LIBELLVS

Brevis et vtilis

DE C OEN A DOMINI

E D I T V S

AVTORE M. NICOLAO

SEI.NECCEK.O.

IOANN. XVH, Pater,fanâificaeos in ueritate tua j fermo tuus ellueritas.

LIP SI AE.

ANNO M, D. LXh

1.

In EXPLICATIONE

VERBÔRVM I K S T I T V« noms ,dc his agicur,

« De tranffubftantiationer

i De uocabulis , fÿmboli, itgni, figuræ,typi,antitypi.

• 3 De typo»

• 4 Deuero inteîkcfluuerborumcœ* næ.

J Confirmationes rv furS in vterlt;i fciscoenac.

• 6 De propofittonCjPanis eft corpus Ohnfti i Vi'num eft (ànguisChrifti,

• 7 De fynecdoche.

• 8 De praedican'one : Hoc eft cor* pusmeum.

• 9 Deuocib«s,In,Sub,Cum,

«O De aduerbîjs,Vere,corporaliter, nibftanuali ter, realiter.

»« De uocabulo, Kuw^viK apud Paulum.

»X Interpretationes uerborum infti-tutionis a Saci amentarijs prolatæ.

A ij De

• II.

DE P R AE X E N T I A C H R I« STI IN C OE N A.

» Quid fit præfcntia.

i Qua: fitcaufla efRcicns præfin* nar»

Qgomodo pracfens ût, cum pro«» prieras naturarum fit rennenda,et cor pus Chnfti in loco fit.

• 4 Ad quid prae/êns fit.

• III.

DE M A N D V c A T I O N E.

« Quomodo intelfigatur mandu* catio,

jt Quotuplex fit manducano.

• 3 De manducatione ïndignorum.

• 4 Frudusmanducationis.

Stm*

SIMPLEX ET VERA DOCTR.INA DE COENA DOMINI.

N TOT ET TA N« tis difîjutationum la byrinthis de Cœna Domini, tha potifs. dcpræhenduntur, in quibus fententiarum uarietas 8C diftradio confiftit, PRJMVM eft,de intellc« ’‘III uerborum inftitutionis. s Eb cvndvjm, depraeftntia corporis S)C bnguinis Chrifti. T e r t i V m, de manducatione.

De VERBIS INST?

T V T I O N IS.

VErba Inftitutionis funt: Ac^ cipite,édité,bibite : Hoc eft cor» pus meum : Hie eft fanguis meus. At* que hæc uerba debent efle fundamen* *um, 8C principium totius doiftrinac, omnium diiputationum de Cœna,

A J quod

quod qui habef^ ueredimidîiim totius habet, ut in prouerbi'o did Cold,

Excluduntur autem ex uerbis inlli^ tationis duo ftatim errores, ui'deli'cet, tjiiTisr’iaxrii, quam oli'm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

transformationem, dCtran/eJementa-tionem,poftea transfubftantiationein uocarunt; SCtypusfcutropus,feuaI« legoria fine præfentia QC manducati« one ueri corpofis, dC finguinis Chd^

I. *

DE TR ANSS VBSTAN^

T I A T I O N E.

Tran Sfubftantiationem uo^ carunt,mutationem, ÔCconuerfi onem fiibftanti'æ panis in corpus Chris /it, 8^ conuerCionem fubfiantix uini in fabiiantiam fanguinis Chnfti,ficut in nupttjsinCanaGahleac aqua in ui« num conuerß fuit. Sic igitur quidam ftatueruiitpanem conßcratum muta« ri in fubftantiam corporis, ûa ut prac« ter accidentia nihil rcmaneat de fub« fi^antia panis ÔCc, Hxc opinio nuihus

momenti

momcftti eft : Et de ea hodie inter illos qui de cœna Domini difputationes mouentj non eft controuerfia. Vtriqj enim parti, ut ita dicam, iamdudum lîotum eft, transfubftantiationem Io« cum habere nunquam pofte, cum D^ Paulus ante fie poftrecitationem uer« borum cœnat, feu iurK Kyi«a-iioigt; no* miner panem,fie calicem,».Cor.io.Po* culum bencdióïionis, cui benedici* mus, nonne koivuvIx ftu commu* nicatio, partitio, feu diftributio fan* guinis Chrifti eft Et panis quern fran gimus,nonne communicatio corporis Chrifti eft

Non dicit Paulus, poculum feu ui* num ita mutatur fie conuertitur in fan guinem Chrifti, ut uinum non ampli* Us fit uinum, uel, ut panis mutetur innaturamfie fubftantiam corporis Chrifti.Sed nominal poculum fie pane Koivdiviay fanguinis, corporis Chri* fti, id eft, poculum eft illud uelut me* dium, quo nobis comunicatur, diftri* buitur, fie appropriatur ianguis Chri* fti, fie manducatio panis communicat

A 4 nobif*

n obi feu m corpus Cbritti,

Et fie Irenæus allegans uerba Pautt (Deusuocatid, quodnon ettjUtüt) inqm't: Pani'sdum efl: in terra, SC fiifci» pit uocationcm Dei ( uïdelicet, cum Chriftusdicit, Hoc eft corpus meum ) non eft amplius uulgan'spanis, ftd eft euchariiiia ex duabus rebus, nempe, ex terreno quodam,et ex ccelettbTer^ renum, eR panis. Cœlefte eft corpus Chriüi.Sic ÔC corpora noftra euchan'« ftiam percipientia, fam non funt cor* ruptibifia,ïed perpétua, Ijjem refur» reêïionis uiuam habent öfc.

igt;

IL

DE VOCABVLIS,

5YMBOLI, SIGJ^l, VïGVRAE, quibus ueteres interdum

uÜ funt»

MAnifeRumeRjCcriptoves eccle^ fiafticos u/bs efie appenationi” bus/ymbolorum, typorum, ÔC figno* rum, non ad negandam pracftntiani

ÖCman*

manducationem ucn' corporis ôC Sanguinis Chrifti, ïèd ad refutandam opinjonem de transfubftannatione.

Et fie Theodoretus fæpe loquitur* Ut dial.a. fol.7. Deus lÿmbola conlpi« cua honorauit appellan'one corpons, ß^fanßuinis, non mutansnaturam, quot;rfut (fivtrui » itiTttamp;etKÙv, (èd gratiam naturæ apponens, Etdial.é’.fol.jz* Sacramentaliafymbola funtfigna lèu teftimonia lèu fymbola corporis ÔC bnguinis Dominici re ueraexiftentis, quot;ri ovTug^ Et paulo poft: panis eft pa-nisjuinumeft uinumante conftcrati* onem : poft confecrationem uero non ümpliciter panis eft panis, ftdpraedico de pane, quod fit corpus Chrifti, ÔC de uino, quod fit fanguis Chrifti. Et credo me manducare feu accipere corpus amp;nbsp;fanguinem Chrifti.Et iterum : Poft coniècrationem iavsikk lt;rvitJigt;6K«, fâcra mentalia fymbola non amittunt fuam naturam, fed manent in priore fub-ftantia,figura, amp;nbsp;forma, ÔCconfpici QC tangi poftunt,ficut 06 ante coniècrationem. Intelligunturautem qualia fa-

A j da

ôa flint, 8^ crcduntur,«(^ adorant,/êu ueneratione digna colun« tur,tanquam tah'a, quah'a creduntur.

Et hoc modo Auguftmus,SC alijpa^ tres ufî funt appellationibusfigni SC Ro gurac, non ut tollant ueram præfenti« am, (èd utteftentur, fe fine transfub« ftantiatione agnofcere in Euchariftia duas res, elemcnta pamsamp; uinfiSCde» inde corpus, ßngm'nem Chnfti, Et cum appellationibus iftis fignorum ÔC figurarum utuntur, manifeftum efl;, illos tantum de una parte loqui, uide» Iicet, de externo ÔC uifibili elemento, feufigno, quod eft pam's, 8C uinum, non de Sacramento. Hocuenïsimum cfie omnesfani tefl:antur,nec difiimile oftendx ufquam poteft.

Et hic uti'lis ÔC uera efl diftindîio, qugdâfigna effetantum fi'gmficâtiua, ut uellus Gcdeonis, et multi alrj typi in ueteri Teftamento: quædam eflefî’» gna exhibitiua, quæ res, quarum funt figna,coniunclas habent,ÔC exhibent, ut columba fuit ^mbolum Spiritus iânc7fi Panis eft iymbolum corporis

Chrifti

Chriftû Vins eft fignS fanguinis Chngt; fti. Et hue perti'nêt duc fententig,obfer Uationeamp;S eonfideratione dignifsimæ. Prior eft Htlarîj hæc; Corpus Chn'fti, quo in altari participamus, figura eft, quatenus panis , Sgt;(. uinum exteriori« bus apparent fènfibus. Veritas autem eft, quatenus corpus, ôd fanguis in ue« titate cordis creditor. Pofterior eft Auguftini : Chrifti corpus dC ueritas fiC figura eft. Veritas quidem in quan« tumuirtute Spiritusfanefti ex fubftan« tia panis ÔC uini corpus efficitur. Figu ra uero eft illud, qj exterioribus fenfib« fiibiacet. Sic nonnulli nominarunt ’•»tvttojz, ut Theodoretus, Macarius, alfi) nbsp;exemplar fimilis formæ figni

ficat.Epigramma uetus eft;

TnVTTM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TTVJff'dTOX©'. Vnde COs»

gnofei poteft,hoc uocabulS in articu* Io coenç Dominieg ufurpatum fuifte adoftendendum duasres in euchari« ftia efle, corpus ftu fubftantia panis, quæ externo uifui, amp;nbsp;taclui fubiacet, corpus Chrifti, hoc eft,uifibile SC in uifibile, terr€nura,SC cœlefte. Nomi«

narunt

narunt cnim corpora matliematica, quac reuera quidem funt corpora, ôî?

tarnen taduinonfunt Ciibiecfis, „ rvTTtt, reCpecfiu corporum phyficorum , quæexterno tacQu compræhendi pof* nbsp;nbsp;,j

fünf. Idea Grammatici ûc enarrarût nbsp;nbsp;(j

hoc uocabulum; zti rvró èthi', Sn p X(plt;tvi§oi /i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Stj ’n «vtitvtstoi/*

duicquid autem de boe, de altjs fi* { milibus uocabulis ftatuatur, certe hxc p ut dixj'mus, omm'a tantum eo perttf j nent, ut remota transfubiiantiatione j duæ res in euchariiiia, elementum palt;» nisóC uini,Sgt;^ corpus SC/anguis Chriili agnofcantur,

In hancfèntentiam cumpanjs no* t minatur/ymbolum, typus,fignum,SiT figura corporis Chnfti, im'uria btïcri^ ptorïbus ecckÜaiiicis, cum propterea aceufantur, ÔC exploduntur: quia non j negarunt præfentiam ueri corporis et j (anguinisChrifti, fèd appellationesil* ( las oppofaeranc erron' de transfub* j liandatione. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{

Etl autem bxcadmonitio addenda. nbsp;nbsp;{

Cum hodiepleriq^ easdem appellation i nes

Hes ad ncgandam præfèntiam,ct man® ducationem ucri corporis 8C ïanguf« nis Chnfti ufurpent, contra fèntentia 3ni piorutn fcriptorum,omnino melis Hs eftjOmittere lilas appellationes, qua harum ufurpatione anfam pracbere profanis dilputationib. Periculofum 'nim Sc Icrupulofum eft dicere,panis 'ft lignum corporis, non quod phrafis per fe falla fit,fed ,ppter illos,quiftatim ’iidita eiufmodi formula inde ablèntia ’m corporis colligere conant.

)'’tf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KXÄÜll ifiaTfflS0[f,

III.

ÖE TYPO. ET RVR*

SVS DE SYMBOLIS.

TYpum uocarunt, repræfentatio-nem corporis abfentis. Quod au 'em typus habere locum in hac mate« ha de coena Domini minime pofli't, '^auffaeft ipiainftitutio,feu,uerba in« ftitutionis, quæ fimpliciter, SC uere mrit o^istKK, hoc eft, rem defi'niunt, exhibent, it a ut necefte fit, id fim« Pftciter intelligijSC religiofa fidei aften=« fione

fîone comprehendi, quod dtcûur,

NuHo etj'am modo cauffa oftcndf uerapoteft, cur typus hoc modo, quo SacramentarqaccipiiintjinteJIigendiis fit,cum uerba mflitunonis a Fiho Dd ' relata amp;^pronunnata non minus ere« denda fint,quam ea,quæChnftum in-carnatum, paflum,crucifixum,mortu । um efie,rcfurrexiflc, aicendifleadcce!* los, federe ad dexteram Patris aifir» j mant,

Nec alia ratio reddidebct,nifiquod a. Filio Dei uerba tlla dic^a fint, qui cum j ipià ueritasfir,mcntiri ne feit.

Ethæccauira eft cur multi ex fcri^ ptoribus ecclefialiicis reiccerinc fot« mulasiymbolorum, ôf typorum,tan- ç tum idea,ne dubitatio de prxfentia,,ÔC , manducationeuericorporis amp;fangui j nis Chriiii inciderett

Damafeenus lib, cap. 14, fie in^ quit ; vfc îsi tutt®' i «f t©' i oiv®' ri o-ûiictT®' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{ZHyitfttit *

7a. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ygt; a-âtiict 7VKVgiif riSiu/ztifai^i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘

iv7ÿ Tÿ KV§(S tl7râvTamp;' ; rSTO

*V7r©' T» «rw/xÄT©-, «Mee 'tt» J(pK » *'v;r©' vi «ifiteros lt;è^(è Kittete

Idem ibidem: tgurxe jr«f « «jt©' bViTot nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i «Hf®' Mitte

iCiytü 0-91 LKyà), Tffvivfne «yioii Ittk^oi»

Hgu TeüjTce miS Twvw'fcf AÓyop i(gu tv^ ^tiecv, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;öH'©' ^eeAtcitSewiTcu,

Jdeft: Noneft typuspanis 6C uinum torporis ÓC fanguinis Chrifti, fêd ip» liitn corpus Domini deifîcatum feu glorificatum, feu diuinæ naturae uni-^m, dicente Domino : Hoc eft non ’ypus corporis, non typus fanguinis, fed languis.

Idem: Quaeris,quomodo panisfit Corpus Chrifti, ôd uinum fit fanguis Chriftic’ Dico tibi Spiritus faniftusob-îmbulat, 06 facit hæc fupra rationem 86 intelledum Ô6c»

Theophylatftus, quem Bulgan'um dominant, in Matthæum fie inquit 3 gt;nbsp;y«§ flTri^TVró a-vitÇcfJH!', «^«C T»-a-ift« /-eK-nKUSf tytt/tù voitia-ti quot;nsrvTrBii tw lt;f)euvô(Ai/lt;tf Id eft. Non dixit ,hoc eft iÿmbolum gt;nbsp;fed hoc eft corpus

corpus mcum, demonftratiuc,nc quis putet ea,quae cernuntur,typum efle.

Idem in 14, cap. Marei inquit : Hoe

cft corpus meum, hoe inquam, quod * fumitis, Non enim figura tantum Sé

exemplar quoddam Dominici corpo« ris panis eft. Sed quomodo inquis,non * uidetur caroc' Hoe fit propter noftram

infirmitatem,ne abhorreamus.

Et fimiles loei pafsim in Tbeophi^i , laólo occurrunt, quos omnes recenie* renimislongumeft.

Etfi autem Damaicenus Sé Theo^ philaéius uefligia tranffubftantiatio« nis fatis craiïa habent, tarnen utile eft I propter hilloriam,rcire, icriptores non clTe inter fe unanimes in ufurpandis ’ uocabulisfignorum, typorum,figu« * rarum,atcp ideo melius elTe, plane ab« * üinere abufuhorum uocabulorum, ’ quam horum ufurpatione imitari pa^ tres, quiinter fe ipfi nondum confen» j tiunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

Et femper nobis in confpeSiu elfe , debet régula omnibuspqs nota et pro* » bata : Omnia dtVi a patrum non funt, ' nec f

»ec debent effe fundamenta ulh'us ar« Wcult Chriftianæ religionis, fed cum fx manifefto uerbo Dei de caufla con ftat, funt lila accipi'enda ut rem illu« firent, fi cum hac modo congruunt, Hon ut earn in hanc, uel in aliam ien« tentiam diducant.

ini.

ÖE SIMPLICI,PIO,

ÈT VERO INTELLECTV VERBO* rum inftitutionis.

CVm dictum fit, uerbis inftitutio« nis excludi tranßubftantiatione, et typum negante prgfentiâ dC mandu« cationem ueri corporis, ÔC fanguinis Chrifti, nunc uerba ipfa confiderabi« «nus, quæ ab Euangeliftis fic deicri« buntur.

Hæcconfonant/a uerborum infti-tutionjs ab Euangeh'ftis redtatorum, iucunda Sc firma efi, aduerfusomnes ah'cnas ïnterpretationes. Matthæus olt;fïauoanno pofè afcenfionem Chn'» üi, Marcus decimo, Lucas decïmo quinto infiüutionem cœnæ Domina cxdefcriprerunt. Et accedit mira con« fonantia Pauli ÄpoEoIi, qui circiter annum Douiinï ƒ4 eandem inüituti« oncm

onem fjsdem ucrbis repctfjt.

Sententia horum uerborum efthçc, quæ incatechifmo brem'tcr QC erudite üc traditur. Sacramentum Altan's eft Uerum corpusjamp;uerusfanguis Domi ni no ft ri lefu Chrifti, fub pane SC ui-ho, nobis Chriftianis ad manducan-dum,0(^ bibendum,abipfo Chrifto in^ ftitutum.

Retinetur ergo proprietas uerbo* tum,uidelicet, quod uerba inftitutio-nis ita, ut Filius Dei ipfe ea pronunti* auit, accipienda, intelligenda, ÔC ere-dêda fint. Et hicftatim obferuent omîtes pij, ôd rede fentientes, hanc quaß regulam longa experientia confirma-tam : Sia proprietäreuerboruminfti« tutionis dilceditur, nunquam poteft eerta aliqua fententia de articulo cœ» næ colligi» 6C nunquam confcientia po left efie eerta,QC tranquilla,id quod ex difientienti diuerfitate interpretation num, QC exconfutisargumentis facra-mentariorum manifeftumeft.

V-

B *

CONFIRM AT I o NE s

Tyƒ«TiïIN VERBIS COENAE DOMI« m'cæ,

PRIMA, Propnetas uerborum retii» nenda eft,nifi aliqua tnanifeiia abfur« ditas affït, quæ impingat inmanife^ üum fcripturx locum, uel in aliqaem articulum Hdei: quod fi ßt,decurrentgt; dum demum eil ad figuras, quæren da eft concinna fimplex interpréta^» tio, Proprietas uerborum feu t» priir in uerbis cœnx cum nullo articulo Chnilianxdo(firinx pugnat.

Ergo non eft quærenda alia /txt'otx, ni fi quam par iun[ ip fa uerba iniiùutif onis.

Qifodautem Sacramentarîj mino* rem negantes,obijciunt aftenfionem Cbriiii ad cozlos ,ieffïonem Chriiii ad dexteram Patris, proprietates coipo^ ris humani, 8C alia quxdam, cum qui^ bus afteuerant pugnare in uer bis cœnæjdebis paulopoft dicetur, et proprietatem uerborum ccenæ cum nuIJo

hullo articule dodrinæpugnarc oftê-detur.

Eft ÔC hçc régula hoc loco tenenda: Nunquam difeedendum eft a uerbis Icn'pturæ, cum abfurditas tantum in •udicium rationis impingit. Item: De ôeo, ÔC de rebus diuinis non funt fin« gendç opiniones ex noftn's imaginati? onib. fed ftntiendum eft de Dco, fie« Ut iplè fefe in fuo uerbo patefecit. Item , In Deo non funt contradidîo« tiæ uoluntates.

s E G V N D A, Summum certitudinis uerae fententiæ in di(ftis pro« plieticis, SC Apoftolicis,eft conlènfus leftimoniorum feripturæ*

Tres Euangeliftæ, ÔC Apoftolus Paulus de cœna Domini eadem uer« ba tanto confènfu icripftrunt,perinde acfîalterinalterius uerba iuraftet.

Eftigiturhic confenfus teftimoni« orum anteferendus omnibusïpeciofis cauiliationibus,quac contra çHTcy a£ feruntur.

Quod autem Sacramentartj diflb* nantiam Euangeltftarum monftrare

B 3 conan«

conafttnr, nonindiget uiïarcïponfio« ne.MuItum cnim intereft,utrum uer« bauan'e cfFerantur eodemfènfujanue ro uan'atis uerborumflexionibus fea^ tencia. mutetar.

TERTiJijCeftum eü, ucrum cor«* pusChrifti pro nobistraditmneffê,ó^ non panem*

Cbn'ftus iabet diïctpulos ore acci^ pere id, quod pro nobistradftum

Ergo non tantum panïsïn cœnaex hibétur,red uerum corpus ChriftÉ

QVARTAf Indigne fumcntescœ* nam Domini, immediate uiolant OC contredîant corpus Chn'fti, ôi ut Cy* prianus in f concione de lapfîs inquit, uim inferunt corpori dé ûnguini Chrf

Etgo indigne Cumentes non lôlum clemenra, fed uere corpus fangui* nem Chritti accipiant.

Et de indignorum manducatione infra dicemus. Ac fufficiant nunc no* bis bxc pauca, ÔC puerilia argumenta, quibusobtinetur cerrenoftra hæc fen tentia, a proprietateuerborum natiua difce*

difcedetidum nonciïe, SC fient hæc pla m'ora paulo poft ex uerbis Apoftoli Pauli. Neceftopuspluriumargumcn torum congcrie, cum illud uetus uer« bum uerifsimum fit : Bona caufla in«» diget tribus uerbis. Et cum Filius Dei aperte SC peripicue Ecclefiam de coena fua docuerit, memores fimus uocis eius: Oues meæ uoeem meamaudi» unt. Et i.Ioh. j. Si teftimonium homi« num accipimus, Dei teftimonium ma iuscft. Item, Quinoneft mecum, di-Ipergit.

VI.

DE PR.OPOSITIONEï

PANIS EST CORP VS CHRISTI.

Vinumeft fanguis Chrifti,

CVm de proprietate uerborum di-Clum fit, quaeri folet, an bate for« ma loquendi uera fit : Panis eft uerum corpusChrifti: Vin um eft uerus fan* guis Chrifti.

Eft autem fimplicifsima SC dexter;* rimarefponfiohxc: Forma loquendi

B 4 optima

optima, ilia eft, quaip/è fill us Dei in fnftitutione, ÔC deinde Äpoüoli in re« | pctiti'one eiußcm dotfirinx uCi funt. Hanc reg^ulam ne diaboli qnidem nes gare poHunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

Chniius dicit ponigens panem: Hoc,qaod uobis do,ÔC accipiti's, eft corpus meum. Et Paulus inqui't : Pa« nis quem in coena frangimus,eft com* municatio corporis Chn'fti.

Ergo certum eü:,illam modS, quo ’ filius Dei u/us eft, præcipue ufarpana dum,rctïnendum,ô«:defendendumefi» fe^ Ille autem modus eiusmodieft: ’ Hoc eil corpus meam. Quid autem intelligit per äip i Certe non corpusfu um, ftdantecedens,quodeft ó Sciant enim etiam pueri,à?iP,hoc in Io« nbsp;nbsp;ƒ

co Tij^riKÖir, ut uocant, 8^ materialiter fumij ficutcum quxro, Quideiiboei' nbsp;nbsp;i

amp;refpodetur,eirelychnum,ollam,mc ftm, cantharum,auem« Et inde uera ÔC re(^a formula ; Hoc eft ona,hoc eii tnenfa 8Cc, uidelicet, cum ipla materia intelligitar, ut cum Adam de Eua ait : Hoc,uidelicet,b^c mulier,tsto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?

hUüH, eft os ex offïbus mei s. Et fie films Dei hoc in loco loquitur, accipi-^ns panem,frangens,6C dans diftipulis 'Hquit, 'TV'ri rj a-witit ttv Hoc,id eft, Ilic panis eft corpus meum. Hoc,quod do. Dat autem pancm. Ergo hie panis «ft corpus Chrifti.

Hane propofitionem quicuntp reij-«iunt, quicquid faciant, reifeiunt certe Uerba Chrifti in inftitutione#

Seddicunt Chriftus non dixit . Hie panis eft corpus meum. Vinum eft fa-^uismeus.

Reipondeo. Qui ufiirpant hanc obietftionê, illi aut nondum loqui di* dicerunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;àtriy, aut meliuslo-

quifepofleputant, quaipfe filius Dei locutus eft, qui fie inquit t»to Isj

itTs, Hoc eft corpus meum.

mein Icib. Quid autem eft illud t»7®, Hoc, ©dóe* Reipondent,Corpus€ft, Qam T»7» 0(Slt;r«/x« ingenereconueni-Unt, ficut miier Gramaticus Carolo-ftadiusdixerat.Sic ergo iuxta iftorum grammaticorum iudicium, uerba or«s «linaadaerunt, nn o-àiiKtixlsi, Hoc

B $ cor-

corpus eft mciïm, Set ki6tfî ttldtt.Et non dicendum eft. Hoc eft corpus mea um,S)«ô tß man (db^ Ncc enfm germa m'ca lingua fcrtdici, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ath^c fn'uola uere fünf, ÔC indigna,quæ tra- l'j dtentur» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j3

Manifeftum eft autem omnibus, t non modo illis, qui re(^e ièntiunt, ue- ( rum etiam altjs^qui loqui tantum pof» ( funt,has propofitiones xquiuaîeates, r unas, QC easdem efle» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

I Hoc eft corpus meum» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Hic panis cil corpus Cbdfii, (

3. Hic eft iànguis meus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(

Vinum cil iànguis Chrifti. । J Ratio manifefta eil hæc, quia tïtj . t

materiam feu elementum rigniScat, ui delicetpanem, ratio didimilitudinis । inhispropofitionibusnuJIa a quoquâ oftenfa nec un^ odendi poteft. j Qyod enim quxfo poted eife diicri^ men,inter, Tÿn,3K^ interpanem c’ Hoc j. ed corpus meam, Quid autem edib , ludjHoc lt;; Certe panis,quem dat,ÔCde | quo dicif, Hoc ed corpus meum, j

Hic tandem tragicx uoces oriun-tun

tur. ErgOjcIamitafttjtraniïubftantia* tio ponitur,

Refpondemus pnmum, Deleant ifti uerba Chrifti Klij Dci,0^ cum co ex poftulent dephrafi, qui cum ita locu* tus fit,cur nos pudeat rettnere eundem itiodum loquendiC Deinde nequa^ Itanfiubftantiatio conceditur, cum hotum fit, etiam ucrnaculum morem ioquendi in omnib. linguis efie hunc, ütres,quædatur,Ô6quæprçcipua eft, ttiamfiin alio continenti fit,nomen Sgt;C fermonem pracbeat, ut cum dicitur, Epotus calix, ÔC cum uinum dari dici« tur fimul dato cantharo.

Hæc reiponfio uera amp;nbsp;euidens efi:^ Eieri autem folet, ut Sacramentarq Oinifib primo membro, uidelicet, 'pfe filius Dei ita locutus fit, arripiant ^Iterum membrum, uociferantes, fy« ’iecdochen manifefte poni, attp ideo Ptoprietatem uerborum non retinerû •De hac igitur fynecdoche breuis ad* *nonino addenda eft.

De Sy,

vu.

DE SYNECDOCHE,

PRimum rctendam eft,aliâ eflequ?«» ftionem de fingulis uocabulis m propofitione, an habeant fignifïciiti^ onempropriam, uel fîguratam : Etait am elTequæftionem de j'ntegra propo« fin'one, quab's nempe fit praedicatio in illis myften'js jquæ nonnaturalijfêd fu pernaturalijSCcœlefti modo fîunt. Vt cum dicûur. Hic bomo Chriftus ell Deus» Hic duplex eft quæftio, unade fingulis uocabulis, de quibus uerum cft,quod 6C homo, 8C Deus fine tropo retineant propriam fuam figm'ficatio« nem: altera eft deprædicatione. Hanc alq inufitatam, Lutherus lÿnecdochen uocat, eo quod homo SC Deus unam pcrfônam in duabus naturis,diuina amp;C humana fi'gnïficent.

Sic cum dicitur, Panis eft corpus Chrifti, duæ funt quæftiones. Vna de fingulis uocabulis: altera de modo prg dicationis» Qiiod attinet ad fingula uocabula.

liocabula, tropus nullus eft, fed pro« pria fignificatio panis ÔC corporis,ren'« Henda eft. Quod uero attinet admo-tlum prædicationis, alïj inufitatâ præ-^icationem nominarunt, Lutherus (ynecdochen uocat propter pontificia Os, ÓC propter Sacramentan'os. Sub« ftantia panis tollitur a Pontihcijs. Sub ftantia corporis tollitur a Sacramen« rirqs. Cum autem utruntp iuxtauera ba inftitutionis retinendum fit, óó eu« ohariftia conftetduabus rebus, terre« Haói^ cœlefti, ut Irenæusloquitur,ita, Ut fubftantia panis fit et maneat panis, óf fubftantia corporis uere aflit, ex« hibeatur, Lutherus iynecdochen no« Uiinauit,quia cum illis rebus, qux ui« dentur,pane,2C uino,uere amp;nbsp;fubftan« tialiter affunt, ÓC exhibentur corpus

fanguis Chrifti, licet inuifibiliter»

VIII.

OyALISSIT PROPO»

SITIO, ET PR AEDIC ATI O : HOÏ eft corpus tneutn»

Cum

CVm dictum fit, propofitionem » banc: Hoc eft corpus meum, a j Luthero no can' fynecdocbicam, tta» f tim inde Sacramentari] coHigere co« j nantur, tropum fubeffe,amp;fi'guratani prædicationcm diet debere, nec pro* j pr/etatem uerborum retineri pofTe, . Ditfiiim eft aurerrijquatcnus fynecdo« ehe locum habeat, non ratione fingu* { Jorum uocabulorum, quorum fignifi« { cano propria SC euidens retinenda eR, { ftd ratione prædicationis ad refutan* f dam tranftubftantiationem» In a lijs fi* guratispropofitionibusprædtcata ab« ( ijciuntpropriamfuam hgnihcationê, ( ÔC induunt nouam metaphoricam, f ut Herodes eft ualpes, Tyrannus eii ( lupus. Ego fum uitis,uospaImites.Pa« ç ter meus eft agricola âfc. In hac uero j propofitione. Hoc eft corpus meum, j prædicatum non amittitfuam natiua ÔC propriam fignißcationem, ftd om* j ninoeftinprædicamento fubftantiæ, { quia exprefie dicitur t Corpus meum, j quod pro uobis traditur. Tropicum j uero,nguratum,ueJ pbantafticum cor ,

pus

pus pro nobis ccrtetraditum non eft, hifî cum Mam'chæis, ÔC Marcione in« ^ànire ueh'mus. Panis ergo fu bi cd turn Uifibile eft, ÔC rennet fuam fignifîcari«* oneni propn'am. Corpus eft prædica« tUnijfigniftcans illam fubftantiam,qug pro nobis incruce tradi'taeft. Copula, rft, fignificat talem unionem fubicctj ôf prædicati, quod cum rebus uifibili« bus,pane ÔC ui'no, uereSC fubftantia=» liter afli'nt, Slt;r exhibeantur corpus SC fanguis Chrifti*

Haec ratio prædicationis peculiaris tft, quam nommant inufitatam. Lu« therus fynecdochen uocat, non quod figurata phrafis fit,aut quod tropicum Corpus intelligatur, fed utoftendatur, rum rebus uilibilibus uere 8C fubftan« tialiter adefte SC exhiberi inuifibiliter Corpus fiC fanguinem Chrifti.

Ât inquiunt: Ergo fynecdochenon eft figura,aut tropus f Keipondemus. Sit fane figura in afijs materijs, tarnen hoc etiam notum eft, nullam elfe om* nium figurarum, quæ proprietatem «ernacuÜ ftrmonis tn omnibus lin-guis

guis ita retineaf,ac eft /ÿnecdoche,ifa, ut fere nomen ftguræ amittat. Si qui hxc contentiofius exagitant, bis re=gt; /pondemus ucrba Cyrflii ufurpantcs, Deum naturæ rcrum non ftibiacere, nec alligatum efle reguh's Dialec^ieis, autin natura rerum ordinatis,qaoties in extra ordinär n's aéiionib, uerfatun

Quod fi nimis exaggeratar a Sa» cramentarfjs hæc /ynecdocbe,malunt omnesprj rede fenti'entes non ufar pare uocabulum 9-iu/iKlt;A0j(St, quam corpus abfens SC figuratum admittere, ficut Lutberus fgepe faciendum effe fuaßt.'

Eft autem SC boc addendum, cum dicitur, banc prædicationem. Hoc eii corpus meum,efte inufitatam,ncquaô quam intelligi talem omni'no, qualis eft hæc: Verbum caro fadumeft. Oportet cm'm prae/èntiam corporis Sd fanguinis Cbriili, quam Cbriftus tpfe pani uino attribuit, in inbnitum difcernere ab inufitata prædicationc, de qua Iohannes loquitur,ubi fignißca tur perfonalis QC nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;unio, ut

ecclefia

ccclefia omnium temporum locuta eft, Sc alibi pie, SC erudite explicatur» t)e unione enim perfonali no dicitur, turn illo homine adeft Deus: De facra mentali uero unione, quamueramSC ftibftantialem præfentiam uocamus , commode ita dicitur.

IX.

ÖE PAR.TICVLIS, IN,

S V B, E T C V M.

CEmper fit in confpetftu régula fu«gt; öpra pofita : Decœna Domini meli Us loqui non polTumus, quam ipfc fili# Us Dei locutus eft, cum hoc Sacrame* tuminftitueret.

Quodautem bodie ufitatæ,SC rece« ptæ funtformulæ, cum pane, in pane, ' uel fub pane adeft, ÔC exhibetur ue^« J rum corpusCbrifti,fit ad uitanda opi-nionem de tranftiibftantiatione. Et ufus eft barum particularum,ut rem 1 déclarent, non ut fint fundamenta I cauflk. Fundamenta funt ipfa uerba ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C Filq

Fill] Dd : Hoc eft corpus meum. Ne autcm lamaccedat Trâffubftarin'axor, ftngat fuoftantiain parus anmhiJar/, ronucrti, QC tranftubftann'ari in cor« pus Cbnfti,utimurparficuhs,In,Sub, Cum, eadem fignificatione,SCm£nte, qua Paulus dici't : Pam's eft comm uni« catio corporis: Vinum ftupoculum eii communicatio fanguinis Cbrifii. . Nec nouæfunthæparticulæ, fed a Chryfoftomo, AuguftinOjCyrillo, ÔC alijs ufurparæ, duplici decauftajUt ui« delicet commentum tranflubftanfia« tionis improbaretur, ddnde ut uera et fubftanfialispræftntia corporis ÔC fan guinis Domini in cccna Dominica crcderetur.

Non unius autem, fed trium ilia» rum particularum ufus eftideo, ut fi^ mul hoc oftendatjde modo pra:fentiæ nibil curioft efte inquirendum, ftdil« ïum commendandum efte omnipotê« tiæDei,amp;^ ueritati acinftitutioni Chri Hi.

Non igitur locum habet ulla indu« ßOjUd localitas, ut uocarur. Nequacp dccetur

doceturjtanfum nobis dan' cotpufcu« Ium, quantus eft panis: Nequacp et^ lam docctur,Chriftum de cœlis deken dere incœnam, 0£^ ibi'localiter ftu in loco cœnæ efte, óónufquam alibi. Sed cum dicifur ( in pane) excluditur om* nis opinio de ablèntia corporis 2C fan» guin?sChrifti, delcribitur ucra prg» fenriaamp;cxhibitfojeu Keiyait'tXi utPait lus uocar,cuius prgfèntie modus cum inquiri neep poffir,nctp debeat,amp;r prg* fentia exhibitio non fit uifibilis uel (cnfibilis,ideo antiquitas dixit, fub pa« ne,in panc,uel cum pane. Et fic noftrt adhuc loquuntur.

Eft autem ÔC hoe obftruandum, ma gnum etïe diftrimen inter formam, qua Chnftusipie ufus eft, Sé inter has formas reeeptas ÔC ufitatas. Verba Chrifti nulla de caufta, nunquam,2lt; nuf^, mutanda, reqeienda, aut omit« tenda funt. De Formis autem reliquis rede Lutherus monet, fi deberent fa« nitati fidei obefte, ÔC confenfum ueræ fententiæ turbare,uel!emus cas pror» fusabijcerCjôC illam formam retincre,

C a qua

qua ipCe filius Dei ufus eft. Vt,nnon aÏÏrcr dicarur,in,fub,ôi^ cum pane cor« pusChriftinobisdari,quam inh'tehs, ÔC ûgûlis cenfusy horn, prata, agri, 0^ domus nobis dantur, aut ßcüt cum clauetraditurdomus abCenSjhic om» nmo omirteremus I'ftasformulas,pro qui bus quando fit dimicandum qua» don5,i'am Dei bcncfido Zan's coftan

X.

DE ADVERBIIS, V

RE, CORPORALITER, SVBSTAN» n'ah'ter, realiter ÔCc,

VSa eft ann'quitas his aduerbijs, ad oftendendum,ipZam fiibftannam naturam corporis ÔC fanguinis Cbri ill non in fi'gno,nec tantumin effica» cia,rcd uere adefle, exhiber/,0^ accipi, Hilarius bis formulis utitur : Vere, Naturah'ter, Corporaliter, ôtTpercar» nem.

Cyril/ushis: Corporalis unio, par» t/cipan'o naturah's, non tantum /pin» tuahtcr.

tualîter,fed SC corporalitcr,fccundum carnem, fubftantialiter,reucra.

Chryfoftomus dicit, per corpus (è nobis in illo cibo immifcct dicens : A.c cipùe, manducate. Item reipfa.

Pafchafius : realiter.

Auguftinus : inuifibiliter.

Lyra : In facramento baptifini Chri ftuseft lècundum uirtutenijin facra» mento euchariftiæ lècundum fubftâ« tiam.

Non ergo uoces illac nouæ, OC antilt; quitati ignotç funt,Ièd a probatis (cri* ptoribus ufurpatæ funt, non ut mo« dum praclèntiac defcriberent, ncc ut quicquam decarnali ôC Capernaitica comeftione fingerent, fèd tantum, ut fignificarent, corpus Chrifti in ccena adelïe exhibcri uefccntibus non tan turn fecundum uirtutem, SC efFicaciâ, uerumetiam fecundum fubftantiam, ut Lyra rede loquitur.

Hæ eacdem formulae a noftris ea* dem de caufla ufurpatæ funt, 6C ufur* pantur,inConfeffione Auguftana ar ticulo dccimo,in Apologia, ubiuerba

C 3 Cyrilli

Cynîli aîîeganf ur,in Rcpc titionc Coii feßjonis, alibi,

Qj-iod aufcm PafchafiusitiquJf, cor pus Chrifti non carna liter adelTe in cœ na,amp;: Auguftinus Chnftum nuncno adeOe nobis corporali præ/èntia dicir, loquunturdénaturait Si!:cai'nali mo« dopræfentiæ uifibiIisamp;rpalpabiJisJîc* ut Auguftinus /êipfum læpe cxphcat. Gviüus eni'm nobilcum non conuer* ûtur, ficut ante mortem conuerfatus cüin terra, öCßcut poß refarrediionc ufq^ ad a/cenfionem di/ci'pulis fecoti^ ipiciendam præbutt,fîcuf efiam uent* et iudicäturus uiuos,amp;: mortuos.

DE VOCABVLO.

Kûieuvtx, I, Cor, lo.

CVmPaulusdtett, poculumeire kh l'û) «'lt;«■// ûnguim'Sjfiif panem elfe xai«» vuviKiJ corporis Cbrißi, nihil aliud in^ tcîligit,niri duas res tn eucharißia eße, pane/n,ô^corpus, Sn^cum paneucrcamp;^ fubßan^

fübftantialitcr ade(r€,exhiben,ÊC acci* piucrumcorpus Chrifti. Ideo xoij’w«« i'eótifsime uertrtur, participatio , qua firïlicet nobis communicatur corpus ChriftijficutHilariusideo uocat facra nicnrum communicatæ carms, guints. Non ergo de frurtu tantum, eftïcacia intelhgitur h Koivagt;vi«y fêd de fubftantia corporis Chrifti, quæ ue« ftentibuscum paneexhibctur,ficut in inftitutionedicitur : Hoc quod accilt; pitis,eft corpus meum, quod pro uo* bis traditur.

Etquod Paulusomnino participa» tionem intelligat, ipfeftatim déclarât inquiensjomnesex uno pane/ztTtj^ofzfijiz participamus. Nam xoirwt't« cum ge» nitiuo idem eftjquod AttTtj^cü* Et xot« vdifia eft participatio,diftribiutio,com» muntcatio,ôô manducatio ueri corpo* ris Chrifti. Hane germanice uertcrût, tie nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quia magis proprium

uocabulum inueniri nonpoteft, quo vis uocabuli, xojs'ù)m?,cxprimi poftît. Lutherusin libello uifitationis fic red» didit: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;broî» wir breebm i(l btr

C 4 au(j*

ôttfîAffÇeiïfe lt;rçn|ît. Parus, quetn frangj'muSjeftdiftributum corpus,(èu diftribun'o corporis Chrillû Et D. Phi lippus inreïponfione ad articulos Vor niacienlès ÔC Ratisbonen/ès eodem modo fie uertit : ^ae brotgt; nbsp;nbsp;nbsp;wir

c^n tg au^fhciluttg hee Idbô Pams, quem frangimus, eft diftributio corporis Chnftï.

EfligiturlentcntiaPauIïhaîc: Ve* . Icêtibus non tantum pani's exhibetur, fed panis eü participano corporis Chri fti, tail's, ficut in inftitutione deferibi* tur : Hoc, quod accipitis, efl corpus meu. Attp ita de uera Icntentia harte« nus egimus, quac efl, m ccena Dominica ah'quid elFe, ÔC exhiberi, amp;nbsp;luxta mftitutionê Chrifla' accipi, SCmandu* can'jÔC illud ah'quid, efie corpus Chri-fti, ÔC efie fanguinem Chrifti, attp ita proprietatcm uerborum inftiturionis retinendam, ÔC defendendam efie.

XII.

INTERPRETAT!

NES VAKIAE VER3ORVM. IN* flitutioniffprolatic a S^cramentarijs.

Sfntentilt;e

Ç Ententig natg ex uerbisChrifti ad* Oacrfantur Sacramentarij, qui ludf* ci'um rationis fcqui malunt,quam uo* cem Chn'fti audire, ÔC Seruetum ftre* nue imitantur, de quo Caluinus (en-bit,quod interrogatuSjCur tam nefarq fclïïfmatis autor effet, rcfponfum de-dertt,qutanequeuntin intelletflum me um uenire ea,quæ (ub (ènfum non cas* dunt.Ludunt autem ifti in interpréta« tione uerborum uarqs modis, SC uari-etas interpretationis teftatur, cam no ex textu lumtam, fed aliunde allatam elfe.

Carloftadius ludit in pronominc, »»TÖ, idcpZflKTixwf ad perfonâ filîj De» refert,aftantis,quafi per TragMsinp aliud agens, ÔC iêfe ipfum digito mon* ftrans hæc uerba dixiflet.

Zuuinglius luditin ucrbo,tsi[f^idcp no nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;interpretatur, iêdpro fl

gnifîcat.

Oecolampadius occupatus eft in enarratione uocabuli, Corpus, idcp intelligit TVTrmop, feu figuratû corpus.

Caluinus loquitur de efficacia amp;: ui-C s gore

göfc corporis abfentis ad faïutcm,q) uocat voHToy corpus idcft, qpno ore, Ced contcplatione ßdet pcrcipi poflir^ » Nunc fi uerba inftitutionis conßde^ rantur, facile hi omnes, quam perpera ' «ntelh'gant, peruertant inftitutione 06uoluntatcm Chnfti, agnofcijöó di':» ludicari pofTunt. Lucas refdlit Caro« ïoftadium,cum i'nquit ; tvto TroTH^ieif, Hoc poculum. Ergo tsto non ad cor« nbsp;nbsp;t

pusChriftijfèd ad antecedcs,fcilicetpa

nem amp;ruinuni,pertittet. RefellitLu«

casamp; Zuuinghum, omittês uerbum,.

Efi, cum inqun: Hoc poculum no«

uum teftamentum in mco fangui'nc.

Er Paulus : Non difudicans corpus

Domini. Oecolampadium etiam Lu« cas réfutât, inquiens: Corpus, quod

prouobistraditur. Non autem typi*

cum,uel phantafticum,fed uerum cor pus pro nobis traditü eff. Eodem mo« do Lucas amp;S poftremam opinionem de elficacia corporis abfentis ad falu« tem refutatf inquiens : Corpus, quod pro uobis traditur. Efficacia autem corporis abfentis pro nobis non eft tradita.

trad'ta« Et Paulus inqujt: Indigne «nanducanres. Judicium fibi/iimunt« Ergo non tantum de cfFicacia ad falu* tem,red omninode fobftantia uericor poris fanguinis Chrifti uerba acci« pienda,amp;credenda funt.

De his igitur hadenus did um fit# Ï^VNC DE PRAESENTIA CORPO-tisamp; ûnguinisChrifti incœna pauca quædam adijcienda fupt,dcqua etfîex his,quac hadenus dida funt,uera ièn” lentia colligi poteft, tarnen ut restota ^ilucidius exponatur, confideranda lant hæc ueluti præcipua capita : p r b

Quidfitpræfêntia, secvndo, QuÇ fit caufia efficiens prçfentiç. ter ^lo» Quomodopræièns efle pdfiît, proprietas naturarum retinenda

5)^ cum corpus Chrifti fit in cœlo» A R T O, Quare ÔC ad quid prefens fit.

I.

qvi D SIT PR AE»

SEN T J A.

Vera

VE ra Si fimplex eft fêntentia, Chrf ftum uere Si fubftantiah'ter præ« fcntê adclTe in fua cœna, non tantum iuxta diuinam fuam naturam, quaubi que eft, Si omnia in omnibus replet, fed iaxta. fuambumanam naturanijiu« xta uerba fuæ inftitutionis: Hoc eft corpus meum, bic eft fanguis meus.

Nec uero hic uel de ubiquitate, uel de localitate dicit. Nec enim de his dis* putatio a ptjs facile moueri debet. Sed de inftitutjone Chrifti fermo eft.Chri* ftus cum dixerit, adefte corpus fuum, Si fanguinem^efficit, ut uere aflït cor pus fuuin,amp;languisfuus. Et alia cauf* fa quærenda non eft, nifi quia Chriftus dixit. Si quia uerax eft, Si ftruans fuæ infiitutionis cui qui non credit, iam mendacem Chriftum facit.

JL

Q^VAE SIT CAVSSA

EFFICIENS PRAESENTIAE.

INilitutionis uerba i quibas Chriftus dixit, Hoc eft corpus meum, hic eft fanguis

languis meus, faciunt, ut ucre ÔC fub-ftantjaliter affî'nt corpus, SC ûnguis Chrifti. Veritas Chriftiueram præïen« tiam coloris SC (ànguinis Chrifti in tœna emcit.

Quodautem Sacramentarrj cauffa præfenti'æ affcribunt fîdei uefcentium, prorfus in hoc pugnant cum uerbis in« ftitutionis,SC cum uerbisPauli,qui in« quit : Indigne manducantes, indicium fibi manducant. Indignos autem fide carere,manifeftumeft. Et Chriftusno dixit : Si credideritis, aderit meum cor pus, fed ad omnes Apoftolos dixit : Accipite, édité, hoceft corpus meum. Hæc igitur inftitutio, SC ueritas Chri-fti,eft cauffa efficiens præfentiac ueri SC Corporis SC fanguinis Chrifti, nec po«« telt ueritas Chrifti imminui aut labe» farîari uUius creaturæ fide,ucl incrcdu litate. Et totius prtefentiac myfterium non in hominum fide uel incredulitalt;» te,fed in uerbo,ordinatione, feuinfti« tutione Chrifti fundatum eft. Haecpla na funt, SC apud pios SC finmlices ani« mos, quiquærunt gloriam Dci, difpu-tatione

tationc non cgent prolixa. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

K III.

'CyvOMODOCHRISTI J

CORPVS VERB ET SVESTANe tialiter alsitincœna, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Î

PRimum hxc admonitio præmi't« tenda ell. Nequac^ noftrum cfl-j perfcrutari uelle modum præfentiæ, ’ qiii' omni ranoni hnmanæ ignotus eft. t Nee quJÏquam fcire uel debet, uel po* ’ teftamphifs,quam fibumDefqm'hanc ? cœnam ïnftituit, m adminiftratione cœnac, exhibïto pane ÖC uino, exhibe-refuum corpus /ànguincm ueicen« * tibus, efTe effi'caccm in credeniibus ’ ad falutem, in imptjs ad pccnas, ad i damnationcnijfi non fuerint conuerfi. Haec/cire dcbemus, modum com* , I mittcre omnipotcntix, ueritatifil^ nbsp;nbsp;1

Dei Domini noftri lefuChrifti, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

S/uero non fat/s anequimurhuma- nbsp;nbsp;*

na rationeSC /peculatione illud, qiiod nos latet, nó propterea accu/èmus uer i bum

bS Deiuel obfcun'tatis, ucl mendactj, nee conemur illud fletsere ad humanas ratioemationes« Sumus indigni,quib. uerbumDei datum fit, nedum, utdt'« gni fimus, qm' pro noftro arbitno fen« tenttas ucrbi diumi ad noftras phanta» fias detorqueamus.

Sic igitur rerjcitur omm's difputabo demodopræfinnç,ut,deconuerfione, iranfiubftannatione, de mathematica præfènt]a,de paruitatc,auf magnitudi ne, de localitate, fiC inclufione. Et di« gnum eft memoria dicîum Cyrilli : Cû t)cus operatur, non quæramus quo» niodo,icd operis fut uiam ac feientiam illi foil concedamus. ïtem,cum hac uo Ce, quomodo, ftatim arrogantia magna fignifi'catur.

Hac admonitioneprçmifra,quid rc-, Ipondcndum fit ad obiet^ionem de re-tinertdis proprietatibus naturarum_, facilius conipici poteft. ObieCîio ilia eft huiufinodi ;

' Proprietascorporis non eft eripien da Humana: naturae»

Pro*

Propnetas corporis eft efte fînjtirm, 8C efte in certo loco.

Ergo fententia de diflributione 0^ manducarione ueri amp;Cnaturah's corpo ris Chrifti in cœna,non poteft efte ue* ra.

Refponfio uera eft. Proprietas na» turarum retinctur tantum in abftra* lt;Qo,ut in ftholis nommant. In concre» to autem, quando de perfona fermo fit,ncquaquam diuellitur Cbriilas, fed intelligif una perlona, quatenus Chris ftus eft Deus ,0C homo«

Cum ergo naturæ diumæ in Cbrb fto proprium fit, efte omnipotentem, amp;nbsp;ubilt;p,SiChæcfibi unita humana na« tura unam peribnam conftituat, ftqui tur certe,ur,cum de perfona fermo ha» betur, t« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tf'ix bant koiuk, ut

Theodoretus recQe loquitur.

TV ûtvlt;régKX ÄoyVjVTi irvy^va-ty Trn* iyin tHjj truTiv, inquit idem,

Hucpertinet tota docftn'na de com* mumcatione idi'omatum, quæ alibi traditar, modo in ilia hoc omninoui^ tetur, ne tantumodo uerbah's K«irutgt;i«

Tap

T «(/'iwgaTwj/, ôlt;f non realis ftatuatur. obfcruan'one etiam digniffïma eft fen^ tentia» Ioan.4,quæ uniuerfç huicma« terie lucem addit magnam. Ea hçc eft: :r«f/ 7rv~iVit,K o Kva l tKrijj, octt'o tv div zx.

: Omni's fpiritus, qui folutt Chri« ftum,noneftexDco, Hâncftntentiâ ex ueteribus exemplaribus fublatam fuifte, Socrates tripart. hift. lib. 14. c. 4. teftat,ab illis, qui feparare uoluerût abhumanitate Chrifti diuinitatetn, àS econtra. Eft autem, inquit Socrates, Iiumanitasdiuinitati unita, QC. haec non ampliusduo funt, fed unum, ixiTiela-t /va, ÿv, ficut propterea QC Maria uocatur ôiôTflx©^. luxta banclohan« nis regulam locuti funt poftea proba» ti Si. fyncerifcriptorcsecclcfiaftici. I0« bannes Maxentius ex Cyrillo fie in* quit : Si quis in uno Clirifto diuidit fubftantias poft unitatem, fola cas fo-cietate connetftens, ftcundum digni* tatem, aut autoritatem, autpotentia, 6lt; non magis conuentu ad unitatem naturalem,anathema fit. Et Gregor, ad Didonium ; Si quis in Chrifto non

D natu*

naturah'tcrduaruni naturarum union ncrnfadîam dixerit,fit uacuusmdiorïs unitioms. Fulgcnnus ad Trafimun* dum Regem de Sacramento domina cæpaffi'onisIib.j.Deus non efteonfu« lushomini, lèd unitus. Sicl'n una per« fona utn'usqjnaruræpermanentis indi cia demonftrauit, ut uerus Deus SC pie nus uen's diuiniscp uirtutlbus, in homt ne clareret afliimto, ôc ueritasinfi'rmi« tatis humanæ uerum planumc^ homi« né monftraret in Deo. Idem : Homo Cbn'ftus tantam accepit poteftatem, utcum uellet, anima poneret, ÔC cuni uellet, denuo refumeret,quantam po« tuit habere Chn'fti diuimtas potefta« tem,cui hoc eft lèmper uelle, quod pof fe.

His recitatis, nunc exempla confi« derentur, quibus pen'nftantiam obie« dîio dilui pofcft. Certum eft,naturam tam abhorrere a penetratioue dimen« fionumjquam a multitudinelocoruni uniuscorponseodem tempore. Nar« rat aufcm hiHoria Euangclij, Chri« Hum na refurrexide ex monuinento.

ut

ut nee lapis, nee fij^inum loco motum fir,8Cpofteaingre(rumefle ad difcipu« losclaufis ianuis.Ergo propriet as cor« poris ibiièruata noeft. NamChriftus quiequid uult,uerbo fuo,ctiam contra omnem naturæ ordtnem, efficit, qui amp;nbsp;Petrum fuper mare, quafi fuper ari-dam ambulare folo uerbo fuo iuifit, 86 perfecit. Et fic Cyrillus de corpore Chrifti tam refuicitati inquit : Nullus quçrat,quomodo claufis ianuis corpus Domini penetrauit, cum intelligat no de homtnenudojfèdde omnipotente filioDeihæc ab Euangelifta conlcri« bi. Nam cumDeusuerusfit,rerumna luræ non fubiacet, quod in ceteris mi* raculis patuit quoep. Omnern enim mentem ac rarionem excedunt, quae fecit. Qua enim ratione dices ipfum fit permaria, quafi fuper aridam ambu* laire,cum aquarum natura coi poribus noftrisnaturalitcr non fubfternaturc’ Quod fi hanc operationem Chriifi pcrciperc nequeas, cur potius ingenij humani imbecillitatcm non accufasj* CurnoJi feruas filenrio datam tibi a

D a crea«

Creatore men fur am c* Hæc Cyrillus» Item Ambrofius præclare dixit Ii’b. 9. de bl's, quiinitianturmyfterio. C2.aid hie ciuxris naturx ordinem in Chn'fti corporc, cum prætcr naturam fiti'pfe partus ex uirginec'

Eft igitur fimplex QC uera fententia: Deus agens aliquid extraordinan'c, no eft alligatus ad régulas naturæ, diales dicas, phyficas, aut mathematicas, ut teftantur omnesarticuli Gdei. Confiât autemSacramentumcœnæ Domini« cænonefte a(fîionemphyficam,fed cœ leftem acdiuinam, ÔC ualcre non pro« pter pbyficas cauftas, ftd propter ordilt;^ ‘nationem Slt;^ inftitutionem Chn'fti. Ac fit hoc loco nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ucri^, ut B a fil] us

ait,régula Pauli : Taceat mulien'n Ec« défia,l'd eft, philofbphi'a non transfe« rat fua principia ad oppugnandos ßdei articnlos. Nam fi'li'us Dei uerax eft, QC poteft ea præftare, quç promi'fit,i'nte« gris inui'olati's propn'etatibus utn'« usep naturæ. Nec uero ad quemuislo« cum, aut remCbn'ftum all)gamus,ftd tantum in ea adione adefte di'cimus, ad

ad quam ipfc fe fuo ucrbo alligauit, Sed uociferantur Sacramêtarij. Er« go ftatuitur,Clirïfti corpus cfle ubi'qj, eflb omnipotcns, 5C idem pofle, quod Deus ipfe ç*

Refpondemus: Simpliciter de Hu« mana natura inabftradÏo non dicitur, corpus efTc ubiep, fed in concreto dc perfona Chrifti uere dicitur : Chriftus cft ubicpjSC poteft facere,ut corpus fu urn fit,ubicuncp uult, quia ipfc eft om» nipotens, SCeftuerax, SC feruans fuæ inftitutionis,qua dicit: Hoe eft corpus meum. Nee uero diiputatio eft de ubi» quitate, ftd de ordinaiione,8Cueritate Chrifti.

Quanquam autem régula uera eft, Corpus habet ft ut corpus, tarnen 6C hgc ueraeft: Vbicöt^Chriftuseft,ibi eft ipftuerus Deus Sc homo. Etnus^ poteft cogitari aut poni Chriftus, ubi non fit Deus,Sc homo. Atep ita de na= turali corporis modo, quod ad Chrifti' perfonam attinet, ftatui a nobis nihil debet, et fi in uno errandum eft, maf 'lumus errare in plus tribuendo, in

D 3 detra»

detrahendo. In coHoquio Marbur» genfi,anno Chnfti 1529.fdem argu* mentum Oecolampadms Luthero ob iecit :

Cbriili corpus cft in loco,ut FuÏgen tius lib, ï. de immcnfitate Det loqut* tur.

Ergo eft in certo loco, in cœîo,non in cœna.

Refpondtt Lutherus, Fuïgentium non loqut de cœna, led hoc t'ta dixtfle contra MantchæosôC altos hæreticos humanitärem Chrt'fti negantes, ut pro baret Chnftum habutfle uerum cor« pus,quia tn loco fuerir,id quod corpo* n's proprium eft. Et Fulgenti'us leip« fum explicatcum I'nquit, corpus 0^ Ian guinem Domini olFerri, ubi ofFerendf itox non fumitur figurate,pro,memo« n'am accipere,ut cum dicitur,hodi'e eft alccnftoDomini, id eft, memoria aftc fioniSjftd fignihcar, manducare,bibe« re 8Cc^ Et etiamli Fulgenti'us 06 altj ita. ièntirenr,qaod non eft,tarnen régula oblèruanda eft : Omnia Icripta pa^ frum ad fcn'pruramreferenda funt, Ô6 quic«

tjuicquid cum ca in interpretationc no confentitj fi commode fieri poteft, le« niendum,uel,finonponît, omnino re ïjciendum eft.

Ex fits lam etiam explicari poteft, quid fir, Chriftum eflc T^ly^ceTÎjoii a-^-* tt-itTi, ut Nazianzenus, Theodorctus, afijloquuntur,ujdelicet, nihil aliud, nifi Chriftum habere uerum corpus hu manum,quia habet id, quod eft ((lO^aiJ ùj t/ioy efva-itns 7»^ «t^d^iUTraxei Ut Theodorctus ait.

Venio nunc ad alteram obicdtionc, quæ cftî

Chriftus a fcc nd it ad cœlos, fedetad dexteram pa tris.

Ergo in coena præfens non eft, fie» ut Caluinus fcribit, cuius uerba hæc funt : Cum in cœlo quærendum Ch ri» ftum dicimus,hæc locutio locorum di» ftantiam nobis fonat 06 exprimit. Ta» metfi enim philofophice loquendo,fu« pra cœlos locus non eft, quia tarnen corpus Chrifti, ut fert humani corpo« ris natura,Ô6 modus,fi'nitum eft,06 cce lo S6 loco conun€tur,necefie eft a no«

D 4 bis

tistanto intcruallo locorum diftarc, quantocœlum abeft a terra.

Reïponfio plana 0!^ uera eft.Textus in fymboIojSCâîibi deafcenfi'one Chn' Ri in cœlam, loquirur de uiQbili aRen fioneincœlum poftpaflionem ÔC re^« furredîionem fuamjinqua uiQbili forlt;gt; manos I'pfum iterumuidebimus uem's entern, ludicantem uiuos Slt; mortu« os. Sedetautem addexteram patris, nonlocaliter,non phyfice,non circum fcn'ptiue, fed glon'ofe,pari maieftateet potentia, 0^ gUbernatione.

Et Chriftus ipfe, cum I'nquit, ÂCcë» do ad pattern meum,enarrat, quid in« telligatjinquiens, Mihi data eft omnis poteftas incœlojô^ in terra.Item,Ego iiim uobifcum ufcpadconfumationem feculb Eteadem huiusdiiftienarratio rcpetitur a Paulo ad Ephef «. cut loco Pialmus IIO prorfus fl/«i4K^©'eft. Atcp hæcftmper fuit enarratio in Ecclefia ufitatajamp;f uera. Et Bafiliusin operede S. S. cap. 6.pag. expreftis uerbis in quit ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;» tIuj kkiu^91»

fl TüTUÿ Kty®'to ia-iit

ld eft, Sedere ad dexteram Dei, no eft uerlariin certoloco, fed pari po tentia cG Deo regnare.Cum ergo dicit Chn'ftus fedet ad dexteram pa tris, hoc intelligitur, hancperfonâ,quæ aftum» fithumanam naturam, adefle in area« no confilio acterni patris,0C efleeffica« cem cum patre,efte regem colligentem Ecclefiam, defendere SC ftruare earn. . Et quanquamhæc facit diuina poten» tia, tarnen facit etiam in natura huma«« na,inquahabitat omnis plenitudo di» Uinitatis o-tùitttriKSts, 8gt;C omnino funt ac^ionesperibnæ.

Quod fi feftio Chrifti ad dexteram Dei de locali, phyfica, ÖC circumfcrip» liua fefli'one aut locatione, intelligen» da effet, etiam dextcra Dei ccrto loco fixa effet.Hoc quam nefandumfit,co» gitent piæ mentes.

Sed hic rurfus nonulli obftrepunt, noftram ftntentiam quidem ueram cf» fe de natura diuina, non autem conce» di dehumana natura» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Simplex ÔC plana refponfio eft,di-iiinam naturam nec defcendiffe, nec

D ƒ afcen»

a fccndifîe uifîbiKter,/êd ab omfti aeter* nitate federe ad dexteram xterni pa» tn's, Sicut autêhumana natura,pafla, mortaa,ôd fepulta cft,ita,cum re(ufcilt; tara eft,afccndit ad coelum, ÔCfcdet ad dexteram a:rerni patn's. Hanc totam glon'am SC dignitatem longe fuperan» tem omnium angelorum'^tgö;tfip,no» minat Pfalmus uo. exaltation€m,quac non folum immortalitatemy SC impaf» fibilitatem, ied parem potenfiam,glo«gt; riam,SC maieftatem fignifieat. Et hare doCirina non inanes 8C philofophicas ipeculationes de loco, fed falutares SC duIciiTimas confolationes de regno Chrifti continet,

Docet etiam nos Paulus, Chriftum a fcendiffe fuper omnes cœlos,id eüjtn nulloloco certofixumeffcjiêdeiïêue-re glorificatum,regnarc cum Deo pa» h potentia SC dignitate.

Quod autem hoe in loco diiputat de diCto Damafceni, quod Lombar» dus citât lib. ?. dift.iz. (Chriftusubit^ totus eftjiêd nó totum )diiputêt fane, Sc rixentur, qui uolunt,5C qui fimplici ctge»

Sc genmna (cntentia acquie/ccre no« lunt« Chrïftus ubiqp totuscft, id cft, Deus 8C homo. Nam totus de perfona feu de concreto loquitur, de quo fiC Nazianzenusinquit: ttvv» auiJt.ce viü/^ {jch tmit T» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f ubi enim ille

cft, qui corpu^affumfit, ibi etiam cor« puseft. Totum uerode abftratfîOjUi” delicctjde Humana natura loquitur. Si enim Chriftus nudus homo efTetjSC no eflet Deus,non poffet eflcjubicuncp ÔC quSdocuntp uellet. Sed quia iam totus eft, Deus et homo, eft, et poteft effe, übicuncp uult. Hæc ad obieCliones re« Rondere breuiter uoluimus.

ÏIII.

AD QyiD PRAESENS

SIT IN COENA.

Ad quid Chriftus in cœnaprælêns fit,oftendunt uerba inftitutionis : Accipite,édité,bibite,ad mei recorda« tionem,quod uidelicethoc corpus, ^ ^ccipitis, fit pro uobis datum, SC hïc fan«

fanguis,quem bibitis, fit pro uobis ef-fufiis ad rcmiflïonê peccatorum. Hic duo concurrunt : uera fubftantia cor« pon'samp;S fanguinis Chn'fti, quae di'ftn« baitur,ô^ accipitur : ÔC frucfius,feu ficacia,quæ in bis ucrbis compræhendt tur : Pro uobis datum,pro uobis efFu« fum QCct

Hacficnus de prasfintia diximus. NVNC DE POSTRE JVÎO, VIDELb cet de manducatione dicendum eü, quod boc ordine commodifiime ßeri pofTecenfemus. primQuomo« do tntelligenda. fit, manducatio. SE^ cj^DO, Quotuplex fit manducatio. T Ê R TI o.De manducatione indigno* rum» qjzartoj Manducationis fru (fias,

J.

QVO MODO SIT

telligenda mandvcatio.

Ha EC controuerfia hodie maxi« ma efldeillo,quodin ccena adefi:, quod uefcentibus exJiibetur, quodore acci«

accipjtur 5C fumitur, quid ncmpc hoe nc.Di'dum eft autem fupra,panemrc* tinere naturam dC fubftantiam panis : Et hoc contra papifticam iti-rva-iua-tit tenendum eft. Deinde dióumeft,non tantum panem, ftdeumpaneCorpus Chriftiinccenamanducari, Hoe con« tra Sacramentarios, ideft, contra ne« gantes prxftntiam ÓC manducationem ucri corporis Chrifti, tenendum eft.

Quærunt autem diiputatores,quo« modo manducatiofit intelligenda. Pu tant enim doceri Capernaiticam quan dam lanienam carnis Chrifti,ingur gitationem cruoris eius. Et cauffa eft, quia ratio ignorât aliam manducatio« nemjquam illamcraflaôô naturalem, ficut canis carnem edit. Eft autem hæc fentêtia de manducatione : Caro Chri« fti in cœna diftribuitur, accipitur, ÔC manducatur inuifibiliter ÔC infenfibililt;^ ter fub uifibili ÔC ftnfibili elemento pa« nis,nec laniatur, nec dentibus teritur, nec abfumitur,non digeritur, non co« quitur, non mutatur in carnem fan guinem, nihil paiitur, quia feriptum cft:

eft : Mors illi amplius non domi'nabi« tun Hæc manducan'o facramentalis nominatur,er fundatur in uerbisChri üi dicentis : Edite hoc eft corpus me«= urn, bibite,hic eft languis meus. Nee tarnen ab ha vnanducatione facramen tali,quæfit modo non phyficouel na«» turahjftd fupernaturaliSC caelefti,man ducatio naturalis SC phyfica, uidelicet, panis, Sc uini diuelh poteft. Ideo nunc de tn'plici manducatione brems com* monefadtio addenda eft.

II.

CtVO T V P LE X SIT

AIANDVCATIO.

CVmChri'ftuspanem fumât, fran* gat,ô(f porrigat difcipulis, SC Pau* lusdi'cat : Quotiescuntpmanducabitis f panem hune Ôlc: mamfeftum eft,man ducationem naturalem 5C phy/îcam ponendam effe, non corporis aut fan* guïnisChn'fti, led elementorum,panis SC uinû Hæc enim elementa non tranf fubftan*

fubftanti Stur in corpus 8d fànguinem Chn'ftijfcd naturam fuam retinenr, di geruntur,coquuntur, ÔC abfumuntur.

Cum uero non tantum panis man* duceturincœna, fed Chriftus de pane dicat : Accipite, edire, hoc eft corpus nieunijideo manducatio fupernaturas lis ÔC cœleftis ponenda eft, quæ eft in« üifibilisSCinfenfibiliSjS^ tarnen ueri 8^ fubftantialis corporis Chriftt mandu« eatio, iuxta uerba inftitutionis Chri« fti.

Etquia promiflïo additaeft ucrbis inftitutionis, qua bencficiorum Cliri-ftiapplicatiofitper fidem, aduitam falutcm aeternam, ideo 8C fpiritualis mandueatio locum ncceftario habet, fie ita triplex manducatio pie, Severe poni poteft : manducatio naturalisfeu phyfica,quæ ad elementa uifibilia ôâ fenfibiJia, panem uinum pertinet : manducatio facramcntalis,quæ ad ue« turn corpus, 8e fanguinem Chrifti, q» eum pane exhibetur, 8C accipitur, ÔC qui cum uinodatur, ÔC bibitur, refe* KndaeftîSe manducatio Ipiritualis, qutc

quæ tantum cd de frucQu, 5«f effi'cacia falutans fumtiom's intelligenda.

iii.

DE MANDVCATIONE

INDtGNORVAI.

HAE C quxdio non caret grauib. caufîîs, PRiAîVM monet, âim« mum myften'um præfcntiæ ÔC mandu» cationjsChn'ftinonniti digm'tate a ut merito due dantis, fiue accipientis, fed foh infiitutione Élij Dei. deinde, accendit fen'a exercitia pœnitentiæ ÔC ddei in fumtione. Nccenimhæcuerba Pauli ociofa funt : Indigne mandu« cantesmanducant fibi iudicium, ÔC rei funt corporis SC f3.nguinis Chriiii.

Nomi'nantur autem indi'gni «vxfioh nonTurci,nonIudæi,nonaIij3qui ah'« eni funt a. doclrina Chfidiana, nec de mure rodente panem dicitur, fed indd gni inteîliguntur, qui funt in externa congregatione Chriftianorum, feu in cœtu uocatorum, in quo multi funt ' non

non rcftadjtiypocntæ, SCimpîj, acfè« curi homines,qui tarnen externa pro« feffione fidei conièntiunt.De his igitur quæftio eft,quid accipiant, öS mandu« cent, quando in Ecclefia Chrifti iuxta inftitutionem Chrifti accédant ad fa« cram auvocfii/.

Sacramentarij dicunt, indigne man ducantes tantum externa fymbola, pa nem SC uinum percipere, cum careant Ipirituali manducatione»

Ex uerbis uero Pauli,ctiam indigne inanducantes,accipere cum paneue« rum corpus Chrifti, öS bibere cum ui« no uerum fanguinem Chrifti, mani« feftum eft.Atcpita indigne manducan tes non priuantur uel naturali elemen torum manducatione, ueliacramenta li manducatione ueri corporis ÖC ian», guinis Chrifti, idcp ex his rationibus pcripicuum eft.

PrijMO, Fides non facit Sacramen« tum, nec'conftituit uel præfentiam, üel manducationem ueri corporis, QC fanguinis Chrifti, fed inftitutio Chri« fti facit Sacramentum in ufu. Inftitu«

E tionis

fionjs autcm uen'tafem non mutât in^ digm'taSjSC malicia fumcntium» Cum dicat ChnftuSjCditc, hoceft corpus me um, bibite, hicefi Cannais meus, ideo corpus uere præfens eft, ucre man« duratur S)Cc,

Fides autem difcrimen facit inter manducantes. Qui digne fumunt,hoc eft, qui credunt in Filium Dei, ad Deum conuertuntur, bi non tantum ore ÔC corporaliter,ftd óó corde Sc/pi« ritualiter accipiunt ucrum corpus, bibunt ucrum ftngm'nem Chnfti.Qui uero fide carent, SC ad Deum non con uertuntur,ftd uel hypocn'tæ, uel impi'j SkT ftcun'funt, hl tantumore, feu tantum corporaliter, non autem corde nee ipiritualiter corpus Chrifti accipi« untjó^ iànguinem Cbritti bibunt, ide^ oque rei funt corporis ÔC fanguinis Chriiiifamp;^ fibiipfis indicium mandu« cant,Ô^ bibunt.

SECVNDO, Chriftus non tantum ad Petrum, fed etiam ad fudam prodi« torcmdicit: Hoc(quoddo, ÔC quod accipis) eîi corpus meum» Ergo ludas ôf abj

amp; alq indigni æque corpus ÔC fangui-nem Chrifti accfpiunt, ac digni, ÔC pq. Redîc eni'm Auguftinus inqui't : ludas proditor,bonum corpus,8C Simon ma guSjbonum bapnfma Chrifti percipit, fed quia bono bcne non funt ufi, mali male utendo deleti funt. Bonum eft baptifma, bonum eft Chrifti fanguis, corpus,bona eft Icx, fed fi quis ea le gitime utatur. Quibusdam enim eft odor mortis in mortem, quibusdam uero odoruitæ in uitam. Idem : Sicut Iudas,cui buccella tradidit Dominus, non malum accipiendo,locum in ft di^ abolo præbuit,fic indigne quiiquis filmens dominicum Sacramentum, non cfficit, utquia ipft malus eft, malum fit, aut quia nó ad falutem accepit, nihil accepcrit. Corpus enim fie iànguis Domini nihilominus erat etiam illis, quibus dicebat Apoftolus, qui manda cat indigne, indicium fibi manducat. Idem : Tolerat ipft Dominus ludam, diabolumfuum,furem, fie uenditorc, finit accipere inter innocentes difeipu-los, q, fideles nouerût preciu noftrum.

E X Ter«

-TERTIO, Ingt;Lucahæcfunt uerba înftitutionis : Hoc eft corpus meum, quod pro uobis traditur. Eft autem corpus Chn'fti traditum non tantum pro credentibus, fed pro loto genere iiumano,pqs,S^ ïmpi'js,fenans,amp; non renatis, ftluandis, ÔC damnandis. Igf* tur corpus Chnfti accipitur in cœna tam ab indignis,quam a dignis. Quod autem non eft efticacia eadem ,uitium eft in hommum natura et peruerfita« te, ficuttota Euangeltj concto eft ah'« quibus odor uitx ad ui'tam, aliqutbus odor mortis ad mortem, ôd tarnen eft idem Euangelium, in i quo uoluntas Dei ftluandi omnes homines reuela« tur, culpa damnationis eft in mali* ciahominum. Sic qui peccant contra ftcundumpræceptum,abutuntur no* mine Dei tarn uero, quam qui reifte eo dem nomine Dei in inuocatione, SC gratiarumaeftione utuntur.

Sed obijeiunt aliqui : Corpus Chri* ftietiampro Turcis ôi^ludæis, nbsp;nbsp;ahfs

etiam alienisa do(^irinaChriftiana,da turn eft» Ergo de his quoœ diet debet, quod

quod accipiant uerurn corpus Chriftf.

Rcfpondemus. Sacramentum cœ* næ a Chrifto inftitutum eft ad Ecclefi« am fuam, feu ad homines, quifunt in cœtu uocatorum, in quo tarnen multi funt non credenteSjhypocritæ,ôô fecu* ri, ludas, amp;nbsp;Corinthij impij. De hoc igitur cœtu uocatorum dicitur, cum de hoc facramento cœnæ difscritur« Concio quidem Euangelij omnibus hominibus annuntiat gratiam Dei im petratam per corpus Chrifti pro gene* re humano traditum , ÔC fanguinem Chriftipro codem effufum.Sed pdftea impietate QC uitio hominum fit^ quod non omnes funt in cœtu uocatorum. Eligit igitur Deus certam Ecclefiam per uocem Euangelij iuxta fuam pro* pitiam uoluntatem.In hac Ecclefia qui iam uiuunt, adhospertinet inftitutio cœnædominicæ. Et qui in hoc cœtu uocatorum indigne, ideotp fibi ad iudi cium manducant corpus Chrifti,amp; bi* bunt fanguinem Chrifti,fuamct culpa, fua incredulitate,hypocrifi,amp; impieta* te in iudicium incidunt, ficut Chryfo-

E 3 ftomus

ftûmusp/efcrîpfitinquiens: Siciit ci» bus corporalis, cum uentrem inuenic a diucrfis humohbusoccupatum,am« plius lædi't, magi's nocet, nullum præ« ftatauxilnim: itaett cibus/piritualis, n aliquem repent malignitate poilu« turn, magi's cum perdit non fuo, fed ac apientis uitio. Et Remigt'us de hoc di« cîo : Væ till, per quem Filius hominis tradetur : Væ,inquit,tradentib.Chri» ftum ad crucifîgendnm, fèd uæ cum maligna conicientia fumentib. ilium, ctfi non tradant ludçis crucifîgendnm, tradunt tarnen ipfum membris inimict ad fumendum. Et,Cyprianus inquit, xiim inférant corporijâT ûnguiniChri iii.

ay AKTO, Paulusinquit : Qu* in« digne manducant, SC bibunt, panem SCpoculum Domini, rei funt corporis Sc iànguinisChrifti.

Si indigni uerum corpus fangui« nem Chrifti non accipercnt, quomo« do poiïent rei efle corporis, ôt^fangui* nist' quo modo fibi iudicium fumerêt^

At inquiant, Paulus non dicit. Qui indiquot;

indigne manducat corpusDomini,fed nominal panem, 6C calicem. Reipon» demus : Sed quern aut qualem panem 8C calicem nominat, nonne talem, de quo Cbriftus dixit : Hoc eft corpus meum, hie eft fanguis meus,

Hæ rationes peripicuæ funt, amp;nbsp;mul tasalienas diiputationes præcidunt, iiii.

MA NDVCATIONIS

F R V C T V s.

DEfrutQu SCefficaciadicitur,cum de applicatione beneficiorum Chrifti per fidem agendum eft, Et per-tinet hue ipiritualis manducatio, quæ etiam extra ufum cœnæ, fola fide per uerbum fieri folet,amp; debet, utloan.«?, oftenditur. Vetuftas hoc tanquam pe= culiare aftcripfit ipirituali manducati* oni in cœna, teftimonium uidelicet, quod Chriftus in nobis non tantum (piritualiter, ficut per uerbum ôô S.ûn dum, ftd etiam corporaliter, feu par-

E 4 ticipa-

ticipatione natural/, ut CynUus in« quit, fit, hab/tet, SC manere ueht,ô^^ I'am uiuam /pern derefurrecQione no« ftrorum corporum, ÔCde fiilute ÔC ta ac gloria æterna concipcre poßi^ mus, ÔC debeamus.

Hadlcnus tandem breuiïsime do-dln'nam de cœna comprehendimus i 8^ præcipuas quæftiones, quæ bodie mouentur, attigimus. Et pofiènt,imo deberent omni'a latiusdedarari, quam in h^c temporis angufiia^ addo etiarti uirium ingentj ÔC corporis tenuitatc ß eripotuit. Summam tarnen compre* benderepaucis uoluimus, SC ex omnibus,quae diximuSjDeo tefte,comperi-mus dilputationes SC qugftiones in infinitum pofTediducGita ut Ce ex illis ex-tricare nemo hominum poisit,nifi de « nuo recurrat aduerba inftitutionis, SCadeorum explicationem quam Pau lus tradidit. Haec uia fimplicifsima SC tut/isima eft, ÔC Cfirifto gratiftima, S)C cotiTcienttjs noftris /alutaris. Et ut hâc /èntentiam in mentibus piorum do-tftorum confirmer ipft filiusDei Spiri-tu fuo

tu fuo (anólo,afdcfttcr a nobis omni* bus orandus eft, ne uidehcet alicnis a Ucrbo fill) Dei dilputatiombus indul* geamus, fed ut infantes QC ladientes pêdeamus ab orc et uerboeius,amp; fem« per cogitcmus,quanto affeciu ad De-um patrem pro nobis omnibus iam acccflurus ad fui matftationem, prcces fuderit, inquicns: Pa^

- Xer fandlifica cos in, uc* ritate fermo tuuseft

* ueritas.quot; -

•

* w ■

E f ) Baft«

Bafilius pa g.

I

o Tgiuyuif fii,ifKiri, ^HiriTcu

pXjf y«§ eevTS Tlut a-it^KK^ TrtvoiAit «ev* Vÿ 79 lt;4/4«, KcllfOiVOl ytvÓ(/Sj/H JllK «!'lt;({'« êgoù^Mirtuff t(scc fù^fTtie f«5f rv hóyv^ quot;^roifues. a-igitcey/ Ö o^XTratraif m*

Ts rftju it-vsnluj iTriJ^Hitixp «véiixn^

Nazianz. «yup ■ 'r

(^«yi 79 lt;r«/4«, TTti ’n (U(i«^ H 7Hg tTTlâvitÿTJIcâg

Epfphan. mgi Trtetug xxSoAiK/ig.

•' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fol. 463.

^jö nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5 «g7amp;’,k /vvxtiis lp cdi^

ru ftS luoy'ovHo-ip,

Idem ÇV t5 àj/KVPÆuTW»

SgäpSbf 07t bAxSip 5ygis©* èt'ne!ySg«g «uTV^ ó)S ÇV tS IvxyytAtUj 07t «/tttt tS lt;/lairigt;u,i(sic tAaft t« ƒ6. 0 Ivyxgtsiiamp;s sr^-É, TVTinv lt;^-nJ^i^ 1(5« fljigàv oTt vk Irffp lt;(^Pj 9yJi opiupt srii^ trigKca

if Ty

6 TH Ki^KTU dtOTKTt, » TÖJf HtÄup, 7TÎ (iSjf ycc^ èOn s^oyyvKottJis, àifcdt^ffToif, isTreoSThh cflvvctiMi/j. »(ga wfli* ya^iTt (iTrSy^Ts-n

i/’fig «TTisà Ta AÓJ'W. 5 y«^ {m Trisivup amp;!gt; tcvni/KÄHSlvip^Wg HTTt^j

T©',»(9amp;! T«f truTHgtecg. CTt KKway^ KS^ srmvcrufJbff :ri»vo(xftv «71 mjtv,

CYRILLVS IN CAP* XV. IOANNIS, VBI TRACTAN* turhæc uerba,Ego fum uitis ucra, ÔCc»

NOn tamen negamus reda nos fi* dcjcantatecp fincera Chrifto fpiri* tualiter coniungi* Sed nullam nobis coniuncQi'onis rationem fecundum car nem cum illo elTc, id profedo perne« gamuSjidcp a diuinis fchpturis omni* no alienum dicimus. Quis enim dubi-tauit Chriftum etiam He uitem eiTe^ nos ucro palmitcs, qui uitam inde no* bisacquirimus: Audi Paulum d/cen* tern, quia omnes unum corpus fumus in Chrifto, quia ctfi multi fumus,

unum

unumtamenmeofumuSjOmnesett/m uno pane participamus. An fortafsis putat ignotâ nobis myfticç bencdidio j nis uirtutê efle quç cum in nobis fiat, nonne corporaliter quocpfa» cit commum'catione carnis Cbrifti, ’ Chriftum in nobis habitarec’ Cur enim ‘ membra fi'delium membra Chrifti funtj' nerdtiäi inquit, quia membra ueftra membra fiint Chrïfti c* Membra igitur Cfirifti,meretricis faciam mem« bra f abfit. Saïuatoretiamî qui man« ’ cJucat carnem mearn, ait, bibit fan« ' gm'nem meum, in me manet amp;nbsp;ego in eo. Vndeconfiderandumeft,nonhaî^ bitudine folum, quæ per chan'tatem ' intelIigiturjChriftum in nobis efie, ue ' rumetiamamp;P A R T I c I P A T IONE ' NATVRALi. Nam quemadmodu fi qui's igne liquefadîam ceram, alq cerac fimiliter fiquefadîæ ita. miCcuerit j ut unum quid ex utrifip fadîum uideatur: fic commum'catione corporis fan« guini's Chrifti ïpfë in nobis efl, ÔC nos inipfo. Non poterat eni'm aliter corru ptibfh'shæc natura corporis adincor»

rupti«

fuptibilitatem SC uitam traduci, nffi naturalis uitæ corpus ei coniungere* tur.

C HR YSOSTOMVS JN CAP. xxvr- MATTHAEI Homiha LXXXIIL

quot;V rigilandum fgitur cft, non enim V paruum fuppliaum indigne com municantes expcdat. Cogita quanta indignatione aduerfusproditorem, ad uerfus cos qui crucifixcrunt ipfum,mo uearis : amp;nbsp;caue ne tu quotp corporis fanguinis Chrifti reus efFiciaris. llli acerbifsime trucidarunt , tu poft tot tantacp beneficia, fordida fufcipisom«» nia» Nonenimfufficit ipfî hominem fieri, flagellis interim cædi, fed nos fe» cum in unam,ut ita dicam,maflam re-ducit,neq^idfi'defolum, fed r ei psa nos corpus fuum efficit. Qua igitur re mundiorem eife non oportet eum,qui hoc facrificio participaturuseft c* quos radios (blares non deberet excedere manus ilia, qua: hanc coronam per« traâatf

tracîat ƒ os quod igne implerur fpj-rituali, lingua quæ cruentatur hoc admirabih languine î* Vcniatin men« tem tibi 4 fis honore honoratus, qua menfa fruan's. Ea nantp re nos ah'm ur, quam angeh' uidcntes tremunt, nec absep pauore,propter fulgorem qui in de refilit, aipicerepoffut, ÓC nosin una cum illo maflam reducimur, Chrifti corpus ununijSiS caro una. Qiiis loque tur potentias Domini auditas faciet omnes laudes eius f Quispaftorun^ membris fuis oues fuas nutriuit t* Mui* tæ matres poft partum, alqs nutricib* infantesdedcrunt,quod ipCe facere no luitjftd proprio corpore nos alit,amp;r fi* bi coniungit atep conglutinat. Confi* deremus autem,inquies,Iicet aperte ad omnespertincat. Nam fiadnaturatn noftram deftendit, patet quoniamad omnes : quod fi adomnes, amp;nbsp;adunS* quemcp profcc^o. Sed cur non omnes inde lucrum confecuti funt inquiesc' ideerte nonillius caufta, qui maxime hoc optât, accidit: fed eorum culpa, qui eum fufeipere nolunt. Singulis .n.

fide*

fi'delibus per hoc myftenum Ce con« lungitjô^ quos peperit,non alrj nutnê-dos tradi't, (èd ip(è ftudiofi(îtme alit* Hacen'am re tibi perfuadcns carnent ilJum tuam affumfiffe. Tanta igi'tur ca ritate,atcphonore afFetfli nontorpea« mus.Non uidetis,quanta infantes am« mi alacntate mamillas arn'piunt f qua preflîone papillis inßgunt labia c* Non minore cupiditate nos quocp ad hanc menfàm amp;nbsp;ad hums calicisfpintualem ! accedamus papilla,irno maioridefide« ho quafi lat^êtes pueri gratia ipiritus fugamus, unus fit nobis dolor, una mœfticia,fi hocalimêtoipiritali priua-mur. No funt humanç uirtutis hçc ope ra, quæ tune in ilia cœna côfecit, ipiè nunc quoep opérât,ipiè perficit,mi«

niftrorû nos ordinê tenemus:qui uero hçc fanclifi'cat et tranf* mutât, ipfeeft.

L I P S I AE

IN OFFICtNA ERNBSTI

V OE G B H N I.

Arnto AK LXT .