : fupcrÃitio, lt;ju^ religioni pro/ pin^iiM eÃ, aut fine ullu ccrto «omirtc.QMte omnia item uti contraria rerum bonarum in rebus uitandis repone »ins. Ac de eo guident genere boneÃatis, ijuod omni ex pnrtc propter je peiitur,fatis diOum eÃ. NuMc «Je co in tluoutilitas cfuoti; adiungitur.quod tarnen honeÃum uo tiimus, dicendum uidetur. Sunt igitur multa, qua nos (umdignitate, tum quoq; fruäu fuo ducunt ad fe : quo â» gfMere eà gloria,dignitas.amplitudo.amicitia. G Jo/ »â^eÃ,Ãreques de aliquo Ãama cum laude. Dignitas eÃ, â¢ilicuius honeÃa çy cultu er honore er ucrecundia ^igna ouloritas. Amplitudo, potentia aut maieÃatis, ^tahquarum copiarum magna abundantia. Amide liât,uo!untas erga aliquem rerum bonarum illius ipfius c^fa quem diligtt,cum dus pari uoluniate.Hic quia de ciuilibus caufis loquimur, fruäus ad amicitiam adiune gi»ius,ut eorum quoq; caufa petenda uidcatur,nc forte
Ãor de omni amiatia dicerc cxiÃimant, reprehende reindpi.int:quanquam funt qui propter utilitatem mof do petendam putant amtdtiam, funt qui propter fe joe bim, funt qui propter Je er utditatemiquorum quid ue riÃimeconÃituatur,alius locus erit conjiderädus.Nunc ioefic ad ufum oratorium relinquatur,utranq; propter
s j reut
ISI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
rent amicitidm cfjc expetendam. Amicitiarit dut rath, Jiuonidin pdrtiin fuut rdigioiiibus iunihe, p-irtim ho» wnt.C?quot; (Jitid pdrtiM uctcrcsfunt,partit» »oUie.partiiit db illorü, pdrtim db noÃro beueficio profeild-, pdrtini utiliorcs, partim ininur utilcr, ex caujaruin diÿiitaW buî.ex temporum npportumcatibur, ex clficifr, ex relit gionibur,ex uetu/iatibur bdbebitur.
Vtilitds dbit, dut in corpore pofitd efl, dut in extritt Keif rebuf, qudrum tdinen rerum multo inaximd plt;trs nd corporir cStnodum reuertitur, ut in rcpublicdquttt dam funt,quie ( ut ficdicain ) ad corpur pertinentciid tdtif.ut agri,portuf,pecunia,clafles.nautie, milites,fo ci/, quibus rebus incolumitatem ac libertatem rctinent ciuitates. Aha uero qui iam quiddam magis amphtin, CT minus nece/flarium conficiunt,ut urbis egregiaettt ernatio atq^ amplitudo, ut qu:eddm exccllens pecunid tnagnitudo,amicitiarum ac jotietatum multitudo.Qiiit bus rebus non illud folum conficitur,utfaluie CZ int^ lûmes, ucrumetiam ut amplte atq; potentes fint ciuitdt tfî'.QK4rc utilitdtis dute partes uidentur efle incoluntit tas.Ct potentia.incolumitas efl/dlutis tuta atq inleÿtil conjeruatio, Potentia efl, ad fua conferuanda, nbsp;nbsp;Alter
rius obtinenda.idonearu rcrum j-'acultas.Atq; in ^somr mbits quie ante ditlafunt, quid difliculter fieri, ctququot; facile fieri poflit,oportet coiijiderare. Facile fieri ill lt;11^ cimus, quod fine magno aut fine ullo labore, fumpttâ tnoleflia,quambreuiÃimo tëpore conficipotefl. Difl'tlt Ie aiit fieri,quod quanq: laboris,flimptus,ntolelliie, 1»'^ jl^inquitati) indi^et,atquc aut omnes, aut plurimaSârd tnaxil»'^
LIBER II* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«J
WttiWi« cMfits habet difliailtatif, tarnen his[ufccptii ^ifficaltatibus cnmpleri, atij; ad exituni perduci potefl, Ciuoniä ergo de honeÃate.cr de utditate dixintiis.nüc fi/lat de ijs rebus cjuas his attributas eÃe dicebamus,ne (tÃitudine affcÃionc perfenbamus. Puto igitur ejfe ^âigt;icgt;ieceÃitudine,cui nulla ui refiÃi poted, cjuce netjue »mtaritne^ Icniri potcÃ.Atili ut apertius hoc fit, exenir flis licet uim rei ijualis, et tjuanta fit, cognofcamus.Vri fofje fl^ma ligneä materia nece/Je eÃ. Corpus mortale atilt;{iio tëpore mterirc necefje eÃ, atrp; ita neceffc, ut uii foÃulatea, quam modo defcribebamus, neceÃitudinis, âKi nulla ui refiÃi potcÃ,quie nerf; mutari neep leniri po dÃ.Huiufmodi neceÃitudines cum in dicëdi ratione mr âident, reÃe neceÃitudines appellabuntur : Sin aliqute fei incident difficiles, in ilia fuperiori, poÃit ne fieri, âjuaflione confidcrabitur. Atq^ etia hoc mihi uidcor ui/ dere.elfequafdäcumadiuÃione neceÃitudines, quafd3 fmplices CZ abfolutas. Nam aliter dicere folemus ne/ âIà eà Cajfilienfes fe dedere Annibali nifi malintfame ferircialiter autem,necelfc eà CaÃilinum uenire in An/ mbalis poteÃatem. illic in fuperiore adiunÃio eà hiec, nif[ malint fame perire: fi enim id malunt,non eà necef/ fe.Hoc inferius non item.proptcrea qy fiue uelint CaÃi/ linenfesfe dedere, fiue fame perpeti at^ ita peri,rc,ne/ cejfeeà CaÃilmum kciwc in Annibalis poteÃate. Qjiid igititr perpccrc poteà hac neceÃitudinis diÃributiot fropc dicä,plurimii,cum is locus neceÃitudinis uidebi/ turiofurrert. Nä cüfimplex crit ncccÃitudo, nihil crit ^»od muiw difiimJWjC« eä nulla ratiÃe lenirc poÃimus,
C«n»
ÃS* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTIONS
Cutn äutem ita neccfle erit, ut alicluij pifci uclimu!, tunt adiunäto :lla tjuid bubcat utilitätii dtij; hoiifÃatii crit confidcranduni. Nam Æ! ucli!âgt;dâ^ derc, ita tanttn ut id eju^rraf, tjuod conucnùt adufi^ tiuituth-, reperiar nullam elfe rem ejuam facere »ecejjl fit.nià propter alicjuam caulftm,cjuam adiunâioitëti» mtnumus. Praterhtecautcm effe multas inueniitif^ neceÃitudinis, ad cjuas fimilis adiundio non aaeii' C^iiod genus, ut homines mortales necelfeeà interd^' ftne adiunäione, ut cibo utantur n3 ncceÃe ejl, nifi illa exceptioae.extra e^uam J i itolint fame perire. E''ÿ Kt dixi,illud c[uod adiungiturÃimper cuiufmodi fit.d'* conjtdcrädum. Nam omni tempore id pertinebititt^^ ad boneÃatem hoc modo exponenda neceÃitudoÃt, ceffe eà hoc faciamus,ft honcÃe iiolumus uiuere:iMt^'â incolum,tatem,hoc modo, ncceffeeÃfi incoluntesuo^ mus elfe:autad comoditatë.hocmodo,necelfeeÃf f'*â incömodo uolumus uiucre.AcÃtmma ejuidë neceÃitK^'^ utdetur e/fe honeÃatis,hutc proxima incoliiniitatis,lâfl (14 ac ItuiÃtma cörnoditatistcjua cum his duabus xniii poterit contendere. Hafieautem inter fefape WttÃl eà comparari,ut efuanciuam preeÃat honeÃas incoh»'^ tati, tarnen utri potiÃtmum conÃulcndum fit, delibdi^ tur.Cuius rei certum ejuiddam prafcriptum mJfWquot;* perpetuü dari pOjJe.Nam c^ua in re fieri poterit,ut incolumitati conjuliicrimus,c^uod Ãt in prafeittia dc b'' ncÃate deltbatum,uirtute altjuando CT indiiÃria perctur,tum incoliimitatis ratio uidebitur habedaicuiU autem id non potent, hoiteÃatis. ita in huiufmodi
LIB E R T T. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,j,
mcolumitati uiJcbimnr confulere, uerepo/ âquot;inu! dicere.nof honeflatis rationë habcre, ^iio:iia!n J'»cinco!uinitate e-tni nullo tempore poÃmur Adipâfci, Qquot;'« « rc mI concedere ulceri, uel ad conditionem ab *quot;1«! defccndere.iy tit proâfcittia qu^eÃcere, atep altttd cxpcäare opor-.ebit. In commodicatis nero rar modo illud attcndMur.dignanc caufauideahir 'â â»JüT ad utilitaicm pertinebit, cfaare aiit de ma^nifi/ JWm aut de honeÃate efitiddam derogcttir. At^; in hoc wo mihi capat itlud utdetur e/fcM ({aieramur lt;Juid fit aaod ji adipiÃi aut effugere uelimur, alilt;j'.ia res jit necelfana, hoc e/i lt;ju^ fit adiundio, ut pro/ quot;gt;lt;le uti j-w frit,(4fcoreW!(r, çj- grauiÃimä quä/ ^â^^âtufjamuehementiÃimc nccelfariam iiidicemus. cà e^uxdam ex tempore.aut negocioriim euen/ ^â¢â1âit adminiÃratione, autÃudio hoininum commuta/ *quot;gt;teriim,utnon talcr.cjualei ante habita fint, aut pie/ haben fo[eant,habend.e uideantur e/fe, ut ad ho/ l'^stranfire turpe uidetur elfe,atnon illoanimo t^uo ^hlfcs tranfft : i::y pecuniam in mare deÃcere inati/ ^lOt nöeo cocftlio efuo Ariflippus fecit. Sunt tgitur ret l^ad w ex tempore, çy ex coifilio, non ex fua natu/ ^âtconfideranda, tjuibus in omnibus c^itid tempora pe/ ^âithaut quid perfonis dtgnum Ãt, conjiderandum eÃt (tf »OK quid,fed quo quic^j; animo, qui um.quo tempo ^(â¢quandiu fiat attendeiidü eÃ. Hu ex partibus ad fen/ ^tntiain diccndam.locos fumi oportere arbitramttr.
Laude,- autem ecjâ «ititpcMtioKef ex locisfumen/ ^t,qui loci perfonis funt attributi, de quibus ante ditfü âÃ-
ijâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE INVENTISNE
e/iiSin Jifîributiur traÃare c{ui{ uolet,pArtiiituY in mum çy corpus cr extruneas res licebit. Atiimi cji iu( tus, cuius de purtibus paulo antè diÃun» eÃ. Corporifi U4letudo,dignitds,uires,uelocitus.Extrancie,ho»os,pt cunid.affinitas,genus,amici,putrid,potentia, çy cgugt; rlt;t t^uie fimili eÃe m gencre intelliguntur. At^ in his ii ^uod in omniu udlet,udlerc oportebit : contrurid tjiio f O' c^Uieçy' cjudliafint intelligentur. Vidercautemin Idudandocy' uituperundo oportebit, non tumijniein corpore dut in extrdneis rebus hubuerit is de lt;luodget *(tr ,cjuà mc}uo paSo his rebus ufus fit. Ndm fortunuin ^uidem cy laudarc Ãultitid,ct uituperurc fupcrbide/l^ Animi dutem QX luus honeÃa,cr uituperatio ueixnüt eÃ.Niinc ijuoniam omne in caujfe genus drgumentiott di ratio tradita eÃ,dc inuentione prima dc maxima
te rhetorictc fatis diffü uidetur. Coudre quoniam C?quot; und pars ad exitum hune ab fuperiore libro perduâa cÃ,et hic liber nô par rum continet literarü.cpite rer Ãant in relitjuis dir
cemus.
M.T.CICERONIS RHETORIZ
corum de inuentione Itbri fer cundifinis^
MARCI TVLLII
CICERONIS AD CAIVM
TreSgt;lt;ttit{m Topica,
Aiofff nos res fcribcre ingreljos C. Trcbati çj* ijs libris cptos breni te»» pore fatis multos edicb'/ mus, cligitiores, è ipfo reuocauit uoluntiis tua. Cum cnim mecü tn Tufculano eljcs, cy itt bibliotheca fcparatim u/ lerij; noflrit ad fuum Pudui libellos cjuos uellet, cuolue/ fct.incidiÃi in Arifiotelis Topica tjuada.tjuie funtab ib io plitribus hbris explicata. Qjia infcriptione cämotus, eSiiniio â me corü librorü fentcntia rcijuififli. Qua tibi oiinexpofuiffcm, dijcipliita inuenicndoru argumeiito/ gt;â «)», utfine ullo errore ad earn ratione uia pcruenire/ WHS rtb Ariflotele inucta,libris illis cotineri ; ucrecunde tjuidë, ut omnia, fid tamë ut facile ccrnerë te andere fludio.mccum ut tibi ilia tradcrem,egifli. Cum aüt ego fc »0« tain uitandi laboris mei caufa,cfuà m ^udd intern elfe tua arbiträrer, ucl ut eos per te ipfe legeres, uel ut (otrf rationë à dottiÃimo c^uodâ rbelore acciperes horn tatus cjfem.utrumij; ut â te audiebâ,cs expcrttis. Sed i libris te obfiuritas reiecit. Rhetor autcin ille magnus ut epinor ,Arillotelica fiignorare refpondit. Ciuodtjuin iem minime fini admiratus, cum philofophum rhetori
curfit
ist
TOPICA»
won ejje cog»ituM, tjui ab ipfii philofopbis pTteteraJ/ ntodum paacos ignoretur. Qjiibuf fo' wmwî iguofceiv dum e/l, qudd non modo rebus i^s, qute ab illo diäa et inuentif funt,allia dcbueruntifed diccndi qaoqi incredi bill qaadam cam copia,tum etiam fuauitate.Non potui igittir tibi Jiepias hoc roganti, t^wicn aerenti neuii hl grants elles ( facile cnim id cernebam ) debcre diui tias.ne ipji luris interpret! fieri uideretar iniiiria. Efe/ Rint C« tu mihi.meislj; multa f epe cauilfes.ueritusÃtntr ne fl ego grauarer, aut ingratum id aut fuperbumuide retur. Sed dum fuimus und, tu optimus es teÃis qubu fuerim occupatus. Vt autem à te difeeÃi in creciuM proficifeens, cum opera mea nee refpub.nec amici ute/ rentur.nec honefic inter arma uerfari poÃem.ne fi tuto id quidêmibi liccret, ut ueni Veliam.tualj; et tuosuidii admonitus huius leris alieni.nolui deeffe.ne tacitaqui/ Jem Ãagttationi tuir.ttaqi hiec cum mecum librosuou haberë.memoria repetita in ipfa nauigationecofcripfh tibilp ex itinere mi/but mea diligentia mandatorü tuo/ riim.te quoq;, etfi admonitore non eges, ad memoriM noflrarum rerum excitarem. Sflt;i lam tempus eà ad id quod inÃituimus accedere.
Vm omnis ratio diligens differed! dual babeat partcs.unam inueniedi, alteram iudicSdi: Htriufqi princeps, wt mihi quit dem uidetur.AriÃoteles fuit.Stoici autl in altera elaboraueriit. ludicandieitiiu uidj diligenter perfecutifunt-.eam fcientiam quamDi4 leäicen appellant. iiiueniendi ucro artem qua Topice diciiur,
T.o P I C A.- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^S9
Atitur, ({tite ad ufunt potior erat. çy ordine naturig Wfe prior, totam relicjiterunt. Nor 4Miem quoniam iit Militas cfl. zy Mranij' ft erit ocium pcrr flt;{ai cogitamus.ab ea cpax prior eÃ, ordiemur, Vt igi/ earam rerum cjax abfconditie funt, demonÃrato et tintato loco facilis imcntio eÃ,fic cum perucÃigare arr ê^onentum ahquod uolumus, locos nolfc dcbemus. Sic wiw appellatce ab AriÃotele funt ba: cfu^ifcdes c ijuir iâKs(irgMmcntd promuntur.itaij; licet dimnirc, Locwot ^l[^ââgt;'gumcnti federn. Argumentum aut rationem cptte f« dubite facial fidcm. Scd cx bis lotis,in quibus argit â¢âïfâit.i inciufa funt,ali/ in eo ipfo de ifuo agitur, bierëtt alfumuntur extrinfecus.in ipfo,turn ex toto,tum ex fâirtibus eius,tum ex «oU, tum ex ijs rebus, cjuie quo/ âlanmodo affeäce funt ad id,de quo quteritur. Extrin/ Ãots autem ea dicuntur, qute algt;funt,longequc difiun/ ^afunt. Sed ad id totum de quo dijfcritur, tum dijfini/ ^gt;0 adhibctur, qua: quafi intlolulum euoluit id de quo {'â tmtur. Eius argumenti tabs eà formula, Jus ciui/ â eÃiequitas conÃituta ijs, qui ciufdem ciuitatis funt â^dresfuasobtinendas. Eius autem aquitatis utiliseà ifignitio,utili; eà ergo iuris ciuilisfcientia. Twm prfrz ^iuincnumcratio,qu:e traäaturboc modo. Si »c.j certz fu.neqj uindiäa, ncc teÃamento über fallus eÃ, non eà libcrmeij; cà ulla earum rcrum,nä eà igitur liber.Tunt »outio, cum ex ui uerbi argumentum aliquod eliciturt boc moJo, Cum lex Aelia sandia aÃiduo uindicem aÃi duum effe iubeat, locupletem iubet locuplcti. Locuples Wilt» aÃiduus, Ht Hit AeÃHb appcllatus nb lere dando.
1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t OltCKtttHt*
w» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T o P î C A*
Ducuntur etiam argumoitii ex ÿs rebuf.ifuit tnôJo affèâie fuut ad id dt (fuo cfutrritur. Scd hoe go/ nuf in plurcf partes diÃributain eji. Nam alia cSiuggt;t* appellamus.alia ex genere,alia ex forma.alia exfini^ litudine,alia ex differentia.alia ex cötrario,alia ex ad/ iunffis, alia ex antecedentibus, alia ex confccfueittibiis, alia ex repugnantibuf, alia ex cauÃis, aha ex aÃcäi!, alia ex comparationc mainrum, aut pariü.aut miitorii. Cöiugotadicütur, c^Uie funt ex uerbis generis eiufdeingt; Eiufdem 42t gcKerij uerba funt.ejuie orta ab uno iiitrie comutancur.ut fapiës,fapiëter,fapientia : haeuerbori cöiugatio nluyla dicitur.ex (pia huiufeemodi efî arÿl/ mentit,Si eSpafiuus ager efî,ius efl câpafcere.A gcuftï pc ducitur,QjioniS argentü omne mulieri legatù eÃ,iti igt;oteà ei pecunia eptte numerata damt reliüa eÃ.nS effe egata. Forma enim ägencre,cluoad Ãiü «owe« retinet, nun^ feiungitur.Numerata aut pecunia nomen argeitü rctinct,legata igitur uidetur. A forma generis,c}ua terdum c]uo planius accipiatur,partes enumerare licet, hoc modo, Si ita Fabtce pecunia legata eà à uiro,fi cilt; uxor materfamiliäs eÃet, fi ea in manu uiri cSttenerat, nihil debetur.Genus eà eni uxor-.eius dute forntie, uita matrumfamiliäs.hx funt cfua- in manu conuenerutiFäl tera eanim, tjaoâ tantümojio uxores habentur. Qjia i»» parte cum fuerit Fabia,legatum ei nö uidetur. A fimili t:tdine,hoc modo. Si ledes exeÃe corruerunt, uitiamue fc'cerüt.quarü uÃusfruäus legatus eÃ, hieres reÃitttett nö debet.nccreficere-.nö magis lt;ju,im firuü reÃituere, fi IS cutus uÃusfruäus lcgatuseÃ,äepcrijÃit.A differëM,
NO»
T o P I C A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19t
fiSfiuxörl tiir legaiiit offtne argentu i^uoJ juü eÃct,iii Wco I« nominibiis fuerüt.lcgata/unt.MuItü eitiin Siffert in ATM ne pofitü Jit Argcntü, 4» in tubnLs dcbeA â¢xv. Ex coNtwio Aüt fic.Nd debet eA mulicr.cui uir ba »orü fuorü ufnmfruäü [egAuit.eellisainAr^'s et oleAri^s fltnis reliäis,putAre id Ad fr pcrtinere. vfus enini non ^Afrs legAtus efl.EA funt inter fr colrAriA.Ab Adiüdit, SieA mulicr teÃAmcntü fecit,tjuce fr capite nunip dimi/ »Ait,n5 uidetur ex edido Prtetoris frcundit eAS tAbiilAS fofrÃio dAri: Adiügitur enitn ut frcnndü frrAorü.frmit ^exnlüfrcundü puerulorü tAbulAs pofreÃio itidcAtur cdido dAri. Ab Anteccdëtibus AÃt.ct co!ifrtjAëtibA!,et ââfpAgitätibiit.hoc modo.Ab Antccedetibu!,Si uiric^lpn M« eà diuortiiZ etfi mulicr nuncnt remifit^ fAmen pro l'beris tM4Merf niM oportet.A confrquëtibns.Si nf.dier fü friÃet nuptA cü eo,cAi cönubà iut n5 efret, nunciü re ^âlit,lt;luonià tjui nAti funt pAtrë no frquulur,pro libcris â¢â¢âXHcrc nihil oportet. A repugnÃtibus, Si pAterfAmiliâs Kxori AncillArü ufiim frudü legAuit 4 filio.nep â frcutt ^oh.eredelegAuit.ntortuo filio mulier ufumfrudi't non Amittet. Ciuod enim frmcl teÃAmento Alicui dutü eÃ,iJ Ab co inuito cui dAtum eà Auferri non poteà ; repugnAt' fAim rede Accipere.cr inuitum reddere. Ab efficienti/ Ixj CAuÃis,hoc modo, Omnibus eà ius pArietë direduin Ai pArietem comunem Adiungere, ucl folidum,ucl forr tticAtum. Atfi ijuis in pAriete cömuni demoliendo dAm/ Ai infeäi promifrrit, non debebit pr^eÃAre tjitod fornix Aitif fecerit.Nö enim eius uitio ^ui demolitus eÃ.damnii fAdum eÃifrd eius opcris uitio,^uod itA tedificAtum eÃ.
»91 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T O P 1 à A.
Ut fufpendi non poÃit. Ab effcSù rebus,hoe modo.cS muiter utro in munü conuenit.omnid qux mulieris [ue runt.uiri fiunt doiis nont:ne. Er cómparatione omniuuulët.iju^ funt eiujntodi,Qiiod in re muioretUgt; let.ualeut in minore, ut j't in urbe l'Inès non reguntur. Keet uqun in urbe ArceuturAté contr.i,Qjiud in minore ualet,UAleAt in maiore. licet idem exemplii conuertcre, Item.Quod in re puri ualet, ualeat in hue, ijuie parejl, uc quoniAm ufus AUtoritAS fundi biennium eÃ.fiteliM tedium. At i« fege ledes non appellAntur,(y funtcieter rurum omnium, quArü unnuus efl uflisiUAlcAt w^itiis, ijuie pAnbus in cAuÃis pAriu turu defiderat. QuieAUtl cxtrinfecus afjumuntur, ca maxime ex acitoritatedur cuntur. UAif; Grieci tales ArgumentAtionesaTtXris eant,id efl,Artis expertesiutfi ita refpondeat.QuoniM Publius Scieuola id flolum efje ambitus tedium dixerit, tjuantum parietis communis tegendi cauflateäüproi/t ceretur, ex ejuo in tedum eius tedeis ^ui porrexifj^i A^uA deflueret,id tibi ius uideri. His igitur locis ijuiflnt expofliti, ad omne argumentum reperiendum tanijuAtn elementis quibufdam lignificatio Cis' demonjlratiodii/ tur. Vtru igitur hadenus fatis efl rtibi quid? tarn acuta Cy tarn occupato puto. Sed quoniam auidum homiitett ad hasdi/cendi epulas recepi,pcaccipiam.ut reliquiant pt potius aliquid, quà m te hinc patiar nonjatiatumdi^ pederc. Quando ergo unuflquiflf; coruM loconiltiqu'^ expofui,fltA quiedam membra habet, ea quà mfubtilfl fime perfequamur, cy primum de ipfa difiniiionedit catur,Diff'tnitio eft oratio,qua id quod diffigt;titur,cx[lgt;/
Mt 4»»
T o P I C A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*9»'
«Jm'J fit. Diff nitionü autem duo funi gmcfA prima. yââitfn,elt;irnm rerum cjUie funt.alterü carum ([u.^ intel/ âÃitur. E ffe ca dico,qux ccrni tangi üe polfunt, ut fun ^'gt;gt;gt;lt;edcs,parietcm,iiillicidium,inanciptum,pecudcm. I'fprilctlilem,pcnui.e[ CiCiera, quo ex ^cncrc quicdant 'iterdunt nobi! difftniendafunt.Nö cffe rurfus ca dico, stangt dtmon/irari üenou poffunt.ccrni tarnen ani tntclligi poffunt : ut fi ufucapionem.ji lu. clam., fâ gent:m,fi agnationcm diffinias.quarum rcruiw nulliï [âlâeÃquajicorpu^.efttamcn qiL-edam coiiformatio iw fÿtita (^imprcffa intelligcntia.quam notionem uoco-. *âi]lt;epe in argumentaiido diffiniticue cxplicandacfl.
etiam diffinitioncs, aliic junt partitionum.aho' di/ 'âfionum. partitionum, cum rcs ca.quec propojita cf, in membra difccrpitunutfi quir iur ciuile dicat id, ^lfe,quod in legibus, Scnatufconfultis, rebus iudicatis, ^rifpcritorum autoritate, edidis magiflratuum.more, i^iiquitate confiÃat. Diuifionum autem diff initio for/ W4S omnes eomplcditur, quee fub co genere funt, quod dijfinitur, hoc modo, Abalienatio efl eins rd qme man/ tipi efl,aut traditio altcri nexu, aut in iure ceÃio,inter lt;I«oj ea iure ciuili fieri poflunt.Sunt et alia genera dif/ finttionum,Jcd ad huius libri infdtutum ilia nihil perti/ Kent-.tantum efl dicendum, qui fif diffnitionis modus. Sic igitur uetcres pracipiundcü fumpferis ea qute funt eiretquam dijfmirc uclis,cum al'^s communia, ufq; cd ptrflqui.dum proprium cfficiatur, quod nullam in aliS rem träsferri pojjit.Vt hoc, Hareditas efl pecunia,com inmeadkuc, multa enim genera funt pccuniie ⢠Adde gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t t ^t(0l{
19 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TOPIC A.
^uod fe^uitur, cfiite morte alicuius dd ijuenipiiliutâf^l^ nit,nondiim eà diff^nitioMulM enim modisfigt;iehitgt;'â^ ditate teneri mortuoruin pecunia' poÃunt. Vnunt addt uerbum,mre,iagt;n à cSmunitate rey dijiunda uidebituft Utfit explicata diffinitio fic, Harcditas eà pecuit:it,lt;lâiâ^ morte Alicuiiis ad t^uempiam peruenit iurc.Nondum fAtis:Adde,nccea aut legata teÃamento, dut poffeÃi»»^ rctentdjconfeilum eÃ.ltemlt;jj ut illud.Centilef Jugt;it,lt;liquot; interÃe codent nomineÃtnt.Non eà fatir, Qui ab nuir oriundi Ãtnt.Ne id quidem Ãttit eÃ.Quoruniâ»'^'^^ rum nemoferuitutemferuiuit.Abeà ctiam nunc,Ciagt;'^â^ pite non funt dintinuthhoc fortdjfc fatir eÃ. Nihilfâ*'â*' uideo Scauoldm pontificem adhanc di/finitionei»^^ didifJe.Atque hac ratio ualet in utroque genere diffigt;^'^ tionumjiuc id quod eÃ.fiue id quod inte!ligiiur,diffâ'*'^ endum eÃ. partitionum autem CT diuifionum quale effet oÃendimuf ,fcd quid inter fe différant, plâ^ musdicendumeÃ. inpartitionequafmembraftntgt;igt;^ corporis caput,humeri manus, latera.crura, pedes Cf catera. in diuifione forma funt.quas craci tW*â' uocant.noÃrifi qui bac forte traçant,fpecies appell^^' non peÃime id quidem,fed inutiliter ad mutandos cafri in diccndo. Nolim cnim ne f [ latine quidem did pfÃ'h fpecierum (y' fpeciebus dicere,et fape his cafibus ute» dum eÃ;at formis CT formarü uelim. Cum autë utrn^ uerbo idem pgnificetur, commoditatem in dicendo no» arbitrer negligendam. nbsp;G enus CT forma diffenin»^,
hoc modo. G enus eà notio, ad plures diÃerentios ptdi tuns» nbsp;nbsp;Forma tà notio,cuius diÃerentia 44 capita
. T o P I C A.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;içj
â¢Krif, CT tfuafi fontcM rtftrri pote/l. Notioticm apd/ lo.ijuedcrieci turn irtoi«ii,tum irfÃMi4iigt; dicunt. Eilt; fflin/mGr antepcrceptacuiuf^ forma; cognitio.eno datioris ittJigens. For») if igitur junt ha.in quas genug fireulliut pr^termiÃione dtuiditur, ut Ji {/uis tus in le/ f,âW,tnorcm,ifquiiutè d uidat. Formag qui puiat icle/n t/lequcd panes,confundit artem.cr jimilitudinequa/ dam comurbatus non fatis acute,qu;e juntjecernenda, difinguit. Sifpcdi^ dtffiniuntç^ oratorescrpoetee fertranslationcs uerbi ex jimilitudme cum quaflant fiuuitate. Sed ego à ueftris exemplis nifi neceffarid lon'recedam.soleb^t igiiur Aquilius Collega (y fami haris meus cum de liuoribus igeretur, qu ic omnia pu/ ^licaelfeuultis,quitrentibus ^'s ad quosid pertinebat, 1'lt;id ejjet littus,ita dijfinire,qua fluilus eluderet.hoc eà i^afiqui adolejcentiam Ãorem Glatis, feneäutem oc/
Ult It uelit dt/finire. Translatione cni») Utens di/ [ââ(debat d uerbis propr^'s rerum ac futs.Cîuod ad diffi/ ââdionesattinet.hailenus-.reliquauideamus. Partitione ââftfm ficutëdum eÃ, nullam ut partem rclinquas, utji partiri uelis tutelas, infcicnter facias, ft ullam preetcr/ quot;âittas.At (i Ãipulationum aut iudiciorum formulas par dare, non eà uitiofum in re in finita pnetermittere ali/ ^aid.Quod idë in diuifione uitiofum eÃ. FormarS e»:»» (rrtus eà numerus,quit cuif genen ÃibÃciätur.PartiS dtÃributio ftpe eà infinitior,tanquam riuorum â fo«to deduOio. itaque in orator^,â artibus qutÃicnis gwfre P^'opofito, quoi eius formlt;e fint.fubiungiiur abfolu/
«CMm de omMtentis uerborum ,fenteniiarumque t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prifoi
TOPIC A»
f)rtecipiti(r,quie uocantur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non fit iJent, RfJ
enim eà infinitior,ut ex hoc cjuoi^ igt;itclligatur,c{uoi «C limns inter partitionemcyquot; dinifioncm interejfc.Ciuili pliant enim uocabula propè idem uctlere uideantnr, tä/ men c^uia res diffcrebant, nomina rerum diÃare uoitie/ runt, Multa enim ex notatione fumuntur : ea eà auteni cum ex ui nominis argumentum elicitur, quam craci innöKorixii uocantad eÃ.uerbum ex uerbo uerilo^uiii-Noy autem nouitatem uerbi non fatis apti fugientes, ge nus l}oc notationem appcllamus,a[uia funt uerba renin nota:.Jtalt;jJ]Ocidê AriÃotcles nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;appellat.ejuoi
latine eà nota. Sçdcumintelligitur cjuid fignificctur, minus laborandum eà de nomme. Multa igiturin difpu tando notatione eliciuntur ex uerbo, ut cum quceritif/ PoÃliminium c^uid fit,non dico ^uiefint PoÃliminij. id caderet m diuij'tonë,cjuie talis eÃ. PoÃliminio rcdeiit hiec.homo, nauis, mulus clitellarius, ecjuus, eijuaÃiue frena recipereÃilet. Sed cum ipÃus Pofiliminà uisCiUit ritur, ty uerbum ipÃum notatur, in quo Seruius noÃcf (ut opinor)nibilputat effe notandum nift poÃ, ty lind nium illud produdionem effeuerbi uult,ut in finitino, legitimo, leditimo, non plus ineffe timum.quctm in inc/ ditullio tullium.Scauola autem PublÃfilius iundü pu^ tat effe uerbumM fit in eo c:}â poÃ,Qr Urnen: ut qute H nobis alienata funt,cum ad hoÃem perucnerint, lt;:y fuo tanquam limine cxierint,hinc cum redierint pdÃai idem limen, poÃliminio uideantur redifffe. Qjio in get nereetiam Mancinif cauffa defendi poteÃ, poÃliminio rediiffe,deditum mo« fjjje, quonia non fit rcceptus.wn
T'0 P I'C A.
Witi'oHfW, nei^ donationem fine acceptione inteb pofc.Sccluitur is locus lt;jui conjlut ex i^s rebus,([uie ^â(odamtnodo affeâie funt ad id de lt;Juo ambigitur.tjuê 'âloJo dixi in plures partes diÃrtbutum. Cuius primus locus ex coniugatione,tjuam crteci a-i/fiirlxii uoeà f, f'tóimus notation!, de ijua modo diäum efl: ut fi aau2 plumam cd« modo intelligeremus, quant imbrt coller dam uidercmusiucnirct Mut:us,qui quia cSiugata uerr eÃent pluuia Qr pluendo, diceret omnem dijiw opor *trearceri,quie pluendo creuijfet.Cum autem à generc ^teetur argumentum,non erit nccefc id ufque à capite gt;tcclfcre:fepc etiü citrâ licet, dummodo fuprà fit qwoj [tmitur, quà m id ad quod fumitur,ut aqua pluuia ultir ââgt;0 gcMcrc ea eÃ,quie de caelo ueniens crejcit imbrhjej, pfopiorc loco m quo quafi ius arcendi cotinctur.Cenus ^à aqua pluuia nocensteius generis forma:,loci uitio et gt;»anii nocens-.qttaru altera iubetur ab arbitra coerccri,
«o)î iubetur.Commode etiam traüatur hitc argtt itcntatio.quie ex generefumitur,cù ex toto perjequare paries hoc modo, Si dolus malus eà cum aliud agitur, aliud fimulatur, cKwmcrdrc licet quibus id modis fiat: deinde in corum aliquem id quod arguas dolo mala far dum includereiquod genus argumenti in primis firmS nidcrifolet.similitudo fcquitur,qute late patct:fed orar loribus et philofophis magis quà m uobis. Etfi c«iw om ââfs loci funt omnium difputationum ad argumenta fup. feditanda, tarnen ali^s difputationibus abundantius ocr turmiit,alijs anguÃius. Jtaq; genera tibi nota fint, tibi
his uitarc qunÃiones ipfs tc admonebunt. s«Kt.
t J â¬Â«1»
X9» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TOPIC*.
tnim fimilituJMet,cjua' ex pluribus collaiioniiut pefui munt (jud uolüt,hoc inodo,Si tutor fidë pne/faredebetâ fi focius,fi cui ntAnduris.ft cjui fiduliam acceperit,debet etiü procuTAtor. Hicc ex pluribut pemeniens ejud unb, Appellaturindudio, quieGrtece nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noiniitAtur,
^iiA plurimü eà ujus in fermonibus Socrates. AlteruM Jimilttudinis genus collAtione fumttur, c« u«lt;t tes uigt;b par pan comparatur hoc modo.QjietnAdmodiifi i» Ktt bede finibus controuerfiaefl, quia fines mugisagtotii uidentur ejp' urbis.finibus regendis adi/cete Athittn poÃis : (icpi aquA pluuia i» urbe nocet, quonia reï ioM mugis Agrorü eÃ, aquiepluuitr urccndie udÿccte ho» poÃis urbitrii. Ex codé fimilitudinis loco etiü cxtntpl^ JÃimütur, lit Cruffus in curiana cuuÃd cxcplis plunntis ufus eÃ, Agens de eo qui teÃumento j c hterede inÃituià fet,ut fi filius natu: ejj^et in dec? menÃbus, is'q; inortuus priu/q in fuum tutelum uenijjet.fecundus bif r« brrfftf» tute obtinuilfct-.quTcömcmorutio txcplorü uuluit,eiU^ uos in refpondedo uti multü foletis. Fiäd etiS exeinpU fimilitudinis habet uim:fed eu oratoria mugis funt m Ãru.quanq; uti etiä uos folctis.fed hoc modo.Fingcmät cipio aliqu? dediffc id quod mancipio duri nö poteÃ, nü idcirco id cius fahii eà qui accepittautnü is qui mancit piudedit, obedrcm,feullareobligauit iinhocgeneti oratoribus et philofophis concc/fum cÃ,ut muta etiû lot quätur.ut mortui inferis excitëtur, aut aliqiiid lt;[ito4 fieri nullo modo poÃit.augendie rci gratia dicatur.uut minuendie, quæ Hyperbote dicitur. et multa mirabibd Ilha- Sed latior eà camput illorum,eifdem tarnen cx lot
(is,id
T o P I C A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;199
lt;îrCut int'e iixiyçy' in mAximis çy^ in minimif ^iiie/Jio nbiii argumenta ducuntur. SequiturfimUitudinê diffè fentia rei maxime contraria fupcriori-.fed eiufdcm diÃi
etfimdc inucnirc.eiur generis hcec funt.Nô etilem/ madmodum ijuod mulieri debeas reâe.'pp mulierifine ^tore autorefoluas, ita tpiodaut pupillie autpupillo debeas.rcde poÃis eodem ntodofoluere.Deinccps locus ^iii à contrario dicittir.Contrariorum autem genera fxnt pliira.Vnum corum t^uir in eodem généré plurimS ^'jférunt-.ut fapientia çy Ãullitia. Eodem lt;tHte»i gener ft dicuntur, ijui propof itis occurrunt tancitiam c regio/ ^^uadam contraria.ut ccleritati tarditas,non debilir te. ex qiiibus contraries argumenta talia exiÃunt. si fiâtltitiani fugimus ,fapientiam feejuamur, ÃT bonitar
malitiam. Hiec efute ex eodem généré contraria b»t, appellantur aduerft . sunt enim alia contraria.
priuantia licet appellcmus Latine , Grace appcb prapofitio enim in, priuat ucrbü à ni, ^»am haberet fi, in,prapofitum n3 fui If et: ut dignitas, '»dignitas.humanitas inhumanitas.cy catera generis fttts.Quorum tradatio eà eadem qua fuperiorum,qult;e Aduerfa dixi. Nam alia quo'^ funt contrariorü genera, ndut ca qua cum aliquo conferuntur, ut duplüfmplS, pauca.longum breue, maius minus. Sunt etiam â'^Idecontraria alia, qua appcllantur negant ia, ea âest famx Grirci, contraria aientibus, ut ft hoeeÃ, illud
eÃ. Quid entm opus exemple efl r tantum intellir Jlt;lt;fur argumenta quarendo, contrarias omnibus cona non conuenire, Abadiunäis autetn pofuier ^xidrut
»ga
^iJcm exempla paulà ante.multa Jalieet aJiu^ii fifcipiendaeffent, fiPawffemuf exediâo prietowf^^^ fundtan eas tabuLr poffe/fionem dan, auat is inPUi^r fât,cui tepamenii faÃio HuUa effet. Scd focus bic ad conieâurales eauffas, tjute uerfantur in iudici/s, »âl/ tet:cum cfuxntur tjitidautfit,aut eucnerit,aut futurunt nbsp;nbsp;nbsp;|
cjuid amnino fieri poÃit.Ac loci ^uidê ipfius fof^ (
»14 tails eÃ. Admonet autë bic locus, ut cfuieratur (fâ'^ I CMI« rc,cluid poà rem euenerit.Nihil
ad ius,ad Ciceronem incfuicbat callus naÃer,)tlt;jfusââ^ tum tale tjiiid rctulcrat,ut de faäa tjuxreretur. Tutlt;i/ tnen patiere nullum à me artis inÃituta^ locum prtetcr riri,nefi nihil nifi ijuod ad te pertineat.Ãribenduntfn^ taris, nimium teamare uideare, Eà igiturmagnaeX parte locus bic oratorius,nS modo non lurifconfultofü' Jed nephilofopborum quidcm.AHte nw cK/m quientiv tur,^uie talia funt,apparatus,collo(iuia,locus,eonÃiW tutum conuiuium. Cum re autem pcdtim crepitusgt;Ãf^* pitus hominum, corporum umbrif, etfitjuid eliiÃnedi. At poà rem,rubor,pallor.titubatio, et fi cjua atiafignii eonlurbationis etconfiietiir: prieterea reÃindus ignis, gLidius cruentus.cieteraéf^ cjuie fufpitionem faät pcÃüt tnouere.Deinceps cà locus dialedicorù propriusex con fêcjuentibus er aniecedentibus ,cr repugnantibus.^itt itiam ab adiundis longe ditierj'us eÃ. Nam adiunäa.dc auibus paulo' ante didum eÃ.non fcmper eueniunt.cont jequentia autem femper. Ea enim dico confequentiit, que rem neceffarid confequuntur.uem^ cranteceJe» repugnantiatquicquid enm antecedit quamqite
rein,
.T O P ICA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;soi'
ââ»1, îj cohteret chi» re necclfurià : ^uictjuiJ rcpuf i'iiit.id eiufinodi cÃ,ut cohcerere nunijuant poÃit. Cunt ^fifertito igitur diÃribuatur locus hic in confecutionë. ^tKeÃionem,repugnantiam,rcpericndt argumenti la ^itsfimplex eÃ.trAÃaitdi triplex. Nii i^uid intereÃ.cM» ^ocfumpferis.pccuniam numcratam mulieri deberi.ad Ãtomne argentum legatum, utrum hoc modo cocludase â'i'guwfrttKMfSi pecunia fignata argentum eÃ, Icgatit mulieri: eà autem pecunia fignata argentum,legata
âÿtur.An illo modotsi numerata pecunia non eà legar eà numerata pecuntaargcntum: eÃaute nunter fâttâtpecuniaargcntum,legatajgitur eÃ.An illomodoi ^onQr legatum argentum eÃ.crnon eÃlegata nume â'âtia pecunia-.legatum autem argetum eÃ,legata igitur Numerata pecunia eÃ, Appellant autem dialeäicieata tondufionem argumenti, in ijua cum primUfumpferis, ^»»Ã^uitur id quod annexum eÃ, primum conclufionis Woiütm.cuw id t^uod annexum eà negaris, ut id cfuoifi 'w fwcrit annexum, negandum fitifeatndus appellatur toncludendi modus.Cum autem alitfua coniunäanegtt ds.Ctr bis alia negatio rurfus adiungitur.z^ex bis p« gt;»unfumpferis,ut tjuod relinquitur tollendumfit.is ter tiu! appellatur conclufonis modus. Ex hoc illa rhetorS funt ex contrarius eonclufa.cjuie ipft Enthymemata apr fellanunon ijiiod non omnis fententia proprio nomine Enthymema dicatur, fid ut Homerus propter excellenr dam commune poetarum nomen efficit apudcrtecos fuum.ficcum omnis fententia enthymema dicatur,lt;luia diietureaquisexcgtrarifsconficiatur acutiÃima,fola
proprie
toi
T o P I C A.
proprîe nomen comttne poÃidct. E wî generii httc futttt Hmc metueretakcrii in metu, n5 ponere.^Am cfMitt ni/ bilaccnfis damnaf:bene quam meritä effeMtumaf,di/ CK male mereri. id quodfcK, prodefl nihil, id quod ne/ fiis,obefl. Hoc differendi genus attingit omnino ueÃr^ quoq- in re/pondendo difputationcs: fed philofophonm gt;nagis,quibus eà cum onatoribus ilia ex repugnantibnf fintët^s cômunis conclufio,quic à dialeâicis tertius dus.à rhetoribus Enthymema nuncupatur.Rcliqui di^ IcSicorum modi plurcs funt.qui ex difiunilionibus con/ Ãantiout hoc.aut illud:hoc autem.non igitur illud.Ué^ aut hoc.aut illudmon autem hoc.illud igitur.
clufiones idcirco rat.e funt,quad in difiuüione plus uno uerum effe n5 poteÃ.Atq; ex iys concluÃonibus.quasÃtf prd firipp,prior quartus, poÃerior quintus d dtaledids modus appellatur.Deinde addut coiunffionü negantid, fie,Non et hoc eà ly illud-.hoc aiit, non igitur illud:hi( modus eà fextus.Septimus aùt.no et hoc et illudindaut hoc.illud igitur. Ex his modi côclufionesinnumerabiles nafcütur, in quo eà fere tota dialeäica. Sedneete quid! quas cxpofui.ad hanc inÃitutione neceÃariie.Proxintus tà locus rerum efpeiemium, cauff^e appcllantufi deinde rerum effeäarum ab e^icientibus cauÃis. Hitrï exempla, ut retiquorum locorum, paulo' ante expofuù er quidem ex iure ciuili.fdd htec patent latius.Caujfu/ rum igitur genera duo funt.Vnum.quod uifua id quod fub ea fubiedum eÃ.certe efficit,ut ignis accendit. Atie^ rum,quod naturam ejficiendi non habeat, fed fine quo tffici nà poÃitmt fl quis ees,caulf4m flatuie Hcld dicercâ
*â¢Â»
T o P I C A.
^oipHe fo »0 po/iit tffid.HuiM gentris eoulfaru/ine î'w Ko» e^icttnr,a.lta. jiint tjuieta, nihil agentia, fiolida iâ*'^'ilt;tmgt;nodo,at locus, tempus.materie, ferramèta,rt eiufdê. Alia autë pSiecurfioné quandam ^bioët efficiendi(,et ciu:eda ajfcrüt per fcadiumen/
nS ncceffaria, «t amori cengreÃio cauffum attue ^».amor Ãagitio. Ex boe genere cau/farü ex aternir ^^^yendentiü fatü à Stoicis neüitur. Ati^ ut earü cour l'^^«line cfuibus effid nd poteÃ, gf«erlt;t diutfhfic t-firt«» ^'tientium diuidi poÃunt.Sunt eniiw aliie caulJ^is,ijU(e P * â'lficiüt nulla re adiuuantc,alite ijute adiuuari ue/
Japiëtia efficit ptpiëtes fola per jeibeatos efficiat ^'^[ftejola per fe ijueÃio eÃ. QKlt;trc cii in dÃputatioiiS ^^titteru caufi eÃ^.des alt^d neceÃarid,ftne dubitatione
âlâ^idtur ab ea cauÃi concludere, C uia aiit erit ^^'fcauÃa,ut I» eanôfitejficiëdi neaÃitas, nece/Ãaria ^^iclufto nöÃ^uitur. Ati-p illud cjuidë gcKHf caufarunt l^od habet uim eÃficicndi necelÃariä,crrore afferre »oit ryoletthoc aüt fme tp.io nö ejficitur.ftrpe contitrb^t. fKiut Ãâi. paretibus fili^ elfenö poÃunt.propttreti ^ââââIfafuit in parentibus gignëai neceÃaria. Hoe igiittr l'^s ijiio Mö pt, lt;tfgt; co in quo cer:e fit diligenter eÃ/epar
illud ent eà tan^, Vtinä ne in nemore peho jecu ^'^iitCtefa cecidiÃet abiegna ad terrä trlt;d?e ;Nip mint ^^^l'li/fet «bifg«4 itd terrü rabes, Argo illa faä^ nà eà ehnec tarne fuit in his trabihus efpciëdi uis necelfaria,
I« Aiacisâ nauim crifpijulcans igneü fubnen inie j^^fldnÃämatur nauis necelfarid. At,J; etiä eà caujari *âPlt;niilitudo, qudd alhefuitt, «t Ãne uUa appeiit.one
Miinti
»»4-
T O PIC A*â
aninti.fine uo!untdtc,fine opinione fmni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opus ejji
aMt.uclut omnc intereAt.cpiod ortum eÃ. Alite aiUM ⢠out uoluntAte cff-iciuntur.aut perturbatione atiimi, babituMt »4tMr4,4«t Arte,Mt cAfu.Voluntate.uttuci hunc libclluin Icgis. Perturbationc, utfi ([uis ciientuns borient teMporum timeAt.HAbitu, tit facilecitdirAi fcatur.îAatitra,iit uitiü in dies crefcat.Artc.ut bene pin/ gat.cafu.ut profpere nauiget.Nihil horunifine caitjfti, ncc quiciluant ogt;nnino,fed haitifinodi caalfte non neeeà fariie. omniant autem caujfariim in alijs meà conÃan/ tra.in alif's no ineÃ. in natara ly in arte conÃantid eÃ, in cteteris niilla.Scd tarnen caram caiiljarum (}ute non fant conÃantes,altteÃint perfpiciite.alice latent.Perfpù eilte flint,cptitt appetitione/n animi.iudidum^ tangiuÃ-Latent,qiite fubieÃie funt fortunte.Cuin enim nibilÃne cauffa fiat,hoc ipfiiin eà fortiinte,ciietiis obfeu/a eäuÃh qute latenter eÃicitiir.Etiam ut ea qtix ftüt,partint Ãnt ignorata,partiin iioluntaria.Jgnorata, quie neceÃitniâ effeäafiint.Voltintaria,qiiee confilio. Quie autemfof' tuna,iiel ignorata uel uohintaria. Nam iacere tehi,no/ luntatiseÃifcrire quem nolucris,fortunie. Ex ^40 lt;tncs nie fubycitur in ueÃris adionibus, Si telii manu fugü,. magis quam iecit.Cadunt in ignorationcm at^ iniprn/ dentiam perturbationes animi, quanquamfint uobintit rite ( obiurgatione cnim py admonitione de^'ciuntuf) tarnen habent tantos motus,ut ea quie uoluntariafrnt, Mt neeeÃaria interdum, aut certe ignorata uideantnft Toto igitur loco cauffarum explicato, ex earumdifÃ/ rentia I» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(aufis ml oratorum.uel phU»
-- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fophornifi
TOPICA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;««I
w4gH4 drgKwenfor« fitppeiil eapi4 ⢠ik «w fint Ment fi non uberior.at fortalje fnbtilior pyiitatit tum iuJiciii m(tx)Milt;zttgt;K guident reiquot;«»«.!»» iurifconfnl tornmmihi itidentnr effepyudentUt Nant çy adfnnt oudhtm.cy adhibltuy in confilio,çy piUyonit diligen/ â¢ibuf 4lt;J eoyumpyudentiant confugientibut haflat miKi fifMt. In otnniPMî igituy ijs indic^t, in tjnibut ex fide to«4 efl additS.plnyiinut tityH ufis efl. Vbi ueyo etiant inter bonos bene 4gi opoytet, in pyimis^ in arbityio feinxoriie, inijno efl quid lequius. melius payuti eflie debet. illi enim dolum mulum, illi fidem bonam.illi gt ^nuw bonum.illi quid fociumfocio, quid cum qui nego aliéna cuyaflet, ei cuius ea négocia fuiffeat, quid egt;int qui manda^et.eum He cut mandatu effet, alteyü al pygflaye oporteyet, quid uiyü uxoyi, quid uxoyent i*iiâo.trlt;(JidfrMnt. Licebit igitur diligenter cognitis art ûi»«tor«nt locis, non modo oratoribus zy philofoy fbit, fed iuris etiam pcritis copio/è de conf.dtattonibus fitisdifputare. Coniunilus buic caufarum loco locus il/ ^tefi.qui eff'icitur ex caufls. Vt enim caufa quid fit effê/ Sum indicat.fc quod effedum efl, qug fierit caufa.de/ xionflrat.Hic locus fuppedttare folet oratonbus cr poH fisfxpe etiam philofipbis, fed ^s qui ornrtte copia/ ft loqui polfunt,mirabilem copiam dicendi, cum denun fiiMt quid ex qual^ re fit futurum. Caufarum enim co ÿiitio,co^itionem euentorum facit. Rehquus efl com pâ(rilt;tio«iï locus, cuius genus et exemplum fuprd pofi/ ^inefl,ut C(ftcror»fn, «««c explicanda traSatioefl,
M Compiw
O« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T O F T C A4
CoMpdrMtur ig!tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nmiorii, Ml minof
itut paria dicuntur.iit (Jaibuf /pcâaniur hirc.nitmcnh fpecier.uis.tju^dam ttia ad ret alicjuaf affcâio. Nnmtf ro fie comparabantur.ut plura bona paucioribut bonn an eponStitr.pauciora ntala malir plitribitr, diutmiof r4 bona breuioribuf, longe et late peruagata angafîist ex iju:bit{ plura bona propagentur, ijutej; pluret intif tentur,çy' faciant. Specie autent comparantur, ut ont teponantur cfuoâ propter fc expetenda ftnt,i/î cfuie pff^ pter aliud, ty' ut innata atef; infita alfumptis çyquot; adiicf titif'r,integra contaminatie, iucunda minut iucundis,!» ne/la ipfit etiam utilibuf, procliuia laboriofie, ncctfl'^ ria non neceîfari/t.fua alienit.rara uulgaribut, dtfido rabilia tjs cfuibue facile carcre poÃit.perfcäa incho^i^ toM partibu{,ratione utentia rationii expertibut.uoHi^ taria neceffari/e, animata inanimatie, naturalia nön^ turalibus.artifici^ »0« artificiofie. Vit autci» 1« parationefie cernitur, efficient cai^a grauior efficient, (Juce feipfit contentafunt meliora.cfuà i» egent alift, eju^e in noÃra ejudm cjuit in aliorü poteÃate funt,Ãabilia incertit, cjuiecripi no polfunt,i/t tjuif funt. Aff âio autem ad rct alitjuat e/i buiufmodi.pfiquot;^ cipunt commoda maiora cjtià m reliijuorum,item'^ iueundiora.tjute pluribut probata,qu{e ab optimo quot que laudato. Attf; ut hxc in bac comparatione nteb^^ ra.fic détériora quie ijtfunt contraria, parium autem toinparat.o nec elationem babet, nec fubmifioneniiif enim a-qualit. Multa autem funt qua aqualitate ipp
comparitiu^^fâ
T o P I C xJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo
lU fcri concludunlur.Sl eonfilin iiv Ki'f ciM« ÃT auxiho.ircjua in laude ponendum efl.pa/ fi gloria dcbent elje cfui confulüt, çy if e(ui defendûtz ** (luod printü efl, cfuod fecfuitur igitur. Perfeâa eà oe WNir «gMwe»tonlt;«» inucniendorunt pritceptio, ut cunt ftoÃduiÃs à diffinitione, à partitione, lt;» KoMh'oHf.ià funiMgtttir.â grtierf.rf fornta.â fimditudine.i different contrarifs, ab adiunäif, à confetjuentibuf, ab an/ ^tccdëübusA repugnätibufti caufir.ab effeäir, à com/ tât'httione maioTÃ, minorü, parium, nulla pricterea/e/ tjuterenda fit. Sed cjuoniam ita à princi f'o dtuifimur,ut aliot locof diceremur.in co ipjö je iju» *'^bigitur,h^rere,deijuibuffatit eà diäumialior affa quot;âi extrinfecus.de Ifs pauca dicamut.çy fi ea nihil om/ gt;gt;gt;gt;10 4(J utÃrar difputatione! pertinët, fed tarnen totant ââ «» pcrÃcMrtjwr, (juandotjuidem ccepimuf. f^eif; enim if M.^MCM nihil nifi iut ciuile deledet : çy cfuoniatn *lt;l te hitc ita f ribuntur.ut etiam in aliorum manurfnt «rofurdjetur opera, ut efuamplurimum ifs, (ptos reä.i jliidiadeleäät.prodelfe po/iimus. Hxc ergo arg«««!/ lt;luf dicitur artis expert, in teÃimonio pofita eÃ,. TcÃimoniü aüt nunc dicimus, omne quod ab alie}ua re txternafumitur ad faciendam fidem. Perfona aüt ao« ^ifcuitij; teÃimonif pSdus habetiad faciendam enim pdem autoritas quieritur.Sed autoritatem,aut aafura, lt;Ht tëpus ajfert. Ndfarx autoritas in uirtute ineà ma/ xinte. In tempore autem inulta funt ijuir afférant au/ itntatem, ingcnium, opes, utas, fortuna, ars, ufus, 9 » neceÃitas,
Kt
TOPICS.
KeceÃitiif.cSatrfio etià nSnuncfua rerû fortulMAJ^^ Cy iitgeitiofoi et opulêtot, et irtatis fpatioProbdtos gitoi quitus creJtUur putähnà reäe fortalJc, fed opinio mutari uix poteÃ,ttd eAmip ontnia dirigunt, Cf ^ui indicant,et ifiii exifltmät. Qui enim hit rebus dixi.excellunt.ipfauirtutc uidentur excellere. Sedreu ^uis (juotf; rebus, ejuas modp nutneraui,lt;juantjutgt;t iu^^ MullaIpecies uirtutis eÃ, tarnen interduin confirm^^^ fides,fi aut ars qutedam adhibctur,magna ernt« eà ad perfuadendumfcientiieaut ufut. plcrunq; cnim^'^' diturÿsquiexpcrtifunt. Vacit etiamneeeÃitasfidtquot;'' quie tum à corporibus,tum ab animis nafeitur, Nanid uerberibus torti, çy igni fatigati quie dicunt, eatiidd tur ueritas ipfa diccre:çy qult;eà perturbationibas tnif mi funt, dolore,cupiditate,iracundia,metu, quii fitatis uim habent,affcrunt autoritatem çy fiden-ius generis etiam illa funt, ex quibus nonunquH ucfliiu inuenitur,pucrilia,Ãmnus,imprudcntia,uinolcntiitiiid fania. NÃCSquot; pucriÃepeindicauerunt aliquid,adqâio^ pertinent ignarr.zy perfomnum,uinü, infania»i,niii^ iaÃepe paicfaâa funt. Multi etiam in res odiefas Ãirudentes inciderunt, ut Staterio nuper accidit,quied ocutuseà bonis uiris fubaufcultantibus paricte intet/ pofito,qutbus p.'ttefaäts,in tttdictum'j; prolatis,rticitfi talis iure damnatus eÃ.Huicftmile qutddam de LaceJit monio Paufania accepimus.Concurfio aüt fortuitorunt talis eÃ,ut fi interuentum eà cafu,cum aut agereturali quid quod piroferedum non e^et,4ut diceretur. im b« gnett
TO PtCA
pHrtY rtiitin l'ÃU e/î in p^lcmcdeni ciiieSd fùfpitionuM frojitionis multitudo, tjuod genus refutarc .nterdunt UcritM uix potf/l, Huius etiant generis e/l fama uulgi tftoddam multitudinis teÃimontü. Qute dutem uirtule [idem fdaunt,ea bipertitd funt.Ex quibus ditcrum nd/ turd udlet.diterum indujlrid, Dcorum enitn uirtus iMt« T4 cxcel/it.ljomm«»« dutem induÃrid. Diuind hiec fe/ r«pnt teÃimonid. primum ordtionis, orACuld enim ex « ipÃgt; dppelldtd Ãtnt.cfudd ineà his deorum orutio. De/ WiJerfr«, intjuibusinfuntcjudfi opcrddiuiitd quieda. Prim«« ip/e mundus, eiuslf; omttis ordo ornutusz deinceps t^rei uoldtus duium dt^ cdntus : deinde eiu// dem derisfonitus çyquot; rtrdorer, multdrumlp rerS in ter/ td portentd,dtcpue etwm per extd prtefenfio. A dormientibus ^uof multd fignificdtd uifis, quibusex l«cis Ãtmi interdum folent dd fidem fdcienddnt teÃimo/ »id deorum. in Imnine uirlutis opinio udlet plurimit. Opinio dutem eÃ.non modo eos uirtutem h.ibcre tjui h4 bcdnt.fed eor etidm cjui hdbere uidedntur.itdtf; qtiosin/ goiio,({«oî Ãudio, quos dodrin t prteditos uident. quo/ Tum^ uitdm conÃdntem probdt.im,ut Cdtonis, L.e ty.ScipioMij, dliorum^ plurium, rentur eos ejÃe qudles Ãipà uelint. Ncc folum t os cenfer.t idles eÃe qui tn ho/ «oribMf populi.dttf; in rep. ucrjuntur.fed et ordtores ct fhdoÃiphos.ty po'etds.iy hiÃoricos.ex quorum ct di/ Sit cr fcriptit.Ãfpeuutoritds pctitur dd fdcienddm p/ iJfm. Expofitis omnibus argumentundi locis, illud pri itum itttelligendnm eÃ,nec uUam ejÃe difputdtioncm.in
It t ^«4
tl»
T o P I C A.
non aliijuit locus incurrat,nec feri omnes locos tidcre iH ow«fw ^««r/ZioMew, ct cjutbufcldm his alios, ({iiibufdam ejfc alios aptiores locos. QijiX' fltonum duo funt genera.alterunt infinitum.altcrü iffp «»MW.DffiizHMm efl.efuod iniSia'ip Grlt;eci,noscauftin-tnfinitum,lt;juod lltrip illiappellant, «oj propofitäpop fumus nominare.caujjd cents ptrfonis, lody.tfwpiâ'*' bus,a{lionibus,negoci^s crrnifur.aut in omnibus,autix flerifijt eorum. Propofilunt autem in aluluo forMW.i*''* in pluhbus,nec tarnen in maximis. ttai}; propofitS pXtt caulfir efl. Sed omnis tfuitflio earü aliijua de re bus caufle continentur.aut una,aut pluribus.aut nSnioi ^uatn omnibus. Quitflionum autem quacü^ de re flu*â ^Mo funt genera, unum cognitionis, alterum aSioxit' Cognitionis funt l}ir,cluaru finis efl fcientia, Vtfi^it^^ ratur d natura ne ius profeÃüfit,an ab alloua cjuaflst ditione bommwm çy paÃione. AÃioniî auUm huiufixot dl exempla funt. Sit ne fapicntis ad rempublicatn derc.Cognitionis ^Uitflionis tripertitie funt,cuinitxfllgt; aut quid fit,out qualeft,quirritur.Horum primumcoX îeâura.fecundum dijfinitione, tertium iuris ixixdX diflinÃione explicatur. Coiedune ratio i« quatuor tes diflributa efl. Quarum una efl,cum quaritur.fltxt oJiquid.Altera.unde ortum fit.Tenia.quie id caufaeffl cerit.ctuarta.in qua de mutatione rei lt;juaeri(urgt; fixes fie fit. Ecquidnam honefiüfit,ccquidlt;equum reuerX. an hire tantum opinionrfint i Vnde autem fit ortHWiâ* eum quaritur natura an dodritta poflite^iciuirtiu.
T o F I C A« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lu
4BffM ^tcieHf f c, utcum quirritur, tjuibus ref doqiuntia ejficidtur, Dt commutationcjic, pofîit '*â'eloque»ti4 commutatione Aliqua conucrti, in in fan/ â C«m aiütm quid jit quteritur, notio explicanda 7âdiuijiocr partitio. Hiec cnim l'*''tdiff'initii)ni attributa-.additur ctiam dc/criptio,qu3 CrifQ ««rajfÃÿiju uocant. Norio pc quxritur.fit »c id
quod ei qui plut potvfi.utile eÃ. Proprietät f :c, hominem ne folum cadat.an etiam tn bclluar irgri/
Diuifio nbsp;nbsp;eodempaäo partitio,fie,Trilt «c gc/
bonorum fint. Dcjcriftio, quaiis fit auurus.quA/ quot;^lt;t]jeKtator, Ciitera'q; ciu/dcm gencris.in quibut nam f'* uitA dcfcribitur. Cum autem quitritur, quale ^âlt;idftt, out fimpliciter quieritur.aut comparate.sim/ f heiter, expetenda ne fit gloria, Comparate, priepo/ ^indane fit diuitijt gloria. Simplicium tria genera Jtw, de expetendo fugiendo^', de lequo cr iniquo,de hoitc/lo or turpi. Comparationum autem duo,unum eodem cr alio, altcrum de niaiore cy minore. De txpeiettdo (y fugiendo huiufmodi. Si expetendte di/ âdtia.fi fugienda paupertas. De eequo çy iniquo.Ae/ quum ne fit ulcifci d quocunq^ iniuriam acceperis. De hoitcfîo çy turpi, honeÃum ne fit pro patria mo / fl ⢠Ex flitfro autem genere quod erat bipertitum, u/ tfim eà de eodi-m,çy alio, ut fi quxratur, quid inter/ fit inter amicum çy affentatorcm, Regem CT tyran/ gt;iiM.Alurum de maiore çy minore, ut fi quteratur,
U a. eloquenüt
fl»
TOPîCA
tlolJucHtîit ne bïurtt fit, an iuris duilis /cientia. 13e eot ftiiticni, sjutefîionibus hadenus. AÃionis relicfute finit ^uarum duo funt genera.unum ad officium.alterum lt;1J iwotH animi uel gignendü, uel fcdandâ plané ue tollen/ dum. Ad officium Ãc, ut cum tjueeritur, Ãifcipicndi ne fint liberi. Ad mouendos animos, cum fiuntcohorii/ tiones ad defcndendS remp.ad glorirtw et ad laudem, ^uo ex gencrefunt c/uterclir,incitatives,miferaliones^ flebiles, rurfus^ oratio, tum iracundiam refinguens, tum metum eripiens.tum exultantem hetitiam cowpi^ inens,tum tegritudinem abflergens. Hteccum inpro^ fitis qutefionibus generi«fint,eadem in caufas transfe/
. Loci rtMtem ^ui ad cfuaÃjuc qutefiones acconi/ modati funt,deiHceps cf uidcndum. Omnes quidein il^i quos fuprä diximus,ad pleraÃf;Ãtnt,Ãd al^ ad aliâiigt;gt;â^ dixi.aptiores.Ad cöieäuram igitur maximeapta, rx cauÃs, qux ex cffcäis, qutr ex coniundisfumip'^r funt. Ad diffinitionem outem pertinet oratio QT fâ^. tia diffiniedi.Atij; huic generi finitimum ef illud, qâ''* appeilari de eodcm CT rtîte ro diximus-.quod gf«iw f®* Wilt; quiedam diffinitionis ef. Si enim quaraturi^^^ MCÃt pertinacia CZ perÃeuerantia,difftnitionibus fondum ef. Loci autem cöuenient in cius generis if*^^ Ãionem, conÃquentes, antécédentes, répugnantes, lt;*â tandis etiam duobus ys quiÃumuntur ex caufisCf^r feäis.Namfi hone rem ilia feduitur.hanc non fiquittti^ aut fl huic rei ilia antecedit, hnic non antecedit : Æ |n«c rd repugnat,illi non repugnatiautfi huic t«
T o P ï C Ã. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»j»
8!i«f 4fi4 c4Mp ejl : aut fi ex alio hoc,ex alio illud effi/ Suw efl:ex efuouis horunt id de quo quieritur, ident »⢠alius fit, inueniri potefi. Ad tertium genus quieflio/ »» i» quo quale fit.quieritur, in comparationem m cae quie paulo ante in contparationis loco enumeraa tafunt, In id autem genus, in quo de expetendo fite (fendo'q; quieritur, adhibentur ea qult;e funtautanimi *Ht corporis, aut extema,uel commoda uel incomoda» item'q; cum de honefo turpi^ queeritur, ad aninti boe tiaUel mala, omnis dirigenda oratio efl.
â¢ie equo çy iniquo differitur, tequitatis loci colligune ^r:hi cemuntur bipertito, cy natura, cy inÃituto» Niüur« partes habet duas, tuitioncm fui, cy ulcifcendi las, InÃitutio autem lequitatis tripertita efl. Vna pars légitima efl, altera conuenicns, tertia moris uetuflate eonfirmata. Atqi etiam rurfiis lt;equitas tripertita did/ *â¢lt;gt;â ejfe, Vna ad fuperos deos, altera ad mancs, tertia ad homines pertinerc. Prima pictas,fecunda fanÃitas» lertiaiuflitia aut aquitas nominatur. De propofitofa/ lis multa, deinceps de caujfa pauciora dicenda funt. Pleraljf enim funt ei cum propofito cSmunia. Tria funt genera cauffarum,ludic^',Deliberationis, Ldwdrttiojiiï» Q«4r«m fines ipfi declarant, quibus Mtewdum Iods fiU ^am iudicif finis efl iuj.cx quo ctiam nomen, iuris an/ tew partes tum expofitio, tum tequitas. Deliberandi fmisutilitas, cuius hie partes, quemodoexpofitierc/ funt expetendarum. Laudationis finis honeflas.de qiM â¢Um efl diüü. Sed definitie quafliemts ifuis quo/
« I
H*
T O P I C A.
tfue tocÃ! lt;^adà propriff inÃitiiuntur in accufationl dtf ftnj ionemifi partitteJn cjuibuf exiflunt hctc generA,vi ticatfdtor pirjonant arguai faâi, dcfenfor aliquid op/ fionat de tribui-.aut no» eljie fa/iunt-.dut Ãfit faäum,di iud eiuf fdäi nomen eÃe:dut iure eÃt faâum.ltdif out inficialù, aut conicâuralir prima dppellctur, dcfiititii K4 «/terd.tmw ijuamutt moleÃum nomen boept.iurù Jicialir uocetur. Hantw caufarum propria argumein (4 ex ijs fitmpta locis effios expofuimus,in pnreeptis o! tatorijs expiieatafunt. Refutatio autem accufatio»isgt; in ^ua eà depulpo criminis, grif cc tdnt diaturJaline appclletur Ãatusiin tfuo primum inftÃit quaft ad repus gnandum congreÃa defenfio ⢠Mtpf etiam in délibéré tionibus CSquot; /audationibus ijdem cxiÃuntÃdtus. Ndi» CZ negdturfepe ea futura lt;fuit «tt aliijuo infcntentiu Jiäa Ãtnt fore,il aut omnino fieri non poÃunt, aut fine fùmma difficuUate non poÃunt. in ijua argumeiUdtios ttc Ãatus conie/luratis exiÃit. At cum alicptid de utilitiis te,honcÃatc,telt;juitate diÃeritur, de^ his rebus ^ua hit funt coutrarite, incurrunt Ãatus out iuris aut nominir-^uod idem contingit in laudationibus. Nam auHiegits ri poteà id faäum eÃe efuod laudctur.aut non eo nomi/ Me aÃiciendum tjuo laudator aÃccerit.aut omnino «on eÃe laudabtle ejuod non rcâc.non iurefa^um fit-Quir bus omnibus generibus ufus eà nimis imprudenter Cu far contra Catonem meum . Sed efuir ex Ãatu content ho eÃ'icitur.cam Crxci ufitlftoieii uocant : mibiplacet id. ^uoniam ijutdem ai te fcribo, ijua de re agitur mw
T o P T C A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îiî
Citri. Qÿîamp;Mî lt;(«tcw hoc cjua Je rt ngiMr, continetur, htc contiMcntid uocentwr ^uafi firmamenta JiftnÃoe »htijuibns fublatir Jcfcnfio nulla fit. SeJ ijucnia fege ! firmiusin controucrfiaJifccptanJiîejfe nihil Jebet, JtinJa eà opera, ut legem aJiutricem çj' teÃem aJhie beamus.in qua re ali^' quafiÃatut exiÃunt noui,qui dj» fcllantur legitimlt;e diJceptationer.Tum enim JefenJi/ tKr non ij legem Jicere, quoJ aJuerfariur uclit./eJ a/ liuj.ij aut contingit cum fcriptum ambiguum efl, o* «f«lt;f differentesfententite accipi poffunt. Turn opponi fxr fcripto uoluntas fcriptoris, ut quaratur, uerba ne flus dM fententia ualere debeat. Turn legt lex contra/ gt;^^affcrtur.itafunt tria genera quee controuerfiam m »ntni fcripto facere poffunt, ambiguum, diferepantia flripti uoluntaiis,fcriptura eötraria. lam hoc per/ Ificuum cfl,non magis in legibus qudm in teflamentis, *â^Ãipulationibus,in reliquis rebus quie in fcripto ago/ fur,poffc cStrouerfias cajdem exiflere. Horn traâatio/ in ally's libris cxplicatur. Nccfoiw perpetute aâio/ ^ss.fed etià partes orationis yfdë locis adiuuantur, par ^ntpropri/s,partim ccmunibus,ut m princip^s,quibuf nt beneuoli.ut dociles,ut attëti fint,qui audiöt.cfftciëdS *à propres locis.itëip Klt;irrdrio»M,ut ad fuos finesfpe/ ^n.id efl ut plante fint, ut breues, ut euidëtes,ut credi/ biles.utmoderatce,ut cü dignitatc, Qiiie quanq in tota îdtioMc effe debët.magis tarnen funt propria narrandi^ aùtfequitur narrationë fides,ea pcrfuadëdo quo/ ^üefficitur,qui ad pcrfuadendü loci ntaxitne ualeant,
Jtäutn
51«
T O P I C A.
Jiâum eft in ÿf.fn tfuibiu Je omni ratione JicenJi Jixif mus. Perorgt;tt:oautem çy aliaduiedant hatec, çr mi xinte uMptific^lionem, cuius effeâus hieJebet ejje,iit out prrturbeniur attimi, aut truncpcillentur, cy Ãiiti iam ujfeâi anti funt, ut auJeut eorunt motus, aut fedet eratio. Huic gc«en in cjuo çy mifericorJi4,çy irAcun/ Jt4,çy oJium,çy inuiJiu, et Cieteroâ animi AfféâioneS perturba»tur,prlt;ecepta fuppeditAtttur altfs litgt;ris,lt;]AOi poteris mecum L'gere, cum uoles. Ad id autem (fuodte uellefenferam, cumulate fatisfadum effe debet uoluit tati tute. Nam «e pneterirè alufuid, lt;Juod ad argument turn in omni rlt;tfio«e reperiendû pertineret.pluratlitdiO i te defder ata erant, fum complexus, feci^ ^uod fil'* liberales uenditores folét.ut cum tedes fundum ûe «lt;* diderint, rutis Åfis receptis, concédant tarnen aiicpt^ tmptori.c{uod ornâdi caujfaapte, cy loco pofitum ej}^ uideatur. Sic tibi nos ad id c{uod cfuafi mancipiit dare debuimus, omamëta ijutedam uoluie mus non débita accedere.
quot;Topicerum libri finis.
nr
Tgt;Cgt; DE PAR»
Titione oratoria dialoqvs.
Inierlocutores Cicer-Piliut CT Cicer.Pitter.
Cicero filius.
'Cudeo, mi pAter.lMine ex te audtrc en qitie mi hi tu de ratione dicett/ di grxce tradidifli,ft modo ttbi eà ocium, et finis. C. PAter.Aneà mi CicerOiCfuod ego wi4 /im tjuà m Ie doäiÃimS efÃ.'i Ocium autem pngt; »inmetfummum eÃ,^:ioniMt alujuando Rom4 exrun/ polefîas duta eà : deinde iÃa tua. Ãudia uel maximit ^Kitptticnibus meis anteferrem hbentcr. C. Filiur, ^isne igitur «t tu me griece foies ordme infcrrogdrc, pcego tibi uiciÃim eifdem de rebus latine interrogemt C. Pater, S4mc fi placet. Sic enim et ego te memini/fe intelligà lt;fuie accepifli.CT tu ordine audies quit rc^uia fis. C. F. Q«ot m porter diÃrtbuenda eÃomnisdor Mnadicëdit C.Prtter, Intrer, C. Filius.Cedoquasi C. P. Primitm in ipfam uim oratoris, deinde in oratio/ »em.tuminquieÃioncm. C.Filius, InquoeÃipftuisf C. P. intfbwî et uerbis-.fed et res et uerba inucniend4 flint et collocanda. proprieautem in rébus inuenire.itt «erbù tloqui difitur » Cellocare aulem etfi efi eSmune, tarnet»
ju nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTITIONÃS
titmeM aJ inueniendü refertur. Vox.motut, Uultiuttlft omnis dÃto elixjuenJi comes cjl, earum^ff omniü rerü cttÃos ejl memoria. C. F. Qgid orittio«igt;, ^«otjïwï* partcy^ C.P.cmatuor.Karü dult;e ualent ad rem doceft dam,narraito Cf cofirmatio. Ad impellettdos aniinoS Jute, principMm çr peroratio. C.P. Qiiid ijaafîiof jjuafitä habet partes^ C.P.iafinitä.cluam confiiltationi appeIlo:C^ defmiti.cjuam controuerfiam nomiao.
CICERO Fl LIVS.
VonifOnigiturprimMW ePiitueitift oratoris.ijiiid ijniercti c.p.vtitiue W nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fidemfadateit,
pt^tfuadere, çyquot; (jueitir aitimis a^riitgt; c.F.QMifci« rebas fides fit^C.P.Alt gamentis, lt;fate dicantar ex locis, aat in re ipfa inptir, aatalfumptis c. F. QMor aocas locosr c. P. Eo/i* ^Mitur latent argumenta. C. F. cà arguintn/ tarn i C. P. Protrfbife inaentam ad faciendam p dem. C. F. Qjfomodo igiturdao genera ifladiiiidit. C. P. Q«^pne arte patantar.ea rewoU appello.ut tet Ãimoma. C.F. Quid inptar C.P. Qif.e inh.eregt;ttigt;ii/ fÃtre. C.F. EtteÃimonioram.cptiefänt general C-F« Diainam er hamanam.Diainam.ut oracala,utau/ii^ cia.ut aaticinationes, ÃX refponfa facerdotam, arujpi^ cam.conie/iorü.Hamanü, cjaod fpeiiatar ex outorMe er ex aoluntate.cr ex oratione aat libéra aut expreà fa.in ^ao infant fcripta, pa^a,promilTa, iura,ijaiefiâ^
C.F.QÃ^
ORATORIAäJ
C.î. [uni dicis infita' C.P.Qu/t tnfix^ifunt rebus ipfis.tttm cx toto, turn ex partibus, tum ex nota/ lioitc,tum ex ijs rebus, eju^e quodammodo affeHir fuut adiddeciuoejuieritur. Etadidtotum de (juo differv tur.tum dijfinitio adhibetur.tum partium enumeratio, tum notatio uerbi.Ex ijs autem rebus efuir ijuodamma do ajfeÃie funt ad id de efuo lt;juieritur,alia cöiugata ap pellantur.alia rx geHerc,lt;t/i4 ex forma,alia exfimili/ tudinc.alia ex differentia,alia ex c5trario,alia ex co«/ iunSg.alia ex antecedrtibus.alia ex cöfitjuëtibus,ali4 »X repugnantibus.alia ex caufis,alia cx effeSibus,alitt « cSparatione m.u'orS.aut pariû, aut minorù-.ut diffi/ uitio.ut conlrariü, ut ea tjua- ffnt ipfi contrartó uc eiut *utfimilia,aiit di}iimilia,aut confentanca,iMt diffenta/ âM : out c4 quse funt e^uafi coniun/la, aut ea quie funt iM'pugnantia interjè-.autearürerüde efuibus agir â¢âf ««Æ(?,ët caufarü euétus,id eà qua- funt effeSa de ^^fis.ut diÃributiones, ut genera partiü, generum He partes.ut primordia rerum, çy' quafi priecurrentia,itt ' putbus ineà aliquid argumenti : ut rerü contentiones, â¢[uid maius.quidpar.quid minus fit. in quibus aut na/ ^ârie rerum,aut facultatcs coparantur. C.F.omnibut »eigitur ex bis locis argumètaÃtmemus^C.p.Jmd ue/ rofcrutabimur,(y quaremus ex omnibus.Ãd adhibe/ bimus iudiciü.u: leuia femper re^ciamus, nónunquam tiü cömunia pratermittamus, cr nö neceffario. C.F. Qüomä de fide refpondiÃi,uolo audire de motu. C.P. lt;^co quidë quaris.fed planius quod uis explicabitur,
euM
n* FARTITIONK»
tuM AiorAtionis ipf ur, ^ue/lionum^ rAtionf Mnet9gt; C. F. Quidfccjuitur igituri C.P. Cunt tHtienerit,i:igt;l^ locAre Cuius 1« infiMA (fu^efîtone orio efl idem fer(' ^uem expofui locorum. Jn dcfinitA aüt. AdhibendA fmtt ïIIa etiAm cjAie Admotut Animorum pertinent. C. F« (mo modo igitmr i/lA expltcAt; C.P.Hlt;tbco commMi'^ pritceplA fidem fAciendi, commouendi. QjtoniAiH fides eà firntA opinio.Motus Autem.animi indtAtio.AUt Ad uoluptAtcm.Aut Ad molcÃiAm.Aut Ad metum, Auttii (UpiditAtem. Tof e«iM funt motus generA.pArtcs^btff^ generum fingulorum. omnem collocAtionem Ad fwâ* Accommoda queeÃionis. Num eà in propoftto finis, p rfwiut CAiift.izr ptf« CZ wofKf. QisArc cum decäulf^ iixero, in tjuA eà propoÃtum, de utroij- dixero. c. F*
hubes igitur de cAufu diccrci c. p. Auditor« c-ff jencrc diÃingui .Nurn Aut Aufculutor eà modo ijui dit,AUt diÃceptAtor.id eà reiÃententiA^ moderAtor, M ut deleÃetur, AutÃutuAt Alitjuid. StAtuit Autcm,AAtdgt; prirtcrifir.ut iudex:Aut defuturis, ut Senutus. Sictfi^ fknt geneTA, iudici/, deliberAtionis, fxor«4fio«if. ^uia in lAudAtiones mAxime confcrtur.proprium kAbtl Mitt ex eo itoiwen. C.F.QUAsrcs fibi proponetinifid tnbus generibus orAtor; C.P. DeZefludoueWwexiâ'^ KAtione-.m iudicio rtutÃauitiAm, Aut clonetiAm iudicif-in ÃsAÃonc Autem,Aut fpem, Aut reformidAtioncm délit berAntis. C.F. Cur igitur exponis hoc loco generAcSt trouerÃArum' C.P. Vf rutioncm collocAndiAdfineM (uiuÃjj Accommodent. C,F. Quo num tAndetnmoJoi |
C.P.Qüi^
o R A T o RIAE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SU
C. P. Quiit (fuibus in oMionibus Jeledalio finis c/?* fitriffunt ordines collocandi. Nam out tcmporum fw iMiititr gradits, ant generum diÃrtbtitiones.aut à mina fituf dd maiora afiendimus, aut à maioribus dd minor fitdilabimur, authiec inceduabili uarictatc diÃingui/ iniu, cum parua magnis ,fimplicia coniundis, ol^cur tadilucidis.lieta triÃibus, incredibilia probabilibus in/ tcximus, quie in exornationem codant omnia. C. F* Qitid irt de!ibcrdtionc,lt;jMid ÃpeÃasi'C. p.principia, ucl »onlonga.uel fepc nulla.Sunt cnimad audiendum cjui délibérant,fua caufo parati.'Necmultum ÃtneÃepe «dj* fondim eÃ. Eà cnim narratio protcritarum rerü, d«t ffoÃniium-.Ãtafio autem futurarum. C^uarc ad fidem admotum adhibenda eà omftis oratio. C.F. Quid gt;»iadici/s,^uic eà collocatio; C. p. Non earn accufatof rebquod accufator rerum ordinem profei^uituiTi fingula argumenta ^uafi haÃa in manu collocata »ehementer proponit,concludit acriter.confirmat tabtt ^tgt;decretis,teÃimonijs, accuratiusiji in fmgulis commo fotunpcrorationis prie.ceptis,c[ute ad incitandos anir Wo; liaient, ZSâ in relit^ua oratione paululu digredieits decurÃi diccndi utitur, CT uehementius in perorando» ^Ãenim propofitum.ut iratum efficiat iudicem. c. F. Quid faciendum eà contrd rcot C.P. omnia longe fet tat-Sumenda principia ad bencuolentiam conciliendä, ^arrationes aut amputandic cpiie leedüt.aut relincjuen totlt;e funt molcÃte. Firmamenta ad fidem pofita, »atper fc diluenda, aut obfcuranda, aut digreÃionibus
X obru/
m partitioned
abrite»J4: Perorationer autcm aJ mifericorJià Dt^'^^^ rendit. C. F, Semper ne igititr ordinë collocandi uolumut,tenere poljumusf C. P. No«pMC.N4«» loruw auret moderantur oratori prudenti.G^pf^*^ '
ijnod reÃwunt immutandü eÃ. C. F. Expo»e^^ cept cfitit ippnt orationif.iterboritm^ priecepMfâ*âi^' C.P. Vnii igitur genu! eà eloquendiÃta fpontc fnl'y'. nlterum uerfum tUèf; mMutum. PrimA itis eà but tterbiitin coniunäit fecunda. SimplidA funt-.coniunSd collocanda Ãtnt.Et fimplicia uerbif tim ndtiMfunt,partim reperta. Nlt;ttiMlt;t ca,lt;jMÃ^'''r cota fantfenfii-. Reperta, cptx ex hii faâafant.et ta aat ftmilitudine,aitt imitatione, aut inflexiSeiOai^ iunâione uerborum. At^â etiam eà htc diÃindio bir.altera natura, tradatione altera-NaturaïUtfini^', confo»antiora,grauiora, leuiora,Gr quodammodo w*' diora,alia coMfrà . Tradatione autem cum aut propri^ ftmunturrerum uocabula.aut additaadnonieih'^ noua.aut prifca,aut ab oratore modificata, Ãf quodammodo:qu.ilia funt ea qut tram fcruntur aut mutantur.aut ea quibur tanq abutimur,aut ea qua fcuramut,quie incrcdibditer tollimur,quie^ miriibiliu! fermonit confuctudo patitur ornamus. C. F. HitfcfO de fimplicibuf uerbif,nüc de coniundione quitro. C.P' Numeri quidam funt in coniundione feruandi,confeai/ tio^ uerborum. Numéros aures ipfe metiuntur,ne Oit «0« compleas uerbis quod propofueris,aut redundes. Confecutio iMt,ne generibus,numerif,temporilâut,pff^
o R A T o RI AB» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tit
pcrturbctur orMio.WM ui !rt fimplicibui â¢tfrf»«, (juod non efl latinS./ic in conitinäu,cptod nö efl tott/njuens.uituperandü efl.Communia ti~tt fimplicium tonitin^/orum^ funt htec tfuimf) cjnaft lumina.dilitcidS, problt;ibile.illuflre,fitMc. Diluddum fit uptatii »trbii,proprifs,difpoptis,aut circun/criptione cScluÃt, lt;lt;«t intermiflione.aut condpone uerbortiin. obfcurum ^të,4ut longitudine.aut cötrnäione orationis.Mt tgt;iÿtitKte,4ut inflexione ttt^ intmutatione «erhör«. Bfe «It« itMt conficiturfimplicibKf uerbir, femel unaijudij^ f^dicenda,nullt rei niji ut diludde dicas.feruiëdo.pror itiéile dutem genu! efl ordtionis.p »0» »iw« e/J comp/ *««⢠dtit expolitum, fi efl dutoritdS ÃT pondut in ucr/ tit I fl jentcntiie uel gtdues uel dptte opinionibut homi/
Ãr moribuf.illuflrif dutem ordtio eflfiçr «rtbi» P^itdte deleäd ponunt.ir dc trdnsldtdiCf fuperldtd, amp;nbsp;dd nomen ddiunäd,^^' duplicatd, çy idem fignifu uittid.at^f db ipfd aätone dt^ imitdtione rcrum nS dbr borrentid.Efl enim hire purr ordtiónis, lt;]ute rem confli te4t pene dnte oculof. If ewï mdximefcnpif dttingitur, fed cieteri tdmen,Ã^ maxime mens ipfd moueri pote/f. Sed ijuie diâapent de ordtione diluddd.cadunt in bane illuflrl omnid. Efl e«im plus alicjudnto illuflre, illud dilucidi-.dltero fit ut itclligdmus, altero uero.Ut uidere uidedmur. Sudue lt;t«t genus erit dicëdi.primü clegdit «4 Ct iucüditdtc uerborù fondntiü et leniü.deinde cHiuit dione,tjuie netj; dfperos hdbedt conairfos.nei}; difiüâos 4gt;f biantesiet fit dreunferipta nS logo anfraffu,fed dJ
K 1 fpintunt
PARTITIONES
fpiritttm'uoà t apto, Ãmilitudinem tem^- uerborum, tum ex contrarias fumpta uerbis cto bra crebris,paria part bus refpodeant.relata^ uerbum.Ã^ geminata at^ duplicata, uel etiampcpiitt iterata ponaniunconÃruäio^ uerborum, turn coniunt üionibus copuletur.tum difToluUonibus relaxetur. fi* eti4»nfitauis oratio, cum alufuid aut inuifum,aut inOUt dit um, aut nouum dicas. Delcäat cnim cjuiccfuid eà mirabile, maxime^]; mouct ca cfux motum alidueinatii tni mifcet,oratio : cjuir^figniftcat oratoris ipfius lintâs blies mores : ijui exprimuntur aut fignificando iutlidigt; ipfius ex animo humano ac libérait, d«t inflexionefett monis,cum aut augcndi alterius, aut minuendifui fa.alia did ab oratore.alia extÃimari uidentur,iil^ mitate fiert magis tjudm uanitate. Sed multafu»tfiait uitatis prifcepta, cfute orationem aut magis obfcurM aut minus probabilem faciunt, uatf; etiam hoc loco no/ bis eà ipfts,(fuid caufapoÃulet.iudicandum, C.P.Rc^it cfuum eà igitur, ut dicas de conuerfa oratione atif ntn/ tutd, C.P. Eà ita^ id genus totum fitum in commutit/ tione uerborü : cjuie fimplicibus in uerbis ita tradaMf, ut aut ex uerbo diLüctur gt;nbsp;aut in uerbum contrahiitiit oratio. Ex uerbo, cum aut proprium aut idem ft^nfi/ cans, aut faäum uerbum in plura uerba deducitur. Ex contrdÃiortc.c«»» dut dijfinitio ad unum uerbum rc uocatur,aut ajfumpta uerba remouentur, aut in circuit tus diriguntur,aut in coniunSione fit unum uerbum eX duobus. in coniundif autan uerbif triplex adbiberipo teÃcoiti/
ORATORIAE»
»i;
coMmwUtio HO» ucrborum,fed orJinis tdniummo/ do:ut cum femel diäum pt direäepcut natura ipfa tule fit.inuertatur ordo,et idem ejuafi furfum uerfus retro^ dicatur,deinde idem intercife atif; permifle Eloejuendi lt;uttem fxcra'utio m4xiwc in hoc toto conuertendi gcf itereuerfatur. C. F. AÃioigitMrp^Mitur.KtopiHor.
ita:c{Uie quidem or atari Gr cum rerü,cr cmh» KfrborMM momentis commutanda maxime eft. Frtcit mimer dilucidam orationem,cr illu/lrem,cr proba Mcm.cr fuaucm,non uerbir.fed ueritatc uocum,motu mrporis,uultu,quir plurimum ualebant.fi cum oratio/ »it gtnere confentient. eiusif; uim ac uarictatem fubfe/ tpentur. c. F. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ordfore ipfo reftatc
^â¢P. Nihilptne prieter memoriam, quee eft gewmd li/ ^maturte quodammodo.tyquot; in diÃimdi genere perpmi/ fit. Nam ut lila confiât ex notis literarum, cr ex eo in imprimuntur ilhe notie.fic confeäio memorite tan ^nà m cera locis utitur, zy in bis imagines ut litcras '^illocat.
CICERO FILIVS.
_ Voniam igitur uis oratoris omnis expo fita efi, quid babes de orationis priece/ ptisdiceret C.P. Quatuor effe eius par tesiquarum prima er pofirema ad mo tum animi ualct.ts cnim initifs efi er* ferorationibus concitandus.Secunda narratio, ÃT ter/ tia confirmatie fidem facit orationi. Bed amplificatio iüanquam habet proprium locum ,pepc etiam primü, X i pofiremuia
Uamp; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTITIONES
foÃremum (fuiJem ferè femper.tamen relilt;Juo in cttffil prationis adhibenda efi.maxime^ cum aliquid Mt firntMunt eà aut reprehenÃtm.itatf; ad fidem ijuo^ pluritnum ualet. F.à enim amplificatio uehement dam argumentatio, «t illa docendi caufafit, hac coW/ tnouendi, C.F. Pergeigiturordinrijuatuormihi partes explicarc. C.P. Faciam,^^ à principes priitnt ordiar. Quit cfuidem dicuntur, aut ex perfonis.auteX rebus ipfis. Sumuntur auteni trium rtrü gratia-.ut ami^ cc.ut intelligenter, ut attente audiamur. Qjtorum mus locus eà inperfonis noÃris.difceptatorum, adueft fariorumùcfuibus initia beneuolëtite conciliaudie coni^ paratur.aut meritis noÃris.aut dignitate.aut aluju» g* nere uirtutis, çy maxime liberalitatis, offici), iuÃnifâ fidei:contrart)s^ rebus in aduerfarios conferendiSiCf cumif'sduidiÃseptant aliijua coniunäionis aut c/uÃi act fpe jignificanda : Cr fi in nos alitfuod odium offene fio ue collata fit.tolleda cd, minuenda tie,aut diluendo, aut extenuando,aut compenfando.aut deprecando, IW telligenter dwtem ut audiamur, attente, à rebus ipt fis ordicndum eÃ.Sed facillime auditor difcit, (J agatur intelligit,ficompleâare à principio genus, ititt turam^ cauÃe,ft diff^inias,fi diuidas,ft nelp prudential eius impedias confuf tone partium,nec mcmoiiam miib titudine : cpu,£(J; mox de narratione dilucida dicentuf, cadem etiam hue poterunt reâe referri. Vt attente xU tfm audiamur,trium rerum alis^uä conÃeduemur.fix» Mt magna tpucedä proponemus.aut necejjaria, aut eon iunäa
ORATORIAS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni
«»Ã4 fUM ipfis.apmi quos ret lt;tgetur.Sioui hoc etiant Mprieccptis.utfi tjuando Untptis ipfum.aut ref.aut lo/ (Ht.M iHtcruëtuf alicuiuî,aut iHterpelllt;iitio,Mt ab ad/ gt;ifrfario diäum alttfuod, ÃT W4ximc in pcrorando,de/ dtrit occafionem nobis alicpiam, ut dxantus ali^uid lt;«4 â¢fwpMî apte,ne derelintjuatnusiç;^ ^ult;e fuo loco de ata plifiMtione dicenuu, multa ex bis poterunt ad prtna/ piorum prtrcepta transferri. C. F. QmiJ in narrationet ^itlt;etandemconferuandafunti C.p.auomamH4rr4/ to efi rerum explicatio.ty' quitdam tjuafifedes ac fun conjiituëdit fidei.ea funt in eaferuanda m4 âftoe, tfuit^ etiam in relitjuis ferè dicendi partibns.ciute t^rtim funt neceffariu,partim funt ajfumpta ad oman/ ^m.Nam ut dtluade probabiliter^ narnmus.necelfd ^ilt;t»teÃ,fed a/Jumimusetiamfuauitatem. Ergo diî« ^de narrandum codem ilia fuperiora exphcandi nbsp;nbsp;nbsp;il
^firandi priecepta repetemus, in ^uibus efi breuitas, *^^ftrpiÃime w M4rrlt;4tio«e laudatur, de ^ua/ùpra dû ^nin efi.probabilis autë erit,fi perfonis,fi temporibus, [' locis ea (^uee narrabuntur, confintient.fi cuiuff faâi fi euenti caufa ponetur.fi tefiata diet uidebunturji cunt bominü opinione, cü autoritate, fi cum lege,fi eu more, fii»* feligioneconiunâa.fi probttas narr antis fignifica htur.fi antiijuitas.fi memoria,fi orationis ueritas.et uû to fides, suauis autem narratio efi,tjult;t habet admira *iM«, expeÃdtiones, exitus inopinatos, fi interpofitos »lotus animorü, collo^a perfonarü.dolores, iraeüdias, iüfUiftlatitias.eupiditates.Sed ia ad relii^ua pgamus.
X 4 C. F*
ns nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;parti TI ONE S
C.F. NfWpe CA fetjuuntur,ijuie ad faciendum fid^fxf^
C. P. nlt;t eÃ, (plie (juidem m confirmationciti ex in reprehenfionetn diuiduntur. Natn i« confirtit^tii^ do, noÃra probarc tiolnmus, in reprehendendo redAft guere contraria. CiuoniAtn igitur omne quod in coniro/ uerfiam ucnit,id autfit.nec nefit.aut tjuid fit,dut (ludlc fü cpiieriturtin primo coniedura udlet,in altcro defiitb tio.in tertio rdtio. C. F. Teneo iÃum diÃributionetiu Nunc conieäurie locos (Juxro. C. p. Jn uerifimilibus er in propres rerttt» notis pofita eà totd. Sed dppellcr mur docendi grdtid ucriÃmile, (juod pleeruntf; itlt;t fidt: ut ddolcfcenttdm procliuiorem eÃe dd libidincm. Prlt;V priie dutem notte drgumcnium, quod nundudm diitef fit,certumlp decldrdt,ut fitmus igncm.Veritimilid rep^ riunturex pdrtibus, er ({udfi membris narrationis-.cif funt in perjonis,igt;t locis.in tcmporibus,in fd{lis,in tuen tis,in rerum ipfdrum negociorumep ndturir.jn perfonis Mdtune primum fpcÃdntur, udletudinis, figurdâ.uiriih tetatis,mdrium,fÅmindrum,dti{ue hiec cpiidcm in cor/ porc.Animi dutem, dut cptemddmodum dffeäi funt.uir/ tutibuf,uiti^s,drtibus,inertifs: dut cpicmudmodumcont ntoti,cupiditdte,metu,uoluptdtc,moleÃid. At^ hdcifui dem in ndtura fpeäantur. in fortund,gcnus,dmicitiic. Iibcri,propinciui,dffincs,opcf, honores, potcÃdtes.diui/ tiie,l:bcrtds,er nbsp;nbsp;lt;juce funt i^s contrdrid. in locis mt,
er illd ndturulid, mdritimi dn remoti à mdri,pld»idn montuofi,lceucs dn dfperijfdlubrcs dn peÃilenfes.opdä an aprici : er illd fortuitd,culti dn inculti, célébrés dii deferü
ORATORIAE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»»»
iefcrii.coæJificuti dn uafli,obfcuri dn wc«»» geÃdrum nobilitati.confecraù an propbani. in temport/ tuî autcm,prif/cntia,ç^ pr^terita.CT' futura ccmnn^ lur.in his ipfif,uetuÃa,reccntia, infîMa paulà pofl.aut ali^uando futura. Jnfunt etiam in tcntponbitf ilia ijttic temporis epuafi naturam notant,at hyems.uer.ieflas.ax tKmnus:aut anni temporaMt menfts,ut dies, ut noxjjo fa.tempcfias.^Uiefuntnaturalia. Fortuitaautcm,facri ficia.fefii dies.nuptite. lam faSa cr eucntus,aut co» funt,out iinprudëtiie,qua; efl dut tn cafu.dut in cpid dam animi permotione. Cdfu cutn aliter accidit ac pu/ tdtum f'.t. Pcrmotione,cü. out obliuio,aut error, d«t me/ tus,out alicjud cupiditatis caufa permouit. Efl etiam in imprudentid neceffitds ponenda. Reritm autem bottarS amp;nbsp;maldrum trid junt genera. Nam aut in animis,aut i» corporibus, aut extrà effe po/funt. Huius igitur ma/ teriie dtj argumentum fubteSx perlufträdie ammo par teserunt omnes,Ã!r ad id quod dgetur.cx fingulis con/ iedura capienda. Efl etia genus argumetorum aliud, quod ex fdâi uefligi/s fumitur.ut telum,cruor, clamor editus, titubatio, permutatio coloris.oratio inconflans. *iâ«nor,cz' eorum aliquid quod fenfu percipi poflit.etid fl praparotum aliquid, ft communicatum cum aliquo, fipofteduijum, auditum,indicatum. Vcrifimihaautcnt pdrtim fingula mauent fuo pondéré,parttm ciiam ft ui/ dtnture/fe exigua per fe.multum tarnen cum funt cod/ ceruatd proficiunt.Atqi in his uerifimilibus infunt non/ uunquam etidm certir rerum cr propriit »otlt;e.,Mdxi/
maman/
»» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PAttTiTlONES
MMt liutem facit fiJem ad fimilititdittem ueri p/iDttliif txcntplum, deinde introdaita rei fimilittulo:fabnla eti^ Hoununq:,etfifit incredibilif,tagt;nen homines cÃmoueti C. F. QMid diff initionis:'tjutr ratio eÃ,et cpiit uiai C. F-No« dubium eà id quidem.tjuiit diffinitio genere decli tetar, proprietate tfuadä,aut etiä comuniü frefteit tia,ex epiibus propriü cfuid fit eluceat. Sed tjuoniam de proprijs oritar pleritntj; magna diÃienfio, di/finiendunf eà fepe eiiam ex contrarias, fcepe ex diÃimilibus,Ãtpe ex paribus. Quamobrê defcriptiones mo^ funt in het genere fepe aptce,.Ã^ enumeratio confecjuentiii, i» ffi misep commouet explicatie nocabuliac nominis. C.fâ Sunt expofita iam ferè e4 tfuir de faÃo,c}itie^ de fadi appellatione cluceruntur. Nempe igitur ea reÃant,tfnie tum. failum conÃet et nomen,qualia fint, uocatur in dn biuM.C.P.Eà itautdicis, C. F,
genere partestc. P. Aitt iure faâum depellitur,aut ulch fetndi doloris gratia.aut pietatis,aut pudicitiie,aut relt gionis,aut patrice nomine, out deniq; neeeÃitate, infein tia.cafu.Nam quee motu animi cr perturbatione fädn fitte ratione funt.ea defenfionem contra crimen,in legt timis indicés non habent : in liberis difceptationibitf habere poÃunt. Hoc in generc, i« quo quale fit quérir tur,cx controuerf\a iure Cfrtâe «e adum fit quieri fa let.quorum difputatio ex locorum deferiptione fumeur tlaeÃ, C. F. Agefis ergo.quonia in confirmation! çf reprehenfionetn diui/èras orationis fidë, çx didum de ajtero cÃ,expone nüc de reprehendendo, Ã.P, A(tt tptï
ej?wz
ORATORIAE« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»I
f^it, fi fiäum aut falfitm efjc poÃis dicerc, aut redar/ guenda ea cfute pro uerifimtlibus fumpta /itnt.PrimuM dubiaftmpta effeprocertit. Deittdc ctiam in perfpi/
falf!i cadë pon^e dici. Tum cx nbsp;nbsp;c^ute fumpferint,
â¢â¢o« dKiX uelint. Accedere aià oportet ad jingula, ficuitiuer/a frangentur. cämemorandafunt ctia cxcm flu, tfuibus ftmili in difputatione crcditum no» fittcom tjucrenJa conditio cSmunit periculi,fi ingcn^s hominä ^ininoforüfitcxpofita uita innocentiü. C. F. Qko«i5 '*'gt;de inucniuntur.ijuit ad fidë pertinent habeo, ^uëadr »loJum in dicendofingula trailentur expeäo.C. P. Ar/ cfuterere uiderif,tjuir eà argumëti expli ^ttio.ifuie fumpta ex ifs locis ijuifunt expofiti.confici/
ct dijiinguëda dilucide efl. C, F. pUnc i/f«c ipfum dtfidero.c.p.Eà c-rgoCut fupra diää eà )explicatio ar ^umëti argumentatio.fed ea conficitur, eum fumpfirii në dubia,aut probabilia,cx quibut id eff'icia^ quod ââââidubium aut minus probabile pcrfe uidetur. Arg«/ aüt duo funt gcnera:quorü alterü ad fidë di/ ââtHo fpeäatcalterü fe inÃi'äit ad motü. Dirigitur^cum f'^^pofuitaliquid quod probaret, fumpfit^ ea, quibut 'foufirciurtatO; his confirmatis.ad propofitü fe/c retu/ ^utt/jconclu/it. illaautem altera argumentatio, quafi frtro çy- contra pnus fumit qute uult, eaij; confirmatt dfindc id quod proponëdum fuit.pcrmotis animis iacit txtremü. F.à etiä itla uarietas in argumëtando,et nS âfdicunda dtÃinÃio,cii infcrrogamus nofmctipfotMl
, percoiv
m PARTITIONES
fercontdniur, aut imperamui, aut opiamuf,lt;jua[itgt;if eum al^'scompluribus fententiarum ornamenta.Vitarc OKttm Ãmilitudinem poterimuf non fcmper à propofito ordicntes.çsr ft non omnia confirmando difputabimiHt breuiter^ interdum qua erunt fatis aperta ponemits: quod^ ex bis efficietur, fi id apertum fit, non babebi/ tnurnecelJefcmperconcludere. C. F. QuitJ 1/(4, füie drtc appellantur.qua iamdudum a/fumpta dixiÃigt; tcquonam modo, ecquonam loco artis indigenti c. P» ri/d uero indigent, et nec eo dicuntur fine arte cptoi ptnt, fed quod ea non parit oratoris ars, fed foris aJf dehua.tamen arte tradat.çy maxime in tcJhbur.Noin de toto genere te/lium, quâm id fit infirmum, free Ji/ eendum e/i,c^ argumenta rerum elfe propria,teflintD/ Kia uoluntatum,utédumifi eÃexemplis, quibus teÃibm ereditum »on fit, defingulis teÃtbus,fi natura uani, fi leues,fi cum ignominia, fi fpe,fmetu,ft iracunJiafi taifericordta impulf:, fi pramio,fi gratia adduSi.coi»/ paranditf; fuperiore cum autoritate teÃium, quibus to/ men ereditum non fit.Sape etiam quaÃionibus reÃfien dum eÃ,quod çy dolorem fitgientes multi in tormentis tmentiti perfepefunt, mori^ malucriitfalfumfatéilti, q[uà m uere inficiando,dolore. Multi ctiam fuam uitant Heglexerunt, ut eos qui bis ebariores quâm tpfi fibi eà fent,liberarent.Alif autem aut natura corporis.aut cou iÃtetudine dolendi.aut metu fupplic^ aut mortis,uiin tot mentorü pcrtulerunt. Aly cmentiti fuiit in eos quos oJt trunMt^ hac exemplit firmädafunt.Ne^ efi obfeutS, quill.
oratoriae» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»m
in utrniji parte funt exempla, etitenntJ coitieâuram faciendant Iod, in contrary'! cotraria fittt [xmenda. At^- etiam incumt alia clundam in teÃilwt d i» ^uaÃionibus ratio. Stepe cnim ea ^Ui^e diilafunt, fi wt amigt;igue,aut inconÃanter,aut incredibiliter diÃit fw.aut ettam aliter ab alio dtâa, fubtiliter reprehertr c. F. ExtrcwM tibipan reÃat orationis.cptee pofitain pfrofitnJo efl,de cjitafaneuelim audire. C.P« ^âicilior efl cxplicatio pcrorationir. Nam efldiuiftitt â¢iwî parteis,amplificationem,cy' enumerationem.Au/ S«Ji itutm çy hic efl propriur locuf in perorando; et curfu ipfo orationii declinationcs ad ampltficandunt â¢JitttMr confirmata re alilt;jua,aut reprehenfa. EÆ? igitur â^plficatio grantor efu^tdS affirmatio,cjuie molu ani/ â¢ââ¢Orion conci/ict in dicendo fidcm. Ea uerborS ge/ confidtur, ÃT rerum. Verba ponenda funt, ejuix 'fimhabeant illuflrandi, nec ab ufu funt abhorrentia, ?,gt;'auia,plena,fonantia,iunäa,faäa,cognominata, non '*ââlgata,fupcrlata,in primis^ translata,nec infingulis ââ¢âââ¢'iâlr. fed in continentibus foluta, ijuie dicuntur fine (oniunffione, ut plura uideantur. Augent e-tiam relata '^fba,iterata,duplicata, çx ea ejuit- afcendunt grada/ â¢w ab humilioribu! uerbir ad fupcriora. Omninoli; fem por «dtMMfiî, ÃT non explanata oratio,fed gra/ gt;*ibus rcf'crtit uerbir, ad augendum accommodatior, igitur in uerbir,e{uibm aiiio uodr,uultur, CT ge/ Pas congrucns,et apta ad animos permouendos accont xiodataefl. Sedç^inuerbis, inadionecaufaerit tenenda.
« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTITIONBS
tenenctdityquot; fgt;ro re agenJtt, NS hiec (Juia uiJentUf fff! nhfurda.cum grauiora fnnt quà m cMfi,diligëter jertf ^uid ^nem^ deceat, iudicanditm eji. Rerum amplià catto jumitur eifdem locis omnibus, cpiibns ilia ^uedit Ãa fant ad fidcm,maxime^ diffinitiones noient cogt;igllt;gt; batie,ct' confei^uentium frclt;{ucntatio,cr contrariant) CT diÃimilinm, çyquot; inter fc pufftantium remm conflit âio,çy' confie,et ea cjuie fnnt de confis orta, maxime^ fimilitndines ÃT exempla : fiâie etiam perfonlt;e, deniij; loijnantur. omninolp /«nt odhtbenda.ft caafr patitur, lt;fnie magna habentnr, tjuornm ef duplex gd nus. Alia enim magna natura uidêtur.alia ufu.Naturigt; ut cÅleflio.ut diuino, ut ea tjuorü obfcurie caufe, ut i» terris mundo fp admirabilia ijuie funt: ex cjnibus finiilit busi];, fl ottendos, ad augendum, permulta fuppeient-vfu,clug uid?tur hominibus out prode/Je out opejje iKt bementins, quorum funt genera ad amplificandùtria-Nam aiU charitate mouentur homines, ut deorüatt P'*' triie,ut parentum-.aut amore,ut fratrum.ut coniugünu ut liberorum, ut familiarium: aut honeflate, ut uirtutS, maximeip earü quie ad cômunionem hominum ralitatem ualent. Ex ^'s Cr cohortationes fumunturai ea retinendo.et in eos d quibus ea uiolata funt. odia int dtantur,çg' miferatio nafcitur.Proprius locus augendi in if s rébus aut amiÃis,ant amittendi periculo. Nihil eà enim tam miferabile,quà m ex beato mifer. Et hoc totS qutdem moueat.fi bono ex fortuna quis cadatiet â quo/ rutn charitate diuellatur, quie amittat aut amiferit, i»
et A To Jit Afi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iif
mJir fit.futMrKî uc fit.exprimalur treKitw-Cw tCenimarefcitliwhryma.priefertim inalienù Kuhf^ Nfc tjincOMm in amplificatione nimis enucleandn-tfl, minuta eft enim omnis ddigcntia.hic 4«(ew locwr groat diareijumt.illud iam ejl iiidicif.cfuo cptatjf in caufaget Itère tttamur aitgcndi.in Ulis enim caufir ijute ad laudt tion^exomantur,^ loci traâandi funt.tjui mouere pofi Jifnt expeffationem,admirationem,uo!uptatcm. in ca/ hortationibu! autem bonorum ac malorum enumerao tiower çz exempla ualent plurimum. in iudieijs accufa tori fere.ifuie 4lt;i iracundiam-.reo plcrut^p, ^utt ad mû fencordiam pertinent. Nonnunquam tarnen acenfater niifericordiam mouere debet, ciquot; defenfor iracundianu EKKMerrttio rclicfua eP.nonnuncptant laudatori,fuofori nonfiepc.accufatori Ãepiur cfuà m reo necefJaria-Huius ipfa tempora duofunt, fi aut memorite difftdat eorum, qiior agas.uel mteruallo temporir, uel longüudû »eorationir, aut fretfuentatir firmamentir orationir.et trtnùcr expofittr.uim eà babttura caufa maiorem. Et I'« rlt;(nwf utendum eÃ, lt;juod ponenda funt contraria, ijuorum diljolutio in breuitate latebit, aculei pungent, SfJ fht m enumeratione uitandü, ne oÃentatio memao I'iafufcepta.uideatur eÃe puerilit. id effugiet.tjui no» omnia minima rcpetet,fed breuia fmguia attina
gcnr.pondera rerum ipfa com prebendet.
Cicero
tJi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTITIONED^
CICERO FILIVS.
voniatn CT de ipfo oratorc,Ã^Jcor4/ tione dixifii.expoite eum mihi nüc, ({ul ex tribm extremü propoÃtiÃi ^uieÃio/ nii locü. C. P. Duo funt.ut initio dixi,
aif^Ãionitm genera, ijnoritm alteruin finitum temporibui Ãy perÃonis.controuerfam cauftia appello. filterum infinitum, nullir net}; per/(gt;nis,neifite temponbuf notatum.propofitnm ttoco. Sed cà confultii tio qaafi parr caufit qatedä et controuerfiie.lneà eitim infinitum in diffinitOyCy ud illud tarnen referuntur o»* nia.Ctuamobrcm priur de propofito dieamus,cuius gd Bcru funt duo.Cognitionis alterum, cius feientiaeÃfit ttis, ut ueri ne fint fenÃtsialterü aâionis, lt;}uod rcfo'Wif «d efficiendum c}uid,ut ft epteeratur, cjuibus offici/siiiiu citia colenda fit. Rurfus fuperioris gcncru funt tria â sa Bec ne.tjuid fit,lt;}ualc fit. sit nec ne,ut ius in naturafagt; an in more. Q«id autë fit.fit ne ius id quod maiori parti fit utile.Ciuale autë fit iufle uiuere.fit nec ne utile./^^'^ nis autem duo funt gcnera.Vnum lt;td perfequendunt a^ quid aut declinandum-.ut quibus rebus adipifei gîoi'i'*'* poÃis.Aut quo modo inuidia uitetur. Alterum, quoi aa ahquod cSmodum ufum'q; refertur, ut qucmadtnodiff fit refpublica adminiÃranda, aut quemadmodü in Pâ^ pertate uiuendum. Rurfus autem ex cognitionis coulai tatione.ubi fit nec ne fit,out fuerit.fiitunim ue fit ritur.Vnü genus eà quteÃionis, poÃit ne aliquid eÃau Ut cum quieritur,ecquifnam perfede ftpiens cjfe pr'
ORATORIA E. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5)7
ijuictf; fiiit, ut (jitottam paSo nirtiispitriatitr.natura ne,on rtüionc,an ufu.Cuius gc/ «erij funt ogt;ngt;tei,in tjuibuf ut in ob/curis naturalibut^ fUirPionibur, cAufie rationes^ rentw explicuntur. ib liKf Autê generic, in lt;juo ejuidJlt id de cfuo Agitur, t^ucee titur,duo funt gener a : cjuorunt in nltero difputAndunt
Aliud An idem fit,ut pertinAciA nbsp;nbsp;nbsp;perfeuerAntiA.tn
Altcro ijMtfm defcriptio generit Alicuiur.çy ^uufi intA/ go exprimendA eÃ, ut ijuAlit fit AuArus, Aut lt;luid fit fu/ firbiA. Tertio Autem in gcnere, in ijuo cJuAle ft efUirri/ â¢Ar.Aut de honeÃAte,AUt deutilitAte,AUt de teduitAte die tfitdum eÃ. Be honeÃAtefic,ut honeÃuin «f fit pro Ami to periculumAut inuidi.tm fubire. DeutilitAte Autent fit,ut fit ne utile in republicA AdininiÃrädA uerftri. De »ijKitittc ucro fic, ut fit ne Aifuum Amicos cognAtis An/ Itferrc. Atif in hoc eodem generc.in cfuo ({UAlefit,c{UA/ exoritur Aliud cJuoddAm difputAndi genus. Non wim fmpliciter folum cfuAritur cfuid honeÃiifit, cfuij tgt;ile, cfuid Aijuum : fed etiAm ex compArAtione, ifuid ^AeÃiHs.cfuid utilius, cfuid A^uius, At^ etiAm cjuid ho leÃiÃimum, cfuid utiliÃimum, cfuid xduiÃimum,cuiut generis iUafunt, cfUA prAÃAntiÃimAfit dignitAt uHa. *tlt;li eA cfuidë c[ua dixi cognitionis funt omniA. ReÃAnt ââ¢3io«u. cMiw (t/tcruM eà prAcipiendi genus, cfuod Ai fità onem offic^ pertinet,ut cfuemAdmodum colcndi fini fArentes.Alterum Autem Adfedundos Animos, ÃTquot; orA/ boiiefAnAndos, ut in confolAndis mxroribus,ut in irA/ tnndiA comprimendA.AUt in timoré tollcndo,Aut in cu/ y piditAte
n» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTITI0NE3
piditäte MÃaitenda. Cui cluidcm generi contrdriuineà difputandi gcnur ad cofdem dlos animi mntur, cjucid in antplij-icanda orattoneÃepc faciendum efl, uel gigneti/ dof.uel concitandof, fcre baâC partitio conjultaiio/ Hum. C.r.Cognoui,fed cluie ratio eà in bis inueniendi Cr difponendi.recjuiro. C.P.Quidtualiamnecenfef, et no eandë elfe efua: cà expofita, ut ex eifdcm loci^od. fidem.ty ad inueniendum ducantur ommat collocant di autem cfuie eà expofita in alifs ratio eadëhue trara/ fertur.Cognita igitur omni diÃributione propofitaritM ionfultationum, controuerfarum caufarum gcncrare/ fiant omnino.Et earum quidem forma duplex cÃ,tlâtââ' rum altera deledationem fedaiurauriumialtiriuint obtineat, probet CTquot; eff.ciatauod agit,omnisefl jafee/ pta contentio. itatjucillud fuperiut exornatio dicitun tjiiod cum latum genus effe poteÃ.fandf; uanum.uitiiiii ex co delcgtmus.quod ad laudandos claros uirosfufee/ pirnus.ty ad improbos uituperando .Genus chiim »ub lum eà orat:onis,c]uod aut ubcrius ad dieendü, aututi/ lius ciuitatibus effe poÃit,aut in quo magis orater in W gnitione uirtutum uitiorum'fi uerfetur. Reliquit autent genus caufarum,eut in prouifione poÃeri temporis,ont in prietcriti difceptationc uerfatur : quorum altering delibcratioms cÃ,alterit iudicif. Ex
genera caufarum extitcrunt.Vnum,quod rt meliorip'if te.laudationis eà appcllatum.dcliberationis altirii,ter/ tium ludiciorum.Quamobrem de primo primum,à pl4 (ct, difputemus. C.P.Mibi uero placet. C.P.acLü/ dandit
o R ATO R I AB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fff
iiiiJi, uiluperändilji Mioner, ciuce wo» i«J fcfHe lt;{1«»/ iiftii/olunt.fed ettatn ad bone/le u:uendutn ualeitt, exf port4»H breuiter.atijf à pnnapijs exordiar laudan/ di lt;y uitapcrandi. Omnù enigt;n profeila laudam da,(fax conianHa citm airtate fant, er cja^ c«Mt uiti/s Mitperanda. Qg^wâobffw finit alteyiut cfl honcPat.ol terms turpirudo.Conficiar aatcM genat hoc diäionif, narrandit exponendisifi fadit.fine allit arg» nentatio/ wibnf, ad anuni ntotut Icniter traÃandiv W4gtf c[»Jw» ad fident ftciendant, aat coifirntädant accommodate^ Non enim dabta firmätur.feJ ea certa.aat pro ccj* ti! pofita flint, aagentur. Q« imotrew» cx ifi c^ax 4wte diSafant,'^' namndi,!^ aagendi preeceptarepeten/ tgt;*r. Et ijaoniam in hit caafit omnif r^t 0 fere ad uo!it^ pUtfMi ««(iifons.CZ (tJ dcLâationë rcfLrtaf,utendagt;n W hisinorationcfingulorü urrborä infgnibut, ijait fc'tiâfnt plarimum fuauitatit : id cà ut faäit uerbit, aat »etuÃii, aut translatif freepaenter »tttmur, crin ipÃt tonÃruäioncuerborum, er paribut, er f 'imilia fimilibutÃepe refer.,ntar,ut contraria, ut geminata,at t ratnfcripta numerofe non ad fimilitudinem uerfuam, Ãdad explendum auriitm fcnj'am.aptocjuafiijuodant â¢tfflâorä modo.Adhibendaéj; frcqaentias eiiä illa ornar wentn rcrit funt,fiue qua mirabiha,nec opinata,jâiiie ft/ ^nifâcata möÃrit, pdigi/t,oraculis, fitic lt;j«if uidcLütMr n Je qi(o «giwMs, accidiifc iJimih4 atqiie j-rttnfirt. Omnit tnim expcffiitio eiat q riittiit, et admiratio, et improaifi *xitK; habet aliquä in rtitJiëdo uoluptatë. Sed q^owiiu«
9 » I» tribu«
PARTITIONES
iu tribut gtnertbut bonu mollit ue uerfantur, extemif, corporis.cr animi,prima funt extema, cluit duauttuf à genert : lt;jito brcMitcr modice^ laudato.aut fi erit iiv fantcprittermiljoifi humileucl prirterito, ucladiut' gendam dus, ^lucm laudas, gloriam taSo : deinceps,ji rcspatiatur, de fortunis crit et facultatibus dicendiiM, PoÃea de corporis bonis : in (fuibus cfuidem cfuit uir/ tutem maxime f gnificat, facillimeforma laitdatur. Deinde e/i ad fada ueniendum, quorum collocatie trit plex cÃ:aut cnim temporumferuanduseà ordo, aut m primis recentiÃimum quierp dicendum, out multacf uaria fada in propria uirtutum genera funt dirigëdiU Sed hic locus uirtutum atq; uitiorum latiÃime patens, ex multis çy uar'ijs difputationibus nunc in quandant anguÃam (y breuem concludetur. F.à igitur uisuir/ tutis duplex. Autenim fcicntia cemitur uirtus, out at dione. Nam qux prudentia,quie calliditas,quit'tl; uiÃimo nominefapientia appellatur, htecfcientiapolt let una. Qur uero moderandis cupiditatibus, regent dis^ animi motibus laudatur, dus eft munus in agent do.cui tempérant!J- nomen eft. Atque ilia prudentia in fuis rebus domeftica, inpublicis duilis appcllari folct. Temperantia autem in fuas itidem res, çy in cSntuncs diftributa eft,duobuséf^ modis in rebus comodis diftert uitur.çyquot; ea quie abfunt.non expetendo,(y ab ijs qua in poteftate funt,abftincndo. tn rebus autem incommot dis eft itidem duplex. Nam quie uenientibus mails obt fiat, fortitudo : quie,quod iam adeft, tokrat, cr pert
o R AT o KI AB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;» I
ffrt, patieHiia nominatur. Quie autcm hitcUHo gene/ re cotnpleäitur.ntagnittiJo aniini dicitur, cuiui e/i libe Titlitas in ufit pecuniir.fimul^^ altitudo animi in cApicn. dif incommodis, çy maxime iniur^'s, çy omne cpiod eÃciitsgeneris,graue,infcdatum, turbulcntum. i« eonimunione autcm c^Uic pnfita pars cjl.iuÃitia dicitur, ea'ij^ erga dcos religio,erga parentes pietas, uulgo au/ teilt bonitas,creditis in rebus fides, in moderatione ani triaducrtcndi lenitas,amicitia in bencuoicntia nomina/ tiir.Atij; hie ijuidem uirtutes cernuntur in agcndo.sunt âtuicmaliie ctiiafi miniÃr,e comités^; fapientheiqiiarii âdttra,tjult;ejint in difputando uera at^j) falfa, quibus^ fofitisefuid fciiuatur,diÃinguit,Qr iMJicdt, quit wirtuf emnis in rationc fcieniiaip difputadi fita eà : altera au/ temoratoria. Nihil cnim eà aliud elocfuentia, nifico/ fiofe locjucns fapientia. efuie ex eodem bauÃa généré, ^uo lila clUit in difputando, uberior ati^ latior, ty ad Motus animorum, uulgilfi fenfus accommodatior. Cu/ Ãos ucro uirtutum omnium,dedccus (iigieKr, laudeml^ Maxime confcijuens, ucrccundia eÃ. Atsp hi funt qui/ dem ferc quafi quidam habitus animific affcfli çy cö/ Ãituti, ut fint fmguli inter fe proprio uirtutis genere diflinäi, à quibus utqualj; res geÃa eÃ, itafithoncÃa gt;teceÃeeÃ,/umme^ laudabilis.Sunt autcm ali^ quidam pcrfcâi animi habitus ad uirtutem quafi praculti, ty preoarati rcäis Ãudifs çy artibusâ,ut in Juis rebus,Ãu/ dia litcrarum, ut numerorum ac fonorum,ut mcnjurie, iitfidcrum,ut cquorum.ut ucnandi,ut armorü. im comv y ; munibus.
»41
PARTITIONES
titunibuf, propenfiora fudiainahquo generf uirlutie cohndo.aut diuints n bus dtfcruicndo, Aut purentibus, «Micif, bofpitibus, prircipuc Atij; tnjignitir diligcndis. f tif; bxc ijuidem uirtutum : uitiorii autem Juut gaierit coHtrarw. Cf)»fKtirt AUIeni funt ddigcter, nc J^Allant cA r.os Uitia.ijUit uirtuUm uidcntur iȕiMn. Nunt CZ prw dcntiant mAlitia.CTâ limpcrAtttiAm immanitas in uolu/ plAtibus AjpirnAndts, er niAgnitudinem unimi fuptr/ pirf I» Animis cxtollcndis, Ãjquot; dc/piciertiu in cdicmnen tUshonoribus.CT' libcrAlifAtë cjjùfto, er fortuuiiititw MdaciA imitdtur, er pAtitniidni duritia immAnis, CZ iufiitium Acerbitas.cr rtligionem fitperflitio,cr AAtem mollitia animi, er uerecundiam timiditAs, 0quot; iUam diJ'putAudi prudenti. m cöccrtAiio CAptAtio^ uer/ boruin, er hAnc orAtoriAm uint inAnis quiedAW prof fiuentiA loquendi.Studies Autein bonts JimiliAutdcntitr cA quie funt in eodem gvnere ntniiA. QKawofcrtwoM Mis uis lAudüdi uituperAndi^ ex bis fumetur uirtMutn uitiorum^; pAriibus : fed in toto quAfi contextu oratioe nis hdc erunt illuÃrAndu mAxinte.queniAdniodü quif que gencrAtus, quemAdniodum educAtus, quentAdmo/ dum tnÃitutus,morAtus^ fuerit-.er ft quid cui niAgnü, AUt inmdthtle Accidcrit,niAxime/J; fi td diuinitus accù diffc potuerit utderi : tum quod quiftp fenferit, dixeritgt; gejfcrit,Ad eAquie propojitdfunt.uirtutu gencrAAcem tnodAbuntur,cx tllisép ifjdtm inueniendi lociscAuÃrfe rum,er cucntus.e?- conÃquentiArequirentur.l^eq;'â ro won eorü,quorum uitA lAudAbitur,filcntto pratifu
n
o R A T o R I AR. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»4.5
fi JtMit, fl wuJo (juid erit animaducrtcnJu, aut in iz ffo gcnere mortif, aut in ijs rebus tjuif p aà mortë crût eoiijiaitaâ. C.F.Accept iÃa.didiciif; breuiter, n5Joluiit ^ueniadmodum laudarcntaùerum.jed etiam (jucmad/ utodum tn.f. riT ut poÃcni ipÃ- iure laudari. V ideanius igitur deinceps m jententia diccnda.qitS uiam.cr cjute frieccptatcneumus. C.P.Efiigiturin deliberandoÃi/ n t Uiilitas.ad ifuem omnia rifcruntur in conjilio dan/ do.jeatcutiaij; dicëda, ut illa prima jintÃiafori aut dtp [upriuidenda, tjuid aut poÃitfiiri aut non poÃit, CjT
ÃUt nccejjcfit «ut non nece/fe.Nam CT j ([uid effi eâgt;tügt;ipotcÃ,aclibcratiotjllitur, efuamuis utilejittetfi ^uid neceljceÃ,nccelÃc aüt id cà Jine cfuoJalui liberi ue tiÃe non pojfumustid cà relitjuis boneÃatibus in ci/ â¢*(it rationc, ty cSmodis anteponendü. Cum aüt tjuie/ â¢â »Mr i{uid fieri poÃit, uidendum etiam eà ejuam facile f oÃit.Nä quie pcrdiÃiciliaÃunt, perinde habcnda fape funt,icfi fieri ejfici non poÃint. Eteüde neeeÃitate atz tendcmus.etfiatepiidnö necelTariü uidebitur,uidcndii lami'n crit fit maffiü. Ctuod enim permagni intereÃ, pro neceffarto},fpe habetur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ruw conÃet hoc gez
Hus cau/drum exJieaj tone CT dijfuafione.fuafori pro/ fonitar fimplex ratio, jt CT utile eÃ, et ji fieripotefl, fiat. Dilfuajöri duplextunafi non utile cà nefiattalte/ ra,à fieri non poteÃ,necÃtj'cipiatur. Sicjiiaprt utrun/ ijue docendum eÃ,dt/fuajori alterum infirmarc fat cÃ. Qiiare c^uoniatn in bis uerfaturomne confiliunt duo/ lusidt utilitate ante dicamus, in dijçerncndis bo/
3 4. MM
J4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTITIONES
nis mtdis^ ucrfüur. Bonorum autem partim nccejftV na[unt.ut uita, pudidiia, hbtrtas, ut liberi, coniugcs, germani.parottcs-.partim non ncceffaria, quorum alia funt per je expetenda,ut ea quie fitafuntin ojficifS uirtutibus:alta quod aliquid commodi efficiiit, ut opcs, C/' copiie. Eorum autem, qute propterfe expetuntur, partim honc/late ipfa, partim commod.tate aliqua ex/ pctuntur. HonePate,ca quie proficifcuntur ab ^'s uina tibus.de quibus paulo ante ejl diäum-.quee funt lauda/ bilta ipfa per fe. Commoditate autem aliqua, qua fuif ïn corporis aut fortune bonis expetenda. Quorum alia funt qua fl quodâmodo cum honeflatc coniunäa, utho/ nos,ut gloria : alia diuerfa, ut utres, forma, ualctudo, nobilitas, diuitite, clientcite. E/ï efiaw quafiquadat» materies fubieHahoneflati, qun maxime fpeäatur iquot; amicit^'siamicitite autem charitate cr amore cemun/ tur.T^am cum deorum, turn parentum,patriieéj; cultus, torumép hominum, qui aut/à pientia,aut opibus excel/ lunt, ad charitatem rcferri folct. Coniuges autem, (T liberi, cr fratrcs.Cf alif,quos ufus familiaritas^ coo/ iunxit, quanquam ctiam charitate ipfa, tarnen amore maxime continentur.in his igitur rebiw cum bonafmt, facile e/l intelleâu qua fint contraria. Qudd fifempef optima tcnere poffemus.haud faKe,quoniam quidemea perfpicuafunt,confilio multum egeremus. Scdquiatë/ poribus qua utm habent maximum, perfepceuenit.ut utihtas cum honeÃatc certet, earum^ rerum contenta plerun^ deliberationcs efficit, ne out opportuna pro/ ptet
o R A T o R IAE.
pter dignitatem, aut honcÃa propter utilitatcm relinr ^uantur, ad hanc difficultatem explicandam pr^cepta refcramus. Et cfuoniam no ad ueritatëfolum,fed etiam ad opinioner eoram lt;Jai audiunt, accommodanda eà ot tatio.hoc primum intelhgamas, hominum duo eÃe ge/ ticroialterum indoiium agreÃe.cfuod anteferat Jem per utilitatem honeÃati ; alicrum expolitum, tjuod re/ Iwf omHifcws- dignitatem anteponat. Ita^ue hitic generi laat,lxgt;nos,gloria,fidef,iuÃitia, omnis^p uirtunilli aw temalteri tjuieÃur, cmolumentum, fruäus^ proponi/ tar atque etiam uoluptas, (fute maxime eà inimica uir/ tati, bonitfuc naturam fallaciter imitando adultérât: !faam immaniÃimur cjuiÃp acerrimc fcquitur, ne^Ã)/ amhoneÃis rebur, fid etiam neceÃar^f anteponit. in faadendo, cum ei generi hominum confilium des, fiepe fane laudanda eÃ.Et illud uidendum, lt;{uanto magis ho mines mala fugiant,quà m ficjuantur bona. Nam neque honeÃa tam expetunt,({uäm dcuität turpia. Quis enim honorem' tjuis gloriamr^uis laudcmicjuis ullum dccus tarn unifuam expetat, cjuà m ignominiam, infamiam, contumeliam,dedecus fugiat' tjuarü rerum dolor gra/ uis efi.Eà genus hominum ad honeÃatem «4tM w.wd/ locultu.prauis^- opinionibus omnecorruptum. Qitare incohortando at^fiuadcndo propofitum cfuidem nobis erit illud,ut doceamus ijua ui bona confiqui,mala^; ui/ tare poÃimus. Sed apud homines bene inÃitutos pluri/ »t«i« de laude, çy de honeÃatc diccmus, maxime^ ea airtatum gcncM traäabimus, ^uæ in communi homi/
y f num
$44 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTITIONES
num utilitatc tuende augëdu'j; uerjQtntur. Sin apudinf ilo^of impcritosip diccinuf.fruâm, cmoliimciitu.uolu/ pt^tct.uitattonefij; dolorü proferantur.addMtur iti-urt concuintlix atij; ignominiie, Ncmjo enitn cft tamugW fiis,einem non ft ipja minus honvÃus.contumi liu tunieit dcdccus mugnopcrc moueut.iiuare quod ad utilM temIpc^lat.cx ifs qu^ diäaJunt.rcperiitur. Quid Mti pojiit iÃici.nic nc poÃit.in quo ctiam quam facile pop I It, quamij; expédiât qncnjólet, maxime ex cauf s ijs, que quamiprcmefficiant.eà uidendum. Caujà ruut autem generafuntplura.Nam funtaliee quet ipfacoiu ficiunt, alite qu:e uim ahquam ad conficicndunt ajfe/ runt.ltaq; ill,e fuperioresconfidentes uocentunhatel hquie ponantiir in eo genete,utiine his confici ni pop fii.Confciens autem caujaalia efi abfoluta, perfei ûa per jcialia aliquid adiuuâs, et epicundi focia quai dam.cuius generis uis uaria eÃ.i^ jiepe am maioraiH minor, ut lt;y ilia quie maximam uim habet,pilafepe fouja dicatur.Sunt autem alie caujx,qu£ aut proptet principium,aut propter exitum,conficientes uoc4)iwi'' Cuin autem quxritur quid jit optimum faâu, aut utilii tas,autfpes e/f'icicndi ad aifentiêdum impellit aniniot, Ãf quoniam de utilit.ite iam dixtmus, de efficiendinu tione dicamus. QMOtoio gencre quibufeunt, ei' ira quos,quo tempore, aut quo loco, aut quibus faeuti tatibus, urwor^ni, pccunt,e ,/()ciorum, earumtie te! rum qute ad quamép rem epiciendam périment, pofil titxes nil, requtrenduin eÃ. NtijMc Jôlum ca funt qua
nubit
ORA TO R I AK. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ã47
Kobis fuppetunt^fcd etiam ilia cjute aJuerfantur.uiden/ da. Etp ex contcntionc procliuiora crunt np/lra, «on folumefjid poffe ijuir fuadcmus , erit perfuadendum, ji'd curnnduni fiùw, Mt ilia facilia, procliuia.iucunda HiJeMur. Di/Jiiadentibus autcni aut utilitas lalefo/ ffaitJa eÃ, aut efficiendi difficultates effcrendie, itcclue alifs ex prieccptis, fed iffdem ex fuafionis locis. Vten^ Kfro lt;d itMgfdMm babeat exemploruni, aut rccentium, ^«0 Koiiorafiat, aut ueterum, cjuoplusautoritatis ba/ beaitt, copiant. Maxime^ fit in boc gcncre meditatus, ut pnÃit uel utilia ac nccrfjariafa-pe boncfîis, uel b^c illis antefem. Ad commoueitdos autem animos maxi/ ni proficient, fi incitandi crunt, buiufmodi fentcntiie
lt;«( explcndas cupiditates, aut ad odium fatian/ dnw. ««t ad ulcifccndas iniurias pcrtincbtint. Sin au/ tan reprimendi, de inccrto Ãatu forlunoâ, dub^s'cjue tiientis rcrum futurarum.cr retint ndir fu.s fortu/ ttis,fierunt fecundiT :fin Mem aduerfir, de pt nt ulo commonendi. Atcjuebitfuidcm funt pcrorationis loci, frincipia dMtfW m fenteni^'s dicendis breuta effie de/ behunt. Non rni»»f upplcx ut ad iudicem uenit orator, fed hortator attj; 4Mtor. Q«4rc proponere, ijua mente dicai,t}uid uclit,(juibus de rebus diäurus fit.debet.bor/ tan'f ad fe breuiter dicentem audienduni. To ta autt w «ratio fimplcx,cr graww.cz fententifs debet ornattor ^e,ciuà muerbis. C.F. CogKCMintm laudationiscr ftafionit locos, nunc ^uee indices acccmntodata funt txpedo.
J48 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;FARTJTIONES
expeSo.iJ^; nobis genus rcjlurc unum puto. C.P- Rf'' äe intelligis,atlt;l; fins ifuiJem generis finis efl ifijuitiis-(^uie non fimplidterfpcäutur, fed ex côparatione nuncjuam, ut cum de ueriÃimo accufatorc difpuMMh tutl cum hitrcditatis fine lege, out fine tcflamento peti^ ^â'polfl^Ãââgt; ⢠iquot; â{âiibus coups, quid a-ijuius.iecluiflii»â Kcfit, quier.tur : c^uos ad coufos facultos petitur mentationum ex ijs, deijuibus mox dicetur, letjuiUtiS locis. Atij; etiom ante iudicium de conflituendo ipfo iigt;^ dicio folet e/fe c0tcntio,cum 4«t fit ne aâio illi ifui agitâ aut iam ne fit,aut num lam ejfe defent.aut ilia ne legtgt; bis ne uerbisf it aäio c]uirritur:quir etiamfi ante i^uiin res in iudicium uenit,aut conccrtata,aut d^udicata,aiit confeda non funt, tarnen in ipfis iudicifs permagnuM fiepe babent pondus : cum itadicitur, plus petifli,flto petifli.non fuit tua petitio, nqn lï we, won lege, non hisuerbis,nonhocludicio. Quorum caufarum gennt efl pojitum in iure ciuili,c{uod efl in priuatarumacpnt blicarum rerum lege out more pofitum. cuius fcicntia negledo ab oratoribus plerify, nobis ad dicendum nt/ ce/faria uidetur. Quare de conflitucndis adionibus, act cipiendis.fubeundis^ iudicifs, de excipienda inicluitatt adionis,de comparanda iecpiitate,cpedd eofert generis eius funt,ut quanijuom in ipjum iudicium fepc dtlabon tur, tarnen ante iudicium traäanda uidcantur, pauhu lum eo fiparo à iudicifs, tempore magis agendi, cjuam diÃimilitudine generis. Nam omnia cjua de iure ciuili, out de at^uo or bono difccptantur, cadunt in earn for/
W4M
OR A TO RI AE.
»49
Kilin,in cfttä quale quid fit ambigiiur, de qua diSuri ft niur,quie in lequitite çjquot; iure maximeconjiflit.ln om/ nibu! igitur caufs trer funt gradu;, ex quibus unus alt quit capicnduf efi, ft plures non queas.ad rcfificndum. Nam aut ita confiÃendum efl, ut quod obi/citur ptduw illud quod faSum fateare,neger earn uim b4 birc.ittiji id effe quod aducrfariut criminetur.Autfi ne/ de faSo,neq; dé faSi appcllatione ambigi potefl,id arguerc,neger tale efe.quale die dicat, nbsp;nbsp;nbsp;reäii
tflequod fecerir, concedendum uc defendar. itapri/ Wits die flatur, çy quafi confliSio cum aduerfario,con leôkM quadam : fccundur autem dijfinitione, aut de/ fmptiont atq; informatione uerbi-.tertiur iequi,cr ue/ amp;nbsp;redt, er humant ad ignofcendum difputatione Wdnjgf efl.Et quontam femper ir qui défendit, non folum reflflat oportet aliquo flatu, lt;tHt inficiando, aut dijfiniendo, (tut cffjMitatc opponmda.fed etia rationem fbifciat recufationir fuie: Primum die flatur rationem Iâ«!)« mi^m criminir.ipfam «egtüioMf, inficiationem^ Ml : Secundur, qudd non fit in re,quod ab oduerfario pOHiiMr in itcrbojTcrtiUî, qudd id rede fadum efe de/ quod fine ulla nominir controucrfia ÃtÃum Ãt/ âtlur.Deinde unicuiq; rationi opponendum efl abaccua f^iore,id quod ft non effet in accufatione,caufa omnino
[ ^l{lt;inon pofet. Jtaij; ea quiefic referuntur,continentie ^aufarum uocentunquanquam non ea magir,qu!e con/ ^farationem defenfionir afferuntur, quà m ipjie defen/ fonir rationer continent caufts. Sed diflinguendi g^a/
tie
JJ» fartitiones
lia Mfiortcm apptllam^is edm ejuit affertur amp;nbsp;«a iW cuputJum depiwnJi crtminis cauf4,(J:(e nifi elfet.ijuii dcfcnJeret non haberet. Firntamentunt autcm, qitoJ contre labefaânndam r^tioncw refertur, fine cjuo accnfitio fare non potef. Ex Mtiowiï aittent, cr eX firmamcnti confiâione nbsp;nbsp;nbsp;quafi concurfa tjuitÃio ei^
oritur tjuirdam.ijiiant difccptaiinncnt mocü.i« cjua i{uii deueniat in iudicium, ÃT de cjiio difccptetur, tjuarifot let. Nlt;lt;m prima aduerfariorum contcntio diffufam bii^ bet ijuieflionem, ut in conieâura, Ceperit ne pecutiùf Dccwf. I« diffinitione, Minuerit nemaicfatem Nor/ banut. lu irijuitate , lurc wc occiderit Opimiut criC/ rhum. Hieccfiiie primam contcntionem habcntexaf/ guendo çy' refifîendojata.ut dixi, çy confufafunt-.ltii tionitm cy firmamentorum contentio adducit inariif flam difceptationem, ea in coniedura nulla cÃ. Nemo ruim eiut duod negat faäum, rtttioncin nut poteÃ, debct,aut folct reddere. ita^f in hu c-iufis codé O' wx ijuefio.çy difceptatio ejl extrema. In illif Mteio, ubi ita dicitur.non minuit m iicfatem.ijuod agit de Cet pione turbulentiur. Populi enim Romani dolor iuÃts uim tum illam excitauit, non Tribitni aâio. Maufinf autcm.cfuoniam eà magnitudo ejueedam populi Romiit ni in eiuf poteÃate ac lurc rctinendo, auâa eà poiéd-ijudm diminuta, cy ubi ita rcfcrtur.MaieÃas eji intpe' ri) ntcfi in omni populi Romani dignitate.epiam minuit ij lt;jut per uim multitudinif rem ad feditionem uocaudt txiÃit iila dijceptatio, minuerit ne maieÃatem, tjui tot
Imitait
»n
ORATOR I AK«
luBfxff POpitli RoniMt ffw gruUw CT lei^Uiim per «im cgeht. In hii autem caufis, ubi abcfuid refle faäü. tut concedenJum, eljif fuilum defend.tur, cum eà Ãuäi jubieäu r4iio, ficut ab Opimio, Iure f, ci,j4:utis o«i«ià CT coitferuädie reipublicat cMfa-.relatum'j; ià ab Der CIO, Nefcch rMiÃimum ijuidem einem fine iudieio iure ullonceare poiuiÃi, oritur illadifceplalio, potueritne teSe falutis reipub.caufa ciuem euetj'orcm ciuitatit tn/ dennatum «fcitre. U4 difceptaiionei in bit cör trouerÃfi oriuntur.cfuie funt certis perfonit ty Cporir bus notatie, fiunt rur/us infinitie, dctraäis^; temporir bus perfonis, rurjum ad eonfultat.onis formam,rar rcuocantur. Sed in grauiÃimis firmamcntit fT illa po«fMJ4 funt, fejua ex firipto legis, aut teÃar Went, aut uerborum ipfius iudic^.aut alicuius Ãipula/ ^ionic.autcautionis opponuntur deÃenfioni coHirurM. fâC «f boc ciuidcm genus in eas caufas incurnt,cjuir cör icSura conlinentur. Q^iod enim faÃum negatur,id ar/
«on poteÃfcripto. Nt in diffiniiionê cfuidcm uenit, KMi(Tf£cripti Ipfius. Nurn ftMin fi uerbum ahquod Je feripto diÃ-tniendum eÃ, tjuum uim habeat, «t cum ex fsÃametis tjuid fit penus.aut cum ex lege pratdif ifuie/ â¢â 'twr tjuiejiint ntU Ctefa, n5 fcripti genus.fed wcrbi in/ â¢fîpnt4tio controuerj lam pant. Cmw autem plura fi/ gâ'ifiC4ntur fcripto,propter uerbi aut uerborum ambi/ jHiMtfin, ut liceat ei, tjui contr4i{iC4t cJ tr4berf figni/ ficationem fcripti, tfud expcdiat.aut lieht : aut etiamfi feriptum ho« fit, «cl J uerbù «oIurttAtcnt
Jtnii'if/
â1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PARTI Tl ONES
fententiitmfcriptoris abdncere,uel aliop eadem re cSr trarie fcripto defenderejum dijccptatio ex fcripti cour tentione exiflit,ut in agt;gt;tbiguis di/ceptetur, cjuid wlt;»x(gt; mefignificetitrdn fcripti fcntentiie^ conteniione, utrS potiu! feijaatar iiaiexiin contraries /criptis.utntm wlt;t/ gis contprobandum. Difi:eptatio aatem cum eÃconÃi/ tuta.propofita cfje debet oratori,lt;Juo oMoej lt;trgM»nc»/ tationcs repetitie ex inueniendi locis coniiciatur. QKOiJ sjuantjuam fatis eji ci i^ui uidet, ijuid in (fuoijue loco lor teat.qui^ illos locos tancluam thefauros alujuos arÿtf mentorum notates habet, tarnen ca tjuie funt certarum caufarum propria,tangemus. I« cowieÃurd igiturciun ejl in inficiando reus, aceufatori hicc duo prima fuut, fèd aceujatorem pro omni adore, CT pefifore appelle, Po/funt enim ctiam fine aceufatore in caufis hiec eadem controuerfiarü genera uerfari, fed hire duo funt ei prd ma, caufa Cf euentus. Caufam appello rationeine/fe ciendi,euentum id quod ejl ejfedum.Mclue ipfa ejuideni partitio caufarum paulo ante in fuafionis locis dtfiribur ta eÃ. Qjfie enim in confilio capiendo futuri temporis pra-cipiebantur, ijuamobrem out utilitatë uidentur hiV bitura,aut ejficiendi facultatem,eadem ijui de fado an gumentabitur, colligcre debebit. C^uamobrem et utilia lilt tjuem arguet fuijfe, çx ^b co ejficipotuijfe detnoiu fret. Vtilitatis coniedura mouetur,fi illud ipuod argui/ tur,aut fpe bonorum,aut malorum metu fecijfe dicitur, (juod fit acrius,tfuo illa in utroij; gencre maiorapoiuos tur.Spedantur etiäcaufum fadi, motus anmorum,
o R A T o R I AK. Jû
P IM recens, fi odiü uetus.fi ulcifcendi Ãudium.fi inin rt« dolor, ÃI honoris, fi gloriæ, ft imperil, f i. pecuni,e cupiditas,fi periculi timor, fi ^es alicnuni.fi angttÃi,g tel fdmiliaris, fi i(udi(x,fi leuis,ft critdelis,fi impotês, [i incMtus.fi inftpiens, fi ttm,tns,fi commo ta mente fi Xinolentus, fi ciim fpc efficicndi ,ficum opinionc ce/ ^idi : aatfl patefaffam elfet,dcpcllcndi criminis,uel perrumpcndi pcricitli,i(el m longinqnam tempus dif/ ferendi tautfi iudic!/ pcena leuior, quâm faâi prier âtiuitt-.autfi facinoris uoluptas ma:or,c[uà m damnar i'onis dolor. Hts ferè rebus fadi ftfpitio confrmatur, (y uoluntatis in rco catife reperiuntur,
I« uoluntate autem Militas ex adeptione aliat commodi, uitatione^ alicuius incommodi ijuarir âât.ut aut fpes,aut metus impuliffe uideatur, autalir '''ttepentinusanimimotus, cptietiam citiusiit fraur iJità M ratio Militât is impellit.Q^amobrem fint ®«lt;lia4de caufts. C. F. Teneo, çy quairo qui Rillieuentus.quos ex caufis cffici dixiÃi, C. P.Co« ; RHcmu quiedam figna prieterithcy quafi impreÃa ' I lt;lt;31 ucÃigia; quce quidem uel maxime fufpicionë mo O' quaft tacitafunt criminum teÃimonia. Al^ quidem grauiora, quod caufe communitcr «i/ ââlâ»' infimulare ÃT arg^ere omnes pofe , quorunt JJ®« iiitcrfMerit aliquidihac proprie attingunt,cos ipr l^^lt;lniarguuntur,uttelum,ut ueÃigium, «tcriior.i« ^tejjcnjitm aliquid , quod ablatum ercpfMWKc uir refponfim inconflanter.ut htefitatum, ut tir
% tubutunti
«4 P A R T I T I O N E S
tubdiUM, ut mm dliijuo uifuf:ex tjiio pifpitio ortól«)*. ut eo ipfo in liKo ttijùf in cfuo fadnu!,ut pdllor, «t tre mnr.ut fcriptum.aut obfignatum, aut dcpofiium cjttip piant.H^rc enim, çy taliafun(,qute dut in rc ipfd.dut etidm ante cpitm fadum e/l, dut pvflca, fufpiciofuM crtmen effxiant. Q«:f fi nS erunt.tdmen cduÃs ipfifgt;-çy e/ficiendi famltdtibuf niti oportebit.adiunädilU difputdtionc contmuni, n5 fuifje ilium tam amentem, ut indicia faâi aut effugere aut occultare nonpofjet, utita apertus effet,ut locum crimini relinqueret.coit munif illc contra tocu!,audaciam temeritati, non pra dentiie effe coniundam. Sequitur autem ille locutud augendum,non effe expedandum dum fateatur,dr^t mentis peccata conuinci: ty'hic etiam exempla po^ nentur.Atque hiec quidem de argumentis. Siu 4wte»» erit etiam teflium facultas : primum,genus crit ipfrn*-laudandüidicendum^.ne argumentis teneretur rem, ipfum fua cautione feciffe, tefles effugere nS potuifje. DeindeÃnguli laudentur. Ctult;t autem effent IduaiV bilia.didum eÃ. Deinde etiam argumeto firmo,^uitt tarnen ftepe falfum cÃ.poffe rede nö credi: Miârofco«®
firmo.fine uitio ludicis non poffe non credi.Atque etiam fi obfiuri teÃes erunt,aut tenues, dicendum crit non elfe ex fortuna fidem ponderandam, aut eos effe cuiuÃpte lompletiÃimos teÃes, qui id de quo agitur, facillimefcire poÃint.sin quteÃiones habitue, aut por flulatio ut babeantur.cauÃam adiuuabunt.confirman dum genus primum quieÃionum crit,diccndum deui dolorih
o It A r o R t AèJ
ioloris.èlc Of intone mMorum, (pii ea,in rcJM totam ni/ fi probaijcnt, certc repudiaffent. Dè inÃitutis AtheA «lenfiunt, Rbodiorunt/f doäiÃimorum hominitnh^iA pxd ciuni eÃAm (id tjuod acerhiÃtuMin eÃ) liberi, d/ nef'} torijuentur. Oe noÃrorum ctinm prudcntiÃie nontm bomtnunt inÃitutif, cfni c^iiuin dc feruit in doe fifinot qu^ri noluifÃnt, de inceÃu tAmen, CTquot; conin/ Utionc, quie faäA me Confule cÃ, quitrendum putAe nennt. 2rridcndd etinm difputdtio eÃ, tjM folenc uti *d iitfirmandds t{UieÃionet, çyquot; meditatd pucrilif^ dicenda ; tum fdcien^ fider, ddigenter eÃe, ty Ãns npiditdtc (ludfrtum ; diädÃ; quieÃionit drgumentif, amp;nbsp;conieÃurd ponderundd, Atque hiec dccufdtionis Ãr'emembrdÃtnt. Defenfionis dutem primum infire iitAtio cdufarum, dut non fuiÃe, dut non tdntdt, dut »0»/iamp;i foli, dut commodiu! potuiffe idem conjêqui. Ãitt non bis moribus, dut non cd uitd,dut nullos ammi notus.dut non tdin impotenteis fuiÃe. FdCttltatum ton infirmdtione utetur, ft dut uircs dut dnimum.dut copias, dut opes dbfuiÃe dcmonÃrdbit, dut dlienunt tempus, dut locum non idoneum.dut multos drbttros, quorum crederet nemini : dut non fe tdm ineptum, ut,^ iifuÃipcret, quod occultdre «on poÃet-.neque tdw de mentem, ut paends, dc iudicid contemnefet. ConfcA qnentid dutem diluct exponendo, «on eÃe illd certd iniicid fdäi, qux etidm nullo ddmiÃo confequi pop foit; conftÃe'tque inÃngulis, lt;y ed.dut eorum, qu«
fâ^^^ eÃe dieet, proprid eÃe defendet potius qu^
e » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cripiinifi
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4
partitiones
criininif, autfifibi cum accufatore communie e/fmtt pro periculo potiuf, cjuà m contra falutem ualere det icre.Tejlium^, Qr c^uiefîionum genus uniiierfum.et ^uod poterit in fingulis, ex reprehenfioiiis locis, dc ^uibus ante Jiäum efl.re feilet. Harum caufarum prit cipiafiijpicio/a lt;t(J accrbitatem 4b accufatore poitenr tur : dcnunciabitur^ infidiarum cSmunc periculunh exdtabuntur^ animi.ut attendant.A rco autcm.tptet rela conÃati crintmis, colleffarum^ fu/picionum,Cf accufatori. infiditr.Cf item commune periculum pra feretur,animi^ ad mifcricordiam allicientur,cy' dice beneuolentia iudicum colligetur. Narratio ii/.i tem accufatoris erit tpuafi mcmbratim gefli negoctf fufpiciofa explicatio,fparps omnibus argumentis.ob/ fcuratis defenfionibus. Defenforis.aut prieteritis,Mt obfiuratis fufpicionum argumcntis, rer«w ipfaruit euentus erunt.cafus^ narrandi. i» confirmandis au tem noÃris argumentationibus, infirmandis^ cotitrA r^'s.fispc erunt accufatori motus animorum incitiidi, reo mitigandi.Atijuc hac eputdem uiriijue maxime i» peroratione faciendatalteri frecjuentatione «rgMiwe« torum, nbsp;nbsp;nbsp;coaceruationc uniucrfa-.alteri fi plane cai
fam redargucndo explicarit, enumeratione,ut^iiic^ diluerit. miferatione ad extremum. C. F.scirc mibi iam uidcor quemadmodum conieäura traSanr da fit. Nunede difftnitionc audiamus. C. P. CoW munia dantur in iÃo gcHcre accufatori defenfori^ priecepta. Vier enim diffiniendo defcribetido^ uerf quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bomagis
o R A T o R I AK. »n
Bo Mrfgif dd feitfuM iuJicif.opinionë^ penetfdric.Cf uterad communan ucrbi uiin , çx cdtn perception?, ijudin inchodtam hdbebunt in animif i) cpii dudicnt, nagif or propids acceffcrit, ii uincat neccfje efl, gt;lä enint argumentando hoc genus trdildtur.Jèd tdn/ ^udm explicdndo excuticndoip uerbo. utfi in reo pe/ cunid abfoluto, rurfusip reuocdto, pneuaricationent tecufdtor effe diffinidt, omn? iudicif corruptelam ab reo:defenfor dutem non omnem.fed tdntuminodo dc/ tufdtoris corrupteldnt lt;tt) reo. Stt ergo hteccontentio printd uerborum, m ejiid etid»» ft propius dcceddt dd tonfuetudinem mentem'^li ferntonis defenforis difftni/ *10. tdmen dccufdtor fententid legis nititur. Ncgdt er »int probdri oporlere, eos ejui leges fcripferüt.rdiunt Bdberc iudiciunt ,ftot um corruptum fit: ft unus dccu/ fttor corruptus fit, refcindere nititur iriJuitdtf.Kt illd fcribendd lex fic ejfet, tjuie^ tdmen complcÃer Marin iudici/s corruptis.eduerbo uno prirudricdf Cionis comprehendilJe dicitur. Defenfor dutem tefldd *«!â confuetudinem fermonis,uerbi^; mim fx coMtrdrio »^periet.qudfi ex Mcro dccufdtore, cui contrdrium cà »Omen prteiidricdtionisiex confec^uentibus,t^uod ed li dc dccufdtore foledt ddri iudici : ex nomine ipfo, ^Koil fignificdteum efui in contrarias cdufis, efudfi â¢*âlt;«0 ejfe pofttus uidedtur. ScJ bwic tdWf« ipfi confii JioKtli«») eà dd lt;e(juitdtis locos, dd rerum iudicdtdru *â*ori(4tf(n,4d pMfM dlifjMCM periculi : commmmc^ litbocprjfcfptyif,, Mt lt;â «« MtcrcjMc diffinierit lt;jMdM/
Z 1 MdXIMC
Jî» PARTITIONES
niaxiMe potuerit ad communem fenfum.uiin^ uerbit tuM fimilibuf exetnplis'^ eorum qui item locuti fuitt, fuam diffinitioMemJèntcntiam^ confirnict.AtqucdCt cufacori in hoc gcnerc caufafum locus ille cSntunis, tninimc iffe conccdcnditm.tit is qui de re confiteatuf, Kerbifeintcrprctatione de-'cndat. Defenforautemdc ta quam propofui, lequitate nitdtur, (y cd quumfet cum fdcidt, KO» re ,fcd deprdudtione uerbiÃ: «rgfri queratur. Quo iit gcitere pcrccnfere poterit plerofqnf vtueiîiendi locos, Nam çy ftmilibus utitur, QT co»/ trdrijs, et coiip-qucntibus, qudnqudm uterque,tdgt;»(» reus, nift plane crit abÃtrdd cauft, frcquentius. A)»/ flificandi autem cdufa.quce dut quum digredientur à cdufd, did folent, dut quant perordbunt, h^c ucl ai odium, uel admifericordidm, ucl ad omitinoanimos iudiium mouotdos ex if s qux funt antepofita fume»/ tur, fi modo rerum magnitado, hominumuc aut inui/ did aut dignitds pofulabit. c. F. Haamp;eo ifa, »une ea quee quum quale fit quippiam difeeptatur, quafi ex utraque parte deceat, uclim dudirc. C. P. co«/ |^ïtc4JtiMr in iflo generc, qui arguuntur, fc id fecijie ipfum, in quo reprehenduntur. Sed quoniant iurcfe feciffc dicunt, iuris efl omnis ratio nobis cxplicanda. Quod diuiditur in duos partes primas, naturam atqi legem, Qr utriufque generis uis in diuinum CT Im/ tnanum ius efldiflributa. Quorum aquitatisefl unS, dlterum rehgionis, Acquitatis autem uis efl duplex-
Cuius
o R ATO RI AE. »9 tKÃMj alte ra ^iretli.cr Mcr.cr iupi.cr (ut Jicitur) çy boni ratione défendeur. Altera ad uiapitu dinent referenda: gratis pertinet. C^uod in benefù fio gratia,in iniitria ultio nominatur. Ate^ue h:ec coin iKuniafunt naturel atcjue legir : fed propria Icgir.çy* M (Juie feripta funt, lt;:;x ea cjun fine litertf, aut gen/ Hunt iurc, aut maiorutn more retinentur, scriptor turn autem priuatum aliud eÃ. publicum aliud. Pu/ ilicum.lex.Senatufconfultum.fcedur. Priuatum, ta/ iulf, patium,conucntum,flipulatio. Ciuii autem Ãripta non funt, ea aut confueludine, lt;t«t conuenti$ fcommuw.CT' ijtiafi confenfit obtinentur. Atefue etiam loc in primii, ut nuÃror meres leges^ tueamur.^uo/ iammodo natiirali iure priifcriptum eÃ.Et quoniam ireuiter aperti fontes funt ijuafi quidam aequitatis, nieditata nobis ad hoc caufarum genus effe di-bebunt fa quie diceitda erunt in orationibus, de natura, de legibus, de more maiorum, depropulfandainiuria, dculcifceiida, de omni parte luris. si imprudenter, aut neeeÃitate, aut cafu quippiam fecerit, quod non concedereitir ifs qui Ãt.t fponte et uoluntate fecijfent, ad eius fadi deprccationë ignofcëdi petëda uenia cÃ, quifumctur ex plerifq; locis aquitatis. Expofttü eÃ, «t potui breuiÃime.de omni cotrouerfiarü genere.ni/ fipratcrea tu quid requiris. C. F. illud equidë,quoil iä unü reÃare uidco, quale fit, cit dijeeptatio uerfatur btferiptts, C.P.Rcfle tntclligis,eo eniin expofito mi*
X 4 HU$ promià i
^6» PARTITIONES
KtifpromiÃi omne confcccroJsunt igitiirliiKbiguî Juobus aducrptrijs priecepta cöir.unia.. Vteri^Kc iwi» hätte figttificdtioncin ifua utetur ipfe digitam fcripto/ ris prudentiä elfe defettdet. Vtcrt^uc id quod äduerfä/ rius ex ambigue feripto intelligcndum effe dieet, äid äbfurdum,aut inutile, aut iniquum, aut turpe e/p: de/ [endet, üut etiam diferepare eun: aeteris fcriptis,uel aliorum, ucl maxime fi poterit eiufdem. quainéj; dc/ fendet ipfc, earn rem (y fententiam quemuis prüde» tem (y iuflum bominem, f ! integrum daretur, ferip/ turum fuijfe, fed planiuseam'ip fententiam quamj'i/ gnifeari pojfe dieet. nihil habere aut eaptionis, aut uilif: contrariam autem fi probarit, fore ut mulot ui/ tiä,Ãulta,iniqud,eontrdria eonfequantur.Cum autci» aliud feriptor fenfiffe uidetur, çy aliud feripfiffe, qui feripto nitetur, eum reexpofitareeitationeutiopor/ tcbit:deinde infare aduerfario, iterare, renouare,i»/ terrogare.num autferiptum neget,aut eontra fadiii» infieietiir. pdf iudieem ad uim feripti «oert. H4c eow firmatioitc ufus.amplificet rem,legem laudando.au/ daciaméf; eonfutet eius,qui quum palâm eontra fece/ rit,id^; fateatur.adfit tamen.fadumrj; defendat. Dc/ inde infirmet defettjionem: eum aduerfarius aliud uo luiffe,aliud fenfi/fe fcriptorem, aliud fcripfi/fe dicat. non c/fe fercitdum quoqua pofius latoris fenfiin,^ li /ege expheari. Cur ita fcripferit.fi ita non fenferilt Curcum ea quie plane fcripta fint, neglexerit, qua tiunqudmfcripta fint proférât'Cur prudentifimos ht friben/
ORATORIA E. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ii
ë fcribcnJo uiros Ãimm^ Ãultitite putet cffe ({iitMHdit doi' Quid impedierit fcriptorcnt, dito minus excipe/ ret illud (fuod adtierfarius tanquajtexccptuin eÃet, ita dicit fe fecutum s Vtetur exemplis ys, t}uibus idem fcriptor: nutfi id non potcrit, quibus al^ tjuod exci/ piendum putarint, exceperint. Quierenda ctûm ra/ tio efi fiijua potent inueniri, (Juare nu»Ãt exceptum: â¢lut initjud lex, aut inutilis futura dicetur, aut alia cauljd obtemperandi, alia abrogandi : diÃentire ad/ Ucrjarif woeew atejue legis.Deinde amplificandi eau/ fa, de conÃruandis legibus, de periculo rcrum publi/ carum atepte priuatarum,cum ali^s locis, tum in per/ orando maxime, grauiter erit uehementerÃ; dicen/ dum.illeautem ^uiÃ;Ã:ntenttia legis,uoluntate'i}; de/ fendet, in confilio atijuc in mente fcriptoris, non in Herbis ac literis uim legis poÃtä e/je defendet, (Judd/ ^uenihilexcepcrit in lege laudabit.ne diuerticubt peccatis darentur, atip ut ex faäo cuiiif^, iudex legis tnentem interpretaretur.Deinde erit utendum exem/ idis, in cjuibus omnis teejuitas perturbetur, fi uerbis tgum,ac MO« fententi^'s pareatur.Deinde genus eiuà »todicalliditutis,cr calumniie retrabatur inodiunt iudicis, cum cpiadam inuidiofa querela. EtÃincidet imprudcntiie cauÃd, qute non ad dcliäum,Ãed ad ca/ fon, neeeÃitatem ue pertincat.quod genus paulo an/ te attigimus, erit yÃiem xquitatis Ãntentifs contra aecrbitatcm uerborum dcprecandum,Ãn feripta inter à diffentient.tanta feries artis eÃ, cz Ælc inter fc funt z à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pleraf
PARTITIONIS
flerd^ connexd çyquot; aptd, ut tjux puulo ante prdcet ptadcdimuj- amb:gui, proxime fentcntiie Ãf fcripti.cadem ad hoc genus cauÃce tertiutn transférait tur. Naniquibus lacis in ambigu o dcfendtmus cant fignificationem c^ux nos adiuuat.tifdem in contrarijs legibus noflra lex defendenda eÃ. üeinde eà eÃieieiu dum. ut altcrius fcripti fententiam, altcrius uerba ie/ fendamus. ita cluæ modo de fcripto fententia^ prx/ cepta funt.cadem hue omnia transferamus.
â p Xpofit^Ãunt tibi omnes Oratoriit Partitiacs.cpi^ ^c{uidem è media ilia noÃra Academia Ãoruennt, Keejue fine ea aut inueniri, aut intelligi, aut fwSiiri poffunt. Nam çx partiri ipfum.cr diffinire.gtr am/ bigui parldiones diuidere, cy argumentorum loots tioÃe.ty argumentationem ipfam concluderc.yui/ derequ^ Ãtmendain argumentando ftnt,c{uid^ex ^s ejuee [umpta funt ejficiatur, lt;y uera à faljis, ueri/ fimiliaab incredibilious d^udicare, y diÃinguere, y aut male fumpta, aut male conclufa rcprchcitic/ ye. y cadem uel anguÃe dijjercre, ut dialcÃict ijiii appcilantur, uel ut oratorem decet, late exprimere, ilhus excrcitationis, y fubtiliter difputandi, y co/ tiiofe dicendi artis eÃ. Dc bonis ucro rebus y ma/ IS, tehuis inicjiiis.ulilibus inutilibus, hnneÃis turpi/ bus.ijitam poteà habere orator, fine illis maxima/ rum rcrum artibus, facultatem aut copiamt t^uart hire tibi fint mi Ciccro, ijux expofui ijuafi indicia fontium
oratoria«, iSi
fonliuM îllomm, ad lt;juos Ãi koIgt;k eifJcM ducibut. lt;l^s u( perueneris.tum cr hiec ipfa mclius.çy mub â¢o ntaiora aha cognolces. C.F. Ego «ero, ,lt;c»«4gM0 ^itidcm /ludio mi pater.multis^f cx tuit prie/ (lariÃimis muncribus nullum m/./
tut expcäo.
f INIS PARTITIONVM orrfiorMrum.
|
index praece PTIONVM RHETORICAamp;VM, A « | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
I N D |
lt; X. |
|
Atteepi ctüifit genuf. |
* |
|
Animi bona aut mala. |
Ão.iyi.isi |
|
Annominatio. |
lo4* |
|
ab Antccedentibus Iod, |
191.199 |
|
A-so^etTtKcca |
199 |
|
Approbatio figura. |
15.18$ |
|
Approbatum iudicaiunt |
179 |
|
Argumentum |
Io.14..)i8 |
|
ab Arguments Iod. |
IT |
|
Argumëtationes ^uomodo omadie. | |
|
ArgMiwcnMiion«»« uitiofarum genera. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f9 | |
|
Argumcnii conclu] toner. |
P |
|
Argumentum nar.pars. |
l6j |
|
Argumenta unde petantur. |
189 |
|
Argumenti explicatio. |
5» |
|
Argumentatio.176.iS!. eius |
reprehenfi0.lp9.CfC. |
|
Arr. | |
|
Arte expertia argumenta. |
551 |
|
Ariiculus figur. Rhetor. |
49 |
|
Affiimptio. |
IS4*1S8.1S7.'S* |
|
â â A/fumptiua con/iilutio. |
10.154441 |
|
191 | |
|
Aitenti ejuomodo fiant auditoref. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6.161 | |
|
Attenuatum dicendi genur. |
91-91 |
|
Auditor defe/fur quomodo attentur faciendur. gt;6! | |
|
Auditorum goterd. |
51« |
|
Autoritatem qu^e a/feront. | |
|
ab Autoritate loci, codent. | |
|
1 N 0 E X. | |
|
B |
V |
|
^Tbdrifmut |
9» |
|
^'^euolcntia qKonioJo coWprfMH^rf» |
lt;.l6o |
|
J4« | |
|
in partitione |
16? |
|
14« | |
|
»1» | |
|
c | |
|
QAKj'ctiJgiJ. |
»49 |
|
^«Txi^afn- |
Hl |
|
^âââlt;Jwmnï geiterd trid. | |
|
^enm t^tiatuoft |
5 |
|
genera ijuint^ â^â^larum generit pluntr |
â¢59 «Hï |
|
^ââ'Arutn diuifto. |
u |
|
11 | |
|
^Ã^cfficicMS, |
»I» |
|
^2«lt;Uio. |
â¢7-1 |
|
^W4tio* |
«9 |
|
M.I79 | |
|
Ã1« | |
|
^âââ»wz/'rrlt;ttio eiuomoio montitJ^ |
0 |
|
cxoHiutn, |
H* 164 |
|
^'*ââ^xtlt;ibilc exordium. |
Iä4gt; |
|
^â⻫«4110, |
jn.jn.ij |
|
Compaf | |
X.
C0Wp4X.
Contparabile» Comparatio, Comparatio cauffte. tx Comparationc argument. Comparatio cnminir. Comparationis locur.
Comparatio, aljumptiuif conà Complexio.
Complexio uitiofa. Compofitio Rhetor.ijuid.
Concc/iio.
Conclufio.
Conclufiofimpkx.
Conclufioner «jrgMWeitij.
ConJuplicatio.
Confirmatio creius parta.
Conformatio figura. Confutatio.
ConieHuralis caufa.
ft tri 155
17 »91
55 505 i l
â®'96.l77.lS5.iSI 5â 9 55-155-151
177 5«.5ol III 5.11.171 15» U le.namp;
|
Co«if SitrarMi» ratio ht c[uibu{ fit. Conieilurte ex pcrfona. ConieSurie loci. |
il» lit 91S.n9 |
| ||
|
Coniunüio figura. ConäueÃio. Confccutio. III 1j.69.ft 5 a (iCo»/ |
index.
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
JU. CT ÃU ^fmonÃrtuio» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'t* DeprccAtio |
INDEX»
DepreMiio. Depulfio, Ãcjèriptio.
Dicendi figurx trff.
Diccndi ars in ^uot parta diUribuatur, â Differentia arg.
Difficile fieri.
Diffinitionir ufus.
Diffinitionis rutio. Dignitasfermonir.
Dilucidutn dicendi genut»
Diminntio fig.
Difparatum.
DifianHio.
Difpofitio.
Differendi artir parta Juir.
Dilfolutio.
Dipnbutio.
Difuajorium dicendi genur.
Diuijio.
Diiiifio fig.
Docila (juoinodo fiant auditorer.
Doliis ciuomodo confumatur.
Dubitatio fig.
Dnbium cauÃr gcnur.
Ui. »11 88 8I7.»2J 29» I«
»I J»« «8.9 »« lU tif
III 64.1;« 288 114. j9*ll9 ^V!
â 5 â¢ll-29S,J|I lÃI 5! II!
!
Ib à X« £
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Ãf » EXpcdi/ |
|
I N rgt; E X. | |
|
expeJiti'o |
ttC |
|
Expctendüritm rerum genera £xplanjt:o ijuid. txpltcaiiü argumenti. |
IlF »77 9 *11 |
|
Expoliiiofig. |
gt; gt;* |
|
£xpojitio uuiofa, â | |
|
V â¢pAbula (fuiJ. |
«0.165 |
|
Faalefieri, |
«8« |
|
TaSum quo pailo conJidcrattilMin. |
«5 |
|
Taäa tyquot; cafu!^ |
«78 |
|
Tadi fufpiiio. |
I7i.«u |
|
Tadi controaer/ia. |
gt;8« |
|
Pacultar, |
17$. uo |
|
Tama uulgi. |
gt;0$ |
|
Tidentia, |
«30 |
|
Tides quibus rebus fiat. |
118. nt |
|
Tides quibus habeatur. |
So7.jot |
|
Tiguris dicendi abutentium uitia. |
9« |
|
Tirmamentum caujie. |
1S.158 |
|
Tirmitudo uoas. |
67 |
|
Tormaquid, |
19 |
|
3 Forma generis argumenta. |
19» |
|
Formas non idem ejfe quod partes. |
195 |
|
r ortifMtio. |
J6.1S» |
|
Tortuita. |
Jot |
|
Fortune. |
I7i.ut |
|
Fortuna quomodo confideretur^ |
26 Fort««« |
|
INDE X. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
ï N D B X,
iKeohmthit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,gj'
JHtyn/lanf.
I« jzgtt^üo ^uoniodo mouciiditr
JltdltillO.
Juficiaiio,
tnfiaalii c^ufa. infirmutio.
Jnjlriuatio â 59. e4 ^K^nJo H(e»lt;ï«W.
infaa argumcntei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ju.ji?
JnÃituiio tecjuitMif.
IrttlHlgCKfU.
Jittcntio luJicatioitift
Jntcntio.
Jntirpi'etatio fig.
Jn:tcittio quid lt;)..rîo eiufpiirtef.
iWMfMirc primum oratorif ojicufittf
initia unde.
Jnueuiendi artis aiitorci,
Jocatio.
tudicatio et qu^Ãio ead in conieSurali con/lititt. is J Judic^tquiffintdccommoda
Judiciale caufa; genus difficillimunt,
Judicatio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1S7.1s1.11s
Judicaiuin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;140.iS»
Judiçandi drfif autorcs.
Judicialis caufa.
ludiaorum qute ft collodltio. turidici^lii
INDEX«
J*
}â « iSo t 7'' »
17»,
^^ndicù/iî abfoluttt ^usquiJ.
lege Cy' conlitetuJinc^ einde cr eins partes, nflitin
|
L J Atiititof. '' Uutidbiïf cfitid. |
9» |
|
-58 s te | |
|
undefuManMf. U«s, |
lt;9 |
|
uitttperandi^; modi» |
ts$ |
|
ipnie/int» ^»ex. |
*59 *1 |
|
^ge iHï. |
»i.lS ⢠|
|
**£«»1 tïi/czfp.inti4. |
XS.19 iS |
|
confliMionis parier» | |
|
Ifue «rgwmenti wiüitn». |
ai A |
|
*-*ctrttU fig. â¢-OCMf lt;Jitl(i. |
1*'* tS9.51S |
|
*4)ci cotHttï«ttcï ad augendutn crinteH» |
5C |
|
l-ocnf trt conieflHrif. | |
|
'-O'igum fxordiïtm. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M |
164« |
|
AieÃatcm minMeK |
91 38 * |
|
Mdgttificenttit. | |
|
^ediocris dicendi figwM. |
£1 |
|
oMtjoJttf ijuid» |
1*1 |
|
*^*i»orM ij^nid» cr ⦠|
4.15». 179 MCW0ïilt;t |
|
INDEX. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
INDEX. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
INDEX. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
INDEX.
RfSizw nbsp;nbsp;nbsp;etu! pArtes,
Rcpugnjfttibus.
Rbetoru olficiü in ijuibus rebus uerfetur,
Rhcloricie inuentores.
Rhelorico' partes.
RbfforiCiT materiA,
â Rclatio criininis, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»44.15$
Rfbgio.
Religiofiint.
RemoM lt;ïrg«M.
Rewotio cnwim'r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17.57.1$$,14s
Repetitio figurA.
Repreljenfio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;194.551
Rej iuJicAtA uitiofe proLiiA.
Rm extern«.
à Rumoribus loei,
Rentm tam bonArü i^ua MAlArS frM ejjic genera. Sij S
^Scriptam Ainbiguum.
Script! controuerpA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,jg
Scripti ÃT fententite controuerpA.
Scriptoris uoluntAsfi à fcripto diÃiJet.
Seditiofus ijuis.
Sententie dicendit uiA,
Sentenfirf figur.
Sententiarum exord.
SepAratuntexord.
Ser«o
INDEX.
Sfmo (Juiil.6s,cius diuifio
Signum. Ã s ignis loci. Simile.
Simile uitiofum.
Similiter dejmcns.
Similitudo.
Similitudo in c^uibus fpcHetltf» â similitudinc arg«»«.
Simplicia uerha.
SolceciÃnus i^idd.
Sp^itium.
Spcs.
Subiedio.
STifsltKK.
Studium.
Suaue diccndi geHUf.
Superlatio fig.
Stijpitiones ex fado.uä.ex Ucgotio eodelth
îulutiit.
T
qr Emperantia.
Tempus cluld.lâ^.l7â^â â¢fi((^ piffles.
Tempora tria, Ã Tefiibus loci. Tefimonia.
Tejlinonin ab exemplis ijao di^craitt.
eodcttf U.17S 11 tif If} lof !}'gt; l7S I?â
i4 ibi^t'quot;* [0^
l7S-ââ Pâ i^r
ilt;)^
iS* 177
14 x6.i1
£f
|
INDEX. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
index.
VofwnMr.
Voluntariii.
Volantate c^ua effici4nturé
V tilitiitis pdrtcf.
Vulgäre exordium.
îj»
,o
iS^
ió
BASILE AE APVD IOHAN.
H E R V A G I V M.
ANNO M. D, X X X 1111»