CHRIST IA tl AB RELIGIONIS I N S T 1-tutio,totam ferc pietatis (ummâ,2lt; quic lyuidcftin doâtina (aluns co^nnune« ceffarium, completîlens *. otnnibus pie* taiis ftudiofis ledu dignilTU mum opus,acte cens cdia

tum»

PR AE PATIO AD CH RI ftilt;nij?imum regew eranciae, lt;ji«i bic ei liber pro confej?ione jîclei oj^crtHr,

lOANNE CALVINQ

Nowoduncnfuutorf.

B A S 1 b B AE,

Kl. D, XXXVL

CAPITA ARGVMENTO-rüm,quæin hoch'brotras dantur.

t Df Decalogi explicdtionem continet,

• 2 Defäe, ubi amp;nbsp;Symbolum ( ^nod A^oRolicwn uo canCexplicatur,

• 3 Df oratione, ubi nbsp;nbsp;Oratio dominica enarratur.

• 4 . De facramentb, ubi de baptifmo amp;nbsp;cana Domini.

• 5 non e^je e^uin^i reüi^ua, ^me pro

facramentis hadienus uulgo habitafunt,déclara tur:tum qualiafint,oflenditur^

à De hbertate C hrifliana, potefiate eccleßaflica, amp;nbsp;politica admini^atione^.

P o TENT I s SI M O

I L L V S T R. 1 S S IMOQlVB Mondrcbtf, FRANCISCO FRANCO-RVM REGI Cbrißi4niJ?imo,PrincipidcDo-mino pfo pbi objfrH4n4o,loannes Cdl

«inns paccm ne (àlKtem in Domino.

1 VM huicoperimanS prl mum admouerem, nihil minus cogitabâ, Rex cia ’’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quæ

Maieftatituçofferrcntur.

Tantum erai animus,rudimenta quædî tradere, quibus formareniur ad ueram pietatê,qui aliquo religionis ftudio tan* guntur. Atcçhunc laborem Gallis no* rais poûffîmû defudabam,quorS per* multos efutire 8^ fitire Chriuû uidebaJ \ nbsp;nbsp;pauciffimos, qui uel modica eius cogni

tione imbuti effent, Hac mihi fuiffe pro* pofitam rationem,liber ipVe loquitur,ad \ (implicemfcilicet, rudemep docendi for \ mamappofftus * V erum cum pcrVpice* îi X rem

4 EPISTOLA remu/c^eóquorundam improborûfu* rorcm inualuifTe in regno tuo, mnullus fanx dot^rinx fir iiîic locus: fadurus mi bioperxprecium uifus fum, fieadêope ra infiiturionem tjs darem,quos eru=: « diendos fufceperam : ôC confeÛlonem apud teederc, undedifcas qualisfitdo^ dirina, in quam tanra rabieexardefcunc furiofiiUi, qui ferro Sd ignibus regnum tuum hodie turbac. Ne(^ enim uerebor farerfbicmefummS ferecius iplius do^ dirinxcomplexum eiTe, quam Hit carce re, extiio, profcripnone,incendto mub dîandâ: quam terra marien exterminant dam uociferanrur. Equidem fcio quam atrocibus delarionib, aures animumc^ , tuum imp!euerint,ut caufam noRrä ribi quam odiofifftmam redderenr, Sedidri bi pro tua Clemenria perpendendS ell, nullam neep in didiis, neq: in fadtis inno centtam fore, li'accufailefuffia'at.Sane, fl quis faciendx inuidix caufa, doefrina banc, cuius nunc rationem tibireddere Conor, omnium ordinûcalculis damna

' tam,

NVNCVPATORIA. $ tam,mulûs fou præiudicqs confoffam tamdudum fuiffe cauletut,nibü aliud di xerit,quàm panim aduerfaviorû faôio« ne ôc potenua uiolentcr deieôam: par« tim mendacqs ,tech nis, calumntj s, mû« diofefraudulêierœ oppreffam. V is eft, quod indicia caufa fanguinariç fenten» wæ aduerfus illam feruniur.ftaus,quôd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

(edii.ionis amp;nbsp;rnaleficq,prçier meriiô,inli mulatur.Ne quisbîec,iniuria,nos que« ri exiftimev.ipfc nobis teftis effe potes, RexNobiliffime, quàm mendacib^ca« lumni^s quoudie apud te traducat. qd* nô alioïfum (pecietmiû ut régna omnia Si politie fubuetiâtur.paxpcrturbctur, , bgesomnesabrogêtur,dominiaetpofâ» klîiones diftipeniur,omnia denique fur futndeorfumuoluantur.Bt tarnen mi* nimamporiiunculam audis*borrenda fnim quedam in uulgus ipavgùtuf.quc fiueta effent,meriio illam cû fuis ambo nbus mille tgnibus ac^ tucibus dtgnam n'uudusiudicct.Quisiam miretur pu* tlicum odium in iff am accenfum elle, a 5 ubi

6 EPISTOLA

übi iniquiflimis iftis cn'minaoonibus fi* des habeturÆn curfn noftram, dodri* næcp noftræ datnnationem omnes ordi nes confenuant ÔC confpirentHoc affe du correpti qui ad iudicandum fedent, præiudicia,quç domo attulerut,pro fen lennjs pronunciant. Et fe rite perfun# dos fuis partibus putant,fi neminem ad fupplicium trahi iubent,nifi autfua con fefîione,aut folidis reftimontjs côuidû, AtcuJuscriminisc'Damnatæ,ai0f,iftius dodrinae. At quo iure damnata eæld autem erat defenfionis prxfidium: non dodrinam ipfam abnegate,fed pro ue# ra tueri.Hicmuifitandi quoque facuU tas præciditunQuare non inique poftu lo,llt;exlnuidiflimc,ut integram caufæ iftius cognitionem fufcipiasî'quæ per# turbatè hadcnus,nullo^ iuris ordine, fiC impotenti æftu magis,quàm légitima grauitate tradata eft.N eque hic me pri# uatam defenfionem meditariexiftimes, qua faluum in patriä reditum mihi confl dam:quam tametfi,quo decet,humani#

taus

NVNCVPATORIA» i tatisaffedu profequor: utnunctameii tes funt,ea non mokfte carco. Verum communetn piorum omnium,adeoçp ipfam ChrifticauCam compledor.quc tnodis omnibus hodie in regno tuo pio fciiraacprotrita,uelut deplorata iacett Pharifeovum id quidem quorundam ty rannide magis, tua confcientia. Sed quï id fiat,hic diccre nihil attinet:afAióla ccrte iacet.Hoc enim profecerutimpij, ut Chrifti ueritas, fi no ut fugata ac diffi pata periret:certe,utfepulta amp;nbsp;ignobdis Ïateat.paupercula uevo ecclefia,aut cru« delibus cædibus abfumpta fit,aut exi^ hjsabada,aut minis acterroribus per=a culfa,ne hifcere quidem audeat.Et in« ftant etiamnum,qua folent infania ód fe ïocitate:fortiter in parictemiam inclina tum,ÔC ruinam quam fecerunt incum« bcntes.Nullus interim prodit, qui tali« busfurqs patrocinium fuum opponat. Quodfi qui ueritati maxime fauerc ui« deriuolunt,ignofcendum efie cenfcnt ttronóC imprudenuæ impetitorumho« a 4 nainû»

8 EPISTOLA

tninum. ficcnim Ioquuntur:errorem8^ imprudenuam, uocantes ccrriflîmâ Del uen'tatê. Imperitos homines: quos DOi» minus, cœleftis fapiêtie myftertjs di'gna tus eft.adeo omnes pudet cuagelij.Tuu aüt ertt, Sereniflime Rex,nec aures,nec animum,à tam iufto patrodnio auertc# rc.præferttm ubi de re tanta agitunnem pe,quo modo Del gloriæ fua conftetin terris incolumitas, quomodo fuam di# gniratê Dei ueritas retineat, quomodo regnum Chrifto fart um tedumcp intet nosmancat.Dignares auribus tuis,di* gna tua cognirionc,digna tuo tribunali. Siquidem SC ucrum regem hæc cogita* tio facit, agnofeere fe in regni admini* RratioeDei miniftrum. Neciam regnS illc,fed latrocinium exercet, qui non in hocregnatjUiDei gloriæ feruiat. Porro fallitur,quidiuturnam profperitatê ex# pedateius regni,quod Dei fceptro,hoc eft,fandto eius uetbo non regitur« quan do cœlcfte oraculum excidere nonpo* left : quo edidum eft» diftipatum iri po* pulutn,

NVNCVPATORIA. 9

pulutn,ubi defecent prophetia. Necte Prottcr.ij» abhocftudio abduccre debet humilita* tisnoftrecÓtemptus. Nos quidë, quàm pauperculi fimus ÔC abicdi homuncio» nes, 43be nobis côfcij fumus.CorâDeo tniferi peccatores,in hominS confpedtu defpccnnimi,mundi(fluts) excrcmêta quædâ et reiedamêta: aut fi quid adhuc uiliusnominaripoteft. ut, ^apudDeS glonemur,nihil reftenpræter unam eius inifericordiä,q falui nullo noftro memo fadi fumus»apud homines uerô,prætcr noftrâinfirmitatê: qua uel côfitcrijunn ma inter eos ignominia eft ♦ Sed dodri« nânoftrâfupraomnê mSdi gloriâ fublï mem, fupra omnem poteftatem inuida ftareopoitet.qanô noftra eft,fcdDei ui uentis,ac Chrifti eius:quê pater regêcô ftituit, ut à mari uft^ ad mare dominct, amp;nbsp;à fluminb.ufcp ad terminos orbis ter* rarg.Et fie quidê dominetur,ut totâ ter» tam en ferreo fuo atq; æreo robore,cum fplendore aureo ô( argêteo,fola oris fui uirga percuiram,nô fecus côminuat,q

a figu»

îo EPISTOLA

üänicl.i fi'gulinauafcula. quêadmodumdcma; ifp * gmficêtiaregmipfius uaticinant ^phe*

ræ.Reclamâtquidêaduerfattj,faHô nos pfçtendere ucibû Dei, cuius fceleratiflî I mi fimus coiruptofcs, H^c uero qoàm fit no modo malitiofa calumniated inlt;« fignis quoqueimpudentia, ipfe confef« fionem noftram Jegcdo pro tua prüden tia iudicarepoteris. Nonnihil tamêhic euam dicendum eft, quod tibi ad ledio Rom.n ncm ipfam uiam fternat. Paulus,c5 ad fidei analogiam omnem prophetiâ for« matam efle uoluit, certifiîmâ amufltm pofuit,qua probarifcripturae interpréta tiodebeat.Àd hancita«^ fidei regulam fi noftra exigantur,inmanibus eftui* dîoria. Quid enim melius atque aptius fidei conuenit,quàm agnofcere noso« mni uirtu te nudos, ut àDeo uefiiamur^ omnibonouacuos,ut ab ipfo implca« murfnos peccati feruos, ut ab ipfo Übe« remurc’ nos cæcos, ut ab ipfo illumine« murCnos claudos,utabipfo dingamurî* nos debiles,ut ab ipfo fuftentemurfno« bis

N V N C V P A T o R ï Ä» it? bisomnem gloriandi materiam detraü-bere,ut folus ipfe glorificetuv, Ô6 nos in ipfo gloriemur^Hçc atcç id genus re;« liqua cum à nobis dicuntur, interpellât illi,quiritantur^,hoc modo fubuerti cç cumnefcio quod lumen naturæ, fidas præparationes,liberum arbitriumimcri ta,quia ferre no poffunt,integra omnis boni,uirtutis,iuftitiæ,fapientiæ laudem ac gloriamjapud Deum refidere. At no legimusreprehenfos, qui nimium èfon tc aquae uiuæhauferint, contra grauiter Hiere.» obiurgantur,qui foderunt fibi puteos, puteos contritos,amp; qui continere aqua nonualent, Rurfum, quidfidei conue« nientius,quàm Deum fibi polliceri pro picium patrcjubi Chriftus frater ac pro piciator agnofciturcquàm omnia Içta ac profpera fecureab co expedare: cuius incnarrabilis erga nos diledio eo figref« fa eft, ut proprio filio non pepercerit, quin pro nobis ipfum traderet^ quàm in certa expedatione falutis amp;nbsp;uitç aeter nx acquiefcere, ubi Chriftus à patre da« quot;nbsp;r tu 6

11 E P I s T o L Ä

tus cogitatur,in quo tales thefauri fiint abfconditi'Hic nobis manym inpciût, amp;nbsp;illam fiduciac certirudincm,arrogan* tia amp;nbsp;præfumptionenon carcrc,damât. At,ut nihil de nobis,ita omnia de Deo præfumenda funcnec alia rationeuana gloria fpoliamur, nifi ut in Domino gio riemur.Quidultrac'percurre,Fortiflime Rex,omnes caufç noftrç partes,« quo^ uisfceleratorum hominum genere ne^ quiores nos exiftima,nifi plané compe«» ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rias, in h oc nos laborare SC probris affi#

ci,quia fpem reponimus in Deo uiuo: quia banc credimus efle uitam æternâ, nofleunum uerumdeum,ôô quem ille ‘ I rtM.4 mifît lefum ChriftS.Proprerhanc fpem alijnoftrûm uinculis conftringûtur, alij oirgis caedunt,alti in ludibriû circQducS tur,alq profcribunt,alq fçuiflîmc torque tur,alij fuga elabûtur. omnes rerû angu ftia premimur, diris execrationib. deuo uemur,malcdiôis laceramur, indigniflî mis modis tradamur.lntuere iaminad* tterfarios noftros (de ordine facrificorS loquor:

NVNCVPATORIA. tj

Joqiior: quorum nutu óé arbttrio alij no bifcum inimiciuas exercent) óó mccum paulifper reputa,quo ftudio ferâtur.V e ram religionê,quæ fcripturis tradita eft, qùeque inter omnes conftare debuerat, facile amp;nbsp;fibi,8lt; alqs ignorare,negltgere, defpicere permitiunt : parumcp rcferre putant,quid quifque de Deo ôtChrifto teneaquel non teneat:modo,implicita ft de,fuam rnentem ecclefiac iudtcio fub« mittat. Nec ualde afticiuntur,fi Dei gio riam manifeftis blafphemqs pollui con tingat.Cur tâta fçuitia et acerbiiate pros miira,purgatorio,peregrinationibus,ôi:i id genus nugis belligcranturc ut line co rum explicitiirima,ut ita dicam, fide faU uam fore pietatem negent: cum tame ni hil eoru à uerbo Dei elle .pbent.CurfZ’nis liqa tills Deus uenter eft, culinareligio^ quibus fublatis, no modo Chriftianos, fed ne homines quidê futures fe credût» Tametfi ein alij fplendide fe ingurgitât, altjtenuibuscruftulis uieftitant,omnes tatnê ex eadê uiuut ollazquae line illis fo mentis

IzJ. E P I s T o L A» mentis non frigeret modo, fed penitus côglaciarcrjdeo, ut quifq^ eorS prouen treeft maxime folicicus: itapro fua fide bcIiatoraceiTimus. Denicphuc ad unû omnes incumbunt,uel ut regnum in* colume, uel ut uentrem confertum reti* néant. Nemo ucl minimam fynccri zeli dat fignificationem.Nec fie tarnen défi* nunt dodrinam noftram inceflere, Si quibus poftunt nominibus criminari et infamaretquo uel inuifam,uel fufpe* dam reddant, Nouam appellant,6Ó nu per natam .’dubiarn effe amp;nbsp;incertam,ca* uillantur: rogant, quibus confirmata fit miraculis f quæruntjan fit æquum,ut contra tot fandorû patrû confcnfum,amp;^ uetuftiffîmâcôfuetudinem,obtineatç’ur gêt,utfchifmaticâ efle fateamur,quçco ira ecclefiâ prçliû moueat.'uel ecclefiam muftis feculis intermortuam fuiffe, qui* bus nihil taie auditum foit,poftremo,ni hil opus efte aiunt muftis argumentis» quaft's enim fit, iudicari à frudibus pof* fe.utpotCjque tantum fedarum aceruû, tot

N V N C V P A T O R I A. 45 tot (cdidonum turbas, tantam uitiorum licentiam pcpererit, Scilicet perquàtn illis facile eft , apud credulam imperi* tamcg mullitudinem, defertæ caulæ in* fultare.V erQ,fi nobis quoeç effent dicê* diuices, defetueret profedo hçc acrimo nia, qua fie in nos plenis buccis defpu* mât.Principio,noua qcP appellant,Deo funiuehementcr iniurq :cuius facrû uer bû nouitatis infimulari nô merebat.lllis quidê noua effe nainime dubito,quibus èc Chriftus nouus eft,amp; Euangeliû no^ uum.SedquiillâPauli côcionê ueterc Rom.4 effenouerStJefum ChriftS mortuS pro pter peccatanoftra, refurrexiffe propter iuftiticaiionê noftrâ, nihil apud nos de* prehendentnouü. Quôd diu incognita \fepultacplatuit, humanç inapietatis cri* men eft; nunc cS Dei benignitate nobis reddit,faite poftlinainq iure fuâantiqui* täte recipere debebat.Ex codé ignorätie fonte pro dubia incertacp ipfatn habet \ hoc profedo eft,q^Donainus per pro* ■ pheiâfuûcôqueritibouem cognouiffe ^4**' I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pioffcffos

l6 EPISTOLA

pofTeflbrem fuum, SC afinum præfepe dominorum fucrumrfe non agnofci a populo fuo, Verum unit in cius inceni# tudinem ludanr, fi fua illis proprio fan* guineuitac^ difpendio obfignâda effet, liceret fpedare,quanti ab illis fiat. Lon* gcalianoftra fiduciaeft;quiE nee mor* tis errores,ncc Dei tribunal formidat. Quod miracula à nobis poftulant,iin probe faciunt. Non enim rccens ali* quod euangelium cudimus: fed illud ip fum retinemus,cuius confirmandæ ue* ritati feruiunt omnia,que unquâ et Chri ftus,8C apoftoli ediderunt,miracula. At id præ nobis habent fingulare,quod af* fiduisinhuncufqucdiem miraculis fh dem fuam con Finn are pofTunr.lmopo* tius allegantmiracula,quæanirnû alio* qui bene compofitum labefadare que# antradeo autfriuolafunt fiC ridiciila,aut uanaamp;mendacia.Nec tarnen, etiam fiualde prodigiofa eflent, contra Dei ueritatem ullius momenti efle oporte# bat, quando amp;nbsp;nomen Dei fanâificari ubi(J

NVNCVPATORIÄ. 17

ubicp amp;nbsp;fem per côuenit, Hue portenris, fiue natural! rerum ordtne. Et meminif« fe nos decet, fua elTe fatanæ mtracula: q tametfipræftigiçfuntmagis quàm uere uirtutes, funttamen eiufmodi, quæims prudentes amp;nbsp;imperitos deludant. Magi amp;nbsp;incantatores miracults femper clarue . runt,idololatriâ ftupenda miracula alue runt,qu.æ tarnen nee magorS,nec idolo latrarû fuperftttionem nobis approbat» Atcçhoc olim artete uulgi fimplicitate concutiebant Donatiftæ, quod miracu lis pollerent. Idem ergo nöc noftris ad-uerfarijs refpondemus, quod tune Do=» nattftis Auguftinus, dominü eötraiftos joMtic mirabiliarios eautos nos feeilTc, cü præ« dixit uenturos pfeudoprophetas,qui fia Mdttb. i; gnis ingentibus öC prodigtjs in errorem eledos (fi fieri poITet^inducant, QC Pau« 2. Thejf. lus admonuit Antiehrifti regnum futu« rum c5 omni potentia,amp;; fignis, ÖC pro= digtjs mendacibus ♦ Athace, inquiunt, miracula non ab idolis, non à maleficis, nó à pfeudoprophetis, fed à fandis fiât:

b quafi

E P ï s T o L A

quafî uero non nouerimus banceffèfâ^ tanæartem, transfigurarefein angeluni Hjero.Mi lucts « Olim Acgyptrj fepultum apudfc pneßtione- Hicremiam,facrificijs, altjs^ diui'nis ho nonb.profecuri funt.Nónnefando Dei propheta ad idololatnam abutebanturf’ . S)C tarnen tali fepulchri ucneratione c5^ fequebatur,ut curarentur à tadu ferpen tum.Quid dicemusc'nifi fuifle hancfem *. Thef.i per^ fore iuftilTimâ Dei uindidam, tjs quidiledionem ueritatis no receperSf, mittere efficaciam illufionis, ut credant mendacio,MiracuIa ergo nobis minM me defontjca^ certa,nec cauillis obno^ xia.quçautem illipro feobtendunt,tnc ræ font fatanæ illufioncs,quando à uero Deifoicultuad uanitatem populS ab# ducunt. Præterea cafomniofe nobis Pa tres opponuntCantiquos amp;nbsp;melioris ad=ä hucfeculi fcriptorcs intelligo) acfi eos haberent foæ impietatis folFragatores: quorum autoritäre fi dirimendum certa menefletjmelior uidoriæ pars ad nos inclinaret ♦ Verum cum multa prædarc àc

NVNCVPATORIA*

ac fapienter ab ülis Patribus fcripta fint, in quibufda uero ijs accident, quod hoa minib. folet, ifti pij fcilicet filij, qua funt ingenij ô(. iudicij ÔC animi dexterita« te,eoi'utn tantum lapfus amp;nbsp;errores adolt;« rant: quae bene dtAa funt,uel non obfer uant, uel diiïïmulant, uel corrumpunt: ut dicas prorfus illis curae fuiffe, in auto legere ftercora ♦ turn improbis clamori^ bus nos obruunt, ceu patrum contem* ptores amp;nbsp;aduerfarios.Nos uero adeo iU los non contemnimus,ut fi id præfentis inflituti effet, nullo negotio mihi liceat meliorem eorum partem, quae hodie à nobis dicuntur, ipforum fuffragijs com probate. Sic tamê in eorum fcriptis ucr* famur, ut femper meminerimus omnia noftra effe,quæ nobis feruiant,non doj minentur: nos autem unius Chrifti, cut f Coring per omnia fine exceptione parendûfit» Hunc deledum qui non tenet, nihil in religioneconftitutum habebit: quando multa ignorarunt fandi il li uiri,fçpe in* tsrfe conflidantur, interdum etiam fea

b z cum

20 nbsp;nbsp;nbsp;EPISTOLA

cum P lignant. Non fine caufajinquiufr ProKfr. Xi a Solomone admonemur,Ne tranfgre^ diamur antiquos tcrminos, quos pofue runt patres noftri .At non eadem eftre^ gula in agrorum limftibus, ÔC obedien* tia Gdei : quam Gc côparatam eflèopor^ Pßtl.4T tct,utobliuifcaturpopulum fuS,amp;^doi mum pa tris fui. Quod G tantoperege^ ftiunt àgt;iiHyoçf(etify curnoapoftolospo tiusquàm alios quofuis patres interpre tantur,à quibus præfcriptos tcrminos nefas fitreuellere fSic enim interpréta^ tus eft Hieronymus,cuius uerba in fuos canones retulerunt. Quod fi eoru quos intelligunt, fixoseffêuolunt terminos, curipfiquoties iibetadeo licenter tranf“ Acdtiut,m grediunturtquot; Ex patribus erant, quorum Tripert.hi alter dixit, deum noftrum no ederenecç fioria. nbsp;nbsp;nbsp;bibere:itacp non h abere opus calicibus,

AmbrofM. neiç difeis. Alter, facra aurum no quæ* i.(ie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cere, neque auro placere,quæ auro non

emuntur.Tranfgrediuntur ergo limite, cum in facris fuis tantopere auro, argen to,ebore,marmore, lapillis, feriris delelt; dantur

N V N C V P A T o R 1 A. ZI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

clantur : nee rite deS coli putant, nifi o* mnia luxu diffluât ♦ Pater erat qui dixlt, Sp^ion ideo fe libéré carnes edere, quo die cæte Trip.bi/î. riabftinebâqquia Chriftianus effet. Itas ‘’‘‘•‘° que fines tranfiliunt, cum diris anitnam deuouent, quæ per quadragefimam car netnguftauerit. Patres erant, quorum Tripert.bi unus dixit,monacbû, qui manibus fuis fto. It.y. c.i nô laborer, uiolcnto iudicari æqualem.

Alter,non licere monachis ex alieno ui^ A«gu(l. de uere, etiam fi affidui fintin cotemplatios openb. mo nibus,in ovationibus, in ftudiis. Ethûc limitetn tranfgreffi funt, cû ociofos mos nachorum uentresinluftris 5gt;C fornicib* collocarunt,qui aliéna fubftantia fatura rentur. Pater erat, qui dixithorrendam Epipbi«i. effeabotninationcm,uidereimaginem epi/loU (tb in Cbriftianorum templis.Plurimû abs Hicronji» eft quin fe intra hos fines contineant, werflt;(.

\ nbsp;nbsp;quando non relinquunt angulum imas

1 nbsp;nbsp;nbsp;ginibusuacuum.Âlius pater confuluit, Ambrof.Ii

\ ut officio humanitatis erga mortuosin brode A« i fepulturadefundi fincremuseos quie* brab^m, 1 nbsp;nbsp;feere. Hos limites perrumpunt, cû per«

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b 5 petua

2X EPISTOLA

Atttoröpe pctuam mortuorum foJintudinemincu riiimperß tiunt.Expathbus erat,quinegauin'n fa^ cramento cœnæcfle uerum corpus,fed tbaum Ho myderium duntixat corporis t ficenim b uerbum loquitur, Igitur modum prg »■achryfo t^‘'^unt,cum faciunt reale amp;:fubftantia* Celafiui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;erant,quorum unus ab ufu fa»

Co peri crxChriiïiccznxintotum fubinoucn* tnui,deco- dos decreoit,qui alterius fpecieiparlier dbz. patione coirtenti^ ab altera abftmebant;

Cyprian, Alter fornterpugnat,non denegandum epifl.i.ltb. populo Chriftiano domim' fui fangui=« i.de hp/is. pro cuius confeffîone fanguinem fuum effundereiubetur, Hos terminos

fuliulerunt, eff inuiolabililegeidipfutn iulîêrût, quod tile excômunicadonepu niebat, hic ualida rationeimprobabac, A ug. lib. *. Pa ter era t, q u i tem eri tatem effê aiîeruit, de gratia de re obCcura in utram uis partem deßni fioui tejl.c. j-e, fine claris atep euidentibus feripturx . ten:imontjs,Hûcterminumoblitifunt, ii{ de^duo^ totconfiitutiones, totcanones, tot Pccleßahi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;determinationes, û'neullo

flo.li.T,c.it uerbo fiatuerâct Patererat,quiM5

tano

N V N C V P A T o R. r A* XJ tano inter alias haerefes expi obrauir, qd primus ieiuniorum leges impofuifleu Huncquocg terminum longe excefle=s rent, cu ieiunia ftridiffîmis legibus fans: xerunt» Pater erat, qui negauit ecclefiae Pdphutitti miniftris interdicendum coniugium; Si caftitatem pronuciauit, cu propriauxos recôcubitum: Si Patres, qui eius autos ritati aflenferût, his finibus egreffî funt, cum fuis facrificts cœlibatum indixerût» Patererat, qui cenfuit unurn Chriftum cyprid-epi audiendum effetde quo didlû fit, Ipfum /îo-5« audite, necrefpiciendum, quid ait) ante nos aut dixerint, autfecerint : fed quid, qui primus omnium eft,Chriftus præce périt.Hune finemneq? ipfifibi præftis tuunt,necp aitjs præftitutum habere per mittunt, dum alios Si fibi 6C alîjs magis: ftrosquàm Chriftum preficiunt. Patres omnes uno pedore execrati funt,et uno ' oredeteftati, fandû Dei uerbum fophis ftarum argutijs contaminari, ôi: dialedi corum rixis implicari. An ifti tjs limitib, fe continent, dum nihil aliud in to ta uis

b 4 ta

24 EPISTOLA ta agunt,quàm infinîns contenti'onibus ßC plus quàm fophifticis lurgtjs fcnptu-rç fimph'citatem inuoluere impedire^ ut fi nûc patres fufcitentur,^ huiufmo# diiurgandi artcm audiant (quant fpecti latiuam theologiam appellant) nihil nil nus credant,quàm de deo haberi difpo^ tationem. Verum quàm latcfefeoratio noftra eftunderct,fi recenfereuellenij^ petulanter ifti Patrum iugum (quorum obferuantes fili} uideri uolunt)excutiâL menfes profeóo,atq5 anni me deficerêt. Etadeoperdita font deplorata^impu« dentia,ut nos caftigarc aufint, quod tcr^ minos antiques trâfgrediamurJam ue^ ro quod nos ad confuetudinem uoeàt, nihil efficiût. Iniuftiflime enim nobifeiï ageretur, fi confuctudini cedendS eflèn Equidem fi redîa effent hominumiudi^ cia,côfuetudo à bonis petenda erat. Ve rum longe aliter fæpiufcule agi contigit» Quod enim à muîtis fiericOnfpedûeft, côfuetudinis ius obtinuit. Atqui uixun quamtam bene habueruntres huma* næ,

4

NVNCVPATORIÄ. 2$

næ,ut pluribus placerent mcliora.Ergo ex priuatis tnultorum utttis,publicus er rorpleruncjfaduseft: uel poriusconri:» munis uitiorum confcnfus,quem nunc boni ifti uiri pro lege cffe uolunt. V idet quioculoshabent, nonunum materna lorum inundaffe,multas fonucas peftes Dfcret.di-inuafiffe orbem, omnia in præccps rue« ftin. g. c.fi. vCjUtaut prorfus res humanæ deploran cxtradcto dæfint,auttantis mailsinqcienda ma« («et«, nus, uel potius uis afFerenda. Et abigit reinedium no aliaratione,nifi quia iam« pridem malis aflueuimus.Sed locum fa nehabeat inhominum focietate publi« eus error, in regno tarnen Dei, fola eius seterna ueritas audienda ctfpeâ;âdaeft: cui nulla annorum ferie,nulla confuetu dine,nulla coniuratione præfcribipo« teft. Sic quondam eledtos dei docebat lefaias,ne dicerent cofpiratio,ad omnia icfaj/g. in quibus populus dicebat,confpiratio: hoc eft, ne in populi confpirationem ôd confenfum una ipfi confpirarent, neue timorem eius timerent ac formidarent*

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b 5 Sed

E P I s T o L A fed potius ut domi'nû cxercituum fan« dificarent,filt; ipfe elTet timor eorutn, pauor eof urn «Nunc itatç ut uolent, iC prætertta fecula, amp;nbsp;præfentia exempla nobis obiedent.Si dominum exercituä fan(fiificauenmus,nô ualde terrebimur» Siueenim in fimilem impietatem multa fecula confenferint fortis eft, qui uhio# nem in tertiam amp;nbsp;quartam generatione faciat:fiue torus fimul orbis in eandê ne quidam confpiret, experimento docuit quis fit eorum exitus,qut cum multitudi nedelinquuntjcum uniuerfumhomi« Geit.7 nQ genus diluuio pdidit, feruato Noah Hft.n cummodicafamilia, qui perfuaunius fldem totum orbem condemnaret. De« niqrpraua confuctudo nonfecus acpu blica quaedam eft peftis,in qua non mi« nus pereunqqui in turba cadSt.Dilem« mate fuo no adeo uehementer nos pre« munt,ut fateri adigant, uel ecdefiafuif* fe aliquandiu intermortuam uel nunc cum ecclefianobis litem elfe ♦ Vixitfa« ne Chriftiecclefia,etuiuet,quâdiu Chri

NVNCVPATORIA» Z7 ßus regnabit ad dcxteram patris, cutus manu fuftinetur, coius præfidio armat, cuius utrtùte roboratur. Praeftabit enim il Ie indubie, quod femel re cepit fe affu^ turum fuis,ufcç ad confummationem fe culi. Aduerfus earn nulla nûc nobis pu gna eft .liquidem Deum unû, ÔC Chri« ftum dominö uno confenfu cum omni fidelium populo colimus Öd adoramus, qualiter femper ab omnibus pqs adora tus eft. Sed non paruin à uero ipfi aber:» rant,dum ecclefiam non agnofcunt,nifi quam prçfentt oculo cernanuôdeamtjs finibus circumfcribere conatur, quibus minime inclufa eft,In his cardinibus co trouerfianoftrauertitur : primum quod ccclefiæ forma femper apparere,amp; fpe* öabilemeffecotendunt: deinde quod formamipfam infede Romanac ecclea fiX)8d præfulQ ordine conftituunt«Nos contra afferimustôd ecclefiam nulla ap« parente forma coftare poffe : nec forma externo illo fplendore, quern ftultead« mirantur ,fed longe alia nota contineri: nempe

nempe pura ucrbi dei prxdicatione, 5^ légitima facramentorum adminiftratio ne, Fremunt, nifi eccleüa femper digifo oftcndatur, Sed quàmfçpe in populo lu dæorum ßc deformari contigit, ut nulla fpecicsemincretQuam putamusfor^ j.Rfgi? mamrefplenduiïîè,cum Heliasfolum fe relidium dcpioraretc' quandiu ab ad^ uentu Chrifti deformis latuitc' quoties ab eo tempore bellis,feditionibus, hare fibus fic opprefTa eft , ut nulla parte fub gerctc'An ft co tempore uixiftent, credb diflcnt ullam efle ecclefiamc'Sed audiui't Hellas,falua efle feptem milia uirorum, qui no curuaucratgenu antcBaal.Nec dubium nobis efle debet, quin femper in terris regnauerit Chriftus, ex quo cœ lumafcendit.Notabilem aliquam for^ mam fl turn pq oculis requifllTent, non* ne protinus concidilfent animisc’permit tamusigiturhocdomino, utquando fo I. Titnot.i lus ipfe nouit qui fui fint, interdum ctiâ ecclefiæ fuæexteriorem notitiam ab ho* minum afpedu auferat, Eft,fateor,hor* ribilis

NVNCVPATORIA, 2^ ri bills ilia dei uindida fuper terram, fed fi itameretur hominum impietas, cur di uine iuftitiç obfiftere nitimurc'Sic antcaa clis feculis dominus hominum ingratia tudinem ukus eft,nam quia ueritati fuæ obedire noluerant, amp;nbsp;lucem fuam extin xerant: eos excæcato fenfu, abfurdis mendacijs ludi, ÔC altis tenebris immers gi paflus eft, ut nulla ueræ ecclefiae fas cies extaret. Interim tame fuos amp;nbsp;difper fos amp;nbsp;delitefcentes in medtjs erroribus’ amp;nbsp;tenebris feruauit.Nec mirum:didicit enimferuareSCinipfa cofufione Baby lonis,amp;^ flâma fornacis ardentis, Quod autemformam ecclefiæ nefcio quauas na pompa cenCeri uolunt, id quam peris culofumfit, paucis indicabo magis enarrabo, ne orationem in immenfum extraha,PapaCinquiunt)Ilt;omanus,qui federn apoftoltcam tenet,0C epifcopi ali) ecclefiam reprefentat, pro ecclefia ha beri debêt.’ideo nec errare polTunt. Qui ficî’Quia paftores funt ecclefiæ, amp;nbsp;cons fecratidomino.Et Aaron, cæteriq} præs fcâi

5o EPISTOLA

EXO. Ji fedi Ifraei,pafrores crant. Aaron amp;nbsp;ßlq eins iä faccrdotes defignati, erraueröt ta men,cum uitulumfabncauerunt. Cui fecundum hanc rationein , eccleiiam non rcprefentaflent quadringentt dli prophetae, qui Ahab mentiebanturc’at J. Rfg.iï ecclefiaftabat à partibus Micha, folius qutdem,6C contemptibilisrfed ex cuius oreuerumegrediebatur. Nonne men ÔC faciem ecclefiac præ fe fcrebant

Ifre.iS'prophctæ , cum uno impetu aduerfus leremiam infurgerentî'ÔC minaces iada rent, fieri non pofle, ut periret lex à fa* cerdote, confilium à fapiente, uerbuma propheta f Aduerfus totam propheta* rumnationem folus leremias mittitur, qui à domino denunciet fore, ut lex pe* reat à facerdote , confilium à fapiente, uerbum à propheta ♦ Nonne tab's fplen Joatt.ti dor refulgebatin eo concilio,quod pon tifices, fcribæ, ÔC pharifæi collegerunt, confiiia de interficiendo Chrifto capta* i turi i Eant nunc, nbsp;nbsp;in aeterna larua hæ*

reant, utChriftum Qc omnes Deiuiui prophc*

nvncvpatoria. 51 prophetas faciant fchifmattcos : fatanæ miniftros, faciant fpiritus fandi orga^ na, Quod fiex animo loquuntur,resä fpondeant mihi bona fide,ubinam gen ttum aclocorum ecclefiam refidere exia ftiment, ex quo Bafilienfis Concilq dec «eto deiedus amp;nbsp;abdicatus eft pontifia catu Eugenius, fubrogato in eius lo* cum AmedacoCNegare, uel fi rumpanc tut, nequeunt, concilium, quantum ad cxternos ritus attinet, fuifle legitimum: nee ab uno tantum pontifice, fed à duo bus indidum, Damnatus eft illicEus genius fchifmatis, rebellionis, pettina« cix,cumtoto Cardinalium amp;nbsp;epifcopo rum grege,qui cum eo Concilq diffbluc tionem admoliti erant,poftea tamê prin cipum fauote fubleuatus,faluum ponti I licatutn recepit. Ula Amedæi eledio,gc \ nbsp;nbsp;netalis Só factofandae fynodi autotitas

\ nbsp;nbsp;tetite perada,infumum abqcnifi quod

\ iple galero cardinalitio,ceu canislatras, \ inieda offa plaçants eft. Ex illorum hat tetkotutn,tebefttum,pettinactugremto ptoa

31 EPISTOLA

prodtit,qutcquid poftca PaparS, Cardf nahum,epifcoporum,abbatum,prcsby terorüfuit: hic deprchenfi hæreantne# ceiïè eft» Vtram enim in partem ecclefig nomen conferentc'Negabunt ne con^ cilium generale fuifle, cui nihil adexte# riorem maieftatê deeratc'nempe quod duobus diplomatibus folêniterindidu, praîfidente Romanæ fedis legato confe cratum,rerum omniQ ordine bene com pofitum,eadcm Temper dignitate ad ex=s tremum perfeuerauit, Fatebunturfchi« fmaticum EugeniS cum tota fua cohort tc,à qua omnes fantflificati funt^ Autigi tur ecclefiæ formam aliter definiant; aut quotquot funt,habebuntur à nobis fchi fmatici.’qui fcientes,uolentes, ab hæreti cis ordinati funt.Quod fi nunquaman« tea compertum fuiflet, externis pompis non alligari ecclefiam,ipfi prolixo docu meto nobis efle poftunt,qui fub fpecio« fo illo ecclefiæ titulo, tamdiu fe orbifu« perciliofe uenditarunt, cS tarnen effent exitiales ecclefiæ peftes ,De moribus no loquor,

NVNCVPITORIA, 55

Ioquor,6lt; tragicis iUis facinoribus, qui* bus fcatet tota eorum uita: quando Pha tifæos fe effe aiunt,qui fint audiendi,n5 itnitandi.ipfatn,iptam doä:rinani,cut id debevi aiunt, quod funt ecclefia, exitia« km animarum carnificinam,facem,rui« nam,0C excidium ecclefiæ effe non ob« kure cognofces, fi legendis noftris ali« quantum oei] tui decîdas.Poftremo fans candide {aciunt,cum inuidiofe co« memorant,quâtasturbas,tumultus,co« tentioncsfecûtraxerit noftræ dodfrinae prædicatioîôCquosnunc in multisfru« âusferat.Nam horummalorum culpa indigne in ipfam deriuatur, quç in fata« uçmaliiiâtorqueri debuerat» Eft hic di« uini uerbi quidam quafi genius, ut nuta quâcmergat quieto ac dormiête fatana, Hæc certiffima ÔC imprimis fidelis nota» qua difcemiiur à mêdacibus doftrinist qua fc facile prodût, dum acquis omniS i nbsp;nbsp;nbsp;i auribus rccipiunt, ÔC à mundo plaudert

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teaudiuntur ♦ Sic feculis aliquot, qui*

\ nbsp;nbsp;nbsp;bus ptofundis tenebtis fubmetfa fuerut

l .1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c omnu

^4 E P I S T o L A ' omnia, ifti mundi domino homines IiP* dus erant aciocus,necfecus acSardana palus aliquis tn aha pace defidebat ac deliriabatur. Quid enim aliud quàm fiffèt ac lufiflet, tranquilla ac pacifica ten gni polTelltonet’At uero ubi lux è fupcr=ä nis affulgensjtenebras eius aliquantum difcuffit, ubi forttor die regnum eius tur bauit ac perculit : turn uero folttum fu3 torporem excutere cœpit, amp;nbsp;arma corri pere,Et primum quidem hominum ma nus concitauit,qutbus dlucefcentem ue ritatem uiolenteropprimer«.perquas ubi nihil profedum eft, ad infidias Ie co uerritjdiffidia amp;nbsp;dogmatum contention nesper Catabaptiftas fuos ,amp;alia nen bulonu portenta excitauit, quibus earn obfeuraret, SC tandem extingueret. Et nunc utracp machina ipfam tentarc pern feu erat. Siquidem amp;nbsp;uerum illudfemé ui ac manu hominum euellere cona« tur, fuis zizanijs ( quantum in fe eft) nititur occaecare, ne crefcat, ÔC frudum reddatJd tarnen ipfum fruftra, ft monin

totem

NVNCVPATORIÄ, 55?

torem DominS audtmus, qui 60 eius ar tes multo ante nobis aperuit, ne incau* tos deprehenderet, QC'contra omnes eius machinas fatis firmis praeiidijs ar« mauit. Cæterum in ipfum Dei uerbum inuidiam conferre,aut feditionum quas improbi Si rebellestaut fedarum, quas impoftorescontra excitant, quanta eft malignitas î' Nouum tarnen exemplum non eft » Interrogabatur Helias, an non J • nbsp;nbsp;nbsp;’

is eilet qui turbabat Ifraël» Chriftus fedi liofus ludæis erat: Apoftolis crimen im pingebat comotionis popularis, Quid aliud agunt,qui hodie omnes turbas,tu multus,contentiones, quaiinnosebub hunt, nobis imputant^Talibus autem quid refpondendum fit,docuitnos He« lias.nos non eire,qui uel errores fpargi« mus,ueltumultus commouemus:fedl eos ipfos, qui Dei uirtuti obludant. Ve. rum ut illud un5 ad retudendam eorum temeritatem fatis eft: ita rurfum aliorum imbeciUitati occurrêdû eft, quos talibus pft’endiculis comoueri, ac perturbatos

Ç X uaciU

56 - EPISTOLA uacillarcjnon raro contingit, li ucro nc hac perturbatione labafcät, acde gradu detjciantur,fdant eadem expertoseflc fuo feculo Âpoftolos,quæ nuncufu no bis uem'unt. Erant indodi ÖC inftabiles, qui ad fuam ipforum pernfciem depraa uarent q à Paulo diuinitus fcripta erat, i.Pet.ult. utaitPetrus.Erantdei contêptores, qui cum audiebant abûdafle peccatum, ut Roma.f grâtia^ exiïdaretjftatim ingerebâcManc bimus in peccato,ut gratia abundet.Ciî audiebant fideles non eflefub lege, pro CZ‘5 tinusoccinebant.’Peccabimus, quiano fumus fub lege, fed fub gratia. Erât,qui i.Comi ilium mail fuaforem arguebant: Subin^ ». Corin.n trabant multi pfeudoapoftoli, qui dirue Glt;il4t.i rêt ecclefias,quas ipfe çdificauerat.Qul Fhilip.i dam per inuidiam ÔC contentionem ncc fyncere Euangelium prædicabant,tnaH tiofe etiam cogitantes fe prefluram fu* Inepißolis fcitareuinculis eius. Alicubinonmul* ad Corint- tuseratEuangelq\pfedhis.Omnesqux lt;lt;d Tif fua erant quxrebant,n5 quxleüj Christ fti. Alq retrorfum abibant, canes ad uo^ mitum,

NVNCVPATORIA» 5?

initutn,amp;fuesaduolutabrumluti»Ple= Philip, »

iicßlibertatemfptritusrapiebätinlicens i.Pft.»

tiatn carnis.Infinuabat fefe multi fratres

à quibus deinde pijs imminebant peria

cula.lnter ipfos fratres uariæ cocertatios

nes fufeitabant ♦ Quid hic apoftolis age

dum eraiç’an non uel ad tempus dtflîmu

landum, uel prorfus omittendum iftud

Euangelium,ac deferendum erat,quod

totlitium uidebant effe feminarium, tot

periculorum materiam, tot fcâdalorum

occafionem^ in hutufmodi anguftqs

fuccurrebat,Chriftueffelapidemoffen Icfai««

fionis, ÔC petram fcandali, pofitu in rui« Koma.? nam 6C refurreóiionem multprum,8lt; in

fignutn cui contradiceretur» quafidus ciaatmati, per omnia tumultuum,offen fionumtp diferimina audader progrès diebantur.Eadem Qi. nos cogitatione fu ftentari decet,quado hocEuangehj effc perpetuum teftatur Paulus, ut fit odor t'. Corin.* mortis in mortem qs qui pereunt : odor

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uitæinuitamqs,quifaluiftunt, Sedad

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tereuettor,6 magnanime R.cx» Nihil tc

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c $ tno«

58 E P I î T o L A moueant uanæ illæ dclationcs, quibus terrorem tibi intjcere mtuntur nollri ad^ uerfartj: non aliud hoc nouo Euangdio (fîc cnim appellat) captari acquæii,nilt; fi feduionum oportunitatem, ac uitio« » Cor.i4 lum omnium tmpunttatem.Necpenim G.iLt.z diuifibnis Deus autor eft,fcd pacis: ÔC fi * liusDeinonpeccatiminiftercft,quiuc nit ad difioluenda opera diaboli. Et nos talium cupiditatum immeiito aceufa« mur, quarum ne minimam quidem fus» fpitionem unquâdedimus. Scilicet nos legnorû inuerfionem meditamur, quo=» »um nulla unquam fadtiofa uox audita cil, uitafemperquietafimplcx^co^ gnita fuitjCum fub teuiueremus: a qui nunc etiam domo profugt,tibi tarnen re gnoep tuo faufta omnia precarinon de# finimus. Scilicetnos impunitam uiuo* rum pctulantiam aucupamur : quorum in moribus etfi multa reprehendi pof# funt, nihil tarnen tanta infedlationedi# gnum.Nectam infelicitcr,gratia Dei^in Euangelio profecimus, quin iftis obtre. datori#

N 7 H C V P A T o R. I A» 0 datortbus uitanoftra caftitatts, bcnigni tatis,inifericordiæ,connnentiæ, patien« tiæjtnodeftiæ, uirtutis cutufuJs excm plum effe poflït. Nos fané deum fynces» re timere ÔC colere,res ipfa teftatunqua* do turn uita, turn morte noftra, nomen eius fandificari petimus.Et ipfa inuidia coada eft,quibufdam noftrûm innocen dac amp;nbsp;ciuilis integritatis tcftimonium dare,inquibusid unummorte plede* batur,quod fîngulariin laude ponena dum erat. Quod fi qui fub praetextu Euangelt) tumultuantur C quales haa denusaliquos in regno tuo fuilfenon compertum eft:) fi qui uitiorum fuoa rum licentiæ libertatem gratiæ Dei præa texunt C quales permultos noui: ) funt leges, amp;nbsp;legum pœnæ,quibus pro mea ritis grauiter cocrceantur, modo ne ina terim Euangelium Dei ob fceleftoruin hominum nequitiam male audiat, Haa bes, Rexmagnificentiiïîme, fan's mula tis expofitam calumniatorum uirulcna tam iniquitatem, ne in eorû delationes c 4. ultra

40 EPISTOLA

ultra modum credulaaure propcdcasî uereor criam ne nimis multis. Quando iamhæc præfatio adiuftæpenè apolo* giæ modum accedit, qua non defcnfio« nem texere, fed duntaxat ad ipfam cau* (æ adionem audiêdam animum tuutn præmoHireftudui:auerfum quidênunc ÔC alienatû à nobis, addo etiam inflame matum : fed cuius gratiâ recolligcrenos poife confidimus, ß banc noftram con^ leflionem, quam pro defeniïone apud tuam maieftatê eflè uolumus, placidus compofituscp femel Iegeris,Sin uero ita aures tuas occupât maleuolorum fufur ri, ut nullus ßt reis pro fe dicendi locus: importuna: uero illæ furiæ,tc conniucn^ re,femper uinculis,flagris, equulçis, dîionibusjincendqs fæuiunttnos quidê uelut oues madationi deftinatæ, ad ex* trema quæcj redigemur, iîctamcn, ut inpatientianoftra polîïdeamus animas noftras, ÔC manum dominifortemexpe demus:quæ indubie tempore aderit, fefe armata exeret, turn ad paupcres ex afflidione

NVNCVPATORÏA» 4» affiiâione cru endos, tum aduindicaa« doscontcmptores*dominvs, rex REGVM, thronumtuumiuftitiaftabtü liât, amp;nbsp;folium tuum æquitate, FordfTi« tneacilluftriflïmeRcx.B A S l L E ae, X. CalendasSeptcm bres»

C 5 s V M M A

RELIGIONIS INSTITV ho, 1 O. CALVINO autore.

DE DEGE, Q_V O D DË-calogi cxplicationem continet C A I,

VMM A ferè /àcrlt;fJo^i-‘ nlt;£ Juabus his partibus colt' gt;nbsp;! flat, Co^itioneDeiyac no-! fhri. Htfc uero de Deo wotij J inpraflntiadifcedafunt.Pri' ____ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wHin, utcertafldecon^itU' turn haheamuSjipflm inflnitam eße lapientiam,iu^i r.aruch 5 h(lt;m,fconif4fem, mifencordia, ueritatem, uirtute/n, laiobi I nbsp;nbsp;nbsp;uitam: ut nulla fit pror/us aha fàpientia, Mm,

honitaSjUeritaSfUirtus,^ uita.Et ^uicjuid earum re nbsp;nbsp;J

r«(» .

'CHRIST, RELIG, INSTIT« 45

THmwbiMisJJjeéldtMr,db ipfofit.Deintle,uniuerfa ProUcrM« in ccelopnt nbsp;nbsp;in in eiusgloriam creitx Pf^l. »4«

fße.Id^jiureilhdfbfri, «tpngKkpro naturafua Daniel.^ rationeillifèruianticius imperium intuMnt«r,mdie- Rom^. t ßdtem f ius ^ieiant, nbsp;nbsp;parendo uelut dominu ac

re^em agnofcat.Tertio îoeo, iu/îu epe ipfum iudice. Pfal.7 iUij; in eosfeuere uindicaturuntyt^ui ab eius praferi- Romlt;t.*' ptis deflexerinti^ui no per omnid eius uoluntati ob-ffcutiJuerinti^ui aha cogitauerint, dixerint,acfece l'inti^Hftm^uæÆdeiKjgïorwmpertinent. Quarto, pfal.iof wifericorJem effeacmanfuetuin, qui mtfèros ac jrfa, n p4«pcTcu!os benigneßt accepturus, qui ad eius cle~ Pfal. aj wentMm confugiant, nbsp;nbsp;in eius ßdem fe conférant: er iS

^«i parecre ac condonare paratus ßt^ft qui ueniam ’*■ ab eo poflulent : qui uelit fuccurrere ac opem Jèrrc, f qui eius duxilium impi'oret: quiferuare uelit, fi qui fducii omnem in eo reponant ac deßgant, Qj^a incertam noßri notitia ueniamus,boc prius baben-(fum e{l,parentem omnium no/lru Adam eße crea^ Gene.t tum ad imaginem ^ßmilitudtnem Dei, boc e^i,ß-pifnfia,iuPitia, fanéiitate praditum: dt^;bisgratilt;e «ionis Deo ita b^rentem, ut perpetuo in eo uiclurui fuerit,ß in bac integritate naturae, quam à Deo ac-ceperatjüetifßt. Verum ubün peeeatuw lapfui

CHRIST» RELIGIONIS

Genc. j eß, hac imago amp;• fimilitudo D« induSla (y oblite rata eR : hoc , omma diuinagratice bona perdi-dit, i^uihui in uum uita deduct poterat. Prætere^ longe à Deo diuifus eR, nbsp;nbsp;prorfus ahenus fa£lus,

Vndeconß6iariue/l, omni/âpientia, iuftitu^ uirM te,t(ita,exutum (irßgt;oliatum:^uas nißin Deo habe Rom4j ri non poße^iam ante di£îume/l. nbsp;nbsp;Qj/are nihil il

li reliqut{mfuit,niß ignorantia, ini^uitas, impoten-tia,mors,amp;iudicium.hi nempe ßntßu£lus pecca-ti. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;calamitat non in ipßtm tantum cecidit, fed

in nos ^uoty defluxit, (^uißmen eius fumus ac poß ritas. Ergo ijuicun^ ex Adam naßimur, otnnes Dei ignorantes fumus amp;nbsp;expertes,peruerß, corrU' Rrf-*7 ptiyomnis'^-honiinopes. Corueroprtefertimiit omne malum procliue, prauis^; cupiditatibus refer-tum,hisci; addi6lum,(^ aduerfus Deum contumax. Qupd ß ijuippiam boni inter dum in ßeciem oßen-tamus, interior tarnen illeanimi affeaus in fuis for-Rfg.i« dibusacobliijuaperuerßtate manet. Qupd ipfum iere,i7 primum, uelpotiuspro omnibuse/l iniudicioDei: ^ui non ßcundum fadem iudicat,nec magni externum ßiiendorem te/limat ,fed cordis fecreta intue-fur.ltatj- ijuantumuis ßilendidam fan£iimonilt;e ß-aem ex fe habeat homo, non aliud cR ^udm hypo-

INSTITVTIO. 4$ fri/îî, ö* conm Deo rtww «tomijMtio, cam gnimi ^o^ittttionei pnuafèmper corruptee fubfint.

Qjilin^uitm etiam fic nati fumus, ut nojit in tto ^itjituin ijaicejuam dgere, ^uod Deo ucceptum effê foßitmec fit in no/lra uirtute poftum illiff-atifcet ^;non tamen^deftnimus idipfum dehere ,quod pree-Ji«re non pojfumus. Ruanda enim Dei creaturee fu-ww, eius honori amp;gloriee feruire debebamu!, ac flus mindettis moremoerere. nbsp;nbsp;Nee preetedere ex

fufitione beet,e^uod facultas defit, amp;nbsp;uelut exhau-fb debitoresfoluendo nöfimus, Culpa enim nofbra f(l amp;nbsp;peccati nofri, t^uod nos uinólos tenet, ne ^d ^0,^, y bene aut uelimusagere autpofimus. Porroeufft ^eusfiiiufïus fcelerum uindex, agnofeamus nos oportet malediéiioni obnoxios eße, mortis^ eeter «lt;eiudiciu mereri.Sitjuidem nemo e/l noflrum, i^ui aut uelit ea qua funt officij ßifacere,aut poßtt.

Q^ratione feriptura nos uocat omnes ßlios irlt;f Dei, äc pronuntiat nos omnes in mortem ac per nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

ditione ire pracipites, Nihil ergo homini fuper-ffi,cur infeipfo fuam iußitiam,uirtutem,uita, acfa-lute quterat. quee omnia non nifiin uno Deo funt, a quo homo dißitus ac diuifus peccato fuo, apudß Mo« nifi infebeitatem, imbecillitatem, iniquitatem,

morteotf

4^ CHRIST. RELIGIONIS mortem, ipfos denit]^; inferos reperiet. Horum

* i^orantes homines epent,legem in omnium eorih-kus Dominus infcripfit,(2r quafi imprefit.Hacue-ro non aliud eR quam confcientia, qute nohts intuf teâis fiteorum qua Deo debemus: nobisq^ quid l» numJit,quid malum,proponati atq^ ita nos accufet, reosq. teneat,dum nobis ipfi confcij fumus,non efe (utjecuit) ojficio no/iro defunäios. Qupgt;^'‘‘'^ autem homo adhuc arrogantia ambitione ße tut gidus, amp;fui amore excacatus eü, ut fe perjbifere non pof it, nbsp;nbsp;uelut in fe defcendere, quo fe deqce-

re(^lubmitteredißcat,fuamq-mißerumfateriiDo-minus legem nobisßcriptam poßui, qua edoceamur de perfe^a iu/litia,qua amp;nbsp;qualis illa fit, sir quibut numeris abßtluatur: nempe fiin Deo penitus defxi fumus, necaliôqinipfum intendimus amp;eollineit-quot; mus,quicqd cogttamus,optamus,agimus, aut loquh mur. Qua iußitia doiirtna liquide nobis oßedit, q procul abfimus à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uia.Huc etiafiediatpromif

fiones omnes, ac malediilioes, in ipf lege nobis pro leuihiS pofiia.UlicenimpolliceturDominus,ßquisperfe-ûe,exaûe^ opere impleuerit quicqd pracipit, mer cedeß-reddituru ftlutis atema.Q^o fcilicet nobis indicat,ea,qua in lege docetur,uita perfeiiione «f

INSTITVTIO» 47

te f j?e iM/litid: pc apudfe bdberi, Æg«34 tali merce de fore,ß ^«itreperiri inter bominej poßet. Rurßtm DfUt.x? ntalediiiione in ocs edicit, iudiciu^ denïicidt ter- GaU. ) Mlt;e mortis,g no plene,4c fine ulla exceptione omne legis Mtiam feruauerint. Qm certe pcena omnej gm MngHdm fuerunt, ßint, uelfuturißint homines, objîringit. Inter gMosnullMSoHendi potefl non legis tranfgreßor, (^itmobrem lex dum nos uolunta Romij tem Dei edocet,cui implendlt;e obflridi çÿ* tonquam ZT 1 obmti pirnKsJumg; oüendit eiuam nibil eor« ^Ute «i Deo prlt;ecipwntMr,ex4£le efßiciamus,plane eß no bis ß)ecM/«, in gno peccatu amp;nbsp;malediiltone noflr5 fernere 4c conteplari liceat. quemadmodum inß»e-eulofordesamp;maculas oris noflriMn/go intuemirr. Proprieg; blt;ec ipfaßcripta lex, te^îimoniu eâ dnnM X« legis n4tHrrtlis:g«olt;i memorw noRraßepius ex-citft, amp;nbsp;incnlcet ea quce docete intus lege naturali^ nonfatisdidiceramus. Nnnc intelligerepromptKin fft, ^uid ex lege dtfcendumßt: nempe Deum cren-torem ej?e, dominum ac pntrem noflrum.Hiic ratio nedeberi illi à nobis gloria,honorem, amorem.Iam tum nemo ex nobis partibus Juis defungatur^omnes KOS malediélione,iudifio, morte demum ceterna di-gnos ej]c, Qutrendam igitur aliam Jilutis uwm, guam

48 CHRIST« RELIGIONIS ^uà/n per operum noßrorum iußiti/tm: en e/l torum remißio. Deinde eum non ßt noßra uirtHtis ttutfacnltatis, exolua'e nuod legi dehemus’.de nobis dej^erandum eße -, ac aliunde opent poßendam 0quot; Iilt;co,4 expeSiandant, Poß^uantinhanchumilitiiteniiO fubmißionent defcendintus, tum nobis dominus ƒ fulget,ß'd;facilenijclementem,manßetu,indulgentem exhibetide lt;juo fcriptum e^l,quod fuperbis refi fiat, humilihus detgratiam, nbsp;nbsp;hc primum ß eius

irant cumßducia deprecamur,ac ueniam poßimus: ea nobis baud dubie indulget,i^uicquid peccata no-ßramerebantur remittit, acrecipitin^atiam.

Deinde ß opem ac manum eius imploramus, fff to perfuaßfore, ut illius preeßdijs inßrufii, omni^ Ezech, J i poßimus : pro bona ßa uoluntate nouum cor uelintus,nouam^ uirtutem, qua ualeamus eius mandata exeijui, nobis impertitur, nbsp;nbsp;Atij} bac i^uidern

omnianobislargiturpropter leßmChriflumDo-Joan.t minum noflrum. ^ui unus cum patre Deus cum eßetjcarnem noflram induit j quo nobißumßedus iniret^ac Deo nos proxime adiungeret, quos pecci lt[Ji ta longo interuallo ab eo difiraxerant. Hic mot Ephe.f, tis etiam ßa merito,iufiiti(e Do' débita nofka petr Celoß.i iraq^eiusplacauitsdmalediäiontaciudicio, cä

INSTITVTIO* 49 otrtoxij eramus, nos redimens, ac peccati pee- .

Ham m corpore fuo perferens,ut ah ea nos folueret.

Hie otwnem ccele/liKm benediélionum opulentiam io4n.i.7 in terras delcendens fècum attulit, quas in nos larga Rot», 8 min« effunderet. funt autem dona Jjgt;iritus fanciit per ^nem regeneramur,èdtaboli potentate uincu bs explicamur., inßlios Dei ^atuito adoptamur,ad ®mnf opuj bowutn ßan^ißcamur : per quem etiam^ •juàm diu in boe mortali corpore tenemwr, emoriutt tHr in notis prlt;J«lt;e cupi ditates carnis defideria, amp;nbsp;^«ic^Hici naturee no^lrte contorta corruptalt;j; peruer fitas gignit : per quem de die in diem renouamur, «t in noHitdte uita ambulemus, ac iu^itice uiuamus.

Hlt;fc omnid nobtj à Deo offeruntur-iac dantur in Chrißo Domino noflroinemperemißio peccatorÜ gratuita^pax nbsp;nbsp;recociliatio cum Deo, dona amp;nbsp;grd

tilt;f J|!irit«s Jdnóii:]' certa ßde ea ampleéîimur amp;nbsp;dc ripimns, mdgna ßducia diuina bonitati innixi,et ue lutincumbentesmihilq-heeßtantes, guinnerbuDei Rom.j.j' «irtHS jit nbsp;nbsp;«eritiis,q«o4 nobij ea omnia pollicetur,

Heniijjß Cbri/io communicamus -, inipßo poßide-nws cale/les omnes thefiiuros -, ac ftintus fanéli cJo na, nbsp;nbsp;nbsp;nos in «itam ac ßalutem decjwcant. Q«p4

nwnijMd niji Hera Hina^; ßde aßßquimur, cJhwi omne

d noArnni

50 ■ CHRIST. RELIGIONIS

no^rum bonum in ipfo eße a^noßimuf : nos uero, nifi in ipßo y nihil eßeiac pro certo nobifcumßitui-' loM.i ■gt; in ip/b nosßhos Deißm, regn '^ ccele^is btt Rom. 8 reifes. Rurfum, qui partem tn Chri^o non habetit, quales quales ßnt,quicquilt;l agant uel moliantur,iit loj«. Ï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarnen ac confußonem,ieternieq; mortis iit“

i.Ioiin.T didumabeuntiaDeo abieSii,^omnifalutisexpe'

^iationeexcluß.Etquado hcec no/iri, noßr^q;iito Icre. 51 calamitatis cognitio, qua nofmetipfos bumi-

liareac Jetjcere coram Deo,eiusq;mtßricorlt;l!a'gt;t qult;erere docemur: ßmul ßdes i/la-, qute nobis gu^^ prcebet diuince bonitatis ac mißricordilt;e, qua nobi-fcumin Chri^oßtoagitinon exnobisfunt, autitt ßfcultate noflra poßta: rogandus Deus, ut non fi-mulata pœnitentia, in tllam no/iri!amp;certaßde, nf hatte ßt(e manßtetudinis notitiam nos adducat, Philip I ß(^‘^i^‘^‘^i^^‘}‘^‘‘gt;nexhibetinChrißoß(O.utipfoduce ; Joan. 14 lt;£ternam beatitudinem perducamuriquiunicaeß ^■jm.r t{i‘tyquaad patrem peruenitur. Decemlegisprace-Exod. Î i nbsp;nbsp;nbsp;in duas tabulas diflributaßierunt.quarum prior,

cz 54 quatuor priortbus conüat : quibus edocemurdebis Deut. 10 ^Hce Deo debemus : nempe, ut ipßtnt ßtlum Deuitt

agnoßcamuSyuC proßteamur: ipßtm ßiper omnia,amp; pric omnibus amemus, honoremus, timeamus un

INSTITVTIO,

ipfo «no omnes opes no^ras reponamusi ipßus opem femper imploremus. Altera-, fex relK^ua copifclitHr, ^kiLhj cbdritds nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;officia ex^

phcdntHr, i^Uit proximo propter Dchti pra-^anda funt.QMratiotteDominus nofler («tEuangfliHce Lkc.iq referKnf)!fgemtotlt;tm pnimdtim in Jho capita colle ÿtMDeum ex toto corde, ex tota anima ex totis Hinbns diJigamusiMt proximum amemus, peut nof~ metipfbs.Verumquanquam uniuerl'a (ex duobus il-liscapitibns conc(i{faesl:Domin«J tarnen noper, quo omnem exc«ptionis prÆtextwm tolleret,uoluit ftijius et explicates decem pr^fceptis enarrare, tum ^Wtfcunq; ad honorem timorem, amorcm pijl’e-ftantitum ad amorcm perinent, qwem propter fe nobis erga proximos no Pros mandat. Antè nero 5 prÆcipere incipiat, in b«nc modum prefjätnr.

tgo Dominus Deus tuns, qui eduxi Exod.xt» te de terra Aegypù, 6«^ de domo feruitu= dchi.t tis, His admonens, fe Domina eße,qui çÿ ius ba btat priecipiendb^z cui pt parendum.ln memorum prÆtercareHocaSi^magnipce wirtatem pam ac po-tfntiam cxcracrit, cum Ipaciiticum populwm è prai tioPbaraonis Aeg^ptiorum in libertatê aßerait, ^«ameandem ^«ottdie exerit,d«m eleélos pws(lt;^Mi

d X Hfri

5Z CHRIST» RELIGIONIS «fri (ùnt I(àelitæ ) f peccatorum /êruitute (

? eximtt dum extrahit e uinculudiaboliÇqui Jjgt;irituali5 eflPharao, Aegjl^ ptiorum Dominus,eorum fcilicet,lt;iui incocupififi^' tijsßiis ambulant. ) Subijcit deinde mandatum pri-mum in hancformam:

MANDATVM I,

Non habebis Decs aliènes coram me, 5 ® nbsp;nbsp;nbsp;Qmo prohtbemur alio auertereßduciam,^U(e i»

5* eo totapoßta eßedehet:alià adopem cfuærenaaeon ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* fugere:alio cuiußiisboniamp;uirtutislaudetransfer'

Df«t Ä io nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ß

rf nobis fitper omnia timeri amp;nbsp;aman oportet, ut jo^ Ium pro Deo no/ho agnofcamus,omnemßgt;em acß duciam no/lram in ipß) deßoetes: cogitantes, ijuic-I. Como ^«ilt;i boni nobis accidit, a^ipfo eße : nihil omnino admittentes, niß in ^uo honoretur ac colatur. Nee ßolum hoc agendum e^, ut lingua et corporis geßu, omnitj; exteriorißgnißcatione non ahum eße nobis Deum declaremus: uerum ut etiam mente, toto corde, toto ßudio tales nos praßemus. No enim uerba modono/lra,externaij; opera coratpß ßnt: ueruttt i.parat.ti pemtißimi cordis reeeßus, ac intimiecogitationes animi, melius atlt;^ue certius ipßpatent,^nobisipßs.

MAxN-

HANDATVH Ih

Non facies tibi fculptile, ncq; fimiltui dincmaliquam eorumquæfuntincœ« lofurfutn,ueiinterradeorfumjuelina* * ' quts quç fub terra fununon adorabis ea neep coles.

QilPßggt;jißcitur,cukuin omnem nbsp;nbsp;nbsp;adoratio- neut. 6.to

«em deberi uni Deo. Q^i enm fit incomprehenfihi ï • nbsp;nbsp;?•

lis,incorporeu5,inuifibilii:fic'i^omniacontinedtyut ’O'««-* nullo loco concludi fgt;ofit;nefomnièmut,fi^urd ali- *• exprimi pofe, aut quouis fimulacro reprafen- ■

tlt;ri: nee idolum,^uafi Deifiniilitudo efjet, uenere-uiKr.^Min potiHS d4orcm«s DeMm,lt;j«i^int«s efl,igt;t j|)intK ueritate. Prim«m ergo manJdtïï, ununi effDeum trddit,prater quem nulli aïij Jij cogitan-Ji,a«t habendifint.lflud,lt;iuttlis ipfe ille ftt,docet, et quo cultus genere honorandus : ne quid illi carnale ■ offingireaudeamus, autipfum fub noilros fenjus fib'qcere ; quafißolido nô^îro capite comprebenJi poj?if, awt «flaj^ecie reprarfentan. Hmc a Jwertanr, exeerabilem iJoIolatriamidua multis ante bac je

fulis «era religio fubmerfa jùoHerfà'^; {kU, mifero prlt;ftextM JelènJereconantMr.Imagines, in^HiHnt, pro dijs «onrepKtantur. Nee tamprorfws incogitan

d 5 tes

54 CHRIST» RELlGIOrîlS

t« eraiit luJtei, ut non meminiljènt tus manu eduéii efjent ex Aegypto-, carent uitulum. Nfc /w flupiäifidjje ethnici dl (unt,ut non intelligerent Deum aliud ej]o gna,aur lapides. Murabantenim proarbitrioßuJKl^ craieofdem femper Deos animo retinebant.amp;ff’^^' ta um Deo dicata erantßmulacrainec tarnen totfi' li Deosfingehant,quot ßmulacra eßßnt, Prttterai noua cj^uotidie conßecrabant: nec putabant tarnen ß nouosßtcere Deoy. Qmd ergolOmnes idololatrif} ßue ex Iudteis,ßue exgentibus,Deu talem eßeper-ßtafum habuerunt,qumem mentis ßute uanitas conee pißet. Ad hanc uanitatem addita e/î improbitas.^n^ lern intusßnxerat^expreßerunt.Mens igituridolum genuit,manus peperit. nihilominus (irDeum atet' num ludteifUnum uerumij- cceli ac terrae Dominum, Jub tailbus ßmulacris ß colere arbitrabatur: amp;nbsp;gen tes,ßuos(,licetfalßos)Deos, i^uos tarnen in ccelo habi tareßhgerent. Adh^ecnon crediderunt,Deumßbi adeße,ntß'carnaliterßprceßente exhiberet.Vthitie caclt;e eupiditati obßifuerentur, erexeruntßgna, i« ^uibus Deußbiprte octilis carnalißus obiieißri trf derent.Cum uero Deumße in Ulis intueri arbiträren tur,amp;ipßtm t^uo^ in illis coluerunt.Tandcm toti et tnimit

.INSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;55

«limis ocmIis iliic affixi, magis ollrutefcere cœ perMnticy^MajialKjMidcJiHinitatis ineßct, obßupe-feere dHtuirdri. Hoc ^«i ante haefaé^um, no-ßra etia memonaßeri nc^ant,igt;n[)rudcntcr mmti«» tHr.Curenim corant illis firofiernutur f Curfefe «4 iIl4,prfclt;ttHri,tlt;lt;n^K4 ad aures Dei conuertMntfCHr pro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pro aris ^focis.,ad clt;cdes

ßra^es digladiutur? utfacilius laturifint De« «n«!« |ibi eripi, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ju4 idola. Et timen nonejum crafïos

MMlgi erroresC^Ki pene inß'niti ßunt, amp;nbsp;omniHm Jere cor(j4occ«p4nt)en«mero, tantum indico^quod ifgt;fi profientMr,c«mJemiximeil) idololatria fgt;urgare Mo[«nt. Non uocamus^ in^Mittt,no^lros Deos.Neij; ilüjdwt I«4lt;fi,a«t gentiles, «ocibint; fedßgna dun-taxit,^'' Deorwm ßimulacra.Et tarnen prof)hetce,et ^9“*- 4° omnespripturef, illisßornieationes ciim Iigno tr la pide exprobrire non deßnebant.tantum ob ea,qu£e

^MotiJie ib bisJiunt, ^«i Cbri/liini baberi «olwnt: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j. ,

nempf, ^mo4 Detonin Iigno Cr lapide carnaliter «enerabantur. Vlrim«!n efßugium e^., lt;^uod aiunt ejpe libros idiotarMm.Id «t concedamus (quanquam

- «anij?im«m eR, cum certo certiusßt, non in aliunt «fum pro/lare, ^uam «t adorentur^ no tarnen uideo ^uem jruftum ajjcrre poj?int idiotis imagines ßrts~

d 4- jertir»

^6 CHRIST, religionis Jèrtim quibus Deunt effigiare uolunt) niß ut anthropomorphitas.Quas uero ßtnt niß. perditißimi luxus amp;nbsp;obßaniratis exempt rii^ad ([Ute ß lt;juis ßßtrntare uellet,ßlt;ßuario digt^i^ ßt. E^uidem lupanarid pudidus ntodeßius meretrices oüendunt,^ templa eas, quas uoIuntutJ’^ ginunt uideri imagines. Componant ergo ßas gines uel ad modicum filtern pudorem: ut paulo utr^ cundius mentiantur, alicuius fanólitatis libros eßt-Sed tum etiam reßgt;ondehimus,non hanc eße docett .di populi Deirationemi^uem longe alia dodrinä, J ißts ntenijs, inflitui uoluit Dominus.Verbi fui pradt eationem,communem omnibus do^rinapropofuit. C^uorfum itaq-pertinebat erigi tot cruces ligneasji pideas, argeteas etiam nbsp;nbsp;aureasi ß illudßepe incub

caretur, C hri/lum eße traditum propter delida no-flra, ut in cruce malediéiionem noßram fufiineret, tcr peccata noRra ablueret f ex ouo uno uerbo plus difcere poterant, ex mille crucibus ligneis aut lapi-’ deis.t^lain aureas amp;nbsp;argenteas, auari mentes et ocu los tenaciusforte deßgut, in ulla dei uerba.Et ^uos loan.g quitß uocat idiotasfhosßilicet, ^uos dominus theo didaSios agnofcit.En incomparabile imaginu bonu, t^uodnullapenfatione reßrciripote^, Q«p uero ßgnif-

INSTITVTIO« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$7

declarft, quàm grauiter otnnem inßJe lititem titti; idololatriam execretur ; lubijcit duobut iflts tnandatis, Se dominum cßc, Deum noftium,fortcm,SC æmulatoremrqui ui fiter iniquitatem patrum in filios, in ter* tiam quartam generations, in bis qui oderunt nomen fuum: faciat autem mis fericordiam in milia, his qui diligunt fc, ac præcepta fua feruant. Hoc «oo perindc f^jäcß diceret; ße ßolum efße,in quo htfrere debea-^ ntU5,nec confortem ferre pojfe.uindicem etiamfutn rum fute maie^ati^ ac gloria, ßqui eam ad fculoti-lia aut res alias transférant, neq^ id femel-, Çed in patri bus,ß!ijs,acnepotibusthoc efl, quocun^ tempore, Queadmodu ppetuo quoq; mißricordia ac benigni totefuaijs exhibet,qfe diitgut,ac legefua cußodiut,

M A N D A T V M III.

Non ufurpabis nomen Dei tui inuanum.

Cuius ßnfus e^: Siquidem Deum timeri à nobif ftq; aman oportet, nefàcrolanéîoeius nomine ulla rationeabutamur. quin ipfum potius pro fuaJanSii'' tatefuper omnia magnißcemus,in omni re tum pra--, tumaduerfailli gloriam demus, toto animo

d ç ipfum quot;

58 CHRIST« RELIGIONIS tpjîtm rèijuiramus:omnium,^u(e ab eius manu nolx^ eueniunt, ^atias ei agentes. I» fumma,ab àmnieii^i contumeliaamp;blaßihemianos folicitecotineamui' ne aliter ipfum nominemus, aut/êcus deeo loiluH' mur, quàm (ubbmem eius maießatem Jecet. Nfp' crwm illudeius nomen in altos ußts conferamus,lii^ tjuosipß conferri uoluit, id enim foret propbanart ac polluere.Vt ijui illud necromantie, incantationt' bus,dins deuotionibus,illicitis exorcifmis, alijstj;

pijs fuper/litionibus [èruirefaciunt.Cluodautetniii facramëta aut iuramëta pertinet, ne in ullofn^um hoc nomen falfà inuocemus. ne^; enim grauius frt' honorari pote/i eterna ueritas,lt;juàm fi mendacij tf ßis citetur. Nf «//«f« denitj; etiam uerum iuranten-tum temere ufurpemustnifi ijuod Deigloria,autfra-trum ufus neceßario poßulet. Hdc e«iM excepta eau ß, ijuoduis iurißurandt genus interdiâu eûtVtnoS natth. f docent uerba C hri^L, (put hoc legis caput enarratts, uult, utomnisßrmo noßerßt,efl,e/l:non,non.amp;‘ ^uod ultra fit,à maligno effe teßatur.Vhi boe etiani obßruandum efl: prohiberi unumt^uemti;, ne ulluai iuramentu propria ac priuata temeritate ufurpet. uero iuramentum, quod deferente exigenteq; magb ßratupraßamus,huic mandata minime aduerfatur.

Cum

INSTITVTIO, -• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;59

Cum 4Îio in loco illis pote/latem Deusfecerit dcfè- Exod.i» renjijcum umtatis te/limonium pro iudicio exigen Hebr.^ düeü. Imô publica omnia iuramenta ah hoc inter-diéio eximuntur. ^uaüafunt, qua Paulus ufurpa- Rom. t.f uit, ad di^itatem h^angelij aßerendam. Non oiint ^po^loli, priuati funt homines in fuafundiione,fed publici Dei winiHri. Ç^alia etiam uel in fanciendis foderibus ufurpari a principibus po/Junt,uel à popu lo,cum in nomen principis fui lurat tf^ßquafunt «Hi, quanonpriuatacupiditateßant,fed publico bono. Primu eß ioitur, ut mcminerimus iurametutn no hbidinisautuiduptatis.fd necefitatiscaußper-frifum. Q^madmodum uero nomen Dei aliter q diaum e/i, appellate non licet, ad ßrmonis nofîrt ^onfrmationë: Im quoties ufuse^l,illudipfum, non aliud appellandum e/î. Refert enim eius honoris ac gloria, ipfum eße haberi unicum teflem uerita-tit,qui unica efi amp;nbsp;aterna ueritas.Demu, quo effi-caciuseximiamnominisfutmaie^atem commenda ret Dominus,huiemandato adiunxit: Non ha Hturum fe innocenté,qui nomen fuum inuanum ufurpauent. Qnibws uerbis, peculiarem quandam ultionem edict in huius mandat! prauaricat ores.

MAN-

6o' CHRIST» RELIGIONIS

MANDATVM nil.

Recordarc dfei fabban,ut fandific« ilium, Sex diebus operaberis, ÔC hdes cuniflum Opus tuum : feptimo auté die fabbatum eft Domini Dettui. Nonfat cies ullum opus tuum, tu amp;nbsp;fili'us tuus, fili'a tua,fcruus tuns ancilla tua,iu* mentum arq; peregn'nus tuus, qui eftm portis tuis.Quoniâ fex diebus fecit Do^« minus cœlum Qc terra, mare, omnia quæ in eis funt : nbsp;nbsp;diefeptimo quieuit.

ideo benedixitini,amp;f fandificauit ilium.

Pertinet ad pietatem cirDei cultum,fdgt;' bati obferuatio : (^uando^uidem (ub prima tabuit quot;Exod.it comprehenfaefl., (^diei fànéiilïcatio nominatur. Humer, ir QMre nihilunquam leueriusexegitDominus.bi cum fubuerfam omnem reli^ione uult apud propbe-tasß^nificare,polluta ac prophanata, uiolata,nÓ cu lere. 17 ßodita, non ftnéîificata fuaßbbata commémorât, quaß omtßfo hoc obßquio, nihil re^îaretampliuSjiti ^uo honorari poßet. I^nime autem ambigendu eßt quin praceptum hoc umbratilefuerit, ac [udM pto ceremoniarum tempore mandatum :ut ßiritualent Dei cultumßtb externa illis obßruatione repr/eßit-• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taret,

îi«rrt. Qiyre aduent« Cbrißi -, lt;}«i MmW«m Jux

fH, ö*jiguraru ueriMs, abrogdtum fuit:utcætera

MopicÆ legis urnbrrf, ^MemadmodKin euidenter tc-

ßdtMrPdMlws.SednosdboÜM ceremonia cxtcr- Galat. 4 no ntu, lt;|MO jub legis pisdagogia l«dlt;eorKm jides ex Colof.j ercebatur,Meritate tarnen prlt;fceptiretine»«ws;cjHant dominus perpetuam, ludæis^ amp;nbsp;nobis communent ejjeuoluit. Ea autem eß «eritas;Q«andolt;juidemti-men à nobis Deuin atcjue amari oportet, «t ^nieten» noßram in ipfo agamus. Qjwd tum ßet,ß prams no ßnscHpiditatibus nos plane abdicabim«s:lt;j«lt;f nibil lef.v.T* aliud i|uain conjcientiam ton^uent, conturbant,^' 'Heb.j.et^r exagitat. fi ab improbis carnis noftrte operibus ceß pibimus; noc eß, ex cöncHpißentia noflra,0* nature noflrlt;e nequitia gignuntur : ab omnibus(ut femel dicam)operibHS,(|ult;e cxDeißgt;irltunonßlt;nt. ^uamlibet fapientice bumanæj|gt;eciem præ ße ferant. Cuiufmodi opera omnia uere ßruilia funt *. à ^uibits eeßarc lex fa’bbatiiubct,ut Deus in nobis babitet, loan.iAr opeTeturq^uodbonMmeH,ac ßanfti fui ßüritus du- quot;EpEffî ftunosregat. cuiusregnum,pacemac tranijuilllta- i»Cor.5 tem confcienti« confert. Id autem eH uerum fabba- Korn,8 tum,CUIUS t)pus ac uelut umbra, ludaicum illud fuit, Ueo(|jdiei feptlmo aßignatu erat, ijui numerus per-

«

éx , CHRIST, RELIGIONI^ fe^îioms /ïgntlicationem habet in ß-riptKt^-O^^ ' docemur, labbatum nobis à Deo perpetuuiJt dari, amp;nbsp;^luod n^Ilo termina ßniatur. deinde, fore,utplene (^adiufium modum faniliß^^^^’ Hf6r.4 u/^;adfeptimum diem.llleuerodies/eptiinus,ti'^‘'

mus eR^ aternus. In ejuem licet pro parte ingtej-' fimus,lt;iiucuncyÇumus fideles, nondum tarnen peruenimus. N«ne enim per ßdem, noßram in Df® quietem inchoauimus, in c^ua etia (puotidie progrej-füs facimusi ut tune tandem perßeiatur, eum intpl^'

Icfa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lefai‘e, ^uo eccleßia Dei promittiturßb-

I. Cor.tr /abbato. nempe,eum erit Deus otnnii Gen.a nbsp;nbsp;omnibus. Id amp;nbsp;Dominus nobis in creationemun

dl oßendit, i^uam fex diebus abfbluit, ßptimo ^uie-uitab omni opere, ut eius exeplo ab operibus quoiji noßris cefßantes, requiem in ipfo no/lram i{uteri-

1 mus, ad hoc feptimi diei fabbatum aßidue affi-remus.Qjtodatiinetad diem dominicu, ^uemnune obferuamus : non eR. ideo inßitutus, ut pree ceeteris ilium fan£iißcemus, id e/î, /anéiiorem teßimemus, hcec enim jolius Dei prarogatiua e/l, dies omnt! excequo honorauit. Verum, utadpreces amp;nbsp;laudts

Coloß )

eccleßa eo die conueniat, I» officia ij[uo melius ßudiunt

INSTITVTIO. ' nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;lt;5

ßtiJitm omne itacui conferamui, ceßatur lt;nbsp;mecha-nicis lt;(3- minuarij! operibns, ac auocamentis omni^ bus, inliet ad huius uita rationem pertinent.Eiufdem rationis funt amp;nbsp;folennes altj dies, quihus my/leru falutis no^r^e memoria repetutur. Qwdfi uerbutn illud toto animo (ut decet) imbtbimus, ac per ipßtm mortificamus hominis ueteris opera: no diebus dun-taxat fe/iisj/ed omni die continenter fibbatü [àn-iiißcamus, quod hic iubemur, celebrare tneipi-tnus fabbatum ex fabbato. In {umma, »o« religio, nealiquadifiemimus inter diemamp; diem, fèdeom. munis politise caufa. Ç^uo/dam enim dies praferi-ptoshahemus,noquibus ßmpliciterferiemurjqua-fi no/lra ceßatione colatur aut deleéîetur Deus:ßd quia aliqiio die ecclefiam conuenire oportet, Difw certum ac flarum eßerefert, ut omniaßcun- *• Cor.14 dum ordinem,amp;‘citra tumultum fiant. îta eua-nefiunt nugte fophiflarum, qui ludaica opinione or bemimbuerunt: abrogatum efie quod ceremoniale (rat in hoemandato ( idautemuocant fua lingua, dieifeptimte taxatione: ) remanereautem quod morale eH, nempe,unius diei obfèruationemin hebdo-made.Atqui id nihil aliud efi, quàm in ludteoru con tumeliam diem mutare, diet obßruationemretinere.

64 CHRIST. RELIGIONIS

Et /âne uiiiemut,lt;juid tali doStrina profeeeriitt-QS enim eorumconftitutionibut h^ercnt, craßätartU' lily ßbhdti/rni /ùper/îitione ludæos ter fipttiUt-Vt non minus hodie ipfis coueniant obiurgttiotKfi *•18 qult;eapudlefâiam le^untur.quàmijs, (juosjuiattti prophetaincrepabat. hliuain fàbbatifîno/pecbt»' dum officium iudceiserat. non illud adreli^ioitfH pertinens,/èd ad con/èruandam inter homines ttji“ tatem : qui£ uult, interdum jèruorum amp;nbsp;animiHnquot;' operas remitti,neinhumani exaélores aßdnein^^ flando,ultraluftum modu ipjospremant.Qn/O^i’^^ ifl arbitrorjmagis inßituti utilitas à MofebiH' DfWfr.r iiicabatur, quam inßituendicau/a. Huius it^nitiitis ratioànobis hodie ijuoa- habenda e/l, non fern'll quadam neceßitate,feaprout charitas di^auerit-En quatuor prima pracepta, quieprafiribut,ijK^ les nos erga Deum gerere debeamus : quibus ^^«lt;1 tabula clauditur.QjMd autem prater uulgarem, amp;nbsp;ferèubiiy ußtatam formam, quatuor praceptaß’’ prima tâula includoiid non aut nulla,aut leui rationeßa3:um e^l.Nam qui aliter partiuntur,ßtiiit dumlmandatumquodrecitauimus, numero expun-^untiMod indubie mandati loco diftinéie à Doai-ttopoßium eß. Decimuin uero de non concupßen

INSTITVTIO, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6^

proximi rebus, inepte in duo concerpunt quod ^um amp;nbsp;idem e^. Kd hcec talent partiedi rationent Ortg.în furiorepculo incognitamfut/Je mtelligi ex eo po~ Exod.

, (jKoii Origines hanc nojtram fine cotrouerfia Aug.likz fofuit. KuguRint quident tempore iant illa inuenta qi^teß^- uet» ftittjed non lt;tb omnibus probabatur. Ipßcerte Au guflino ob «imium leuem caufam arrifit,quod in nu •Nero trinario(^ß tribus preeceptis confciatur prima tlt;bM(4)m4gi$fIucflt;ttm)/îerium trinitatis.incate-fis noÆ-ii mitgis ei p/tfcebat. Nec dubitduerim dia~ boll jrdude id fdftum. ut pnpm ex bominum (tnimis WiinddtuiüuaeldbcretHr, quo tam caute idololatria probibetur.Hoc obiter per^lringendumfuit.,ne quis reu noudm (jr nuper excogitatam-,no/lram partitio tte lt;Htmiretur,lt;iutridfdt. supere^lfecunda tdbuld,

MANDATVM V*

Honora patrem Ô6 matrem.

Uoceß,quandoquidemtimeri anobisDeum Epbef.tf lt;td;dmdrtoportet:ne parentes uelnegligamus ,uel ulw inreojjendamus. uerum bis muku deferamuSy tos reuereamur amp;nbsp;colamus-, ijs ƒub Domini uolunta te obediamus : ijs commodarc ac gratißcari ßudea-gt;nus,quibufcuq; in rebus illis ufui eße poterit nofira l/itdbnf opera.Aditur benediilto; V icluros diu fu

e per

«1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CHRIST* RELIGIONIS

per terram,qui parentes eo quodebcnt iionoreprofecutifuerinr: Velutjinguli-ra cuiuCdam commendationis nice, qua dedaret q ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ata jit Deo huius mandati ohfëruatio, (irtorfo-

rem no^lrum excitet amp;nbsp;exhortetur.fimul ut fiIij, qui mutuam parentibus uicem acgrictiam refer rene^lexerint, certißimS malediéiionem expedti,

M A N D A T V M VI, Non occides.

Mitftfc. y nbsp;nbsp;nbsp;Hor f/î, QMndoquidem timeri Deum à nolis

atq; amari oportet, ne quem ullo ^enere offnenfionis ladamus, ne cui tniur 'q fimus, ne quem laceß/tmus, ne cui uim afferamus. quin potiuSjfiquis edin «o-bis timor atq-amorDei, omnibus, amicis, immicis, beneuolentiam exhibeamus: utrif^placereßudea-nius:ut^q;,fi'quo in difcriminefunt,auxiliarem ma num afferamusiutrifek benefiet effe, quantum coffu mus, contendamus.

îi A a D KT V K Vil Non forntcaberis,

jJiattb. y Wwr pertinet, ut, quonia timeri à nobis atq; amari Ephefr Deu oportet, ca/ieac cotinëterin omniuitanofira I. Cor.ô omniacoponamus,loquamur,agamus.Etquadouir

Aiatth. ginitasßngulareeßdonüDefuideatfi'nguliqdfibi datum

ÎNSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à7

Jatwm {ît.Ndjn ^ui hoc «frb«m non rrtpi«nf,rfmf-1. Cor.? dium babent carnis Çult;e iwpwntati, oblatHW pbi a Dowino.eoniß MtantKr,cMmDfo pngnant, te fins ortJinationirffiSHMt. Nelt;ljc{ic«nt (ut multi boJie lt;lic«C fe Df i auxilio aciintos omnia p^e. Dei enin: «Hxilium non niji'ijs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in «ijs fuis ambulant: Pftl 9t

boceâjin pa Kocatione, a (jMap ifti contraDei uo lunfatfm fnbcÎHccre conantnr. In bac pfruicaha, ne Dewnauxiliatorem expedient: fed meminerint po-tiw eius ^Kod cjiftnm f/b,Domin«DeMm tuum non j^fut.e tentabis. Hoc uero Dewm tentare efl, contra natw- Ma{tb,4 ra,^Mlt;f ab eo nobis incitaefl niti:ac prtefentia eius «fonajJxrnere.Qwni i/li non modo faciunt,fed mn trimoniu etiam -, ^nodDews in/îituere dignatHS efî^ q«od in omnibus bonorabüc pronunciauit, tjuod ChnßusDominus nofîerfua prtefentiafanéiif'ca Gen.i uit, ^Hodprimofito miraculo cobonc/lare dignatus Hcbr.ij. ffl, pollutionem uocare audent, tantum ut qualem- * lt;Hnç|;cœIibatum miris encomijs tollant. Q^afiue-ro non aliud ccelibatus fit,aliud uirginitas.'Vitam an gflicam Hocantîin boc angelis Dei maxime iniurij, ^«ibus fcoirtatore5,adulteros,(iraliquid multo peiuî tcfcedius comparant. Et fané argumentis bic mini-«f opus e/l,ubi reipfa palàm reuincuntur, Videmus

c i enint

68 CHRIST* RELIGIONIS f horren Jis pcenis huiu߻oJi

Jonorum fuorum contemptum paßun ukifcätuf Dominus.Coniuoes uero netj-ßhi hcere omniti ipß exiHiment, feJfuim quif^i uxoremfobrie äc ntO' JeHe habeat : uicipim uxor uirum.ßcägeft^^^» ne quid omnino inJignum hone/iate ic temperäii-tia matrimonij aJmittant, poüremo, cogitent Domino nupßße.

MANDATVM VIII* Non furtum facies*

Haneßntentiitmhabet. QuanJoijuiJem timen a nobis Deum atc^- amari oportet: ne cui^uam, ttel frauJe intercipiamus-,uel manu ac ui rapiamus.,iliiolt;l /ùume/l:nequem in negotijs ac contraéiibus im^ peritum circun/cribamus:aut plus uenJenJo, aut lU Jio uilius emenJo ab ijs, qui rerum precia ignorant'-uel quauis alia arte ac Jolo, quo bonis alienis manu inijeiamus. Nerum^ ß quis eA in nobis timor atq^a-mor Dei, hue magis omni conatu incumbamus, ut Jefa. t8 «rnicoî iuxtà ac inimicos, quoaJ licet, conßlio atlt;^ Rom.it ope inretinenJispuisiuuemus : ac no/iropotiusce *• Cor, 8 Jamus,quam ex alienoßibJucamus. neq; iJfolum: ßeJßireru Jifficultate premutur,eoru neceßitatibus comunicemus,ac inopiam no/ka copiaßibleuemus:' man-

INSTITVTIO* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;69

mandatvm ix»

Non falfum tcftimonium dices*

Hoc«Hlt.QMndo^«Ufm timtri Df«m a noBis Mlt;ttb.7 «it(j;atnanoportft,nelt;jHegt;« faljaaccufationeprentt Rom.ij WMJ, nectuusfantamprofciniamus: nemalediilis C?*4 Cr «mitris falibus,uel Iing«4, ufl dures prlt;fbedmus: gt;telt;jHilt;idf dli^MoJiniftrMmjüßjtcemur, autfentia-wus. «erum, fi is eH timor dtlt;j; ämor D eiin nobis,de omnibus,quoad licet, CT candide pntwmus, bonorijice loquamur: ut «qui erga omnes inter-fretes,eorum dióla amp;fa£ia in optimam,quantum li cebit,parte accipiamus. Hue quod^extenditur man pfdl.y datum iHud, ne ullis mendaci^s dcleftemur, ne pur Matb.u rilcmurbanitate ajje£lemus,ne urban« atqjociope Epbef.4 loquacitati nos accommodemus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S

M A N D A T V M X.

Non. concupifees doraum proximi tui, non defiderabis uxorem eius, non fcmum,non ancillam, non bouem,non afinum, neqj omnia quae iUius funt*

Quo Dominus -, quem timerl à nobis atd; amari dfcet,omnc deßderium alien« uxoris, pmui«,pop fej?ionum,autcuiujulsboniinterdlcit.Q_uaratiorte multo magis uetat, ne quas injidias ne quam pau-e } dem.

•Ja CHRIST* RELIGIONIS dem iutdrtcm, etiamli honeflo nomine fgt;rtftexi foßt, intendamu^ : qua nel Hxor è m^iti confirtio exeat, uel ferut eius manu fe fubJucant, uel alia boM Uli excutiantur. Nf uxore ac pTUotjblanililo^uen' tiaàmarito uel domino di^rahamus : ne mariw ipßimab uxore, ^uo repudiatanoßraliat. nedoM Huma feruis,a auo expulfi ad nos tran/èat: netjuos demum eiufmodi dolos, quibus aßueti funt captioß i7omines,in/lruamus,^uibus alienlt;f res in manus no fins ueniant, Opus enim prohibitum baud dubit ! oportet effe, ubi uoluntas ipfa cupido,babendu^ cogitatio prohibetur. Verum, fi (puis eü in nobis tint or attj; amor Dei,potius hoc agamus, ut non opte-mus modo fuam cuilt;^- uxorem, amp;nbsp;omnia fuaßlu^ atip- integra manere: Jed etiam uiri atip; uxor'is amo-remfoueamus, feruosad oß^tcium hortemur: omnibus denip; rationibusfuum cuiq^ tueamur, quantum Cpbef.4 in nobis e^.Qj^oduero aliéna concupißere probt bemur,huc etiam referri debet, ut profua puifà; uo-catione partibus fuisfungaturtamp;'alteriipuodoffi- ; äj fui eR,pr(eßet./{lienum enim ^concupilcitjü“ j Rom ij retinet, qui non exequiturqu^ ex fute uocationif j «.Pft.i munereabjsdebet. Hacrationepopulusfuosreges, ‘ T tt- Î principes,ma^flratus,amp;‘tlios fibi pra-fe^os, in bo i

norf I

ÏNSTITVTÎO* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71

wore bleat,eorum Jominationem (C^uo animo fe^ ntjeÿhus amp;nbsp;iußis parent, nibi! detreélet (juod fub Dei uoluntate exeijui poj?it. Rur(um,illi plebis fute euram fuflineant, i«s rendant, pMliiram pacem ac Dftlt;f.i7 Iran^«i(itatemcopruent; bonisfintprceßlt;iio,malos x.paraki? coberceant: ßc omnia admini/îrent, t^uaßfupremo regiac iudiciDeo ßtn^onlsua ratione redditurL EpiRopicir ecclep'arKm mini/lri ßdeliter nerbi mi- i.Tîwot. 5 Mifterio incumbant, nee falwtij doólrinam adulte- i rentßed p«ram amp;nbsp;ßncera populo Dei tradant. nec er 4 tórina jo!«m,pdnitteexemplo e«m inflituant. Tn.i præpnt deni^;, «t boni paHorej OHibus.Popn/MS «i- *• Prt.T. cij?imeos pro nMnctjjÇÿ* apo/loîis Dei agnoßati eumijjbonoremreddat, quoDominus eosdiona-tMseH. qua eorutnuitaneceffariaßunt, prlt;fbeat. Pare(ites,liberos Mt Jibt à Deo commißfos, alendos, docendos,regendos,ßfßcipiant. neeßuainhumani-täte ac (ie«itia eor« animos exajperent, (iraß auer tant:ßedlenitateacindulgetia,quaß{amperßonam Epijfß g defeat, eos foweant ampIeélantHr. ^Momodo Ct* Coloff', j pam illis objèruatione à liberis deberi, ante difl:«m eftlwniores fènilem lt;ftatem reuereatur,ut earn atao. tembonorabilë effe Dominus Mol«it. Senes ^«olt;j; Mi«ent«tis imbeciliitate m fua prudentia, ïir lt;jmo ma-

4: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gii

72 CHRIST. RELIGIOfïlS gis quant illi pollent rerumufu, nioJereitturii^o'^ ^eris clamoßsa-in/eSiationibus eos fed comitate ac facilitate Ceueritatem temperanf^^ Serui fe aJ officium ßdulos amp;nbsp;obfêquentes DoW‘' nis praßent: non ad oculum fêruientes,fed « mo,tanqua obßquia fua Deo redddt.Dontitti nonmorofosfe^ intraéiabiles er ga feruos non djjieritate nimia eos uexent, non contumeltol^ accipiantifid potius agnoßantßbißatres eße/wj' demq; Domini, qui in ccelis eß,conßruos:quos tuoamare^toJerare in omni manfuetudinedeigt;f‘ ant.hd hunc modum quif reputet, quid in fuo or-dineac loco proximis debeat,et quod debet, jbluat, Habemus totam legem decem mandatis explicdtM-quibusßtis omnium eorumadmonemur,quieueli nobis exigit Deus, uelßeri uetat, tu ergaß, tu ergit alios, Facile aut efi pßicere quo tendat omnia: nept ad docendamcharitatem. Acprimum, utDeumtt-meamus, amemus,colamus, ipß conßdamus, ipfrm inuocemus acrequiramus, ab ipß omnia expeRe^ nt us, in ipß prafidiano^îra collocemus,in ipßqitie fcamustquaßumma eü prima tabullt;e, qua ad pitta-tem peculianter in/îituimur. Deinde, ut propter Deum,charitatem cutn alias colamustita cum omni-bus

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75

Us «goiJo, ut nobifcum /gi optfmtts ; ^uoi efl fè^ f wntjæ tâb«llt;f caput. non 4«t Ht nos ip fbs amemui, Nelt;j;eniiM in tota lege/yllaba una le^ttur, qutf regu IShominide ijsflatuat, fuo comodofa^urus aut omifjurusfit.Etfanè tjuSao iu nlt;tti/«nt homines,«t in «more (ùi toti pront feratur : nulla fuit opus le^e^ ^uaamore illujpontefua immodicu ma^is inflama Kt.QMo plane pcrJJiicHH eß,non no^i ipforu amo tftn, [ej Dei nbsp;nbsp;proximi, obfruatione madatorum

tjf'.optimeq^ acfanciifme eunt uiuere, ^ui g minime jieri potc/l, £ibi KiHit «C fludef.neminettt uero eo peiitj nec ini^nins Hiuere ,quifibi duntaxat niuit ac PM(Jet,jK«^;4«nt«x«t cogit«t«c^K£frit. Hocnero no efl obiter prtf tereunciH : no externa modo opera If^e Dei pr^cipi aut probiberi, fed cogttatioes ip fas Crintimos cordis affe£lus. ne ^uis legt fattsfa^nt exißimet, «bi m«nHS lt;lMnt«x«t «b opere cotinuerit. Sunt enim ^ui ochIos, pedes, manus-i^ir omnes corporis partes in «li^uam legis obferHationem compo-««nt: cor «b omni obedietw alienijsimH interim rett nmt.tufedefuniios pHtant, ß probe apud homines diJ?itnMiaMerint,^Hod cora Deo in corde ger ut. Ku-

1 diut,No occides,No mcecbaberis,No furaberisigU dikm ad ctfdem non exerunt, corpora ßta meretri-1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e 5 cibte

74 CHRIST, RELIGÎONIS cibns non commifcent, irntnus alienis bonis non mif-dut. Hac omnia bene haSienus:fed cietlestotis^gt;lt;‘ misßgt;irant,feruent in libiJinem, omnium bona ocK lis retortis ajjgt;iciunt, nbsp;nbsp;cupiJitate Jeuordnt.lam nt

Ro«4.7 rodee/itptocl priecipuumeratlegis.His fortittrre-clamit Paulus,affirmas legem fftritualem effe : boC eü, ^uatotammentem, totam animam,toti/nuO‘ luntatem obfeijuentem exigat. hunc cum effeltff^ ffnfum dicimus,non nouam ex nobis interpretation nem ingerimus: Jed Chrißum optimülegisinterßt tem ßtjuimur.Cum enim Phari/^i peruerß opimO' nepopulum imbuiffent, legem perffcere, tpuiexter' no opere nihil aduer/us legem perpetraffet: hunept riculoßßtmum errorem arguit,fir impudieum muht ris affgt;e£ium,ßortationem effe pronundat.homiti' das pronunaat,^uicunij;ßatrem oderint-facittnii^ reos iudiao,tjui uel tram animo coceperintireos^^ filio, lt;pui murmurando autßemendo aliipuatn off» fi animiß'^iß'catione dederint : reösgeenni£isffgt; ^ui conuittjs amp;nbsp;maledidiis in apertam iram profiat' rint.H^ec qui non uiderunt, ßnxerunt Chri/lum^t terumMojen legis EuangeltC(elatorem,qU‘edeft' ûumMofaicailiiusfuppleuerit : quod falf^i'tiui’t eü.aihil enm illtc ad legem uetere adiecit,ßtl ■ 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;riffcruoi

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7$-

rïpeorwm menJdcijs oblcuratamjamp;' fermento in^Ki «4t4m,wntu djjeruitamp;repurgauit. Eddem uel i^no rMia uel tjwlitiit ex præcepîis de non lt;ppeten44 ninHióldJe diligëdis inimicis,^M4e amp;nbsp;omnibus olim ludifis frdciitïtfuerunt, amp;nbsp;tum omnibusin commune CbnAwnistriJebuntur, conßliafecerunt : tjui-lus parère, uel non parère,liberum eßet.Eorum au-tem neceßariim obedientium ad monachosrelepaf runt, ut uel boe uno f mplicibus C briHianis efjent iuftiores, ^uod ultro feferuandis conßlijs obflringe rent. Et rationem aßignant, cur ea pro legibus non reripiint: quod ßbi oneroßt nimium 1(3' grauia uide lt;ntMr,Cbriftianis prtffertim, qui Çunt fliege gra-tilt;f .Ita ne legem Det aternam de diligedo proximo »■ewigere audent? Kn no autem proximum no/lrum, tue. lo propojîtaparabola, uelalienij?imum(^uenqueç(Je, fui opera noflra upi effet-, declarauit Cbri/lusfAn pyoyey, jç non paj?im occurrunt mandata, quee inimicorum di Rom i r leftionem à nobis exigantfVt cum ejunentes rube- Exod 15 nturpapere,eorumerrdtesboues?irapnosin uiam Eeuhji dirigere,aHt onerijuccumbentes jubleuore, Kn non Hebr.t o fftæternumufrbumDomini^Mibiuindiâam, Mattb.l fgo retribuam ,Et quid blt;f c pbi, (^uafo, uolunt ' Dili ÿte inimicos ueßrosibenefacite ijs qui oderunt uoj:

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;orate

'jh christ; RELIGIONIS

onäe proper|è^Juentibu^uo^■,ut ßtisfilijfxttrisiif' firi i^ui in coelis erunt i^iturßlij cœMis tris^ an monachi^Bene nero nobifcnm a^eturßß^ monachi De«m patrem uocare audeant. Vere iM (eßlios (athantf eßße produnt, ^ui comune liornm D« it4 licenter excutiunt, Sed quam infuip ratiocinantur^ Onus ejßetnimium graue Cbri^‘' anis. Qjuß uero ^auius quicijuam excogitärtpoß ß[, ijudm diligere DfKm ex toto corde, ex totaM' ina,ex totis uiribus. pra nbsp;nbsp;nbsp;lege,nihil nonßcile bi

beri poßit:ßue diligendus inimicus,ßue omnis ihecupiditas exaniniisdeponeda. Offiniacertenff fira imbecillnati ardua ßint et difßicilia, uel id nngt;lt;i mum uß^; legis aptce. Dominus e/î,in tjuo uirtut^’’' facimus. Drt ille cpuod iubet, amp;nbsp;iuheat^uoduelit, Sub legegratite eße Chri/lianos, non eR eßrcnate ßnelege uagitri.fedChriflo inßtoseße,cuiu5grä‘ tiaàlegismaledi^ione liberißint : cuius legem habeatinßriptam incordibus. HincgritHj Rom. 8 ffgCT» improprie uocauit Paulus, alludens ad legf’'

Dei, cuiper contentionem earn opponebat.lß‘‘gt;' nomine legis de nihilo philofophantur. Poi'i'O W’’’ ante audi/lis, grauem att^; hotribilem fententiai» i Domino pronunciari in eos omnes, ^ui legem fui^

INSTITVTIO» 77

tdU in prtrte trän (grrj?i perint, lt;tc «o per omn w im pleuerint. «juam «t impleam«s,«on e/l in noftris «i-riliHs ptum.Ocs ipitur legis traf^^fjores ßatumiur, nec41iijuil)«snom‘H,pdnobis omnib.debentur, ac cerwicibKS nojîris imminet, m ed feccatoribui ediftce jiint malediftiones. Itaij; ji in lege duntaxdt int«emHr,nonaliM4 ^«am animum cleß)on4ere,cort fundi,ac deß^erare pojSHmns, cum ex ea damnemMt nbsp;nbsp;nbsp;‘J

omncs ac maledicamnr.ld e/l,i}nod ait P anlnsiQwj fumjjfub legefHnt,omnes fub malediélo eße. Netj-enim aliter poteft lex, «jnànt otnnes ad nnnrn bowi-nesaccupreCirargKercxonMincerejQirMelut dfpre bcnfos tenere. damnare deni^;, in iadicio D ei : Mt Dcusfolus i«flißcetur,fileat autc à facie eins omnis raro ,Ne(|;MerogarriamHS, ijKod d multis bodie ia-ftari folet.^ai poft^uam fateri coafti funt, rem fibi eße impoßibilem,perfeftam Mltimam(|;iHftltiam ap ftlt;|ui operum mentis,cum legem n«n(|«a perßciant: id(|Midefatent«r.fedne uideantwr omni gloriaßio-liatl,boc eft,prorftts Deo ceßißeilegemp pro parte feruarcallfgant, bac pro parte p mßos eße. «jnod Mcro deeft, id fußici dc redimi contendunt per ptiP faftiones ac fitpererogationis opera. banc pbi eße coram Deo fui defeftns compenfationem. In bunc

errorein

78 CHRIST. RELIGIONIS

erroretn eos Jemerßt fui ipß/rü obIiuio,iu^itilt;tD(l Jfrf.17 contemptus^acpeccatifuiignordntia.Exciduntcef

8 te à fui cognitione,qui alios fè e/fe exißigt;nM,^MHt 94^ fcriptura dejcribit uniuer/os ßlios Adam, ^uorunt exccllentiamhifceelogijscomendtity^uodßntper-uerf) praßdSio corde, ijuodßgmentum cordis eorum malum ßt à primisannis, i^uodomnesco^itit : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiones udna, quod lumen tenebra, tjuod omnes

ß oues errauerint, unufjuifj; in uiam fuam decliitii-uerit, tjuodnonßtadunum inuentuslt;juißciitbo-num, (juodnemo eorum intel!igatautDeumrelt;IKi* ratj^uod timorem Dei pra oculis non habednt: bre Cen. i uiter,quod coroßnt.ijuo nomine intelligunturope--Ca!»r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnia,ijuee enumerantur à Paulofortticdtio,

immuditia,impudicitia, luxuria,idoloru ßruitus,Ke-neßcia,inimicitice,cotentioes,eemulatioes,irie,rixa, diffenßoes, feéla, inuidia, homicidia, amp;

ditatis aut abominatiSis excogitari poteli.Tatafci-licet dignitatis ßducia flolide aduerßs Deum ßff'

. bimus. Hoc enim kabendum eß catholicui» theore-maiAduerßus Deumgloriari, quicuncjiin/èglonart ^om. f tur.Siijuidem hoc,mundü Deoßlt;bdi,Pau!u5uoat: dum prorßus adempta eß hominibusglorianditnate

’ na t Audet ne homo tantce ignominice lt;t Df”

tltiKS

INSTITVTIO.

HrffUî, (juicquafibi reli^uumfacere!alt;îhuc Mf fe tli lt;lKiJefjê putat^notidum je pro/îemere dàjcere, Dfo^jomnift dore difcit'nondum in fùa humilitatef exdlfÄrefNo enim humilitatem uoco^ji ijuiJ ß^i reßduum rßeputat.Et hadienns pernitio/ânt f^ypocrißtn docuernnt,qui hac duo iunxerunchit-militer de nobis jêntiendum cor am Deo, amp;nbsp;foen-dum diijua eße noRra mérita. Si enim contra ^uànt ßntimus conßtemur coram Deo illi mentimur. Si mutent reuera (^jerio agnoßimus nihil nodîru ejje^ euaneß-it omnis meritorum non modo ßduciafid opinio. In bomine igitur,finaturahbus fuisdotibus cenfeatur, à uertice capitis ad planta tif^; pedis /citt tHli boni no reperietur.Gratia Dei efl,^uicquidin fo ell ^uod laudem meretur.Sed h^ec noHra eH ma Ii^nitas,noflra quidemfœditati prittextumfemper inducere, Dei Kero dona in laudem noHram arripe-re .Dei etiam iuHitia cotemnitur,ubi tabs tamij; per-fedlanoagnofcitur, ut nihil ei acceptum fit,nifi in^ tegrum ac perfedlu, nulla^ for de inquinatu. Q^d ß ita eH ; omnia noHra, ßfua dignitate cenfeantur^ tiibil niß inquinatio ßunt amp;nbsp;fardes. Ita iuflitia no^ ßra,inbiuitas:integritas,pollutio:gloriayignomtnia. Qwd enim optimum J nobis projêrri potell,alujua

Uwe«

So CHRIST, RELIGIONIS tarnen /èmpercarniino^rte impuritate reßrerßm fly corrupts e/i, amp;nbsp;tanlt;jua aliduid fecis admixtum habet. Deinde etiam ßfieripo^et-, utaliijua nobis eßent omnino pura iu^a^ opera: unS tarnen pecea EVtb. i8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;delenda eiainmëdaiji omne memoria

1 prioris iu/ïititfy ut ait propheta. cui amp;nbsp;lacobuscoit fentit:Q_ui offendityinquitjin uno,faüus eü omniit Proue, 14 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, lain cum uita hac mortalis nun^uam à pecca-

t.loan.s to puraßt, ipuic^uid iu/îititeànobis comparatunt eßet, id fetjuentibus peccatis corruptum, oppreßuiti Ü^perditum, in conßreSium Dez «0« ueniret ; net ad lu/litiam nobis imputaretur. Denilt;}- in legeDet non Opus reßgt;iciendum,ßd mandatum.ldeoß cx. It ge Mtia lt;jU(eritur, non unum aut alterum opus-, in-flum faciet’fed perpétua legis obedientia, Pneteren peccatumres e/leouf^;execrabiliscoramDeo, at tam grauis mometi, ut tota hominS iußitia in ununt cumulum coaüa, unius compenßationi par eße non Gene.f poßit. VidemusenimhomineunodeliüoßtaDeo abie^ium abdicatumfuiße, utßmul omne/nr^ cipienda acrecuperand^Jalutisrationemptraiat' rit. Sublata e/l igitur ßtisfa^ionis facultas, ^xa ßbi blandiuntur, nunquam certe Deo ßtisfat'r^; 1

INSTITVtiO* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8l

profeóÏHm jît.Inimici nero /iM omneï,lt;jMil’«s impu tlt;itf)eccatit.Te£iaigituramp; remifja peccata nohis oportet, antequitn ad uilunt opus no^^ru Dominus rej|)icidt. Ex ^ko fe(^Ultur^ ^atuitam e/Je peccato-rum remij?ionem,^«d»i obfcurant blaßjbemitnt,

fuas jatisfa^iones ingerunt. Noj ergo exemplo Philip, j Apo/loii, c^ute retro junt obhuifcentes-, ad ea autem fermentes lt;jhlt;« ante nos junt, curramus inßadto no ßroitendentes ad brabeum jupernce «ocutionis. Ilt;t-ätfreuero f«percrogdtionis opera, quomodo cü illo eonuenit,quod nobis prtfceptum eßt ut cum feceri LMC.17 WHS (jMtfCHncj; præcipi«ntHr nobis, JicdmMS nosßr MOS inutiles eße, nee plusfeciße, quàm quod debui-twus.Dicere coram Deo,non efljimulare aut men-tiri-.pd pro certo babere, eÿ uerè ita fentire. lubet itnijjDominHS nos ßncere ßatuere, tig“ nobijcum re Future, nulla nosßbt prceßaregratuita officia, fed débita obpijuia reddere. Idój, eu fecerimus quaicuq;

F’^'fcipiuntur nobis’.boc eff, ß omnes no^br« cogi-tationes omniatj; membra «erp ejjent in o^icia le-’ gis'.Meljipluf^omnes omniu bommu iufttiæ unius fflent. ijli, qui longipme ab eo abj'unt, utfecerint ( ilu« pr«ceptapnt: audent tarne» gloriari (e cumu-bumaddidijje ad iwsQam menjuram, fed facile pilicet

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f Çÿ CMIWIS

Sx CHRIST» RELIGIONIS

amp; cuiuïs in protnptu e/l, h^ec in fclhs amp;nbsp;cdtheJrif fnh umbra difl^utare.Cu/n autem jummus ille Iudex fgt;ro tribunali /ederit, omne osob/îruifamp;'omnem gloriitionem euanefcere oportebu. Hor, hoc iju^-rendunt (rat,ijudmad eius tribunal defenfionisfidu dam adferre, non quid in fcholis an^ulisfabuld-ri poßimus. A.d hac, quaîes (unt, quas lûi uendiM-re Deo uolunt fupererogationes?nu^a, quas neque Deusunquamiuj?it,neq-approbat:neceuinreddeit da erit apud (è ratio,acceptasfact. Hdc ß' gnißcatione concedemus effe ßtpererogationis ope Jefd,i ra.utpotedequibusàprophetadidu e/l: Qui!lt;]‘‘te fluit hlt;ec de manibus ue/lris^ Manet igiturillud,Tilt;gt; turn hominum genus per legem argui,maledt/boni Ctrir^e Del obnoxium. à quant/bluantur,èpote/li te legis exire necejje e/i et uelut ab eius feruituteitt libertatem afjeri : non carnalem quidem tllam, qutt ab obf'eruatione legis nos lubducat,ad rerum omniu licentiam nos inuitet, concupifèentiam no/lramue' lut ruptis repagulis aut effufis habenis la/ciuire per-mittat: (ed ßgt;iritualem : qu^e perculjam, ^conß^ tam confcientiam joletur amp;nbsp;erigat, liberam ili»» o/lendens à malcdiSiione ac damnatione,

Ux uin^m confridtam premebat.Hane ajub-

ióHiortf legis Itbemtionem.^Çut ita Jicatn) mnu-^ mißionem ajje(^uimur:cum perßde, mi/ericordiarn Deiin Chrifîo apprehendimus. qua fleuri certtq-reddmur Je peccatorïi remißione, quoru fenfu nos ic mordebat lex. Hitnc uero peccatorunt ffmißionem non/emel ; ut multi flolide opinantur^ notis liirgitur Deusiut impetrata praterita uitie ue hw, po/tea in lege iu/îitiam quteramus. quo nihil i” ljgt;emfillam induSios rideret ac luderet, Cüenint ferfeélto nulla obtingere nobis poj?it, quamdiu hac ^iftneinduti fumus : lexautem mortem ac iudicium omnibus denunciet, qui non inte^am iu^itiam ope ^^pfecerint: habebit/èmperquo nos acct^,reos^ ^^“htiificontrà occurreret Domini mi/ericordiaf ißiduapeccatoru remißionenos fubindeab-ß^‘lt;tret, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;id fèmper con/lat quod principia

, Si ipfi ex no/îra dignitate a/limamur^ l'ocqd meditemur aut moliamur, nos tame eu omni ’W no/iris conatibus (irflud'ijs,, morte Qr eojufto-^ lt;^'gnoj e^e.Hac ratione (ir qua in lege nobis oß. I^(otntur promißiones, inefficaces ßint omnes amp;nbsp;. Hac enim conditio y ut legem perßaamus, “ ip/a pendent, (ir qua demum pra/ladaffnt, ^^xgt;iquain implebitur.Hoc argumentum magis urget f 4 ApoRolui

ƒ ?S4 CHRIS T, RELIGIONIS

r.oW.4 ApoßoIuf.S'exIege, itt:jnit,pr!)mi/?iohtfreJitatii: eximnitii eûfiJes-, abolita e/l protmfio.Juo infère, Priuf, exinjnttam amp;euacuatant eßef Jent,fipro-- mißto operutn norlrorum meritn rejfient,aut ex le gis ob[èruitione penJeat. nnn:iuam eniin illn eerto fîJere ^ui/ijuitt poffet,aHt in ea (eenre acijuielêere: quado nnnc^Mm futurum eJl, ut eerto npud fe ([nif (juamßutuat,fe legi Çuttsfeetffe. ut eerte nullus un^ per opera plene fatisfaeit.Cuius rei ne longe petan‘ tur te/ltmonia,fibi ‘(uifj; te/lis effe pote/l,^ui fe re-6io oeulo intueri uolet. Igitur in omnia animos(ulgt;‘ iret primum h^efitatio, demum amp;nbsp;delferatiQ : d«'’' pro (e qutÇf, fùbdueeret, (Quanta debiti mole adhuf obrueretur, t^uam'^ßongedi/laretab impofita conditione. E« iam oppreffam extinSiamii;fideifi' ^•CoKi Nonen/m flucîuari,uariare,lur(umdeorfumfemt ’hcefttare,fujben(Hm uerfari,defferaredenii^i/deef e/l:fd conlianti certitudine,ac folida feeuritate^gt;^^ mum offirmare, habere ubi reeumbas figas.t.x eo alterumfequitur, promifionem tjuoj«^ iplam abolitam effe, euanidam perire. Si^aid^'^ nullis implebitur, nifiquicertoae fine htefir‘tl‘O'‘^ perftafum habuerint, implendafibi effe, uel (n^ uerbo dicam, (idem ilb habuerint.Collap/aig'^'^!'

INSTITVTIO. 8$ quot;

df,nullit nis promißionis rcfidua effe pote/l. Vt tgi-» turjjies aliciua falutis proponatur -, noua promißio- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

iies offerantur oportet, quapra/iari nobis poßinb Suntaute promißiones Euangelica, ^uas nobis gra tuitas milcricors Dominus o^erf.nö alloua nc^ira dignittttis aut benefa£iorum ratione,fed paterna ßa bonitate : nee aliam nobis conditionem imponens, pliant ut tantam beneplaciti (uigratiam toto animo finplefianiur.Hoc e^ (fuodfuhT/jcit Paulus: idea ex Row.‘4 ßde falutis hareditatem nobis obuenire, utßrmaßt pomßio.Certa enim e/bßdes, qua (bla Dei mileri cordia nititiir:(cies,quia mifericordia nbsp;nbsp;nbsp;ueritas ob-

uiaueruntßbiihoc eü.quacunq- DewstniCericordi-i- , ffrpollicetur, ßdeJiterquoq^pra/iet.Etcertamß- pr^j ^^fequitur ßrma promißio, qua non pote^inon i^pltri credentibus. Q^are iam dgno(ccndum efl., ß'utem noflram fola Dei mi/ericordia coflare: nul^ « lero no^a dignitate,aut quacunq- re,qua ex no bis/it.ldeoq-in hac ßiem totamßflereconuenit,(y 'ßlxt profundeßgtre: non reffeétare ad opera no-rj‘'‘'‘^^^i^li^ (^bßdiu aliquod petere.Adeo'q. hac pri natura efl^aures arrigere,oculos claudere: hoc ^^yprontißioni attendere, cogitationem auertere ab

boniinis dignitate uel inerito. Nunquam enim

f 5 DfO

gó CHRIST, RELIGIONIS

Dra fatii conßJemu!, nifi de nobis penitus diffif nunijuam in ipfo fatis animos erigemus, nißprius in tiobis deieSios.nuncluam inipfo nos ßtisßlabitnuPj : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tJiß in nobis deßolati.nMnc^uam in ipfoßtis gloriabi-

ntur,nift omni in nobisgloriaabdicati.Gratiamer-go Dei,abie^a ijnide prorßis no/irißdueia, de eins tarne bonitate certo conßß, apprehendimus ac ob^ pe uirbit tinemus. (^(ut ait Augnslinus) no/lra mérita obli-apo/loli fi^ Chri^idonaamp^Siimur, quod ipjumeflhti-bereueram,Ktdecetßdem.Hanc uero certitnditietn nullus a/ßeijui pote/l^mß per Chri/lumxuius ßlius henediûioneà malediéiione legis liberamur,Piiie omnibus nobis édifia denunciata e/licum ob im , hecillitatem, quam ex patre Adam hcereditaria acte pimus, legem opertbus no/lris implereno poßimus, fit neceße erat ijs, quißbi iu/iitiam inde comparare uelint. cuius deinde iu/litia, iusli ipßamp; legis imple^ tores ßmus. Hane enim., ut no^iram, induimus.amp;ß ne pro no/lra nobis à Deo accepta fertur,ut proßn dis,puns, innocentibus nos hebeat.lta impletnr f.Cor.i quedaitPaulus, Chri/lum nobisfadumeßeiu/h-tiam,ßndißcationem,^ redemptionem.Nitm ntumquidem mißricors Dominus pro ßia bonitate acgratuita uoluntate, nos dementer ingratiamreci pit,pec

|)it,pfccitt4nobisremittens ac codonanf, ^ult;tirant Row.y’^ merebitntnr tetemim mortem. Deinde pergrd-tiäspnftiJidJj’iritns in nobis bdbiwf dc regndt-,fer ^uc föcMpijcttKe earnis noßr^e in tiies ma^ts dc ma-gis mortißcdnw.nos uero (dn^lißcdmur, boe e/l, fonfecramKr Domino in omnetn uitæ puritdtemy fordibus noßris in ohßquium legis formdtis.ut blt;fc fitHnanoHrd «oluras, uoluntdtieiusferuire, dc eius lt;l«nt4xat gloridtn modis omnibus prouebere : oderi t«Ms^;,^Mod in nobis fordium eamis no^rcereßdet, THmpoHremo,etiamdHmpn0tiß?irit«s duäuitt Rowrf.^ «ijs Domini ambulam«s,ne tarnen noflri obliti animos tollamus ■) remanet quiddam in nobis imperfe-ftHm,lt;jHod nobis bumilitatis argumentum prlt;f beat: ^«0 omne os coram Deo obilruatur, dipamusij;ß-dKciamomnemanobis in iflum £emper traducere. Ita^jnobis pmper peecatorum remij?ione opus eft.

Qj'amobremillaetiaipPaopera, quceànobisjîunt Hclir.« dumin uijs Dominieurrimus ( amp;nbsp;pDeo placent Rom.S quatenus in jidejiunt:)non tarne ex fê nos Deo ac^ ceptos gratiojos'^jreddere pojJunt.V erum iuftitiam Cbnfti, lt;|HÆ una ut perfeéla eft,ita jôlaDei coßie-ftKtn f«ftinerepoteft,pro nobis jißi oportet, dc iu-dicioreprlt;fpntari uelutßionjorem.lpp uero à Deo f ÄfcepM

g8gt; CHRIST« RELIGIONIS accepta fcrtur-, ac nobis imputâtnr, perinde ac ß no^, âra efjet.ita in fide peccatorum remißionern fuhnf-de atq- aßidue obtineivus.nuHo’ß; nodlra ßordesiUfi immunditi^f imperfedlionis imputantur: fed idapiid, tate^Chriâi ac perfediione uelut fepultie conte^ turßhe in iudicium Dei ueniant, donee bora aduettit, quaconfedlo in nobis ac plane extindlo uetert homme, diuina bonitas nos in beatam pacem cuifi tto- I I. CoMi tto Adam(cj^ui Chrblus edi ) recipit, ubi diemDomini expedlemus, quoin gloriam ccelediis re^ni, receptis incorruptis corporibus, transferemur.Dc hiscolligi poteß, quäle officium, amp;quis fftufnS legis.Tribusautem partibus continetur. primugt;n,n^ dum ludlitiam Dei odlendit, hoc edl, quam à ttobii j De«i exigit, fua unumqiienq- iniudlitice admoneith ac peccati conuincat. Sic enim opus e^, ut, quo-niam omnes ßmul homines, niff eorum uanitatem

• Dominus arguat, in fana uirium fuarum ffducia iH-flatifunt: omiffa hacftolida futf uirtutis optnioiit, fola bei manu ff are je amp;nbsp;confidiere intelligant.^ fftm, quoniam operum fuorum luffitia cotraDeigti tiam eriguntur, hancarrogantiamdeijei^^ confia dl decetiut nudi amp;nbsp;uacui ad mifericordiam Dfl colt fugiant, in hanc ff toti rechnent, in hancff abdanh

.. INSTITVTIO*- . 89

banc unam fro inclina mentis arripiant. qua omniUs in Chri/lo expoßta e^î-, quieunq-eam ue~-rußde^ expetitnt,(ir expectant. Deinae, quate-^ nus Deum fore ultorem declarat^pcenam tranfgref-foribuj conÆtMit,morffm ac iudicmm minatur:huc frodeR, Ht 5 nulla lu/ii rféîi^j cura,nifi coaéii, tait guntur, coberceantHr faltem pcenarum formidtne, Cokercentur autem-, no qiiod interior eor« animus fermoueatur, lt;tut afficiatur: led quia tanquam mie- ? éio jreno manus ab exteriori opéré continentyfuam frauitate intns cobibcnt,qHd lt;t!iolt;jui petulanter eff» ßtri erant. Ex eo nec meliores quidëfunt, nec dpMd DfHm UiÆores. nam tarnet fl uel terrore^ uel pudo-rc impe(Jiti,exercere non audent, quod animo con-ffperunt, nec pro fua libidinefurereicor tarnen non bibent compofitum ad timorem tij obedientiaDei. imà lt;jHo magis Çefe retinent^ boc magis intus accen-duntur.,feriienfamp; ebulliunt : parati quiduisfacere, Cÿ^Houis prorumpere,nifi bic terror lems obfiaret. nec idfolum, fed legem quoq^ ipfam pejsime oiierut, Cr Deum legislator? execrantur: ut fi pojjentieum tollere maxime uelint, quem nccreéla lubente, nec [uiemaieftatiscontemptoresulafeentem ferre pof-[unt, Sed tarnen blt;ec coaéla exprejjit^ iufiitia,ne-

[ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;€5 celfarit

90 CHRIST. RELIGIONIS

cefjariie/l publica hominum communitati.ciiiuf tranlt;iuillitatific confiditur-, dumcaueturneomnit tumult» permifceatur: (J»ojßeret,ß omnib. omnii licerent .Po/ßemo amp;ßdelibus, quorum in cordi-bus iam uiget ac regnat Dei ßgt;iritut, no mediocretn ußtm adßert: dum ens magis ac magi^ aßidue aJmo~ net, quid redium ßt, nbsp;nbsp;placitum coram DominO'

Ifrf. Nim tametß dioito Do fcripta inßculptum Hór. 10 habent in cordtèus, hoc eß, ßc aßßdii ßunt amp;nbsp;uni-mati, ut Domini uoluntati obtemperarecupiaf.hot tarnen proßciunt in lege, quod ex ea certiut m dies ac melius dißcunt, qualis ßt uoluntas Domini. iK ß quisßeruus lam ita ßt toto animi ßudio comparatuS) ut Domino fuo ß approbetiopus tarne habet,ut mo res Domini compertos habedt,ad quosßcomponat accomodet.Prtfterea quantumlibetßiritu prom pti nbsp;nbsp;alacres ad Dei obßquium, carne tarnen deß-

des l'unt, nbsp;nbsp;peccato potius quam Deo ßruiut. huit

carni lexßagru eR, quo injlar i^aui inertisq; tß' ni ßimuletur, incitetur, amp;■ ad opus urgeatur.in tna,lexßdelibus exhortatio e/}: no qu^eeorumtoß ßientiam malediéiione liget, fed quce pigritiamfur tndeinßando excutiat,^ imperßediionem uellie^' Multi, cum uellent ß^mficare haned legis rtialedt' âiont

ÏNStlTVTTO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$1'

‘ ßioMf Iiberationem, dixerut abrogatant eße le^em fMus. non non amplius Hus lubeatyijuod re flKtn ffl :fed duntaxat, ne fit illii lt;juod anted trat. loc fâ, ne eor«m confcientwj mortij nwncio cofun perterreat, ne damnet amp;nbsp;per dat. Qi^mad-modum contra, iu/iificatio toniJ opertbws detrahi-^ tnrinon «t nulla bona f ant opera,aut ne^entur to-«4 oplt;, (jurf funt: fed ne Hits fdamus,ne ^loriemur, tie flute adfribamus.'Fiducia enim bæc no/lra e/l, ^Holt;jChnft«sjiIiKsDeinoflerf/l, nobisdjJatKS: tfa.ç «t in ipfo fmus amp;nbsp;nos flij Dei, regni^ ccele^its blt;e i.Thef.At ^(des:Deibenionitate, non noftraarte, wocatiin jj’em aterntef^utis.Vocati a«tem fumus non ad im Ephc^» WKuditiain ini^Hitotem, fed utfimus mundi et im wacHlati in conjjieft« Dei noflri,in cboritate.Hcec fl lt;}«o oportKeratordine, traftatadigefla^jejfent ‘»tte4ftispcMli$,nHnqMam tantum turbarum ac dtf-ffufioHKin ortHm effet.Paulnj ait, in arcbiteélnra i. Cor. । Cnrifli4nlt;e do(flrinlt;f retinendu fundament« ^«od pofwitjCr prater ^Mod nullum aliud poni potefl: flKod ejl lefus Cbriflus. Qjwle ante ifud e/1 fun-damentum^ Kn lt;juod lefus Cbriflus initium fuit no fiî«flt;iluti$?c3r ^Hod uiam nobis aperuit, cum nobis weruit occafionem merendi Minime ; fed lt;juod in

co ckdi

CHRIST, RELIGICNIS

Ephef.i eo ele^ii ab atcrno fumus ante mundi ccnflitulio-

matione redempti, ac liberati à perditione fumus! j ^uod in ipÇo adoptati à pâtre fumus., inßlios et hitte des : quod per ipßus fanguinem patri reconcilrntt! Jod«. IO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘tuflodia datifumus, ne utu^uai»

IJ pereamus aut excidamus : quod, ita illt inferti ■, uitte aternaquodammodo fumus participes, inrt'‘ gnumDeiper^einingreßi. hoc parume/î.tjuo'^ ».Com talemeiuspartictpationemadepti,utfimusadhiicgt;n lAatth.ult. uobisfiulti,ipjenobiscoramDeo fàpientiaedî-Kf Colo/f i. J fieccatoresfimus, ipfe e^l nobis iu/îitia.utimtnun^ ßan£iißcatio. ut infrmifimith ‘ utinermes amp;nbsp;fathana expoßti, tpß tarnen datieSi pote^las in ccelo nbsp;nbsp;in terra, ut pro nobis /athanain

content, amp;nbsp;inferorum portas confrin^at.ut corpus lt;nbsp;mortis adhuc nobifcum circunferamus, ipfe nobisuitaeft. Breuiter, ctd'omnta Ülttts nofhrafunt amp;nos in eo omnia,in nobis nihil.Super hoc fiind‘gt;' mentum tedifican nos conuenit,fi uolumus crefett in templum fânéiu Domino, lam uero iaéio hocf»

damento-, (apientes architeamp;ßif)erlt;edificant,gt;«‘’’* Jîue doélriM 9!^ exhortatione opus e^,

^uoa

- 95

■^Hodinboc plus Dei dpp4r«it, Mt Jiffoluit oper4 i.lo4«.5

4:dboli,ne percent lt;JHI ex Deo (unt.lM^icere prüfte i.Pft.4.

ritum tempus implendis gentium Jepden^s : eleftos i.Titn.* H Deimfaeße miJèrtcoràlt;f,e[eélainbonoremilt;jUte

«fordibns emunditri debeant. Sect omnia pmel dia

tuntur,cum oHenditur quod tales welit CbriHws di

fopulos quißemetipfos abnegent, çÿ jublata fua cru Mattb. ilt; B cf ipfum pquantur .Qju femetipfum abncgauit,ma-

■lorum omnium radicem execuit, ne amphus qu^erat

qu«fua funt. Qiu cruccm fuam Ju(lu!it, ad omnem

patientiamac manjuetudine p coporauit. Kt Cbri-

pl exemplum,çÿquot; bæc,^* omnia pietotis ac Jan-

ftitatisojjiciacompleftitur.illeppatriobedientem î’biUp.t 1 çrcejlitit ad mortem ufq;. ille totus fuit in perpcicn-

dis operibusDei. illepatrisgloriam toto pfétorejpi g 10.1517 ruuit.illeanimamfuam pro jratribus pofuit.ille bofti bus fuis bene cir pelt,«iirprecatus eft.Qi^od (i con foUtionis ufus fuerit,miripcam ajferunt conpl’atio-

*tem quod afpigimur, non tarnen anxq reddimun Philip, t laboramus,fed non deprimiir'. bumillamur, fed non 1. Cor. 4 confundimtir-.dei^cimur,fednon perimus'. mortipca

, tionem lefu Cbrifli Temper tn corpore noHro cir-cuhjeretcs,ut uitaVefu manifeftetur in nobis.Q^d ■i.xim. » , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pcommortuiÇumus, (ir couiuemus'.jieompatimur,

11 V ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O'con

94 CHRI$T» RELIGIONIS conregfiabimui. quod conß'guramur buseius, lt;}uid pater prlt;fje/linautt conforttesji^ Philip.^ imaginisßlijfui,ijuos in ip/o elegitiutßtipßptif’O' Rom. 8 genitus in multis ßatrib. Itad^ quid neij; mott, uita-, netj^prceßentia, ne^uefutura,ßeparabu»tnos f charitate Dei,lt;fiia efl in ChriRo-Ecce^non ii^' camus hominë ex operibus coram Deoi ßed orntifh qui ex Dfo funtjdicimus regenerari, amp;nbsp;ttoua crei^ turamßeri,ut ex regno peccati tranfeant inregnti»l iuftitice. hoc teflimonio certamfacere Çuam uoeatto ».Prt.i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arbores àfiuâibus iudicari. Hoc

«no uerbo refelli pote/l impiorum quorundam wf* dentia, quicalumniantur, nosabolerebonaoperif cum omnia hominum ftudia damnamus: nimisßtt-^ lern peccatoru remißionem pricdicare, cum gratuita ipfämßicimus:amp;‘ hac illecebra hommes ßapteßioX te ßatis procliues,ad peccandum allicere: a bonorunt operum ßudio hommes abducere,cum docemus eos non luslißcari ex operibus,nec fälutem mereri.tia, inquam, omnescalumnneunoillo uerbo fatisrefu-tantur. breuiter tarnen refjiodebo adßngulas. No« negam«; bona opera, fed qua funt, à Deo eße con-tendimus, ei'q- deberereferri accepta.quia huiufmih Gal s dl omnia Paulus uocat fruéius J^iritus Dei i ut qui

INSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;95

glorirftnrjw Domino glorietwr.N bonorum ope-^ ilbfaciitnt, interDe« amp;nbsp;hominë porti tnur:fedtotomititegramamp;ilblgt;atamDomino fèrua tnus.Tantum bocJóomini in bonis operibus opt^na WMSj^nód eo ip{4,lt;iUie bono erat, fuo impuntate pol lnitamp;cotaniinot.Nthil enim ab homme tumais perfe^to ■, q«oH non ßt aliquo macula inqui-««Km.Kocet igiturDommus in iM4ici«m,lt;jHlt;e in h» Wattis operibuj optima Jûnt :amp;fuain illis mftitiani «gtiopet, hominis uero confußonem. Hacrationc hominum ßudia Jamnamusihoc eß-,quicquid homo habet aut a^it àfeipfo,nialedi3:ü pronuciamus. Cæ tftumpngulanconjôiatione ßdelium animino/lr4 lt;loftnnaerig«ntHr : «juadocentHr hac bona opera fibi aDeo dan,?2r (ua eße, quia à Deo datapnt. p- , whI Deo accepta efje, acßeipfbs in his placere : non ita merentur, ßd ^uia diuina bonitas hoc ilhs pfeciion (tatuit. Qmn potius hoc exigimus, «t n«U lnw qaif^Ma opHs tentet,aut aggrediatur, pne ßde: hoc ep,nip certa animi pducia apudfe depniat Deo piacitMrum.Q^id iIlifBona ijuidem opera femper iit ofehabent,interim pcconpientias inflitnunt, ut WxtKJMam conpdereaHpnt,DeMmp propitiwmac fwentem puis operibus prtcbere. Non inuitamus ad

96 CHRIST» ReligioniS

'peccanJum homines, cumgrjtuit^m peccMrumre mißionem affirmamus: fed tanti eßedicimus,ittniil lo noflro bono penfari pofit, nunijuam impf-trand t)n,nifgra[uitafore[.Porrà, nobis ijuidegri-tuita e/l: C bri/îo non item, cui tarn migno conlh-tit. nempefito fiteratifimo fjnguine:u!tra^«emgt;tul Ium fitis dignum preciumfuit, ouod Dpi iuAtittfol ueretur. Hcec cum docentur,admonenturbomine!, fetoties facratißmum illum ftnguinem e^fundert) ^uoties peccant. Ad hcec, dtcimus earn p^Jp/ceiiM' , tem no/lram, cpuce nifi huius purifimi fngumis nbsp;nbsp;nbsp;1

tp nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eluatur. Htf c tjut audiimt, fi quid D«

habent,ijuomodo non horreant fê in lutum prouob uere, quo huiusfontis puritatem, quantum infeefigt; C4ntic. 1 inquinetf Laui pedes meos,inquitpdelts anima ipn^

Solomonë,quomodo rurÇum tnquinabo illos-Nunt palam Ci^, utriuiliorem peccatorum remifiotteKi faciant, lilt Deumfriuolisfuis fatisfaSiionibus, hof ■ efl, ßercoribus placari nugantur. nos graitioroi ' elfepeccatinoxam afferimus, qqueetam leuihns nugis expietur: maiorë effe Dei o^enfim, qua qua his nthili fatisfa^ionibus remittatur. hancfolms Chrtfh fanguinis prterogatiuam effe. ^onabihti-mushomtnüunimasabafft'éiubeueagenJi,fÜ‘u‘^ mereità

INSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97

fXfrenJi opinionem tolIimus.Nam tjuoj aiunt,ttul^ Itfn fore curant benein/lituendieuitie,nifi ffe mer-cedis fgt;ropoßta:tota uia errant. Si enim hoc tantum c^itur,ut homines merce(iemßgt;e6lent,cum Deo /èr »««nt, Cr illi fuas operas locent aut uendant, parum ptofcitur. (jratis coli uult, gratis amari. hunc, in-^tiam^cultore probaf.qui prieaß omni Jie reci piert »lt;t ntercechs-icolere tarnen eum non definat^ Porro ß indtandi ßint homines ad bona opera, nemo pote tat acriores flimulos admouere, ^uam admouet Pau Row. S bis,cum ait, nos cum C hri/lo refùrrexijfe, ut iu^i-tia uiuamus'.cü offerri pracipit corpora no/lra ho-fium uiuentem,fanéiam. Dra placentem: cum pra Rom, i t cipit, utpoü^uam unum corpus Chri/li fumus, mu tuis officijs teflemur, nos eiufdë eße corporis mem Ephef. 4 braicumadmonetcorporanoftra templaeffejfiri- i.Cor.6 tusfanüi,nullum eße conßnfum Chriflo cum Be- i.Thef. 4 liafluci cum tenebrisicum oßendit uoluntatem D« fße faniiißcationem no/ham , ut nos ab^inea-mus ab ilhcttis defiderijs; cum arguit nos eße libéra- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g

toî aferuitio peccati, ut Mtue obediamus.An incitai ad charitatem ullo uiuaciori argumenta poßumus, (juàmillo Ioannis : ut mutuo nos dtliga-nuSj^Hemadmodum Dchî dilexit nos! hoc dißrrre

io6 CHRIST. RELIGIONIS

ftliosDei à filijs duholi -, filios lucis

ruin, in di'ei^ione manent^' An ad ßnäitateitt 1. Io4rt. j fortius prouocari,^ dum ab eodem itudimuS,Ogt;}ints (jui habent hanc Jfgt;em f'n£i;ficare fêipfo^gt; De«; eorum /anótus eü ! lt;juàm dum Chrißuipfunt audimus fè nobis exemplar proponrntem, utfeijM-lOitn.ij muruediigiJ eius^ Atij; htec ijutdem paucula tanW in gu^um propofui. nam fi fingida perfeijui efiet ani mus y longu uolumen cotexendum foret. totipar^e-neßbus, adhortationibus, ca/iigationibus^eonfola-' tionibus,pleni funt Apodloli-, i^uibus hominem ad omne opus bonum citra meriti mentionem indh-MihEt tuant.Et/anèhifc nobis una caufafatisefjedebae--

rat, ut Deus in nobis gloriß'cetur, Öd’ f ergaDä gloriam non uehementerafßciuntur, memoria ta^ men benefiaoru Dei ßifficiens edî,tjUie tales adbe-nefaciendum incitée Verum idîi ijuia feruilia forte alloua coadlalj; legis obftjuia, ingeredis meritis ex-tundiint '. mentiuntur nos nihil h^ere, ^uo ad boni opera exhortemur.tjuia non eâdem ingredimuruiitquot;

«.Cor.9 Qnjfiuerotalibusobßijuijsualdeobledieturdeus,^ ^ui prof ietur fe htlarem datorem diltgere,amp;‘ dan quafi ex tridlitia aut necefitate uetat. Qw«! fcriptura ut nullu omittat exhortationis genus ,[lt;(-penumera

iSitiTVTîo; 'Io7

poiHmfro etMm commémorât-, Deum unlcuiq^red-diturummercedem lècnnJum opera ftta.Ex eoan^ Mtttth.iif tem ne (^uis ratiocinetur, opera noamp;a huius rétribu tionis caufam efje. ßijuidem regnum ccelorum non 'feruorumßipen(iiu,ßed ßliorü eâ h^ereditas ttjuatn (oh potientur, qui a Domino in ßlios cooptatifué-aham ob caufam,quam ob hanc ado

■ptionem.Itd^ ne cogitemus (firitufan£iü huiujmo--promißione comnifntidrf uolui(fe operum noßrb tum dignitatem, ac fitalem mercedem promereren^ tur. Nibü enim nobis fcriptura reliquum facit, quo Dei exa/tciwKr. Qtt’n poti«s totain l’oc eil,Kt arrogantiam nofiram retundat,nos b«mi lift, deijciat,ç;r prorjus conterat.Verum noßra int ^tcilhtatific occurritur:qult;£ flatim ahoqui collabe-fftür 4c concideret,nifi hac ß expeiiatione fu^ïine tetacßlaretur. Primwrn quàm durum fit, non mo-•iofaomniafedßquoq; ipÇumrelinquereamp;aBne ^ure,reputentprofequifq;ßnguli.amp;tamenhocty , . fOfiniotjip-ipMlosjàos, bocefl, piosomnesCbri-Pms initidt, Deindepc per omnem uiMin f«b crueiï ‘lifeiplina eruciit, ne cor adi^ciant ad bonorum pra-ffntiMm uel cupiditatem,uel ßduciam. Brewiter, fic fttetra£lat,utquócunq;feótat oculos,quàm longe

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g *

loo CHRIST» RELIGIONIS

hic patet^non niß del^erationent obuerßtttent hjbeint : ut Paulus dicat res nos eße omnibus hominibus, ß in hoc duntaxatj^erantes ßmus. In his tantis 'deßciant,adeil iIlisJJofninus,^ui monet ut altiust^ putexerant, ii^rlon^ius oculos conijciant'.beatituii nem, quam in mundo non uident ,a()udle repertn-ros. Hane beatitudinem, premium, mercedeifi,t(‘ p-ibutionem uocat: non operum meritu fed compenfationemeße ß^nißcans eorum prejjiiquot; ris, paßionibusycontume[tjs,amp;'c. Qu^miobreinit!-hil obe/i, quominus uitam teternam, renumeriitio-nem ßripturtf exeplo uocemus j tjuod in ea DoiW’ nusfuos ex laboribus in t^uietem, ex afßiciioite i« conßgt;lationem,exmceflitia inoaudium, exig««’’’” nia in gloriam recipiat: omnia breutteryijutepetper fl funt mala,bonis maioribus permutet. Sicamp;nin^ erit incomodi, fi uita fan3:itatem exi^imemus uiä,non quidë cpult;£ ducat, fed ijua eleéii à Deo Ini’ in gloria regni ccelefiis ducantur. QMnia hlt;tc !gt;0' na eius uoluntas e/l, glorißcare cellos ßnäifcaiiit' H4c rlt;tfione, ob/eruationeS mandatoru alu^uotit! uocantur luRitia Oomini : non ijuibus Dominus ßißcet,hoce/l, lußos habeat acreputetfed ijuib^

ÎNSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tol

iuRos pos qMos um lt;tntèplt;t gratia iu/lijtcanit, fx« free«.Verum,Pquis «elminimam (aiutis nofirlt;e f ortionem ad opera deri«et,is totam jèripturam per Mfrtit ac corrumpit, (|Mæ (olidam laudem diuincc bo »litati ajsignat. Nomen nero meriti ^ui uprpat, ad-“frfusDeigratiam blaß)bemiam erlgit:^JH^e cum il-pare non poteß. certe arrogantne cir ferocicn-aduerfus Deum «anitatis plenum eft.Deus mercc remunerationem pollicetur. A udio. fed no-

ßrum erat,tantce Dei be neßcctitf gratias igere, per

1 jwam nobis dari agnoperemus, lt;juod minime debc-

1 b«ur; non animis ejÿerri, plus ampere quam da

\ batur. Qui ufum puélum in fundo dono accepit, ß

\ nbsp;nbsp;fundi etiam proprietatem pbi uindicet, nonne tali

' in^«itMdine ilium ipfum quem poßidebat ufumpM

' i «iun amittere meretur ? D nos pilicet impune ad-

' \ uerftts tantam fuam gratiam tarn m

• \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gratos Dominus

’ \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feret?

g Î CA.PVT

n

fox CHRIST* RELIGIONIS DE FIDE, VBI ET SY^l bolum ( quod Apoflolicum uo* cant; exph'catur,

C A P V T II,

A M /tfW ex proxlmit tione intelli^i potc/i-, quii-nobis per/egem agendaDominuspif fçribat : (juorum ß tpii in __ Itipß fuerimus -, iram amp;nbsp;terribile mortis (etern^e indicium edicit. rurfum, ^uam nos modo arduu,(ed prorßis ßtprauires^extrai^ovitteis no/irSftcultdteßt, legem implere ut exigit.Ç^^^ fi nos dutaxat ipfos intuemur, quidiji nobis di^nws ßtcogitamus'.nihil e/l honcejjiei reliquu, /eda Deo abie£tos mors amp;■ certißima confußo nos mtnet. llt;l etiam explicatum fuit, unam effe effugitnda biiius calamitatis rationem, ^ua'^. nos m mtlius refiruit' nempe Domini miCericordidm; lt;^uam certifiine(X‘ periemur.,fi earn folid4tfde accipiemus, nbsp;nbsp;nbsp;ei fecil-

re acquiejcemus.Hoc nunc l'upereil, quahs efß hdC ßdes debeatiid cuod exfymbolo ( quod Apo/lolici uocatit) facile difccmus : quo breuiter compendia's coHe^w”

INSTITVTIO« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;105

, cÿ* quaß epitome quc(JaßJei,in ^^uain [onfentitEccIeßacathoIica.Veriim antequam ultr4 pro^edimur.,admonendi lîimHt, duas eßeßdeifor^ mts. Altera efl,ß quis credat Deum eße. bi/ionam, jHif JeCbri/lo narratur, ueraeßearbitretur. quale t^nobis iudictumdeijs,quceuelolim ge^anar-riintur,uel ipß pneß nteyß^edaKiniKJ. Hcec ucro ut nullius eß momenti: itaindi^aeflßdei appellatio-«f. de quaß quis gloriatur, intellioat earn ße habe- 14coli. » re mm dubolis communem : ^«idhs tarnen nihil inde 4fcedit, niß quod magis terrentur, trewMnt, amp;conßernantur. Altera non modo Yieum (Z Chrißum eße credimus : ßed etiam in Denn» ftfdimMS, tr Cbri/l«m. uere ipßum pro Deo no-fro, ac CbriHwrn proßaluatore agnoßcentes. Hoc Ufro efl, non modo uerum reputare id omne, ^uod de Deo ac Cbri/lo uel (criptum eH, uel dicitur: ffdj|)em omnem ac ßduciam in uno Deo, ncCbri-ßo reponere : bac'^ne cogitatione ßc offirmatos fj]e,ut debonaDei erga nos «o/untate nibil dnbite-WMS. ut certo perßuaß ßmus, (juicijuid nobis necep feefljtum in animlt;f,t«m in corporis ußus, ab eo nobis datum iri. «t certo expeflemns praßaturum., ^«ic^mddeeo]criptHrlt;epolJicfntMr. «tnibilbrfft-

g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teinus,

jo4 CHRIST* RELIGIONIS temus, ([uin nobis ChriRusßtlefus, hoce/l, tor: quin, ut p ipßtm peccatoru remißioite ac ßeatione obrinemus,ita ßtlus quoq- data fit:ut taitde perducamur in remu Do', d«ot/ ultimo die reuelabi tur. Atq- hoc quide caput en, ^ferè /umma eortux omnium, qu^e/acro/uo uerbo nobis offertacpro^ tnittit Dominus. hitc meta, quam nobis in fcriptu^ ris fuis ffatuit: hieffopus, quern proponit.Vetbut'' ergo Dei,obieiium eff amp;Jcopusffdei,in quem collimare debet : bafisb;, quafulciatur ac fuffineatuti Rom.Io Jine qua etiam conji/lere nequeat. Atth itanoaiiM eüuerahaeffdes, qua demum Chriniana notate pote/i,quamfirmaanimi perfuafio, quanobiffx'^ flatuimus,tatn certam efjie Do «o'iftffc^, utnonpT fit non pra/lare, quod fefaélurum fan£io fuo uet-^ Hebr.i I bo recepit. Qj^d Paulus in eius d^hitione doeet-fib/lantiam rerum fferandarum ipfam uocaits, lO'-gumentumq; non apparentium. Per fubffantiaoi“^^, hypo/îafin (ut Grace legitur ) quaff fulcrum gens, CUI innitimur nbsp;nbsp;incumbimus. ac ff diceret:p'

dem Ipfam, certam quandam ac fecuram pofppi'^ nem eorum, qua nobis à Deo prorniffaffmf • fum,ut ffgniff'caret ad fupremum ufq^ diem,qito l^‘ aperientur, fublimioraeffey quam quafenfuf‘°^^'^.

IHSTITVTÎO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;105

pffcipMut oculisjjieüari, manûue contreSiari fint; eaq- interim non aliter poßideri à nobis, quant ßcafitum omnem ingenij noRri excejamus, ac fu~ fra omnia qute in mundo funt aciem noflram inten-darnus-, nos deniq- ipfljs fuperemus: Addidit,fecuri~ Mem hac poflidendi effe rerum, qua in flgt;e iacent, ideoq;nonuidentur.Namçutiflealibifcribit^ffes qua uidetur,non efifl)es,nec quis ea qua uidet^Jfe nt. D«m «(TO indicem aut probationem(nam Cra ff e^elenchus ) appellat,rerum non apparentium: perinde loquitur,acfl diceret, euidentiam non appa renti«»?! rerumtuiflonem earum,qua non uidentur: f(rj]7if«it4tew obflurarum,prafentiam abfentium, dcmon^ationem occultarum. Myileria enim Dei, cuiufmodifuntquaad falutem no flram pertinent, in fe, fuaq;( utdicitur ) natura cerni non poffunt: uerum ipfa in eius duntaxat uerbo intuemur. cuius ueritasfic perfuafa efle nobis debet, ut pro fa£lo im pletoq- habendum fit, quicquid loquitur. nbsp;nbsp;Hlt;f c fi

dei ratio lon^e â priore diuerfl e/l.Hlt;Ke quifquis ha betjferi non potefl quin Deo fit acceptus.quemad- Hebr.n modKm etiam eoHtrd, nunquamfiet, utfine ipfa Hit quisq placeat. Per bane quicquid optamus a Deo ac poflimus, impetramus : quatenus ipfl nobis condu^

g 5 cere pro.

CHRIST» RELIGIONIS

cere prouidet.Uac uero, nec in oblilt;luo peruerfoc^ aefimulato corde Jedem habere poteümec inchoä-ri aut con/eruarimß föla Dei gratia, Hlt;fc ip/i ^tiam primo legis (ult;e madato à nobis exigtDeus. ubi pr^efatuSyß unum eße Dominü Deum noßrum, fubijcit, Ne habeamus Deos alienos coraß-ldßiH-cet uoiens^nc alibi lt;juàm in ß uno Jjgt;es acßdueia no ßrareßdeatiqu^e ßbi uni debeatur.lnnuens etiamß allô fßes (2^ßducia no/lra reßiiciat, aliu nobis eßt Deum. De hac ßrmonem inßttuimus, cui campen-dtö docendtc conßriptum e/l Symbolum, quatuor parttbus di/îinôium. quorum tres prima tribus per-fonts ßacra trinitatis deßinata funt,Patri, Filia, lt;lcf Sanôîo Spiritui: q e/l unus Deus no/ier aternus ut omnipotens, in quem credimus. quarto explicat, qua ad nos ex eo in Deum ßde redeant, quacj; ex-peöiando ßnt. Qj^ondo uero impij quidam,utßdent no/lram ab ipßs rodicibus reuellant, circa prima ini tio ob/lrepunt, amp;nbsp;nos Deum unum in tribus perjo-ms coßtentes ludibrio habent: po/lulabathic locus, ut eorum blaßgt;hemia compeßentur. '^erum, quin dociles manu ducere, non autem cum pugnacibuset rebellibus manum conßrere, hicpropoßtu eß'.cum ilhs nunc in/iruöiis copijs non con^ediar-Tlantuin

ÎNSTITVTIO» • 107 ffiil fe^uenJum hic in parte ßt, ^uiJ cauendum, faucis indicabo: ut habeant lt;jui faciles apertasq- ue-ritatiaures dederint, in quo certo pedeconfisiantt Scriptura unü nobis Deum tradit,non plures. Ißael , Dominus Dews tH«s De«s unus e^i. Eadem Urnen patrem Deum.,(^filium Deunt, amp;fbiri-tum fanéiü Deunt,nihil obfcure aßerit.Vnunt dun-tixat argumentum proferemus ; ßd quod pro mille tffepofit.Paulushcectriaficconneéiit, Deum,ß-dem,^ baptifmumiut ab uno ad alterum ratiocine-txr.Vtquia una eflßdes,ex eo unum eße Dewm de-gt;»onfiret:quia «nw bnptipnnj, inde quoq^ unant eßefdem o^endat. Cumenim ßdes nonhucatq^ illwc circKnß)icerf,«e(j; per uaria dtfcurrere debeat, fdm«numDenm||gt;eäare, ineumconferri, ineo harereiexeofacilecon^lituitur, quodfi plures junt f des,plures etwm eße Deos oported. Rwr^wm, ^«14 fc4ptifmMSpcritment«m e^ißdei, ipfius unitatem no • lis confirnidf, ex eo q«ocJ «nus cA, At^«i ßde pro-ftfrinemo poteft.niji in unnm Deum . Ergo «t ba-ptipmur in nnnm Ji ciem, itlt;t in nnum Denm ßdes no Pt« credit,Et ille itdO; «nns e/l,cir c nnlt;t e/l,lt;^ui4 •itn(n!|;HniHS Dei en.Hinc etiam conjicit«r,«t non wfiitt «nüDe«tr» bitptijctri liccat., ^nwineiusfidem -i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bdptipmur

I

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tog CHRIST. RELIGIONIS

baptijamur,in cuius nomen bapti/âmur.

Vlattb.ult. ptura uoluerit, nos bapttfari in nomen fttris amp;nbsp;fiigt;j jjiiritus làn£ii,fimul utuj^ uoluit, una omnesf ilt in patrem,^lium, JjiirHum (anéium eredere jd u( ro quid aliud e/ï,quam dare te^ari patrem, ßliuniy amp;jjgt;iritum fândi unum Deum effe^ Si fflim i» rum nomen bapnfamur., ineoruhdem biptifi'Kgt;lt;gt;’‘ Vnus igitur Dews lunt,ß una ßde coluntur. ExttfWl nj“ aha luculenta te/iimonia, quee partim una triunt diuinitatem, partim perfonalem di/lindtonem aue^ rant. Filio nomen illudy quod ludai uocant ineßalgt;i Irrr.i;.}) le,apud leremiam attrihuitur. Vnuigituraternu»!

ilium Deum eße oportet, qui alibi negatß daturuin Jefa.4j fuam gloria alteri.Ft tarnen cum diciturprindpioß !lt;gt;lt;lt;«.lt; ißeapudDeum, patremq-fecißeperillu(fcula:ptf * terea cum ipß teûatur, claritatemßam le hahuifff Ioitn.17 apud patrem,anteq mundusßeret : dißindio oßett-ditur. magis etiam perßptcue ex eo, quod nonpatef I« et ueniße,(^ carnem nohram induiße; fedßliu5^F‘‘' dtbi tre exiße,utadnos defcenderetyfir homoßeret,di' f citur. Vtrunq^ßmulapud alterum prophetaexprß fum e/l:ubi pater focium uel cognatum ipfitmapp^‘' lat. blone^lauteDeocognatus ucl foetus, nfi‘}‘^^ tenus Deus. Rurfum,fi joeius e/i, didlindum

INSTITVTIO* 109

Oportrt;ijiMM(io non eü ßcietas mß inter duos.Spi-ritum faniium dißrte Dewm e/fepronuntiat Petrus w fitélis.Aliu tamêe/fe à Chri/}o,plus decelods ex lownis E«4nge/io conüat. Sed omnium clarißtme lîoc totum myüerium exphcauit Paulus, cumJfiri-tunt Christ, cÿ* Ifiritum eius qui fùlcitauit lefum à »'ortuis, promifeue uocauit. Si enim unus e/l patns l^quot;'‘tus, pater Qr filins unum ßnt oportet. ^‘lt;gt;'fum,lfiritum ipfum unum eße cum pâtre amp;ß-'lt;0 conuenit,cu nullus à Jfiritu/ito diuerfus fit.Ca-^illantur quidam fe audireDeumj^iritum eße; idea ^‘^^dfeintelli^ere perßiritü, quam Deum patrem.

ut Deum eßeßiritu audiunt, ita etiam audiunt g’WfîijMo minu! tota Dei ejjentia f ’iritualis fû, amp;nbsp;'gt;'‘lllt;ieß'fntiißntypater-,ßliui,fy'j nritus. Neede-fuernnt qui dicerent,non aha rattone Deü, nunc pa ^^%nuncßlium,nuncjj)iritum/anéium nomma-

qua nbsp;nbsp;fortis, amp;nbsp;bonus,et ^loriofus, nbsp;nbsp;mi

f^ic ors appellatur .Sedij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facile reuincuntur,

^«od bifc epitheta effe apparet, qult;e o^endunt qua fit Deustilla nomina,qult;e declarant quis uerefit, Aident non cotentiofi, nec peruicaces,patrë,flium, O'jj’intMm fanCtum unum ef^e De«m. quia pa

ter

IIO CHRIST* RELIGIONIS

ter DfJiî, (irfilius Deui,amp;‘ßgt;iritus Deus : net te/i niß unus eße De«s. Rurßfm tres tiomiMfttur, tres lt;ielcribuntur,tres diâin^untur^. Vnusiuij;jl!f trestunus Deus,unj eßentia. C^ui tres? No I non tres e/Jenti^e. Vtrumj; utßgnrßctirent ortMa j XIuetereSyJixeruntunameße slt;ricti/, tres yst!«- j s-xa-as : id eß, [ubßantiam unam, tres in unaßb' j flantia lubfißentias.Latini,cu per omniafenfu tot^ aenirent^alterum tantum nomen redchderunt, in ab tero c^uidda aliud expreßitrut.Dixerunt enim unam eßentiam(tjuod nomen Graeco illi reßondet:) tres nero perßnas.tjuo relationem quand.a indicareult;h luerunt.Oblatrant h^etid,auod vtr'm, ytxmsa-lt;’■«?, eßentia,perß)nce,conp6iaßintbominum^^ bitrio nomina, nu^uam in Jcripturis le£la aut utßgt; Sed cum hoc nobis excutere non poßint, tres diet, ^ui unus Deusßint: qualis eR ißac morofißs, imj probare uerba, qua non aliud explitant,quàm quoi jcripturis te/latum cotßignatum^ eR? Satiusforet, inquiunt, non modo fenßanoßra, fed uerba etiam intra fcripturafnes continereiquam exotica uerba jfargoe, qua diffenfionum ac iurgiorumfminaria futura fint. Sic enim languetur circa uerborum p«-mas, fic ueritas altercando amittitur, fit cboritas * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dijfoluitif

lîîSTÏTVTlO* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ut

^ijToluitur. Si Ufrtum exoticum lt;tppfnlt;i«t,(jHO£j to-tiacrn P^Ubis compojitum in (criptura oftcndi non poj?it iniijUitm (ünèlfgemnobisiwponHnt; quada-mnantwr omnes conciones, (cript«rlt;e cotfxt» no»ic5prfinant«r.SinfxoticMminis eft, q«olt;ltu-riofefxcogitatu fHpfrßitiofe dffenditur; (jd'ad coa tcntione magis |ad cedißcatione «alet;lt;jd' «el impor tMne,«elnHllo^«ól« «jKrpatMr; quod jua aj|’eritate pi« ««res ojyendif.quod à «erbiDei jimplicitate ab (Kiibitiforü J'obrictate toto animo amplcélor. Noa tnim minonreligione de Deo nobis lo^uendu , gitandiim fentio. ijuando, lt;j«iflt;j«id de eo a nobis cogitaniMs,ftHhMin eftiQir ^Hicqwid loqMimMMnfut-fum EAtamcn modus aliquis pTuadus.petenda ceria^ ex fcripturis, amp;nbsp;cogitandi nbsp;nbsp;lo^uendi regu.-

' la, ad banc amuj?im,îÿ' mentis cogitationes omnes, tr oris ucrbi exigendaJunt.Sed «juid Hetat,lt;jMomt-nus, (JU« captui noflro perplexa in fcriptuns impc-ditalt;|jfMnt,ea uerbis planioribus edij]èramus?(|ult;f M men religioje üquot; jideliter ipjius fcripturæ ueritati J er Mwnt,{2r paree modcftetj;, nee citra of cajionë ufur pentur.Occurrunt q^uotidiana e xcmpla.Scepe de ji-dei luftitia dij|gt;utatur; pauci aj]quot;elt;juuntur, quomodo famus iusli fide. Addamus banc eße Cbriftt iuâi-

ttaitty

itZ CHRIST, RELIGIONIS

fiant, non no/îram:in ipfo, non in nobis fium: ßi imputâtionenoüram fieri, quoniamacceptanobis fertur. ha non uere nos efie tu^os, fed imputatiae: uel no efie iufios, fid pro lufits imputatione haberi, ^uatenus Chrtdît ludlitiam perfidem pofitdemas, res plana erit O' expedita. Dicitur Deus in reprobis operari, lt;juoru opera damnata funt. difficilis amp;nbsp;iri' uoluta qucediio. An Deus autor fitpeccatiian rnalü I Deofit imputandum l an iniuflitia opus eius cenferi I debeatl Subijciamus, in eodemfacio reffidendum i peruerfi hominis, ac ludli Dei opus. Hominem repro pum, mali radicem in fie habere fixam, àfi malum co ^itare,àfiuelle,àficonari,àfiperpetrare. Ideoilli imputandum, quicquidin opéré malt ac culpaeH. Qu,iaconfilio,uoluntate,fa£lo, contraDeumniti-tur. Deum uero, malam uoluntatem, ac malum co natum, lt;juo uultinfleüere,nunccoercereacmode‘ rariinucfuccefium dare, amp;nbsp;mres addere.fid omnii inde. Sic Pharao, Nabuchadne^er, Sennacherib, ' contra Deum uiuentem belligeraoantur, potential ƒ eius ridebantipopulum, quantum in fi erat, immereit / ff/w perfequebantur: uiolenter, nullo iure,irruebant !

ExoJ. in alienampofiefiionem. Deus aute eos omnes exci ƒ ïtre. J tauerat, ut htec omnia perpetrarent t fed ïam mate uolentes, j

«5

uolentes, amp;nbsp;male cogitante!: aut potiu! malam eo-rumuoluntatem-ff^maluconatum-, inl/raelem con uerterat,amp;faciebat inualefcere : nunc ut populi fui impietatemulcifceretur, nunc ut liberationemface-tft magmficentiore. Sic affiiéiio lot, opu! erat Dei lob i. o-diabolt, amp;nbsp;tarnen diaboli iniu/iitiain à Dei iu/lh

tM Ji/iinguere conuenit ;quodille perdere conaba-tutjDeu! autem exercebat. Sic Affur erat uirgafu-torisDomini,Sennacheribfecurismanmeiu!:oes lefa.io «b eo uocati, fufcitati, impulji, deniij; eius minimi, Sedtjuid^ dunt ^eratafuce libidtni ob/èquebantur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17

iK/litilt;iDainfcij feruiebant.EnDeu!, (irillheiup dem opens autores.fed in eodem opere eiucet Dei ik flitii, eorum init^uitas. tîacdi^inéiione implicitus die nodus dißoluitur : si lt;juis interpellet amp;nbsp;fremat «oitprobdn fibi di/iinSliones, quiafuasrixas diflitt ibunculis Sophi^lt;e farciut. quis talent importunita tfw non oderitl Si ^«is uerborunt nouitatent repre-bendat,nónne merito iudicetur lucent ueritatis indi-gneferrel ut qui tantunt hoc reprehendat,ueritatent Cltnamac dilucidant reddi. Huiufntodi autent uerbo fumnouitas ( ß ita appellanda e^ ) turn potißimunt 'fß ^enitjdum aduerfus calumniatores afferenda eü

tergiuerfando ipfant eludunt, Q^uod ho-h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;die plus

TI4 CHRIST» RELIGIONIS

dle plus [atis experimur-, quibus plurimum e/lnfgO' ti] in expugnandis Meritatis bo^ibus : adeo obliiin^ uolubili flexu lubrici i^li angues

fortiter premantur, amp;deprehen/îurgflt;gt;nMgt;'-^“^ ueteres uarijs prMorum dognmtu ceriammibus fX“* giri[i,coa£ii ßint exijuifitaperJjjicuitiiteediJ/er^^f quid fentiretine obliqua j'ubterfugia imp'^s rehnqiK' renf.quibus uerboru inuolucra,(rroru erat bitebrtt' Arrius fatebatur Chri^u Deunt, amp;/tliü Oei: qui^ euidentibus fcripturis reluéiari non poterat.amp; ß probe defunélus, con/èn/um aliquem cum i mulabat. At interim non deßnebat iailire,Chrißn ; creatum eße, nbsp;nbsp;initium habuiße, ut reliqiutf trentu :

ras. Qjioflexilem hominis uaßitiem f latehris ex.^ j traherent ueteres,ultraprogreßifunt,amp;deelirtirä | Chri/lum teternum patrisßlium.patri'q; coßt^ßarr- ! tialem eße.Hic eßerbuit Arrianorum impietas, ibuft nome óu.aisT'i^i peßimeodiße, f^execraricceft runt. Qjwdßprincipio, Chrißumconfeßießin^ fyncere i^ ex animo, Deum, non inßciati eßent fi iri eße cößbßantialem. Quis probos illos uiros it^ ßciitri audeat, quaß rixatores lt;(y‘ coientiofos,quoi pbuoculam unam tanto dißeptandißruoreinc^quot; j luerint, eccleßue quietem turbauerintlAt uocidt j

INSTITVTIO* ' IXÇ

3ilt;t ÆÆnguebdt inter fmneßdei Chriflianos, eis' Ji ailems Arrianos.Surrexit poilea Sabelliui qui pti triiyulij-, amp;(^irituffan£ii nomma uana ejje dijjiuta fcitt; »ec dinin^iiois alicuius caHfî poßta, Jèd àuerji eße Dfi «ttribKtd.c«iu/mo({i plurin a habentur.Si in certame uentu ejjet, fatebatur fe credere Pdtrë de «, f iîia à», ^iritü deü:fed po flea elabebatur, nibü Je «bd dixijje, qfi Deumfortem nbsp;nbsp;iufîum amp;nbsp;fapien

tfni Kocârîet.Ita^ recinebat aliam cantilena, patrem fßeßlium, amp;^iritumfan£lum eJJe patrem, nulla ordine,nulla diflindione. Ii, t«m pietas tordi fr4t,«t bmints improBitatem Jrangerent, cor» fr« reclamabant, «ere agnqjcendas eJJe in De o «no frespropriftates.EtjUtfeJimplici ueritateaduerfus tortuojas uerjutias munirent,ajfirmarut uere in «no Deo très perfonas fubfi^iere ,Jeu ( ^«od idem erat) w Dci «nitate f«b|îflerf perjonarum trinitatem. Si

I nbsp;nbsp;nbsp;ft^otemere nonpnt inuenta nomina,temere rep«^

I dwntar.Vtinam Jèp«!ta ejjenttconfiaret bac modo 1 nbsp;nbsp;nbsp;inter omnes j?dej,patrë,^liK,et ßjirit« pnéiu «num

1 nbsp;nbsp;nbsp;fJpDeMrtt.nec tarnen autßlium,patrem ej]e:aMtfti

I nbsp;nbsp;nbsp;i’it«mp(nâMm,|îiiMm: fedproprietatequadamejje

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Verum «bioccMtrendHm e)î,ex «napar-

1 frAiTianis,exaIteraS4belIianis‘4Hi«trù(j;tergi«lt;r

4 l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;h 1 Jandj

CHRIST, RHLTGIONIS , ftndi anfatn praciili/lor»achantur.,nonnulbrgt;tßll' tionêinijciunt^uel Arrij Ce efÇe JilcipuIoi,uelSilt;‘’^' lij.Dtc'ii Amus Chri/ïiie/JèJeu, fèJmußtet habuiCje.dicit unu cum piitre,fed^^‘‘''' in Cnoru dures inCuCurrat, unitunt ut reliauos ^UM^fingulari prterogatiua. Die conlub^l‘in^‘‘'‘,^’. aetTitxeris uerfipelli larua, nbsp;nbsp;nbsp;tarnen nihil adiiisP

pturis. DicitSabelliut, patrem,ßlium, amp;nbsp;JanSlc nihil in Deo di/hnCbu [ottare. Die tres efftf uoeiferabitur te nominare tres deos. Dic igt;i Dej eßentia perConarunt e^e trinitatent : uno uerbo lt;^uod fcriptura loquuntur,amp;igt;!^'^^'^ lotjaacitatem cotnpre/Jêris. Et /t hlt;ec nomina nonp runt,concédât falte nobis, quodinßciari,uelfiriii^ pantur,non poffunt: cum unum audimus, intelh^^ dam efje fub/lantia unitatem: cum tres audimus, iH unahac efjentia diCiinguendas tarnen tres propriet tates. Siquidem ita eas Ccriptura di/linguit, ut Patri principium agendi .rerum^ omnium fontem ginem attribuât: Filio,fàpientiam confilium a?eil di aßignettad Spiritum, uirtutem eßicaciamq;atb^ fits referat. Vnde iamp;ßlius uerbu patris dicitur : noH quale homines loquuntur aut cogitant, fed aternum incomutabile, ineffàbili modo à paire emer^eiamp;^

w]|)iritHS pnélus KirtH5,41igit«s,potrtttw nuncupa-tur ,Nuncpmplice Meritatu confeßione audtamus,

PARS SYfiBOLl

PRIMA.

CX RedoinDeG pattern omnipoten j tem,creatorcm cœliôt' terræ.

Qua proftemMr,nos Jî4«ciam habere omnern itt \ Dfo patre^xa: ^uem Zy noflru,?;?* omniu omnino rerutn,(jHÆ creatrf funt, creator? agwojcimus. quas «fTbotstteternajHajapientia (lt;jMi|iliMsefl, amp;nbsp;fult;t p[aL *5 «irtute ( ^uiß’intus fanélus eft ) condiJit. At(j;Wt Efal.104 femel condiditata nunc (ußin(re,fouere,agere,con Afto t? ferHarc,bonitate ac uirtutefuaxitra lt;|uam omnia ßa * tim collapfura eßent^C?quot; m nihilu abitura. Cum ue-ro omnipotentem çÿ* rerum omnium créâtorem ap-pellamHS,talem eius omnipotentiam, ^ua omnia ope

1 nbsp;nbsp;nbsp;ratur in omnibus: talemcj-prouidentiam, lt;jua omnia i.Cor.u

\ modcratur, cogitare oportet.non oralem illi Sophi-

1 P«ajfingunt,inanem,fopitam,ociofam:ut jtdeper- Tbre,| 1 fuafum habeamHS,lt;|Mlt;fcHnt|;nobis accidunt,llt;fta iu ! \ xtà ac tnßia, proj|,era ac adMerfa,fiue ad corpus il-

t nbsp;nbsp;nbsp;la, jïue ad animam pertineant, ab eo nob is euenire»

U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ui (excepio

ïlg' CHRrSr« RELïGfONIS

(excepta duntixat peccato quod ttequÎM no/ha Çgt;lee,i$ intputari couenit, eius etiamprteßdijsnostutopro-teot, defendi ic feruari, ne qua uis inimicit noceit. iiom. 8 deniq; (cum omnia ex eius manu fufapiatnus) ab eo nobis euenire, qnod non in rem no/lra condu cat: ut ut res nunc projj^erte, nunc aduerße uul^o deantur. Atq^ hac quidem omnia nobis ab eopeth non cliqua no^ra dignitate, non merito aliquo, oui hancgratiam debeat. non quàdremunerart eiusbop Roma. ti neßcentiam mutua uice uaieamus: fed paterna btnb gnitate ac dementia.qua ut nobifcu fie a^at, in cau-fi fola eR eius bonitas. Quamobrem danda opéra» ut gratiarum adionem tantlt;e bonitatireferamus, il' lam cum animis no/lris reputemus, illam lin^uapri dicemus, O'» quibus poffiimus, laudibus tollamus.Ta lern patremgrata pietate ardentiq; amore ficcola-ntus, ut nos totos eius ob/èquio deuoueamus, illuit in omnibus honoremus.omnia,aduerfaquoq;»itqiiis placidisq^ antmis, quafi ex eius manu, fufcipiamusi cogitantes eius prouidentiam ficquoq;nobisac[alii tinodræprolbicere, dumaffligitotribulat. Itai^ quiequid tandem accidat, nunquam ambi^enduaut I dilfidendum erit, eum nos habere propitium ac bene j uoleniem,falusi^ ab eo nihilominus expedanda.^ß j

gt; . ■ ' : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;“ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eninf

INStiTVTïO*

Wiim certißimum ac uerißitnum,hanc effe reliant ß lt;lem.lt;iua)n ut qutf^ habeat,hac frima Symboli far-gt; ■fdocemur,

S E C V N D A»

Et in lefum Chnftum,filium eins uni fttn,Dominum noftrum . qut concc* ptDs cftcfpiritu fando, nafusex Maria uirgine, pafl’us fub Pontio Pilato,crucia fixus,mortuus,amp;r fcpultus.dcfccndic 3d inferos,tertia die reiuircxitamortuts» afeendit in cœlum, fedet ad dcxterain patris:inde uenturus ad iudicandum ui* uos amp;nbsp;mortuos.

Çy^a cöfi'temur noi creJere in lefum Chrifumi ^uem perfuafum habeamui, unicum eße Dei patris filium.non utßdeleSfaJoptione Juntaxat ^atia: fed naturalem, (^ab atemoexpatregenitum. Sic enim â cteteris omnibui ipßtm difeernimus, du unicum uocamut. 'Vt,(iuatenus Deui e/l, fit unuscum pfil, («• fatreDeus,eiufdem natura ac fubflantia (eu eßen-tia:non aliter, quam perfona difliniius, quam pro-priam ac dt/bn^am à patre habet. Çyiucquid autem eR humanafapientia, hic fubmitti ac uelut captiuu toifri lt;lecet,nibili lt;tHt curio fe aroutando,aut haft-

h 4.

120 CHRIST. RELIGIONIS tandohuiußnodi my/leriaadorari, tnani fenßts captum longe fuperat, hcne quicqMtn hic in parte aut animo conapiamus-, aut fentiatius, aut lo^uamur,^uam /cripturis docemur, tetreStnd hareticorS exempla: lt;j^ui in praceps deturbiti ßiti dum ßnfu ßto ahundare uoIut.QMndo i^tur Dut ßlius, unus atqßdem cum patre Deus efl, babetiu! HeSr. I Kfr«m efße Deum creatorem cceli terra.

ßduciam omnem in patre con/iituimus: ita ho conRituenda e/l, cum unusfit Deus. Qifp^ tem hic peculiariter cceh ac terra creator tur,in caufia eR ea, t^uam ante diximus, propriet' tum di^in6iio,qua ad patrem agenth prinopin”'^ fertur : ut ipje quidem proprie agere dicatur ' uerhum ac fapientiamfuam,fidinuirtutefi«t-^'^y rum communem trium perjonarum aäioti^'’'rl‘ in creando mundo, planum facit uoxilläp^tttitj ciamus hominem ad imaginemdrftiftilittK^quot;^’’'/ firam. qua non cum angelis délibérât, KOttJ^tpj alloquitur,fed (apientiSfuam (ir uirtutem

Praterea cöfitemur nos credere, ipßtrtt fa, utnosa diabolityrannidefblueret,ciüo^^'^^^^ eramus : à uinculis peccati, quibus a/lriii‘ nbsp;nbsp;nbsp;j

mur:a feruitio mortis nbsp;nbsp;corporis et

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lil

enmuv.ib aternis pcents^quibus eramus ad-(cühincexoluiac extricitrifacultatisnoftrlt;e diuina benignitate ac mi fèricordia a pâtre

ad nos de(cendi/Je -, ut camem no/lram in-^ ^^gt;'et,^uamfu(ediuinitati coniunxit. Sic enim no-jtra referebatjUerum eße Df«m t'g' hominem, eum^

mediator nobler futurus eßet. Cum enim omnia lefa.j^ ^ßipata eßent, cum peccata noflra oppofuißent nu •’fm inter nos amp;nbsp;Deuno/lru, ijuisadeupertinge^ MfKomo ne^Atijui omnes cÜ parente fuo Adam ad Cen.^

Domini horrebant. Angelus?At^ui etiam Ephef» opus babebant capite, in i^uo Deo ßio cohtere- Coloß'.i

•■fw. Ç^d igitur? Deplorata res erat, niß maiellas ‘ßaDeiadnosdeßenderet, Ruanda afcendereno-ßtiimnonerat.ltaDeißhus,fa3:use^lnobisImma- jßa.7 ^‘f^‘!dde/l,nobifcu Denî. Rurßim cum modis omni bus noilra humilitas cum Del maie^ate dißideat, ^nisfitis conßdere außis etiamnum eßet,Deumßbi ftopim^uum eße,ßcum habitare,ßbt adeße? Non-^^gt;^iÿtur fatis propinquauicinitas, nondum lotis P’^gt;»aaffinitas:niß,ut ßiam nobis diuinitatem adiun ^^^,itano/lram quoOf humanitatem ßia diuinita-^ladiungeret. Ita P^m/ms , cum eum nobis mediato- 1. Cor. » ’^^proponeret,nominatim dixit hominem, Media

tor,

121 CHRIST» RELIGION’^ tor,inijuit,Dei amp;nbsp;holnin:^tft, homo If/«J Poterat Deu dicere, poterat falte ç^hoc ** Dfj nomen,omittere: fed inßrmitatem nofb'‘i^ «erdt.Ne quis italt;j- fè torijueret, ubi ille mediator, ^uomodo ad ipfum perueniretur : HUO addidit, Hogt;«o e/l, ac Ji diceret, uobts

; ■ ^uu! e/l, imo contiguus, coro ue^a eti. Id defignareuolens, quod alibilignificantius cxpli‘^'‘' Hebt*. 4 Kif.'Noneßenobis pontificem, qut nö poßit ti inßrmitatibus no/lrif, quando more noflto fiti abf^ peccato,per omnia tentatus.Non erat res wl' garis,ciult;f mediatori prafiandaerat: ut exfilijs ho^ minum,ßios Deifaceret.ex hlt;eredibus geennee,t^ leftis regni h^eredes. Quis hocpoterat, nißßin^ D«, ßhus hominis feret^amp; fic noffrum acciperet, ut fuum ad nos trans ferret ? quod fuum erat natura, Hofirum faceret gratia Hac ergo ß?« no^a efl, quodflij D« fumus : quia naturalisDeifilius,ßbi corpus ex corpore no/lro,carnem ex carnenoßra, ofja ex ofibus no/iris compofuit^at idem nobißttoi effet.quod nobis proprium erat, ad/epertinerew-JuittHt, quod fibi proprium erat, ad nos pertineret, ita in comune ipfe nobifcum nbsp;nbsp;nbsp;ßlius Dri eßßet,

Crfilius hominis, Hacjßesno/lraefl, quidh^ere-■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ditas

INSTITVTIO* '1X5

At« regMÎ cceleflis noßra ßhtjuia unicui DeißliuSf niusfoliJa er At iiareditas-.nos fibifratres adoptauit ^uod fifritresyer^o hareditatii participes. Pra--terea ßc no/lrareßrehat, uerum eße Deum amp;' ho-gt;ninem-,tjui redemptor noRerfuturus eßet. Eins erat nortem abforbere. quis hoc poterat, niß uitaf Eins tratpeccaium uincere. quishoc poterat, ttißipßt iitflitia:Porro quis aut uita efl,aut iu/iitia, niß /olus DfKjf Sfje ergo clemetißtntus DomiwKS re dempto-tem no/irumfecitjdum nos redemptos uolwt. Alte- ^otn.$ rn/n hocredemptionis no/ira caput erat: ut homo, •}Kißfe fua inobedientia perdidcrat, fuam conßtßo-tiem obedientia tolleret: ut iuRitia Dei fatisfaceret, M pcenas peccatt perßflueret. Prodijt ergo uerus ho no, Dominus noRer.Adte perfonam induit, nomen quot;Ißnpßt, ut patri ß obedientem pro eo exhiberet, 8t carnem no flram in ßtisfafiione iuflitia Dei ßa-tueret, ut in carne noflra peccati pcenam perfolue-ret,(^i ergo Chriflum fua aut diuinitate, aut hu-nanitateßoliant, illius tjuidem uel maieflatem bla-ßhemant, uel bonitatem obfcurant:fednon minus fdem noflra labefaóiant fir euertunt, lt;jU(e,niß hoc fundamento ßarenonpotefl. Verbum itaq^caro fa ' £lum fâ : 0- qui Deus erat, ßmul etiam homoßi-

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;äusefl^

124 christ, RELÏGIONIS

£ius fÆ, ut unus fît idem, amp;homo(ir Dew.'nS co» fûfione fubßantiie, ßj unitate perlona. ld bominis exemplo intelligi pote/l,quem uidemus duithuspiir' tibus con/littttum : quorum neutn timen ßc alten permixti e^,ut non retineit mturue fult;e propriété tem.Ne^; enim,dut anima corpus,aut corpus aniiu de anima feorfum dicitur,ijd'in cor^ pus nullo modo cadere poteßi^de corpore rurfuSf ^uod nuda ratione animce conueniat. de toto boM-ne,quod nee de anima feorfum, nee de corporeniji mepte accipi pofit.po/iremo anima’ propria adcor pus transferuntur, corporis propria ad animam. Qui tarnen ijs conflit, unus homoefl, non pbf^' Huiufmodi uero loquendi formulée, (^unimefth^ homme niturdm,ex duabus connexis compofitatf^ fignifcant ; duas diuerfas fubefe naturas, hanceomponant. Sic amp;nbsp;de Chriflo fripturillt;gt;^ ^uuntur.attribuunt ilh interdum,ijuee ad hutnanii^' tem fingulariter referri oporteattinterdum,^ii^‘‘'''‘ nitati peculiariter competant: nonnunt}uam,‘}‘^^ utramlt;j;naturam comple^antur, neutrif'eorfilt;gt;’'r tis eonueniant.poflremojf^per idiomitutntto’^quot;'^ tticationem ipfius diuinitati alignant, eiueebum^'''^

• tatis propria erant: humanitati, ^ult;e ad

INSTITVTÎO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12$

Um j|,fftahant, Hor«m nibil meumeU : Jèd flaM

fxfmpla in fcriptnris extlt;tnt. QMpH defeipfe dice- iot(n,s

UCbriftHs:Antelt;}Mlt;jm Abrdhrttnferet, egofumi

eius bunwrnute longe alienum erat. Non enin»

^’omopélns eH, nifimultii po/î Abrabamumpc«-

lis.UergopecuIiÂrcfrdt JiHinitatis.Q^odfeT««sp4 Icp.T5,4gt; tïiSKocatnr, (jHod creuit tfWte çiz jjpæntw «pud Luc.i Deum nbsp;nbsp;bomines,lt;juod gloridim fuum non c[«lt;e|î)tî *

folws bumanitatis ^uit.Snjwidcnt quatenns Dens eß, Pbihp.»

' lt;tlt;}w!is fft patriinec angeri «lia rf potefl,^ omnia proptfrPemftipPumoppratMr.Nef diuinitatispngn- Lucy lire,nee bumnniMtis fuit,fea utnuf^;ßniul:lt;iHod po »oan.y.« uSaæm accepit ä pâtre remittedi peccata -, (ujcitan dimortuos, quod ludex confhtutus eft uiuorum mortKorum.HMiulmodienint prærogatiuis preedi-tus fuit piMs Dei, eu in carne manifeftatus cH. lt;juas tyipfeunacumpatre, antemundi conftitutionent poj?idebat;(ir bomini, ejui nibil eßet quam homo, dari non poterant.lftiMS formée pcrmultaptnt in

i Luangelioloannis.quæ nec diuinitati, nec humani-

\ tatibene conuenianf. Cbrifti perfonlt;t,in quaDeus Ü'bomo manipeßatus p(l,optime congruatln hune quoq^fenfum accipiendu eft quodlegiturapud Pau i.Cor.iy wm, CbriHumredditurum regnutnDeo O' p'rtm.

CHRIST* RELIGIONIÎ

No« en'm regnumßij Dei^t^uod initium nulluntbi - buit,finem habiturum eü. fed, quomodo po^l ebiediionëygloriii ZT honore coronatus eß amp;“ flitutus j'uper omniatqucmodo, podl^ud/emftinu'ff exinmimt, amp;nbsp;patri obedientefe ad morte priepitth t Tbilip.i exlt;tltatusefl,(^nomeaccepit,inlt;iuogenuogt;»neß i éiaturiita tum amp;nbsp;nomen tpßtm-, amp;nbsp;quicquidd uccepit, patri fubijciet : utßt Deus omnia in omnibus. C ommunicatio autem idiomatumßue proprif Aäo.io nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P “»lus dicit Deum ßto janguine ac-

I,Cor.I. ^»ißij(ßeßbieccleßam,tirDominumglorilt;toud- ( ßxum. Deus enim proprießanguinem no habet, nee j ‘ patitur .Std^uiauerus Deus amp;uerus homo ehrt-flusßanguineßtum crucißxus pro nobis fudit; lt;pult;e ; in eius humanitate peraüaßint, ad diuinitate tranß ' Joan.} ßruntur. Rttrßim, cum Chri^ius diceret, neminem in ccelum aßcendifle, nißßlium hominis ijui in calo efßtxerte tu non erat in ccelo corpore, lt;puod aßum I pßrat. (êd t^uia ipße idem, erat Deus amp;nbsp;homo, propter naturarum unitatem, uni dabat, quod alterius erat.Hæc pluribus perßequor, propter eos epui nullt ratione adduci poßunt, ut inunaChriüi perfont utriuß^naturieproprietatesobßeruent.ltaChriflu J ßttentur Deum, amp;nbsp;hominem, amp;ßlium DeiNerunt i

INSriTVTIO. «IT -

m;7ej, anitn aduertes non aliter' Deurn

O' Df i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ab illii did, quam quia conceptus eß nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;., ;

txßintu ßndoyin utero uirginis. qualiter olim Mtt fiK^bitinugabäntur, hominem ex traduce Deiani-habere, quia legebant Deum illi tnjjriraße jj’iroJutMHittf. Atque merroris ßi patrocinium ^nidtuoleurgent, quiddiciturDeus proprio filio Hün pepercifjeiquod illum ipßum,qui e uirgine naße lt;^nilt;r,ßiium altißimi uocari angelus prcecepit. Ne^ woj Chriüosfacimus: ßd ßmpliciter profite-

I wiff cum, ,|Mi filjifs erat (eternus Dei,carne nofirant ^»iuifie.ßc ut unus idemq^ Chriflus,Deusfit amp;nbsp;ho 'gt;'oßlt;{unitis,no confußs naturis. Verum ne adhuc ßferbiantfutilißua obieélione,qua pugnant,Chri-jlimeßefi;iKm Deißecundum humanitatem dunta-

! IS, q è uirgine natus eR homo,paßusqi efl^ ^^onaliusyDeißlius uocatur; dißantratione loquen

1 lt;iiffnptMrlt;f, ex uno propbrt^f loco, apud quemßc ' Dominuslo^uitnr.EttnBethleemEpbraw, paruu- Micfhj läesin mihbus . exte mihi naßcetur dux, qui

populum meumlfiael. (g-egreßus eius ab ini-tio,(i difbus (ftemitatis. Autliut ne eius ipßus Chri~

I« Betbleem naßcitur, egreßum eße lt;nbsp;lt;Jieb w lt;tfrnit«tisf At^Mi,fnn ilUm dierum aterniMem la-ütemur,

128f CHRIST« RELIGIONIS

tuemur, nondum Chridîus erdt, Verum

Ikbr, I dem: fidßlius Dei erat, t^ui po/leafadius eR Chn-fius.SicautorepidioIaadHebrieos: ProximiSjiß ^uit, diebus locutus eil nobis Deus indilecio fuo, quem condbtutruniuer/oruhteredem^perqKC’^ Jecula etiamfeat, C er refill um efie oportebut, atitri homo fieretfi per eufaéia fintficula. quin amp;nbsp;h^erehinclicet,utrbumDeiefiefilmmDel. quod lodnnes inquit, per uerbum fidld efie omtui' Apofiolus ait, perßlium. Paulus quoq^ adeo perfid' cue diflinguit utramq- appellationem, ßlij Dei amp;p Iß hominis,ut adhuc refiagari,non modo ceeeititiSf Ro«.i fedobflinationisfuerit. Primum,dumßeaitßegrfi gatum efie in Euangelium Dei, quod antèpromife' rat perprophetas, defilioßuo,qHi ßadiusßuitexße^ mine Dauid, ßecundu carnem, declaratusßlius in uirtute. Curficundum carnem didlindte notiiret efießlium Dauid, nifi uellet innuereßlium Dei,noit Rom.9 ficundumcornelAlibr.Exquibus,inquit,eR Cbrb dlus,ficundum carnem,quiedlDeus benedidiusitf ’ ßcula. An quicquam uolunt apertius, quam Chrt-fium uocari Abrahaßemen Cecundum carnem’.ea^ terum, ultra carnem efiie Deum benedidium infeeif lalRurßum id teflatum uolo,Nosnon negare untu»

Cbrißunt

INSTITVTIO» 129

Chri{l«m,u(rum eße Denm,amp;hominem ; nee tunitiftem eiui ab humanitate per hxc diuelli,fed cb~ ßingm. Htec pulchre coueniunt, fi/bbrium habent Interpretern, qui tanta myßeria, qua decet religione, truâet. Nihil eü autem quod furioß amp;nbsp;phrenetici l^ms non perturbent. Arripiunt attributa huma-nttatis,ad tollenda diuinitatet diuinitatis,ad tollendS humiinitate, qua uero de utraq^ natura ßc cotuSitnt tli^iißnt, ut neutri coueniant,ad tollenda utramq;. Hoc «ero quid aliud e/l, q contendere Chriflu non tße homme, quia Deus efl^ino eße De«, quia homo (fdnec hominë, nee Deum eße,quia et hor^o ßmul amp;nbsp;Df«s e/l f Ergo Chri/ius, prater id quod Deus

^aßumptauera carne homo faéluse/i. nbsp;Hune Luc. t

mfie uoce paths amp;nbsp;cale/li oraculo appellatus e/î, lU «ere eße leßm credimus. hocq^ nomen, no aliud, àtimbomn.:bus,in quo oporteatßluosßeri.Cre- Aólo,4 iww Chriflum ipfum eßetboc eß,omnibus fan jfal.4T. g 9 ßintus gratijs peifufum. qua oleum ideo dicun-

fut, quodßne his aridi ^ßeriles tabeßimus.ßc^, »tßiritus luper ipfum requieuerit, ac fefe totum in fnnt eßuderit: ut de plenitudine eius omnes accipia- lefa. ii ,tf» w«s, quicunq^ßmus perßdem eius conßrtes ac par loa»^ 1 «f'pfî, hae deniqi unäione con^litutum eße à pa~

i tre regem

1^0 CHRIST, RELIÖIONIS

Pfti t tre regem,lt;jui omnemßbi pote^atem in calo amp;nbsp;in terra fubijceret ; ut in ipßo reges ejjemus, trnperiunt habentes fùpra lt;iiabolum,peccatugt;n, mortemamp;in-Ï. Pf(,2 DeindeJàcerdotem, tjui fuoßicripeio patrem placaret ac reconciliaret: ut in ipj'o facerdotes Hebr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;interc^oreac mediatore,patri preces,

quot; ’ ' gratiaruin a^tones, nofinetipfös, amp;nbsp;no^ra omnia afferentes. Italt;j;amp; Dominum unicum effeipfum agnofcimus,ut nobis à pâtre prffèéius e/i. H««c Ro(M. 11 ftttrabili, nobisq^ inenarrabili ff intus fancii uirtute, Luc.i.t conceptum effe hominem cre^mus, in utero facra uirginis ; ex qua natus homo mortalis, falutem no-ßra, cuius caufa uenerat, ut perficeret, corpus fmm in mijerrimam mortem tradidit, ac (uum [anguinein in redemptionis precium effudit. Paffus e^ autem fubPontio Pilato, iudicis fcilicet/êntentia damnat tus, pro nocente nbsp;nbsp;maleßco : utapud(ummi ludi-

Deut. 21 cis tribunal, eius damnatione abfolueremur. Crud-Gal’t ßxus,utin cruce,qult;e Dei legemalediéiafuerat.ma ledi^îionem noPlram fus^ineret, quampeccatano-off.15 ftra merebantur. Mortuus,ut morte Çua mortem hiH »•Cor.u ceret,qucenobisimminebat:acabffrberet, àqiii Hfamp;r. 2 abforbendi eramus.Sepultus, ut per eiusgratiam pet Rom. 6 catoßpeliamur; à diaboli et mortis imperio liberati, Q^olt;i

gt; iNSTITVtiO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151

Qwpt/ nero ad i^eros defceitdit-, id fignifjcat,af- pfal.ii fii^ninaDeoft(iffe,acdium iudicij horroremifp-SJ fneritatem/ènpfp:ntiræ Dei i«tercelt;/eref, ac eiui ‘x^itite,no^ro nomine, fàtisfaceret. ita débitas fol^ '^Wacluenspcenas,non fu(e(qua‘ nnllaunlfnit') ßd noftrce inii^uitati.Neq^ tarnen intelhgendum eft, l’‘'^ent ilh unlt;^uam iratnmßaffe.Qj^omodo enim di ^^^0 ß!io^ in ^no illi complacitu e/l, irafceretur^aut l^oaiodo ipfe patrefna interceßione placaret,lt;^uetn' ‘^ßnfum haberetf Sed hoc ßnß( dicitnr diuina- feue grauitatëfu/îinui/fe.,quoniam manu Dei per-amp;affliéîus, omnia irati amp;nbsp;punientis Deifi-

S»lt;iexpertus e/î. ut coaéiusfuerit, urgente angü-r“fyeYlamare.Pater:pater,ut lt;^uidme dereli^ui/ii^ ßiatth. »7 ^lt;^ßnedicitur, ipjùm defcendife ad inferosi non an in locum aliquem certum(cui lymbi nomen con

ß^H)ne/l)commigrafe, quo patres, qui ßub ueteri ^(^amento uixerant, ueluti carcereclaußteneren-fxt ) ibi in uinculis ac captiuitate redemptione ßuam fXpe3:antes:ac eius loci fores ui perfregiße, ut ip/ös ‘gt;tlt;le(xitneret.Hlt;£c enimfabula,tametfi magnos au tlt;^rcs habet, hodie quoq^ à multis ferio pro ueri-(‘ite dcfenditur, nihtl tarne quam fabula e/l.Neq- in fKntfenfum accipi debet Petri locus, quem ßmper i t a obirudunt

152 CHRIST« R E L I G I O N I S

.1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obtru Junt, qui ram tueri uolunt : QupJ Cbri^f»

Jbiritu ueniem prteJicauerit hii, qui incarcéré erant Jpiritibus. Hocenim tantum uoluit Petrus,uirtutein redemptionisper Chri/îum parta, exhibita nè manifci^tam eorum Jjgt;iritibut, qui ante id teat' pus defunct fuerant, Fideles enim, qui fuam ab illo' fàlutem/èmper expe^auerant, tunc plane (ÿ'prit-fenti aßie^iu perjj:gt;exerunt eius uifitationem. Contra,reprobi ipßtm unicam efjie falute fera percipien-tes,à qua excluß ejjent, nullamßibi^^em reßduam tunc planius agnouerunt.Q^od autem Petrus,niil~ lo discrimine, pios fimul impios in carcerefuiße aitinon ita accipicndum, quaßpij angu/î'tjs quibuß dam uinóïi clauderentur; uerumquiaobßure,amp;‘ ßtbnubium umbris, Chri/îum eminusconßgt;i^if‘ bant nondum exhibitum. Hanc eorum anxiam ex-peSiationem, quodamßhemate,carcerem appellat.

LKC.iÄ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tu inßinu ^brahaeoS

Apoc,6 ßtißß,tit nunc etiam funt: hoce/l,inrequieactran‘ quillitate,quce ßtipßs beatitudinisinitiu. Intelligunt enim je uiuere in Deo, amp;nbsp;illi inßeparabiliter barere. Q^o ßnßi eximiam conjblationem accipiunt, peéiates beata reßurreäonis diem.Qj^anquam au tem hac particula de dcß-enf t ad inferos, à nónullis omijß

INSTlTVTIO. ' nbsp;nbsp;155'

ffl, minime tarnen eflßtperfua, Mpotequte rerKfn maximarum maxima my/leria continet. PratereajCreJimus tertia die lii/citatum ex mortuis: i^oc eti, ex eadem morte, ^ua Cceteri homines natu-^‘^l^^edefiinguntur.A.tij!; in uitam reßtrrexiße,ue-^Xftbominem,non iam tarnen mortalemtfeaincor^ '■“ptwm, corpore^; nbsp;nbsp;anima receptis glorißcatum.

eße refurreliionis eins uirtutem, ntinüiß- jiotn.^ ^iti fußifemur per earn à morte peccati, in uitce no-^’f‘‘teaciußitid. Simul, utßcnrißmus, omnes ohm homines,^ui eandem mortem obierifnt,(iiß-itandos. (^pnia eins reßirreStio, certißima e/lßdes amp;nbsp;hy~ i. Cor. ly fo^ißsreßirreciionis hominu. Credimus in cce- Aäo.t l'tft aßendißfe: ^uo afcenftt aditum regni ccelorum, ^ni in Adam omnibus claufùs fuerat, nobis aperuit. joan.i4 ^lt;^ilt;idemccelnmincarneno/lra,quaßnoflro no- uebr.i . ’quot;ine, ingreßus e/i, ut iam in ipßo perjj^em ccelum foßideamus: adeoij; inter ccele/les tjuodamodo ß- Ephcft ‘^^^mns.Credimus item ilhc,quahs in carne manife-flitllse^l,ßedere ad dexteram patris.Qj^oßgnißca- i, cor.ly ac declaratum regem, arb itrum,ac Hetr, i ‘fontiHKm ßper omnia : nulla creatur^e exceptione, ^xanon aus dominio ßubieüafuerit. lt;juo , jua uir- Epbtf.4 fxte,nosJ^iritu^libus donis ditaret. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noyßn^ii-

154 CHRIST» RELIGIONIS feat, dcpeccatorum fôrdibusexpurgdt,gubentdlf lt;f deducit,donee ad f fe pertingatnus, fgt;e)'mortem: quaßnem ejuidem nojlr^e imper/êSîioni, initiiim ue ro afferet beatitudini, lt;juam in ipfo obtinebimus.Vt regnum eius g^gloria,noürumiitrobur, uirtus, ite awerjus inferoigloriatio. Neeßne magno noßro Hf6r. 7.9 bono apud patrem nitne e/l. ^uin potius, utnobi! Kom- 8 ad eu aeeeßutn prabeat, ae uiam fiernat,no5 illi oß t. Ioan. I ferat,^atiam nobis ab eo impetret, ilium perpetuus pro nobis aduoeatus ac mediator interpellet, illipro tto/lris offenßs intereedat, illum^^ nobis aßidue re-coneiliet. Ita^; ijuanquam in ecelumßublatus,eorpo risßei prteßmtiam è confgt;eâ:u no^îro ß/lulit ; «o» tarnen auxilioacpotentia définit adejße ßuisfideli-bus,manifeRamq. praß-ntia ßute uirtutem o/lenJe-l'Uttb.uIt. re,(2uod etiam pollicitus e/l;Eeee,inlt;juit,uobißum fum uß^ ad eonßummationem ßeuli. nbsp;nbsp;Po/lremo,

credimus ipßum uißbili forma inde deßenfuru, ^ui' Aäo.t bs aßedere uifus eüifupremo ßeilieet die,ciuo omni' Matth. i4 ßf’ttl apparebit,eum inefabili regni ßi maiefli te, iudieaturus uiuos amp;nbsp;mortuos. hoc f/î, tum,lt;puos I. Thef. 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j//f ßeper/lites deprehendet: tum, ^ui iam antes

Matth 16 morte ßblati fuerant, ae mereedem omnibus redJi-turus, feeundum, opera fuaiutfe lt;^ufßdelem fius operibus,

ÏNSTITVTIp* 155

•ffriîiHS,4«tinßjelemprobauerit. Q^ndoitaq-lt;otain falutis no/lrte fi{mmam,ac omnes etiam par^ in Cbri^o comprehenfas uidemus, cauendtmj falutis no^irttportinneuhm alibi re foßtm arbitremur. N4 in ipfo folo ccele/les omnes t^finri ßintreconditi. Vnde quicqnid boni expeti f^eüyad fatietatem hanriant-,qui tota expcéiatione oi’ fo uno pendet.Hcec ßquidem baud dubie omniaf '{‘lt;lt;tinte fcriptd ßunt^fi nobis ab eo prlt;f/îantur, ipfa ex eins nerbo certafide expe£îamns,nnl~ ^prorfiis ullins boni pars abeße nobij poterit.

TERTIA*

Credo in fpiritum fandum*

VticonJFtemKr,nos credere fßiritumßanSiunt, «nm enm patre ac ßlio Deum efje, tertiam perfo-•tw facrofan£ilt;e trinitatis-,patri amp;filio confubflan tófm ac coiCtemKm, omnipotente,omniume^- créa ^otem. Sunt enim perfome tres di/îinéiie,tina ejjen ^'lt;1 Mt di£lum eft. Q^,«t altafùnt atq-abdita my-fina,ttaadorari magis quàm excuti oportet, quan-^oneq-ad ingenij no/lri, neq^ ad lingua rationent «tnodulos exigi,aut debent, autqueunt. Qi^arCf Ht fiduciant omnem in Deo patre,ac wnieo eiusfilio ttfoßtam babewKs, ita inffiiritu/anéio habea-i 4. tnus.

CHRIST, RELIGIOHIS

mil!. Sicm 'idrm unus cum pâtre nbsp;nbsp;ß'lio e/l Deus nu

Tlom. 8 fler.Perfuaß^non alium effe nobis adpatrem duiio quot;^pbe.z rem ac direéiorem, quantJpiritum ranélunuquemni Î. Cor.li modum non aliae^uia, quant Chri/lus. nihilno^ bis gratia aDeo effe, quant per Jjiiritum lanéïum cïigratiadpfa fttßgt;iritus uirtus atq- aéiioiperquan Dw pater,inßlio, quicquid usq efl boni,operatir‘gt; per quant agit, ßu/iinet, uegetat, ac uiuißcat otnnia-per quant nos tu^ißcat,fandlißcat,expurgat,adfeß uocat ac trahit, ut (alutent conlequantur. Itaq^ß»ri-tusßanäus, dunt in nobis ad hune ntodunt habitat, nobis po luntine illucet-.quo difcantus,amp; platte I. Cor.i agnofcantus, quant in^ntent diuina bonitatis opi^ t: Cor.ij lentiant in Chriftopi^tdeantus, Cordanoâra it' cenditardorecharitatis, tunt Dei,tuntproximiintt' gisq; indtes excoquit exurit concupilcentiani' B.ons.3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uitia.ut ft qua funt in nobis bona opera,fru£lii!

ßnt^atia ipfius, amp;nbsp;uirtutes.No/lra ueroßne i[ß dotes, metis fùnt tenebra, cordisq; peruerfitas,A:‘l; hac quidem ontnia dona,non aliquibus noßris oßi-eijsaut meritisrependuntur : ßdliberaliter nobisa dtuina largitate, amp;gratuito donantur. Itaq; eredi' tnus inßtiritum fanüum, hunc cum patre amp;nbsp;pro uno Deo no/lro agnoßcentes. pro certo con-

ÏNSTI TVTI O* 157 flontiij; halentes, ipß'us opu! ac uirtutem eße, ^nod ficm Euangelij uerbum audierimus, (juoa ipfum ß •If icceperimus, quod nunc ineaßde perßemus. Ops, inquam, ^atuitum ; ne quid noßris mentis ^jli^etur. Hlt;fc cumßdeltbus omnibus pantercue-flt;unt,dfbetbcec omnium eße ßdes.

Q_V A R T A.

Credo fandam ecdefiS catboÜcam, Sanâorum communtoncm, remiffio« nem peccatorû, carms refurredioncm, üitamætcrnam.

Primum,credimusfan£iam eccleß'acatbolicam: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

(’Of efl, uniuerßim ele£iorum numerum,ßue anoeli colojßl fw, ßue homines t ex hominibus, ßue mortui,ßue «ilhiicuiuiint: ex uiuentibus,quibufcunq; in terris «^unt, autubiuisgentium diß)erßßnt, unam eße eeeleßatn ac focictatem,amp;unum Dei populum.cuisis Chriflus,Dominus nofler, dux ßt amp;nbsp;princepSy ^etanquam unius corporis caput, prout in ipßo diui~ gt;!lt;tbonitate eleüi ßunt, ante mundi cdnfiitutionem, xt i« regnum Dei omnes agmgarentur. c an (f»t foctetas,catho}ica efl,idefl,uniuerßlis:quia no

aut tres inuenire liceat. uerum eleSli Dei, ße feines in Cbriflo uniuntur ac coadunantur, ut^

IjS CHRTSr. RELIGIO NIS

Row4.ii quematJmoJum abuno capite pendent, ita in unnft I. Cor 10 uelutcorpuscoilejcanf.eainter fecompoßtioneeo amp;nbsp;• i hcerenteSyquaeiußdem corporis membrnuereunum

4 fa^ii, qui in unaßde,ljgt;e, charitate, eodem Deißiri-ti;,fimul uiuunt, in eandem uitee ctternce httrediU-I0.en.17 temuocati. Sandiaetinmedliquiaquotquoteeter rpheC. r ttaDei prouidentia eledii funt, ut in ecclejïee membra cooptarentur, à Domino omnes fandiißcantur. Jiom, g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d^‘dem ordo mifericordice Dei nobis a

Paulo defcribitur, ut, quos ex homtnibus elegit, eos uocetiquos uocauit, iudiificetiquos iudhßcauit,^lo-rißcet. Vocat, dum adßfe attrahit ßios, illis fe pro Deoi^T- patre cognoßcendum cxhibens. lußißcat, dum eos Chriiii ludhtia uedliti qua amp;nbsp;proßuaperß éiione ornentur, nbsp;nbsp;ßuam imperfedlionem cbte^at.

acfandii ßuijßiritus benedidiionibus eos irrigate qui bus de die in diem à carnisßtee corruptione expur-gentur, cÿ* in uitce nouitatem regenerenturi donee plané ßandii nbsp;nbsp;immaculati,in conjßediu eius appa-

reant. Glorißcabit, cum maiedias regni fui m omnibus, amp;nbsp;per omnia manifeflataßierit, Itaq^ Domi-nus, du ßios uocat, iufliß'cat, glorißcat, nihil aliud q ( aterna juam eleclionem declaratiqua hue eos deßi; Hauerat, anted nafcerêtur.Qipai'e nullus in glori“^ caleßis

JN.STITVTIO» 15^

cceleßis regni untjuam ingre/Jî/rus f/î, (J^ul nofùerit in hune modum t{ocatus,amp; lußißcatus, quando fine nlla exceptione in cunéiis hominibuf, quos ele- ; wfnam eleStionem Dominus ad eum moaum pro-fert amp;nbsp;manife^at. nbsp;S criptura fepe, dum je accotn

tnoJitfenßii no^îro,ele^ionem Dei non uoeat,nijî

hac uocatione amp;nbsp;iu^ißcatione iam manife/la^ fifnerit. Atq- heec caufa efl, ut ßepe in populo Dei Ofee. i nnmereteos, in quibus Deus uirtutesfuas operatus f^tquamuiseleéii non ejfent.rurptm-,qui uereeleéîi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

ßnt,eos in populo Dei non recenjèat:quia nondum Ailles declarati jùnt Hic cnim no unam illam amp;nbsp;in-^ogt;ngt;nutabilem Dei prouidentiam rejpicit : fed tales •loHsDpi flios defcribit, quales à nobis cognoßi fwnt:qutlcilicetjj!irituDeiaguntur. Cumau- ioan.19 ffm eccleßafit poptilus eleSiorum Dei: feri non po . ^^lUtqu! uere eius Çunt membra, tandem pereantj ^‘^^’^aloexitio perdantur. Nititur enimeorumfa-^^^‘’^certisfolidis'quefulcris, ut, etiamji totaor-fittachina labefaéietur, concidere ipja amp;nbsp;cor-^^^^^P^l’^fit’PrimumyjiatcumDeieleélione: reba^^ fapieutia^uariare autdefi'ce Pair nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^fluiluari, cadereetiam

Jr^t:fednocolhduntur, quiaDaminusfupponit

manum

14° CHRIST* RELIGIOHlS Rom. II manum Juam. id efli^uod ait Paulus: Sineplt;’^^‘'

tentia eye dona amp;nbsp;uocationem Dei, Demde looff.g Dominus elegit,eos Chridlo ßlio fito infidenialt;^^'^ flodiam tradidit: ut neminem ex tllis perderet/tdrc fufcitaret omnes in noutßimo die.Sub tarn bono /lode, amp;nbsp;errare ac labi poffunt-, perdi certe no pOr funt. nbsp;nbsp;vratereafic flatuendum : nullum

j orbecondito tempus, quo non habueritDomin^if ’’ eccleßamfuamfuperterram.nullumetiamfore,u[lt;li Pfal.$9 nbsp;nbsp;conßummatione feculi,quonoßthabiturus,qK['

admodumipß' pollicetur.Nametßßatimapnnti^ pio hominum genus, hdiC peccato corruptum ät ui tiatum e^: exhac tarnen, ceu pollutamaljd,fomp(f aliqua tiafaßanüißcat in honorem, ut nullaßt ittäS, qua nonßuam mißericordiam experiatur, nbsp;nbsp;Poßre

mo,ßc credenda nobis e^ eccleßa, ut diuina boni-tatisfiduciaßeti,pro eerto habeamus, nosquoq;ex ea efße-.ac cum cateris Dei eleéiis, cum quibus uoci ti, amp;nbsp;ia ex parte iußißcatißimus, perfekte iu/lißca-tum ac glorißcatum iri conßdamus. CompreheH Kom.H dere quidem no poßfumus incomprehenßbilemDei ßapientiam, nec earn excutere no/lrum e/l: ut nobis ( conRet,qui aterno eins conßlio eleSli,qui reproba^ loitn-t tißnt,VerU)neqßdßdeinodiraopuse/l:quttabu9

debit

INSTITVTIO* 141 if hie promißionelecun redJitur : Denm agnita-nn pro ßlijs, ^ui unigenitußlium ßfum receperint., Qh;'S tam improbi cnpiditateßierit-,lt;iHi non cónten ^“{ßDeißliHm eße,ali^uid ultra appetat? Jo itiiif; in uno Cbri/lo bonam Dei patris erganos i«gt;Iuntitem,uitani,lalutem,amp;ip/unt deniq^regnum fffloruinuenimus: ßolus ipfe fatis fuperîj; nobis eße Jebrt. Hocenim cogitan^m e^, nihtl penitusno-his dßuturum, quod in falutem ac bonum nofbrurn conJKffre poßit,ß ille nobler e^l.illu uero noHrum ßfri, nbsp;nbsp;omnia qua illius funt : ß certaßde in ipßtn

teciimbimus ,ßin ipßo acquießimus: ß in ipß ßalu-tfoi, omnia deniq^ no/lra reponimusiß certo fxpe[liimus,nunquamßuturum,ut nosdeßrat. Ipß fnint obMijj manibtts ßefe nobis dßert : tantum fifaccipiamus.Qujcontenti, «itüfHr a’tius penctrare, tram Dei aduerßumß pro-uoant.amp;quia in abyßum mitteftatis eius irrupunt, Prouer. mbil poßunt quam opprimi 4 ^oria. nbsp;nbsp;C «m enim

Cbn/ÎMj Dominns noRer, isjit, in quo pater ab a-terno elegit,qHos uoluit eße ßos,ac in eccleßafua fff^fmrßerri : (atis darum teflimonium habemus,

1 «OSö-inter Dei eledos, et ex ecdeßa fßfßt Chri , ßocommunicamus.Deinde,cumßtipße i^emCbri

142 CHRIST, RELIGIONIS

104». 1,14 ßifSy con^ans amp;nbsp;immutabilis patris ueritastminime htffitandum eü, quin eius fermo uere nobis enurret pitris uoluntatenty qualis ab initio fuit,amp;fetnperftl turaeü. Qi^ando ttaq^ Cbri^lum■, amp;quicquid eius eflyßdeftoßidetnus: certo flatuendum,quoaut ipße dilecius e^i patrisßlius, h^eirsq; regni cceMj itd amp;nbsp;nos per ipßm in Deißlios fumus adoptatv.amp;' ßc eiusßatres ac conßrtes, ut eiußdem ßmus bare-ditati^articipes. obideertiquoq^ßinus, nosinter eos eße y quos Dominus ab aterno ele^it, quosß»! per eß protedlurus, quos nunquam pertreßnet. , Alioqui ßuRrdy nulloq-ßuHuya nobis crederetuf eße eccleßa catholica : nißß quifq; membrum eins eße crederet. Cceterum, de alqs certo cenßere, anßnt ex eccleßa, nec ne:ac eledlos à reprobis di- i ßcernere, non no^um e/l,Htec enimßngularts eH Dei prærogatiua, noße qui ßißnf.ut teRatur Pan-

*. Tim. I ^tis. Et ne hominum temeritas eoße proriperetdpß quotidie euetu admonemur y quam longeßenßum na iftrumßperent iudicia Domini.Nam (it'j qniptgt;'^‘‘ tißimi uidebantKC, nbsp;nbsp;plané deploratißuerat, eius ba

nitate in uiam reuocantur: qui pree alijs fl‘tre ut-debanturyßape corruunt.ßolius Dei oculi uidenty^^^ natth.iei }nßneußqßßntperßeuerdturi’.quoddemueßß‘t^^^'^ I

INSTITVTIO* .»45

(c iigitri in ccelo, qnce ncrbißd mini/iri in tern fôl~ Ktrint, iutligarint : ex eo/êquitur, perfjiici à nobif ex eccleßaßnt, qui ab ea aIieni,Hac enim pomßione, non externum aliquodindiciumdare i«)lKit,quod iiobis ligatos amp;nbsp;folutos palàm deßgna-ob oculos poneret:[èd hoc duntaxat pollice-''ß(os,quiEuangelicam promißionem, quaChri^ l'i!inredemptionem ac liberationem oßertur-,in ^^lt;t,iiie/l, in hac uita,ab homineßbi prlt;edicatam, *iierint,(irfide acceperint: eos, inquam, uereßol^ liberari in cœlo^ id e^î, coram Deo eius iu-. Q]e Hero reßiuerint ac contempÇerinti'ijs ab ^^eße teßimonium,quod in cœlo nbsp;nbsp;coram Deo,in

rtitinciilis, atq^ adeo in fua damnatione maneant, Qjitnquam autem ßdei certitudine agno/ci à no ’'s tói non poßunt: quando tarnen ßcriptura eer-‘“t ijiiaßa notas nobis deßribit, ut antea dicîu es% ^‘^ibus eleélos (^ßhos De« à reprobis amp;nbsp;extraneis ^'fiinguamus, quatenus à nobis uult aguofci: debët ßotiä charitatis iudido eleéîis ac eccleß^mebris nätfri oes,qui etßdei cöfeßione, Quitte exeplo,et Plt;Tim(ntoruparticipatione,eunde nobifcu Deu ac ^^tißu^ßtetur.etiaßaliquidimpß^ionis in eorü moribu^

144 CHRIST^ RELIGIONIS moribus reßjeat C ut nullus hic perfeélus conljgt;ici-tur)moclo in ßuis uitijs non fibi nimium placeantyOquot; blandiantur. ac de tjs bene ßgt;erandum:fore, ut Drt duSlu /emper in melius proßciant, donee otmienti»! perß^ionem exuti-,in ceternam eleéîorum beatitu-dinem perueniant. Hisenimnotisacindieijs feriptu rlt;i electos Dei, ßlios Dei, populum Dei, eceleßniX Dei nobis deßnit^ut à nobis intelligipoßunt. QJÜ uero, aut nobifcum non confentiunt in eandemß-Jem,aut,etiamß confeßione in labris habet, DeK»t tarnen, quem ore conßtentur,operibus abnegitnt(nl quos uidemus in omni uita ßeleratos ac perditos, peccandi uoluptate ebrios, malistyßis indormietes) | huiußnodi omnes ßuis fe indicijs produt, non eßc^td « Corr Pgt;'‘^ß‘tt^^^‘^lfß‘^gt;»(‘nibra. Inhuncußumeordli-Matth.iS exeömunicattonesyquibusaßdeliumeon-1. Timot.i abdicarentur atq^ expellerentur ij, quißde^

Chri/lifalfo obtendentes, uitanequitia, effretiiij; peccandi licentia,nihil aliud ßtnt quam fcandalaeC' cleßcet ideoq-indi^ni, qui Chri/ii nomine gloriën-tur. Primum, ne cum Dó contumelia inter Cbn ßianos nominentur : acßjQnSia eius eccleßa forel maleßcorum ac publice improborum hominum eoH iuratio,Deinde, neßequenti conßuetudine altos eor rumpanl

INSTITVTIO, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;145

fK'npiMf peruerfauitieexentfilo. po/lremo, ut eoi ‘l’ß^pHjorecofufbSy fit^e turpituJinis pcenitere ind put:i(c ex ea pcenitentia reßpif:ere tandem difcant, '^‘iles guident ludicare poßumus, pro eo tempo-ftib eccleßa alienos,tjuantum cernere datur, acß-ttiniiHnt eiut, tjuam diximus-, notiticeregulam. Ve-r»» neßc tjuidem dejjgt;eradi 4 nohi;ßunt, ^uaß ex-»■‘I Wnnm Dei ahiedi.Ac omnino neßts e/} quem-fun expungere ex eledorum numero, aut deßera tarn perditum:nß quos forte certö conßat, Kno Dfi iam damnatos.ut ß quis,data opera,ac de fiwa malitia, ueritate oppugnet,ut opprimât Euan ^ditm,utnomenDeiextinguat, utßirituißn£lo deqs entm ia ore Domini pronunciatu eßt liixit no remitti peccatu injßiritußnilu, neq^ in ^oc feculo, neq- infuturo, Q^od raro adeoßntiri à xobis pote/i ß unq tarnen potefi) utßniorisßt con ßlij,expeüare diem reuelationis, nec temere Dei iu •iieio prteire. Plus licentiie ne nobis in ludicando trrogemus : nß uolumus Do «irtHtem limitare, ac nifencordiie eius lege dicere, cui quoties uißm e^, ptßmi in optimos mutantur,alieni inferuntur,extra neicooptanturin eccleßam. utßc hominum opinio nem éludât,^ temeritatem retundatine ßbi ludican k dl ius

140 CHRIST» RELIGIONIS

Mdtth. 7 f/f ius-,fu(gt;rd quit» dec ft, ußtrpare audeant. Däit-Ro. 11.14 da potius Opera,utmutuoandore alter de iltero,^ i.Thefj poterit optime fieri, fentiamus. alij aliorutnfaüaac Hcbr. I a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uicifiim in optimam partem accipiamus : no ut

fiufipicaceslolent, ohlitpueac fini {Ire torqueantn^ (fiuod fiijiiiitaperuerfi fiunt, utdefie henelentiri non permittantieos tarnen in manum Deicommittit muSfbonitaitp- comendemus, meliora de bis fielantes, quam uidemus. Sic enimfiet, ut amp;nbsp;mutua tcqni-tate ac patientia nos fufifirentes, pacem ac cbarita-tem alamus ; necflolide irrupentes inficretiora Del j iudicia,erroru'tenehrisnosinuoluamus. Vtunouef I ho abfioluam, no perfionam ipfim, qua in manuat^ I arbitrio Dei eä,m mortem addicamus; fed tantum, I qualia fintcuiusq; opera, adlimemusexle^eDei, / qua hont amp;nbsp;mall régula ei^. ïnhuncfinlumac- / cipicndafiunt excommunicationes, non quibus deq / ciantur exfiefàlutis,qui coram hominibus abdicati i tur ex eccïefia^ege:fied quibus duntaxat cafiigeit I tur, donee ex uita prioris (brdibus in uiam redeant. / *‘Cor.T Q^emadmodum Paulusficribit, fietradidi/fiefihit- I na hominem, in interitum carnis ', ut fiiritusfaluus / fieret in die Domini : hoc edi (ut ego quidem inter- ’ pretor) coniecijfe in damnationem temporaneam, l utiH /

înstitvtio» »47.

itt ittfmum filuus ßeret. nbsp;nbsp;Ualt;j; Utnetßfamlia- t. Cor. f

ant interiorem confuetudinem h.^itre i.TbcfnL

^‘^’’^cxcSmunicatii, per ecclejiafiicam difciplmant »’K liceat: debemus tarnen cotendere-, t^uibus po(Ju~ '^‘^^»todiSjßue exkortationeac doftrina, jl'ue cle~

nianß(etilt;dine,ßue no/irn ad Deum pre-i

^‘buSfiit ad melioreßugem conuerß., in ßocietatent eccleßcelerecipiant. Ne^ ij modoßc tn

^‘gt;‘ßnt,ßdTi(rca'^uoti; acSarraceniyCceterici.

religionis hoHes. tantum abe/l ut probanda ptrationei y ^uibus eos ad ßdem noRram adtgere ’’’ulti ha^ienui molitißinttdum aijua amp;nbsp;igni y com-

elementis Ulis interdicut, cum omnia lilis quot;«'■'ifflifans officia denegant, cu ferro amp;nbsp;armis per-r^Knntitr. Ç^antjuam autemy dum adhuc incer ^»'»ellnobis Dei ludiciumy cenßreß'ngulatim non

^id id eccleßam pertineantynec nei ubi tarnen

uerhü Dez fyncere pradicari atij- audiri y ubi ß^imenta ex Chriüi ingt;^ituto adminislrari uide~ ^xSyillic aliijuam effe Dez eccleßam nullo modo ant

e/l.^uando eius promiffiofallere non po-

^bicunc^ duo aut tres congregatifuerint in no Miittb.ii ^ine nzeo, ibi in medio eorum /um. Certior au~ ^gt;ilia etiam, de eccleß'a Dez baterz in terris noti-

k t tmnon

14S CHRIST. RELIGIONIS

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tu non pote/l, nec aliter clilcerni, lt;^ui ex eaßnt auf

minus. Ç)wnpotiusnihilhorum, nißßde,mteHi^i~ tur. (juod ip/umßignißcamus, cu dictmus nos ipjaM credere. Creduntur enim quce pralenti oculoßie-üart nequeut. pljnüßt-,non rëefTecarnaleniy , ^Ute ßenßbus nofiris fubi^ci.aut certojßacio circuit ßribi, autinßedealu^uaß^idebeat. CredimuS Item communionemßantlorum'. hoc e/l, in eccleßa catholica eleëiis omnibus, qui uera Deunt ßde ßmiil ' colunt,efße mutuam bonorum omnium communia tionem,ac participationem.Qu^o non negätur,qiuit I. Cor.i i diuerßeßntßngulis gratia (ut i-'aulusdiuißa eße do na Ijiirttus, amp;nbsp;uarie di/lributa docet ) non quin re^ amp;e atq- ordine propriumßnguli teneat, quod ex fO litica constitutione poßiaent f «f neceße e/l ßub elf' mentis hutus mundi, inter homines, di^indias eße poßeßiones: )ßed hueJßeSlat ßdelium communitaSy qa omnta huiußnodi bona, tu J^iritus, tu corporis, quatenus aquum e/l,quantumq; u/us poftulat,betii'. gne amp;nbsp;qua debent charitate, inter ß comunicant.

Ro«. 11 Ef /drtè quicquid donorum Dej «ni obtigit, eius 1. Qor, 11 omnes uereßut participes: tametßi Dei dißenßtio' ne id uni peculiariter datum efl,non alqs.^emad-modum unius corporis membra quadam communi^ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;täte

htf intfT (ê omnia participant,ßint nlhilominus (ïta jWgulispeculiares dotes, diftinéia!^; minißeria.na, gt;flt;dicium e/l,in unum coIIeSli ac copaSli funt cor^ fHs.Hlt;fcf/ï eccleßa catholica, corpus Chrt^i my TEphe. 1 Ifd proximo capite te flati fumus, nos ere '^^^eccIfßam.Hoc uero declaramus, lt;jualem ipfain fjje credamus. Scio uero hanc partem ah alijs prlt;e-tfnri,a() alijs in alium flnfitm trahi.ßd ßm interpre ^^!iis,^ua optima potui ßde. nbsp;nbsp;Credimus remißio-

tt™peccatorumihocefl,diuina liberalitate, interce hteChrifli merito, peccatorum remißionemac 1,104«,* ^ntiam nobisßeri, ^ui in eccleßa corpus afeiti amp;nbsp;'f’ßrtißumus.nullam ucro peccatorum remißionetn

ahude,autullaaharatione,autalijs,dari.Qu^an lefa.jf do extra hanc eccleßam, nbsp;nbsp;hanc fin£iorum com-

’gt;’gt;lt;fuone,nullaefljàlus, Porroecclep'aiplacon oßcte.i ßit acconßßithac peccatorum remißione, hoc^;

Kfluti fundamento fuffulta efl. C^uando peccato-rKm remißio,uia efl, qua ad Deum accedaturiac ra ßo,epua nobis concilietur. ideoq-hcec una nobis in^eßum in eccleßam Cqtue ciuitas efl Dei, ta-oeriiaculum, quod ßbi in habitationem /anflißca- Cf 8 7 ^l^‘ilttßimus)aperit;^nosinearetinet,actuetur. 5 Hä/icmoo remißiotiem accipiuntßdeles, cum pec-kl catorum

IÇO CHRIST« RELIGICNIS catorumQuorum cofcientia of'preßyt^i^th nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

fuß-, diuiniiudicij jenfit confie'-nantur,fibilt;^iFP dif^licent, amp;nbsp;uelut Çitb grain pondéré gemmt ne li borant, hoc'^- peccatt odio, ac ßi cofnßone,cartt(»i fuam,amp;qnicijnid ex ß e^,mortßcä[.At‘^ ut pcemtentiam aßtdue (ßic enm oportet) illi quantdiu in carcere fui corporis degunt.profe^uuntunitaP inde^tij’ ifiduèillam remißionem ohtinent. No^ ^uoditaeorum pcenitentiamereaturifed uißtfit^ Domino,ßß hominibus hoc ordine exhibere.uttit fx fuce ipforum paupertatis agnitione omnem ß' ßum exuerintyß totos sbiecerint,ac ßbi phtne ipß uiluerintitum demum fuauitate mißricordiit, illis in Chri/lo proponit,gH/iare incipiant.lt;luäptr-ceptit,reß)irent,acß cofolentur,jecure ßbi m Cbri ßo promittentes peccatorum remifione, amp;nbsp;tarn ßlutem,'R.urßm,qui hisgradibusadDeumnoif contendunt, nun^uam hanc, tjuicßlutis cardo e/lgt; Luc.i^ remißionempeccatoruafßfiuuntur. PoUeant ^uartt uisjß'endida operum ma^ißcentia, etiamadmir^ cuium ußa.omnia tarnen eo'-um difta,faéîa,cogitii‘ frf, De« J rfbomiurftwr. eo etia maois,lt;:iuo maiorefaii‘ ciitatisßiecia hominesfal'unt : (juorum oculi iww operumjßlendorejäcpepcrßnn^untur. Cn diiniS

înstitvtio» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;151

iiHWcttmisrefnrreSiionem : hoceü-, fiiturum, ut t. Cor tr omniahominumcorpora ex corrupttoKe inincor-npttoneni, ex mortalitate in immorta'itatem, [èmel -Aélo.iÿ faicitfntur, atij^hi quidem, quianteaiutadefuniTti fnerint,camein juam recipiant:ßue à uermibus rof'a fneritßue in terra putruerit,ßue in cineres re-daMßuealio ^uouis modo dißipata. Qujnero tue fuper^itesreperientur, fua etiam carnis corruption

exuant: omnes fubita immntatione in naturant Joan. T ■wmoruïeni tranßant, pij ^uidem in gloriant uitte, ’^fprobi in mortis damnationem. Credimuspo~ ujtftth.if ßmo uitam aternam:hoc efl,futurum-,Mt turn fuos Continus corpore amp;nbsp;anima glorißcatos in beatitu dînent accipiat, ßneßne per^aturam,extra omnem ’’nit^ionis aut corruptionisßortem. lt;juce uera erit ßo ^datrin uitam, lucem,iuflitiam, perf'eSiiotcum infi f'O'abiliterDomino adhterebimus, quiearum, uelut ßnsinexhau/lusyplenitudine in fe continet,Ula ue- 1. Cor.iF

^eatitudo, regnum erit Dei,omni claritate, gau-dio,uirtute,fcelicitate, refertum: rebus ab hominunt hfu nunc remotißimis,amp;ejuas (ut Paulus ait) nee i, Cor.# audiuit,nec oculus uidit,nec mens hominis per

^^‘t.Cotrßimpij acreprobi, ^uißnceraßdcDeü »on /^Uießerint 4c coluerint,^uando nullam in Deo

k 4.

15t CHRIST, RELIGIONIS

ac regno aus pattern hahiturißint, in ^etenum mor ^Jatth.zz tem cum dtabolts conijcientur. ut extra omnegM-Icfa.ult. (iium,uirtutem, (^cateraregnicale{ïisbona,eeter nistenebris,(eterno(j;cruciatu Jamnati, uermeim-mortali arrodantur, nbsp;nbsp;nbsp;igni ardeant tnextinguibili,

Acßc quidem credere amp;fan3:orum comunio-ttem, nbsp;nbsp;peccatorum remil^ionetn, amp;nbsp;camit refurre

ciionem,amp;uitam ceternatn conuenit:ut de Domini bonitate confiß, certo üatuamus hac nobii cunt omnibusfan3:is euenturaomnia. Ati};Ut^uam ftt horum omnium certa con^lanscy ueritas,fignili-‘ cetur ; ut^; fefe omnes hac ßde conßrment, pro [( ^uiftj; Dominum ßbi Deum, Chri^um ßibifaluato-rem jiatuentes, carnisq; ßtae refutre^iione ac uitam aternam expédiantes, totaconfeßiouerbo Amen clauditur, (pua probattt certitudinis nota eR. lam uero ubicunij; edl uiua htecßdes, ipuam eße in unum Deum ac Chridlum ßduciaprius odlendimHS,ocio-ßt certe eße non pote/l ; ^uinßmulcomités habeat, ßgt;em,amp;charitatem.Qiue ß penitus dejunt, ^iiam-libet dißerte atc^; ornate de ßde dißeramus, nullaha-here conuincimur. Non quia ex]ße aut charitategi gniturin nobisßdes'.uerum, (^uiaßeriomninonon potedl,quinßdem jßes amp;nbsp;charitasperpetuoßeftitt

INSTITVTIO« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;15)

f«r. nbsp;Ndm Hf Jeßie priu^ comprobentuf : ßfides

(utäuditü e/l) certa eft de utritate Dci per/uafio,^ iKcmentirinohts, necfalkre, necirritaeffipofiti hatte certitudinem conceperttnt,fimul profeóio

(xfeciatttforc, nt promifiiones ßuas Deus prœ/iet. (Kittycomm opinione,non nifi uerie efie poßint. ut, mfummit, tton aliud ßt fiies, quam eorum expeéia-uere à Dfo promtfiafides credidit. nbsp;nbsp;Itafi

“i« DfHW ueracem credit:figt;es expeéiat, ut in tem-fcris occaßone ueritatem fiuam exhiheat. fides cre-‘htttolis eßepatrem:figt;esexpe6iat,ut ßetalemerga gtT'‘it .fides data nobis uita aterna credit:

Jf « expeéiat, ut aliquando reueletur. fides finda-e^l,cui ßgt;es incumbit:figt;esfdem alit,ec ßt-

Nam Hf expeSiare lt;t Dfo nemo quiequam po tiißquipriuseius promifiis credideritntarur-l^gt;’’ßlt;lei noßra imhecillitatem, ne uelutfeßa conci ^^hß^meriacßsueri, patienterßierando nbsp;nbsp;expe-

oportet, Df charitate nihilo e/l ohfcurtKS

^^fentum. cum enim fides C hrt/lum ample£la-«tnofcis offertur à patre:ille uero non modo fit iuflitia^pax, O-recociliatio apud patrem:

_ ttiam ßanSiißcatio^ (i^rßins aqua uiua : indubie j '’’f’fbtfrifatfmrfpfrit, qua donum eüamp;fru^us cal f k 4. jßiritus

154 CHRIST, RELIGIONIS

ßgt;iritusßandii,opusq;eius ßn3:ißcdtionis. £». ! utßpesamp; charitas, exßde amba pariter naßantur icproueniant, eiß indiuidua copula adiunßttj ^d-nexa'q;ß.nt, Ne^; tarnen de charitate exi^imattdü, quodaeßßenuperdocuimust nempe, quodpereagt;it

left, i 8 nbsp;nbsp;nbsp;Dominum expedlat,ßdemcontinet, nenigt;»i‘i'’^

fe^inet:amp;confirmât,ne uacillet aut hlt;fßtet defdt promifiionum D«. Longe diuerßa charitatit rM quit nihil horum habetßmile. nbsp;nbsp;Qui filent obtrt

i-Cor.if dere,quodaitPaulus:Si quis,ficilicet,omneinfidequot;i habeat, ut montes transfierat,cbaritatein autem non habeat,eum nihil efie i quo euincantyßdetnaliqnjin citra charitate haberi ( quamipfiinfirmetnuocatß non animaduertunt, quid in eolocoApoüolofifi des.Cum enimproximo capitedißfiruifiet deuarti^ donis Ißiritus, in quibusrepofieratuirtutes, genets imguaru, prophetia: ^horiatus eßet Corintbio^’ feäari exijsmcliora,hoces'l, undeplusfiudimn^^ ret ad eccleßam Deiifibrjcit, excellentiorem tiiam ß demonüraturum. heec dona omnia, utcunlt;^ j ferfi excellentia fiint,nihil tarnen eße,niß cbarißn feruiant,eßeenimdaiaäd (edificationeinecclej“^' I

ÎNSTITVTIO.

Ht tlUM nifî conferantur y perJere /ûam ^atîam, Aiiilt;iprobittiium cli^ibutione utitur, repetensea--J(milk(!ona,qH(efnprarecenfiierat: Jèdaitjs no-ixittibus. Pro eodemautem nfurpat uirtutesamp;f-Jeitf.boce/b, pro Jono edenJi miracuU. Cum ti»i bacjfiue uirtus-, fmeßdes miraculoriim,fit do-gt;“lt;i»particulare Dei, quo abuti quißeiam poßit, ut ^ti«o Imgudrum, ut prophetta, ut alqs chari/mati-con^latjongißime à ueraamp;chri/iianaßde id amp;nbsp;in êxemplo ludaljgt;eSilt;ire eû:qui earn ^“buit, nihil tarnen minus quamßde/is. QmJ L«£. «• ex hoc ipfo loco, amp;alio qui eodem capite ß^xitur, charitatemjße amp;ßde maiorem eße, aße-’^^^contendunt, potius nos charitate quamßde iu-l‘'pcari;nëpe,uirtute, ut ipßaiunt,potiore:nullo gt;gt;fgotio diluitur hac argutario. Habemus enim, ad “^‘11» ßdem nihil pertinere, qua primo loco di-‘^»tur, Mterum nos quoque de ueraßde interpre-eßecharitatem dicit, quia ma-^^fruüuofa e/l,quia latius patet,quiapluribus (èr-'i^uiafemper uiget ; cumßdei ußts ad tempus con P^at. QwjßuQ ludicio, imo quis omnino (ano ce-■ ß c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iußißcareiVis enim

^j‘ißcandi,tn dignitate opens ßta non e/i.Sola Dei mißricor-

lyó CHRIST. RELIGIONIS

mifèricorJia, cönßdt noflntiu^ißcatio: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dum

ßdes apprehendit, iu/lißcare dicitur. Si quisautem rixator adhuc interpellet -, cur fidei nomen tantul» mterudUo uarie accipia : huius interpretationisnon leuis ratio mihi con/lat. Cumenimdonailla, ijuit enumerauerat Paulus,ßdei ß)ei tjuodamodofub-ßint, quij ad cognitionem Dpiß^eä^ant : ea omnitt lict'i KvctK’tepxÄai.axrn/, ßib nomineßdeiamp;ß’ti comple3:!tur.ac ßi diceret:Etprophetia,(^ltngud, amp;nbsp;interpretadi gratia,amp;ß-ientia, hune habentßo ' ■ pum,ut nos ad cognitionem Dei deducat.Deuntuu-tem non, nißi perßdem amp;{ßem, in hac uita cogno-ßimus. C« prgo ßdem et jpem nomino,hac omnii ßmul coprehendo.manent itaq^ hac trldßdes,ßgt;eSi charitas. hoc eß,quatacuq.ßt donoru uarietas,but omnia reßerunturi inter hac pracipuä e/l charitäS, cater a. Porrô cogitandum eß, (ir ßdtm, amp;nbsp;». Cor.4 charitatem,jßiritus fan^i donael]e:

poße ullam exipßs aut inchoari, aut conßftere,ni[i Dei mißericordia.Itaih omnes à Deo petere, non in nohis quarere, dißamus : çÿ- ß quid in nobis nut ßgt;ei,aut charitatis,autßdeißentimus, id totumrefe^ ramus acceptum Deo,cum gratiaru aiiione. poftu-lantes corde nbsp;nbsp;ore, corde uero praßertim:idqi con-

tinetiter

■ INSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;157

tmentfr^Mt ets in nobis tM?ri, dc indies in melius pro Hfbfrr Hfiit. Sicenim nobis opHS eH,Mt perpetuo nu gfantHr, (iwni in bite uita ßtmus. queeÇ dum optime nobifewm agitwr^non aliud efl, ^Mitw «ia projè-fti(s;iioneca£j Deunt plane pertinganiMS,in quo to-tt «oflra perfe3:ioßtd e/l,

De oratione, vbï

amp; oratio dominica enarratur.

C A P V T III,

X his qua hailenas difffatittd fùnt,non ohfeure perljgt;icimus, quàm ßt homo honoru omnium egenus ac inanis : utq;illiomnid deßntßlutis adiumeta. Qj^dreß Friïficiia quant,quihus inopia fua Cueeurrat, extra

lifxeatoportet,amp;aliunde eaßhi comparet. Hoc po/lfd uohis explicatum eü. Dominum (è(è nohis 'fittoacliheraliter in Chrifîo ßuo exbihere : in qua fto no/hramißria, omnem felicitatem: pro noflra ’’’opia, opulentiam offerat, In quo ccsleßes theßtu^ ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ros no-

«53 CHRIST. RELIGIOfîlS

roj nohi^ aperiat,ut dile^um ilium ßlium fuum tott ßdcs noflra intueatur^ah ipfb tota nojln expeéidtK^ pedm,!» ip/o totaß}es noftra hlt;ereat etac^uiefat. Hæ c quidè (ecreta nbsp;nbsp;ah/conditi:^’ philofophii,

eua lyllogifmis erui non potedi.fed falicet eM p(^' dilcutjijuttjHS oculos aperuit Deui, ut in fult;gt; lumen uideat. Pofl^ uerofije edoéii lumus feere, t^uienuidnobiinecefjee/l, nobistfiiipii^f^^’^ dee/l, id in deo efje ac Domino nojiro leßt Chrifio! in lt;juo fcilicet omne fute lurgitatis plenitudinePiit^ Coloff.i reßdereuolu:t-,utinde.,uelutexuberrimofonte,hitii jotw.i rWOTWo.Tine;; ßupere^utinipfolt;juaramus,amp;‘‘^ ipföprecibuspoßulemus, qd’ inipfoefjedidieitnits» Ahoijui fcire Deum bonoru omniu Dominuàcbo'' gitorem, (fui nos adße poßendum inuitet'.ipfum uero nec adire-,necpoßere, adeo no prodeßet:utperind( idfuturußt, acßtjuis indicatü theßaurum, humiß-pultum ac deßoßßum negligat. Hoc ergo poßremum, quia obiter duntaxat antea diéium, amp;nbsp;([uaßi attaélum eß,nuncßußius tra^iari ebuenit. Porto, edlo bac prima prob^ orationis lex,ut omni gloß^ noßree cogitatione nos abdicemus, ut omne noß'^ dignitatis opinione exuamus, ut omni noßrißduem decedamusidantes gloria in abieciione noßri, ar hu

INSTÎTVTIO, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;159

»liJitittenoßraDomino, utprophetic^tJo^inaad- Daniel.

woMfDiMr: Non in iufiitiji noßris corate fundmtts freces,ßc{ in mißricordiji tuis mamis ; Exaudi nos Domiitfj Domine propitius fis nobis:Exaudi nosict ftc ([titepenmuSypropter temetipfum, quia inuocatu fjtnomen tuußper pöpulü tuuni, amp;ßper locu (an ^fm tuu. Mter uero prophetaßribit: Anima trißis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

ftiiefolita (ùper magnitudine mali,curtia et infrma, lt;Nimi fttmelica,(^ ocuü deßcientes,dant tibi gloriS I^otniue.Non ßcundu iußitias patrufundimus pre^ ((S incol^e^u tuo, amp;nbsp;corafacie tua petimus mißri (orJü Domine Deus nofier.ßd nbsp;nbsp;tu es mfiencorst

»iiferere nofiri; lt;juia peccauimus cora te. Efio et ah

ut tierè inopia nofiraßntiamus, acßrio cogh ffWHs bis nos indigere,^ut:e à Deo nobis,ac in re no l^n,petimus:eaq; nos petere,utab ipfo impetremus.

ß ilius nobis efietßnßus, aut animus,oratio no^ ß^nß'^ia impura'^; foret. Vtfi s^uis peccatoru remi/^ ßonem à Deo pofiulet,non certo acßrio ß peccato ^^^ogitanstnthil aliud,efuàm fua fimulatione De«« '^deat.Deinde, ijult;e in Dei duntaxat gloria petimus, xtea magno defiderij feruore et tefiu petamus.ut e« f Blinns nomen eius ßandiificariiardenter ( ut ita di-

) eßrienda ßtienda es^ Ula fandiificatio.

jdo CHRIST, RELIGIONIS

Siitai^ nos peccatorum molepretnidcbtbonri intelligimus'.fi rehus otnnth.uacuos grattant apud Deunt nobis conciliare poßntint bit nos fenfus terreat, quominus ad ip/itnt nos conjei'^' • mus. quando nobis neceffè eü-, cunt ad eum

Luc, 17 mus^ taies nos cogitare ac fentire. Non enint inpK' ta eR oratio.,qua nos arroganter corant Deo effet^' mus, aut aliquid nodlru magno ceflintemus :ftd noflras calamitates conßteamur-, amp;nbsp;apud eum deplo remus. quemadmodumfi'iij apud parentes fuas ft-relasfamiliariter deponunt. Qn,’« bicpotiusfenß^ nobis instar calcaris ac flimuli ejJe debet, c^uo magi ad orationem incitemur. Ad banc noflne egefttt-tis cognitionent duo addidit optimus pater t i^nibx^ nos ad orattonis fludiu uehementer impelleret. datunt,quo orarepracipif.promißionent, ^uapolli-

L«f. 11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;impetraturos quicquidpetierintus.

ioan. Iff f«nj/lepenumero repetitum babemus; Petite, uenitt Liatth. 7 ad me, quarite me, reuertimini ad me, Innocate mt in die neceßitatis uedlrce. Ac, cum (lepealias, tant Zach.i etiamin tertio legis capiteiquo probibemuraccipt' Pfal. so jre in uanum nome Domini .Nam ex quo in uaniitit accipereprohibemur,ßmuletiamiubemuraccipere ingloriam : omnem uirtutis, boni, opis, acpraß^ laudebt

INSTÎTVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lét

ail deferenJo : dum ab eo ho’c ipp »ws,amp; expeiiamus, QMtnobre nifi ad ipfunt cott fiiÿmusjcunt alloua noi ur^et neceßitas : ntfnpfum gt;'iiiuirintu!,ac eius opem implóramu^;non aliter eius itttinprouocamus, ^uam ft aut alienos nobis deosfa ceremus, autidolafabricaremur.fiquidem eius uoa ^ntitem in omnium ptieceptorum contemptu ceijue ^lt;»ttet)tnimus.Rurfum,qui eum inuocant, re^uirüt-, bndem referunt,magna confolatione fruutur: quod ^ntell^ant jic fe agere rem illi acceptam, uoluntatiq^ (“isleruire. t’romifioe/l:Petite,(iraccipietis,fiet Matth.7 wtis, exaudiam uos-) eruam Uos,ref 'ciam uos,con-fortabo uos, pafcam uos in affuentia, non confun-^^'’’■ini. Ç^uif omnia, ut nobis d Deo promi/fafunty fe indubie prafabuntur, f certafde expeèîemus.

orationise/l meritum aut dignitas, qua p«iM obuneat; fed tota exorandi jjgt;es in promifto-gt;lt;duiufinodi fita e^, atque ab ea pendet. Itaq^ cum quot;Hintis noslrisfatuendum e^, nos exauditu iri,non feWMs quam exauditus fueritPetrus,uel Paulus, uel fandiorum quilibet f tarnet ft maiorequam nos ’“^‘^ftnclimonia praditi fuerint:) ft tarnen eadem, firma fide Deu imploramus.Quado eodem

I äuf-

162 christ; RÊLIGIONIS

éli armati'^- [ùmus.Deui uero non ex perfonie Jigni täte orationis preciu aßiimt: ueru ob fide Jutäxät, in qua amp;nbsp;fîto prcecepto obediunt^amp;futepromißo^ ni conßJunt. Rurfion qui Dei promipioneparumfe curi, ueritatem eius in Jitbinm nocantt atq- tta dahij amp;nbsp;ha-fitantes an ’xaudiëdi fint, Deum ipfaminuo Jacob. I c^ant^nihilproßciunt(nt inquitIacohus.)qaosetiam ' ßu^iibus comparai-, qniauento uariemouenturamp;‘ circunfernntur . Deinde cnm Dominnsiuxta fuM Matth 8.9 cuiq-ßdemßeri affirmet: fequitur, citraßdem nihil alßequinospofße. Quandoueronemoe^lhomi-num dignus, qui Deo Çe reprteßntei, ac in eius cott-ß^ecium prodeatiipße ccele^is pater, ui nos hac con ßtißone eximeret, qult;e no/iros omnium animos deij I. Tlt;w. i cere debebat,ß‘!ium nobisßium donauit îefum Chri 1.lodîj.i ßumDominumno/îru:quiapudipfumnobisßtad-8.9 uocatus et mediator, cuius dudiu ad ipfum ßcure ac cedamus.tali interce/Tore conßß,nihil,qu0d eiusno mine petierimus, nobis denegatum iriiut illi à patre Hebr, 4 «jßj/ denegari pote/l.Thronum quoq^ Dei,non ma-ie/latis tantum eße thronum,ßdgratuei apudquent eius nomine cum omni ßducia apparere audeamus, mißricordiam confecuturi,amp;gratiaminuenturini auxilio opportuno, Atq^ ut lex de innocando

Des

INSTITVTIO. 165 ^npofiu nbsp;nbsp;, ut igt;roinipio dita^exiuditum iri qui

‘^KocMerint: ita in nomme Christ inuocare pecu-‘'^nteriubemur, amp;“ promißionem habemus propo^ mntpetrMuros, quod m eius nomine petierimus. , Hinc, ßne controuerfia, clarum eü, eos qui in ^“0 ^Vitm Chrifli nomine Deum inuocSt, illius luf-l^ßiJtumiciter prieuaricari-, ac uoluntatem pro ni~ ''Ofeputare: nullSuero promißione habere, quic^ ^nt iippetrandi. Siquidem C Kf lt;tii Paulus } omnes ^ßpi'otnißioneSiin Chriflo funt Ptiam-,amp; Kmen'. ' ^^h^onßrmanturamp;implentur, Poirocußtipje ilt;ia,ac unus acceffus, quo ad Deum ingredi no qui ab hac uia defleüunt, amp;nbsp;hunc acceß S'rut,ijs neq. uia ulla, neq^ acceßus ad Deum ■nihil in eius throno reltquum habent, pra-iudicium.,ac terrore.Deniq; cum hunc pro ‘'“fite ac duce pater no bis ßgnauej-it: qui ab eo ullo déclinant uel obliquant , conantur, quantum , notam à Deo impreßam delere adulte^ ßß (^mtum adßancios attinet, qui mortui in ''mo uiuunt: neßomniemus ijs ipßs altam eße ro squot;^diDeiuiam,quam Chriüum(qui folus uia e/îi) '^‘“‘‘0 nomine Deo eßeacceptos. ltaq-po/}quam i‘'‘('turanos ab omnibus ad Chri/lum unum reuo-

1 X Ctga

1^4 CHRIST, RELIGIONIS

CololTi cat, po^ijua/ft cale/lis pater uu!t omnia in ipfo re-Ephe[. I fo//iÿ, error efl, accejjitm per landlos Helle nohis mohri, quem nelt;i;fibiipfipraflarepoßiint.Prate-rea cum in unam Dei uoluntatem omnia/üaclefiile riaréférant, hancintueantur,in eaac^uie/cant:ßoli de amp;nbsp;carnaliter,attj; etiam contumelioße de ijs cogitât,lt;jui ahant ipfis orationem afignat,tjuàm tjuare-gnutn Dei aduenire expetant. Q^od utpiorH/nfa-lHte,ita reproborunt confufione implebitnr. Q^are non expeiiandü efl, inuari not eorum orationibm ^uicciua poffe: nifi partem in Chriflo habuermius, amp;nbsp;pars regni einsfuerimus. Ç^uemadmodum eMin rnr/um ,fi Chrifli participes fHerimus,ßcurel{atiie re debemus, a nobis flare quict^uid ex Deo efl to-tamq; eccleflam, cuius fln^i illi membrafimt, p nobis oraretdum orat, ut regnum Dominiftiadue-niat. lam uero, tametflin hmtc modum pro ito-t. Tim-i his oranf.non tarnen à nobis inuocandi flint, lacob.T id agendum ex eo protinus conflecpuitur, lt;^uod i^Hi iif terrisdegunt homines, uiciflmalteraltcriuspreci-bus comendare fe ppflfunt. Hoc enim alenda inifli^ charitati officium (eruit, dum (uas inter (ê necefliti tesueluti partiuntur, amp;mutHo (u(cipiunt.Quara' tio abefl à mortuis, ^uos à noflro contubemio Do'

1 N s T IT V TI o» • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;16$

iwinMSfubduxit. Q^torum tametß crgi nos femper chantas, ut[imt una in Chri/iußJenobifcum i. cor.ij nulluni tarnen remanetnec lingua, nec au commercium. Ndm (ecus affirmare, (juui e/i, ^fiptemulenta cerebri no/îri [omnia, uelle in abdi-^“^eiiutitcia fine eiusuerbo peneirareamp;pcrrunt f^c^acfcripturam conculcare^ quatotiescarnii . ^^ficieprudentiamyfàpientia Dei tn/mifdw pronun D«lt;M* iianitatem fènfus no/îri in uniuerfum damnat, f^oßrataomni no/îra ratione,folaDei uoluntatem ’’'oi’is uul^ediari. Hæc «ero ipfa Chri/îum uni-^^itohis offert,ad ipfum nos mittit, nbsp;nbsp;nbsp;in ipfb ßfiit.

induit Ambro fus, os no/îrum efî,per quod pu ^^oquimur: oculus no/îer, per^uem patrem uide-””lt;5 dextra no/lra, per ^uam nos patri off^rimus.

gt;^ifi intercedente, nec nobis,nec fanébis omnh lt;}uidlt;juam cum Deo e/l, Porrô lt;jui fibi ex ßgt;’^is peculiares patronos cooptant ac deligunt, ^^'ßngttlari aliqua eorum comendatione adiutujè ’’^‘ßerant,fHnt in eos non parum contumeliofi.E os ab unica ilia uoluntate retrahunt,(juamffatant ('^tdtximus)amp;'tmmotainDeo habent,ut regnum ^xtadueniat; dum carnalem illis affedbu affingunt, S«i in unum aut alterum fuum cultore fit propëftor.

iéó CHRIST« RELIGIONIS

Qw nero illos ßbi medidtores fdc'wntidcß ße Ctó ßus deßceret, aut nitniußibi feuerns effet: ipfum in-honorant-,amp;folius mediatoris titulo Jpoliant.ijiiiut illi in ßngularem prierogatinam à patre ddtus e^,iu ne^i alio transferri debet. At^; hoc quidem ipfo rum natinitatis ipß'ns obfcurant, crucem eudcuant: ^uicquiddennj^; in falutem no^a autfecit, autpuf fus e/l,fua laude exuunt ac deßaudant.Suputde hu^ tendunt omnia, ut folusßt^ habeatur mediator, Simul Dei benignitatë abijciut, qui fe Ulis in patrem exhibebat.Non enim tilts pater efl,nifiChrißuinf bl effeßdtreagnofcant. (^od plane abnegant,niff fraterno efß erga feaffeëiu, quo nihil molliusefc potefl, cogitant. Sedhoc quofdam fcilicet monetr quodfanäorum oratiónes ßepe leguntur exauditte, rfal,zt CursNempe, quia orarunt. In teßterdueraiierSt,in' quit Prophetd, ör faluifaäi ßtnt: clamauerunt, non funt conßtß. Oremus ergo amp;nbsp;nos eorum exei» plo, ut corum inüar exaudiamur. i^os uero, contr^^ quam decet, pncpc^ere ratiocinamur: no. exauditS in, nifi qui femel exatiditifini. Quanto melius laco' ïdcob.r busülelids,inquit,bomo erat nobisßmilis, tioneprecdtusefl, neplucret:amp;nonpluitfuperttf ram annos tres,amp;mëfcs fex.Pjirßtm orduit,^^^^

INSTITVTÏO» IÓ7

few Je Jit pluuiam, amp;nbsp;terra deJit frtt^u fùutn. Qm} itotnäuptam Hellte prarogatiuant colligit, fed mm ntionis docet,ut nos ad fimiliter orandum exhor-Orationis(ut hoc nomen nunc accipmus)

Ji'afuntpartes,petitio, (^^ratiarum aéîio. Petitio »(cordis nohiri defideria apud Deu deponimus,pe- t. Tiw. i toiles ah ipfius bonitate, primum qua ipftus dunta-gloria feruiunt: deinde qua nfibusetia no/iris

(oitJucunt. Cratiarum aitione eins erga nos bene-f^itreco^nofcimus,amp;cum laudeconf iemuriac-

ferentes eius bonitati omnia,^ua ujfia funt, ^ofii.Vtrunq- uno uerfu Dauid complexus e/l, cum pfat. yo ‘»ferfona Dei ita fcripfitiJnuoca me in die nec^ita t'!,eruam te,(^glorificabis me, Vtraq; in u/u no. ig ji

effe cotinenter debet. Tanta e/i enim noiira ino Ephef r (“I r tanta reru angu/iia nos undiq; uroet ac premit, »t litis ft caufe omnibus, etiafànéiifimis, cur af fJne^emant ac fuffirent ad Deu,lupplicesq; ipfum ‘»Hocent. Ad hac,tanta ac tacf ufa benefaâorum l^eilar^itas nos pene obruit, tot ac ta ingentia eius 'gt;’ii'iciila,quaquauerhumf[gt;e6ïes cernunturiut nun-(pum nobis def t laudis gratiarumq^a^ionis argu-'»oitumacmaterla. Atq;Ut hac planius ahquan ^oexplicentur. cum ficin Deo Jf es omnes opesq;

I 4 noürce

gt;68 CHRIST. RELIGIONtS noâra fitaßnt(quoj iatn anted fatis probat» ut ne^; nos,netj; no/ira omnia,projjgt;ere habere, eius benediciione, poßimus: aßidue nos ei co/net»^ Jdcob,4 ff^^^yf^^^/^^^iOft^ttiacSmittamus oportet. Dein^i^ ij^uicquid deliberamus,lolt;juimur,agimus,fub eins wlt;lt; nuac uoluntate, fubßgt;e deniq^ auxilij eius delibert' mus, lo(fuamur,agamus. Omnes enimaDeomale^ diéîi pronunciantur, aytißd alteriusue cuuiußiaiffp ducia,conßlia agitant dcßatuunt,qui extra eius »O' luntatem, ipfo'q^ non iniiocato, quictjuamoliunt^f aut inchoare temant. nbsp;nbsp;nbsp;Cum autem diün”^

agnoßcendum eße ipßtm bonorum omniü autorer^ conßquitur, tam^uam ex eius manu ßßipienda ejjt omnia, cum aßiduagratiarum aSiione.nullaniiliejje tu^am rationem, qua eius beneßcia ußurpemus,^»lt;^ nullo ßne ab eius largitate nobis fluut ac proueniut' niß etiam in laude eius conßtenda, nbsp;nbsp;gratijs Ägf«'

I. T«»of,4 nbsp;nbsp;nbsp;aßiduißmus. Paulus enim dum tedlatur,per »er-

bum amp;nbsp;ordtione ßn^lßcariißmul innuit, ßftt bo amp;nbsp;oratioe minime ßtnüißcata efß. Per uerbunt f .Thef.s ßilicet,ßde metonymice intelligens. Hlt;fc ratio c/l, I. Timot. i cur alibi Paulusßne intermißione orare iubeat.uo-lens omni tempore, omni hora, omni loco, omnibus in rebus, ereéia eße ad Deum, omniu notât qua 'amp; omtiui

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;169

OWBM ah eo expedient, amp;nbsp;omnium liudem iïït refe-fwtMt perpétua laudandi orandiq^ argumenta no quot;IS proponnntur. nbsp;nbsp;nbsp;Hrfc autem oranai aßiduitatf

fi’ofriis ac priuatas cuius'^; rejpicit: nihil ad puhli-eceleßa oratioes pertinet. quce nee aßiduo' eßle f^ffiint, nee aliter etiam fieri delent, ^udm ex poti-fi« : ijtitt cSmuni inter omnes confenßu conuenerit, Ufoçÿ'ffrf^ hora eondicunturac pra/îituuntur, Hi^iidDeum indifférentes, ita hominu ußhus ne-^ ^^iiri^M-omnium comoditati proffeSiumßt, finttiii decenter (ir compoßte ( iuxta Pauli fènten- 1. Cü»’.ï4 tMw ) in eccleßa adminißrentur. Hue çÿ loca fulilica de/îinataßnt, qua tepladicimus.non qua ßi^eti gliqua fuaßanilitate orationes maois ßanüiß c^uel exaudiri à Deofaciant: fed quifßdeliu con ^e^ttionem cSmodius accipiant,dum adorandum, niliiitliendamuerlipradicationem, ad ßcramenta ßfipiendaßmulconueniunt. Aiioqui C utaitPau- i. Cor.j. g ^KsUosipfifumiisueraDei templaiquißorarein t.Cor.g Dfitemplo uolumus, in nobis ipßs oremus. Qm ue fomremDeißropius ßbiin tempio admotam opi~ gt;ii‘nttir,äMfacratiorem locißnüitate orationem du w, hoc proludaoru autgentiücraßitiefaciunt: ^uriuliter DeÜ adorantes,contra quam praceptum

I 5 eß,ut

170 CHRIST» RELIGIONIS

104», 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßne ulla loci difcretione, inßriritu amp;nbsp;Méritât'

te adoremus. Q^ando uero hunc eße oratioiti! Jcopum iam prius didtum e^iiUt eredîi in Deutn nnferantur^ tumadconfeßionemläudis,t'H‘i‘^op^'^ implorandam: ex eo intelligerelicet,prmäs einspiir

. r« in mente amp;nbsp;animo poßtas efße.Vel potius tioneipßam, eße proprie interioris cordis affe^lm»'-qui apud Deum, cor diu ßrutatorem, eß'undituramp; exponitur. QMmobrem Chri/lus Dominus K4ttb, 6 ^ier■, cum optimam orandi legem ferre uellet, lufit trare in cubiculum : ibiq- ofho claufo, orare patretn noRrum in abßodito ;ut pater noüer, qui eü in iii' ß:ondito, nosexaudiat, Namubiabbypocritärum exemplo abfiraxit, qui ambitioß precum oßctatio^ ne hominum fauorem captant : ßmul adijcit, quiiß I melius lintrare fcihcet cubiculum-,amp;claufo ôûioibi orare.Qmbus uerbis^ut ego interpreter) tóta cogi^ tationein cor noürum defeendereZT inff'^di nos docuit-, propinquu nobis Deum talibus animi äß(^‘ , bus promittes'.cuius templa eßedebent, corpora no ßra, Neq; enim negare uoluit, quin al'qs quoq; lon^ orare expediat: fe^ eße quiddam fecretum o/lendit, orationem, qute in animo potißimum locata fih ( eins tranquillitatem, proculommbus curnrutnr I biS)

INSTITVTIO.

'^W4)cï(}je re^uirat. Hinc cldrum efi^ ^oc(in,neq; cantum (fi in oratione intercédât)

’ye ijnicqua momenti, aut hilnm proßcere a^ud. . ^utmji ex alto cordis affieSiu profeéîa.Qjûn eins '^‘'^‘iiiuerfdm nos prouocant^ß è fumtnis duntaxat quot;^ns çÿ gutture exeunt.qnando id e/î ßcrofan^o fw nomme abuti y ac eins maie^atetn deiifiii babe-

ipfe per Prophetani aß-irtnat: Populus,inlt;juit, lep. 19

“bfropint^udt tnihi oreÇuo, nbsp;nbsp;labijsßtis me ho Matth.if

^'gt;titt:cor aut eorum longe efl àme.f^, Timueritnt ’’'f wïddto doéinna hominü. propterea eccefa-‘‘‘“in populo hoc, miraculu grande fiupendum.

enim ßpietia à fapientibus eorü, amp;nbsp;prudetia hiorueuanefcet, Neq^tameuoce,autcantumhic '^‘quot;’‘‘gt;tius:modoanimiaffe£iußquantur,eiq-lerui-’^•Sjc enim mente in Dei cogitatione exeixent 'Ntfntd retinët:tiiiie(ut lubrica eft) facile remittitur^

uaria diflrahitur. Praterea,cum Dei gloria in ' -mulis corporis noflri partib. elucere i^uodamodo ‘‘ßfotycouenit priefertim lingua huic miniûerio ad

efeac dénota,turn canendo,tü loijuendo.qufç fttuliariter adenarranda pradicandaij-Dei laudë tondita f/|. Potißimus uero linguce ufus eß in ora~ iioiubus publicis, quteinfdeliucouentu habentur,

^uibut

CHRIST* RELIGIONIS

quibus hoc agitur, ut Deum, ^uem unofßiritu, d-dem'^; ßdecolimuscomuni una uoce, ^nelntieo^ dem omnesore pariterglorißcemus. id^palam,at omnes uicißim, aßio^uifij^ßatre, cofeßionempm accipiant, ad cuius exemplu inuitentur. Qü? plane confiât, no Graco inter Latmos, nec Latino inter Gallos aut i\nglos(ut ha^ienus paßim fafiiM turn efl: )ßd popularißrmone concipiendas eße pa blicas orationes, lt;jui uulgo a toto cœtu intelligi poß ßt, ijuandotpuide in totius eccleßa adißcationem ßeri conuenit : ad cpuam exßino non intellefîo nal-lus penitus ßu£ius redit. Apud ijuos uero nulla eH charitatis ratio,ij faltcm Pauli autoritate moueride-bebant, cuius uerba minime ambigua ßntiSi henedi xeris,inlt;}uit,ß)iritu,is qui implet hcum idiota,lt;}uo~ modo ad tuam benediàiionem dicet Amenl qaado-alius non xdißfatur. Sic tarnen omttitto lenM-dum. nulla rationeßeri poße, nec in publica oratio^ ne, nec in priuata, ut linguaßne animo, Deo acct' ptaßt, Praterea, tantam eße debere uim atlt;^ arJo-rem eius cjuod mens cogitat,ut totum longe ßperet, ^uod lingua enunciando exprimere pote/l. Po/?rf-fffo, ne eße ^uidem orationi priuata neceßariitiii litiguam

INSTITVTIO, 175

interior /ènfus fibi ipfe ad incitatlonem fa-^fpt.ut optim^e interdum orationes uoce careat.

^ifgt;modoinexemp[o Molchieamp; Hannæjj^eéîa- ^xod.f^r

t^unccertiororandi non modo ratio, fed for i.Reg.t ’^‘‘‘l‘lt;oci-ipfiJif-endae/î.Ea(cilicet,c[uamperdile- /^atth.

fuum nobii cceles^is pater tradidit. ubi luc. ** '^enfm bonitatemacmanfuetudinem a^nofcere

pr^eterc^uam lt;juod nos monet atq^ iiorta-^“^jKtfin omni noftra neceßitate (puaramus^ntf-‘fnparentumßdem cofugerefolent'. )qnoniam ui-neid quidem fatis nos perjj)icere,tjudm angtt ''‘‘^fet noüra paupertas,quid tequù po/iulare,quid ^‘'“»lèreno/lraelfet: huicetia no/lr^e ignorantie fnrrit. amp;nbsp;quod eaptui na/ïro deerat, de fuo ipfe /‘'fl’leuitac fuffecir.Con/cripfit enim nobis formu-‘‘quot;'':lt;liia,uelutin tabula,propo('utt,quicqHidàfeex- ■ f^(relicet.,quicquidin rem no^lram coducit, quic^

populäre nece[fee/ï. Ex eius benignitate

con(blationisfru3:ü pereipimus. quod ni~ ^‘^‘lt;blitrdum,nihilalienum aut importunu, nihil de-quot;“Isnonilliacceptu, po/lulare nos intelligimus, qui hè ex eius ore rogamus. Hec oradi feu forma, fett ''^^‘‘kfex petitionibus coûituta e/i. Na,ne ijs âcce ’‘‘»»,^111 feptem capitibus di/îingütifacit, quod apud

iucant

CHRIST» RELIGIONIÎ

Luca'» (ex duntaxat legutur: tjui fané oration^ milt ea n nonreatjuiffet.Vt ïam t^uod fèptiinolocoafn^ Matth.additu eü,exegctice adfextam petitioners^ rendueßt. in bis aittëomnibus tametß glori^Dei ratio imprimis habenda eß: rurfnm tametß oës inre itoßra fùnt.,atij; ita euenire,t(t petimus,expedit:prio res tarne tres, aei giorice pecultariter deßinata frntgt; quam folam in illis intueri nos oportet,nullo eSmoiH noßri(_ut aiut)reJjgt;eëiiilTres reliquce, noHricuri'it gerunttacpropriétés, qnceex ufu noßroßnt,pofiK tandis funt aßignatceNtcum nomen Dfi fanäßei ripetimus: nibil tum denoilro comodo cogitandnnt eß:,ßd eiusgloria nobis proponëda e/l,quain inten-tis oculis una intueamur. nec aliter in huiußnodipre cibus affeëii effe dcbemus, Atq- hoc quidë ipfton nO X nbsp;nbsp;bis in magnum cSmodum ccedif.quod dum ita, utpf

timus,fanëiificatur, ßt etia no^a fanëlifi'catio.Seé ad huiußnodi utilitatem oculi noflri (ut diäum eil) uelut ccecutire debët, ne in ipßm ullo modo reßiei-ant. Vtßomnis ßgt;es priuati noßri boni prcecija eßet hcec tamë fanëiificatio, nbsp;nbsp;alia quce ad Dei glommt

pertinent, à nobis amp;nbsp;optari, (ir precibus poftuhtri TExod.fi nondeß'nant. utinexemplis Moßheamp;Pauliß^' Rom. 9 ^utur.qui mentes nbsp;nbsp;oculosdßipßsauertentes,ii('

bementi

INSTITVTIÔ.

Jmotti incenfoq; ^elo ipforum perJitionmi fxfetebint: uiuel fuo Jijjgt;endio, gloria amp;nbsp;regnum Df! promoweretKr. Rurfùm,cü panem noflrü (juoti ififfliHHotis dari petimus ; tametfi optantus ijuod ^oftri cSmodi-, tante hic quoij; Dn gloriam quarere ^xfertim debemus.Vt ne petituri guident ßmus,Ki-‘

Dei gloriatn uerteret.

pater noster qvi es in cœlis.

Priw«!», in ipfo limine occurrit.tiuoddnteadixi quot;’“^■ontnetnanobii orationem offerri Deo debei-e nomine, ut nulla alio nomine commenda ex quo patrem uocamus De«in, '’’quot;’’^ncerteChriûipratendimus. Qua enimßdit patrem nominaret,quis huctemeri ’^^['’'O’'uperetut ßbi honore ußrparetßltj Eki, ni J*quot;gt; Cbriflo adoptati effemus in ßlios gratia^ Qui

Herns fit ßlius, nobis inffatre ab ipß datus efb, '‘^j^od natura ipß proprium habet, adoptionts be-'^q’eio no^rußat: ß tantam beneßcentiS certaßde ^h^litnnr. Q^emadmodum lo^nnes nit, datam loan.i ^^/ote^ate ijsquicreduntinnome unigeniti ßlij

Dei ipßquoq^ßant. Ita^; et patref'eno appellat,^ßc à nobis uocari uiilt.Hac tanta nominis

CHRIST» RELIGIONiS nominis pfduitate omni nos diffidentid eximeni' ^udndo nullus dlibimdiordmorisdffedius, ^Ml»il^ fdtre reperin foßit. Ipfius uero chdritds tanto ergi nos mdior pViefldntiorq- eü omni pdirntum nolho rum chdritdte, i^udnto ipfe omnes homines botlitäti dC mifericordidJuperdt. Vtß, quót^uotin terrißn^ pdtres, omni patern^e pietdtis (enfu exuti, ßlios dedi tuerint, ipße nobis nunqudm defuturusßf. fonin»! t. Tim. z ßeipßtm negdre non pote^. Hdbemus enim eiuspro^ Kdtth, 7 mifßum: Si uos cu mdlißtis, noßis bond ddreßijs ßris:lt;pudto mdgis pdter ueßer qui in calis eßlQ^^^ ßßlij eiusßumus: utfiliusinßdem extraneï dbeni^ hominis Ce conferre non potedl, niß fimul de patris^ uelßceuitid, uel inopid querdturtitd dliunde fubß^ Î dbipß qunerere no poßumus, nißexjibritdilh fldte dcfdcultdtu inopid, uelßeuitid, nimid'qi tdte. Nff cdußemur, nos merito timidos reddife^ cdtorÜconßietidtqueepdtrem, qudUis bonïide nuü ßetü, tdmen nobis oßenßum reddiderint.ldldfi itit(^ homines, nullo meliorepdtrono cdußdmßuddpuß^ treßlius dgege poteßnullo meliore interprète pci tdm eiusgrdtidßbi cdcilidre, q ß ipßßupplex ae ^e-mißusculpdmq; dgnofcens,pdtris milericordiM»”' . Cor.i plorett (iion enim tumßepdternd uißcerd dißimKl‘‘''‘

Instîtvtio.

î quin ad taies preces commoueantur) qui J (’“^^mifèricordiarum amp;nbsp;Dew totius conjola-l'®”“ -^/în non potius ßliornm pro fe depreeantium Y’^’^as ^enitus exaudiet ( cum prafertim ad ”05 muitet nbsp;nbsp;exhortetur J quàm quceuis aliorunt

f^ociniiftj^ quorum pr^efidia ideoJ {ffugiut : quia

fui manÇuetudine ae dementia haßtant.

. paternte manfuetudinisexuberantia nobis l^cjj ‘''f^’titbola pingit ac repr^efentat : ubi paterßlium, ^''^'‘^eoßealienaueraty quißub^antiam eius diffolu ‘^ß'^lt;Iegerat, qui grauiter in eum deliquerat, obuijs quot;'^ampleditur. nec expedat donee uerbis uenia I^Ietjfed ipß anteuertit,redeuntem eminus agno

nitro illi oecumtyßolatur,in gratta recipit. Hoc ^^quot;ntantte manßietudinis exemplu in hommeJße-^.‘quot;^«nmproponens, docere nos uoluit, quam ejßu-expedare debeamus àße, non modo patre^ l^npitrum omnium longe optimo ac clementißimci i^^nisingratt, rebelles, ac improbißli], modo tarne

*” f'«J mi/mcordiam nos conijeiamus. nbsp;nbsp;nbsp;Ac quo

^^‘oremßdem faceret, ße huiußmodi patrem nobis chrtfliani ßumus; jnomodo pater,ßed no

’quot;‘»atim noüer dtci uoluit. Ac ß in hunc modü cum '‘S^emus.Pater,qui tanta inßlios pietate es pra“

tn dituSi

17S CHRIST, RBLIGIONIS

tanta ad i^nofcendum facilitate, nos f lij tui appellamusacpofcimus, fecuriac planeperfuafuno ■ alio te eff er^a nos affeftn, quant paterna:quantup nis ind'gnos tali pâtre. nbsp;nbsp;Qj^ôd autem non ita uijti

tumur, utjuum qmlf patrempeculiariternominet, Jèdpotius, utnodlrum in comune omnes uocemus: ex eo adntonemur, quantafraterna dilediionis cîum inter nos intercedere oporteat : qui talispatns communes lumusf Tij, Nam fi unus omnibus nobis communis es^ pater, à quo prouenit quicquid omni-no boni obtin^ere nobis potedt: nihil internos ditii-fum efe decet, quod non magna animi alacritatepi ratißmus alter alter! comunicare, quantum ufuspo-flulat, nbsp;nbsp;lam ß ita, ut par edl,uicißim manum potri

gere atq^ opem ferre cupimus : non eü in quo ma^n comodareßatribus poßimus, quamß optimipatfis cureeac prouidenti^e commendemus. quopropitio^ acfauente, nihil omnino defideraripotesl. Etfmt hoe ipfum patri etiam nodïro debemus. Vt enim lt;ß patrem aliquem familias uere nbsp;nbsp;ex animo diliÿt, to

tam ßmul eius domum amore ac beneuolentia cortt' pleSiitunadhuncmodum, quoßmusinhunccalt'' fiem patrem fludio atq; aßedlu, erga eiuspopuluuh ausßamiliamf eius denu^ hcereditate elendere tott ueitit,

ÎNSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17?

tantopere honorault, utpknltKJinem Ephe,t

quot;^'l‘Wti hominid orationetn exigi oportet, ut com Il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cople£iatur,ciui illi funtin Chri

Wfî. Ne^ IoIk,}! ^tiot taies ad prie/êns uidet Ji ^ognoßt, jèd omnes qui litper terra agunt ho-^

De qifihKs nbsp;nbsp;nbsp;ßatuerit D ominus, extra no

yxollranten: niß quod illis optima optare, li^‘‘gt;'edebemus. Etß'pra alijs, in dome^icosßdei l‘''^llt;iri quodam affeéîu propenß eßß debemus: “^o^olus peculiariter nobis omni in recom^ lt;34,^ ’’’^quot;‘iiuit. Inßummaßc debent omnes eße ora-in earnßgt;e£ient comunitatem, quam Do« ^’*w «o/}friM regnoß{0 ac domo ßta con/lituit, ^^^iiitatnen obe^, quo minus amp;nbsp;pro nobis, heertis alijs orareßgt;ecialiter liceat. modo tarnen ••'WHS ab huius comunitatis contemplatione non di PM,nec deßeSiat quidem,ßd omnia ißuc référât, ^'tquimuis ßngulariter cocipiantur : quia tarnen ^‘‘»mtßopum diriguntur, communes eße non de~ pSt. Id totum fimihtudine facile intelligi pote/t, Generale e/l Dei mandatum de fubleuanda paupe-’Vn omnium ege/îate. Et b«ic tarnen obediunt, qui ’»(Kmßnein eorum inopilt;e ßccurrunt, quos labo~

m » nbsp;nbsp;nbsp;rlt;«

. î8o CHRIST. RELIGIONIS rare aut norunt,aut uiJenttetiamp multos pratetf' unt,qui non leuiori neceßitatepremunturt no omnes noße, uel ^uia nö omnibus füßicerepoß ßnt.ln hunc moJum, nelt;j; jj uolutati Dei repu^‘‘^’ ^ui cSmune/n hanc focietatem eccleßieß^i^^^^^^ amp;nbsp;cogitates-, huiufmocli particulares oratiortes cipiuntytjuibus-, publico animo,ßngularibusuerbi^f ßautalios Deo comenJant : quorum neceßit‘gt;^^ propiusßbi innoteßcereuoluit.QMttqit^tto quidem in oratione, (ÿ-facultatum erogationeiß”^ ßmtlia. Nam benignitas largiendi exerceri non nijt erga eospotefl-iquorum perßgt;eä:a eünobis itiop^' iuuareautem oratione uel alienißimosamp;igttot'j’'', mos licet,quantumlibet longo terrarum intertutllo^ nobis Jißiti ßht. IJ autemßi: per generale illamptt' cationisformulam -, qua omnesßl'tj Dei cótinentKt^ in quibus amp;nbsp;Uh funt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aafcribitur, ipfîo”

tri ccelis. Ex ^«o non protinus raciocinamhont/lf ipfum cœli circunferentia, quafi cancellis quibiiß‘'’ inclufum amp;circunj'criptualligari. Sicfuiclemamp;'^^' j.Rfg-®’ lomon conßtetur, ccelosccelorumeum caperenoH iefa.6£ poße.(2ripCeperporophetam ait, ccelum fuamf«^^

* 7 e(fe: terram autem,fcabellum pedumßtorum, Qi*’ fcilicet ßgnißcat,non certa aliqua regione ß

INSTITVTIO, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fgt

difftinJi per omnia. Verum, ^ula aliter inenar-^«oilemeius gtoriam mens noüra, pro fua craßaie^ ‘^^^^'iperenon poterat : nobis per cœlum deßgnau luo nihil augu/îius, aut maie/îate plenius ßb ’JJ’ffl«»« noßrum uenire poteß. Quare,hoc perin^

5 ac ß diSius eßiet potens, ßhlmis,incompre~ ^^jiDilis. Id uero dum audimus, exerendaeß al-•iw no/ira cogitatio, cu de Deoßermo eß: ne quic-’i'^'^ierrenuautcarnalede eo ßmniemus, neipßtn modulis metiamur,neeiusuoluntatem ad no l^os affeilm exigamus..

PRIMA PETITIO.

Sandificcturnomen tuum»

Dpi nomine hic eiuspote/las indicatur, quee omni •’W eins uirtutibus con/iat;ut, eius potentia,fipien-•i*) iuflitia, mißricordia, ueritate. in hoc enim ma-

amp; mirabilis eß Deus,qHia iu/lus,tiuia fapiens, iKimißricors, quia potens,quia uerax, amp;c.Hanc •’■^0 witif/îdfem in huiußmodi uirtutibus ßniiißca-” f^mus.non in Deo ipßicui apud ß nihil accede-^emt decedere poteß: uerum ut ab omnibus ßn£lit quot;WfjtHTifjoc e/i,uere agnofcaturO^magnißcetur. inic^uid agit De«;, omnirf eius operaglorioßa, ut nappareant, Vtßueipß puniat,iu/lusßue igna m gt;nbsp;ßatf

181 CHRIST» RELIGIONIS feat, mifericors: fiuepne/letquojpromifittuenx prttdieetur.Nulla deniq; omnino res fit, in Juanen fius gloria infulpta relueeat, amp;nbsp;ita in omnibus ani-tnis,in omnibus linguis,laudes eius perfonet. Pofire tno,ut omnis impietas, (juce fanäum hoc nome polluit (irprophanat: hoc e/l, ^ua hancfanäfcatio-nem ob/curat aut diminuit, pereat atij; con/undatur, in tjua etiam cifußone magis ac magis Dei maiefrai inc lare fat, nbsp;nbsp;nbsp;Atlt;^ ita hac petitione amp;nbsp;gratiarunt

nSiio continetur. Nlt;tm dum nomen Dei ubiq^ ßf iiißcari petimus : omnium illi bonorum laudem tri-buimas,omnia illi accepta ferimus,beneßcia aus er-ganos recognofetmus.

S E C V N D A»

Adueniat regnum tuum.

RegMMW Dei eR, fanólo fuo firitu agereac regere fuosKpuô in omnibus eoru operibus diuitias bo-nitatis ac mifiricordite fa coficuasfaciat.rurfunt, reprobos,^ui f pro Deo acDomino no agnofcuitti qui fuo imperia fubijci nolunt, perdere ac de'ijcere, tr facrilegam eorum arro^ntiam pro^leritere' ipuo manife^um fat, nullam eße potefiatem, quafrie ptgt; te/lati refi^ere queat. tïac autem cum in oeuhi

IN.STITVTIO*

ere^îumyfubcruceetiamamp;mundicon- i. fo»*. t ^^Pnitti-ignominia uiget,régnât, proßgt;eratur,fru-^'’ifiium profert: uidere e/i,huiu]modi regnum in

mundo florere ^Et fi ex hoc mundo non (^uia ^jiirituale rebud^; Jjiiritualibus con-

: deinde, quia incorruptibile t(c ceternum.

^tamus itac^f ut regnü hoc Dei adueniatihoc eß, xouum indtes ßdelium populum fibi Dominus '^‘lt;^^gt;plicet,i^uigloridm ßammodis omnibus cele-. ^’'^dneos^atiarum /ùarum ubertatêlargiusJèm, f^^ffundat, per i^uasin ipfts magis indies ac ma-^‘^niUiit ac regnet, donee ßhi perfecîe adiunéios to to twpleat. Simul ut lucem ac ueritatem ßuam nouis pper incremdis lüußret, quibusßithanlt;e, regnii^ ^^tenelraacmendaciaeuaneßcant, difßellantur, ^ii^^antur,pereant. Dum autem hunc in mo

tWMf Iciîicet iudicij dus. tjuo die folus ipfe (xaltabi~ tUf, erit^ in omnibus omnia, colleéîis ac receptis ingloriam ßiis: regno uero fathiinte deturbato penitus, i^pro/lrato.

TER.-

1^4 CHRIST, RELIGIONïS

T E R T I A.

Fiatuoluntas tua, ut in cœlo, ita in terra.

Quà fgt;oüulatnus, ut, tum in cxlo,tumin term, hoceR, ubi^;, otnnupro uolutatefua temperet dtij; componat, omnes rerum euentus moderetur,omnibus jiiis creaturis pro arbitrio ßio utatur, oes omnin uoluntates fi bi fubtjciit : ut uoluM fuapariter obe dunt, alia confenßt, utfuorumultainuitaacrehtd Hantes, ut duboa nbsp;nbsp;reproboru, qui eius imperium

detreHatacfubterfugiunt, ^obfeduio fefiibd«‘^^;' re conantur. nbsp;nbsp;Ati^ id quidem postulantes, no^i^

omnibus defiderijs abrenunciamus. quiequidinno-bis eü affeHuum, Domino reßgnantes ac permit-tentesirogantes^, ne res ex uoto noßro nobisfln^' reiuerum, ut ip/e projjiexerit ac decreuent,fiiccedt re fa,cut. Neq^ uero idfolum petimus,ut affeibtS flros, qui uolütati fua aduerjantur, Deus uanos ’ldt ^Zech.j^ irritos facut: fedpotius, ut nouas metes nouos^s'^’^ mos,no/iris extinHis,Deus in nobis creet.utnnlln^ cupiditatis motus in nobis fentutur, quampurnsc» uolutate fua cofenfus.ln fumma, ne qdex nobis ip[gt;^ uelimus’.fedui Jfiritus fuusuelit in nobis, ^uo intus docete, difcamus tmare ea, qua ipft plac'iti frn^-

IN STI T VT I o» 185 o^ifjeuero at^- abominari,^U(ecutilt;J; dißgt;licent.

En prima tria capita precationis, in qutbus po/cen ^‘^folamDei gloriampra oculis habere conuenit, noflri ratione, nec JjieSiata ulla noÜra utili-(«f.QHÆ tametfi larga inde nobis prouenit,hic ta-'”^gt;1 a nobis (puttrenda non eil. lAtec ante omnia neccogitatibus^nec optantibus, necpeteu i'lgt;ns nobis, ßio nihilominus tempore euenire opor-^tat.optanda tarnen (^pofcenda nobisfunt. Id^;fi rfte non leue operiepreciu eil. utßc nos feruos e^ lt;irfilios Dei teßcw«r,£ir proßteamnr : eins honori (1‘iod Domino patri^i debetnr)^nantü in nobis efl, fauietes.ltaq-^qui hoc aßf-ediu acßndio promouen^ ^Deigloria,non petnnt,ut nomen Dei fanilißce ^xr,ittregnum eins adneniat, utßat uoluntas einst ij interßlios amp;nbsp;ßrnos Dei habedi fnnt, hc quem ^dmodnm hac omnia illis innitisßent : ita in conßt-ßonem illis cadent ac indicium.

Q, V A R T A.

Hæeex reliqnis tribus prima : quibus pecuÜari^ f^rqna in rem noilramßint, ac noilne neceßitati ßtctirrunt,a Deo poßimus.

Punem

|86 CHRIST* RELIGIONIS Panem noftrum quoti* dianumda nobis liodic,

Çiua in genere omnitt -, tjuibus corporis ußisfub elementis hums munJi inlt;}i?et,d Deo petimus, non modo ^uo dUniur dc ue^iiamur: uerumetiS quicquid omnino nobts coducere ipp-projbicit, utpunem no ftrum in pace comedamus.QM breuiter,nosin eins curam tradimus ■, ac prouidentice comittimusM nos frafcatyfoueat-, feruet. ti on enim dedignatur optimns. fdter, corpus etiam nodbrum in fidem dc cudlodM fuam/üfcipere,utßdcm nodîritm minutis iÆj in re-hus exerceat: dum ab eo omnia, uß^; ad micam partis,^guttam aqui:e,expe6iamus. Nam cum (itne-feio qua noRra iniquitate comparât u,ut maiori car-nis quam animie /olicitudine aßdeiamur ac torquea-mur, multi qui audent Deo de animaßdere, funt tarnen adhuc de cartte ßoliciti. adhuchaßtant,quid edant,quid uedliantur:amp;niß pra manibus babeant uini,ßumenti, amp;nbsp;olei copiam,trcpidant.Tanto pluris nobis edi huius momentanem uitm umbra, quam mterna illa immortalitas, Qju uero Deo conffi, ülamdecarnis cura anxietatem ßemelabiecerut,ß^ tnulßatim qum maiora ßunt, etiam ßalutem amp;nbsp;uuam ttewam,

INSTITVTIO» 187.

«mwm, ab eo expeSiant. Non ergo leue e/ißdei txercitiu,ea Je Deo Jjgt;erare,qua aliotini nos tanto^ fert tinxios habent. netj; parunt profecium e/l, ubi

^ult;t in omnium pene hominu oßibuf morJi-(Ks bttret, inßdelitatem exuimus. Itaiy à patre no~ l^ofetmuspanemno^îrum. Porro t}uod quoti-bodte dicimus : docemur, ne immodica r^frtmtfiarum rerum cupiditateardeamus : quas (o^et ambitio/e in uoluptatem, in o^entationem^ ^quot;li^uxus Jßeciem profundamus. Sed petendunt ^«ntitxitt i^uantum neceßitati no/ira ßitis e^l.,^ ue ‘“‘in dient. Haccertaßducia,pdtremno/}rum, ubi bodie nutrierit, neq^ nobis craflino defuturum, . Qnnntacumj^autem rerum copia nobis affluat, ubi expleta fuerint horrea,^ plena cellariat tarnen panem ijuotidianum nos petere conue ’“p hoc cogitantes, omnemßtbfiantiam nihil eße, ƒ ^natenus, effufaßua benedi^ione,Dominus pro liß‘'‘amp;fcecnndat.amp;qua in manu no/ira e/l, ne ^“qnidem no/braef/e: nifiquatenus in ßngulas ho-^{‘“i^iuncnlam nobis largitur, ußtm'q-permittit, 'lt;«■0 pane quotidiano no cotenti,fed effreni cu t ““‘ffinfinitis inhiantes : aut qui abundantia fua diuitiarum fuaru cumulojècurhhac nihdo.

minus

188i CHRIST« RELIGIONIS

irriJent.Priores enim petunt^^uod impetratum nol~ lenf.mo lt;jnod maxime abominantur.nempejpinem ^uotidianum duntaxat.quantnmc^ po/pint,‘tH‘‘fit‘lt;^ quot;nbsp;ßiee affeSlü Deo dißimulantxum uera oratio totiin ipßam mentem, quicquid intus latet, apud ipß'^ eßßndere deheat. Alten uero po/lulant, tjuod me ab eo expectant.nempexuodlibi apud leeße^f bitrantur. In eo quod Nojîer dicitur, maÿS tibtic eminetDei benignitas, no/irumfacit,lt;]uodiio Deut.S in nulla ratione debebatur gt;nbsp;Q^d dari notis peti-^ ßgnißcatur eße ßmplex ac^atuitum Dfl io^ num, undecunlt;j- nobis adueniat: etiam ubi miXiM uifusfuerit arte atq- induflria noflra ^UteßtuSiUC mi nibus no/kis comparatus.

Q_V INTA«

Remkte nobis débita noftra,ficut5^ nosremittimus debitoribus noftris,

Q«4 pec catorum remißionem condonari nobis petimus : omnibus, fine ulla exceptione, hominibus Jtfim.i neceßariam. E l peccata,debita nuncupamus : eorum pcenam Deo, ceu precium,debemus.neefit‘ tisfacere ullo modo poßemus, nifi hac remifioneli-beraremur: ^ult;( uenia eß^atutta mifericordilt;e eint cum

INSTITVTIO, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;18^

^mèliberaliter hac débita expungit, ijs^; nos fol-‘«h nullum à ttobis precium accipiens: fedfùa ipfius quot;’ijericordia pbi fatisfaciens in Chrifîo, qui felid'd pttri in compenfâtionem tradidit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ItaO; qui

fe iuttiliorum mentis, Deo ßitisfieri conßdunt, ^‘^^li/ntisfaiiionibus peccatorum remißionem pen^ faiticredimi, huicgratuito' condonationi minime ^Mmunicmt.ac dum in hanc formarn Deum inuo fäHt, nibil altud quàm in fùam accufàtionem fùbfcri damnationem obßgnantßuo ipfbrum tefli-'No«io. Futentur enim ß debitores, nifi remißionis boteficio ßluantur.quam tarnen non accipiunt,fed '^‘‘ÿsrefj)uüt,dum fua mérita acfatisfaéiionesDeo fbtruJunt. Sic enim non eius mifèricordiam implo-fiiNf, Mtiam appellant. Petintus demum re-nißionem nobis ßeri, ut ipß debitonbus noiJris re-mittmusihocefl, ut ijs parcimus,acuenia condona mus, à quibus ulla in re l^eß fumus, autfaSlo inique trufiati, aut diflo contumelioßaccepti. Non ^mo4 ij!lt;{elifiiatq;offènf(e culpam remitterenoflrußt, ifp.45 ^uojfolius Dei efiiuerum heec noflra efl remißio, irm, odium,uindiéla appetentiam,ex animo ultra ^(ponere,(^ iniuriarum memoriam uoluntaria ob^ liuione conterere. Quamobrem peccatorum re^ mißia

10O CHRIST» RELIGIONIS mißio à Deo petenJd non eR, nißoffenfis ftij it’ß noftnts omnibus reminamus, qui nobis iniunj funt-jUelfuerunt. Si qua uero ojia animis retinei»»^’ ultiones incdt[a)nur,i^ qua noceamus occaßone/o gitamus'.imo uero nißi cü inimicis redire ingrate ip/os'q- omnium offiaoru genere demereri, nobis^; conciliare nitimurhac precatione Deum obte^‘iquot; mur-,ne peccatorum remißionem nobis faeiat.Poßi lt;nbsp;nbsp;nbsp;mus enim^utnobisfaciat-, quaalqsfacimus.Hocue'

ro eApetere^ne nobis facial, nißipßfacimus. Qjÿ ergo huiußnodi funt,quidconßequuntur fuapetido^ ne,nißgrauius iudicium^ Poi‘îremoob((ruantiu e/l, non banc conditionem ideo adijciiVtremittat nobisß'cut debitoribus no/îris remittimus : propte^ rea quod no^bra,quam alijsfacimuSjremißione-, eins remißione mereamur. Verum hoc uerbo folari dun-^ taxat uoluitDominusßdeino^a imbecilhtatent, Addidit enim hoc tanquamßgnumi quo conßrtni-remur, tarn certo nobisfaSiam à ße remißionem pec catorum, quam certo conßijfumus, alijs earn à nobis ßeri.ß tarnen animus nobis omni odiojliuore^ uindidiauacuus, purgatusq;e^i.Praterea hacuelu-ti nota, eßliorum numero expunxit, qui ad ulcifcen dum pruecipites, adremittendü difficiles, pertinaces inimicitiif

«miófiits exercent lüquot; inJignationent, lu ^eojefrecantnr, ipß aduerßiSaltos fonent, nefc fro patre inaocare außnt.

SEXTA.

Ne nos fnducas in tentationcm,ftd libcra nos à mabgno,

Mïîtcf ßnt ac narilt;x tentationntn ßjrma.

Ü'priHif omnes animi conceptiones,in legis tranß ^fßionetn nos prouocantes:ijuas,uel conciipißen-‘‘iitoHra nobis Caggerit uel dUtbolns excitât, ten- Jacob, i ^^^ioites fant. Et qucefliapte natura mala non ßint, Matth.4. • ‘‘‘“'’olt tarnen arte, tentationesßiint; cumßcoculjs *« Tbtfj '^^Hris ingeruntur,ut eorum obie^iu à Deo abßra-

, aut declinemus. Et ha guident tentationes l‘quot;‘bitel à dextris, uel àßniflris: A dextris,ut diui-‘^jpotentia,honores: t^ua plarunq; ßuoßtlgore cjuam pra feßrunt,hominu aciem pra r'^^KgSt, et bladitijs ßuis ineßat,ut talibus prafligijs tah dulcedine ebrij, Deußiu obliuißantur. ^l^’^gt;firis,ut paupertas, probra, contemptus, r,fßi~

et catera id genus:^uoru acerbitate, diffict. animos deßgt;odedt,ßducia ac jpc abij à Deo prorßs alienentur. Hit tenwhojii Uelcocupifcetia nofira in nobis acce(a,uel fathantt

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;192 CHRIST, RELIGIONI^

fathana uafritia nobis ()ropofitte,nobifcu pugMt, tie cadere nospermittat, à Deo patre no^o prec^ tnur. Verum, ut potius manu fua nos jusl:ctet atq- ert oat, tpuo eius uirtute robu/li, contra omnes hofiis infultusfirmi flare poflimus: quaflumii eo?i-tationes animts noflris immittat. Et ijuici^uia nohd in utram^p;partem proponitur,in bonum uertamus'’ hoc esl, ne inflemurproj^eris, nec aduerfls deijcii-inur. Nep; uero hic posWamus, ne ullas omnino ten tatioesflntiamus'. puibus magis excitari, pKngi,uel- j licari, magnopere nobis opus e/l, ne nimiunt refldes 1 Jacob. I torpeamus. Nep; enim abs re Dauid tëtari optabatt I i 6 cauflim elediosJuos puotidie tentât Domi I Gett.zi nusieosperignominiam,paupertate,tribulationeigt;t, ( fUt.S. 1$ cruets flecies caûigans. Sedaliter Dens / tentât, aider flithan. hic ut perdat, damnet, conflit' I dat, prcecipitet: Deus uero, ut fluos probet amp;nbsp;exet' I ceat, eoram came mortifleet, excopuat, urat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

nifli in hunc modum coerceretur,lalciuiret, amp;flpi^ ) modum exultaret. Pneterea, flathan inermes amp;nbsp;iix- j paratos adoritur, ut incautos opprimât;Deus unatn / t.Cor.to tentationeflaciteuentu,utJuflerrefluipatienterpof ( », Pet.i flnt, puicpuidillisimmittit. Hacigiturnodiit I edl poâulatio, ne ullis tentationibus uincamuriii: / obrMmnri 1

INSTITVTIO» 19$

led Domini uirtute contra omnes aduer-1“^ Minutes, qmbus oppugnamûr,fortes coß^atnu^. H efl,non fuccubere tentationibus, Vt in eins cu ^lt;^^Mlt;tcfldefußepti,ac prote^ione eins fecnri,fn-(^“Ceccatu,mortem, inferoru portas, amp;totnm dia quot;^^regnum inniSli flemus.tjnod e/l, à maligno libe

Vhi etiam diligenter animadnertendnm edlf ^^gt;titollrarnm e/fe nirinm,cnm diabolo,tantobel~ ^‘o''e,coifgredi,necnimeinsatlt;^; impetnmferre,. ^^‘olt;inifrnflraantper Indibrinm a Deo pofceretnr, ^‘^oddomiapndnos elfet.Saneqni fnifdnciaadta-‘quot;’flCagnam comparant, non fatis intelligut, cnni pngnaci at^; inftrnÉio hofie fibi res ft. N H«f pftiWMs ab eins poteßate liberari,tanqndab ore infi ^‘‘“^tabidialicuinsleonis, fatim eins unguibus ac ^entthtis difcerpendi, eiusfancibns deglntiendi: nif ^lt;gt;^Qominns è media morte eripiat, Hoc tarnen fi-, quot;’‘il fleientes, t^uod fi Dominns aderit, ac pro nobis ^“eeniihus pugnabit, in eins nirtutefaciemns nirtu-^^'»■Confidant alij,nt nolent,libero flno arbitrio,^^ fx (è babent, mribnsinobis fails ft, qnod nna nirtnte flamns amp;nbsp;nalemus. Tres iUce precà ^iones, ^nibns peculiariter nos ac noHra Deo com-^(itdamns, enidenter oUendnnt, lt;j^od antea dixi-

n mitSr

-Ï94 CHRIST, RELIGIONIS tnus’.Chri^îianorum orationes publica! eße deberr; ttc inpublicam ecc^efla^edlßcationem, communion nis^; ßdeltum proßediumf^eciare. Nott enimlibt ^uißiue priuatitn dort quicquam poüulat : ueruitf omnes in commune, panem nodlrum, remißionem peccaiorum, ne inducamur in tentationem, ut ä nm-ligno liberemur,pofcimus. Caufa pratereafiibij çitur, cur tantaßt nobis amp;nbsp;petendi audacia, amp;ßlit, cia obtinendi.

Quia tuum eftregnum, QC potentia, ôé gloria, in fecula feculorum.

Hcfc hcecßolidatram^uillaq- edlßdeinodlrart-^uies. Nam ß nodlra dignitate noßra Deo ontio-nes commendanda efßent, quisomninoueltnntitt cor am Deo auderet i Nunc utmißerrimi ßntus,ii( omnium indignißimi-, ut omni comendationeuaeui, nun^uam tarne orandi nos caufa deßdet, nun^iKi’^ ßducia dedlituef. quando nec patri nodirore^uxi ßuu-,potcntia,gloria-,eripipoteß. Adfineaddituri Amen, quo ardor deßderij exprimitur,obtinen^ qua à Deo petitaßunt;amp;f^es noflra conßrtnatur, huiufmodi omnia iam impetrata eße-, amp;nbsp;certo nobis conceßum iriiquando à Dfo promißafuntjquißl-lere non potedl, nbsp;nbsp;Habemus quicquid à Deo petert

. ' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debemti^f

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;195

r omnino etiam pof/umm, Jejcriptu hac Ck n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optima magißro

’’'™trajittt;tjHemnabis daélorem paterprafe^ Katth.t7 ^^^lt;}netgt;junumaußultariattj- exauäiri naluit.

lt;eterna eius ßpientia ßmper fuitiç^ barna ''t, angelus magni confiltj haminibns datus eii. “deo numeris amnibus ablbiuia e/i hac ara-

extraneum aliennm'^; addiiiir, ‘ nbsp;nbsp;nbsp;f4^ reƒem nan poßit, impiiim indi~

5 quot;'piodà Deo concedatur. Har enim fumma pra dignum,(iHid ßbi acceptum,quid ne^ llttinin nabis ßt: ijuid demq- concedcre ipß uelit. ( ^fnobrem qui ultra progredi audent, amp;nbsp;pra, rf De o aliquid pa^ulare: primum quidem, fd nddere uolunt Çquodßne inßna eip pote/l.) deinde, ßib uoluntate '^onfe continent:ßd ea cantempta, longius cu~ '^“teeuagantur. po/iremo, nihil untjudafßetjuen

‘^Hfnßne ßde orent.Qjßd uero omnes eiufmo-l^ ^tiitiones citra ßdem fiant,nihil e^ dubium. ^uia

tierbum Deii^no nißßdes ßmper nituur^ ^tnullo modo pote/i, lÆ «cro non modo uerba . ^‘‘^“fentißd i^uantum omni conatu ualent, aduer

hUc ita nolumus accipi,^uaß hac pre- , n 1 candi

196 CHRIST. RELIGIONIS candi formula addlringamur,utnec uerbum autfl-labam mutare liceat. Muitte enim paßm in fcriptU' riî leguntur orationes, uerbis ab ilîa longe diuerfa, eodem tarnenJjnritu confcriptiey nbsp;nbsp;^uaru uf is

de utilis nobis e^. Id duntaxat fc docendo agmiisgt; ne lt;^uis omnino aliud quterat,expedlet,autpofiulet, ^uam c^Hod hac oratioe Cummatim copnehefunteß: O', uerbis licet diuerfifimis, (enßu tarnen non ui-riet. Quo modo omnes.,^uce in/cripturis habentur,^ orationes, in hanc confcm certum eÆ Nullam faiti reperire u/^ud liceat, ^ute huius perfèüionëa^ua-re, nedum /uperarepoßit. Nihilhic omtfum ^uod in Del laudes cogitari, nihil ^uodbominipto fus cömodisinmentem uenire debeat. Et adeoiliii' dem exadie, ut omnibus merito ßgt;es ablata fit, me-lius aliquidtentandi. Infumma, meminerimusbaut diuinte fapientia effe dodirinam : lt;jult;e ^uoduoluitf docuit: uoluit aute, lt;^uod neceffefuit. Qjun^uii» autem fupra lam di^um edl, fublatis ad Deutn am-mis femper ßujßirandum, O fitte intermifione oriU dum : ijuando tarnen eanodlraedl imbecillitas,^ti^^ multis adminiculis fufietariiis no fter torpor,ijui tiß caribus excitari opus kabeat:conuenit,ut fibi fl'll nodirûm exercitationis caufa pcculiares boras eon-

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;197

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;HOMpne oratione effluM, amp;nbsp;(iUie to^

'’S mimi affeéius in hoe penitus occupatos habeat^

Juin mane furgimus-, ante^uSdiurnam ope~ dum ad pa/inm difcumbimus,dunt o^nedtditone pa/ii fitmus, dum ad quietem nos modo ßi-,non japer/litio/à horarunt !‘^uatio,(iuibus ceu penßtm Deo fbluëtes in cate ’^“^noras defunSii nobis uideamurtfed imbecillitatis ’’^‘‘^‘fptedagogia.tjua ßc exerceatur, ßbinde Pquot;»iiletur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Praßrtim (olicite curandum e^^ ut

Jfotifj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;anguflia aut ipß. premimur,

'‘‘'ipremi ahos uidemus, ad eum ßatim citatis, nott f^'iilmsjfed animis reeurramus:detnde ne cj^uam-,aut quot;’A'at«, aut aliorum pro^eritatem preeterire ßna~ quot;quot;‘^’‘{Kin laude acgratiarumaSiione, manum eius ^^»ofcere nos te/iemur. Po^remo,hoc in omni ^’’'‘tione diligenter obßruandume/l, neeertis cir~ ^‘lt;'gt;’fi‘int'tjsDeum alligare uelmus, neilli prlt;efcribe M«o ^uid tempore, ^ug loco, qua rationefa^urus r-Qjliiliter.hac oratione docemur,nullailli legetn aut conditionem imponere : ßd eius arbitrio. fftmittere,ut qucefaêiurus e/l, quaßbi ratione, quo ^^»ifgt;ore,quo loco uifumfuerit,ftciat.Praterea, an~ ullam pro nobis precem concipimus; prlt;efa~

mur,

lt;98 CHRIST« RELIGIONIS

t)iur,ut einsuolnntasfïat.ubiiam einsuolntttätitfif' firSfubijamus.QMy hoc nelut inieüo fieno,coff' cita, Deum m or ebne cogere ne prafutnat: fed eni^ uoiorum omnium fuorumai biirü ac tnoderatorenf ftatuot. nbsp;nbsp;Si animis in hanc obedientiam compoli-

tis,prouidentiee diuinaiegibus nos régipatimurf-ciledifcemus inoratione peifeuerare, ac ffienf defiderijs patienter expediare dominum.certi,eMHt ft minime apparet, nobis tarnen femperadeßeißio'i^ tempore declaratttrum, quam non habuerit furiiiis fures precibusy qua in hominum oculis negledlani debantur, Et it uero iflac prafentißima conlblatio, «e deßciamus y ac defteratione concidamus:ß do ad prima no/lra uota Deus nd reftdderit.Q^nf «dmodum folenty qui dum fuo tantum ardoreferuii' turyficDeu inuocant,ut nt ft ad primos impetus ä' fuerit, ac prafentem opem attulerit, flatim iratunt fibi infcnfum'q; ßngant:amp;omni fße exorandi abie-dia, inuocare definant.Deindeetiamy neDeumten temus, noflra improbitateftigatum, aduerßtn nos prouocemus. QMd multis foienne e/l,qui «oH nifi certa conditione cum Deo pafcifcuntur: amp;, ite fifuarum cupiditatiim Qruus efet, ßipuiatiomsfuit legibus adftringunt.quibus nfi extemplo pareatyiri-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dipnatitlti',

INSTITVTÎO*

^'^lt;intur,fremnnt,obloijuu}Uur, murmurant,tu- ■ ’’'«(tKantur. QMbus Jcepe in furore fùo iratus con-

t^uod alijs tn mifricorJia propitius dene-S'^-Documentofuntfiij If nél; tjuibus/àtiiis fue- Nuittergt;fi

exaudiri à Domino, lt;^uàm cum carnibwr ' indi^ndtionem uorare. Qupd fi de-, nec po^ longam expeéiationem, afequatur

l^ßisnoi^er,tjuid orando profe£iufit:nec fuéîum 'quot;'^^iilluf'entiat'.fides tarnen no/}ra,quod finfù per-^‘^gt;»onpoterit,nobts certui^acietinos obtinuiffcy ^^'xiexpediebat. Atg- ita efficiet,ut in paupertate, quot;quot;‘oiduntiarmin afßidione, confolationem poßdea ’’’“^■^am^ut deficiant omnia,Deus tarnen numjua '^'^sie^ituetiqui expeSiationem ac patientiam fuo-

jru^rari non pote/l.Erit ipßunus nobis pro “quot;'»i!)«, quando bona omntainfe compleéîitur:

nobis reuelabit, in die iudicij, quo regnum

plane manife^abit. Htfc uero patientiajuften °pnt habentfidelesiut non diu con/iatu-

’’'ßt,nißnearn recumberent. Non enimleuibus ^pftimentis fuos probat Dominus ; nec molliter ^^cet,fedin extrema qua'q; fepeadigit: amp;nbsp;ada-

diu in eo luto barere finit, antequam guHum I'^dulcedtnis aliquem illis prabeat-atq^Cut ait Hdn

n 4 na)mor-

2oq CHRIST* RELIGIONIS na)mortificat, ^uiuifjcaf.deducit ad inferos,^ reducit.QMd hic po/Jent^nißlicltii animisamp;inde'-Jjierattone ruerei nifi afflidios,defolatos, (^r gt;“gt;» mtmortuos hæc cogitatio erigeret,fedDeoreß)i(^i} ^ßnemprafentibus malisaffore^

DE SACRAMENTIS,

C' A P V 7 IIII*

VN c deßtcratnentorumritione ‘{nibus cerum di Œ ^ain dodirinamtradt,mägnopere noflrarefert:undenos-,amp;(Quentin finem inßitutafuerint, ^t^uiseo-rum nunc ufus fit, difiamus. nbsp;nbsp;nbsp;Principio animäd-uertere couenit, quidfit fier amentum. Eii autem fi-gnum externum, quo bonam fuamerganosuolun-tatem Dominus nobis repnefientat, ac teRifi'catur'. ad ßuüinendamfidei no^a imbecillitatem.Deßnh ri quoq- aliter poteR: Vtuoceturte^limoniumgri-tia Dei,externo (ymbolo nobis declaratum. (^o etiam intelligimus, nunquam fine pr neunte protnif-fione efie fier amentum .fed lUi potius tanquamap-pendicent ’

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zot

feniiicetnqttanJaaiiiungi, in hoc, utprotnißtonem ifßmßrmet atq- obßgnet, nobisq^ uelut te/batiorern fait-.quomodo mentis no/îrcc ignoranti^e, ac car-»IS inprmitati ofgt;ns eße Dchs prottidet. Nelt;j; fdwen ^'tnutipfamßrmeti^uam nos in ipja ißi^uidem Det »fritis per ße ßatis ßolida certaij; e/i, nec aliunde me-^otem conßrmationem -, ^uàm àßipfa accipere po^ ^tli.Verumßc exigua eüamp;imbecillanoüraßdes, iindilt;iJulciatur, ac modis omnibus ßt^erite-concutiatur,fliiSiuetur,uacillet. Auji '^n^mdè hieße captuinos^o attemperat mißricors dominus,ut quando animales ßtmus, lt;jui humißm pfr ädrepentes, nbsp;nbsp;nbsp;in carne h(erentes-,nihilßgt;iritua

h cogitamus, ac ne concipimus c^uidem : elementis ftwm i/}is carnalibiss nos adß deducit, atef^ in ipßa wne contemplari ßacit ea cj^uce ßuntßßiritus. Non taies in(/itrfj«nt(/otesnijtMnsrer«m, quee inß ‘Tamentis nobjs proponuntur; ßd ^uia in haneßgni ßiitionem à Deoßgnatee ßunt. Nec audiendi ßunt ^wsianij^Ki hoc cauillo argutatur: autuerbum Det, 5»olt;Jpcrament«m prtecedit, ßcimus eßße ueram Dei toluntateni; aut neßcimus .ßßimus, nihil exßacra-UftttOj^Modpo/Pea ße^uitur,nouum dißcimus.ß ne-ßi'tiHS, nc^j id docebit ßacramentu: cuius uis omnis^

ioX CHRIST. RELIGIONIS at^- energy in uerboßta eH. QMbus breniter rf‘

Sigilht, cjuce diplomatibus alijs'ij- publias a^iisappenduntur,perß accepta, nihiljunt. utpotf ^utefru/ira appenlaforent.ß menbrana nihil bäbe-ret deßriptu. netj. tarnen ideo non conßrmantatil; obßonant quodß:riptum e/l, dumßriptis adtjciuit' tur. Neel; hancßmiiitudine nuper à nobis cot^^ Rom.4 taSiarepoffunt: tiuam Paulus tpfe ußlt;rpauit,circuti‘ cißione uocas lt;rCp^ctrilt;/ilt;i. Et Ruanda DoifnnuS Ge». 6.Ç promißiones fûas, foederanuncupat,facrantëta,i)^ 1 -J bolafcederumiab ipßs hominu fcederibusßmilciii^' duci pote/l. Porca caßt epuid eß-iciat, niß uerba tn-tercederentiimo niß preeirentï na porcaßepii^s duntur, citraullumintenusaut fùblimiusmy^^“'' Q_uiddextra data?cum manus ho/ïiliter nontß’^ conßerantur.Pt ubi uerbaprlt;eierint,talibusß»^/y'’' boltsßxderum leges fanciuntur : ^uamuis prias bis conceptee, condita, decrette. nbsp;nbsp;nbsp;Sacrameiitis

tur exercitia ßtnt, quee certiorë uerbi Deißdem no' bisßtciut.(2r quia carnales ß(mus,ßb rebus carun i bus exhibentur: utitapro tarditatis no/}rlt;£ nos étudiant, CT“ perinde ac pueros pedagogh ducant. Htff ratione A.ugu{iinus,f'acrainentaya^^ hum utßbilc nuncupat:lt;iuodDei prowißion^s

INSTlTVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;±05*

'n tabula repraffutet, (^^r'ßib aßgt;e6iugra~ ^MT:agt;s expreßas,ßatuat. Alla quod; [quot;nilitudines afferri poffùnt, lt;^uibusficramenta pla '^'xstieß^netur.ut ß uocemus,ßJei noßra colunas. ^ofniw modo (edißciu,ßuo quidemßtndamento p^amp;incumhityßibieä:!! tarnen columnit certius l'‘'wnr:itaßdes in uerbo Dei,non ßcus acßinda-quot;'tiitOjreßdet. ßed cum acceduntßacramenta, ipßs *ll^iicceu columnis ßtlidius innititur.aut,ß dicamus l^^nla,in i^uibusff'atia dei diuitias,quas nobis elar ^Ktjconteplari liceat. Ipßs enim feße nobis (ut iatn efl) manifeflat,quantum noßra hebetudini ^Squot;tßere datum efliamp;' bonaßiam erga nos uolun-^'finteflßcatur. Necjatis appoßte ratiocinan ) ([ui ex eo contendunt non eße teflimoniagra-Dfi : quia amp;nbsp;ab impijsßape accipiuntur,qui ta-tx^-Deum nihilo ßbi magis propitiu inde ßntiunt, gt;nbsp;Hgrauiorem potius damnatione contrahunt.Nam argumenta, necEuangelium eßet teßimo-

*”«»1 grdticf Dei, quod lt;i multis auditur acJßerni-fxr.nec Cbriflusäemum ipß, qui à coplunbus ui~ ßs efl ac cognitus quorum paucißimi eum recepe-^ xxnt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eerfKw esfl,nobis à Domino mißricor'

'l'X'n, acbona ßu(e uoluntatis gratia,cum ßcroßox uabo

20^ CHRIST, RELIGIONIS

uerbo, tum (acramentis offcrri. Verum non upfire-henJitur ni ft ab bis, ^ui amp;nbsp;uerbum amp;facramenti, nbsp;nbsp;!

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;certaßdeacapiunt.QMliter omnibus in falute ob-

latus à patre ac propoßtus eü Cbri/ius, non tanieit ab omnibus amitus exceptusq^ eß. [d cu alicubi in-Auguß.in diçare Augußinus uellet, dixit uerbi eßcaciainß-loan. cramentoproferri:non(iuiadicitur.,ßedlt;juiacreii-

tur. Conßituimusergo, fâcramëtainhocàDeo poßta eße -, ut ßdei no/lrce feruiant. nempe ut dant tpfam,exerceant-,augeant. Ç^uauero contrabätie fententiam obieëiarià nonnullis ßlent rationes,m-misfriuola eneruesß ßint. Aiuntalij meliorefdent no^lram fieri non pofifi.,fi bonaeR, non enime/f^, fidem, nifi (lUif inconcuffießrmiter, indiflraäe, Df* mifiricordne innititur. (ßuibus fiatiusfiterat cu apo-ftolis orare, ut Dominus fiibi augeret fidetn:lt;lgt;iatn U lemfidei perfeëiionëfiolide obtendere, ^uam nenio un^ua exfilijs hominu aßecutus e^, nemo aßefe^^ Mar. turinhacuita.Reßondeant, quäle eifiuißefideexi fiiment,qui dicebat : Credo Domine,adiuuaiitere-dulitate meam. Nam ilia utcunq; inchoatafiilt!) bona erat:amp; melior,fiublata incredulitate,fieripfi terat. fied nullo certiore argumento, quam fia ipß 1 rumconfici(ntia,refellentur.Namfipeccatoresfir

ÎNSTITVTÎO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lô$

nolint, inßciari neijtteut)iJip(i(nt fute imperfeSiioni imputent, nece^e e/l.At re~

in^uiut,Philippus EHnucho,hapti^ari ipfum f quot;'^tre, li ex toto cor je creJeret. Qtte hic locu habet ^^ixifni confi'rmatioyubißdes totu cor impktlRur-R ipfos interrogo. An non bonacordisßti partent !'‘l^i«icuam Çentiunt, annonnoualt;juotidieincré-

agnojcunt f Gloriabatur ille, fe dicendo ßeri gt;^^»'Uosigiturtermiferi Chri/liani,ß nihilpro-i''^‘^»do,ßenesßmus ; ouorumßdes per omneS ata-’'‘quot;'^adusprogredi debet,donee adoleßcat inuiru £phe|‘,J^. f^^^unt.Itaij; in hoc loco, ex toto corde credere,

f/i perfeéle Chrißo ha-rere:ßd ex animo dun f’ïît, fyncera mente illum ampledli.non eo ßc-

eßeßej ardenti affeSlu eßtrire,ßtire, ^poß ^’’’ßlpirare, Hicmos e^ßripturlt;x, uttoto corde i^’'‘ '^ieat,(juod fyncere et ex animoßerißignißcat.

^^“JKs ration funt i/la: In toto corde meo exquißui Pfaht9 ^■'^ffiyCofirebor tibi in toto corde meo: etJimilia. m. «Jt ßacramenta augeatur, datum eße jßiritu ßandlu : cuius uirtus atlt;^;

'^^‘^^ßftymchoarc,tueri,conßtmmareßde. Quibus Wem fateorypropriu ac ßolidujßiritus ßanä:! opus quot;^fße: à (juo illuminati) Deum,ac bcnignitatis

eius

io6 CHRIST, RELIGIONIS

eius the/duroi agnofcimus, et fine cuius îumine hoüra aJeo cacd eR, ut nihil conjpicereiadeo f)iJa, utnibilfuhodorarireruml^iritualiumpofti 'Merum fgt;ro uno Dei benefcio,quodipfi prtedicdittf nos ti'id perpendimus. Ndm primu, uerbo fio nos dit cet amp;nbsp;inflituitDominus:deinde,idcrdmentis cottfr ntdtipoi^remoiftn^li fuil^iritus ïumine,metibns iiigt; ! fris illucet, nbsp;nbsp;adituin in corda noRra uerbo acf-

crametis aperit. quce alioqui aures duntaxat perceb îerent, oculis obuerfcrëtur: interiora ntintme oft cerent. Adeô autem Jacramenta confrmitiones I funtfideinoflrie-,utnonnunlDominus,tiuindo rerun ipftrun, quic in ftcramentis promittebantur,f ductani tollere uult, facramenta ipfi auferat, Cum Adam imtnortalitatis dono f^oliat amp;nbsp;abdicat : tioit Gette.f colligat, ini^uit, defruüu uita-, ne uiuat in tetertium.

Q^d audimus ? an fuam Adlt;f incorruptionem, d ^uaiamdeciderat,re/lituerepoteratfruëlusillelini-

. nime.fd hoc perinde edi, acfidixifet: Ne uanaƒ j duciafruatur, fi promfionis rnea fymbolu teneat'- I excutiaturilli,(iuodjfetn aliquant immortalitatisfr / ^phefi cerepo/fet. Hac ratione, cumApodiolusEphelios ) hortaretur, fe memini/fentfuiffe hoj^itestediamen- / tor U, aliénas à cofirtio lfrae'lis,ßne Deo,fine Chri- I ßo : disait /

INSTITUTION nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to7

Mixit, nonfuifle participes circtinciß'onis. Q«o Mnymiceß'^nißc-at, à promißione ipßa exclußi^f ^‘‘ßeram promißionii non accepijßent. Ad eo f*quot;« Hero akeru ohieéîu, Dn gloria ad creaturas de-^^''^i,lt;lnibw tantu uirtutis attrihuitur,ßcci; eatenui quot;quot;intiiireßtodere promptu eft,nulla in creaturis uir

lt;1 «ofcisreponi. Hocdutaxatdicimut:Deüme~ T^lt;^inflrumetit, ^ua expedire ipßprojßicit, utit omnia ohßquaturiquando omniu ipfe e/l arbiter. Eivo ut per pane, catera^; corpora no^a pafat-.ut per ß)le,mundu il-'’’Wiut per ignem, caleßicit: nec tarne aut panis, iÿtis aliquid ßint,nißi ^uatenus fub ijs in-M^tisbenediSiionesßiasnobis difj^e/at:itaßgt;iri ^‘‘^trperßicrametjfiäe alit.quoru unicü ojßcium V dei^mißioes oculit no/lrigt;'Jße6ladas fubijcere, ^^noflru eß, in cateris creaturis(ejua bona Dei “tißußbus noflris deßinata funt, quaruq^ mini l^obonitatisßfa munera nobis largiturt jnihilß-Jeßgereinec tjuaß boni nofiri caußs, admini ^'^Ipradicare: ita neq- in ßcrametis harereßducia “debet,nec Deigloria in ipßtransßrri:ßd o~ quot;’‘ßs Omnibus, ad ipßum ßcramctorü et reru o-”'»1« “Htore,ß(rgere, ^ßdes et coßßio debet. Q d^ ipfo facramenti nomine ^uarunt eitorifutn

CHRIST. RELIGIOiilS

pr^etextum, paru cordate idßaciunt.Sacramentiiilt;^' inquiunt, cum multas habeas apud probatos autort^ ßignißcationesiunam tantum habet, iju^eßgnisco^ ueniat. nempe ^ua ßolenne illud luramentumߧ^^' ßcat,tp^uod miles imperatori pr^flat, cum tiatur. Vt enim militari illo lacramento,fide/nßit‘i’’* imperatori objh'ingunt no ui milites,amp;militiamp'^ ßtentur: ita nos nojlris ßgnis Chri^uimperatorc’f profitemuryamp;'[üb eiusßignis nos mihtare tedlamut-Addunißmilitudines, quibus rem magis diltttilt;i^'’^ reddant. vttogaRomani,apalliatis Gratcisdißt^^ ttebantur: ut ipß inter (è ordines Romießdsßy^’^^’' lis diflinguebantur,fenatorius ab et^ue^i, putpß^ et lunatis calceistrurßum à plebeioequeßer, antwLo. ita nos fymbola no^ageîiamus, qutbus a propm-ms dilcernamur. At ego coßanteraffirmOjUttetth qui ßacramentorum nomen ßgnis indiderunt, minime reljgt;exi(ße, quis ßfißßt uerbi huius ufus latinisj ptoribus: fednouahanc ßgnißcationc pro ßioto’’' modo aßßinxißße, qua ßmpliciter ßaaa ßgw dqi^ ret. Quod üaltius armtan uolumus, uideripojß^

ÏNSTITVTIO, 20^

promißs ueritas, fljem tarnen dixerunt ^^itudinetmceu certam perfuaßonem, ^uce de ifgt;fi quot;^‘f^tehaheretur.Ad hunc modum,cum facrame» fe ßto imperatori uouet: fecerunt '’’’('Tatoris,quo milites in ordines recipiat. Domi-enim perfacrametdße nobis in Deum fore pol^ '‘^^iir^(:rnos fihifore in populum.Verum tales ar-omittimus. quando multis, amp;nbsp;quidem planis ‘’’^Kinetis euincere licet, nihil aliudß)e6iaffe, quant ''^f‘^gt;tificarent,figna hacfinéiaru amp;Jjgt;iritualiunt fßimelj'e, Similitudines, quas ajferunt, recipimusi Pnonferimus, quodpoAerius efl in facramentis, {gt;rimum,atq; adeo unum confiitui. E/i autent quot;‘gt;^fri)num,utpdei noflrie apudDeum feruiant, (ol^^uSjUtconfefionem noAramapud homines ‘^ßfntur.Secundum hanc poßeriorem rationem,M hittilhtßmilitudines. Rurfum admonendi ßimuSf XI iHi um facramentorum eneruant, ufumq^ pror/us fxntuntiita ab aduerft parte flare alios, qui arcanas xfóo quas uirtutes flcramentis afflngut, quce nus^ dlisàDeo infitce leguntur.Qup errorepericulofl [dluntur flmpliciores nbsp;nbsp;imperiti,dum Dei dona

parère docentur,ubi reperiri minime poflunt:amp;^ ^fofenfim abflrahutur, utpofluanitatemabeant^

O Eorum

aîo CHRIST» RELIGIONIS

Eorum autern, ^h; tilem doürinam fèrunt^JuofnK^ genera. Priores traäilt;i(runt,facramentanottifi( gis,hoc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nunc in ufu junt ChriRiitnaecclt-

flee, iHÜificare lt;Qr conferre ^atiam : modo non fth namus obicem peccati mortalis. Q«if jentenM,di-' ci non potefl, quàmßt exitialis nbsp;nbsp;pendens, eoij^

gis, quod multi s ante feculis, magna eccleßlt;t in bona orbis parte obtinuit. Plané certe diabolitit e^.Nam dum luüitia citraßdem pollicetur-, anirnit! in conßußonem ac iudicium précipites agit.DetefC runt autem eos immodica illa ßacramentorum ento^ if proe mjo mia, qué apud ueteres leguntur, quale illud eü enarratidif gu/lini.Qwd ueterislegisßaaamentaßalutenitun-1J tum promittcbant,noHra uero dant. Hai CZ dicendi figuras^cum non animaduerterent hyperbo licas eßße, amp;‘pß hyperbolica fua paradoxa promuh garunt : (ed prorfus alieno fenfu à ueterum lcriplt;gt;^' ^pifl.r No« enim aliud illic Augußinus uoluit, quain(quolt;l alibi idem jcribit ) ßacramenta Moßica legis Cbti‘ ßum préiiunciaffe, noßra uero annunciare.acji ceret: lila figuraße,cum adhuc expe£laretur: nodri uelutprafente exhibere, q la préfiitus eft Q^od Vomil, in exeius loci propiori aßDeciu ludicari facilepotesi-ioan.zs tumexhomdiaquadä)ubiaperteßttetur,ludaotK^

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2H

in ß^tsfwffe diuerfa: in re, ^ttce fi^i-fatur, paria, diuerfa^ecie utlïbili, eadem uirtute (^iritiuli. Q^imohrë fixum maneat,nonene alias jicrmentorui», lt;juàm uerbi Dei partes. ^Uif ßtnt: offerte nobis ac proponere Chriûum,Z;r m eo cce~ letlisff-itice tbefanros. Nihil antem conferunt auc pofunpnifi 'ijs, à ^uibns fide accipiuntur. Alte-rinonerrant adeo pernitiofiierrant tarnen, credunt ^‘oiamp;ipfilatentem aliquam uirtutem facramentis *ilnexi/n afiixamii; efie,ut in ipfis di/lribuantur jp ^'»nfanéii^atiteKiucinadmodunt uinum in cratere f^opinatur. cunt hoc tantu in ntiniflerio habeantite ßfim nobis ac con firmare Dei in nos beneuolen-

. nec ultcrius proficiant, nifi. acceffiritfinritus pgt;lt;iius,^ui metes ac corda noma aperiat, nosth hn tefiimonij capaces reddat. V bi etiam uarice dfiitt ^ei^aticeluculentereminent. Sacramentit ^fiffiguafi nunc'^ ^uidamfiuntt^ui non afferunt qui nunciant o^endunt, quee diuina largitu data fint. Spiritus fianSius, quern non omni ^‘^^fronti/cue ficramenta aduehunt,fied quern Do-peculiariter fiis confirv.ls e/l,qui Dei ff^atias adfert,qui dat ficramentis in nobis locum,qui 'ii‘%tttfiuótificent, Sacramenti nomen, ut de

0 3, eng

fît CHRIST» RELIGIONIS

fius ratione haSlenus difjeruimus,otnnia^eneri^lt;f fignacompleSiitur, qua unquam hominibus uit Deus y ut certiores (ecurosq^ de promil?ionu ß‘t* rum ueritateredderet, Eauero m rebus nätunlib^ nonnunquam extare uoluit, nonnunquam in nâric» lisexhibuit^Priorisgenerisexcplafunt, utcui^lt;l‘^ i amp;nbsp;Eua arborem uita, in arrabonem immortj tis dedit'.ut ea (ècureßbi promitterent, quamdiu elt;it : rent ex illiusfru3:u. Et cum ccele^em arcum ^otb I amp;nbsp;eius pofîeritati in monumentuflatuit, po^bacß i diluuionondißipaturüterra. HacAdamamp;N^^l^ i proJàcramentis habuerunt. Non quôd arbor pra^ I floret alijs immortalitatem, quamfibi ipja darenott ( poterattaut arcus coercedis aquisforet efficax ( q^ti j folaris dutaxat raiij repercufio efl, in oppofitas nu j bes:)fld quia nota à uerbo Dei influlpta habebanh I ut documëta eflent teRametoru eius, acflgilla.Et ait 1 tea quide arbor, erat arbor: arcus, arcus. Vbi infri- I ptafkerunt uerbo Dei, indita e/i nouaforma: ut inci I perent efe, quodprius no erant. Hac ne fru^a did ) quis exiRimet,arcus ipfl hodie quoq^ nobis te^iseß j etusflt;xderis,quodpepigit DominuscuNoah.quent j quoties intuemur, hanc Deipromiflionem in eo legt / mus; Terram dduuio nnnquam perditum iri • Itaqfl ;

INSTITVTIO* 215 f^ilofàphafter, quo fidei tto/lrtf fimplicitatetn ‘’'’f5 ta/em colorum ttarietatem ex reßexis radijs, ^^tpofita ntibe oriri naturaliter eontendar,fatea-l’aident:ßd ipßus flupore rideamus,quiDeugt;)t quot;'■‘f dominum non agnoflat : qui pro flo arbt-® ^‘(‘mentis omnibus in objequiu gloritf fluce uta-quot; ß ßoli,flellis, terra, lapidibus,huiulmodi I’^^ienenta imprefliffletnlla omnia,facramenta no^ flgnatum argentum non flint precij, cam idem prorfus flt metallumi quia aiud nihil habet prater naturam: forma ^Wira percuffum, nummusflt,amp; nouam taxation '’’’'ftipit.EtDeusfluas creaturas uerbo fuo figna-'^’»tpoterit, at flant facramenta, qua prius nuda elemental Secundi generis exeplaflierunt, Judic.^ .J' uellus rare irrigauit, ficca terratrurfum terram 4, Reg. xa ’'■‘’«it, intadio uellere : ad pollicendam Gedeoni left, ) 8 j5‘on«»i,c«w umbram horolo^ retror/um decent '^«retraxit,ad promittendam E^echia incolumi

Htfe quando flebant ad fibleuandam ac fla-‘‘^amfidei dlorum imbecillitatem ,ficramenttt erant. Verum prafèntis Mituti edi, de his

P^^^^bariter difflutare,qua Dominus or efle uolifit in ecclefl'a fuaiad aledos in unant o gt;nbsp;fldent

2ï4 CHRIST, RELIGIONIS

uniust^^ß'jei cofeßioneßuos. Sunt autem WH tintum.,fed in ceretnontjs poßtiMtyfitut- ( uis-Jigna lt;juce hic dantur, ceremonießint. Vt d(ß' ' Hire poßis ßcratnenta huiußnodt, ceremoniits f/ßgt; j 5«ifcKS exercfri conßrmart uult Dominus popu lifuißdem. H fc etMffi ipßa diuerfa ßerunt, iuxti uariam temporis dijßenfatione: quu Domino uißm ! e/i, his aut illis modis.,feße hominibus exhihere.

Gen. t7 Abrahaenim,(^eiuspoßeritati,mandata elicit In Leuit. cuncißoxui poftea purißcatioes, amp;facrißcia,exle

Natth.ult. geMoßicaadditaßnt. Hiiec ludteorumfueruntß-üattb, er amenta, ad Chri/ii ußj- aduentum, ijuo, abroM'

tis Hits, ßtcramenta duo tnflituta,^uibus nunc Ckri fiiana eccleßa utitur, haptißnus amp;nbsp;cana Domini.

QMn^uamineundem, in(juem nuncnoßraiti~ tendunt, ßcopum, nbsp;nbsp;nbsp;uetera iliaJßeäiarunt. nempf/

ut ad Chrißum dirigerent.,ç^penè manuducerent. aut ipfum potius,ceu imagines reprafentarent,ac co gnoßendum proponerent. Cum entm iam ante do^ cuerimus eße, cpuadam ßgilla, quibus promißiones t. Cor.t obß.gnantur:ßtautem certißimum, nullamun^ ^uam Dei promißionem hominibus ob!atam,nifi in Chri^oiut dealujua Dei promißtone nos doceant, Chri/ium oilendant neeeße eil, Vnunt duntaxat difcnmeit

INSTITVTIO» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÎIJ

ifcrimen e/î: ijuod ilia Chri/lum promißum, cunt exfeéiaretur, adumhrarunt ; htec lam prtf/îi

te, Èr exhibitum te/îantur, Hlt;flt;; ubi per partes ^efi^illatim declaratafuerint, multo clariora ßent, Circuncilio ludteis fymbolum eratji^uo admonercn ^‘tyijuicjuidexbomints/eruineprodit, hoce/î,ko-fiiißum naturam corruptam ef]e,putationeq- habere

prKterea, documentum ac memorialei^uo fè- Gen.t» ßtonfirmarent in promißione Abrahee data,defê^ 'quot;ifie benedi6ïo,inquo henedicendæ eßent omîtes Aliénés terrée. a quo dr fua ipfis benediflio expe-^ ^nnJaerat.Porrofalutareilludßemen'quemadmo-

4 Paulo docemur)erat Chri/lus.in quo fblo re ^^turos feconßdebat, quod in Adam perdiderant.

illis erat circuncißo, quod A brahafuiße tra ^‘Pwlus:ßgnaculumßilicetiu/litiießdei,hoce^, Row. 4 lamp;littiiyquo certius conßrmarentur,fudßdem, qua l^en ipß/ft expeSiabat,ßbi à Dfo pro iu/litia ac~ ^ß^ftiferri. Baptifmata amp;nbsp;purßcationes ßtam ^^‘iimundiriem,ßgt;urcitiam, pollutionem expone- jjebr.9 *’‘‘^hquain pta natura contaminatierant: aliud ue~ 1. jodn.i ® i^uacrum pollicebantur, quo omnes externeren- A pocal i

abluerentur eorum ßordes- Et hoc lauacrum, lefa ^hrdiuserattcuiusfan^uine abluti,cuiusliuore ß- *•

O 4 natt

2ï6 CHRIST» RELIGIONIS nati fumus. nbsp;nbsp;Sacrißcia illos /ùa

bant:ßmulq; docebantjneceßTariam eße tisfa6iionetn,qult;e iu/iitue Dei folueretur .fore (Tg® Çummutn tjuendam pontificem, inter Denn mines mediatorent, ^ui Dei iu/litiaßtisfaeeretptf /ànguinis effußonem^ac ho^ia immolationem^if'^ ^pilï. ad in rem'ißionetn peccatoru aecipienda eßet-tiieß»’' ffin^ß[cerdos,fuit Chri/lus. propriu ipß

Philip.z nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uióïima ipßeßiit. Se enim patri obediente^

in mortem obtulit: ^sa obedientia hominis inobeat' tiam aboleuit, ^ua Dei indignationem prauoeäK^' rat. Quantum adno^a attinet: Chri/luinf® clarius nobis offerunt, ^uo propius manßeßatustn hominibus:ex ^uo à patre uere,^ualis promißusßf rat,exhibitusßtit. baptifma enim nobis,^uod{gt;K’'S^ ti amp;nbsp;abluti ßtmus, te/lißcatur : ccena eucbari^^^f ^uod redempti. in acptaßguratur ablutio, in fan§gt;a‘ Kfßtisßtiiio. nbsp;nbsp;Hcfc duo in Chridlo reperiunnttt

«. loan.ult, ^ui (ut ait loannesquot;) uenit in a^ua ßnguinegt; boe efl,ut purgaret,or redimeret.Cuias rei te/lis e^îIßiritus Dei. imo tres in unum f int te/les: atjua, ßinguis, rig- ßgt;iritus. in alt;iua (ir ßinguine piirgß‘‘gt;' nis amp;redemptionis habemus te^limonium : uero primarius teüis, huiüfmodi te/iunonij^^“^

INSTITVTIO» XI7

facit. Sublime i/iuämyfleriumpra- lotHi.tf

tiobis in C hrifii cruce ofienfum e/l; cum a^ua Muxerunt ex facro eius Utere. i^uodj

ob caulam,iure Augujiinns ficramentorum ho Sxpe hoe f'^’^ontem uocauit. Df ^uibus tarnen paulofu apud Au^, l“^lt;iiffer(nclume^i, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;legitiur»

de baptism o.

B^pti/mut nobif a Deo datus eR,primum, ut fidei no^îra apud (è : deinde, ut confefioni

'piKihominesJèruiret.Vtriufq; in^îitutionis ratio-ordine profequemur.Tria autem adfertfidei no

'/“f bapttßnus, qua nbsp;nbsp;ipfa ßgillatim pertraâiandâ

J W.Hoc primum e^i, qaod nobis à Domino propo ''‘“quot;'’gt;(tfygt;»bolumft no/ira purgationit,ac docu-y^-tiel,ut melius explicemus,infar nuncij cu-”0^'^ confirmet,peccata

^°^‘‘omniaßcdeleta, indu£ia,obliterataefê:ne

in confie^iumfuum ueniant, ne comemo- Hiatth, ult» ’^^‘^i^eimputentur. uult enim omnes qui credide Ado.z ^hbaptifari in remißione peccatorum. nbsp;nbsp;Quare,

Wonbereaußßint, baptifmu non aliud effe quàm de notam, qua religionem noflram apud ho

Ó f tninet

218 CHRIST, RELIGIONIS

prceferunt milites, inJuie profepionis notam i frimum erat in baptifmo,non perpenderunt.ld nero • nbsp;eft,quod à. nobis accipiendus jit cum hacprom^io-

Ntir.ult. quicunq;crediderint,0'bapti('atifrerint, ft'nos fore. In b«Hf fenfum intelligendum, quod a Pquot;« Ephef. r lo/cribituriEcclefiam ajjionft Chrifto finâ/jen-Tit. f tarn effe, mundata lauacro aqua, in uerbo uittf-i.Prt. J (^^alibi.Nos ftcundum eius mifricordiamfaluosft ébos eftê.perlauacrum regenerationis,amp;renouatio nts ffiritus (an£ii. et a Petro, quod baptifma nosftb uos facit. Non PHitn figniftcare uoluitiHe,ablutione dr/alutem no/iram intercedente aqua peifriiaut aquam purgandi,regenerandi,renouandi inftrumt» r« efte: neq^ hic,plutis caufam: fed duntaxattaliun donorum cognitionem,^^^ certitudine in hocfatra-mentopercipi. quoduerbis ipfis/atiseuidcnterex-plicatur.Nam uerbum uita,amp;baptiCmum aquifqi' mulconnediit Paulus, ac fdiceret,perEuangeIiK'’' nobis no^raabluttonisamp; (anilifeatiois nuneiw» ajferri: per baptifmum huiufmodi nuncium obfig^^ ri. Et fubditcotinuo Petrus, haptifrnaiHuduoitefp depojitionem fordium carnis, ftd conf'iettM^^bo-nam apud E)eum,qu(e exfde eft. Neq;

baptifma,in preteritum Juntaxat tent f^^^onferruutnouis lapfibus, inquosà baptifmate ^^‘^‘‘^‘nusj^uctredaßnt aha noua remedia. Hoc qui '^’’’^oreolmfaéiume/îyUtnonnulh, nißin ulti-Kite difcrimine, atq^ adeà inter ultimasJßiritus, ytifmo initiari nollët,utßc totius uite obtinerent ’/’’Mm.Sic autem cogitandum e/l, quocunq- bapti-I^Kr tempore, nos fimel in omnem uitam ablui amp;“

.Ita^quotieslapßßterimus, repetendaerit ^“ftifini memoria: O' bac armandus animus, ut de f^^^ntorum remißione ßmper certus ßcuru^ ßt. l^itm O' ß ßmel adminiüratus,preterijffeuißs ^^'po/lerioribus tarnen peccatisnon e/laiohtus, “titas enim Chri^i in eo nobis oblata e/l. eaßrn-nullis maculis opprimitur ,fed ómnes no^ Ktßrdes obruit amp;nbsp;extergit.Neque hinc peccan-‘K futurum licentia captanda e/l, ut certe hinc ad ^^tiaudaciam minime in/iruimur:ßd hec doSiri-“'jt tantum traditur,qui ubi peccauerunt,fub pec-^„^‘‘tfuis fatigati O' dejölati gemunt : ut habeat quo ic conß}lentur,ne in conßtßonem O' de-P^ftdus ait,Chri^ußiSium no , propitiatorem, in remißione precedentium ^‘‘^torum. non negat,perpetuam aßiduamq;

peccatorum

2Ï0 CHRIST» RELIGIONIS fgt;fccatorutn remißionem, alt;l mortem eo oi-tineri : fèd datum eum à patre mi/erit tantum peed-toribuf ßgnificat.dui confcienti^e eauterio uulnera-ti, ad medicum ßijpirant. H« offertur mifericortiia Dei, lt;j^ui peccandi materiamfirMentiam ex impu-nitate aucupatur, nihil ßbi prater iram ^indicium Dei prouocant. Alter am etiam confolationë ilt;l-fert : ([uia noftram in C hri/lo mortißcationem no^ bis o^lendit,^nouam in eo uitam. Si^uident (utiut Apo/iolus ) in mortem cius baptißitifumus, eonfe^ pulti ipßi tn mortem^ut tn nouitate uitaambulemus, Qjnbus uerbis non ad imitationem eins nos fblum exhortatur : acßi diceret, admoneri nos per bapti-Jmum, ut ijuodammortis Chri^liexemplo,ooneii‘ pi/centijs no/iris moriamurtamp;'exemplo reftirreibo nis, ut in Mtia f tfeitemur; fed rem longe altius re-petit.nempe ^uod per baptifmu, Chri^tts nos mortis ßtafecerit participes-,ut in ea inferamur.Et ^uem tdmodum ßirculusfub/lantiam alimentum(l;duciti( radice, cui inßtus e/i: ita qui baptißnum ea qidde-bentßdeaccipiunt, uere ejßicaciam mortis Chrini ßntiuntin mortißcatione carnis fuaßmul etiam re ßtrreSiionis, in uiuißcatione f^iritus. Inde exhor-tutionis materia defumit,Qwdß Chrißiamß^'”'*^gt;

INSTITVTIO» 2X1

mortui efje peccato, et iu/litilt;e uiuere.Hoc Glierntr^umentoalibi utitur : Qwdcircuncifißi- Coïo^,lt; amp;exumus ueterem hominem, po/lijuam per

ytifntum in Cbri^îo fepulti ßimus. Et boc /enßt, Tit,uÜ, lt;{nein proxime citauimus loco, uocauit lauacruni

'^^^merationit amp;nbsp;renouationis. Sic primum Ioan j *^^^iptifauit,ßc deindeapoüolr.baptifmo pceniten lmc.j ''lt;)Wremißionempeccatorum.Pcenitentiauerbo, loan.^, 4 ^''quot;lt;fgt;nodiregenerdtionem intelligente!: remißione Aäo, * ^^^^iitorum,ablutionem. Q^o etiamcertißimußtf

prorßus Ioannis miniflerium,quod Apo^ pJ potlea delegatum efl.Non enim ahum bapti-’^quot;'»faciunt diuerfa manus, i^uibus admini/lraturt y^iiniiemefß eadem doElrina o^endit. Inunant . '^^inam loannes apo/loli conßnßrunt. utri^f 'quot;P^nitentiam, utruj; in remißionem peccatorum, quot;^“l; I« nomen Chriûi, à ^iio pænitcntia amp;nbsp;pecca eßet,baptißrunt. lohes dixit, agnutn jr^et,peri^uemtolierenturpeccatamundi.Vbi ^li'^^xbo^hamfecit^patri acceptam, propitiatorem, '^'^itorem.Qiudad hanc confeßionem addaepo-’^‘Oit Apoüoli Qu;dergo eß, quodloannes di-

ß^uidem atjua baptifare:uenturum Chrißum, Nattb. j ^'‘Ifaptißretinj^iritußniio nbsp;nbsp;nbsp;igni^paucis expe

diri

IZZ CHRIST» RELIGÏONIÎ

din hoc poteû. Non rn/tn haptifmton à baptifmo£ ßingHcre uoluit,ßj perfonaj'uitm cum Chri/}i per-fona coittulit:ß inini/lrum efje ac^uee, illumßiritus ßnüi datorem. hanc uirtutem utfibilt mintcul» declttnturum, quo dießiritum ßnäumApojio.n ßb lingnA igneis mitteret.Q^d Apoüoü iadiireKl tra potiierunt f Qiadamp;'lt;jui hodie baptifant^fiof^ eniin exteriorisduntaxatßgni tnini/iri,Cbn^Kf interioris gratia autor. nbsp;nbsp;H(f c qua tum de rnortip

catione, tum deablutionediximus, in populo llntè-t. Cor.to adumbrataßnt. quem earn ob cauÇam Apo^olus « cit in nube amp;nbsp;in mari fuifje baptißtum. Mortißii-^xod.t^ tiofgurata eR.cum Dominus è manu Pharaonisgt;^ crudeli feruituteeos ajferens ,uiamillisßrMitp^ mare rubrum : amp;nbsp;Pharaonem ipfum O' AegjP^^'’^ hoRes, qui à tergo Ulis inßabant, ceruictbus ifgt;' minebant, ßbmerßt .Namamp;ad hunc modum baptißno pollicetur nobis, amp;nbsp;dato figno oRetul'^’ nsgt;s ex Aegypti captiuitate, hoc eRßpeccatiß'^‘ tute-, fua uirtute edu^los nbsp;nbsp;uindicatos : fubmerl‘lt;

Pharaonem noRrum, id eR, diabolum.

necßc etiam exercere nos amp;nbsp;fatigare deß^ ‘ ■ rum, ut Aegyptius ille non in profundum äus ßerat, ßd in littoreproRratus,terribill

iinelitas terrebat,led nocere non poter4t:ita adhiic (juide minatur, arma oflendir, fèn~

'’‘quot;’'/(duincerenonpotc/ï. [n nube.,purgationis

'yÄoo/HDj ƒ«)}. nam ut turn illos Dominus oppoßta ’ ’ ''‘^i’toperuit, r;^ reßigerium pr^e/litit,ne inclemen ^ßtfolis ardore deßcerent, amp;nbsp;tabeßerent : ita in yi‘fgt;no,nos Chrifii fanguine opertos e/Je amp;nbsp;pro-

“S^oßimus, ne De; ßeueritas, qult;e uere e/î ß'xmi intolerabilis,nobis incumbat. lam perßi ^'lt;«»ieß,^uamfalfum ßttjuod docueruntnonnulli., '^ifxrbaptipnumßluiamp;eximi aboriginali pec-

ea corruptione qute ab Adam in uniuerßrn • fo^eritatem propagata e/l.atcj- in eandem iu/iiiiam ^txta^-puritate re.^ttuiicpuam obtinuißet Adam,, ßüea, lt;jua primum creatus fuerat, integritateße-^'ßt, Tale enim doSiorum genus nuntiuam.,quid ftecitum originale-, quid iudlitia originalts,quar

kaptifmi eßet.,aßecutum e/î. Peccaturn origi-»deeßnatur^ noßrit prauttas ac corruptio: qua frmitm reos facit ira De;, tum etiam opera in nobis profert, quaßriptura uocat opa carnts. Atq^ id eß, Ko.r.f.

proprie in fcripturis peccatü nominatur. Qklt;€ «fro iitde emergut opera-, qualia funt adulteria,ßor-t«tiones,furta, odia, contentiones,cades, comeßa-

üones.

224 CHRIST, RELIGIONIS

tiones'.fruiius peccati maffs, fecundum eàm rsM-nem uocari dehent. quant^uam 0quot; peccatn (îtfie itt fcriptura nuncupantur. Hac itaij; duo diflinäe obferuanda.nepe fic omnibus naturce nojine p^r tibus uitiati peruerjilj- iam ob talem duntdxit coiTU ptionem damnati merito, conuidli^; coram Deo te-nemur:cui nihil e^l ttcceptum-,nifi iuHitii(,innocen-tioypuritas. At^ adeo infantes quoi^ ip ft, fualecum damnatione è matris utero afferunt. qui tametfifua iniquitatis frudius nondum protulerint, habent timen in fe indufum fernen. imo tota eorum mturi, ' quoddam eü peccati fernen, idea non odiofa amp;nbsp;abo minabilis Deo effe non pote/l, Hane damnationetn fublatam, nbsp;nbsp;à fè depulfam effe., certi per baptfmuni

fdelesf'unt.QMndo(ut didumfuit)Dominus hoc fi^onobis pollicetur, plenam folidamq;re)nifio-nem fadameffe, amp;nbsp;culpa, qua imputandinobis erat: amp;nbsp;poena, qua ob culpa luenda.luüitia^uoi^ apprehendunt,fed qualem in hac uita obtinere popi lusDeipotedl: nempeimputationeduntaxat, ^ii^ pro iudis amp;nbsp;innocentibus eos,fua miJericordia,Do minus habet. Deinde, quod hac peruerftis nui Ham-y qud in uobis ceffat, fednouos afidue fruiius parit, iafcilicet,qua ante defcripftmus, opera camis. tson . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feciS

INSTITVTIO, X25

fffw atq- incenfùi fômax fiamam (ir Icintillas per^ aut ß^aturigo aquSßneßne egerit. Qm

lt;lKi peccatum origmule definierunt, carentiam iit i’'gt;'tlt;roriginalis: no ßatis fignißcanter uint atq; ener expreffêrunt t Non enim natura no^ïra ’•”11 Unr« inops amp;nbsp;uacua e^ -, fed malorÜ omnium ^iifofertilis acferax,ut ocioßa effe non poßit. Q^i ^erunt effe cöcupifcentiam, non nimis alieno uer~ ^ififunt.fitarnen adderent,^uod minime conce-^»t:lt;j!uicquid in homine e/ï,ah intelleéiu ad uolun ^einyab anima ad carnem ufj^-, hac concupifcentia quot;’lt;}‘lt;‘natum,r(fertumq; effe.aut( ut hreuius ahfolua-) totum hominem non aliud ex Jeipfo effe, quam ^Wcupifentia. Huiufmodi concupifcentia nun-l'iit’n plane in hominibus interit extinguitur: do per morte è corpore mortis liberati, fèmetipfos t^orfns exuerint. Baptifmus quidem promittit nobis ßmerfum effe no^irïi Pharaonem,amp;' peccati mor ^^^ationem ; non tarnen ita, ut amplius non fit, aut ^‘^bis negocium non faceffat: fed tantum ne fuperet.

ijuamdiu in hoc carcere corporis no/lri claufi '^gemusyhabitabunt in nobis reltquia peccati.fidß ftomifionem in baptifmo nobis à Deo datamfde ^tnemus; non domtnabuntur,necregnabunt.

p Nemo

’22^ CHRIST» RELIGIONlî

Nfwo autem jefallat, nemoßhi in fuo malo bhut diatur, cum audit peccatum femper in nobis habitii' re. Non in hocdicunturidla, utpeccatisfuis jecurt indormiant peccatores:jed tantum, ne labajcant, tÿ animu defjiondeant, qui à carnejua titillantur, exer centur, punguntur. ma^is cogitent, fe in uia a^buc eßeiamp;multumfeprofectjje credantycumeßucoit i cupifcentia ahquantulum minui indies fenferinit^o- 1 nec eo pertigerint, quo tendunt. nempe ad ultitnuiii I interitum carnis ßilt;e, qui in huius uita mortalis mtt I ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ritu perfi'cietur. Sic ergo habendum edl. Baptifunut j

inmortifi'cationem camis nodlra, qua à bapti['^igt; I in nobis inchoatur, qua quotidie profequimur.ferf' cietur autem, cum ex hac uita migrabimus ad Dom I num. nbsp;nbsp;Podlremo, amp;nbsp;hanc è baptijmo confolatio-

nemßdes noidra accipit, quod certo nobis teßijim' I tur, non modo in morte uitam C hridli nos iii[i- j Matlh.} toselJeifedficipfiChridiounitosamp;copadioSjH^ I omnium eius bonorum participes fmus .Ideoenm nbsp;,

baptifniu in fuo corpore dedicauit amp;nbsp;CandiificäKit) nbsp;nbsp;/

utcomunemeumnobijcubaberet: ceufrmißintio» I j unionisacjbcietatis,quamnobifcuminiredigniiti‘f I ( Galat.^ edl,uinculum. Vt Paulus ex eo probet, nos efjef Iios I, DeiiquiaChridium in baptijmo induimus. Con I ) fefiota

‘ INSTITVTIO^- V

iutfm no^a dpud homines ßc pruit, Sii^ui ‘^'‘’inou eR:^Hd palam proßtemur nos populo Dei ‘‘^^nferi Helle,t^ua tefiamur nas in unius Dei cultu, ®«twin reli^ionem cum Chrifiianis omnibus con-fwirc:^«^ Jeni^ißdem no/hra publice affirmamus,

«on modo laudem Deiljiirent corda nofhra, ßd ftiJ, ft otnniii corporis membra, quibus poß ji^nßcat!onibus,perßonent. lu enim,ut decet,

'‘^ßra omnia m obfet^uiü' gloriee Dei conferuntur^ îiWHihil uacuu efß debet:et cateri nodiro exeplo^, “Ifidfßudia incitutMr.Hucreßgt;iciebat Paulus, cu i, Cor« • “■tOTogarft Corintbtoî, an non in Cbrifii nomen ytißtifußßent^ innues fcilicet,eo ipfo ciuod in eius baptißatßßeß illi deuouifße,in eius no inrs(ß,amp;ßdem illißuam apud homines obftrtn

utconßteriampliusnonpoßent,nißß)lum ^wiâKni: niß conßeßione lt;ibnfglt;tre uellent, quam “'l’iptifmo ediderant. Nkkc poflquam enarra-

fft, ^MidJJ)tftaMerit DominMS no/ler in infiitit

I quot;‘quot;’f baptifmij^Mte£it nobis «tendi dccipiendi^u-^’iiMiJicare promptMm eft.Nam quatenus conßlan yOHjirniartcice^jiJei no^hne datur, accipiendus e man« Dei:cert5 perpwfHm^ babere con “''quot;b'pfum ejjf, nobis per ß^u loqwtur.ipfum

P *

22$' C HRIST. .RELIGIONIÎ f//ê, no! pu^at, ab!uif, deli^iorum abolft. ipßffft mortisßlij fui participes qui fûthance concupif:entiie noftne uires eiter' uat-, mo qui ßho fuo nos induit. inqu^tnty ttai uere ccrtoq. animce noamp;^e intus facere, quàm eertlt;r uidemus corpus mamp;um extrà ttblui,fubinerÿy cunduri. I/ih^ec enm,liue an^^logl^l^ finefimtlit«'^^’ certißmu e/l facramentoruni reguluM in rebut cor porets./ptrirudles conjjgt;tciainus ac cogttem‘is-‘}‘S‘‘'’' do iftiufnodifigunsreprefnture domno ui^U'iieü' Non quia facramento taies ^ati^fiHigatteindiife^l fint, aut quod facramentum organum ac ini‘lrti'K^ tum ßt,quo nobis conferanturfed duntaxab^l^'^ bac relfera uoluntatem fuam nobis Doittitttttroo' ßcatur, nepe ß hcec omnia nobis uellelargirißi““^ Aâ.io documentum fit Cornelius centurio, qui pccca^' rum remifione, quigratijsfnritus fan^h uifibihe^'^ iam antea donatus-, bapti/atus e^bnon largioremrt' mifionem é bapti/mo petens-,fed certiorem fdei W' ercitationë. Obieceritforte aliquis: Cur

Aillo.it lo dicebat A wj»mî, ut peccata jua per baptifnSti)' lueret, fi baptifno peccata non abluunturl Reßf' deo:Dicimuraccipere,obtinere-,impetrare,quoar^ bis à Dfo datum credtmus:fine id tum primttr»

INSTITVTIO,

certius fxrfuafum habe-’quot;ms.Hoc itacf^^tantnm uoluit Ananias:Vicerrus ^“itlvemißjtihiefje peccata, baptifàre. promittit DomiziMj in baptifmo remifiione fieccatorum: l’wc accipe,(2r (ècurus e^o. Caterunj, ex hoc fà-^mento nihil ajjêqnimnr, n:fi tjuantnmfi'de accipi .lißJes dcßt, erit in teûimonium accufàtionif ' ttoârtf coram Deo, cjuôcl promißioni illic data in-^eiiulifuerimus. Obtenus uero confeßionis no Ihitlymbolum e/l^te/iari eo debemus, ß'duciam no firm in Dei mißricordia eßei^^puritate nofiram, ixpeccatorumremißione, quaeRperleßum Chri-fiummos'^-in eccleßam De; ingreä;,Hf nnoßdei 0“ thorifdtis conßnßuycum ßdelibus omnibus utuamus unanimes. Hoe «o/Hif P^twfwî, cü inquif.in uno nos i, cor.n fwnesf ’iritu baptifatos e[le,ut unum corpusßmus.

lamß uerum eil, quod conßitiiimus : ßcramen-t«m non ex eius manu accipiendum eße,à quo admi «iHratur/eduelut ex ipfa Dei manu, à quo baud du he mittitur: inde colügere licet, nihil illi affierri uel tiifem,eius di^nitate, per cuius manum traditur. ac ferincte atq- inter homines,ß qua mißt epiilolaßte-rit, motJo ßtis manus amp;ßgnum a^noßatur,mi limerefert,quis lt;tKt qualis tabellarius'fuerit: itano-

P i fc«

I

Ijô CHRIST* RELIGIONIS

■bisßifficere debet, tnannmamp;fi^num DominiIIO' ftriin facramentis fuisagno/cere, à ^uocan^iM-dem tdbeilmo defenntur. HisDonati/îanm eirot fulchrerefutatur, qui uimacpreciüfacramentime-tiebantur minM di^nitate. Tales hodie fint Ci tabapti^ice no/iri, qui rite nos baptifatos pernegigt;^i quod ab impijs amp;nbsp;idololatris in regno papalibipoß tifuinus. itaq- anabaptijmumfuriofe urgent. Aduei-fus quorum ineptias fatis uahda ratione muniegt;ntir,ß cogitemus nos baptifmo initiatos, non in nomen di' cuius hominis fed in nomen patris,amp; ^ilij tus fan^li.ldeo'q. baptfmu no eße hominis, fed On-iquocunq^ tandem adminißratusfuerit, Vt maxi’^f I Dei ignorantes aut contemptoresfuerint,qiti nos ht ftfabant : no tarnen in fua ignorantice uelfaerile^ cenfortium nos tinxeruntfed inßdem left Chn^gt;' ^uianonfuum,ßdDei nomeninuocarunt,nttd thud nomen nos baptfarunt.Quod ft baptifniOn erat, habuit certe promißionem, de peccatorum it' mißione, mortißcatiöe carnis, uiuißcationeßiritid' li, partieipatione C hrt/}i.‘ lam uero quod nos intd' rogant, qua tarnenßdesno^a baptifnumdi^'*^ tnnisßcuta fit, ut inde euincant irritum eße bi[gt;n' fmum, qui nobis non fanóiificatur, nifi uerbo ft^ »

institvtio» 2.51

yioitis pe accepta. Ad id poflu/atum re/}:ande~ ificredulos, longo tempo t^’'ogt;nißionem tjua in bapti/mo nobis data eraty ^^ftiKiße: promißionem tarnen ip/am, ^nando d.

^‘^^d^atamfemper tijf ßrmam, ueracemlji man 'g/' • EfMHiß omnes homines mendaces amp;nbsp;perßdi:

tarne uerax eßje no définit.etiamfi omnes per-‘‘'lt;Cbri/}us tarnen Çalus manet. atemur ergogt; ba-r‘jgt;r,tiin pro eo tempore non profuife nobis hilum-, l^ndo in eo nobis oblata promifiofine qua bapt:~ Iquot;’’*! nihil eü,negleóia iacebat. N««c, «oi Dei ^'a ^^teßpißere ccepimus, cadtatem noamp;am duri cordis accufmus, qui tantoe eius bonitati tarn ^jngratifuerimus. caterum, promißionem ipfim ^fuanuiße credimus. Q«in potius ficreputamus, . f'^per baptißnum, peccatorum remißionem pol-^*t,(irpromi/ßum indubie omnibus credentibus f’'ffilt;ihit. Ei ^mißio nobisin baptißno oblataifide ‘f ur ampledamur.Diu quidem nobis propter inß-^‘itatem ßpultaßitinunc igitur earn perfdem reci I'tntus. Verum igneum fibt uidcntur telum uibrare,

allegant,Paulu rebaptifiße eos-, qui Ioannis ba^ AHo. 1 e Htioßemelbaptifati errfnt.Ndmfi, noflraconfef

prorfus fuit Ioannis baptifnus, qui nunc p lt;t noßerquot;

25t CHRIST» RÈLIGIONIS HO fier efl. tjuemaJmoilum illi anted peruerlè inflitn tiyubi reéîdmfidem edoéîi funt^ in edm/itntrebupti Jdtnita baptifmus tlle.,quißne uerd doSirindfitit.pro nihilo reputandus efl. amp;nbsp;exintegro bdptifdriaebe tnus in ueram rebgionem, aud nunc primum intbi‘t ßumus. Concedo fuißje prtus iüud bdptißnd, tim'» Ioannis baptifma,iir unum idtm'ij; cum Chrifti} ptipnate: ßed rebapti/atos nego.Quid igitut fibii‘‘’ lunt uerbd^ baptifati funt in nomine leßi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

terpretantur, tantuJÿnceradoéirind eruditos ai“ lofuiße.ßdjtmplicius intelligere malirnjbaptißK”^ Jjgt;iritusßn6li, hoc efl, mtias ßgt;iritus uißbihf^ tnanuum impoßtionem ^tas : quds baptißmi no»’ neßgnificart non nouu efl.Ncc répugnât ßeajübditur^cum itnpoßißet illis manus-, defcen’^ batßiiritus fdnä:us ßpereos. Non enim duo dn^ ß narrat Lucas, ßedßormam narrationisße^uitic brteisfamiliärem: ^uiprimum reißmmdpropomib deindefußus explicant. Q^od ex ipß uerborn textu animaduertere ijuiuis poteß.Dicitur enin” auditis, baptißti funt in nomine lefu. Et cum fuiffet illis manus Paulus, Jßiritus fan£ius deß^d' bat ßper illos. Hac pofleriori locutione defctmd’^' ^ualis ille fuerit baptifmus, Verum, ijuid

ÎNSTITVTïO* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z55

^«»1 eß ßacrametttiußim dwaliMS lois prfrtiliHs con l’wipnmMm, ut de Domini promißionibus edocea quot;iwii/finje, utfidem noßram apud homines proßv dutitari poßit, c«r Chri/îirfnorït iiberi a4-^^iitßntes^baptifentur : t^ui ne^jtalibns Hocnmett •wilocfri ^uicc^uam poße multis uidentur,nec fide/n wwfintMs fonceptam, cuius te^iimontum palant ffiUint. rationem p^edohaptifmi pawcij explicahi-quot;iKs. Prineipio, fernere äffirmatur amp;nbsp;arrogan-in banc atatem cadere non poße. Namßi nis, tjuos in eiufmodi atdtula ab bac morta/i uita ffnocat DominHs,regni cce/eÆs alit^uos hceredesßt ^itftfrna autè beatitudo in Dei cognitioneßta eß: fw «on illis bic gu^um aliquem primitias dare f®j?it eins boni, quo abunde ohm plene'q-ßuentur^ 'Hfnon per ß)ec«/«m in anigmate ab ijs uideri a quibus facie adfaciemßgt;e0labitur ^Idßaß (f^ninon poßumusxogitemus quam magnißcaßnt ( ’pera eins omnia, çÿ' quàm eius conßhaßnt abflru^ î PRnfibHsnopris. Prceterea-,ßfatemur(quodcer gt;. ^ßiterineceßee/i) ex bac ætdte a Domino «a-/ r'gt;”lericordilt;eehgi:neq;deßdeinßciaripoßumus, Rom.y jiiaHnicaeflad fälutemuia.^amßinunoChri- Abac.i l‘^‘fiKir)tHs,^^quideperßdem: ubiaßdedißeßum Rom.i

234 CHRIST, RELIGIONIS

fuerityttihilpofjumus nifi in Adam mori. ClarÜc^ Mar.ult» cnimte^limonium:Qiü crediderit,amp;'igt;^P^‘fi^'^^r rit, (aluus erit. Qjii non crediderit,iam condemna-ius efi, Nonnullh ex loci circun^antiO) uerbunt hoc ad eos duntaxat referenda contendunt,^ui per ttu^ tcm, Euagelicam pradicatione exaudirepotuerint! ijiiod eo loco mittantur Apodïoli ad euan^elifandü, deindelèquitur,Qju crediderit, huefitluufore.neigt;t f}e,inlt;^uiunt,cui pradicatum fueritinon autem pra-dicatur,nifi adultis.Sed ego contra affero, hatte generalem qfe (ententia, toties ineulcata repetitami^ । in fcripturis, ut tarn leui folutione eludi non pofit-loatt.f.a Cullum eetatu diferimenflatuitur, cu dieitur, batte er 17 eße uitam (eternam ,noßeunum uerum Deunt, lt;13 j c^uem mißt,lefum Chri^umt cum dicitur, iram D(i manerefuper eum, ^uinon crediderit in unigettitum j filium Den uitam non habituro5,nifi ^ui ederintear 1 nemßlij hominis.amp;alia einsgeneris.Quaremattet / fixa fententia, nullos nifi fide (aluosfierißiuepueri j fint, fiiue adulti. Ideo nbsp;nbsp;nbsp;baptifmus ad infantes tute I

fertinet, quoru cum adultis comunis efißdes. Nei^ j uero htfc quiff iam in eum fenfum aceipere debet, I quafii dicam à matris uero femper inchoarifide: etittt I auiultos etia ipfos nunc ferius,nunc citius,Domitiiis i uocet.

ÏNSTITVTIO. i55.

JicOjOmnes Dei eleflos perfidem ^^edi in uita itterna,tiMcunlt;^ (etatis parte ex hoe ^otruptioniscareeretollantur. QMd fikree ra Jo HOS deficeret, abunde tarnen nobis effet,quod in “'•ptifiinsiis infantibus Domini uoluntatiparemus:

KolKit,«tuenireadfefinerentur.Qwsimpediri Kottb. «9 frobibftjjim«! «ti^ adiuuari prtfcipit.Et cu m dixe~

•itiUiiKW effe reonum cceloru'.nihil aliud quàm eius htèntiiefHbfcrmimus,ueritateq;obfignamus,cum illisjignwn remißionis peccatoru comunicamusift-•'f^wregnHCceloruomnibns claußtmjobferatui^

Qwn amp;nbsp;praceptum à Domino pofitum de cir funciiJfntJis IwJæorK pKerij,«tce mandati nobis effe

: ^HitnJo in circuncifionis locum fucceßit od-ptifmws naßer. Ndw ijuo J ïudieis pollicebatur Do-winiis in circuncifione, fe fcilicet ipßs eorumfe-ttiniDfHttiJôre, ipfösfemen'qßipforufibi fore in po , pulKm,ijipflimhodie Chriflianis polliceturinba-ftijmomo adultis modo,fed amp;nbsp;infantibus, quos etia twiobcdHpm PaulusfanSios Jicit, ntlHJteorMm i.Cor, 7 olim infantes fan£ii uocari poterant,

|prlt;e gentilib«s,immKnJij' propbdniî.

DK

CHRIST. RELIGIONIS

de COENA DOMINI.

ALterum Chrißunlt;e ecclefia in/litutuwp-cramentum, e/l-pants in Chriâi corpore Janiiißcatus, amp;nbsp;uinum tn eiusßn^uinefanüiplt;^^' tum.Vocamus autem^uelcœnam Domini, uclcuchi ri/itam. quoJ tn ipfo amp;Jjrirituaiiter bem^nitate Dû MHwi pafcimurt^nos tilt luce beneßienii‘t^‘gt;‘'^ agimus. Promißto illic addica perjjncue lt;{eclttrigt;lgt; ^ueminßnem in/îitutu fuerit, ac quorfumßgt;e^t^‘ nentpe, ut nobis conßrmet, corpus Domintßci”^'’ nobis ßmeltradttum, ut nunc no/irum ßt,t‘clgt;t'T^ß tuo etiam ßtturum ; fànguinem eiusßc pro nobisß' meleßßußtm,utnaßerßt ßmperfuturus. ßtm reutncttur eorum error,(jui negare auß l'Mr cramenta cxercitiaßdei eßeiad tp/am tuendam, t^' Ute. il citandam-fgiraugendam data,verba enimßtnt; i.Cor.ii calix nouum teßamentum eß,in meofanguine.l^^^ e/l documentum ac teßimonium promtßonis.Vlgt;^ cuntj- autem eü promißio, tllicßdes habet^uoint^' tur,^uo ß coßoletur,lt;}uo /e conßrmet. uero ßuauitatii ac conßjationts ßu^ium ex hocß cramento colHgere poßunt antmee noüra'.^uoß'' Chrißu nobis,ßc nos dH uicißim inßrtos efjea^P^ ßimuSfUt ijuicijuid ipßus e/l,noßrum uocareif^'

INSTITVTIO» XîT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

N tio/h-Mtfj e{i,ifgt;ßus cenfere liceat.Q^are rt no ’^ffc«reß,onc}fre audeamus^ uita æterna noÆ-it»« V’rf^nnm ccelorum tam nobis non poße excide ''f' ^Mlt;tgt;n nec Chrifio ipß. rurfum peccatis noflris quot;’quot;pojjf nos mamsji^uam ipfnm damnarr.c^uia non

Noflr« ,pd ipjius lùnt. Non quod ipfiiilla culpa ’“'■f impHtiintfj jît : pd quia eorum je debitorent jolutorë prrfAdt.H^ec e^ comutatio-, qua ''^'^enfafïtabonitate.nobij'cum ufuseß. Qwd no-ffrurn in jè paupertatem recipiens-, fuam ad nos opu-‘fniMintran^lulerit.Qi^od Cußeptanofîraimbecib , fua uirtute nos confirmauerit.duod dccepti

quot;'’Hra mortalitate^faa nos immonalitate donauerit^ Qiodin tfîTÆS del'cendens, afcenf'um nobis in cce~

I bmlîraHfrit.Qi-ocißiius bominis nobifcumfaéiiiS-, l gt;‘OsfecumDeiß'iios fecerit. Hrfcomnwadeofô in ptcramento i/îo promittuntur, ut certo fla- \ tgt;ifnlt;i«pt,H(Tertobisexbibm, no ßcus acß Chri ipfe prüfens noßro obijcerftMr, ac ma tiibws aftreftaretur .Hoc enim uerbum nos ludißca-fijHobisitp tnentiri non poteil'./\cciptte,edite., bibi- uialth. i;?

, tf. Hoc eit Corpus meum,quod pro uobis traditur. Mir. 14.

, Hic f/l png«is,^Hi in remiß,one peccatorum effun Ltu. 11 , ^tur.Çlwdaccipere iubet-,ß^tißcat noiirum eße. ‘•Cor.ii }

238 CHRIST* RELIGIONIS manducare iuhet -, ßgnißcat umm nobißKigt;i liibßantumßeri.Ciim dicit, Hoc e/l corpus meum, qnodpro uobis traditur.hicc^lßnguis meus, pi'O uobisefßundituridocetnota fuaeße, lt;p,uumnoliri'gt; nonßuo comodo, fed in gratia ac rem noürat/ftf amp;fumpßt,amp;poßiib Ac diligenter ijuide obfru^f dum eä, totam facrameti energiam in bis uerbisf tarn effet Qjiod pro uobis traditur, Qif pro uobit eßunditur. Alioipui non magnopere nobis conduee' retjCamp;rpus ac fanguinem Domini nunc dißribui,)if fi in redemptionem ac falutcm no^am expofitßf melfuiffent. Üai^ fub pane amp;nbsp;uino repnefeutn'^“''' I quo difcamus no modo no/ira e/fe ,fed nobis eße i» uitam ac alimentumAd efl quad antea admonuifii^’ à rebus corporels, qute in facramentis proferutitu^’ quadam analogia, nos ad Jfirituales deducidebff^’ Sicjcu pane uidemus nobis in fignu corporisCy' fiiexhibitu, hcecßatim concipienda edifm’iHi^ Vt corporis noRri uitam panis alit,fu/linet,tfe(i^' ita corpus Cbri/liuitieno/lrce ffiritualis cibuf»^ proteSiionem effe.Cum uinu in ßmbolufrS'*''’.^ cogitandü, quos corpori ufus uinu afferat,ut eo) ffiritualiter nobis Chrifli fänguineafferri mus.Sunt aute, conßrmare/efeere,

jîpfe ferpeJunus^ifuiii nobis ficrofin3:i huius cor f^trnditioyiiuid (an^ninis effußo/fuerit: no ob-r‘lt;’'^perßgt;iciemus, hac panis amp;nbsp;Hint attributa,Je~ eiupnodi analogiam-, optime illis con uenire.

^°'^^S°Pgt;'iecipnce /untfacramêti partes, corpus ^^^'ßß^pliciter nobis exhiberafed magis,pro-’quot;‘pione illam, i^ua carnefua uere cihu eße te^atur, lodn. d ^I'^n^uine fuum,potum, ijuihus in uitam aternam ißamiir ; tjuaß panem uita eße aßirmat, de lt;juo 1‘‘‘’gt;tandHcauerit, uiuetin (eternum:illam,inquam, P'^nißionc obßgnare amp;nbsp;conßrmare.Et lt;jho id eßi

Christ crucem mittere:ubi ea promißio ue-^^ßttftita, nbsp;nbsp;numeris omnibus impletaßutt. Näw

panem uitaappellauit, non earn a ßcrameit ^’‘^l^pellationem ßbi ßmpßt C «t quidam peruerß ''‘'^pretantur:)ßed quia tails à pâtre nobis datusßte f®, talemq.ßfe pramtit, cum humana no^rlt;e mor Wiî parttcepsfaSlus, nos diuinceßta immorta-“^confortes fecit : cum in ßcrißciu fe oßerens, ^^ftöonem inß no/lraßißulit, utßa nos bene-perßnderet: c« morte fwit morte deglutiuit ^^ßorhuit: cuinßia reßurreäiione came hac no-1^^‘^ornptibile, qua induerat, in gloria amp;nbsp;incorrtt l’‘’»i(inßßcitauit, Sacramentü ergo no panem uita

Chrißnm

24'^0 CHRIST, R ELI Gro NIS

Chrifli eße facit; fed quatettus in memoria nobis rè uocat pane eßeftciü^ quo aßidue uefcamur,eius (nt-nis ^uflü nbsp;nbsp;fapore nobis pra^bet.Deniq^ nobispol-

hcetur,quicquidfecitautpaßuse/i Chriüus, eaft' ^‘ßb amp;nbsp;paßum eße in nodîram uiuificationé. Dent de, hanc uiuifcationem aternam eße: qua fineliite i alamur, fu/iineamur, amp;confèruemurinuita. Su 1 quidem,utpanis uiteenobisno fuiffet CbriÛHS,ni‘ ƒ ß nobis natusacmortuusfuiß'et, nifi nobis reliure^ / xißet: itd minime nue eßet, nifi cius natiuitatis, mot I tis,refurre6iionis, efficaciaamp;'ßu£ius,restttelt;^, / eßet ac immortalis. nbsp;nbsp;nbsp;Si hac uisfacramentiliro I

Rnitateexcußaexpenfaq;eßet,Jatis fuperq^bdK^ / bat,unde nobisfitisf eret:nec excitatie eßentboi^ I biles i/la dißenfiones, quibus turn ohm, turn/ etiamnum memoria, ecclefia mifre uexau e^: lt;1“^ / uolunt curiofl homines dcfnire, quomodoinf'ß prajèns adßt Chri/li corpus. Alq, quofe I probarent, addiderunt ad/cripturce JimplicitutC’' / adeße realiter ac fubflantialiter. Alij ultra etiamf / greßifunt:i'jßemeßedimenfionibus,quibiisiit^,l ce pendebat. Alij prodigiofim trans fubd}antiiinlt;”’‘l excogitarunt. Alij panem, ipfum eße corpus: ßb pane eße: Alij,ßgnum tantum ^f gurant^H

INSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;141

foriï proponi.Rejpi/icet di^na-, de qua tanta amp;nbsp;uer •’orHw, animorum contentione difceptetur. Sic

Hu/go exi/ïimat«r : fed qui ita (èntiunt, non ^^‘‘»’‘iduertunt,primo loco qtiarendumfuiffe, quo-ijofio CbrrÆcorpus,ut pro nobis traditum e^, no lquot;‘i’nferet:quomodo fanwis, utpro nobis effufus ^^^nollerfi'eret.ld uero efl,totum Chriftum cruci^ r^‘lt;'^poßidere,ac omnium eius bonoru participent Fgt;.N«nc bis omißis,quibus tantum inerat momen t'') imo ncgieftis nbsp;nbsp;penefepultis, hcec una ßiinoft

'^aßio depu^natur.Qwmodo corpus à nobis uo-tarnen in tanta opinionum turba amp;nbsp;ua^ '’^tte,una certaf Dei ueritas nobis con/lft:cogttel *pritWMm,J])iritKlt;tîe quiddam effe facramentum^j. l'*oDominMs non uentres noflros, fed animas plt;t-( '( ^^^tuo}uit. ac Chri^um in eo quaramus,non no-,, Pocorpori,nef ut fenfibus carnis no^lra compre-f ^^ipoteH', fed fic, ut anima uelut prafcntem fibi I« tÿ fxbibitwm agnofcat. Denilt;j; ipfumjjnri- ' fXiiiiterobtinere,ptis habemus : ficenimin uitant / 'Pfuw obtinebimus.quodipfume/i percepiffe^quic-f i'odexfacramentofuéius percipi pote^. Hane co «bi ^ms animo prafumpferit ac médita-^^futrit, facile intelhgetf quomodo Chrifii corpus q infacra

±42- CHRIST» RELIGIONIS in facramento nobis offefatur, netnpe, uereamp; e^-caciter:de natura ipja corporis minime folicitus ent. Hcec ^nia minus ujitata funt ( ^uod pauci ha^ieitus rem acu tetigerunt ) pluribus verbis illußrari forti optisfuerit. Ita^-ßc in ßmma habendum eß.Cbri^ flus, ut ueram noüram carnem induit, cum è uirff-ne natus eflnn uera carne noßra paßius e^,cuin pro nobis ßatisfecit: ita e andern ueram carnem nbsp;nbsp;rijf'

gendo recepit, amp;nbsp;in ccelu fusUit. H^ec enim itoW no/lr,e rejurreäionis,amp;in ccelum aßcenßoms e^, cj^uod ChriÛus reßirrexit, afcendit. quàm inßrmaamp;fragilis flgt;esß)ret ißa,niß baei^f noüra caro in Chri/lo uere fufcitata,^ in cœlorum in^effa efßet^ Atqu'ihac e/l perpetuacor poris ueritas,ut loco contineatur, ut fuis dimerfi»'“ bus con^et,utfuam faciem habeat.Scio quid iff' lenturceruicofl tjuidam, ^uo errorem femel ptum ob/iinate tueantur: non alias un^uamdiifi^'^ ßones habui/fe Chrißt carnem,nifi ^uàm logt;t^^‘^ te^; calumamp;terra patent. Q^odautempK^ utero natus fit^quod creuerit, c[uod in lt;trnr^^^n^

. fus,quodfepulchrQ inclufus: iddiflgt;enfatioiiei}‘lt;6 fa^u,ut nafcendi,moriendi, carterisq^huntanii^jJ^ cijs deßaigeretur, (^od fohta corporis

INST1T7T10. X45

cortJJgt;eélMS fuerit, lt;]wd in ccelum ^NwptMS, poflremo etiam poi'lajcenßonemy MnaiW PæhIo uißts : eadem id dij^enfationefa cor.ir «kni, Ui rege,^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;con^itutum hominuin Ailo.y, 9

‘Jpftui declamret. Quid hoc f/l, nifi Marcionem

ßßitare^ enim dubitet corpus Chri i^‘fnintaflicumfutfjle,fiea conditionefuit^Allegat l'k’tiiCbriâoi'pfo Jift«»« efl.Nemo (tpenditin lo^n.j ' '®lkni,n^[ deßendit è ccelo: ßlius hominis, qui “'ccEloep.VerMW funt ne obtuß ddeoßnß,ut non ''‘^wtiddiéiumpercomunicationetn idiomatum? QÿlitfràPdHio Dominus gloriic crucß'xus dici-- i.Cor.x '“f, non quiaßcundum diuinitatem ßt paßus i fed f« Cbn/tus, qui abieélus contemptus in car-''^flt;itiebiitur,idem Deus eratamp; Dominus giorice, ^ibtincmodui^ ßlius hominis in calo eraf.quict 'pffiïifniCbnflus, quifecundum cdrnem bominis pws babititbit in terris, Deus erat in ccelo. Qua ra fi^fifo ipfo loco, defcendiffe dicitur fecundum di~ Wnitatem. non quod diuinitas cœlum reliquerit, ut It^cr^iflulum corporis ß abdereti fed quia,tametß «mm«implfrei, m ipÇa tarnen Chrt^li bumnhiMte forporaiiterjiJ e^,naturaliter habitabat,amp; ineffa-

I liili^ModjinmoclQ. Aiijpnu/o argutius elabuntur.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q X corpus

244 CHRIST, RELIGIONIS Corpus hoCj^HoJ in fàcrantento exhibetur, glono' fum e(Je immortale. Itaij- nibil abßtrdi ribus in locis^ßnullo loco,ß nulla forma, fubf-K^ra-mento contincatur.Scd quaro,^uale dabat ihbciFH' lis Dominus pridie quam patereturF an no uerbafo-nant,mortale illud,quod flatim tradendum eratÀ diffeslam antea, inquiunt,füam gloriam tribus pulis in monte Thabor conjfgt;iciendam dederat. Vt' rumid quideme^.ßdea claritate gUi^um tJiitit'’' fuce immortalitatis ad hora dits prabebat.Cuffl corpus fuum in ultima ccena didribueret,imiiiin(‘gt; iam iam hora, qua à Deo percuffus humil“!^''^'^ fine decore,ut leprofus,iaceret. tantïiabe^gt; gloriam fitam proferre uellet. Ef bic quantayi‘‘’‘f‘^ nifenefra aperitur,fi Cbridi corpus mortale amp;nbsp;humile uidebatur, in alio imtnod^ glorioßtm tenebaturifed ad tantum abßit‘lx'f'(\ niueo. Tantü de corporegloriofo mihi refefgt;x ' stn non tarnen corpus fet F Ed, inquiunt, i^roÄv'fiTroi/, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;un-

non uno quidem uerbo,ßdperiphrafe,fe’‘l^‘^‘‘ care, /{ut negemus plane carnis reßf cum referrexerit, carnem fore confetearnffd^

INSTITVTIO, 245

Aurj^niatdn^itur. Ne^- uel tantillum illis patro-lt;^gt;ntitur,^tiodtotiesobie£tant, Chri^umaddtjci-^ loait.io fnfes intrafletatïtiisclaufis.lntrauitcerte, ntirahili enimauteas uiperfregit, autexpe-^üuitdmn hominid manu aperirentnr: fèd omnefi-^iobßaculu Ciedere/itauirtutefecit. Catcrumm-

jfits,corporis ueritatem dtfciptilis approbauit: Vi i,uc.t^ '^^e,inauit,(^ palpate: qnialßiritns carnem ofja

habet.En gloriofum Cnri^i corpus, uerum eße

lt;iuia palpari amp;nbsp;uideri pote/l, Auferiüa: '‘’’iMerït corpus ejje deßnet.Hic, ut nobis inuidiam ßeiant, de omnipotentis Dei potentia maligne nos ^Ojiii criminantur.Sed autflulte errant,aut malitio-ß’Jientiimtur. Non enim hic queeritur, quid Deus f(itKerit,fed quid uoluerit, Affirmamus autem idfa-^'’’^^‘(odilliplacitu erat.Placuit autem, Chri l’ionfratribus per omnia ßmilemßeri,excepto pec~

. Qj^alis efl no/lra coro ? nonne qua certafua ‘gt;i”tenßone con^at^qua loco continetur^qua tan-ÿ^^irlquauidetur'iEt cur,inquiunt, nöfaciat Dew, Jtwo eadem,plura diuerß'q; loca occupetfut nullo '‘‘^ocoutineatnrf utmodo (^r/ßeciecareatflnßney W(t Dei potentia poßulas,ut carnem faciat,ßmul T) none^ecarnemfperindeacß in^es,ut lu~

q } cemfaciat

24^ CHRIST^ RELIGIONIS cem.,fac'iät ßmul ef^e lucem amp;nbsp;tenebräs.

uult efje luceni:tenebras-,tenebras:carnefn-iCtirne'fgt;’ Qonuertet qutdem cum uolet tenebras in lucem, amp;nbsp;lucem in tenebrai. fed cum exigis, ut lux amp;nbsp;tene-hra non différant, quid aliud quam ordinemfapeti tiif Del peruertisf carnem igitur, Carnem effofior tet:ffiritum,ffiritum. unumquodq;, qua à Deole^t tlsr conditione crèatum e/i. Ea uero e/i carms coit-dttio, ut uno certo'que loco, ut fua dimenßotify utßua forma conüet. Et conditione carnem mihii^ Chri^U!, cui incorruptionem quidem amp;nbsp;glo’''^ dedit : naturam amp;nbsp;ueritatem non abfulit. num enim e/l darum que feripturte teffmotiiuni’ quod in coelum afcenderit,fic uenturus, quomoil^^ afcendere uifus eü.î^ec eil quod adhuc rffilii»lt;^r peruicaces, uißbilem affendiffe amp;nbsp;reuerfurufn, i”' terimtamen nobifcum inuifibilem habitare.ßf' dem carnemfe habere (ir offa Dominus ßatus eßqucepalpariamp;uideri poffent.Etabß^’^'' afcendere, nonffeciem affendentis abeuntisqid^^ ßgnificant : fed uere idfacere, quod uerba Caterum, tametfi carnem fuam à nobis fußulitj 'Id corpore in ccelum aßendit: ad dexteramtamenp'' trisfedet, hoc e/i, in potentia, maieüate,

ÎNSTITVTIO» X47 p4(rij rfg«4t. Hoc regH«w nec uHis locorunißtacijs Intittum, nec ullis dmenfionibiis circunfcriptnm: iiin CMus ttirtutem fnatn, ubicnnc^; placuerit, in amp;nbsp;in terra exerat, ijninfe prafentem potenM amp;itirtute exhibeat: quin fins /emper adfitjin ijî «i-eos fu^ineatiConfirmet, uegetet, con/èruet, non {ecus acß corpore adeffet.Secundu banc rationem^ corpus amp;/ànguis Chri/li in facramento nobis ex~ ^iiietiirifecundum priorem, minime. Docedi can/àj Meimus uere amp;nbsp;efficaciter exhibercnon autem na~ iurtliter,Qmfcilicetßgnißcamus, non fubûan-ipfàtn corporis, ßn uerum amp;nbsp;naturale Chri/li corpus illic darißd omnia, ^Hlt;e inßo corpore no-beneßcia Chrißus pri:e/litit.Ea e/l corporis pra ßtii, ^uam facramenti ratio po/îulat.Qj^am tanta Knute,tanta^; efßicacia hic eminere dicimus, ut no 'Kodoindubitatam uitte (éternue fiduciam animis no firis^erat : fed de carnis etiam no/ïra immortali=i (itepcuros nos reddat. Siipuidem ab immortali eius ^nrne iam uiuificatur, amp;nbsp;quodammodo eius immor tditaticSmunicat, Qm fupra hcec,fuis hyperbolis euebuntur,nihil aliud quam tahbus inuolucris fimpli cent amp;nbsp;planam ueritatem obfcurant. Qupdfi quis ntorofulus,exipfis Chri/li uerbis «obis etiamnunt q 4. contró~

248 CHRIST, RELIGIONIS controuerliamfdciat-, (juod dixerit Hoe ß{Utn,Hutic elje fuum languinet hic uelirn tnecum reputet, de (acramento nunc haben tiem,cuius omnia adßdem referenda ro nos i/ia, lt;^uam enarrauimus, corporis tione non minus laute afftuenterck pafimus: qui ipfum Chrrflum èccelo detrahunt.ln uerbif^ roß adeo tenaciter haremus, amp;uerba tnihi (ufßagantur, QMd enm Matthteus eus referuntyDominu uocaß'e,poculu,fui^gt;’^fi^ff'f nem noui teAamenti ; Lucas Paulus dicuntd^l tnentum in fanguine.Clames iamjicet, hoc pusamp;ßnguinemiego contra contendam,eßttej mentum in corpore ßnguine.Scripturie tationem ad ßdei analogiam exigere iubet P'fj'y' quam in hac parte mihi prceclare con/lare nihd a'' hinm e/l. Ipß ad quam ßdei amußim tefornit^'^L i'i^ • 019 fwo conßtetur lefum in carne uen‘ir’ ex Deo non efl, T« /icrt diflimules,euin carnd fl‘^ ueritatejfolias, nbsp;nbsp;nbsp;Hcec cognitio nos facile a earX

li etiam adoratione ab^ahet, quam peruerflt^xittgt; fate quidam in facramento erexérunt, quod fttixx ita fubducerentiSi corpus e/l,(i7' anima igitur-,lt;1^ uinitas, funt und cum corpore : qutc iam diued'xox

INSTITVTIO. 249

folfmt. itaq-illic adorant^us Chri/lus. En egre^ »o/hi [mrtus, ubt femel a uerbo Dei,ad cerebri nofin fomnia euagari nobis permipmus. fiitfi qua de-(ditit, bumilitate omnes f'enfns fùi cogitationes fnb nn'IjoDei eontintiißent talium ratiocinanonum ar ffcitffti, aufcidtaffient certe (juod ipfe dixit: Accipi-gt;(,iiunilucate, bibite. hiiicq- mandata paruiffent, ^Koticcipifacramentum, no adorari iubet.ltaq- qui^ ‘‘liDomino mandatumc^l,ßne adorationeacci-pwt ,fecuri funt fè à mandata Dei non deflccrere, ^tfenritate nulla maior confblatio accidere po-gt;(fi,nin ^uid operis in^ituimus.Habent Apofiolo-i'«D! exemplum, quos non legimus pro/îratos ado-^iij]e:fed,ut erant dif'cumbentes, accepiße amp;nbsp;man-^eifje. habet Apo^olica eccleßa ufùm, qua non »tiiloratione, fed infraéîionepanis comunicaffe, UfitHarwtMr. Habet Apoflolicam doéïrinam,qua ^“filnsCorinthiorum ecclefiam in/îituit, profeffus Aâo. t fi “ Domino accepiffe, quod tradebat. Q_uiadorat, gt;.Cor.u ^onieSiuris tantum,amp; nefcio quibus à fe natis argu »’entitionibusnituntur : fyllabam una èuerbo Dei featendere no poffunt.i^am ut maxime uerba cor-poris ilj fanguinis urgcant, quis tarnen fanus amp;‘fo-n,corpus Chriüi, Chriflüßbi eße perfuadeat?

q 5 Videntur

25° CHRIST. RELIGIONIJ Videntur (^uidem idfibi [uis fyllo^ifmisptchre^o» ficere, uerum ß eorum confcientias ff'atiiorettlilt;lgt;fo fenfu exerceri continuât, fictie cum fuis fercellenturydißoluentur^uiueßent: ubicertoDo uerbo defcife uidebunt' quo uno confislunt , no^lrcejcum ad rationem uocantur:amp;fine quo, mo quoq-momento labafcunt. ) Vbt Apo^olorant do^rtnam amp;nbsp;exempla fibiaduerfan,feuerofolos fibi autores eße. Accèdent ad tales impulfus non leues ßimuh. Qwd^an res erat nullius moment ti, Deum hac forma adorare, ut nihil nobis fraftt' beretur f an tanta leuitatefuerat tentandum, de qua nullum ufquamuerbum fadiumfuerat, cum dead' tu acgloria Dei ageretur f Prieterea,cum fcrifgt;tut^ Chrisli afcenfionem diligenter nobis enamuerU, qua corporis fui pr^efntia à conjfedîu no^ro toil' fuetudineqßubduxit,quo nobis omnem de eoeutuu Coloff} lemcogitationeexcuteref.amp;quotiesChrifimeiiu nit, mentibusßrfum erigi moneat, nbsp;nbsp;ipfum in

lo qunerere, fedentem in patris dexterai eratpotint in cceloru gloria ßiritualiter adorandus,quàm exta gitandum i^udtam periculofum adorationis?enuSi plenum carnalis craßieq^ de Deo (ir Chrinoop' nionis,Quare quificramentiadorattonemexeo^' ttruiu,

INSTITUTION 25t

JpipƒIJ fomniarunt, citra fcrifgt;ttiram,in lt;ltu nulla huius adorationis mentio o^iendi fgt;ote^, îwfdnè non effet (ir(etermif]d,ß Deo accepta fuif-j(t. Eo^; Df«m contempJèrKnt ; qui fcripturte fult;e Dcttt.i t «idfre non minus uetat, quam ex ea quicqua detra-Uf. Ac dumfiice ftbi libidinis tfrbitrio,DeHni fabri (itifttnt-, derehquerunt Deunt uiuentem. Siquident fiHS (fond,pro datore ipfo coluerunt. V bi dupliciter ftcciom f/l. nam amp;nbsp;bonor Deo rapiMS, ad créa-iKrant traduSius e^l: amp;nbsp;ipfe etiam in polluto ac pro-phtOMto fuo beneficio inhonoratus, dunt ex fan^lo iKfacrametofaéiu efl execrabile iJoIu. Nos econ Xfrfo,ne in eande incidamusfoueam-, aures^oculos, (^oria, mentes, lin^uas penitus defi^amus in fiera ^(idoiirina. Eß enint eaffiritusfànéîi-, optimi ma gSri, ƒcbo!d:in qua ßc proßeitur, ut nihilßt aliüde ’fojcenciHtn. ignorrfn Jnm nero Iibenter, quiequid in fanon docetur. nbsp;nbsp;Elaéienus differuimus,quomodo

tioft-if apud Deumßdei ferniat. Q«,dncJo autem in firamento boe tantum fute bonitatis largitatentf

I ^«antam prins enarraHitHMS,nobis in ntentoriam Do , I wittHs reuocat, ad earn amoficendant nos excis ' tat: ßmul admonet ne tam emße benignitati ingra-' (ßmus, Qùnpotins cam, ^wbns par eH iandibns, I . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prâtdice-

CHRIST, RELIGIONIS

firadicemus, ^^atiarum aSiione celebremus.^ ctim fàcratneti ipßus inßitutum Apoflolistrâiieret, ut id in fui metnoriam facerent-, docuit. Ç^od PM' lus interpretatur, morte Domini nunaare. idanttf edl, puhliceattj; uno fimulomnesore palamßt(rigt; totam uitie ac [alutis fiducia in morte Domini fß tarn nobis effeiut noßra lUum confefioneplorift-mus, amp;nbsp;alios no/lroexemplo ad danda lilt^loti^quot;^ exhortemur.Viic apparetrurfum, quo ßcrametiß'^ pusl^eSiet.nempe, utnosin mortis Chrt/limemo^ na exerceat. çfuod enim iubemur mortem Dow.'«* annunciare, donee ad iudicandum ueniatinon aßd eft-, nißutorisconfeßionepradicemus-, qitodfiß noflra in feramento agnouit: mortem fcihcet ßhno^iraeßeuitam.Hicfecundus ftcramentinß' qui ad extremam confcßionem attinet.

amp; exhortationis uice nobis Dominus eße uolutf' qua nulla uehemëtius ad charitatem-,pacem, confe»quot; fum,animate nos, inflamareq.poßit .I^amficßofquot;* tllic corpus nobis Dominus cömHnicat,utunuptor^ fus nobifcumßat, nos'q^ cum illo. Porro, eum noH nißunum illi corpusßt, cuius nos omnespartieiff^ facitineceße e/i,'amp; nos omnes unum corpus buiß modi participatiöeß'eri ♦ Q^am unitite reprt(ßgt;’‘^

pattiSf

INSTITVTIO* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1$5

1 ^tti in (àcramentum exhibetur : ^ni uelut ex m«ltiîgra«is confeéiui e^,ßc comixtis confnfis'^;? Hf iilterum ab altéra difcernere liceat ; in hune ma-tanta animarum can/enfiane caniun-^os connexosii; eße Jecet, ne ciuid dißidtj aut diui-[lonisintercedat.ldPauliuerbisexpliearimala.Cd *• Com« li^aih^uitybenediiiianis cut bcnedicimus-,comuniea tioeüfan^uinis Chri^i:amp;panis benedtSiianis'i^ue ftw^musyparticipatia eü carpans Chri^i. Itaque «ti«« corpus fumus, amnes-, quideuna pane partici P^wKs. Pr^clare uera in facramenta prafecerimus, j^impreßa infèulptaq; animis naamp;isfuerit hac ca-ÿtntio'.non paße à nabis quem^uam exßatribus la ^iiraduci.rideri-, eontemni, autullamoda offendi: î“in fimul in ea Cbri^um ladamus, traducamus,ri •hanus, cotemnamus. non paße nas àfratribus diß flt;lt;la-e,ijuin fmulà Chriflo dißideamus. Chri^utn “nobis dili^i non poße, (juin diligatur in ßatrtbus, (iÿlem corporis noßri euram gerimus, talemßa-ijuo(i-gerendam,lt;jui membra fûnt carports no

^i- O upmodo nulla corporis noflri pars aliquo do hris fenfii tangitur, c^^ui non in alias omnes diffunda ^‘lt;t:itanonferendum eße,fratrem mala aliquo aßi-

CUIUS non amp;nbsp;ipßcompaßione tangamur. Qmi» obrem

254 CHRIST, RELIGIONIS

obrem non abs re Augu^inus, totieslicrttinenM hoc appellat charitatis uinculum. Qnji enitn acrior admoueriflimuluspoterat-, adexcitandam mutufH inter nos charitatem, quam dum Cbrb^as feipfm’i nobit donans, non modo fuo nos exemplo, ut dttt alteri nos mutuo deuoueamus actradamus, invitiiC-Jed quatenus Je facit omnium communein,nos omnes unum in feipfo ejfe facitl nbsp;nbsp;At quetmânO'

dum facru hune panem cccme Domini ,JJirmd(’gt;i effe cibum uidemus, ßiauem ac delicatum ijs, Chriâum oflendit jùam eJfe uitam, quos adgroK^^ rum adiionem erigit, quibus ad mutuam inter fed)^ ritatem exhortatio eH: ita rurfum in nocentfimif uenenum ijs uertitur, quorum f dem non docet, 1d quos ad confeßionem laudis, charitatemq; non tat.NamCut ait Paulus) qui indigne manduant nbsp;nbsp;1

funt corporisamp;fànguinis Domini, iudieiuin^fgt;^‘ i manducant qt bibunt, non dijudicantes corpus nbsp;nbsp;j

W2M/. Qj^o loco objèruandumedl, nondifcernt' I re corpus amp;nbsp;fanguinem Domini, indigne pere, pro eodem accepta eße. Tale enim homitnnn genus I qui fine ulla fidei fcintilla, fine ulloebio'i' tatis fiudio,ad ujurpandam canam Domini,»’^ /lor porcorum, fe proripiunf, minime difcernit cot^

INSTITVTIO»

fus Domini. Nnw ^untenus corpus illuJ, ßutm efjc Kitim noncreJunt, cj^uapoßunt contumelia ipfunt sf^iciunt, omni)m dimitate fjioliantes : ac demum fiUffipienlt;io, propbanant contaminant. tfNKs Hero alienati afratribus hc dißidentes, facrunt [^tforis Chrifli lymholum cum fuis dißidüs commi ^ti'ewdent; nojfîatpereos,^uo minus Chrifti for 'M tifcerpatur, ac membratim dilanietur, Itaq^ non •’’’«frito rei funt corporis finguinis Domini, f'oifàcrilegaimpietatefœde adeo polIuunt.Hacer S’MiiignH manducatione damnations fuamßbi ac~ ^pw. Nlt;wi c«ni nullam in ChriRo fidem repoß-^quot;'l^tbeantßacramento tarnen accepto proßtentur 4libi,| i«eo efßßibi falute:omnemq-aliam ßdit

^^“^'•urat.QMre ipßßbißtnt accußatorcs,teflimo ipßaduerßum ß pronunciant,damnations ipß Deinde cum odio ac maleuoletia di r'^^lba^iici.aßatribus, hoce^l, Chri^imebris, Mc in Cbriflo nulla habeat : teflißcantur tarnen, ^'‘t^unam falutem eße,Chrißo comunicare, lt;amp;nbsp;illi uero adnotandü efl,ß-ußra locum

‘ “lotiesobieSiari/ realicorporis praßntia. Pnu-^ptor, de uero C hrißi corp ore loijuitur:ßediiuo l^Kuidere licet.ut nihil ßt opus pluribusexctißare..

Eam

2^6 CHRIST. RELIGIONIS

Earn ob rem pracipit Paulus, ut probet JeipfufH homo, antequa de hoc pane edat^aut bibatècdice. Qj^o(ut ego i^utdeinterpretor)uoluit,unitm^Mmi^ in le delcendere, nbsp;nbsp;fècum reputare, an cordis jH»-

cia Cbriflum Jeruatorem fuum recog)tofcat,an oris confeßione afftofcat, an ChnHiexemplolèfe Irs- I tribus dare paralus fit, acfe ij s comunicare, fits I Chrislum cSmunem uidetian, ut ipfe a Cbrifto ks- I hctur,ita uicifimfatres omnes corporis fitimern I bris habeaf.aneostnfiarmembrorufuorumfourth’ I tueri,iuuare cupiat.ïgt;{on quia htec, turn fidei, tuc^ j ritatis officia, nunc perfcia in nobis effe poßnsß I . quia hue nos contendere, amp;uotis omnibus I re oportet, ut inchoatam fdem magis in dies teitS' I gisaugeamus, utimbecillam charitatemconffr- I tnus. Quidam,dum homines ad earn matuitett' I di dignitatem comparare uolunt, miferasconfiet' I tias torfrunt ac diuexarunt diris modis : nec quicquam eorum,qu^in rem effent,attuleruiit-^l' gne maducare eos dixerut, qui in fatugratuteff' bt ftatugratiàe effe, interpretati funt, purutn tuq. omnipeccato effe.Quo dogmateomnes, quot in terris unquamfuerunt, amp;nbsp;funt homines, huiusfacrameti ufu arcebantur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi hoc

INSTITVTIO« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i57

I I «tnoflriim lt;t nobis dignitatem petamus, aStum de 1 «obis ejQ .Rwinrt tantum confitßo nos manent, I Totis licet Miribws adnitamwr, no aliud proßciemuSf 1 tiifiwt tu deniqjinciigrtijSiniifHt«npnt«s,cu depute I rentU dignitute maxime laboratum à nobis fuerit, I Qm buic ulcen nicderentur,njod«m excogiturunt I «cc^mrendÆ dignitutis. Vt c[uantum in nobis eft,exlt;t I mine bnbito, rcpojcitui ù nobis faéiorum oniniu rlt;t I tioite,c5iritione,confeRione,ptisflt;j6lione, noftrum 1 indionitatem expiureniKS.Q«lt;e expiundi ratio ^wa-1 11! fit,erit poHbac aptior dicedi locus,Q^od ad pree I pns inflitutum attinet, dico bæc nimium ejje ieiunit I fMni(la'^.(b!atia,cofternatis deieélisó; conpientijs, \ trpcccatifuiborrorepercMlps.Naji Dominus in-1 todiHo neminem in cœntf fult;e participationem ad-l luftum innocenteminon Icui cautione I Opus ell, lt;jHlt;f alujuf m pæ iuftitice peurum reddat, 1 nbsp;nbsp;nbsp;à Deo requiri audit.Vnde uero bæc nobis con-

1 jÜTnaturpecHritas,apudDeum depnftos e|p,quip I sffitnt lt;|uo(I in Je eftîQtæd p etiam ita cjpt,ijuan-\ io tarnen erit,ut ßiondere quispbi audeat,fe pciße I ^juojinpe erat.Ita cum nulla certa noftree dignita-. I 'isfecuritas proponaturimaneret pmper claujus adi

1 •Wjbombili illo interdiâo, ^uo edicitur indicium

'2^8 christ. RBLIGTÔNI^

fibi nim^KCare^bihere, qui indigne

bibunt. Nunc ludicarepromptum edi, doiirina, ey d quo autore profcéiaßt, qult;e 'peccdtores huius fàcramenii confolatione

jjgt;o!M:in quo tagt;wn omnes Euangeiij del'gt;^^^^ , bisproponcbutur. Certe diabolus nullomaion^'^^ j 'pendio hommes perdere poterat: quàm ficeos nbsp;nbsp;nbsp;I

tuando, negudiiim (^ßtporem tails alimentif^''^ I paent, quo eos optimus pater cceleftis pafeerendi^ I rat. l^eigiturin huiujmodiconfiifionemamp;fgt;'^^‘' j ■pdiitm ruamus, meminerimus has (àcras epuhts I tis efjepharmacum, peecatoribus folatium, j buslargitionemiquafanis^iudlis, ^diuitibus/^^ reperiri po/Jent, nullum afferrent operapretm'quot;' Nrfw lt;r«w in illis C hriftus nobis in cibum detnt,^ j ■telhgimusnos, fineip(b, tabefcere, ltqui,def(f‘ Deindecuminuitamdetur, intelligimus nos,F. I ipfo, in nobis plane mortuos efje. Çjuare ea edi nbsp;nbsp;nbsp;I

''tas,quam unam nbsp;nbsp;optimam affc’reDeopo/f’»quot;^ i

fl nodiram ei uilitatem, nbsp;nbsp;nbsp;(ut ita loquar;inili^'^^ I

iem offeramus, ut Cua mifericordia nosfedignosf^^ j ciatifi animas in nobis dejjiondeamus,utnostgt;iil!^ I eonfàlemur: fi nos humiliemus, «t ab ipfo erig‘t'»'i^‘ I fl nos accufemus ut ab ipfo iudhf i'emur,Pti^i^^j j

ÎNSTiTVTlO»

in fua ccena noBis cSmendat, unita-tfw^^irffnuj, t^uemadmodu nos omnes, unnn »([eipib efje facit : aa unam omnium animam cor iHKiM,iingK4m unam nobis omnihus'optemus. Hlt;ec [‘fcr^enfa,^ meditata hahuerimus, nHU^Ham nos ili«cogitationes pert«rblt;tb«nt:Noî bonoru omniZt fgfnt nudi, nos peccatorum fordihus imiuinarif nos jemimortui, ^uomodo corpus Domini di^ne ’funducaremus Maois co^itabimus, «os paupereSf »wire ad bcni^num urgitore: «gros, ud mcdicum: ffcMtores, ad fahiatorem. dignitatem illam, qua * Ûfo in4nd4t«r,jîde prlt;ccipKe coflarf : qua omnin 'nDco,nibiiin «obis rfponit. deinde, cbrtrifÆte.Et fnoi ^Hidem ipfam magis Deo imperjêéldm offeri-‘ quot;'nSjMt ipfam in meli«s augeat: quàm pra^iamus.

J^l^nohifcuminhocconfmtientes, dignitatem lt;pfiioi in fde nbsp;nbsp;cbaritate pofitam effe: in modo ta-

ti’mipfo dignitatis longe aberrorunt. fidei perfeélio nw exigeâtes,cui nihil omnino accedere poßttt O* , oUititent parem ei, qua nobifcum C bris%s egir. , fiteo ip|o omnes ab nuius ccena facrofanéio ac-i nbsp;nbsp;«jjHjnon fecHS ac priores illi, «bigunt.S i enim obf i-

iWftforum jèntenfw, nemo nifi indigne nccipfret;

Il ^jwndo «d nnnm omnes„ rei conniifti^ imperfe-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r » ^ions

200 CHRIST. RELIGIONIS

élionis tènerentur. Er (anè nimijßuporis, ne floliditatiSyfuit ; eam perfeéîionem inrecipienJoß-cramento reqnir(re,quce facmmentu irritnm uacuum'^; faaat. quod non perfecïis in/iitutiim fèd inßrtnis ac debihbus: ad uellicandu, excituntlih ftimulandum-, exercendum-, ßdei eharitatis‘/‘fi' éîuot. Qi^lt;£defacramento hochaSlenusdißenn muSyabunde oüendunty non in^Uutuni ideofmlß ut femel quotannis acciperetur,idf perfunâone, nunc publia morts e/l: uerum, quofrequentiin«!^ Chrtsrunis omnibus effet, utfequeti memowpr fionem Chrifli répétèrent. Qj^arecordiitioneamp;j’ dem (uim fu/bnerent ac roborarent, ^fefe -fefionem laudis canendam, bonitatem'q;eitisfiif candam hortarentur, ^quapoüremo mutuâel''gt;' rititem alerenti amp;fibi etiam inter '(ète/lifritreiii^’ . cuius copulam in imitate corporis Christ t Q^oties enim fmbolo corporis Domini ( camus,uelut data amp;nbsp;accepta teffera, alter alie^’’“’ , uicifim obf ringimus ad omnia dileSiionis ut ne quid admittat no^rûm quifnam, ladat-.neMidprœtermittat, quocumiuuare^of’ ubi neccfitas pOiUet. Talent fitiffe ecclefia Aflo, i folies ufum Lucas inAâ:iscoinemorat,cm”

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi

16i

«t'pcrpMerdntes fwijje in doólrind Apoflolorntn, cömHniclt;Jtionf,fr«£ïione plt;tnis, amp;nbsp;orationibtts. Sic ^endwm ommno erat,ut nullus eccleßa conuentus jwctpneuerbo,orutionibHS,p4rticiplt;itionecoen«,

flffmojïnis. Hune et upud Corintbios jîiijje in-ftitMtHtti orlt;linem,fatis ex Puulo coijccre Iicet.Et p-

L Ke blt;f c conjuetudo, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pmel ^uotannis corn unielt;t

l tfwbct,Cfrtij?imHtn eft dwboli inuentuicuiujcMnij;

l •‘H'dëminifterioiHueftrtj’uerit. AiuntZepberinum Zfpbcr.

\ 'ins decretijîiijjeautorem.(juoHtuIcfuijJe mibi non

; i ('’■f«âdf0,^ualenHnc babemus.llle enimJùo inPitw

l I'll no forte pefime ecclejtæ confulebat, ut tu erant

1 ^'nspora.Mmime enim dubiu eft, «juin tumpera cee

1 quot;itproponeretHr jîdeIibHS,c[uotieS in cœtum eonue-

1 ’quot;’■cnt,(jH!nbonaeorumparscomHnicaret.Sedcunt

l *gt;ixun^n3eueniret,HtomnesJimulcomunicarent: '{jet Hcro necejjè,eos,^Mipermixti erant propbanis

1 Ü'idololatris,externô alicjuo f^mbolo fide fuam te-

1 i'«ri;dicm ilium,ordinis nbsp;nbsp;nbsp;poiitice cauJâ,Hir fanflus

'A ptHfrat; ^uo totus Cbriflianoru populus jidci con

, \ ßione,participatione cœnee Domini,ederet, Clt;e-' l ’îTanibilo proptereararius comunicare depnebant. A ^“ndo no ita multo ante inftitutum ab Anacleto A pftatjUt omnes ^uotidle Gbriftiani comunicarenf.

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï 5 VeruM

CHRIST, RELIGIONIS

Verum probum alio^ui Zepheritti m^ituttitn, wk, Äetorßt po^ieritas, cum certa lex de um ^uotannis comufucationepoßta e/l ; qua fadiu eR,utferè oës, cum femel catuunicauerunt, quaß in reliquum Mi tempu! pulchre def 'undii, in utramq- aure fecuri tniant.Longe aliter fadium oportuitßngulis, admu nimum, hebdomadibus proponenda erat Cbridi^' ttorum ccetui menfa Domini, declarandlt;e promißigt; nes, qua not in eaßiiritualiter pafeer ent. nullus ^ui-dem neeeßitate cooendusfed eohortadt omnes, lt;IS fltmuladr.obiurgadus etiSignauorütorpor. ÖMd / ^egatim, utfamelici,ad tales lautitias conueniftt«- I Nom iniuria igitur principio coqueßus [um, diaboli arte intrufam banc confuetudinem: qua dunt ununf tnni diem prafcribit, in totu annïl focordes reddit,

Ex eadem prodijt oßficina amp;nbsp;altera conflittitio, qua dimidia ccena partem mehari populi Dei ttuntt ro uelfurataeflyUel eripuit. nempe,fymbolußn^ nis : quodlaicisamp;'prophanis(hisfcilicettitulisDn hareditatem infigniunt ) interdidlum, paueisrt-ßs undïis inpeculium cefit. Edidlum atetd 1 Dei edi, ut omnes bibant: quod homo noua Ö“ I contraria lege antiquare, abrogate audet, élu I ceus, ne omnes bibant.Ac nefine ratione idut’ß^ i

Dniit

ÎNSTITVTIO* 265

ï^fum fnHtnpMgKfnttdïes legislatores^periculdob-accidere posent Ji omnibus paßim ex

foneretHr facer hic cufix. fïcjiab eeterna det fitpien •uproj }f^iieii..(^ammciduerlanon eßent.üeinde ‘’■gute fiiicft,r4ciocigt;MnfHr,HKMm pro JmoBms efje fiti'.Njit! fl corpus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cbn/lw efij

î» it Cho f orpore la diuelli non pote^ï.trgo s^ycor-PwfdMgHinem coplefl:««r. En fenßis no^ri cm Dfo conPe);fum,Mbi,MflMnti!(Mgt;n faxis Ubcnis^iiifciMire jttocirfq;CCEpit.Do»niHHS,pa)ifni oflendcs,corpus

1 [»um fj]f dicit.calice dum o^endit^ftnguinë uocat.

1 Humattif rationis audaciu contra réclamât, panent

1 'ie|dnguine,Mmue[Jfcorpus.Acƒ)Dominusinib wat(E.i4

I Itcaupd,corpusfuuàrangHine,C7-«erbis,O'fignis, Luc.i^

1 lt;liftinxij]et:o' un^fando auditu ej]et, corpus Cbri loan,i8

I f’MHtfangMinëiDeum O' bominc appelIari.Sanè£i

1 «Iffignare j'e totu Holuißet, dicere poterat,Ego jum:

I ^Hnkter locjui in fcripturis cofueuit.non aÜt,Hoc eft

1 torpusmeuibiceftfanguisn eHS.EqH^clëfcio,fatba-

\ »1« minißros,« folene illis efb (cripturas luaibrio ba

\ lgt;fTf,bic ludere et cauillarnfolos A-poßolos in buius

\ etwa participation? à Cbri)toadmi(]os,qHos ia in

1 penjîcoru ordin? alirgijjet amp;nbsp;cooptaßet.V elim ta-

\ Wenubiad juin(j;pojt«latarej|odeat,^bMSclabinQ - ■ •

\ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ï 4 foterunt,

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^4 CHRIST, RELIGIONIS

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poteruty^mnfacile cu fuis medacfjs reuittcantur.Pi^

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mu quo oraculo reuelata habet hatte folutionë, tfi

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alienam a uerbo Dei' Scriptura duoiieeim recinfh

F nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui accubuerint cum lefu: (ed non ita ChriHi

tatemobfeurat, utfacrifcoseosappellet.De

Tcckrhifl po^ea ßto loco.Et ß duodecim turn dedit.pt't' licagt;6 eepittamenutficfacerent-nempe,utfic inter Tri.hiß.li. fribuerentSecundo, curmelioreilloßeculo^tibqo ç.cap. io. foils ad mille ufq-annos poflea, fineexceptiotie,»^ Chryfo.ad mnesf ebant utriufq-fymboli participes^ Jnnoc.pap. ne uetus ecclefia, quos Chrißus couiuas adectntK de exilfuo. fuam admififfetlPerditifima impudenti^efiierit,bi^ ■Aug. epiß. reflitare([ytergiuerfari,'fExtatecclefiaflie(ebißgt;' rilt;e, extantueterumlibri, qui apertahuiusreitef

Sobh ’ ^-'^^‘^^^^^‘^^^l^^■^^lt;^^^‘‘te,utomnesblbe^entliejip' Tertul lib calliditati ex deflinato occurrere iiolni/leti derefurre. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dominus folos ßcrificos,^ I

car. Cypr. ipfinolunt,dtgnatuseëî:quisunquamho)niniimiit\ fernt.s. de fus effet, uocare in participationemextraneos,iltt‘^ I hpfia, zy Domino exclußeßentl(iypartictpationemqui^tlt;^ I cœna dom. eiusdoni, cuius penes fepote^as no effet: nullotxi^ I

Itb.t. mandato, qui folus dare poterat. Imo qua idßduett I epiflola I. hodieufurpant,utplebecuLffymbolum Chrißßo^ I pofi I

INSTITVTIO»

forisJißribuant, finulIuhalentDotnîni ueltnan-lt;lMm,uel exemplum:Ç^into,an mentiebaturPau knmilicehatCorinthijijfeaccefiilJeàDomino Cor,a.

illis traJiderat^Nam fofiea traditionem decla fitt,utomnes promifcue utri^; (ÿmholo communi-tfl-fitf. Q^dfi à Domino Paulus acceperat, om~ tifsfine dilaimine admittendos, uideant à e^uo acce ffTiMf, ^Hi uniuerfàm penè Dci plebem abigunt, lt;jiundo um Deum autorem pnetendere no poßuntt “pKj ^Hc non efl, eüamp;nô. Ef adbuc taies abomina •tones nomine ecclefitt prateximus-,amp; hoc pratex tudefendimus^^uaß uero aut ifti antichrtßt-,eccleßia fint,(j«i Cbrifti doéb'inam amp;nbsp;in^itutiones tam ex pcili proterunt, dißipant, nbrognnt; autapo/lolica ftdefu, ecdeßa nofuerit -, in qua tota uisreligionis (fftoruit. His etßmilib.inuentts conatus e^ jathan tónt offußs tenebris,facram Chri^bcœna infufca-fiamp;inquinare:ne (altem eins puritas in ecdeßa re ^neretur.Sed horrendee abominationis caput fuit, ^»»iß^numextulit, quo no modo obßuraretur pftnerteretnr: ßd penitus obliterata Cf abofita rua-liefcerct, eig- ex hominÜ memoria excideret-nempe, OK peßildißimo errore totü penè orbem occacauit^ wcrederet Mißamfacrißciu et oblatione eße ad int

r 5 petrafidam

±66 CHRrsr. RELTGIONIS

dices fixem h^ec fieftis, fcio:lt;lilt;an!(ifub fieciebcni lateat^ ut nomen Chriftt pmferatiut uno mifiano-tnine.totamfidei fumma compleäi fie multi creJätit. Sedubi uerho Deiclarifiimecoprobatufuerit,bne ^uariuisfucataetfiilenJiciamtfiam, infignicbiume ha Chrii^üafiicere: crucc eius fipelire^opprme- j re, morte eius in obliuione tradere:fiuiiu, iptc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

nobis proueniebat, tollere; fiacramentu, (puoitiotttl j memoria relidia erat, eneruare ü' difiipareiatt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/

ullte ta profiundce radices, tjuasno ualidifiima blt;ttp l cuns, Verbum, intjuam, Dei euellatl^n ulla/ f10 fafacies, fiub lt;pua lates malu lux h(ec non prodat- / Oäendamus ergo epuodprimo loco propofitu»' nbsp;nbsp;/

intolerabilemillicblafipemiaaccontumeliatn Cb' / fioirrogari.fiàcerdosenimetpdtifexàpatretÔfief / tus efi, no ad tëpus, quomodo till in ueteri tcfitant!^ I cofiituti legutur: ^uoru cu uita mortalis efietfitf I dotiuimmortaleefifienonpoterat.Qufl-eetfiuccej^ / / tibus Opus erat,fuhindein demortuorülocufufi'’^, / i garetur. At Chrifto, immortalis efi, uicariuK i I tui minime neceffe efi. Ita^; à patre defignatus esifi l j cerdos in ceternu, fiecudü ordineMelchi^edetbf 11 (Stei-nu pmanete facerdotiofungereiur.nociri)fi'l I

INSTITVTIO. ié?.

^inHf!cbi?cJecb ante mukofi^vürätufuerat.ciue iigt;ifcripturd Jêmfl ind«xit faceraoteDei uiwcntis,

•ms^ poftf4 meminif : dc p nullïî «itæ fînem bdlwiP. fft. Hdc yimilitttdine Chrißus [ccuciu eius ordincnt, [«erdos diftus eß.Idm urro ijMotidiepcrif cd»t,

I otlitionibHS fdcerdotes prlt;«|icMt necejp eft: lt;Jmos

I Cbriflo, «flut fucceßores «ÿ* «icarios, fubrogant.

I Qiw fubrogatione non modo Cbrift« J«o honore .

I ftolwt, cir lt;etfrnifacerdotij prterogatiHa illi rapiut:

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dfxtfra patris detnrbarc ip/wm conatur, in

1 (fiere immortalis no potfß,^h pmul rfternuj facer-*

I iio!manfat.Nfq;caHfi|icetMr, nofufficifuospcri-

1 feillos Cbrifto, lt;|«af i demortuo : fed fw^aganeos

\ iiitaxat ejfe «term eiMS pccrdotij,^ proptereaßa-

1 fenö iefinit.V erbis enim apoßoli fortius coßringu- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

1 ÎW, (jwam Mt fic elabi pojjint.nempe,alios plures fa, \ ftoseJfcfacerdotes,^amorteimpedirctHrpermane-I '■e-Cbriflus ergo, morte non impeditur,unHS efi: 1 neccofortib.indiget. Altera miffcuirtuspropofita \ eTJt,| Cbrifli crucc et paffionë obruit et opprimit.

1 \ Hoc ^dem certifimum eft.namfi Cbrif us in erucc ti fewetipfum injacrifciuobtulit, quonosinperpetu-ll 'iw(anftijicaret,ci7'«ftcrnaredcptionë nobis lt;{ult;erc ' I tfti baud dubic uis at(|ue e^catia eius facnfctj null?

2^8 CHRIST. RELIGIONIS

fne perFnt. Aliot^ui nihilo honorificetttiui de Ckn ■ dlo fentiremus, qua de bohusamp;‘ uitulis, qttifrb lege immolabantur.quorum oblattones ex eo inemaees arguunturamp;iinbecillte-, quod pepius iterabantnr. QjMreaut Chn^i (acnfcio,quod in auce^adk-tit,purgdtionis (erertt^e um defuilje fatendunient: aut uno femelfacrificto Chri^lumfn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

llebr.9’^0 defunclueße.ldeflquoddicitApofolus.Summ«^

huepontificëChriltum .femelpertmmolittonëlgt;gt;‘ I apparuiffe, fub confmmationem feculi, adpettto I profl^ationem.item,VoluntateDeinosfandtif’^‘' j tos efeper oblationem corporis lefu Chridhf''’quot;' I item, Chriflum una oblatione in perpetuucof^^ I majfefinfiißcatos. Hoc cie pOi^ema fua uoce, nbsp;nbsp;I

joitn.ifi inter Ultimos ff intus édita, Chrb^us figniftigt;»‘^' I cum dixit, Confummatum eü. Solemus cxtre’”^ morientium uoces pro oracults obfruare. j moriens teßatur uno fuo facnfcio perfeftu'X^'Jr I tiy impletum,quicquid m falutem noßram erat-l^quot;^ 1 huiufmodi /acrificio, cuius perfeäonem lutuleH'' adeocomendauit, quafiimpeifedio, inniimeri^ilt;^' I tidieaffuimus. Qjiandofacrofinflum DeiuerPK'quot; I non affirmât modo,fed clamat etiam amp;nbsp;eotediatti^» hocfacrißciufemel perafiüfuiffe,eius uim itterti^'^ I permtii^ I

*

‘ INSTITVTIO* 269

Pfrwme.ijHi po^lulant, nonne ippni imper-

(f^ionis inytmHÏant injïrmiwtis At nero nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;“

bif lege trlt;(Jitit ejQ,«! millies cente na (acrificia

quot;'fitigidos dies perag3tHr:^«ô ßgt;elt;Eldt,niJt Ht Cbri i^ipä|?io,ijM4 Mnicam bo/lwm fe patri olgt;tulit.,fe(gt;ul-■ifrbwpdjiaceat? Qws, nipcœcHS,non uiJeat, fubanæaHaaciamjHijJê, cjHæ ueritati adeôaperttc

ililucii)« oblHÔlaretMrfNec me Iatet,lt;jHibHS præ-

I -f'igiis banc fnam jraudem prlt;ftexere f)Ieat pater ille

1 quot;’fndacij; Non «ariaeße, nec diMerfàpcriJîcia, pd l ’•quot;«in idem (îepiHS repeti. Verum taiesJitmi nullo ne I ^»cio diputiHHtHr.Tota enim dij^utatione conten-1 ’lit Apo(îolMS,no modo nulla alia ejjepcnjîcia -, pd \ ’‘»HH illud femel oblatum fui^e, nec amplius iteran-\ iifn. Nunc dependo ad tertiasMiPccpartes, ubi I fxplicandü eH, quoniodo ueram amp;nbsp;unam mortem \ Cbrifti obliteret, ex bominum memoria cxcu- i 1 gt;ia. Nam ut inter hommes teftamenti conprmafio Hebr.? l «morte teiT;atoris pendetata etiam teflamentu, c[uo 1 l'os peccatorum remipione,0' teterna iuftitia dona 1 uit.morte fuaconjirmauit Dominus nosier. In lx)c 1 Ifftamento (|ui uariare quicquam aut innouare au-1 ient,mortem eins abnegant,(i2r tam^uam nullius mo \ wentibabent.Qmduero eA Wi^a, nip nouum i!;j‘ l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proipus

^^07 CHRIST^ RELIGJOlJJi

ßngiilie Mifja nouam peccittorum remißionem, uam iui%i^ ac^iàfâionepromittuntfut lam teüiimenta,lt;pi{3t Mifja, Veniatergo rurfiint

, amp;nbsp;altera morte nouum hoc te/lametm nbsp;nbsp;i

potiKs infinitit mortibus innumera mi/Järumte/i^'' 1 mentanta faciat. AnnonigitKr«erumprinti[gt;iolt;li 1 xt, unicdm (Ancram Chrißimortemobliterinlgt;(t / quodeo direéieJleûatMilJi,utriit' i ß^,Jdfimpoßt,triicidetur ChriäutfNamubitt^ / fldmentumei% inqnit Apoüolus ■, mortem teflttH' I ritintercedereillicnecefjeedl. MißanomimCbn“ / fli tediitmentumpriefefert: eitis ergo mortemI bt.Prceterea-, ho)iia, qnlt;e affertur, occidil larinece/Jee/î.Si Chridîus fingulismij?islacrilitt' / turteum jïngulit momentis mille in lociscru^Aif / Heir. 9 interfici oportet. JVon id meum efi,/èd ApoHolitt- / gnmentu.Si neceße habuijjêt oßerre llepiusßmft'’ 1 ipfntn., oportuijje illu frequenter pati ab orignemuK I di. lam quartumMtffemunustraclandum.utßi' / licetfruäum,qui ê morte Chridliadnosredibiit,ii9 /

• bis praripiat:dum,ne agnofcamus amp;nbsp;cogitemmf I cit. Qjiis enim cogitet/è morte Chridli redemfti/'' effe, ubi noua in mi/fa redëptionëuidentf(2a‘fl’^

tNSTlTVTIO, 171

con^Jdt-, «bi noudm remißionent lUilfrit? Nfi^jewa^ft «jhi dixerit, non alm can fa not pfccatoru retmßionem in Miffa obtinere, nifiwiil Worte Cbrißi ia acijHipta fP.No enim aliud afjertt 5fiMHet,e4 !fge nos À Cbrißoredcptos efp',H[ not 'PprediniamMS.HHiMpnodi enim à (atbenae minißris ^oftrinajjiarfd eHiér tale hodie clamdribus.ferro^ I i^ijtHentwr, nos, cwCbrift« patri in MijJaojJ-eri-I oiw, hor obktiOis opéré affequi peccator« renn(?io \ participesJieripaj?ionisCbrifti.Qwdlant 1 pjjSioni Cbrifli jMpere/l,nip «t pt exemplu retiem-I ptionis,(|uolt;liPcatnMSnoftrießerelt;ieptores? Ad Co 1 rotiidë nue Kcnio:nempe,fàcra ccena,lt;j«a Dotninuï 1 pjjîiois fax memoria infculptaformatdlt;};reîi(}uerat, ,1 fffftaMipa,è medio fubiata, indufta, amp;nbsp;deperdita. , l Si^Kidé cœna tpfa don« Dei eft, c«m gr^tiar«»« , i tttioeaccipiend« erat.Sacripci«Miß« preciuDeo , i ««merarc jingitur, ^d’ ipp infatisfaHionc accipiat. ( I Owntum intereH inter dare,?!?* accipere'.tantum à , \ (icrimento facripcmm dißpert.Atij^ Inaec qwidem mi f \ jètrimabominis ingratitudo cß; ^«od ubi agnopen U iieratdiHincebonitatis largitas,grati«lt;^aged«, itt wdcupbidebitor?facit Sacramctu^mittebat,nos ,A Cbrifti morte no femel dütaxat reßitutos in iiitamt 'A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pi

272 CHRIST, RELIGIONIS pdaßiJue Hiuißcari, tjuiatuncomnesno/lriifi’ii' tisnummimpletißnt. Mifja ßcrificiu /on^eoh^'” cantilcnäin canit: Chri/îum oportere ^uotidießcn ßcari-,utaliqtudnohis commodet. CaMinpubh ecckßte. ccetu diflnbuenda erat, lt;^uo nos de comm« ntone doceret, qua ßimul omnes eoh^ere/nus in Cbri flo ießi. Hane communitatetn dißoluit acdi/lrnbii Mifßa ßacrißciü.Poßqua enim error inualuit, opot-tere eße ßacerdotes, qui pro populo ßerßtarentt quaß relegata e(ßet ad eos cesna, defijt luxta Doni-nt mandatum ßdehum eccleßacomunicari. Mißis pnuatis eR patefadius,lt;^uce excomunu'aueti ^uandam magis referrent,qudm eomunitateitiilb'’' ä Domino inflitutatcum (acrißculus ßam'uiäm^ 1 ßeorßtmuoraturus, ßd totoßdehumpopulofe^^' get. Mißampriuatduoeo,nequisfaliatur:ßnt^^^' I tu amp;nbsp;uociferatione perßnet, ßue murmure I (irßußumsßrideat, Ç^ando utrunq^genus, nbsp;nbsp;nbsp;J

^ R'S-ir participdtione execcleßdtollit. Veruante^^''''' ßnem dicendifaciam,mißar!os noflros doclotesi»' I terrogo, cumßeiunt potior?eßfe Deo obedienthi”’ j quam uiüimas:(^magis poßcere,utuocißaäuj^^gt;* I tetur, qaam utßacrißcia offerantur, quomodobi»' j facrißcandi rationem Deo acceptam credaitt-^^^''^ .

INSTïTVTIO» X75

Hidium itiis conHdt ntaniîatum,^quot; ne Mnlt;t dempriptMrÆj^llaba probdri nidet, Pri«terea,cMin ApoHolMtn audwnt dicentem, neminem fibinomen «a;bonorempeerdotjj Hprpdre, nifi^ui uocatus fn,«t Mron'. «juin nec G hriHum ip^m pp ingcp-jij]e, fed obedijfe patris «ocationi: aut pcerdotij fùi ’MoremDeMtn inâitutorem^; proférant, oportet :

i «Ht honorem non efje à Deo fateantMr,in ^uem non

1 «ocâti improba temeritate irr«per«nt. Atq«i ne api 1 «1)1 (jnidem liters obtendere poffunt, lt;|mo (mo peer 1 dotio patrocinentnr.Qi^orpm igitur,facrificia e«« 1 ’gt;ffcet,lt;jHærinepcerdoteojfemn5 pojjMntfQHid 1 P ereft,niji ut cœci uideat, prdi audiant, pucri ipjî 1 »itelkgantbancMifpeabominationc, ^«ce in calice 1 «treo propinata, oës reges terrce îÿ* populos,à fùm-l ”'0 «pjad nouifpmu,fic inebriauit,pc perc«|?itp-11 pore 4c «ertigine, ut brutis ipfis ßupidiores, prora et 11 f'fppîm fuÆ faiutis in bac una exitiali uoragine )îa-11 'Xfrent? Gerte nulla un^ ualidiore machina ptban . 1 mcwbuit ad oppugnandum expugnandum^ Cbri-, I l^iregnum. H«c eH Helena, pro ijua ueritatis boll pstantabodierabie,tantofurore, tantaatrocita-u tf digladiantur. Et uere Helena, cum lt;jua j^irituali ) I jornicatione, ^utç omnium eft maxime exccrabilis.

s

274 CHRIST* RELIÖIONI^ i fie fornicäntur. NonhiejUelminiifto i attinm crafos illos abufus, ^uibmJàcrifffi^^'Jr I pro^anatam puritatem pratendere poffent : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

turpes nundinas exerceant, ijuàmfordidosijudp^ j fciantfuismifationibus, quanta rapiicitateiii«’’'^'' / tiam fuam expleant. Tantum indico-, id f pai/ciiamp; 1 fimpïicibus uerbis, quabs fit fanüißma ipfr I fandîitas: obquamadeo ß)ediabibsefe, tantti^;i’' I neneratione haberi multis f cubs meruit tanta hcecmyfleriapro dignitateilludîrarijM‘0^ I j ! operisfuerit: nbsp;nbsp;nbsp;lilas obfcenas fardes, qult;tanteot» 11

los ora'q; omnium uerfàntur, admifeerenolo :iitO‘ (, mnes intelligant, Mifaminfelediifimafua,amp;f j maxime uenditaripotedl, integritate acceptai«f j I üefuis appendtcibus, à radicead fadligium, omi» j f genereimpietatis, bla(jgt;hemiee, ldololat'riie,fatri^' / p gijlcatcre, Porrô ne quis rixator exfatn^' j I', cij ac facerdotis nominibus nobis pugnam faciat‘-d / quoq^, Ped compendia, expediam, quid perfitrf' k cium, quid per facerdotem tota dij^utatione ßggt;quot;' ij feauerim. Nomen facrifcij generaliter accepté compledîitur quicquid omnino Deo offertur.Q«^' / re di^inguamus oportet, (P^ralterum doeendita^ k ftuoeemus facrifeium ivvxpiswp, fKtl‘quot;lt;‘^‘^k

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;olttrK’' r

INSTITVTIO*

•IterumpropicwtorMin, piieexpwtionis. fxpijtionis lacrifiaum.,c;!i propoptu eH, iram Dei fwcOT, ippi«s iwflitiie ptisjicere, peccata abluerCt S’xtiâmjpiHtfinimpetrÆrc. Hutufmodi facrificiunt ‘tuna Cbrifto peraftum efl, ab aîio nullo po to«.Etfeme!, ^«od tllius «mus à Cbn/lo perafii ficâcia nbsp;nbsp;uis æterna e/î. Ht fua ip (ê Mce te^atus

TiCHiti dixit, perfeftwrn e j]c çÿ impie tumtboc e)T, î«4Mid reconcilwnd^e patrisgratiæ, impetrandæ f'fcatorH(nremij?ioni, tHfliti«, l'aluti neceffariugt;n ’’'«lid totum «nica ilia fua oblatione prrfflif um O* 'tofnmiMatHm. adeo^; nibil deej]e,Ht nulÎKS pofle4 ^'xsdteri boHitç reiiiKjuo-etHr.QUitmobrem coït Wo,pcflfratij?imHm pfobrum , cÿ iton ferendant

' ^yljMj^bemiamin

irtem jKam, in cruce pro nobis dejîtnftKS eft, 'H4'*'toefietita oblatione,de redimenda peceatorunt ' 1depropitiando DeOjÇÿ* obtinenda luftitia ca ' iSfft.At^uid aliudmijjândo agitMr,nifi utnou« ' \™Ilt;tioiiis merito, paj?tonis Cbrifti jiantus partici-’’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne ullus eßet inpniendi modus,parum eße pu

\'j'^wnt,ß dicerent commune ex ælt;juo ßeri jacri-. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcclefw, nifi addererent,pi arbitr»|

antilli,cuiuellent -, peculiariter applicare.

6 i Vd

27^ CHRIST. RELIGIONIS udpotius, quicunt^; talem ßhimercem mmmtf precio etnere uellet^Porro, tjuoniam ad ludattaii' tionem accedere no poterant, ut tarne uelaüquano ta autoris ßti exemplum referrent, numeri fimib dinem retinuerunt. Vendideratille 30. ar^entdi', tri^inta numulis areis uendüt. (ed ille,fetnel;hi, j*“’ ties emptor occurrit. Hoc fènfûamp;ficerdotes(jf negamust nempe, t^ui tali oplatione apud populo intercédant, (^ui propitiato Deo peccatonn* expiationem peragat. NamChridïus,unicit5elf^ ui te/ïamenti pontifex amp;/àcerdos, in quemtr^ tafunt omnia facerdotia, (ir in ^uo claufaamp;^‘’’* nata. Ef fi nihil fcriptura de aterno Cbrißiß*^^^ tio meminiffettquiatamè Deusabrogatisilln»^ bus nullum inûituit, manet inuiéîum Aposlol'^ mentum : Neminem ftbi honorem ußirpare,»'f Ä Deo uocatus fit. Qua ergo fiducia fà‘'til^S‘ ^ui fi iaSiat Chridîi cärnißces,audent fe tis ßcer dotes appellarel Suh altero re,ijuod iv)(x§tstKoy diximus, cotincitturo noßree preces,laudes,gratiarum aüiones, ^13 lt;}uid in Dei cultum à nobis agitur. firaij^ omnia opera,conßcrariac dedicari•. nd; ut^uic^uidin nobis e/î, gloria eiiisfr'*'

INSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2.77

fiwni4ggt;iiJî(.-entid»)j|)irct.Hlt;fcpcri^cij ratio nihil

’fiiMm DfipIdclt;incflt;irn-,»iiH/ ad impetrandam pecca remißionem,nihil ad promerendatn iu^itiant

pfrtinft: fej in magnificando duntaxat amp;nbsp;exaltan-

' nbsp;nbsp;^oDfo MerfatMr. Imo fieri non pote/l-,niß ab

, Unnfcf pta pf ccatorum remifiione, Deo reconci/ia ^^^lufificati funt.EH autem adeo ecclefice necep-prinffl, HtabejJêabeanonpopit.ItaqjfeternMmpK- ■ •«rum eft, tj^uumdiu ftabit populus Dei.quemadmo-

J ’^’’’û'apHtiPropbetattiJcTiptHe/itQ^oniamab Malacb.i

1 win foils ad occafitm, magnu eü nomen meum

|l 1 wgfntibws, amp;nbsp;in omni loco incenÇum offèrtur no-

I nbsp;nbsp;nbsp;Wfo, at^j oblatio munda. quoniam ternbile esH

J quot;’i’lfn mfHtn in gentibus, JicitDominns. Tantum ■ ' J ^»(liutfihmoueamus.SicPaulusiubetnosofferre 41 ^rpora noflra, boflia uiuentem-f fitnéia, acceptant

M ^fOMionalemeuItum.SicDauiddicebatoratio- pj'dl.i4i

11 »ojifiamaficenfiuram in conf^eébum Dei, uelut in- Apocal.J J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;alibi orationespnfl:orum,«oc4ntur ofclt;e34r

J ■'■«nfa: à propbeta, uituli labioru.Signifi’canter J ’‘Imodutn locutus efl Paulus, cum uocauit cultum.

J Ititellfxit enimJJjiritualcm colendi Dei ritu»i,^uem J lt;^iinialibMS legis Mopiccf pcripetjs tacite oppo(uit, JI ^'**'*5 etis fiacrificio carere no pote^ ccena Do-

s } mini

278 CHRIST. RELIGION!?

tnini, in lt;]ua dunt eius mortem (innuncMtniiSyamp;^^^ tUrum déhonem referimus., nihil iliu» °li i.Vet.t mus facrißciumlaudis.Ab

Kclfr,i}i regalejacerdotium nuncupamur otnnes pH ' ’ quad per Chrii^um offerimus ho/liagt;nllt;i^lt;^ frustum labiorum confitentium nomini^it^^-enimnos cum no/iris muneribus,ßneititereejp’'^’ in conjjgt;e6iu Dei apparemus. C hri/iut diatore intercedente, nos ac no/îra p^tri Ilie pontifex noûer,^ui in fànSluarium cceliinf^l fus,acceffum nobis aperit. Ille tilttcre,cui dort^«''^''^ flra imponimus. 1« j7/o audemus, ^uic^uid äudei^f

Apoe. i Ill^iinii.‘*‘^m, efl tjui nos patri regnum ac fecit. HafcfMt le^ores in compendium coH^^, eaferè omnia, qua fein de duobus i/îisfacriDi^^ referre duximus. quorum ufus,à primordio nomf' flamenti ad confummationem ufq^/èculi, ChriH'^' na ecclejîa eü traditus. Vt fcilicet baptifmuStf' dam quafi ingreffus in ipfam effet, ^fidei initi^“’.' Ccenauero,aßiduumuelutalimentum, quoCn^' fius fdelium fuorum familiam ffiiritualiter pitp'

Ephef.^. y ^oti nift unus e^ Deus, unafdet,n'”'‘ Chrifus, una ecclefia, eius corpus : Itabapdf”quot;^ non nt fl unus edi, nec Jape iteratur.

ÏNSTîTVTTO»

I jüinJf diHriluitHr, «t inteUigant p Cbriflo aßi-1 äuefitfci, tj^ui femel in eccleßamalle^iifunt. PrÆ ' ter MC Jmo , Mt nulium thud J Deo inÆîMtum efl:

1 ttiiiecMllMmagrtoperedebA jîdeliHeccîepd.Ren»

1 fnwi non ejjè huniani arbitré], O'igere ac ßatuere

1 itOKä peramenta, facile intel iget, qui metnincrit,

1 ^wdjHpra fatisplane explicatumfuit, fàcra;nèntlt;t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

1 w hoc à Deo pojîta ej]e, ut Je aliijua fud promi^io^

1 hf nos ejoceant, bonani fuam erga nos uolunta-

1 *tni noLis teflifcentur, Qtû præterea cogitet, n«l- Iefa.4® \ 'quot;’’ifHijjeDeoconjîiianMm,lt;{Minobis certumali- RomJlt; \ ^lud deeius uoluntate JfonHere po^it, aut certio-\ '^fsfccMros'^jreddere, quo Jît in nos afpcHu,^Hilt;l Ja \ ^uidnegare «élit. Simwl nan^jconflituitur, ne-1 ’hinem fignunt proponere pojje, lt;{molt;1 eiws «olunta-\ Cr.profflipionis alicMius teflimonium futur«)« I f'f-joins ipfe efl, (|ui,figno dato defe apud nos te-1 j^fli poteft. Dicam breuius, Qÿquot; forte rudius, fed \ ’pfrtius.Sacranicntu)n,ßnefalHtispromij?ioneeße . \ *Mn(]ult;m potefb.Omnes homines in unum fimul

\ tojÉli,nibil à fe nobis polliceri de falute noflra pof-î \ jniit. Ergo nee à fe ederc aut erigere (acramentum» ( \ His trgo duobus contenta fit Cbrijliana ecclejïa. s\ to modo null« aliud tertium ad prcefcnsadmittat,

s aut

28o CHRIST* RELIGIÖNIS

aut agnofcat : fed ne appetat ^^uidein, aut expeâet, ExoJ.14 adconfummationemuf^ feculi, Nam ^uôd dineren 7 fa aliij^uot ludceis, pro uana temporum inclinatione, I.Cor.io prater fuaillaordinariadatafunt (ut man,alt;iMe Numer. ai petraprofluens,ferpensaneus-,amp;fimdia'.)l)acue-loan. ) ro uariatione admonebantur, ne tahhusfigurninfi-ßerent, epuarum fiatus parum firmus effet .fed melius alipuiddDeoexpeéiarent, puodnullointern nullop-fne per/îaret. Alia longe ratio nobis fA Coîolf.2. epuibusreuelatus efl Chriflusiin puo tbefàuriomiies feientia fapientia funt abfconditi, tanta affueii-tiaamp;ubertate.ut nouant altpuaaecefionemadboS thefaurosfferare, uelpoüulare, uere Deum tendre fit, amp;dducrfumnos prouocare, Vnumduntt-xat Chri/iunt efurire, ijuarere,ßgt;e^iare, diftere, e'difcere,nos oportet: donee magnus illediesilhtxt-rCoMF f ^uogloriamregni fui Dominus ad plénum itiatu t.Ioan.} fe/labit, amp;felt;puatiseR, nobisJfeâandumofieii-

det. Attj; hac ratione no/lrum hoc feculum infri-pturis, per nouifimam horam, nouifimosdies,nlt;i-uifima tempora, defignatur, ne puis uana noM nü' cuius aut doélrina, autreuelationis, expe^latiD-HfJr.i nefefefallat.Sapenumero enim,multisa;tnodb'iiii' Luc, 10 tealocutus per prophetas, uh'imis bisdiebus lof' tnsdi

INSTITVTIO» 281

DominHï in dilecloßlio fuo-,i^ui folus patrem nmife^iirepote^ï. kr?i«ero, uthochomini ‘’ns tiblitum e^i, ne noua /acramenta in ecclejia l^fifonjfre poßint : ita optandum effet, ijs ipfit^ ^it^àDeo funt, quamminimum humame inuentio^ Jis idmifceri. Perinde enim at^; infùfâ atjua uinum feit ft diluituryajferfoq-fermenta totafarince maf-ff it;ficmyüeriorum Dei lyncejitas nihil aliud inquinatur, uhi homo t^uic^uam de ßio adif fif. Et timen uidemus ■gt; quantum a germanafua pu-t'tite dfgenerarint facramenta ut hodie quidetn *''lt;fta«tnr. Plus fatis uhiq^ pomparum, ceremonia-ge^iculationum : at uerbi Dei interim nulla ratio, neq^ mentio. fine quo (acramenta etiant facramenta nonfunt.(^in nec ceremoniie 'ff à Deo in/îitMtlt;e, in tanta turba caput exerere f°ffniit,fed tanquam oppreffe iacent. (Rantum in ^^ftifmo afpicitur,quodunum illiclucere^ffe-y'f!debufratf nempe, baptifmus ipfe. Ccena pror-fffpulta e/l, cum uerfà fuit in Miffam. nifi quod (tnel quotannis, fèd concerpta nbsp;nbsp;dimidiata, lace-

J'l; forma, uifitur. J\t quanto fàtius erat, quoties ytifandus aliquis effet,in ccetum fdelium ipfum re P^fffntarij^^ tota ecclefia, uelut te^e, ffeéiantOf.

onnte

XS2 CHRIST, RELÎCIONIS

Cr onntefuper eum-, Deo offèrri^recitarifJeicoi* leßionetn, quafit in/lituendus catechumenusfetutt' i rari, qua in baptifmo habentur, promifiones^eatt' ƒ chumeniiin baptiptri in nomen patrisamp;pi- I ritusjanSid remitti Jemum cum preabus amp;^alKi- / rum a£iioneiSic nihil omitteretur, quod ad rentp' / cerettamp;unaillaceremonia, quaaDeoautorefto / fedia e/l, nullis exoticisßrdibus obruta, clarifiai I effulgeret. Cateru mergatur ne totus qui ti/tÿtur, ƒ un infùfa tantum aqua ajfergatur, minimum refrt' ! fid ld pro regionumdiueifîtateecclefijs liberum eft i debet.Qjanquamamp;ipfum baptifandiuerbummff i gere ftgnificat, amp;nbsp;mergendiritum ueteri ccelefi ! objeruatum fuiffe confiât. Quantum adfaeraatit i namattinet, fie adminiamp;ari decentifiime poterat, i ß fi^pifii^f) ^fingulis ad minimum hebdomfi I bus proponeretur ecclefia. Initium autemferet^ ƒ publieisprecihus, haberetur deinde condo, ttimmi I nidler, propofito in menfi pane amp;nbsp;uino,inditutio‘ / nem ccena referret: deinde promifiiones enarraret, / ^uain ea nobis reliPlafunt. fimul eos omîtes ex- / communiearet, qui interdidio Domini ab eaarcen^ / tur. Podleaoraretur, ut, qua Dominus henignita' / tefacrum hoe alimentu nobis largitus edl, nos quoi / add /

INSTiTVTiO» ) nbsp;285

‘ifufciftienJum, fdeç^animi gnttltuiJine erudi-^

1 fJ^Ô'formect. truanda ex nobiî non fumus^ '^^f^icordii nos dignos faceret tali conuiuiOi «fro, aut canerentnr pfalmi -, aut aUt^uid legere^ ^‘’’^iamp;l^uodecet ordinepdeles facrofanéiis epulis f®'nmHniclt;ire«t:z„i«i/b'is panetn frangenttbus, amp;nbsp;focKl«m prifbentibns. fnitrf ceena, exborttftio l?4-cfretHr, adfynceramfidem ç^rfidei confeßionentt ‘(Ifbflitittfm mores Chri/îianis dignos.Pofire 'quot;“igrittórHm lt;(élio referretur,amp;‘laudes Deo «ne

; ’■'’itKr.Quibus finitis-,ecciefia dimitteretur in pace. btttiioium accipidtfideles, nec neunter fie diuidant^ [in^ulilt;iuodfilbi datum fiueritedant: calicemin

•iMconimdnMrepondntjdn proximo tradant : panis fofermentatus, an animus : «inKm rubrum, an al-^xm'.nihilrefiert. Hlt;«c indifferentiafiunt, in ec-

poptd.QMÆH^KiPM certum eR, uete fis f^■clfƒlÆ rit«m /«ijje, ut otnnes in manum accipe fent.EtCbriftus dixit,Diuiditeinter uos.FermenM I-**^'** fum O'uulgarem panem fiuiffie,ante tempus Alexan' liri Romlt;tni epijcopi, narrant hi^oria : t^ui primus

, p4rte deleóldtMS eH.dua id r4tione,no uideo: , Kiji Ht picbis oculos nouo fteildculo in admiratio-. non traberetjmdgis |M(tin ut dnimos religione infii-1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tucret.

284 CHRIST» RELIGIONIS t«frrt. Atiiuro omnes i^ui uel leui ah^uo fietitis jiu-dio tanguntury an no euidenter perffgt;ioant amp;nbsp;iJmh to praclarius Del gloria hicrejj)lendeat,amp;^udm affluentior j^iritualis confolationts fuanMaclfilt;l(-les redeaf. quam in lüisjrigidis amp;nbsp;hiürionicis nti-gis,quif nullum ahum ujum afferunt, niß utfiu[gt;(» tii populi fenj'um fallant^ Id populum religione rott' tineri uocantycum (upcr^itione flolidusamp;tnßoH' tus quóiiis trahitur. si quis uetuilate tuen huiiiß’‘gt;' dl muentiones uelitj nee ipße ignoro, quam uetuHß ßt chri(mati$ et exufflatiois in baptifmo ufajta”' non longe ab cetate apoflolorum ccena Dotniitt tt' üa rubigine fuerit.Sed i/lhac ßcilicet humaiue rott fidentia procaeitas eü: quafe eotinere nequit, pmper in Dei myflerqs ludat amp;nbsp;la/ciuiat.Nos

meminerimus, tanti efje Deo uerbi fui obt' nbsp;nbsp;nbsp;j

dientiam, ut in eaamp; angelos fuos, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

0* orbem uniuerfum iu I dicareuosueht.

QVINQ.'^®

INSTITVTIO* XOÇ

SACRAMENT A NON effe quinque reliqua quç pro facramenf tis haftenus uulgo habita Cunt,de daraturtum qualiafint, oftenditur»

C A P V T V.

O T E R A T fufieriorJefa^ les amp;lbl)nos hoc obtinere,ne ul tracuriofius pro^ederetur: nec __prtfter ilU duo, qult;£ à Domin» , ii^!litutinoßent,ullaaliafacramentaßneDetuerbo l'nfleüerentur. Ver«m, quoniam ilia defeptem fa-tramfntis opinio omniuferè Çermonetrita.,fcholaslt;jf Û'concionesomnesperMitgdU, uetuftate ipfaradi-ffsegi^dc hominum anintis etiamttu infidet: Vifùs [um mihioperefgt;rceciumfaSturus,ß quimj-relitj^ua, Kfris ÄC germanis Domini facramentis uulgo ac een[entur,feorCum ac propiuj excuterë, omniq; ab-fierÇofuco ßmplicibus[ße3:anda {gt;roponerem,qua-’ lu pint,çÿ ^uàmfalfo pro facramentis badenHS blt;t-lit«fint, Principio, boc rêtincnclKm efl, quod in-Kid«

286 CHRIST, ^REtlGlONlS uiSîa rationf prins conßrmauirauSjftierarnentiif/, tuendi arbitrium non niß penes unufn Deunt ejj -Stijiiiiiem(acramentum ccrta üeipromijSioneen^ reßdelium cojcientias, ac confolari debetti^tue certitudinem nun^uaab homineaceiperent. mentum nobis teflimoniu efTe debet borne Deiuoluntatisxuius nullus nominu autaii^elor teflis cfje potedl, quado nemo Dn eoßliariusfuitj^ lus D om;««; eß, dui de ß nobis per uerbu ßunt^tel ßcatur.Sacramentu ßgillü eß-, ^uo Dei teßametif^^ ßupromtßto obßgnatur. Obßgnariuero noitpoi ßet rebus corporeis amp;nbsp;elementis huius mudi: mfiK tute Dei ad hocformarentur amp;nbsp;deßgnarentur.mj ‘ tuere ergoßacramentum homo non pote^i^Kißß re,utßtb rebus tarn abiedtis tanta Dei my^eriä^^, ant, iduero humana uirtutisnon edl. Verbum praeat oportet: ^uod ßacramentum, eße ßcrameit tumßaciat,

DÈ confirmation^

tem Kif

INSTITVTIO. 287 , “irtutfin eßeßnxeruntyfhiritu fàniîum coferri' au^mstum, in baptifmo collatus fit ad 'quot;’•ocfntiam: confrmare eos ad pugnam-, qui tn ha-f^'l^ore^enerati fint ad uit am. Peragitur aute hlt;ec «tiftionr, 0' hac uerborum formulai tefi^no fanéia crucis, nbsp;nbsp;cofrmo chrif

in nomme patris.amp;f l^^amp;jfiritus fan “■P«!fLrc omnid, et uenufie.Sed ubi Dei uerbum^ I fàncii prcefentiam bic promittat^ Ne 1 ‘’'lt;lt;jnic)ëobtendere po/^unt. Vnde ergo nos cerna I ’^^f'ieient, chrifna fùum eße uasjjiiritus Çanamp;? Vi-‘æ'’’W oleum, craffum ftlicet et pinguem liquorem:

nihiI.Accedat,inquit Augufinus,uerbu)n ; ^‘^^l^mentum, ^fi'etfacramentum. Hoc, inquam, J^bum proférât, ß quicquam «os intueri in oleo uo

^«(ini oleum. Qj^d fi facramentorum (e quot;quot;’■iProsCwt par eH) agnofcerent, non diutius pug-^nium eßet. Hæc prima miniflri lex efl,ne quid ß ^nandato obeat. Age, mandatum huiusminifle Tlt;liiJ«odproJ«c4nt, Herbton non addam. Si '’'«Nd^to defciuntur,facrilegam audaciam excußre ^^'^poßunt .Hac rlt;ttionePblt;triflt;eos Dominnsin-•'’Togabat, eßet ne baptifmus Ioannis è calo, 4» *’£Dominib«sf5ireJJ»olt;iij?entex hominibus: obti-

Kcbö

288 CHRIST, RELIGIONIS

ttebatyßiuolum effeamp;uanumi fi ecce/o,doiiri)U!ii Ioannis agnofeere cogebantur.ltaqueneefjentm-mium in loannem contumeliofi, non auf funtfte-ri^effe ex hominibus. Si itaq; ex bommtbus e/leoH ßrmatio, uana etfriuola effe conuincitur ;fi è eceb ejfe perfuadere uolut-,probent. Tuenturfi Apo^olorum exemplo^quos nihil temerefeafe^xi filmant.Re3:e id fané. Nee à nobis reprehenjereH' tur,fi fe Apoüolorum imitatores oélenderent.Sd quidfecerüt ApoüolilNarrat Lucas in A^isiApo' fÏolos,qui Hierofolymis erant,cum audiffientSafS' riam recepiffeuerbum Dei, mifififeilluc Petrtiixii^ loannem. lilas pro Samaritanisorafie,utfigt;in^ fanéium acciperent, qui nondum in quenf‘gt;''’‘ rabilesfßiritusßnSii gratia^, quäs tune in luumeffundebat, uo/uit Dominus a fuis • permanuü impofitionemadminißrariamp;'s*‘^i.^

Huic autem impofitioni manuum noniiuquot;*

I INSTITVTIO* 2.8^

, 1 W)jlmKiîtcogito : (èd huiufmodi ceremonittm adhi , 1 ^nibillis i)iterfgt;retor,ut ifgt;(o geßußgttißcarentyfe . j ûco commett(jlt;ire, lt;amp;nbsp;uelut ojferre eHtn,cui m^tnuJ 11 iwponfbitnt. Hoc mint/leriMiw, tum Apofio 11 l*fi(iigebjtMr,JîtffJbuc in eccle£w mtfnerrt5Wtlt;iWH«w 11 impopùionem oporteretferuari. fed uhi gra-i I ’williicojèrri Hfpjjt,qHorpm pcrtinrt manuü impoft • I nbsp;nbsp;nbsp;Adhwc certe ddeft populo Dei f^’iritus fanîius-,

11 1^0 duiflore direftore, cop/lere nelt;jHit Dei ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Habemus enim (eternam amp;. perpetuo con

'I hitr4mPromi(?ionem,i|Hlt;tCbri/lMsf»fægt;^ff^‘*^P Iolt;lt;».7 f l 'ilt;iciit,nt Dibiint a^Uits «iuas. Sed ceffarunt ilia «irtu IfpJî lt;nbsp;l •'•ti mirÆcMid,et mdnifeßtc oper4tiones,^«if per

• 1 •'«Mm impojtf ione diflTib«fbant«r,Mec nifi dd tem-

• 11 pi*’ fj]e debuerunt.Oportuit enim nouant Euangel^ vl pfadicationem, nouuni CbriSi regnunt, ittau^itis Ü Ô’iiiKputij miracuIisillKflranCrntagniJîcari. A |.1 Husubi cefjauitDominus, non protinuseccle-If 1 jwm ftwtn deferuit : fed regni ]ui magnijteentiam, n fui dignitatem ptisexcellenter manifefla^; (J1 Um doewit. Qua igitur in parte biftriones tfli Apo W (Polos fe imitari dicent? Hoc agendum crat manuum imp^ttionc, ut euidens j^iritus fanâi «irtws ßa-

Ä\ ûmjecxereret. Idnonefftciunt.Qiud igiturpro

I jeiaétant

(Ä 9 ö C H RI S T, R E € IGIO NI f

ƒ iaSlant manuum impofitionemf truant A()o}}o!is quidem in ußtfuiffe legimus: fed prorßis in niiuni fi' nem.Eiußetn hocrationise/î, acßquisdieeretß' Jo4H,2o tum ilium-, lt;juo Dominus difcipulos fuosafßiUit,ß-cramentum efje, cjuo deturßiritus ßndius. Atß hoc femel Dominus cum fecit, no à nobis fieriaiai I uoluit.?ideummodum nbsp;nbsp;Apo^olimanusiinpoitt' i

hat,pro eo tempore, lt;juo uifiibilesßiritusfantti^^ / tias, ad eorum preces adminiûrari, Dominoplaei' / hat‘.non ut pofleri uacuu amp;nbsp;fiigidum film ( nbsp;nbsp;nbsp;/

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;figt;ni(eiflafiaciunt)mimiticetantum,^finereefi'iii 1

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gerent. Q^odfiimanuum impofiiiioneApodolos /

fe imitari euincant ( in tjua nihil cum A po/lolis fi / mile hahent, prater neficio quam prapo/lerai’i / (utKaft^Ätap:) unde tarnen oleum,qtiodxociitt,fi / lutis?Qwseosin oleoflute ijuareredocuitlQÿf I Gal.4 uimroborandiilliattribuerelAnPauluslijuinosiib I Coloffi.i elemetishuiusmundi longe abfirahiti^inibiln^' / ßs damnat, talibus obfruatiunculis harere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/,

uerononame,fidaDomino,audadierpronaneio, ƒ Q^uioleum, uocantoleum ßlutis,fiilutegt;n ƒ j Çhri^oe^labiurant,Chriflumabnegant,patt(iii /, inre^oDeinohabët.Oleumenimuentrhamp;K^^^“ / teroleo:utrunOiDominusde/lruet.emniaefii»ifii / {

infit»'^ I

ÎNSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2^1

wfrrtiij eletnenta, qult;(ufù ipfà intereunt, nihil ad

Dfj perfinettf, c^uodj^irituale e/î, nbsp;nbsp;nun-

Vlt;iniinteritiirum, Qjnaigitur f dixeritalii^uis. ea-linea metirisa^uam, qua baptifamur

uinum, ßib quibusccena Domini exhibe-*5' ^^f^ondeo : in facramentis Domini duo jj’c-^^nthtelje.ßibßantiam reicorporea, qua nobis (’^'’fonitur : amp;nbsp;formant, qua illi à uerbo Dei int-f/l, in qua tota ms lacet. qiiatenus ergo fub-^ teo»fiam retinent, panis, uinunt, aqua, qua *lpflt;Sï«i no/ko in/àcramentis offeruntur:ualet Jem f^illudPauli, Ef'a uentri, uenter épis :Deus “'’■‘'«^(ifÆ-Mft.PrætereMnt mimeir mnefcKnt ‘lf'’'f^urahuiusmundi.quatenusautemuerboDei i^^lipantur, ut facrainenta fint: nonin carne nos ^^»fntypd uere Ifiritualiter docent, nbsp;nbsp;V erum pro

f“*slt;lt;/l)«ci)ïïj?iciamus, quot montra foueat alató^ Jffpinguf/o, DicHt ifii unéiores-,Jfiritu fanûït in

ad innocentia dari: in côfirmatione, ad gra ''‘^«‘i^ntentuùn baptifmo nos regenerari, ad uitant ’’'‘^^»pntatione nos ad pugna inRrui. Et adeô nihil f'‘«iety ut negentbaptifmu rite fine côfrmatione

poffe, O nequitia. An non igitur in baptifmo ^^^‘ßocofepultifumusjfaiiiparticipesmortiseiust ,

t i

^92^ CHRfST, RELIGIONIS

Ui amp;reßtrre^ionisßtnuicofortes.Httncautpärtiilt; f’jtionêamp;‘ mortis amp;nbsp;uita Christ, Paulus interpre tatur ntortißcatione carnisnoflraj uiuißcätioneai Jpiritus, lt;^uod uetus homo nofter cruciflxus tpiodnosinnouititteuitiedmbuIitmus.Quidei^lii^' )^ui ad pugnam, niß hoc nbsp;nbsp;nbsp;Quod aute Lucas,

citauimus loco, dicit haptißtos in nonuneld^

Chriflißaiße, qui non acceptent jiiritußnlb^quot;’' nonßmpliciternegatiulloJjiiritus dono prailitlt;gt;^ qui in Chri^um corde crederent, amp;nbsp;ipfum orc^quot;'* 1 ßteretur:ßed acceptioneßiiritus intelligit, qua feßteuirtutesamp;uißbiles grätige percipiebantiir'^'^ I dicütur Apo flohßnritu accepiße in diepctecop^’ Matth. 10 eum longe antea illis à Chriüo di^u efßettlilon eßis qui loquiminißedßiiritus patris ueßri, qui of tur in uobiSt Videte malitioßm amp;nbsp;ßontieaßtnio^ ßaude, qui ex Deo e^is, Q^od uere in baptif»'^'^ I hatur,in ßua confirmatione dari mentitur: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(

incautosàbaptifmoabducat. Quisiadubitetn nbsp;nbsp;(,

ßthance efße doilrinam, quaipromißionesbapt'i, I ' proprias,àbaptifmoabfciffas,alio deriuatf J fertiDeprehenditur,inqua,qualinitaturfundawf 1 '

• nbsp;' toprieclarai/launSlio.Deiuerbume/honntes^q

Galat.^i in Chriiºptißtifunt, Chri/luinduifet’^'^fJ '

1 N STï T VT I o»» I 295 iwis. Vo-Lkim «néiorHm, nullam fgt;romif?ionem in -luptijmo l^ercepifjeyt^^ua ina^onibus infiruamur.llld jyeconfet, quot;nbsp;•tox,fflMfrifatis;bdc,mfMlt;Jrtàj efpofiortet. Venus diflmä.j dfjînfrf bac cottjirmatione pofjum, cfuam ipji cap. s p«« WoiMs ()(ƒnicnnt.neinpe, infimemefjehaptifmi gt;nbsp;«ntnmeliam, ufum ipßus apurât Èzaboîrt:

ejJe diaboli pollicitationem-,qua nos à uerita-•fDeiabßrabat. AHt,p ma«ij,oleKm diaboli menda oofollutu, ^ModKelut offufistenebnsfimplicium quot;■Oites pliât. Addunt prtetered -, pdelcs omnes, ।. ftmtHni pnétHm per manuu impoptionem accipcre de confcar, Herfpoßb«ptiJn)u:«tpleMi Cbri/îwniinuenwn- diftinâ.r •iir.quMnMM^ent CbriflMHK$,nip ^«i coprmdtioe in concjf. fpifcopaliperitcbrijwÂtus.Hcec illiaduerbu.AtqMi Aurelia, c. fut«lam,(jutfcunlt;j;4dCbri/lwnifniHn)pertinent, y ‘““y 'quot;’’«lit jcripturis perpripta ac comprebenp e^e.

NutteÇutuideo') aliundequàmex fcripturisjuerd ‘I ’digionis forma petenda, dif rendaâ; efl. Dei ergo \ ppienti«, cœleflis ueritas, tota Cbrifli doélrina, t 1 ChriflianosduntaxatincboattoIeumperjïeit.Hac, , \ ffittetitiadamnantur omnes Apofloli, Cÿ* tot mart^ v , fes,^«os nunlt;|uamfuipecbrijmatos,certocertiu$, i 1 fft'.^iÿodo nondu erat pnéium oleum,i|uo perfup, j \ Ws Cbrpianifml numéros implerëttuel potius,

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;294 CHRIÎT, RELIGIÖNIS

V nbsp;nbsp;e. deJiifue Chri^ianifierettt, quinoudum (Tant. Verum,à*

■ roelt;fâé,dif. taceant, abunde Jê ipfi refellunt. Qjtóttm enim K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;populi fut partent poübaptipnuntperun^unt! cur

f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lÿtur patiuntur in fuogrege taies femichridîuinos,

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quorum intperfeéiioni meden facile erat l cur tiiti

K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fupina negligentia omittere eos ßnunt, ^uod omit- ;

• ■ tifine graut piaculo non licebat l Cur non feuerius /

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exigunt rem adeô necefiâriam, fine i^uafalus oh- I

• ■ tineri non potedîlnififarteraisfubitamorteprit^t /

I •gt; ditusfuerit.fcilicet, dumitalicentercotemnifuttiuH I I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turitacitefàtenturnontantieffejijuantiuenditaii!’ /

I c-f^tit.ea- Podiremo condlituunt, facram hancunâioïKi’i (

iem dift, niaiori in ueneratione habendam efie, ^uàm bnfii' I finum. quad ilia fummorum pontificum miinilgt;ii! ƒ peculiariter adminiflratur, baptifnius ab omnibus / uulgariter/âcerdotib. diflribuitur. Quidbicƒ ni fi planefùriojos effe., qui fias inucttonibus ita blti^ I diuntur,utpraipfis ficrofandias DeiindbtutioU^i / fècure contemnant d osficrilepum, tu nepiitguedi' ; nem fixtore duntaxat ankelitus tui inquinatam, nbsp;nbsp;/

uerborum murmure incantatani, audesCbridbf* I cramento opponere : conferre cum aqua uerb^ ;

lib.4r,fent. Deifanilificatad Atparunt hocip/ùmerattuait»'' probitati,nifietiampraferres .Uiicfiintfandiaff' /

I

ÏHSTITVTIO» 19$

^isrej^'onp^, Vac Afojîolici trifgJis oracula. SeJ’ quidam foru banc, ptdijHoqjopjntone, effrenatant •wfwM copperunt paulu mo J(Tlt;«ri.Maiori,inqHiKMr, ’'fderatione colenJa eft. forte no ob maiore uirtute ^’‘«tilit4të,qt(a coferatip J c[uw À Jigniorib. datur^ û'indigniori parte corporis Jîtud eM,in fronte, wel ^*’1« maiKs auginctu xirt«tu p rtffîat: licet baptifmns

I nbsp;nbsp;nbsp;ad remipione naieat. Veru, prima ratione none'

1 f'Donatiftas produt,lt;}Ht uim (àcramëti à. miniflri di

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aimant? Faxo tarnen, uocetur dignior con

1 fiTtiatio à dignitate epifcopalis manus.Sed p ({«is ab-\ ôis fcifcitetMr,unde tanta preerogatiuaepipopis de » I bnfderiti^Hamrationem afferent,prlt;eter juamlibi' l dîne? Soli Apoßolt eo iure up funt,ijui fölifpirit«)« I IwêludiAribuerut.Anpiliepipopi ApoHoliflmo,' 1 Wotnnino Apoftoli?DemMS tarnen iftud-Cwr I tioneodëargumeto cótendunt ,folis epifcopisfacra 1 ’’'fniüpnguinis incœna Domini attingendu eße?

I ^uod lateis ideo denegat, quia folis Apoßolis à Do- • \ winodatwfuerit.Sifolis ApoPolis‘.cMrnoinferut,cr \ jo jolis epipcopis? pdApoftolos çoloco pmplices' j pesb'^terosfaciutinuc capitis uertigo alio eos rapitgt; ■■ ' \ wpbito epifcopos creët.PoPremo, no erat Apoßo • 11 lus Ananias,^tamë adP-aulu mißus eß,ut MifMm re-

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t ciperet,

28o CHRIST, RELIGIONÎÎ ciperet,bafgt;ti(dretur,etimplereturj^iritufaniio.h^ (la(2rhoc ad cumula: fi iure diuino propriu hoc »US epifcoporufuerdt, curaufi funtadplebeiosfrfj Tgt;‘H-9r.c, hyteros trans ferre? QMmaamoduin^HiddGre-' Pfruenit ^orij epifiola leÿtur. Altera ratio ^uàm fviolit, tneptajamp;fialida edl?Dioniorem uocare luam an-frmationem, quàm Dei baptifmum:^uiain eafoits oleo inficiatur, in baptifmo cranium.^uafi uero ptifmus oleo, (^non a^uaperagatur. Te^lor uffo i pios omnes,an non hocunum admoliantHrifliiteiii tones, utfacramentorum puritatemfermenta fùo w- / tient, Dixi hoc alibituix inJàcramentisperrintubs I tnterlucere, ^uod Del e/l, inter humanarS inuentio- / »um turbam. Si lt;juis eius rei turn fidem mihi non bi- / bebat, fiisfiltern magi^is nunc habeat, Ecce,prlt;i / teritaaqua, nullo numero habita, unum oleum / in baptifino magni faciunt, Nos ergo contra dici- / mus, in baptifino frontem ae^ua tingi. Prlt;e bac, / ueflrum oleum non uniusfiercoris facimus: fit ƒ inbaptifmo, fiuein confirmatione. Quàdffims. / pluris uendi alleget, rejfondere promptum ed: i uenditionem uedtram , impodluram efiê, ne fi- ; tiam efife, furtum e(fe. Tertia ratione 'impietatein / fuam traducunt, dum maius uirtutum auÿnen-‘- /, tun /

INST1TVT40. X97’

tum confori in con^rmdtione gdrriwnt, ^udm in

fciptiffflo, ImpoptionenidnHKm ApoftoliwJibileJ

j^mtHSOTdtidSddminiflrdrunt. QudinreiHorun»

pingHfdoplœcHnddm oflenHitfSed udlednt ifli mo

•ierdtores, qwt fdcrilegiMzn «n«m multis pcnlfgijJ

«pfriunt.NodMsGordidnMS ffl: quemdbr«»npcrc

1 [iitmspt, qudm indißolucnJotdntopereldbordre. l nbsp;nbsp;nbsp;km WTO, cum uerbo Dei Cr probdbili rdtione

\ ifjici je Mident prtftexunt quod Jbknt ; uetuftij?!-1 oumfjyebdnc obferudtionem, C/multorumjec«-\ brum conjenj« jirmdtdm. Etidmji id uerum ej]etgt; \ »liiilMmcne^iciunt.Non è terrd eH (dcrdmentum, \ Hècœloînon ex bominibus, pd db «no Deo, \ fwce coKpmdtionis dutorem probent opor* \ 'ft, Ji fdcrdmentum hab er i uolunt. pd quid uetußi \ ’'’quot;obifHant, citm ueteres nupudm plurdduobus \ plt;^rdmcntis recenpdnt ? Si db bominibus petendum \ 'IJetJideinoßra praßdium, bdbemus drceminex-, \ ^Snabilctninunqudm ueteribus dgnitdßuipe pro \ prsmcntis, qiue ifti pcrdmentd ementiuntw. Dé \ WinuMm impoßtione loquütur ueteres: pd dn Jdcrd \ t'entMinuocant? Augußinus dperte dj^^irmdt, mbil \ ‘Weßcdordtionem.Neqjbicmibiputidispisdi- bapt.

Mtioiubus obgdnidnt:nonddconßrmdtorid Au \ A ' nbsp;. nbsp;nbsp;‘15 guHmum

fcclefiaexponerent. Effet autem optima catecbf^i^ di ratio, fl formula inhuncufum confcripta ff’ fiimma continens amp;familiariter explicaits omnifj ferereligionis no/lra capitum, in qult;e uniuerffi‘‘^ hum ecclefa confentire ßne controuerfù Puer decennis eeclefiafè offerret, ad edendanfij' confeßionem.Togaretur defngulis capitibiis,^quot;jj ^ula rejfonderet.fi ijuid ignoraret, aut minus is^^ 6eret,doceretur. [ta unicam ueram amp;'fncer^'’’r dem, lt;jua unanimiterDeum unum colitßdeliunf‘’' fulus,teße (irffe^lante ecclefta profteretur. ehfciplinafi hodie ualeret, profe£lo parentun‘1^'^ tundam ignauia acueretun^ui liberorum inhiSi^^J

!

INSTITVTIO.

publico dcdecore owittere no«' Ppjjent. Mtfior effet in populo Chriftidno fidei co»' bfw, nee tdnu m«Itor«m infritiit nbsp;nbsp;ruditds. nott:

*‘‘fo temere^uiddm noKisO'percgrinis dogmdtt- -«briperentHr. omnibus deniq; effet ijuaMtn uc-' ‘W wetbodus dodrinlt;£ C bri/1 wnlt;t.

DE POENITENTIA»

PRoximo loco ßdtuMnt pœnitentiftm. de^uü jicconfufe «ürpfTturbitfe dijTerwnt, «tniEil

1 'frtinecp)IidiexeorM Jofb'initrfjen'epoßintcon

i feif.NospriniMmj^HtedepanitfntwdiiiidmMS

1 '’cjcripturis, p«Mcis enarrdbiniMS : tum deinde,^«id

\ Ü'illidoce4nt;poftremo, lcMi,aHt potins nul-

1 ''»■lt;itione,ficrlt;imentttmfeeerint. Depeenitentid 11 ^’^^«iHidttHiri,longe etidrfntebcectempor4,cu in- '

’^‘‘P'''P^«’‘«’’eg«l5ptMplieiter ctf)ncerelolt;|MiMel

, 1 ^Uixerüco^4reduitbHSp4rtiL.mortiJîelt;ttione,çÿ'

, \ '’inijicKtiof ,Mortiƒic(ttione intcrpret2tMr,4nimlt;e do j i ^rë «c terrore,ex agnitionc peccati, et fenf« iudicil j \ ßficoceptu. «bi cnim (juis in «erîî peecdti cognitio

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eH 1 tu uere peeedt« odiße lt;!^ exeerdri

JI ^ipitit«jibiippejtdnitno diftlicetjmifqrHjè etpdi j U - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tKtn

500 CHRIST. RELJGÏOHIS tumfitetur,amp;‘ilium ƒ ejje optit. Ad hac »hquo iudic^ Dei ti^ius efl(ilteruin etiim ex protinusfeijuitur) tumuero perculfusic cotiflet' mtusiicet, humiliitut icdeieSius tremitjiniinngt;’^ dej^ondet, del^ent, Hac prior panitetitKt ^Uim uul^o contritionem dixerunt. Viuißcitiottc« interpretantur cSßlationem, qua exfide mfeitur' Vhi fcilicet homo peccati conjcientii profintuti^^ Del timoré percußus, poflenn Dei bomtäte’^f'’' tnifericordiim, gratiam,falutem, quaefiperChfl-^lum,ref^iciens.,/èjèerigit,re[birit, initnumcoilt^ Ct uelut à morte in uitam redit. Alij quiiiiilt;i(' j hint uirie hoc nomen in firipturi icceptum, j polùeruntpœnitentia formasiquisutnotiih^n^^ i

pecciti ciuterio uulneratus, amp;terroreiraD(i‘i(^ tritut, in eiperturbatione conßridius höret, netƒ expltare poteß.Euingelicim ilterim,quipeccii!lt;n I ^auiter quidem apud ß affiiäus, iltius timen enter gitiCT Chriflumuu’nerisfui medicini, terroriseoti j Gm4. fi^‘^(tonem, miferia portum, apprahendit.Legats 1 I. Rfg.iÇ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exemplifunt. Cam,Saul, ludastquornt« 1

iAiUb.t? ptanitentid dufcriptura nobis comemorat, intelligt I 1

* pecciti fui grauuite ipnita,iram Deitimuiße.feil. 1 ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Denn .

Dfum dumtaxat wkorem amp;nbsp;i«4icem cogit4ntes,in

lt;0 fenfu Hffecerunt.Ergo eoru panitentia non aliud