Dit boek hoort bij de Coiiectie Van Bucheii

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Bucheii Coiiection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

àV o l o g I a

MOD E?T A ET

Chriftiana,

AD A C T A CONKlENrrS' Qmndecim Theolegorutn Tor-g£nuperhabiti.

E X Q_V A L I C^v E T Q_V I D I N Ecclcfiis Hcluctiæ,amp; illiç adiunfta Geneuenfidtémque Sj baiidicisjPolonicis, Scoticis quæ Hclucticarum Côfcfsioni difcrtè fubfcripferunc,à quibus ctiamnec GallifjenecAn-glicanæ vllomododiirenciut,DE SACRA COE N A DOMINI ex vno Domini iplîus verbo diûû fcriptùin-quc fit,amp; quibus apud llluftrifsimos Auguftame Confeßio nis PrincipcsChriftianafquc Reipublicas caluraniis affèfti lînt fideles tum mortui tü viui ferui Dei nuper in illo Tor-genfi Conuentu,indifta cai^, nullaque præcunte iiiridicï caufie cognitione,pro impiis äi fcelcitis damnati.

E X C V D E B A T ErsTATHirs ‘r I G :^r Q ~M~Dr

ßct amp;nbsp;Chïï^ianâ aâ Conuentut Cwndecim Ebeoiogorùm nuperhabitt.

nfuri ad ca qua? nuper in præter omnem iudicio'-^^rum tum ciuilium tunT Eccle-^fïafticorum mörem à Quinde-cim Tlicologis Torg^n Saxonia illuftrif-iimi PrincipisElcétonsac E^mini,D.Au gufti Saxorfte ducis mandaté,vt aiunc,ad-ucrfum nos congregatis, a«Sta, fcri^, amp;nbsp;publice édita funt: rogamus eftim atque etiam qua decet animi fubm’ifsionc per Domini noftri lefu Chrifti nomel^tum ipfius illuftrifsimi Principis Ëleéioris, tu cæterorum ctiam illuitriisimorum eiufd® Auguftaàæ Confeftionis principumCel-iitudines, omnes denique eandem Con-feisionem amplexos,ne liane dcfcnüone noftram iniquis aijimis accipiant : quafci A.ü.

4 nbsp;nbsp;. APOLOGIA

vel cuiüfquatn fidci»dominari, vel litem de lice ferere nobis fit propofitum: Sed vc potius cogitent quid eos facere oportue-rit, qui nullius adhuc falfitatis ex verbo Dei conuióti,nec fibi male confcii, à pau-ciffimis ac pene nullis hominibus, nulla protfus allata nedum audita amp;nbsp;collata co ram vtrinqueacceptis iudicibus ratione, • damnati fijnt,acfi in légitima omnium

Chriftianarum Ecclefiïrum Synodo, iu-fta ex verbo Dei præeunte cognitione, auditilt;:óui£tique, tanquam impœniten-tes deniquc damnati profcriptique forent.Certè quum vel in minimi momen-ti controuej^iis licBat reis etiam legitime ciratis,audi^s, Ôddamnatis ad fuperiora tribunalia prouocare, non debet Iioc iis den'^ari^ quorum perfimis plures pene homines ab iftisQuindecim,nullo mo lt;e ITALIC excmplo,funt impictatis amp;nbsp;blaf phemiæ atrocifsimorum criminum damnati,quam ipfi capillos in capite gerat. Et quoniam il li proçpidubioad illuitrifsi mi PrincipisElt-doris, cuius mandato fe conuocatos fiiifiedicunt,nomen amp;nbsp;auto ritatem confugient,prccamur illuftrilsi-mi Prmcipis CelfitudinumjVt fccum etia z

atque

AD ACTA CON V. TOR G. J atque etiam cogitet, habendam efTe toe Ecclefiarum rationem , quæ communes cum ipfo aduerfarios oppugnentmeque tot viros de quorum amp;nbsp;dodrina amp;nbsp;pieta tegrauiffimaextant teftimonia,æquum . efTe Quindecim hominum repente coc-untium,amp; quod ipfa tandem res often-det,autoritäre ipfius Celfitudinis abute-tium,oligarcbico imperio profcribi. Nó ita certe vécus i^cclefia amp;nbsp;Chriftiani im-peratores, ne aduetius Arianos quide c-geruntjtoties auditos, Sc: damnatos.Et ftas damnatorias fententias noftra memoria quum nulli acrius vrferint in Co-miciis imperii quàmj?ontificii, hoc vnu quærentes vt nos prorfus Äifiungerent, nonconfcfiferunt Principes qui iamtu alioquia noftris Ecclefiis in hoc^pite diflidebanc : quod negarent gt;quum efTc in tanti momenticontrouerfia, quippia in cos qui vocati amp;nbsp;auditi non ellffit, iTa tuere. Vicit hæc æquiiïima Sencentia in Comitiis Spireßbus Anno Domini, m.d. Xx I X : amp;nbsp;rurlum*ln Norimbergenfi co-uentu Anno m. d. x x x i i, exhibita iam Confeffione Auguftana,tencata quidem rurfumjfcd improbatafuit aliaru Ecclc-

A.iii.

6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

fiaruni profcriptio, Ànverônunc à tan paucis rite faftum fuerit, quod toties o-mnibus difplicuit,quum iidcm fimus qui tum eramus,amp; eædem adhuc rationes va Icant’Etquadeinceps exceptioneaduer-fus Pótificiorum Synodos vtemur, fi alii alioS eo ipfo modo damnemus, quem in communibus aduerfariis merito repre-hcdimus?Si Lutfieri nomen prætexitur, præterquàm quod illiusludicium priua-tû eft, cur nihili fit Philippi amp;nbsp;Buceri au-toritasjjjui certc, fi Lutheri afperitatem probaflcnt,vcl cos pro h$reticis,blafphe mis,amp; impiis habuiftent, qupsiftinunc Quindecim i^rifqiftrum vix nomina in Ecclefiis not^'unt) viuos amp;: njprtuos co-dcmnant, nuquam cum Bulingero, Cal-uino,lWart^e, amicitiam ad extremum vfque columcnt.lmo quis ignoratPhilip pi^m i^toftremo Vormatienfi colloquio Anno Domini m.d. l v i i,fummacon-tentione hoc ipfurn quod hi lam ex com parato,neminc vidcliqptrepugnatc per-fecerunt,impcdiuifle?Et habet hæc ætas fcilicet ilhs fumjnis viris vel fiapientiores, vel doftiorcs, vel meliores Ecclefiarum gubernatores? Atque nc hæc veJuti in fe dida

AD ACTA CONV. TORG. f dida interpretecuKipfius Celfitudo, ta-tum abeft vc de ipnus voluntate in hac i-pfa cotrouerfia componéda dubicemus, vt contra nullius magis Principis cogni-tionem hac de re requiramus upfamqua • adeó imprimis precemur, vt quodamp; i-plius priuatim amp;nbsp;omnium Chriftianatu Eccleharum maxime intereft, Quinde-cim viros iftos idonea fiqua tandem dabi tur rationefiftae coram legitimo Eccle-iiaftico iudicio fuarum condemnationu rationem reddituros,3dfuturis etia Deo fauente, nobis, amp;: nifi caufam noftram cx omni iure diuino èü humano probaue rimusjiuftas etiam {«ocnas fubituris.

Accufamur ergo fîmultÆe damnamur furoriSjVt^ocantjSacramehtariiiquo no mine nili qui nos damnant abute^cntur, commiferatione certê potiiÄquam poena digni elTemus. Sed quoniamifti hoe «tiam vocabulo, quod iphs po^s bffis quàm ratio fuggeflït,abutuntur,agcper-inde hoe accipiamus, ach duntaxat fum-mænosimprobitatis ac malitiædamna-r ' rent. Aiunt enim eos efle nos qui Chri-ftianas omnes Ecclelïas , Academias, Scholas,integra denique rogna turbaue

A.iiii.

8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

rimus,vaftaucrimus,inçenderimus,dcni-que omni Icthali dan^o aiFecerimus. A-gnofcimus veteres amp;: rancidas illas calu-nias non ip fis modo Proplietis amp;nbsp;Apofto . lis,ac deinceps fidis turn ConfefToribus, turn Martynbus jfed Chrifto etiam ipfi obieótas.Quiatarne cxcipi poceft,vt fal-fo Eæc in illos dióta fint, in nos tarnen vete dici, qua:{o, quas tot atrociffimorum criminum probationes .a^ferunt?Notum eft hoc, inquiunt, omnibus : he enim illi condemnatoriam fuam fententiam in-, choant.f ic olim etiamSeribæ Pilato, Ni-ft hie effet malefaftor,non tradidiffemus eum tibi. Cedo vlt;jjô,tâmne vccordes omnes adhu(ttuerinc,vc de tantis noftris iniuriis nulla:«i\cadcmiæ,Sch»læ, Ciui-tates adhuc conqutfta: fint? Imô omnes, inquich Vnpm ergo aliquam proférant. Rogenturotnncs Papifticæ. Refpondc-bwnt 1^) ore,quamnis nos priuatim ode-rintjomnium calamitatum fuarum auto-rcm effenon 2uinglium, non OEcolam-padium,non Caluinufn,non Märtyrern, non Bulingcrum,non Bezam, fed vnum illum(l)audmepitô tarnen) vnum,inqua, Lutherum,vt qui non alio quàm Luthc-anorum

AD ACTA C O N V . TOR C. 9 ranorum nomine gmnes,quos vocant, hærcticos nuncuparint,donee ab his no-ftris aduerfariis 2uinglianorum Calui niftarumnomina difeerent. Nec vero hocnoftris iftis damnatoribus acerbum • videri debet, quum non ica piidem Sel-neccerusCaluinifmo,quern appellat,no Chriftianifmum,fedLutheraniimum op-pofuerit. Ex cæteris autem Acadeiniis quæ à Roman« Pontihee, optimo iure defeccrunt, quænâm tandem nos communi iudicio,no dico damnauit^ fed ac-cufauit? Lugent nunc certe, Jugent duo illiSaxoniæoculi,Vvittebcrga öd Lipßa, quarum gemicus hiiecvfque exaudimus, teftantium öd àquibus in iftinc luiâû cô-ieétæ fint?ôd quorum opc^ fit circftuin vt deferta nunc pulpita cernantry: -, quos denique dodtores amp;nbsp;magilffos fibi cre-ptos querantur. Nequevero qri^i h^c dicimus ,cuiufquam priuati caTOam in nos recipimus, fed hoc vnum teftamur, minime nos vereri , ne fi iurc agantur omnia,eorum telffmonio cadamus,quos ifti à nobis tanto aiFeâos damno clami-tant. Proferunt autem aliud etiamtefti-monium,graues videlicet pœnas diuinas

16 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apologia

velue e veftigroiniiselocis fequutasjn quibus,vc inquiunt, Sacramepcarius iftc furor obcinuit.Iftud verb cuiufmodi tandem eft?Etenim fi hoc valet, vt vbicun-’ que Satan turbas excitât, ibi quoquefal-fa doctrina obtinuifTc videatur, quid fu-pererit,nili vt omnes quoque Prophetx’, Apoltoli,amp;; Martyres nobiiçum damnen-tur?Excitatuin eft ciuile bellurn in Helue-tia.Num verb idcirco quftd confubftan-tiatione,an verb potius qubddmnem Pa-pilmum4:iuitates illæ repellerent?Rogen tur qui Papifmumcobello defenderunt, amp;: palam rclpondebunt etiamli Luthcri Jcncentiam vrjjes illï^fequutæ fuißent, no minus tarnen fefe acres illis :^ucrfarios fuiffc futures. Exortum eft in Gallia ciuile bcllu.Rogc^tur iftius belli faces, cur ipfo-rum hortatu,bellum hoc tarn fæuû diu-ttqaiui^Qsperit.Refpondebunt quod res ipla indicat,quanuis in Pifliaceno conuc-tuAuguftanam Cbfeffionem quafi ïp/cfbç ju'^Äov quidemfrul^à Dei bencficio) proiccerint,amp;: pofteaBrentio fint adulati, fe tarnen non qiinus vnos quam alteros perditoscupiuifle.Exarfit quoque Bclgi-caciuihbus certaminibus, quibus adhuc

vexatur,

AD ACTA C O N V, TOR G. Il vcxatur. Rogcnti* Hifpani num hocfa-ciant in Luthcranorum graciam.Relpon-debunt,fi verum volent fateri, Milîamàfe amp;; Pontificem cocra omnesfccus fcntié- . tes propugnari. Et, vt hoc negent, bonus ille vit Flaccius cum l'ua fattione, quauis cum Papiftis fcfe adiunxiflet, ab Hifpanis tarnen paritercxpulfus,vcl inuitus id pto-babit. Quôd h altius nobis conlccndcndû eft,nempead ETiuini iplîus iudicii çonie-fturas, prius de noftræ doôlrinæ falhtate confier nccefTe eft , quàm merit« ccnferi püflît Deus Optimus Maximus totpopu lis propterca tarn grauiter fucccnfuillc. Et hoc nobis videmur p^fle afiÿmarcîde quo etiam coijllare iis omnibus arbitramur, qui pene innumerabiliutn lis tcmporibus in Hifpania,Gallia,Bclgica,7^gha, Italia denique cqnftantiflîmè morcuorum pro , Chrifli nomine Martyrum hifl^iiRmàc-gerint,eam Spiritus diuini vim in illorum verè pcrfcriptis confefTionibus turn piifli-mis, turn etiam e^pditifsimis eluccrc,vt quiconque hoc nonapimaducrtant,nc-dum vt eos promendaciidefenfione mor J tuos putemus.omni potius diuini Spiritus luminc orbati videantur : Sc crudclicatis

Ti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

cxtremæ notam efFugcrc non pofïint, qui tam fortibus Chrifti ^artyribus etiam inortuis dctrahcrenon verentur. Quidii vero conicduris viciflim nobis liberet in-. dulgereê An deeflcnc quæ toti viciffim Germaniæ,S«:quidem priuatimSaxoniæ, ipfique adcô Vvittcbcrgæ Lipfiæ obii-ceremiis?Sed abfint hæc à nobis, qui po-tius bas Ecclefiarum cruces inter ipQrum decora numerarcdidiciiriiis.

Hæc igitur il'orum criminatio cft.Na cæteraquantumuis grauia,quæ in illafua præfîitio^e recenfent, etû ad nos quoque pcfcincnc,quia tamen priuatosquofdam rcfpiciunt,qiiorum f^rteni fie cornmifera mur,vt tamciftion fatis compertæ nobis ipfornm caufæ^atrociniû mintnc fufcc-perimus,pra;térmittcrc maliiimus, quàm ad vin um rdlècare. Et quoniam arbitra-niurJiuius caufæ cardincm in copræci-pÂv^^ri,vt quæratnr pia animpia fit nofirade Cœna Domini do6lrina,2ge-dumad rem ipfam veniamus.

Seruabimus autem^liunc ordinen,vt primùm ad errorcs rcfpondeamus, iis in hoc Quindecirfivirali iudicio atrribucos, quosfingulari quodam,at ccrcè pamm

Chri-

AD ACTA CON V. TOR G. 15

Chriftiano arcific^, communi nomine Sacramencarios appellant, quafi videlicet communes inter nosiftoserrores ha-beamus. De hac tarnen callid^ in nos fubornata calumnia vt liquide conftet,* collopabimus primo loco portentofa iib. deliria, quibus refpondere nos minime necciTe eft, quum ea nobis Dei beneficio ne in mentem quidem vnquam vencrint. Nempe, •

ERROR I.

paais 'vinum nihilai^pliusfint (juÀm figna profession is ant indicia quada^ •vt ex eorumfruitione chrifliani fefe inui-cem cognoficant,^ a^ frate^am dileäionc: amp;nbsp;toncor^iam innitcntur.

ERROR * I.

^od Chriftus quando hac ve^ba dixit-. Hoc efi corpus rneuminon afi^orreclumpa-neniyfiedretro ad corpi/^s fuum refp^^f.-nc-lt;:ipite (S“ édité panem,metim corp^bic Je-det.ita Carolofiadmsficurriliter Infit.

E R^r o r V.

^odhac tota oratio, Accipite, Comedi-te,Hoc efi corpiis meum,ita intelhgi debeat, Jsfi creatura Dei yfj- hoc modo Chrifii cor-pili,fient aha onmes créât nr a Dei corp nt

H

APO 1 O G t A

fttfit ,fecundum Ciimpa.ni fAnaticum er-' rorem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Error v i.

Qjdod 'verb A chriflt itA cofifirui^debeat^ j4crffite,Edite,meum corpus e[b hocy fcilicet: Jpiritualts Aniwin cibus,fecundùm rabiofurft Schttenfcldii commentuni.

Responsiö.

Rcfpondehius, nos iam rcfpondilTe, nihilornnihoiftaad nos gcrcinere. lam ad alia capita acccdamus, quæ partiiA agnofcimus fuifle bona fide ex noftrorum fcriptis ttepropra,partim veto fine impe-ritia fine prano afledn id fadu fir,velde-trucata, ve! in aliénadenfu deto/ra funt. Cniufmodi èfbi 11 • nie error que vocat.

E Rék OR III.*

^Ipdodvocuia E s T, idem fignificat, acfi fcriptunfejJet^PAnisÇtgnificAt corpus meu-. it A Z uingUufy'iS u n ZytnfAnit.

• R E s P O N S i O.

Refpondeat hîc pro nobis Sacrameh-torum omnium communis natura, quod videlicet terrenæ res fiçnificandis coele-ftibus ex Domini mandato adhibeantur. Ex quo confequrcur, vcl panem ilium, SZ iltud vinumynon elTc SaCramenta, vel id-èircö'

Ad ACTA CON V. TOR G. !ƒ circo eiTe Sacramcnca,quôd res cœleftes, id eft corpus amp;fan|^nnem Domini nobis jfignificenr. Quiuis igicurhîc index efto, infaniericne Zuinglius,quuni verbu est per fignificat interpretaretur : an potins non iàtis fapiat Quindecim viri, qui quu negate non poftinc panem amp;nbsp;vinuni efte Sacram.cnta id. eft ftgna corporis amp;nbsp;faii-guinis Domini, ramen pro iniano amp;nbsp;im-pio eum habet,(^uiliæc Chrifti verba de panefandtificato,H o c est corpvs M E V M, idem valere dicat,atque Htcpants fignißcat corpus meum.Q^ïd n»nltis?Si infanit quifqnis panem ilium amp;nbsp;vinuni illnd dicic Chrifti corpus amp;nbsp;fanguinem fi-gnificare,infanietit Dionyl^is,quern nemo in hacijuidem controi^erfia,tanqua errantem notauic.Eius autem hæc verba funt,VifibiIiafacrametafunc)^rnminui- „ hbilium amp;c: intelligibilium quas fignifi- « cant,imagines.Itcm, Panis fanótj^^ c*- » lix bcnedittionis facræ funt fymbola,amp; vcnerabiliahgna,per quæ Chriftus figna » tur, amp;nbsp;fumitur, IWanicrit Tertullianus « quum dicerct Chriftum dedifTe figurami « corporis fui.Inianierit Hisronymus fcri-« f' bens Chriftu per h^c verba, h o c e s t „

16

A P O I OC I A

«coRPVs mevm , vcritacem corporis ” fui repræfentafle. InTanieric Ambrofius ” fcribens verba Chrifti, Hoc eft corpus ” mcum,idcm valere, quod vcri corporis iacramentum eire,quia poftconfecratio-” ncni,corpus Chrifti vcrc figniftcatur, Ec ” alibi,Carncm,inquit,amp;: fanguine Domi-” ni quæ pro nobis oblata func, in edendo ” amp;nbsp;potando figniftcamus, Item alibi, In ” Dom inice Cœnç ritu amp;éi!ftionc,carnis amp;nbsp;« fanguinis Chrifti ftmilitudincm accipi-mus.InfanieritAuguftinus infinicis pene « locis inîulcans pancm dici corpus, quia « fignu he corporis.Omitto Grçcos Theologes , qui aV'nnTra^ aigt;fj.êoKa. pancm amp;nbsp;vinum paffirff appellant. At enim,inquiuc qui nos damnant,non diculŸt illi ligna ehe abfentis corporis. De hoc veto mox vidcrimus*Scd interea hoc efficitur, hac enunriationem veriffimam efte, Hiepanis corp ft s Chrißi-, diuerfas pror-fuselfe quçltioncs,y4zzpamsßgnificet cor-pfis^^yAn (tgfiißcfitio hfccßtprxfentis 'vel abfentis corporis. Quftd diferimen fi da-mnatorcs noftri non obferuarunt,iudica runt de re hbi’incomperta. Sin verô ob-feruarunt quidc, fed aftutè diflimularut, viderint

A D A C T A CON V. TOR G. I7 viderinc quam confcienciamad rem ta« tarn diiudicandam^ótque damnandas in vnoZuinglio Ecclefias atculerinc. Sed hîc rurfum fortaflis excipient, non con-uenirc ramen huicloco illam interpréta . tionem, Oftendant igitur ex quo Scriptu ræ loco Ji non ex ipfis inftitutionis Coe-næ verbis, colligatur, Panem efle Sacra-mêtum, id ell fignum efie corporis, fiuc corpus fignific^e.- Nam iftæ enuntiatio-nesomnes, Panis iPie eß Sacram^ntaliter corpus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPi Sicrament urn corporisS’^yxQ

corptts -, verbis quidem*diuerfis concipiuntur,fed vnam eandémqueper omnia fcntentiam ^primunt, eamquc tam veram amp;: ChriftianamÇquàm cÔtra-ria falfa eOprorlus amp;nbsp;facfcmenta magis conuellit quam translu'hftantiationis dogma, vtpote quod accidÄitia’ laltem pro fignis ponit.Côtrà vero’fi panis qui-dem lubftantia manet ,fed ini.i^^qfflf-quispane dicit fignificare corpus Chri-fti, quod tandem facramentum, fiue fignum corporis in K^œna Domini habe-bimus?

IRROr ifll.

ß^odhac verba cJW B V C Q R* B.i

ï8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

P F S, ftû»aliudÇigiÿficant quant Çignunt ßgttrantahfentts corporis. Hsic erat OBco ïanipadtifententiajatunt,(^ nullius momen-ti pr^textus.

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R E s P ON S IO.

Imô non ncganda, led diftinguenda fuit abfentiæ vox : qua fi noteturloci di-ftantia(corpus autcm Chrifti quum verû fit quanturhuis glonficatum,vbicunque eft,eft vt in loco) minimi nos pudet eius fententiæ, cuius autorcs cum Clirifto Angelos amp;nbsp;Euangeliftas habemus, de i-pfius fccundùm corpus à nobis vero dil^ ceflujuec antevltimum ilium diem futii ro reditu teftificanaesupfumque adeo Pe trum amp;nbsp;PauÂm,teftes omni exceptionc maiores.QudW fi adveterisEAlefiætefli monia dcueniendtim eft, teftatur Cyril-” lusdilérti^erbis, nulluambigere Chri-*' ftum^ræfentia carnis abefie. Et ne per præleroam carnis,quifquam cauilletur figniticai i carnalem modum prælèntiæ) qui inuifibili amp;nbsp;inclfabili -, reali tame nc-fcio cuius præfentiæînodo opponatur, » idem alibi,Corpore, inquit, abfcns Chrir •• ftus,fedetamp; interpellât apud Pâtre, qui « /piritu,(id eft lecundùm Dcitatem ef-

adactAConv. tor g. 19’ ficaciam)infanâ;iyïab]rac.Item,Quum, inquit, Spiritum itrmitterct Apoltolis, quot;nbsp;non potuit cum cis carne conuerfari, vt “ qui ad Patreni afccndifTet. Quidvero quot;nbsp;Vigilius ille Eutychiani dogmatis oppu-gnator, idémque fîdelis Chrifti martyr? “ Dci Filius,inquit,Humanitate fua recefquot; fit à nobis,qui fecundùm diuinitatem di “ xitjEgo vobifcû fum vfque ad côfumma- quot;nbsp;tionem fecul i.kem,Quando caro fuit in “ terris,non fuit in cœlis: Sgt;c nunc quia in quot;nbsp;cœlo eft,non cft vtique in terra, quum è quot;nbsp;cœlo vctLira fperetur. Qjiid Auguftinus? « Abiit per id quod Homo, amp;nbsp;vno in loco « erat:manfit per id q»od Deus, amp;c vbique « erat.Item,Quiafecundùnîarnem afeen » die in ccelffm,non eft hîc, ibi nonaute« hîc fedet ad dexteram Ma’ieftatis. Item, « Dominus fefe corpore abfeWtauit ab o- « mni Ecclefia,amp;:afcenditinccclü^fides « a^dificecur. QjuidFulgentius? Cimliius fe cundum humanam lubftantiam abfuit « cœlo quum effet in terra, amp;:dcreliquit „ terram qumafcen^leret in cœlum jtem, „ Afcendit in crelum, quia vçrus loçalis „ homo,ficut adelt fîdelibûs,quiaimmen-fus verus eft Deus. Et funt iiæc quidc

XO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

à noftris cum aliis fi|ÿilibus teftimoniis millies cicata,nunc autem idcirco repe-tita,vt omnes norint,quo iure pro hære ticis damnentur,qui Chrifti corpus,fiue ’ Chriftum fccundùm carnem,à terris nunc reipfa abeiTe dicanc,nec inde prius reuerfurum, teftantibus Angelis, quàm redeat viuos amp;nbsp;mortuos iudicacurus.Sin vero eo fenfu dicatur Chriftus abeffe, vt quoniam in cœlis eft no» in terris,idcir-co in facra Domini Cœna neque adfit, neque græbeatur,neq; percipiatur, magna fit optimo amp;:dolt;ftiflimo viro,fanlt;ftæ-, quememoriæ Doftori Io. OEcolampa-dio,nobifque adeo Omnibus iniuria, qui corpus illud ipfum quod incceliseft no in terris,non minus tarnen verè,ac etiam multo çfficacius ex Domini inftitutione fidei mani^ó ore percipiendum præbe-r^rlt;jd^us,quàm verê externa ilia fym-bolao^is cernuntur,manu tanguntur, orc dcnique corporis percipiuntur.Nec aliam fuilTe vel efte ngftrorum fententia ex ipfis Domini Zuinglii fanfti Chrifti martyris verbis mox oftendemus.

Error vir.

^odfAnis vinn nihil antpUus quant ßgni^

AD ACTA CONV. T O R G . ZI ßgnlfîcllt^o^(!mll^tn^o, reprafentatio cor-for is amp;nbsp;Çafîguinis Chrißihoc e/l omnw heneßciorum merito Chrißi fartorunt : ißua cjuidem hoc intelle£t» , Sicutfanis vinum noïiri corporis vitam confortât • fußentat, it a. corpus (ß fanguinem chrißi ac henefciu mérita hisparta -, eße vnicu fpi-ritualem anima nostra cibum ac nutrimetum fecumdum Caluini,Beza, Bulingeri-, CMtar-tyris-, Heidelbergenfium-, qui h ornm coiu-rati funt opinionem,quam etiam in Itbris ia-numerabilibus longe latéqueßargunt, nbsp;nbsp;eu

multisblafph emits vfque ad hodternum die propugnant. ß^uod 'videlicetpants amp;nbsp;'vi-num nihil amplius fitft, quam teßeraßgnui PI gnus,aut memoriale abfe^tsChrißi corporis quod a nobis difeeßerit, aliquando ad nos rediturum fit. Et eße tantum l^oc modo panemcorpus chrißi,ficutm^oriale eßil~ lud ipf 'tm-, de cuius memoria admo^e^os debet .Hac eit fupra nominatorut^acrame-tariorum fides.

Re s^onsxö.

Putida quoque efthæc calumnià,amp;: tnillies a noftris refutaca^ Quqrfum ergo coram Deo amp;nbsp;Angelis, amp;nbsp;vniuerfo mun do ceftamur, à nobis pro re coelefti pe r

B.iii.

2.1

APOLOGIA

pajnemillumg^LvinûjÿudJnjCoamp;na Do-fignificata, ftatui noni^a duncä-î7;xat Chrifti mérita,auc eins èt/ip'yfiM',Ccd il-»Alpdipfummet corpus pro nobis traditu, quot;nbsp;amp;nbsp;ilium ipfum fanguiné pro nobis cfFu' fum,Chrilli videlicet verbis amp;nbsp;inftitutio-niinnitetes? Suntautem rurfum hæduæ quæftiones diuerfæ, nobis in Cœna, ^erpxnem vinumßgnißcetur,(^ fideper-cipiendtim dcttir,^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,fiuein qucm

ßnem nobis Chrißus ipfemet illic d£tur,amp;À credentialspercipiatur.^ t ad prioré quidê quæftionc refpódemus,ChriftLi ipfum to tu,ac maxime fecundùm carné quæ nüc injcœlis £fl:)«amp;^qua fftter nofter eft,nobis /^verô in Çœna^cr ilia Symbola fi^ifica-Jpri, nobis pQr fidem fpiritüâiitêr perci-* “^^piedujaj: fruédû tradi.Dc pofteriore veto interrogatif!icimus,no hue fpedarc hac cqjju^unicationcjVt corporis Chrifti ma teria c^corponbus noftris coha:reaE,(na ne hoc quidé nobis quidqua prodeftet, amp;nbsp;quorfum hoc mon^rû? ) fed vt ipfius participes fadi, quæ ipfius funt, noftra fiant,amp;: ipfius pj-æterea virtutc renouati, tandem cum ipfo æterna vira, animo amp;nbsp;corpore perfruamur. Quæ quum itafe habeanr ,qiunam tandem verum

ÀDÀCtA CON V. TOR G.

efle poteft quod (^indecim viri ifti obii ccre nobis non dehnunc, quiim ex ipfa etiam orali,qua vocant,percepcione,nihil amplius quam hoe ipfum quod dici-musconfequi poflïc’Quodautemdecor . poraiis alimoniæcum fpiricuali cibo c6-ueniétia nobis obiiciûc, quafi hoc ipfuni nee quidquam aliud per pancm vinu nobis lignificariccfeamus,viderinc quo-queqiio iureii^nosdicatiir. Aliud enini eft Signum, aliud Res fignificaca ; aliud denique conucnientia amp;nbsp;proportio inter Signum amp;: Rem lignificataifi. Signa func,Panis ille,öi Vinum illud:res fignifi catæ func Corpus iilud pro nobis tradi-tum,amp;: Sanguis ille pro ndbis efFufus,tOquot; tus deniefde ipfemcc Chtéftus. conuenic tia autem multiplex quidé » fed hæc imprimis obfcruanda,quûd fta»c e^ paneamp; vino naturaliter fumpcis iA hacmortali vitafuftcntamur,ita ex ipfo Cli^fto^ui per fidem percepto vnimur,dona omnia ad vicam çcernam neceftaria,ipfum denique ecernç vicç^eluti fuccü haurimus. (^ôdfi hçc icadiftinguere,eft hçrcticû eirc,agè,doceâc nosQufndecim viri quid fît effe Chriftianum^Nos autem dicimus,

B.iiii

t4 nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

calumniari hoc ipfutgeffe quod agunt.

Error, v i i i.

chrißtfs pAnemideo vocet fuunt (Orptis,ér CAlicemfuum fAnguine/n, PauIus • •uero Communionem corporis dP [Anguinis Chrißi ideoAppellet,nonßluw'utnos eo do ceAtßcutpAnis vinumhAnc corporAlem •vitAm conferuA»tdtA etiAm ipßiss crucifixum corpus nbsp;eßufumßAnguinem eße •verum ci

bum (irpotum AnimArum ntßrArum Ad •vita AternAmyverum etiAm dr quidemmulto mA gisy^uod nos per hxc fignA amp;nbsp;pignora •uelit certos fAcereyCjuodtAm'verefui lorporis fangum is per opérât onem Spiritus S.partici pesfiAmuSyCfUAm ver^^acfanclA ftgilU ore in fui recorda^onem Accipimus. Ita Çonant CAtechifmus H9idelbergßis,De^arAtio Hei delbergßiSy^ noua ExegeftSyvbi occulti Sa crame nt Arii ß^ipfOS pro dunt,dum fub nomine nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;verborü D .Philippißngunt

aliis pefUtidere conaturhac duo eadem eße, •videlicet, cjuandoD.Philippus dicit, Prui-tionem huius Cœna in qua •verum ipfius corpus dr 'verusfan guis di^ribuuntur,eßeteßi jnonium ^ua perpétua dr aterna prafentia at que operationis in fan His : dr quand o ipfi Sacramentaduerfarii dicunt, fola fruitionë nudi

AD acta con V, tor g. ij nndi^Anis vint y^on autem verum prüfen! dißributü corpus fanguine Cbri-fi’’ nbsp;nbsp;nbsp;huiuiÇuit operations tefiimonium

pignus .H æc eß iß s teporibus maxime fub-tiUs amp;nbsp;acutijsimainuerfio veritatis in hoc • Sacramento y cjuamultos homines faßinat. Etßuntßec^uentia verba eortimcjue (enjut cumpnecedentibus eiußdem valoris inempe-Eanem idea vocari Corpus Chrifii, propter vßum ^oßiciur^ynimi um, vtnobis fintßa-cramentum velteßimonium ßcietatis cum ChrtßOyCjuod nos fcire no pojemusynifichri Hus verb is fuis additis it a ordinajfet, tjubd videlicet nos tam vere fuo corpore (ß fangui ne pajcere velit, cjud^ ver'é naturalem pane in Sacra Cœnaperripimus.^A hoc iterumfe-cundum Heidelbergenßfi^anaticam eofef-fionem, cjua extat tn libro cui titulus eß, Grundlidi Beruk.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

R E s P O N S I O.

Heidclbergenfcs fratres exTTÏimamus facile hancquoque calumniam tacenti-bus nobis, depii|luros. Subtiles amp;c argu-tos elfe aiunt,qui non ipfum Chvilli corpus vcrum ac prçfens diftributum , fed fruitionem nudi panis amp;nbsp;vini docéc clTe præfentiæ amp;: operacionis Chrilli in fuis

A P.O I, o Gl à

fanftis teftimoniuma^pignus. Atqui nu tins panis amp;; nudum vinum ab iis non fta tuitur, qui pancm ilium amp;nbsp;vinum illud, non vt res naturales,fed vt vcra amp;nbsp;effica-• ciaßicramentainCmnaeX Oominiinfti-tuto confiderant. Prætereàcercccx illis Heidelbergenfis Ecclefiæ fcriptis quæci tant, nihil tale, imô contrarium prorfus colligi potuit ac debuitmcmpe panem ac vinum adhiberi, non taiftum vt nos ad-fnoneant petendam clTe vitam ætcrnam ex Chril^i corporecrucifixo,amp; fanguine cfFufo, led imprimis præberi nobis vt ir-gilla,amp;:pignora,quôd hoc ipfum corpus, liiciple Iangi#s nobis Spiritus fan fti operationeac virtute ad vkam æter-nam in ilia adfione Cœnæ Domni com-municcptur,{iue, in Ccena Domini non oftendi tantum nobis Chriftum per ilia, lyi'i^'x^^^vehiti in piftura quapiam , fed freut ilh^gna non tantum nobis ip eft â-da præbentur, lt;’eructiam in manias amp;nbsp;cs fumenda traduntur, iu quoque res per ilia fignificatas , nobis quoque in vitam ætcrnam dari, fed fpirituali demum vir-ruteper fidem participandas. Quid igi-turamplius ilb rcquirunc? nepc,vt ipfam quoque

AD ACTA Con V. T O R G . nbsp;27

quoqne rem fignii^acamjd eft corpusamp;: (anguinem Chrjlli,amp;; oralem eorû man ducationem , facramencum ac fîgnû clTc dicamus. Cuius verô rei, nid forte fui i-plîus, facramentum ? At iftud certè ta eft . abrurdum,vt mirum fit cuiquam in men-tem venilfc, autà quoquam ex P. Lombardo repeti potuifte. Imô, inquiunt, eft iiuius prælcntiæ ac operationis Clirifti te ftimomum ac jtignus.lmô verô non tefti-monium neque fignum eft, fi propric lo-quamur,fed eft iplàmet caulà iftorum cf fectuû.qua ratione fi corpus ipfSm Chri-ftijVel eins manducationem libcat Sacra-mentum fiue pignv vocare, manifeftus fit paralogifmus in bis noftiinibus. Nam hoCmaocîo liceret tot nui^erare iacramé-ta,quot bonaàDeorccipimuSjOuum toc fint ipfius in nos beneuolerWiæ ligna, pignora.Hîcautcm Sacramentorum nomine intelligimus ligna, quæw^lt;H7êTlui natura,fed ex paélo adhibcntur, vt per ca Spiritus fanftus augeat amp;nbsp;obfignet in no bis rerum fignihcatarum cerertudinem. Eiufmodi facramentum efie non poteft neque corpus Chrifti, neque ipia cor|K)-ris fumptio fine fidc,fiuc ctiam ore id

peragi amp;nbsp;corpus fuim dicamus, vt pore I lt;juænihilfignificet,ledßnt illudipfum

quod nobis à Deo confertun ERROR IX.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnes amp;Çinguli'ueteres noui

Suer ament aril h une fanatic urn errore per-tinaciter tuentur:Non pojfe verum intelle-Hum verhorum chrißi haben finullu tro-pum,figHram,figuratamfignificationem,aut nouum intelleHum verbofiim ponamus recipiamus,aut ilia ft on iudicemus Çecundùm tnorem nbsp;analogiam Saeramentorum vete

ris (ß noui Teßamenti(vtipfi lo(juutur)ve-rum fecundum clara-,euidentia^ induhitata verba^/juibusL^mini^ chrißus quiipfa eß vita veritas, hoe Sacramentui^ inßduit-, amp;nbsp;nobis mandfuit.Porro hoc etia dicit Ex-^^^fi^-gt;Nlt;)n oportere ad verbaßedadmente chrißi reßief^ amp;nbsp;fecundum illam iudicari. Jteq^^ G^uda elara verba chrißi tenea-musyid vefe eße artolatriam f 'uperfitione, amp;nbsp;idololatriam maioremyquam eße poßunt omnes Pontifeia abomin^tiones ^c. Qfiafi Verb pofsimtis Chrißi fententiam -, aßeilum (f voluntatem-,^fd quod aternus Pater illé ttobis annuntiandum mandatât, alibi quam in ipfius veraeifsimiSjC^ ab omni fraude remo-

AD AC TA CON V. TORG. 19 motiÇsimis verbis ir^ienireyAut aliude quàm ex Apoßolorü Prophetaru tePiimoniis ac cipere,crederetdr inde J'alui feri.Et quaß. os illud veritatis aliter loqueretur, quam cor ipfumßentiret affePfttm ejßet.

Responsio.

Omictimus conuitia quæ faltem indices minime decent,qui fibi tanta damna di tot homines auótoritatem arrogant, quin potins precamur Filiu Dei gehen-nam iis comminatum qui fratrem fatuû vocarint, vtipfis condonet. Calumnias autem prætermittere non poirnmus.No uum intelleôlum verbornm Chrifti quû nobis tribuunt,ideifi faciunt atque communes illi adnerfarii noAi, qui nouura Euangeliîim à nobis intr^duci qniritan-tnr,quum de vnico illo veteri inftauran-do laboramus.Vnum fàlcenffcius rci telli monium ex illis penè innnmerabilibus quæ toties amp;: ex verbi Dei colSftîs locis, amp;nbsp;ex erndita vetuftate protnlimns, vnû, inquam,ex mediaantiquicate teftem au-diant Anguftinnm his verbis,vt ipli non, ignorant,nos inftrncntem,quo fenfu res hgnificata de-hgno, amp;nbsp;quidc in hoc ipfo Euchariftiæ Sacramento,prædiceturme

JO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

forte excipiat aliquis iftam metonymia quam Sacramentale^ vocamus,inaliis quidem Sacramentis vcterum , ac etiam in Baptifmo locum habere, in hoc veto . non item.Sicigitur Auguftinus, lient to ” ties citauimus: Si Sacramenta quandam ” limilitudinem earum rerum quarum Sa-” cramenta font non habcrent,omninQ Sa ” cramentanonelTent.Ex hacautemlimi ” litudinc plcrunquc ctiagi ipfarumreru quot;nbsp;nomina accipiunt. Sic fecundùm quen-” dam modu,Sacramctum corporis Chri-” fti(panlÄlle videlicet)corpusChrifti eft.-„ lacramentum languinis Chrifti (calix il-„ le nimirumjlanguis43hrilli eft. Hic igitur illc eft nolt;is noftcr intclledus, hie noftcr furor.Aàtera calumnia (Äiiufmodi tandem eft? Ait,inquiunt,Exegehs, liber qu!dem’noi»is, fed veteris orthodoxæq; dottrinæ plchus, NÓ oporteread verba, fctWTflh«eitcm Chrifti re Ip ici, ex illis iudic.iri. Magnum certc piaculum,dice-re verba quibus vtatur Chriflus,non efle propria natiuaque li^ificatione acci-pienda, fedexeius rei de qua loquitur natura,line ex Icfquentis conhlio amp;nbsp;infti tuto elfe intelligenda. Quid ergo ? di-cere-

AD ACTACONV.TORG.

ccrcneaudebunt noftri Quindecini vi-ri,quæcunque à Cftrillo dicuntiir,üc di-cijVt abfque vllo tropo,id cft,abfqiie vl-lo verboriim à propvia natiuaque fignifi catione dcHcxu,accipicnda lint eins ver , bafPudercc,opinor,hoc illos aiTeuerare, quum omne tfoporiim genus paflimin facris ctiam fcriptis obfeructur. Quum igiturin ilium Exegelïs locum non aliter dcbacchantur, quàm li fcriptor illc fic iuberce aliunde quàm ex iplîus Chri-fti verbis peti voluntatis iplîus declâra-tionern , amp;nbsp;aliter Icquutum cil#Chrill:û diceret,quàm animo intus lcnfcrit(quæ lumma effet blafp^cmia amp;nbsp;impiccas ) quid aliud agunt,quàm^sodii ludiccs lolent, q» quoquemodo jitem l'uam fa-Giût?Ncc enim tj purâv exeludit, lcd dun taxat interpretatur,qui ac/}a.'i'OicLV fcrutatur.Quod autem in cîidé illa Exc-gefi dicitur,li limplicitcr accip^^olt;i?Âiri Iti verba, confequi necellariô Tranffub-ftantiationis delïrium,ôlt;: reliquas idolo-latriæ Ipecies, ntweffeeft faceantur verè dici,aut oftendat quomodo difparata,Pa nis videlicet amp;: Corpus,itémque calix fanguis, mutuô, ptoprrè, amp;c line tropo

32- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

prçdicentur,amp; qua ratione no fit adora-dum,quod tame eft pFoprie Filii Dei cor pus. Quid pluraî fi per pronomen Hoc, voluit tum fignum,id eft, panem, turn e-. tiam rem figmficatamffit præfens anab-fens nunc non quæritur)complexim de-clarari, non fine tropo poftea totum id dicetur efte duntaxat res fignificata, id eft corpus,amp; ad indiuidui vagi commen-tum veniendu erir,vc fit jyropofitio idéti-ca.Sin verd per id pronomen volunt de-inonftrari tantùm panem,led cum eo tarnen coiftentum corpus intelligi; turn fane fuerit nccclTario conftitucnda Synecdoche, vlitata quidcÿn ilia,fed tarnen tro pus,quod mBnifeftc ctiam ac ingenue Brentius agnoeit.Deindenim^uam el -bentur quin -rè7roT«e-«ii' in altera inftitu-tionis p*artlt;Bfatcri coganturfine Meto-nymiæ tropô intelligi pro conteto vino ncl^WBsa^Omittoflaccidas illas meptias, idem valere 7Sto,Hoc, arque fimplex de-monftrans aduerbitim iJbt), Ecce. Et nos fcilicet lubtilibusargtftiis hæc myftcria tranftormamus, aut etiam (ubuertimus, nouique fœderts tabulas corrumpimus? Q^odfi quærenda eft neceftario

quid

AD ACTA CON V. T O K G. 55

quid verc amp;nbsp;appofi^è d ici præter hoc vnû pocuit,Quæ de Sacramenris dicûtur ie-cundùm làcramentalem lignificationem cxponi oportereî Ec camé hæc ilia eft in-tokranda profanatio,blal'phcnija,impie • tas: hic ille Sacramencarius furor, cuius tatione fimus infra ipfos quoque inferos decurbandi.

E R. ” O R X.

omnes a^ntendunt corpore fan-gutne Chrjßi nonpojfe nos aliter ^uaw^er 'ver am fdem Jpirttualiter ß'ui.ltaoiue etiam hacin Cœna ipfum jolo Jpirituali modofe-cundum fdei naturam edi bibi oportere, R E s P lt;nbsp;•! h I O.

Si per corpus Chrifti iftcciligitur i-pGusÇorpSris Ggnumfquc^oquendi généré dicitur à vcteribus Chrilti corpus conficijinos intrare,in tcrranfcadere,arque etiam conliimi ) nemo noftrûm^t qui corpus Chrifti negaric etiaiff oEuTis videri,manu tangi, ore comedi. Sin verô de ipfius veri corporis cornmunicatione agitur, turn fanccufh Augullino,aut potins cum ipfa veritate fentimus tiâflatitiè accipiendas voces Comedendi amp;c Bibé-di,vtpote quæ quû corporis fint atfiones,

C.i.

5 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A P o I o G I

ad animum tarnen tti^ifFerantur, ne faci' nus,vt inquic ille, videacur prçcipi. Ec cum eodem idoneo cefte quod cibus ifte non fit ventris,fed mentis , iftam perce-• ptionem vete tuemur ac dcfcndimus,nó corporis, fed folius mentis,amp;: fidci inftru mentis peragi, idq; ex fanfti Spiritus viis tute amp;nbsp;omnipotentia.

Error X r.

c^odfuguritfe non f^ere ex CœnA nu^ dum e^ 'VACuumfignüy ncque fe chriflü ex Cœnufua exeluderefed (quemadmodu dolose ^audulenter loqui folent)fe fir miter credere in Cœnu non folùm beneficta nbsp;nbsp;mé

rita Chrifii ,fed etiam carnem fanguine ipfius vere manducari àquot; bi-bi : interim nihilominusß^gunt, conteMunt omnes vehementifime amp;nbsp;rabiofifsimC', verum fubHatialeforpus Chrißi tamprocul abef'e a ^jj^jquam eß cœlum a terrA.

* R I s P O N SI O.

' Imô teftis eft Dominus nos nihil per fimulationem feribere aut loqui. Ifta veto noftrorum iftorurrfiudicum collcftio, vacua elTe figna Cœnæ E)omini, fi corpus amp;: fanguis tam procul ab illis abefle di çâçur,quàm cœlum abeft à terra/quonia videliçeç

AD ACTA C O N V.' TORG^ videlicet res fgni%atæ nunc funt in ccc-lisdpfa verô illorum figna in tcrrisjcraflæ potius imaginacionis figniento nititur: quafi nimirum non pofTmt crcdentes ve-rè fieri per fidem ex infticucione Domini efficacem,corporis amp;nbsp;fanguinis Domini participes ,nifi eo ipfo loco vbi funt figna,res etiam illæ fignificatæ ftatuantur: amp;nbsp;tame patres hanc eandem efca come-diife liunc Aindem potum bibifle,e-tiam fi nondum in reru natura rcipfa cx-tarent, merito dicantur, fiquidega extra Filium Dei amp;nbsp;quidem Mediatorem, acproindein vtraque natura confidera-turn, nullus vnquan^fuit f|fuatus. Am-, plexaefti^tur vere patrum fides nafci-turum etiam Chriftum,quopiam fides eft litsroçTt^ç rerum quæ nondû exiftut.Qua to magis ergo nos eadem fide præditi, na-tam iam carnem,quanuis noni^4(Mgr risjfedin cœlispofitam, fpirituauter quidem,fed veriifime tarnen amp;r efficaciflîmè ampleóbmur, quam nobis figna in terris ex inftitutoDomini quafi ob oculos ipfos fiftunt?Etquæfo,numidqo vacuum eft Bapcifmi fignum,quoniam, vel ipfis tefti-bus Quindecim viris, Chriftifanguisre-

C.ii.

^6 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ApOtOOIA

ipfa cum aquaBaptifiHi codem loco non ßfticur?Sed ilia longe maniftftiffimä ca-lumnia eft,quam nobis tribuûczquôd corpus àCœna Domini cxcludamus : quafl videlicet panis amp;nbsp;Cœna,id eft,id quod in illaaótione feniibus externis præbetur,i-dem fit atque ip fa aótio , quæ ficut terre-na amp;nbsp;phyfica ell quud ad fignorum fum-, ptionem attinetjita ctia mere cœleftis,lpi ritualis,myllicaeft,fi res ftgnificatas refpi ciamus. Atqui ne ab ipfis quidem fignis panis ^vini difiungimus corpus amp;nbsp;ian~ guinem,nifi quod ad locorum diflantiam attinet. Ab ipfavero Cana minime per nos cxcludi lii^ominTim cuius Cœna eft, agc,ex ipfis IZ^Zuinglij diicrns amp;nbsp;perfpi-cuis verbisduudicetur, quern illi faciunc noftraHimJalafphcmiarum autorem. Sic igitur ille tetidcm verbis ante annos am-piaMK iam turn banc ipfam calumnia refutans,Nos,inquit,credimus atque con-ficemur,Chnitum in Cœna verc prxfcn-tem ciTe. Imo credim|is Cœnam Domini noncil'cin qua Chriftus non fit præfens. Et mox. Verum Chrifti corpus credimus in Cocna facramcntaliter, f id eft, vt iacra fymbola tcftificatur^öd fpiritaliter, (id eft, fpiritali

AD ACTA CONV. TOR G. fpiricali modo amp;nbsp;j^r fidem, ac Spiritus S. „ . omnipotêtiajedi à religiofa, fideli fan- „ óta mencc. Hæcille. Itaque öi de nollra fententia,amp; de noftroru iuditü ealumnia liquerearbitramur.

Error X I i.

Koivwvia. corporis saguinis Chri fli de cjua. Paulus lo(^uitur-,de fola Jpirituali vnione ctim Chrißo amp;nbsp;ipÇius corpore myßi-coyhoc eß Chr^iana Ecclefia cjuaChrißi corpus appellari (ölet, inteUigenda eß. Nec 'ullomodo credendum quod Paulu^depuhli ca dißributione corporss Çanguinis chri-ßiln,cum,'vclßubpa/îe vino fecundùnt ordinationem Chrißifamp; ipß^ propriam (ß dißertam declarationem loquatur.

E SP N sT o.

Alia eft membroru cum capit;pquam membrorum inter fe fub eo^cm capite coniunäiojquü illa ßt iftius oriw ^j^n-culum: vtriufquc tarne modunïTpiritua-IcmSt myfticum elTe dcfendimus. Sic e-nim Cyrillus inquit,cap.i6.1ib.ii.inloh. Nos ' na cadémque prorfus ratione amp;nbsp;cu „ illo amp;; inter nos vnum fieri corpus. Atqui „ ficcorpoyali vnione,inquit,inter nos co „ iungimur, vt tarnen vnufquilque feorfim

G.iii.

38 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGI A.

M fubfiftat amp;r circunfcrijgatur. Nam etiamû M Petrus öd Paulus vnum fint vnitate cum « C hrifto, Petrus tarnen , Paulus non eft. Nequeenim,vt ipfe Hilarius Arianis • conccdit, vel refundi homines in Deum^ Chriftum videlicet, ƒvelipfi inter fein'vnuma.ceruttmeoire. Et, vt retiefcri-bit Cyprianus,oralem iftam pcrceptione rei fignifîcatæ ex profello iugulans, non corporalifedJJgt;irita.livniame, ('id eft, non corporali modo vmor\\s)chr ‘!flo unimur-, corpus ipfius efficimur. Et Anguftinus, ^emfdmodum, inquit, chriflus in nobis htcfcnos ibi in illo ftimtis. Et alibi, chri-fius cuput noflrum ft^fum efl , nbsp;nbsp;nos deor-

fum. Et turned ille nohiÇcum hîc eß, nos ÇurÇum in illol^mus. Efl AUtem ^île in nobis hicyCjUAndo wfius templum fumus nos in illoyquAdo iflfiss mebrA efflcimur. Denicjue-, Cyrillus ,posleftiam Chrislus in cœ-los^en^itdn nobis efl per Spint um. Mera igitur calumnia eft quod nobis impin-gût,quôd videlicet per corpusCJirifti in lt;nbsp;ocnaEcclefiam intclligamus. Et altera calumnia eft, q^uod per fpiritualcm vnio-nem intelligamus folius Spiritus Chrifti participationem: quum fpiritualcm idco voce-

Ab ACTA CONV. TORG. j? vöcemus,nó quôd^olum fpiritum illius, • fed quod non corporali, verùm fpiricuali modoamp;ratione/ideft, per fandi Spiritus virtute, qui quantouis interuallo dif-fitanouit copulare)amp; per fidé(quæverbu ’ Dei efficaciter apprehedicj totum Chri-ftum,quanuis carne nünc in coelis dunta-xat pofitum^participemus.

Error xiîn

h£ voKs, In, cum , Çub fnne vino daturnobis corpui fanguu Chrifiii fecundum verba eorum ßgnifi^ationent intelleHum aliud fibi velint quam hac Chrißi oratio: Accipite , Edite, Hoc eß cor^ pinmeum,(^c. Etqulfd hac ratione àverà intelleHuverborum Cœna,/^ quibits in ha-rum terrarum Eccleßis tant^praconiafaHo. funt,nimis long'èdißcdaturiimb eti^m per-nicioßor idololatria hac ratiof^ c’ofirmetur quam vncjuamfuerint abominatione^^i-Elica.Ita liber ille Heidelbergen^Berichtt amp;nbsp;Exegeßs plane venenatas blaßhemiai ßargunt.

ReSponsio.

Non ignoramus veterfs,vt veritateni oftcnderent Sacramentorum,id eft,Dei

C.iiii,

4° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

verè dare credêcibus^id quod per excer*

• * na figna fcnßbus cxternis proponicur, . voces irtas In,cum,amp; fub,vfurpare. Neq; verercmur illis vti, nifi eorum præcipitia

• • cautos nos redderent, qui perinde voces illas acccperunt,acfi res fignificata:,eo i-pfo loco adelTe dicerencur, in quo figna illarum funt,ac diftribuuntur.Quo dogmate amp;nbsp;veritas corporis Chrifti, vêtus ipfîusànobisfecundàm corpus dif-ceffus euertuntur, amp;nbsp;Sacramentorum vfus peruerticur.

Error xiiri.

Dominus chrißusÇuum corpus fanguinem in Cœna, nbsp;nbsp;ƒolttm dare amp;nbsp;pro-

mittere noluc'^ -tßd etiam ß uoluijjet non tamenpotuerit^\atio,quia non potuit plura promittere recipere cjuam c'oditio amp;nbsp;pro-prietas a^u^ptæ humant nature patitur (ß proÿÿ^it.^odperinde eß acÇi istam blaß-phemiad^ecitarent, dimnam potentiam Çapientiam non poße longius effèrr^autplu-ra operari ß^-adplura extendere ßeße, cfuAm noHri oculi, (enlus nbsp;nbsp;ratio corporaliter (ß

natnraliter 'viderepudicare ßpronuntiare poßßnt.Hanc baßhemia docet Bep^ ßplu-rimi eins coniurati complices,

Re-

AD ACTA CONV. TOR G, 4I

Res ngo N s I O.

Si blafphemuseft Beza,quod dixerit, nec veile,nec facere pofle Chriftum vc V-nuni idénique verum fuum corpus, vno codémque momento Hr rcipfa in terris i? mul amp;. in cœlo,fic etiam blafphemus Cyrillus,vc qui difercisverbis fcripferit Chri fium qutim Spirit um imrnïtt ere t Apo^tolisy nonpotuijfe cih» eis curne conuerfari^vt qui ad Patremafce^diffet. Blafphcma quoque fucrir h.cc Vigilij confecucio , caro chrißi incælo eß,non eß'e vtiqu^in terra. Nam ii verunque verum elTe poceid, inepte fuerit Vigilius argumctacus.Blafphe mus quoquefucrit^uguft.fcribés, Omae corpmdpÇtûfqti^ adeo glori^cati chriAt ne-ceff'ario^, necelTarium auceTn eft quod aliter fe habere non poteft)locißaciiim occu-pare^quemficimpleat^vt i?i n^lla eint parte fit totum. kx. enim, inquiunt, blaQ^g^nus eil Beza,quum dicit Chriftum^ion polTc plura promittcre amp;: rccipere, quam codi-tio Sz proprietas affumptæ humanæ natu ræ pacitur,amp;: promittit. Imo vt omqia Be-zæ feripta cxaminecur, qufquam fcripfif-fevelfenfilTe talequippiam cöperietur. Et quqd in noftris Ecclcfiis docetur Chri

4i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

fti videlicet amp;nbsp;credenc^im vnionem, quä fiat vc illani ipfam carnc quç in cælis eft . amp;nbsp;permanec, nos in terris politiverèpar-» ticipemuSjomnein ipforuin etiam Ange-lorum captû fuperarejan non fatisoften-dit plura etiam nos Clïrifti omnipotetiæ tribuere,quàm cos qui veram Chrifti koi-vaviav aboleri putât,nifi realis ilia præfen-^ tia cum pane in terrisj amp;nbsp;oralis ilia ipfiuf-met corporis manducatic»ftatuatur?Plu-raautem non efte tribuenda ipiî Chrifii carni,qu^m ferat ipfiusnaturæ humanæ veritas in æternum permanens,vitro fe dixifte amp;: fcnlifTe Beza cofitetur. Et quia dcclarauit Chriftus it veram aeproinde circLinfcriptarff noftram naturam , etiam poftglorificatiifSié retinuifte ,a?in æternum retcjrrurum-.idcirco etiam docetBe za fieri non Poiïe, vtliæc natura circun-fcrigjj^nancs, fitfimul in cælis amp;nbsp;in terra: quonifta contradiftoria veile amp;nbsp;pofte mcnciri,mutuôfe confequuntur. Negate autem Deum pofle mentiri,nô eft omni-potenriam adimere, qilia metiri pofte no eft potctiæ,fed imbecillitatis.Num enim alioqtii Bezam ifti exiftimant ira efte a-mcntcm,vt Deum promittcreamp;s præfta-

le'

AD ACTA CONV. T o R G. 4) re neger,quod relais omnibus creatisfic . impoflibile? Scd pofle Deum promittere auc recipere,quodtefteturfefa£tum nol-le:id veró pernegat.Impudens eft ergo al tera calumnia, quod Beza omnipotétiam* Dei viribus humanorum fenfuum mecia-tur.Quis enim icaeftftolidus,vc immen-fam Dei potentiam eiTeinficictur?Sed ex eo minime confequicur quod ifti volunt, pofle Deum à fcipfo diflïdere, flue hoc fa cere,quod ipfe fadum nolit.Sed agè, re-fpodeat pro nobis velue ex jpfej^o Theo-doretus Dialogj, aduerfus Eutychianos feribens gt;nbsp;code prorius omnipotenia: Dei argumento diuina itiruram Iiumanis per-pefsionibus fubiicientcs,cnio nunc vrun-tur,qui iSimanam naturam proprietäre Deiratis induur.Sic ergo apud iflum Era-ntfles Orthodoxe colloquflrur. Er. Nihil nó poreftqui omnia poreft Er pcccare ergo potefl;, qui onWiia poreft DcuSjvr ru quidem definis. Er. Nullo mo do. Orth. Quare? Er. Quoniam non vult. Orth. Quadccaufaautemnon vulr? Er. Quoniam ab eius natura^lienum eft pec carc,amp;c.Difputationis aurehuius ea con clufio eft, Dominum Deû nihil veile co-

44 nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

rumquæ nonfibi fua^tc natura infant. Poiïeautem quæcunque vult,fed ea de- . mum veile quæ funt fuæ naturæapta amp;: conuenienria. Sic igitur liceac ctiam Be-•quot;Lx concludcte,tgt;îlt;entiri,^ contradié^iorU ,

mutnô le confcquuntur.Contradictor ia ante nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inittim ac circunÇcriptum

In^nitu ac incircunferiptu eß'e.Qiizi-ftus ergo quum mcntiri non polsit, con-tradidoria ne veile quidc»i poteft. Ergo ) qui vult naturarn fuam humanam elTe cir cunfcriptam,nc veile quidem poteft,ne-dû re ipf?faccrc,vt lit incircuferipta. Ex hocautem aliud quoque confequicur,iie pe ne hoc quide Chiwftum vellc aut polie tacere,vt vift eodemque momento lit totaeiusnaturf pluribus locis,^'aralicubi non localiccr.’Qjjoniam Circunfcriptitnt

Non localiter aricttbi,'vgt;ïó(iiU'e tA-totum eodem momento e^fe poffe, jmmutabili ordine Icfe ton-fequuntu’-: adeo VC lit hoc certumChri-ftianæ Theologiæ axioma,Ne Deitateni quidem elFugitiiram elfe circunferiptio, ncrn,ac proinde vbique tocamnon futu-tam,li quantitate prçdica eftet. Denique ft pluribus limul locis coca vno momento effe

AD ACTA CON V. TOR G. 4^ cfle Humana natu^i quancumvis gloriH-. cata , amp;nbsp;Deitati Hypollatice vnita pofict, iâ proprietace fua Ipoliarctur deltas,quia quod jpH proprium amp;nbsp;incommunicabile eft,fieret communicabile:Humanitas de-nique vel fimul finita amp;nbsp;infinita eftet, vel in Deitatem trafiens, Humanitas eft’e de-fineret.Non tollit igitur Dei omnipoten-tiaBeza,fcdvt illius prætextu fallum dogma ftatuaturae reali corporis Chrifti in terris fimul in cçlis prçfentia,quo veritas eidcm corpori nccellario adimitur, ac proindc noftra lai us eucrtitur,Ä vero pa tinonpoteft.

E R R • R XV.

verba chrißino^lti^ dicat quant quod nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuo corpor^é' fanguine

nos cibare potare velit : *hi-nc vero nullo ntodoißud efßci, quod Christ corpus amp;ßan guis vere (ß^ubßantialiter h:c debea^ra-ßentia eße,distribui accipi^ßc^iduni qui-dem BezAphantaßicamßententiam.

1lt; E s p o N s I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A

Ncgat quidcm*Bcza totam illam corporis amp;■ fanguinis CHrifti præfentiam ac diftributionc realem In,fub, vel cum pa^ pane, item que oralem illam perccptio-

46 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

nem,vcarciGulis fidei gx diametro repu-gnaricem,acqueadeôcanquam ( etiamfi vera e(rcdaretur)iiiutilem,amp;; à fine propter quern inftitutafunt Sacramenta dif-Jîdentem.-Sacramentalem autem prçfcn-tiam,id eft qua fit vt propofitis ex Chri-fti mandato fignis,rcs illæ ita fignificen-tur,vt verè quoque intelledui mennquc fidelium ofterantur per fidem fpirituali-ter ad vitam aeternam pereipiendæ, abfic vt vnquam inficiatus efte deprchedatur.

Error xvr.

c^od^ontm Çcrifturam contra ar-ticnlumfdei de verttate humaniS. nature in chrißoiCjuampeccato »ccepto nobisßmilem aß'ttmpßt,)^ coi^ra articulum de Ajeenßone tn calos exalte lone ChriHi ad^dexteram Dei :pertnde quaßi eßet aut etiam eßepoffet Scriptura tß ^erhtirn Deißbi répugnas: aut (juaße^rteatßne cotradic^iione in Dei ver' bof^^n fagentia dtuina omnipotentia id eße contraritim autJus: potcntia impojsibilç, ipuodnoßns ocuhsßcnßbus intelleiiuiim poßsibilc in feipjo con^arium apparet,aut (juaßi ta tu denioßratü eßet cu ßacrametarii dicunt,Chriiius aßcendit in calunijVelyChri ßt Corpus eß incalo, Jgiturnon eßin Cce-'

na.

«

AD ACTA C O N V . T O R G. nbsp;nbsp;nbsp;47

»4. Naw (juia vtraque propoßtto extat tn jacra Scriptura.yiti^ue Lutheru^ prouocauit omnes Sacramcntarios vt dicer ent mon-(trarent ivri'Xoy'ia.v amp;nbsp;repugnantiam. Ergo adhuc in hunc ‘vjquedi.em cardo totim con-, trouerßa in hoc 'vertitur quod^acramcn-tad\arümonßrare (^euinccre dehent, quo-wodo hoc in ver bo Dei contrarium impof flbilefit.^iia non cß impoßibile apud Deii omne 'v erb urn., l^uc .1 .Omnia qua Dcu-s loqui tur promittit, ea poteß praßare.Rom. 4.

Re s ponsio.

De omnipotentiapaulo ant^ refpon-dinius.Qupc*verô teilimoniis conftac ve-ram effe ac circanfeyiptam ChriRi carnc (vtpoce quæ non Re DeitÄ } tot quoque teftimonüs conuellitur c* Chrifti verbo-rum interpretatio, qnæ Rave non poteR cum circûfcriptionc:quia |)4Lir;biis Rmul locistotum elTeamp; circumitriptum eRc, ex diametro pugnant. Item qult;t tfWmo niis declaratur ChriRus fecundum carné nunc à nobis abcRepotidem quoque lo-cis refellitur dogn«a quo ponitur realiter in terris adeire:quoniam AdeReamp;: Abei-fc neceRario funt contrailidoria. Neque veto quumRc loquimur amp;nbsp;i’encimus,corpus ChriRi ifnbccillæ iiuius natura: legi-

48 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

bus fubiicimus,quibus ilium folutum iam die conticcmurj'ed illafdcmu naturæ Jiu-manæ leges intelligimus, qua: adeo func vci'o coipori dTenciales,vc lis iublacis,res jd die deiinat quod erat.Huiulmodi au-tem eit omnis veri corporis liæc coditio, VC non pofsic non efle localc,amp; vno lem-pcr fpacio vbieunque fueric'circunfcribi.. Omnis,in-quam,veri corporis line vlla ex ccpcione iiaic conditio elt^ideo Augufti-nus de ipio coiporeChrilliglorificaco Io quens,Tolle,inquit,ipatia corporibus,amp;: nulquanferunt. Ec quia nufquam , ergo ncc erunt.Item,Deus totusin cælo in terra iimul ell,quod i^^illa creatura poteft, ltcm,Omnc cgt;pus,ipllulque adeo glori ficati Ohrilli we c t s s a r i o l»ci Ipatiu occupât,qucndic implet, vt in nulla eius parte lit fotiein.Itcm,Chrillus vbique eft tanquam Detis, ôé in loco ell propter veri cflF^oti^modum. Item , Immortalitas Chrdli corpori data ell,naturæ ante non ell ablata. Item Athanalius, Eum locum deferuit in quo crat,vt«in alium locum ve nirct vbi no cratTx alctlionc veto Chri-Iti in cælum neAllario colligi ablentiam dus a terris lie probat idem Augullinus,

Quia

AD acta con V. tor C. 49 Quia fecundum carnem,inquic, a teen die '* in ca;lum,non efthft. Similiter Vigilius, quot;nbsp;'Dei Filius humanitate fua receflir à no-quot; bis,qui fecundû diuinicate dixic, Ego vo- “ bifeum fum vfque ad confummationêfe- quot;, feculi.Ice,Quando caro fuit in terra,non quot;nbsp;fuit in cælo: amp;nbsp;nunc quia in cælo elf, non '* cft vtique in terra.Et Fulgentius,Chriftus homo localis fecundùm humanam fublla “ tiam abfuit à C2^o cùm effet in terra, amp;: quot;nbsp;dereliquitterramquumafcéderet inca:- “ lum.Audiamus denique Vigilium fîclo-quentcm,vthæctlîe mere côcraiîhiforia, proindéque cidem fubicôlo carnis Chri-îfi,quantumuis glori^catæ, attribui non poffe, penitus conftet fuiflÀvçteri or-thodoxæ Etclelîç perfuatuw-Aut Verbu, « inquit,cum carne fua loco ößtinetur, a,ut “ caro cum Verbo Vbique ell, ^artdoqui- » dem vna natura cotrarium qifld amp;nbsp;diuer- « fum non rccipitiii fe;pfa. Diu^tffuff^ff « autem amp;nbsp;logèdiffimile^circunfcribi in lo- « co,Sc Vbique effe. Et quia Verbum Vbi- «lt; que eft:,caro autê ei«s Vbique non elf fer^ « go nec pluribus fimullocis , eiufdé enim cil virtutis pluribus amp;nbsp;omflibus fimul lo-çis effe) apparet vnum eunde'mquc Chri

Dd.

50 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

Hum vtriufquc clTe gaturæ, Sc cfTc quide Vbique fecundùm naturam diuinitatis, fuæ, amp;c t oco contineri fecuddrti nacuram humanitatis luæ. Hoc vcro non • eft philofopharidcd verbum Dei opS-oTO-p.tiv falfafquc locorum in fpccicm contrariorum conciliationes ad articulorum fi-dei analogiam amp;nbsp;normam cxigcrc, iicuc ctiam faciunt patres(quorum veftigia fe-quimur^quum hæcduQjoca,Me no Temper habebitis,amp;,Ero vobifeum vfque ad confummationem feculi,nó ad vnam na-turam, vtifti,ncquead realem aliquam pra-’fentiam in Sacrametojed ad diucrias naturas, infcaiarabMes tarnen, referunt.

E ir R o R XVII.

om^s facramentarnVe afrenßone exaltatione chriHiad dexteram Patris, p[.inepuer^iter (ßphantaPHcè extra, verhum fine illo lopuuntur,i:ß fabulatur, pua fl corpi^'.hrißiin calo concluftim (ß deten-tum Çit tn vnico quodam certo loco ( Çicitthi-rundoqua cauernul/e, aut ciconia fto nida inßdet,(^ hoclocalitcf coclufa (ß retenta ma net^aut Çicutßella. calo afßxa junt-, ^c.) Et quod ad cofirmationemhuiua puerilis »li multa praclara lt;ß plena confalationd diel a Scriptune vio Icnter abid (ß herribilitey

AD ACTA Con V. TOB G. JI detor(juefttur,trahuÿ^ur.,^ excarnificantur, .vt illarn [entenîiam velfiahiitAnt,a,ut ad mi nimum altcjuofuco dr colore eam ornent.

R E s P O N s I O.

Imô videâc noftri indices,an no potnis • cauillentur quum id quod dicimus,cAr/-Sii ■videlicet corpus nunc cxlo capi.,fiue cal» contineri-,nec alibi nunc ejfe (juam in calo) perindeaccipiunt,ac fi quopiâ cçleftium illarum fedium punéto Chriftû veluti car cerc includeremuszquem tarnen nemodi , xerit carcere tuilTe conclufum,ne tu qui-dem quum in terris verfaretur.Itaque fu-tilior eft hæc calomnia, quàm vt réfuta* tione indigcat. Circitifcribiquidem nue amp;nbsp;ita contineri cælo Çhriftft:orpus,vt ali bi non fit,fftflîm ex Dei vefbo docent vc teres Theologi, hânequefidem catholi-cam effe clamanf.qnorum telffmonia alibi millics, amp;rurfum paulo antèpro^i-mus.Imô idem hoc ipfum , vtamp;flos raci-mus,non tantum ex Afeenfione in cælos, verû etia exiplàad dexteram Patr^jsfeffio ne colligunt,quos Ame pueriliter quoq; nugari , vix noftri ifti indices nobis pet-fuarcnnc.Sicenim Cyrillus, Corpore ab- *• fens fedet interpellât apud Patré. Ite, *

D.il.

51 APOLOGIA

« Non potuiccum A p^ftolis carne coucr-»• fari,vc qui ad Patrem aicendiflct.Ec Vigi-. w lius, Quia in cælo eft,no eft vtiq; in terra, a El Auguftinus, Qiiia lecundum carnem » afcendicin cçlum, non eft liîc:amp; i b j,nó » autem h i c,fcdec ad dexterâ maieftatis. « Et FulgentiuSjAfcendit in cçlum,quia ve J» rus eft localis hon-.o,amp; terramlocaliter defcruit,quia ad cæiû afccndit,amp; in dex-

M teris Dei Icdct.Quid ve^ iple Philippus, •gt; in Epifto.ad Coloftenfcs ?as cendit „CORPgRALI ET PH ÏS I CA LOCA-»TIONE INCOELV M,ld cft in locum „ cçlcftem vbicunque eft, quia no funt hîc „ fingendæ all^oriç*Alccnlio fuit vihbilis „ corporalis, ita fcmper fcripfit tota „ antiquitas .^iriftu corporaTi locatione „ inaliquo locOjnempccçleftijelTe vbicöq; „ vult.Etafc^nfio corporalis faóta eft fur-„ hnjjnQmd quod Helhidius ipfe duriùs e-tiam lo^icurrNam,inquit, neceffe eft fa-teri,corpus in cælp certofpatio con clv D I. Num vcrp etiam Philippus amp;nbsp;Hefhu-huspueiilitev iftis nuganturî

E R R^ R, XVIII.

^j^odfacramUali^fiue oralù fruitiopror. neeeß/tri^yjedßt Capernaiticn

Cycles-

AD A t T A CONV. TORG.

Cyclopica, creophagi.^cjuent/idtnodum horri ' ^hiUter(^federate omnesi/liferiptores hanc hlaÇphemiam euomuerunt:^ quidem praci-pueille hoctepore ipforuwmagifler dealtpi i fenfibta BEZ A tn omnihwfuisfcriptis. I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i\ E s P o N s I o,

Sacramentalem fumptionem nemo vn qua noftrum inficiatus eft.Imo vbique ac pra;fertim in Heluetica Cofeflionc à mere Ipirituali eo drftinguitur,quôd inIiac quidem nudum verbum due fignum audi bile nobis proponatur, in ilia vero figna ecia vifibilia verbo adiungacur; icfquc no fruftra;quonia quoplura lunt excernaob-iedta fidei noftræ, côtlt;ficacius ilia agere, ac proinde nos Chrillo co^ictius quad incorporarFoporteticuius iftoqui vtriud queillius perceptionis fcopusac finis eft Chrifti communicatio. Oraftm autem illam rerum fignificatarum fumptioii^a* tetur Beza fe prorfus nefeire, qilFd (ubli-i miratis iftius arcana no ceneat, quafiac vc i veru corpus realiter, amp;nbsp;tarnen illocaliter, I Infinitis fimul locis tßtuelle.fimulquead-efie amp;nbsp;abeftcjcircunfcripcu amp;: no circun-' fcriptu elTe, corpus deniq; elTe amp;: corpus ! no efle,id cft,mcndaciu efle, polfit fiue in

D.iii.

54 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA*

Dei,fiuein naturæ f^hola, Addie etia Beza,hancmandiicatione oralem,etiafi ve-ra effet,inuti 1cm fore,quonia quod ore fu mitur vita xternam non cóciliat,fed ideo * fumitur vt corpus nutriatmeq; vita alterna à corpore traniic ad anima,fed à mente fideli comunicaturcorporimequc à no bis in verbo Dei Cliriffcijs corporis initru-mêcOjfcd fola fidcdiciturapprchendi, vt merito dixerit Augufti»us,Quid os paras amp;nbsp;dentes’cibus hie no ventris eft,fed metis,Idc^e de hoc ipio myfterio différés. Et alibi externa iftä carnis manducationetn ; oralem vfque adeo fentiatab his ipfis my | ” fteriis aliéna effe,lt; etiâ fcelus appellct, i ” quod DomAus præcipere nunquam po-“ tucrit. • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

ERROR XIX.

^cramentale 'vntonem tulemƒjlti-n~o aha po/iantdr declaret,per(jua extern^gna(prima propter ordine nbsp;nbsp;inßt

tutione Det analogia cjua eß inter fignti iß ueritAtem:deinde propter obßgnationem gratia Dei (jua tn vja Sacramentoru ßt:de- ■ ni(jue ejitia ve^i chrißiani in legitimo ufu ■ qua externo modo iflaßeraßgna accipiut ß i mul etia per tiw ß opérât to ne Spiritt^sßan efi

_ ad acta C o N V, TOR G. yy SH-ipromiff'a veritatis rcj-pfa verè participes efßciatiir}illud i^um ßint quodÇecttttdii cofttetudine facrametorti nominetur, ^c. A-liire breuiùsitd cople^lütur-, Sacrametale/n vnione nihil eße ampliies quam fimilitudine int er fignti refignata:hoc efl quod exter-nu fignußiritualiÜ bonorÜ fimilitudoßgni ficatio-,(ßßguratiofit:quo quidem dogmate ebtradicunt huic noßrarum Eccleßarum do-Etrin£ (ß fenten^atyvbtfatemurßacramen-tale 'vnionem eße hociplum quodnobis cum pane ß 'vino 'uer'e prdjens dißribuatur, ß ad comedendu ß bibendüporrigat9r,ß de-tur oser um corpus ßßanguis chrißi.ß quod ita obßgnatio certißcc^iOyß conßrmatio no~ flraßdeißat-,n~oßoIum per nufdu pane ß -vi-num.ßedetikmper ea de quil^is diximus,'vc-repraßentia ß praßenter nobis oblata dona corporis ß Çanguinis chrifii,ßif- ottinesißA ßßimiles quA numéro carentßphißicaßal-laciAßemonßrant ß teßantur ei^c^ßtßst-tne,quüd Sacrametariiiß 'vna cum ipßis Ex-pqßuntpati, vt exter'nayten enä-queßymbolapanis ß^vini nattninenturßgna (xhibitluaveri corporis ßÇanguinis Chri-, ßißedtatüßgnaßgnißcat 'Aa,aut,ßi re qua óptime ß aßut 'ßsimietegere volunt, Çigna D.iiii,

apologia teßißcatiua, vel mewoj^lU -, hoc eßtantum nuda teflintonia nbsp;nbsp;memoralia ßiritualiÜ a-

ternoru bonorum ^beneßciorum chriïii. R E s p o N s I o.

Vnionis nomen impropriçpro Cóiun-ftione vfurpatur in hoe argumento.Siqui-dë vix reperiri poteft vlla vnionis fpecies qua dici poflic Signa amp;nbsp;Res fignificaras in vnum quidda coalefcere.Intcrea minime inficiamur d ici polFe ac e»iä deberc, hgna amp;nbsp;res fignificatas haótcnus Dei promic-tencis refpeëlu, vfqueadeoconiungi, co-pulari,c8nneóti y vt nunquam Deus (qui verax eft) fignum oderat fènl'ui,quin rem quoque fignificatan* intelleftui præbcac. Sed duplex hft error admittitur: vnus eft eorum qui halft coniunâioneffi pueât cC-fc abfolucam quandam amp;nbsp;eflentialcm co-pulacionenfrerû cû iignis,in code iubie-ftoamp;loco: quuni tarnen hæc coniundio tot^Tt rftKionis,amp;: fignificationis ex pa-ûo, ficucmodôdiximus. Hincautem na-fcicur alter errormu]rip]ex,multorumque moltroium fcrax.Nant Ci verâ elTet ilia v-nioabfolura amp;nbsp;eflentialis, eodé fubieélo Si loco, efficeretur certè amp;nbsp;ore vtrüq; fu-mijamp; no tâcùm à dignis indignis, verû cciarn

AD ACTA C O N V. TORC. 57 ctiam à quibufm^ animantibus fignum accipientibus rem quoqueßc cumßgno vnitam accipi, infinita denique falfa, itn-pia, abfurda, neccflarióconfèquerencur. Inquibus vicadis difficultacibus fruftr» fefe corqueantnecelïe eft,quicüqiie realem illam Sc fubrtantialem vnionempro Sacramencalijid cft vera quidem, fed rela tiiia dunraxat ex paóto coniunólionc fta-tuunr. Qjjod«utem difcrimen inter Ex-hibitiua Significatiua Sacrainentafla-tuicur, à Sholafticis ortum cft, qui pró-pterea quod exiftimarunt cu vl*terü ante nat urn Chriftu Sacramentis non potuilTe reiplàpræftari quo»! nondum in reru natura extabatjideirto illis^ntùm ûgnid-catam fiftfTc , non autenÂ;xIiibitam elca illam ipiritualem,Chriftum vidclicet,tra-diderunt. Et cette aliquodWn hacredif-crimen conftituendum cft,*fed eiiifmodi tarnen vt cum Auguftino feilftctîum fit, patrumöc noftraSacramcnta fient fignis difFcrutjita etiamt re pariafLulfc.Scd quû hoc difcrimcn inîios torquetur,perinde ac fi in noftris Sacramentis diceremus Chrifti corpus amp;nbsp;fangumem nobis duta-xatvcluti in piéfura qualt;lam oftendi

5« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apologia

ßgnificari, non autern ctiam à Deo præ-bcrifpiritualitcr per fidem percipienda, magna fit nobi iniuria, qui ex Paulo,per Dejgratiam, didiccrimus, Pancm hunc jqucmfrangimus,amp; Poeulum hoe cui bc-nedicimus fie efle figna,vt fint etiam cor poris amp;: iaguinis Domini xc/i'«p/a.Poftre mo amp;nbsp;illud adiicimus repudiandum ciTe quod Sacramenta ipfa fint rcrum quas fi-gnificant exhibitiua.Nonlt;nim res figni-ficatas exhibentipia fymbola, fed Deus vnus illeeftquipropofitis fignis iflis,fi-mul crccftntium animis fpiritualitcr per fidem apprehendendu præbet, quod illis fignis verbo coiundif fignificatur. Hoc-cine vero ch S«lt;ramenta euacuarc,aut in pidurasinaneswranstormare? •

E A R O R XX.

Poßremo pro coKcltßofte habemiapro fneri^ßrorihi!.s SAcmmentariir-, proper-nici^is ^^aßbemis irrßoftibtis ßibßan nattonibits Teßamenti a Pilio Dei conditi, emnes t eneriAtas Çubtiles (jußliuncttU^ (juA fine z/erbo Dei t^tra ttiud ,pramp;terf^ omnern necefsitatemA SAcrAmentaduerfa-rus mouenturyAe^untur, (ß noflrA ChrßiA^ nlt;£JcntentiA ueliit ex diAmetro opponütur.

Vt

Aß ACTA CONV. T O R G. jy

quando Sacr^entar^i^ eoru difcipu-li (juxrufit^

I ^jiando (juomodo Chrifl 'i corpus ad panern 'vel in panem veniat.

^dßt, aut quam longe ab eo dißet.

• 3 c^omodo fub pane occultaripöfsit abfcondi.

^jq^^^f^diu dur et vnio Sacramentale.

• 3 Grande aorpus Chriß it er um a pane re

cédât.

• 6 An corpus Chrißi quod orc accipimus^ in nostrum corpus quot;ventriculum traiteia-tur-,^an ibi concoquatur.

• 7 An dentibus c^ißciatur iß}“ c'ominuatur. S Sttne viuum corpus '^lmortuumßiqui dem di^in^t'e corpusßuißpane, (ß Janguine (ub “vino accipimus.

(} Ad quid tandem isla aj tTaßubdantialis aut corporalis prafentiaveri corporis Chri-^ii 'utilisßt ßprofeiat:fiqui^m de vju ßf ßu£lu illius ipßus aliter loqui nonpoßumus-, quam ßcut alias de “ußußr fru^lujbiritua-le prßentia ßenfiendum ed.

IO nbsp;nbsp;c^td tandem operctur Chridie in di-

gnis ß indignis.

II nbsp;An corpora fidelium per corpus Chrißi

APOLOG IA

naturali modo ad immor^litatem immute-tur-,ficttt allas cihus naturalis in ventre hominis a natura mutatur.

^l^omodo Papißicx abominationes de ogt;blatione,cicungeßatione adorationepartis fundamcntahter refutaripofsint yß t» Çententia noßrar um Eccleßarum conßanter maneamus.

adpanem In, cum, cß Çub c^uo Chrisii corpus Çanguis nolais porrigutury dr in (juOiCum quo,cßßub i^uoipße Chrißus pr£ßcns eß,nonliceat dicere ex veropieta-tis affeólu^eus mißerere mei propter Filitt tuum cuius corpus^ßnguincm ego de manu facerdotis vere amp;nbsp;cßßntialiter accipio. 14 nbsp;Cur non lic^at dicere ad panem : Do'

mine Ießu,ojui bleuere cß corporaffler pra-fens es-, miß?rere mei.

tS ^cß tali^'eneratio amp;nbsp;adoratio panis damna^p^tijue reiici non debet : cur non ta-lem reueret^n cß religionemper quotidia-nam mißsißcatione-idrcuitus, ß alias Papi-ßieas ceremonias conßrmarc-, augere, ß 0-mnibtss Jiominibus comm^ndare^ß quam maxime perßuaderelicitum fit.

Omnes ißas ß alias his fimiles innumeras •Voces -i opiniones jßundamenta ß errores

veter um

ADACTA CONV tor g.

vet eru^ nouoru ^cra.meta.Yioru, ( quihmßr WA immotA verbA inflitutionis Chri 'sii, amp;nbsp;per consequents ver Am fuh^AtiAlem præ-SentiAm cotports (SChrifli[^poße ettertere ßibi perjuAdent,Autquibus detncep'^ ettAm conAri poßent vcteresjuos conceptos errores nouis glofsis ornAreyfucAre,pAliAre pinger e) J euere cen^emtts eß'e pcriculopts amp;perniciojos errores Atque furores qui in i^ noßris Ecclffiis hue vfque per Dei verbïi increpitifunt dAmnAti,!^ quos deinceps etiAmpropter conferuAtionem v^itAtis équot; confolAtionis in TeflAmento Eilq Dei nobis trAditA dAmnAri oportet Atque neeeße eß.

R E s P o lt;nbsp;s I ft ad i^idecim ilia capita.

Nos veto non modo c^riofas,inutiles, prophanas omnes in quibufuis.fidci arti-culis quxftiones,ac præfet^in hoc my-’ llerio, quod vote magnum efle ^^^atur Apoftolus ,abhorremus amp;nbsp;Äecramur; verumetiam omnia ilia dogmata,omnef-que illas verbi Dei interpretariones, exquibus poiitis ilia tarn abfurda con-feqiiiin Dei ipiiusicht^a necellefit.Na. alioqui fapientia carnis nobis quoque ftultici;! ell. Videamus autem figillatim

APOLOGIA

an npn ifta quæ noftri indices hic obfer-uanc^cxilia jploruin prxfenciaamp; manda catione necclfarió in Dcifchola colliga-tur:ac proinde nifi ex Dei verbo explice-rurjiieccllario quoque fall am haben lila-rum^inccrprctacionem oporteat.

, ad I.

c^ando quomodo chrifii çorptts ad panem velinpane 'veniat. Primum omniu illud conjfat,veram clTe amp;»fcmper fiiilTe acfiicuram naturam humanam quam Filius Dei in perperuam perfonalem vni-tatem allTimpfic. Conftac amp;illud,verba EundijVeniendi, Afcendendi.Dcfcende-di, propria phvßcäq^iigniiicacione dici de narura humTna Chriili,tum ante refur reftioncm, tunftn ipfa afeenhoffis hifto-ria,tum etiam poft fummam glorificatio? 'nem,quum v'^ntiira etiam decoclis creda amp;nbsp;illud, Agi de vera illius i-pfiuscarn^næfentia èé communicatio-ne in Cœnæ Domini myfterio.Liquet c~ tiam Panem ilium,amp; illud vinum npr^ nafei fed fieri SacramciTta, ac proinde a-liquod dandum^lTc initiumiftius muta--tionis,qua fiat vt c orpus amp;nbsp;fanguis (pofi-to dogmate confubftatiationis )incipi3c realiter

ad a CT a C o N V. T o R g. ëj realiter efle In,fn^ , vel cura i 1 lo pane, «5^: vinojvt fièrent Sacrament«. Confiât, in-quam,de ifiis omnibus, non ex Philofo-phicæ ratiocinacionis principiis, fed ex i-pfo Dei verbo.Habet igicur hæc queftij fundamentum in Dei verbo,in quo nulla funt contradiôtoria,imô cohærcncia Hâ confentanea omnia. Ilia igicur incerpre-tatione verborum Cœnæ concefia quæ ponit realen»in terris In, vel fub , vel cum pane prælèntiam humanæ Chri-fti naturæ, ofiendatur necefie efi ifiius confubfiantiationis aliquod eife ini-tium,amp;: aliquem finem:auc dicendum e-rit,Chrifii carneirtibi eficincipere quo nunquam veneric,ibiqift defincre elfe vnde niAquam abierit, W efi talium eife Dei verbum de vera Cbrffii carne, c-ius naturæ conuenietibus Mæefi'ariis at-' tributis: aut meritoconcludctur ^11àm eiîe earn interpretationem qua toc falfaconfequantur. Loquor autem de necefiariis attributis, cuiufmodi funt lo-calitas amp;nbsp;mutacKÎloci inphyfico quan- j tumuis glorificato ipfius Chrifii corpore.Nam Subito dîJpArere-, Super aquas am-hulare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eiufmodi, vericacem

APOLOGIA

corporeæ fubftantiæ n^n tollunt : nequc eciâ P er corpus folidü penetrare, quia lune tluncaxac -a-^^ipvTix.d Sgt;c vfsnf^tpyaineé. Sed Plttrihus locisfifnttl ejje totu^ SiC ibi effe citta ’KOff veneriiyiKdéque ah eße vnde non ahie-risivcrum corpus eß^e denicfue^ localiter no eßevbifis,omm2.h£C verè ovr/çiucr;-za,vniquc Deitati quadrant.Fallà igitur ca verborû Cœnæ interprecatio, ex qua ilia confequûtur,non min«s quàm impiû eft huic errori ex aduerfo correfpondens antbropomorphitarum dogma.

AD II.

C)ji\m propep.sni adfit corpus,aut cfuàm lonßeab eo ^/^f^.Hâc»[uæftionem omnibus modis ciffiolani elfe agnofeimus, ncc à quoquaWi noftrûm moAm arbi-tramur.

• ‘ D I r I.

Qjl^modo*ßub pane corpus occultari pof-ßt amp;âbJc^di.ïmoQpi\ in conlubftanna-tionis dogma inquirunc, non hoc quæ-runt, fed hoc potius, Bua^eritne corpus ChrifliiUocale inusßlfilepWüA, inquam, corpus quod verû elfe amp;nbsp;in cœlum verè receIsilTe,necprius inde vecurû ipl’cmee tcftatur,quàm veniat ipfe iudicaturus viuos

AD ACTA CON V. T O R G.

vinos amp;mortuos-.^ à quo peregrè nunc . nos abefl'e teftatur Apoftolus, emigrare

defiderans vtcum ipio clTe poffit.An vc-ro potius habendum eft proerroneo dogma, ex quo contraria: verbo Dei enun- ’ tiationes confequuntur?

A D I 1 I I. E T V.

dur et vnio SucrumentuHs.r^'i dochrißicorpttsiteru apAne rccedAtX^\xï^ hoc verorei cftfAnnon illi ipli noftri indices hoc dehniunc,quum dicunr,amp; vc' re quidem,qnæ fuerant Sacram^ita,extra vfum definere elTe Sacramenta?Alio-qui cur no inAntichrifti caftva trafimus?

AD V I. *£ T VII.

Ancorpta Chrtfiiejuod Accipimm in noflrum c^pus trAiiciAtur ibi concoquA-tur.

\_yin dhibus conflciAtuT ^minuAtur.

Quæftiones iftas non nos mouÿjtns, fcdtranirubftaciatores,vc facisToftat.Il* lis igitur no nobis hjec tribuéda fucrint. Hoc tame certu eft,abfurda iftano minus neceftarioex reali c^lùbftatiationcquàm ex tr^lTubftatiatione c ôfcgni: quod quu Metuiiafta?animaduertcrent,in co certe Videntur æcuiorcs quàm noftri indices

apologia

fuifTe^quod illosnodo^diiroluerefquauis' id fruftrà) Æuducrnnr. Atnofti is iudici-bus func blatphemi, furiofi,amp; impii,qui-cunque ad articiiloruin fidci,id cft ad ve ’ ritacis corporis Chritli, Alcéiionis in cœ los , S^: aliorum verbi Dei locorum nor-mam exigunt ipibriim incerprccationes. Sed illud eciam magis mirandum eft,da-mnari ab ipfis polfe vt furiofos, qui qua:-ftiones moueanc quas ipÄmec in fuis (cri-ptis dcfiniunt. Legant enim ipfi fuorum fcripra^amp; ibi fcriprum inuenienr, hoe duntAXAt di^crimen apud illos conflitui inter ^uAm illAm or Aient ntAnducAtionem-, CAm (puAm CA^rnAi^s trihuunt, qultd ifli exifiimArint ^uftulAtint edi nbsp;nbsp;nbsp;c ommin ui

Chrißi cArner^: ipß ‘vero cenfeMt folidAnt oretamepfComcdi. Nihil hïc affingimus. Hæc à fui^doófcoribus èc voce S)C fcri-ptis,^ioccri non polTunt inficiari, quin prolaris fffeis redarguantur. Qu’d plu-ra ? Sic fcvibic Lutherus, VtinAntontnes PApA tAm chrißiAne elt;^ijßent Atejue Nico-Iaus PApA cum BerengArio. Quid autem fcibit bonus ilIj^Papa? Verum chrißi corpus (enßuAliter cß non tuntum SAcrAmentOi Çed in veritAte mAnibu'S ßAcerdotum trA-

ÇtArii

AD ACTA CON V. TOR G. 6/ ci dr I, fran gl, nbsp;nbsp;fi^elium dentibw atteri.

- Cedo igicur quomodo à noftiis iudici-bus damnatur taquam curiofum amp;nbsp;pro-phanum, in quo cam exprelTc conuenic Lutlicro amp;i. Papa: Nicolao?

AD VIII.

sit ne vittum corpus v el mortuum ,ßijui-dcm dßinlte corpusßub pane ér fanguinem Jub vino acciptmus.

Nos vero aliter hanc quæftioncm , eamque ex ipforum dogmacc ncccflario exorientem concipimus. Dicimus enim quodipfa rei cuidentia demonltrar, Si valec ilia realis. confubftanciatio, amp;c. lini-pliciccr abfquc vlla^el minima interpre tatione fcruandum eft pnrov in illis Cœnæ vt^bis : confequi iftut ligna func reipfa non tantum diftinéta, verume-tiam locorum intcruallo diilWa,fie etiam feorlim corpus exangue, amp;: langi^iem abfque corpore,oris inftrumÄto fumi, donee alicubi rurfum cocant. Exhor-refeunt ifti ad eiufmodi quælica. Ac cur non potius cxlforrefcunt ad ilia, qui-bus pofitis,iIla non in nat^ræ, fed in ipfa ftdei fcholaconfequantur? Nec enim natura: fchola nos docet Chrifti incar-

E.ii.

g8 nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

nationem , afcenfionpm , glori/ïcano-nem, communicationem,exquibus ve-luti ex principiis omnes verè dciHis rebus colleóliones proficifcuntur.

AD ’ X.

quid tandemifluvera ful^ßanüalis aut corporalisprxfentu veri corporis Chri-fii-, 'uttlis fit ac proßciatzßqutdem de vfft amp;fru£ta tüiusipfius aliter loqui non pojfu-musiquàm feut alias de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fru£iuJpiri-'

tal is prafentiafentiendum eß.

Mir«^certènoftrori,m iudicum ingénia. Damnant, meritô quidem, cu-riofas amp;nbsp;inutiles quæftiones, fed quæ-nam illæ ßnt inquirftiolunt. Quæ agé-di ratio fi in Æclefia obtineac^ quid iù-pererit nifi v^adfidei implicJtæ dogma reuoluamur, ac tandem ne ipfiquidem dodores (Çud alios doceant intelli-ganuà Hanc tarnen qua:ftionem illos veluti fcopulum refugere minime mi-ramur, vt pote quam nunquam expe-dire polfint, Sed illud interea obier-uandum eft, non corporalem, id eft, cor-* pons Chrifti ya;lentiam in Cœna, fed corporalem ac realem præfcntiæ mo-dum In, fub, vel cum pane à nobis ne-gari,

Ab ACTA CONV. TORC. 6Sf gari.Imoinverbc^etiam fimplici Chri-. ftum tocum in cœlis amp;nbsp;non alibi poii-tum fecundùm carnem,tarnen ftacui à nobis verè præfcntem,eciam in folo ver-bo per fidem, ad vicam æternam apprc-. hcndendum,nedum vteuma Sacramcn' torum mylteriis cxcludamus.

AD X

tandem operetur Chrißus in di-gnis indignis^ Deus bone quid audi-mus? Si quærere non licet quo fruftu ad Cœnam Domini accedatur,amp; vicifl'im quid ifS fit euentutum qui illaii^ pollue-I rint,quopadonos diiudicabimus nc iu-dicemur? Quid cairn aliud eft quærere quod in liac quæftioi1% proponitur î Num vgÄ furiofus etianilt;: Sacramenta-rius Apoftolus ad vtrunfjue difcrte perfpicue refpondens? Paais file quem a frangimus,inquit,commumcatio eft cor ,, poris Chrifti, poculum ci# be^Tedici- „ mus, communic.itioeft fanguinis Chri-ftimempe digne amp;c ficuti pareltacceden- „ tibus. Contra veto,qui indigne, inquit, accedunt, rei funt corporis fanguinis „ I Domini,amp; damnationc^li ipfi fibi edunt acbibut. Sedprætereamultafanè aKupaç

K.iii.

ya nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

noftris iudicibusin ha^ quæftione exci-derunc.D'gni eniin improprie vocancur etiam qui ficuti par eft pœnitentes videlicet amp;: credences, ad Cœnani Domini .accedunt. Nullaenimne tuncqiiidcni noftra dignitas eft. Scd hoc ieuiculum cft,quon)am commoda interpretatione leniri poteft. Iftud vero vbitandem didi-ccrunt, Chriftumaliquid opcrari in in-dignis, id eft impœnicécit^iSiaut inhdeli-bus? Nam Sathan is eft demum qui in infidelibuscrepy’ZTi«/. Chriftus autem no » in illis, itd aduevfus illos agit, vt qui in » fob's fuis Tandis iniîc, vc ait Auguftinus, » per habitationis gratéÏ-Hicaucc error ex aJtero proman#t, quod videlicet pobta reali confubftaetiatione amp;oraW mandu catione,c0feqifatur, fieri non tantum Ci-gnorum, fedfetiam return fignificataru, id eft corporS amp;: ianguinis Domini par-ticipes^uwnque os aflerunt,fiue digne fine indigneaccedant. Imo fquod horre-dum cftdilt;ftu,amp;S tarnen ex hoc dogmate efficitur) idem de quilififuis etiam ani-mantibus ftatuendum eric,fi modo figna realiter conftiblÄntiata deuorarint. Et re vera fane magis etiam impuri.funt in-fide-

A t» A C T A C o N V. T o R ß. 7^ fideles nonnulli, quam quæuis beftia. Ar non ita fe res J^.ibec. Hic enim ci-bus,ecfitam verc ofîcrtur quam ipfa ligna,fidei tarnen non corporis ori offer-tur,mentis videlicet non dentis cibus,, figna verb non menti,fed ori præbcmur, nifi quatenusmens à fignis cxtcrnis prç-eunte verbo mftitutionis diuina;,admo-nita, ad res cœleftcs fortius Só cfficacius affurgit. Itaqu^ indigne accedenrcs non funt rei corporis amp;nbsp;i'anguinis Domini, quod eaindigne acceperint ( nifi his no-minibus figna duntaxat ipfa ifltelliga-mus^fed quodea fiut afpernati. State-nim illud, Vitæ fic^i participes quiconque Chriftum in fe reci|wirgt;c , fiquidc à fuo Spiriai viuifico feparyi nequit: neq; Chfiftus eorum eft iudex à quibus accipi tur(vtqui nonnifi fide,ac p^indc à fob's credentibus accipiaturjfed*eorum à quibus per incredulitatcm ii^poÄiten-tiam repudiatur, quo etiam reipicicns Augullinus, inter Pnnetn Dominum Punem Domini diftinxit. Et qunties tandem ifta nobis erunt repctenda ?

A D

corporaßdeiiu percorpitiChrißinu-E.iiii.

yz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

turalt modo ad immortalitatem immuten-tur,ficut alias cibtts »attraits in ventre hominis a natura z«»^4r/#r.lt;’Hoc quideni quç-rere non modo cui iofum, fed etia abfur-dum amp;nbsp;inepcum eil. Sed hoc iudicibus ’ noftris probandum eft, ad fpiriciialem a-limoniam,amp; vitam, quicquam pertinere oralem carnis manducationem.

Ao XII. XIII. X I I 11. XV.

c^omodo Papißica abominationes de oblatione,cicungeßatione,S' adoratione pants fundamentaliter re fut ar i pofsint fi in ßententiatäoftrarum Ecclefiarum confiant er maneamus.

^are adpane,In,^tm,(^fub c^uo Chri-fit corpus fian^uts nobis porrigütur, amp;nbsp;if» t]uo,cu ofuof^ fuj^ (juo ipfe Chrfi^fsprafiens efimon liccatdicere ex vero pietatis afieciu: Deus miferer^ met propter Filiu tuu, cuius corpus dr fan^^tnem ego de manu fiacerdo-tis verÜ^ efifintiahter accipio.

Cur non Uceat dicere ad panem: Domine Iefiu,c]ui hîc vere dr corporaliter prüfens es, miÇererc mei. •

At fi talis veneratio dquot; adoratio panis damnari atejue reM non debet. cur no takm reuerentia dr religio ncm per quotidian am mtfstfi-^

ADACTA con V. TOR G.

wifsificationemjcircuitttiià“ PafiHicat ceremonins confirn^re augere omnibus homiaibus c ommen dire quam maximde perfuadere licitumßt.

Num verócunoforumcftacnópocius . de falutcfuameritô folicitorum hominü, quærere an in pane ilJo amp;nbsp;vino illo adora-dus lie verè,realicerac fubftantialitcr præ-fens Chriftus’Hocquidem noftri iudices negant,fed ilia ^lîca confubftantiatione, non minus quàm tranirubftantiarione co ceflamcceirario fequitur.Illud enim quod dicunt,non elfe vfurpandum cultum extra Deiverbum,vcrèdicicur,fed minime appolité.Quis enim ijixeric Chrilbi adora-tionê cfTe e^-eAoS-pno-yjW N«que valet hæc exceptio Hnon iulfiiTc Dolt;iinum corpus fuum in paneadorari,fed accipi amp;nbsp;enme-di.Rcgerctur enim exprimi nlt;n ôportuil-fe,quod per fe fatisintelligatvTr,népc nun-quam accedendum ede ad Chi«(lui^,prç-fertim re ipfa præfentcm, line adoratione, vt qui fit Deus.Quid plura? Si furiofi font amp;nbsp;blafphemi irrilomrs qui hoc quærunr,iS£ fuperftitiofi qui Chriftum in hoc panea-dorant,quid fiet ipli Luth^o , qui ipfum-met panem adorabilcm fenllt amp;nbsp;fcripfit?

74 nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

nifi hocquoquc polic«! cmendauir, qucm tarnen noltri indices Ävjt/zxfwroy faciunt. Hæcenim funtillius verba in Louanicnfi-bus articulis quos edidic anno Domini Ç44.thefi I lt;^.1/2 Eucharißixfacrameto v e-

N E % A B I L I E T A D OR A B I L I, eß (ß exhihetiir é“ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reipßn corpus

amp;fangitis chri/litam a dignis cfuim indi-gnis. Etthefi ij.Hxreticos ferib cenßemtis { nos ab homine fuis affey:ibns plus fatis indulgence ad Deum pronocamusalie nos a'o EccleÇu Dei eße Cinglianos,^ omnes SAcrs,mc9^^rios c/ui negatcorp.-u (ßßangui-ncm ehr ißt ore carnali ßiimiin y y v.'s. k-B I L I Euchitrißia. Egt;;ipicnt fortalfc , vc cum Philippo j^crfpicueadoracionem hac rice damnance^utherum condthenc, in-tclligendum heccflede quadam honefta vcneracionc^]nanon adorccuripfepanis, fed reucrentiîim quandam animi in ilia fa-cra aéWm^eftemur.Acnos fane no vide-irus, (i ponacur realis confubftanciacio, quinam non’»eccenc quiChriftiim in il-lo pane non adorant amp;«inuocant, quîcnm pcnèeciameum hypoftacicc vnitum efle volnic Lucherns^ quod probabile non eft à Philippo no fuilTe animaduerfu. Philippus

At) A c A CON V. TOR G. yy pus certe fi ifti tarn feueræ Lutheri fenten _ tia; aflenlus clFt-t, n^que { vcantcdiótum el})cum Caluino,Bulingero,Martyre ami citiam ad extremum vfquecoluiflct jOe-que iftiufmodi condcmnationibus turn a-luslæpc,tû vcro maximein Vvormatiéii pollrcmo cóuentuanno Chrifti ijyy. có-ilantcr obftitilTet. Quodautcm ad obia-tioncm,amp; circungeiUtionem,amp; manifc-ftos ciufmodi id^lolatricoscultus attinet, deillis inter nosnccquæri nee dubitari arbitramur.

A D X VI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

deexterisarticiild noflïx chriFHinx fidei, qui inepte amp;nbsp;impgrite ad eertame iflttd à Sacramentariis funt proti^cii cum eg commixti ^iXyinquayde noflra pdes, do£trina lt;^fentcntia,de eo n»s referim^ti ad tot um corpus doclrinx,^ alia probata noflro-rumprxeeptorum PatrumÇo^pta.etiam a-liquot confefsiones Dre^dx répétons lt;^fub-feriptas. Tandem etiam ad generalia Sym-bolaueteris orthodoxx Eccleßx^'vtJ'utSym-holum lt;^poßgliC!t}]9,Nicenum, Athanaßa-num, Ephefinum, Chalcedonenße de alta -, in quthui ilU artieuli contra orc^cs blafphemias amp;nbsp;bxrefes plene funt declarati, in certa-

Apologia mine contra, haßet obte^i.

^jiod reßatyprecamttr Aternunt Tgt;cu Pa~ trem Domini noflri leff^ Chrifli ex toto peil orCyVt ipfe harum regionum Ecclefias • omnes earum ßdeles doctores in v era at que incorrupta doctrina confleruare y nottros tgt;ii^giflratus nofque ipflos a dogmatibus Suer-merorum dementer cuflodire 'vdit.Etpreca-tionem ardentiflimampummi noflri Pontifl-ctsyloan 17yin his vltimis (^periculofis tem-portbtts efficaciter in tota Chriflianitate operari final y Ah Ie flu chriflcyFili Dei viui y qui es via,vantas yfl vitay fianctiflca amp;nbsp;coflerua. tios in 'Veritate.Sermo tuus efl veritasy intégras,flimplices reel A perp etub nos conflir-‘ uAy Amen. *

Quuin cercÄiien de hyport:a?icæ vnia-nis defînitionc effeAis, ab hominibiis minime ignlkis,erroribus ex Neftoriano-rum «^Eucychianoru lacuna repecicis, in GermaniÄ ecclefiis excitatu,fundamenta Chriftianæ religionis manifefte cóuel-lat,mukafqueiam Ecclefias ac fcholasla-befaclaric : qui fit vc d?illis quidem blaf-phemiarum aui^oribus alcum fit fîlenciû, nos veto qui nequede fignis ,nequedc rebus fignificatis, neque de fignificatio-nis

AD AC TA CON V. TOR G.

nis facran’étalis vcjÿtatc, ncque de ipiîus corporis Chrifti vcracÓmunicatione, ne-que denique de iftius comniunicationis effedis vel tantillûdifl'entimusjVt fanatici tarnen,prophani,hærctici,blafphcmi,im- • piijMahumetaniSjIudçis .Pôcificiis détériores,Noui teftaméti corruptores publice proicribamur’quia fcilicet Chriftianus nô cft, qui carnis Chriiti veritaté eiuf-dc in cœlû afcc*)fioné,pati no poffe dicic vt in terris fimul amp;: in cœlis, aut in pluri-bus locis ftatuatur,vcl ore iplo inanduce-tur:totûq; hocinyftcriu fpiritualeelTe di-cit, amp;nbsp;ad altcrâ vicam pertincre. Corpus ccrtèdodrinæ in Satoniaeditû,no reale illâ præfentiâ in pane quâWifîciamur,fed præfenti*lnCœna dijtaxJfc vrget,quâtni nime rollimus, ncq; orale rnaducationc, fed veram duntaxatmanducgt;tionéconic niorat,târùm ; beft vteapro Chri^ianif-nii fumma aut fundamentis liÂeri poftu-Jcr,quæ tarnen nifi coccdainus, aótum ef-fc de Chriftiana rcligionc mine declami-rant,qui à Philippine rantillum quidem diflîdcie videri volunt. Neque verô Dref-denfis couentus vltimus,aut realis in terris prçfcntia:,auc realis roaducationis me-

yS nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

minitrncque Symbol^m vllum'orthodo-xum vnquam conditum fuit, quo talia do gmata comprobcncur.Imo cum fidei arti-culis ilia duo cohærere nullo modo polTe • femper contendimus, amp;nbsp;nili inlcgitimo Ecclcliarum coctu hoc ipfum euicciimus, de fentcntiadecedere femper parati fui-mus amp;nbsp;lumus.Quo lure igitur,quo more, quocxéploprolcribimur? Videat Dominus ad quern prouocamu» : expendant o-mnes pii amp;; moderati principes,omnes re ligiofi Chrilbanarum ciuitatum guberna tores animaduertatjtuaque imprimis,II-luftrifsime Princeps Augulfe, Celfitudo apud fe expendat, qftinto piaru infinita-rum confcienftarum gemitu,quanto com munium lioftÄm gaudio, tanftim fitin-cendium pamîulorum flabcllis cxcitam, quo tandtm res fit euafura tempcftiue omnc^confiSerenr. Etiam Domine lefu Fili Dei,vff e Deus amp;nbsp;homo,qui nobis te-ftis es iniuftilfimaru quibus afficimuccon-tumcliaru,adcfto nobis-.efto vcritatis tuæ vindex.derua nos alin^uis dolofis,amp;: cru-delibus confiliis : moderare populi tui re-doribusicompÆe Sathanæ rabicm, nee logiùs progredi patere Ipiritus erroris ef-fica-

/D ACTA CON V. T O R G • 79

ficaciam:códonadlt;nique iis qui nelciunc quid faciunt,amp; da tandë nobis vt onincs idéliîc de fanéta veritacc lua fcntiamus, in cœlis coilcéti tecum a cerna ilia fœ-llcitate perfruamur.

fifinemfiue partemÇ (juam'pocant)

Re sponsio.

a£torum Mfivmatiuam ac(^‘dimus,vt melius eciam qua de re intcr.igt;os dilcepcctut omnes perlpicianc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

L

Primuntydocemu^ credimus

ex imo cordis nofir 't,quod vera pr^fe^itta. eÇ-fentialis Q“ veri corporis ôquot;ßagamis Chrißt inßuA Cœna^qtta n^s omnes Attgußan^ Conf ffionis ßdeles focq 'vtuentihus adi^acy poitcaquam etiam mort^ funijLutherot

Philippofpomcrano nbsp;nbsp;ipforußdelibuspara^

8o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

ßatisyCotra Potißcatü t^omnes Sdcrameta-riosfemper äocuimus nbsp;nbsp;confeßßJumusß'u- ,

f ernnllü aliudfundametÜßt collocada qua Juperßrma,ifnmota,clara vera verba in-

• ßttutionis Donitni nollri leju Chrißi:qute elara (ß expreßa inïHtutionis uerba^tanqua huius eaußa verißßimu fundametüßmpHeiter ßcutjona»t ßeutemnes circunsiantiamp; inßitutionis euidenter dsm'oßraty^ non aTt ter accipenda eß declarand^ßntytdquepropter häc cattßam cui nuquapoterit cotradici. quia Eu^elßa ißa verba Teßameti Dominici ßn^lartdiltgetia nbsp;ferme iißdem ver

bis deßcribuntßne menttone vlliusßgurrt aut noui eßperegrini thtellellus vof bortim. Hunc vnanimmtcoßenßum fanllw ^poßo-bos Paulus ,ßcu9ipje eu poslrem^ab ipfo Do inino in tertio ^œlo acceperat, de verbo ad verbum repliait ßßabilit.

Vt^utem declarationi Paulina ab hoßi-bus verities quißunt Papißa ß Saeramen tarij nullavis tnferaturyß ßncerus intellect us verb or um fuoru maneatyciim inquit^Pa nis quemfrangimus,no^ne eit comrnunica^ tio coiporis Christ? Calix cuibenedicimusy annon eßcommunicatio ßanguinis Chrißi? Itaque retinemus vnicarn apoßolicam decU rationent

AD ACTA CON V. TOR G. 8j Yationem ßcut ipße nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i»telligi-,nempe 'ver

ba ipßfts Domini, Accipite, édité, Hoc eß: meum corpus : ßcut etiam Lutherus hanc lententia P auli,gaudiu corona cordis fui cotra ßacrametarios pradicat.ita nos etia id a * ampleciimur cß“ 'vÇurpamus ciitra omnes no~ Iios amp;nbsp;'veteres facramentifurhes ijui hoc di ci0 Paull conantur verba Chrißi,cofefßone harâ Eccleßarü fentetia Lutheric’ofode^ rej€uertereyé‘ mtndacii fußeÜareddere.

De auéloriratc amp;e vericace vefbi diuini minime inter nos côcroucrticur^ui omnes Dei beneficio,vni diuino veroo avro-fZB'/çwpenitus ftandû effe cofentimus. A.-gnofeimus illud, f)ominû Deû noftrû minime illußlfe IiominibuÄ^bfcura Sgt;c nigmaticÄiocendi rationf, quæ aliunde illaca luce ind)geat,fed ita ceperajû fuifle à Spiritu fando verbu quod ftmftis Pro-phecisSe Apoftolis diótauic,vt,qué^lmo-dû præclarè docet Auguftinu^ quid v-no loco didum eft oblcuriùs, alccrius di-lucidioris collationc explicetur. Profite-mur amp;nbsp;illud,no eft? exigeda diuini verbi arcana ad rationis human^ norma, fed v-bi Jiæc inter fc repugnant, carnis ftultitia fybiicienda efte Dei fapientiæ,apud que

F.i.

81 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

omnia quæ promittic ,jpofsibilia amp;nbsp;vera func.His principiis pohcis in quibus pror fus confentire pios arbitramur, hæc quo^ que püftulaca nobis concedi pccimus.

• Vnum,fic inter fe cofentire omnes fi-dei articulos, vt vnus^Jtcri nullo modo répugner in Dei fchola,id cft,pofito vero principio ex Dei vçrbo.

Alterum,non omnes Scripturæ loços cfle KctTÀ ro pnrov exponen^os.

Tertium,tropisnon femper obfcurari, fed interdum etiam illuft,rari,ac veluti co loribus Âhibitis magis pcrfpicuam fieri fenrentiam,quàm fi fimpliciter ac nude quidpiam diceretur. •

Quartû, tui#ad elfeneceflariô refugiendum,^uum oratio x.a.'^'ro pnrov intellcda,fententiam parie articulis fidei repugnantcia.

Qinntum,\occs, fecundùmidde quo agitur,efle4nterpretandas.

Sextum, corpus CHrifti pHyfica muta-tionc loci exceflilTc c terris vbi erat,vt fu pra omnes cœlos,id cfi*extra hune mun-dum,in fedes illas æternæ fœlicitati defti natas afccnderÄ,vbi an tea non erat.

$cptimum jcofpori Chridi quantun-

M3 ACTACONV.TORG^ 8j uis glorificato no^ adcmpcam natura ve-ri corporis, id eft corpoream circunfcri-ptionem, léd duntaxac carnis infirmita-tes,quas ad tépus noftri caufa alTumple-ratiperaólo noftrx falutis myfterio, ab eo fuilTe abieftas.

Iftis cócelTis ac nominatim duobus po-fterioribus,qua; nó ex naturç, led ex verbi Dei fchola depromimus ,dicimus fta-renon pofle dogmata quibusaffirmacur, 1 Corpus Chrifti fuç l'ubftatiæ pra:lentia real! limul efle in coclis amp;nbsp;in terris,qui-dê quot locis diftribuitur ex DÄnini in-ftitutione panis illc amp;nbsp;vinum illud. z Corpus Chrifti alTe reipfa prçfente fui fubftantiain aliquo loco^nedum tot limul loci^ modo non locaii veris Corpori-bus proprio,led vel modo'inuifibili amp;nbsp;in-elFabi!i,vcl denique, quod altcubi non rede profeétó tuetur Dominais Lutherus, modo dcfinitiuo fpiritibus prwprio.

Ex quibus etiam efficitur ftare no pof-fc dogmata quibus dicitur,

I chrißi corpfti r^pfa fui fubfiatiaprlt;!çfe»f ade^fe In,'velfub,’vel cïipane.Çi^oQ. autem de corporc dicimus,de ftiguine quoque in altero vini lymbolo intelligimus.

f.ii.

§4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A P o l’ o G I À

i ChrîFii corpus ipÇum ^anus infirument9 furniy^ ore comedi.

3 Ipfiui corporis Chrißi f eri participes quoi quot ilium pan cm accipiunt.

1 Pnmùm,quoniâarciculis fidcideve-ritatc corporis etiam afTumpti glorifi-cari ex diametro hæc repugnant.

A Secundo,quoniâ quo d ore comeditur nihil advitâ îpiritualé âc æternam facit, cuius caufa inftitutafunt Icc myftcria.

5 Tertio,quoniam humanam carnem j nbsp;nbsp;nbsp;propne^vcrc orccomedere,iiuc folide,

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÏÎUC fruftularim, due vifibiliter fi ue inui-

4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libiliter id fieri dicas, Chrifti prxeeptum

I nbsp;nbsp;nbsp;nóêiTcjfed cyclopicufii fçelus cu Augu-

f nbsp;nbsp;nbsp;ftino etiamipl^crcdimus.

i Ncque hinc fonfequitur no^

I Teftaipenri verba negate:

z Eius peri^icuitatem nouis intelledi-bus ac fiîrmentis obfeurare:

• 3 Nuda (ymbolaæterniTeftameti fâce-re,aut panem ilium amp;nbsp;vfnumillud pro rebus communibus habere:

• 4 Veraipfiufmet Chriftitotiusacpræ-fertim ipfius Coloris amp;nbsp;Sanguinis præ-fentiam in Cœna, accommunicationem tollere,

II.

At) A C T A C O N V* T O R G.quot; nbsp;nbsp;8 J

Secundum hxcCenemies d}‘cred'imus cor* duliter amp;nbsp;venfftme,ijuod in hue Cœnu Dominica in qua tpj e 'uere vitttts admodum ef~ fentialiter,^ quod ad perfona att:inet,indi»-uife efiprafens cuporreciione nbsp;nbsp;acceptione

no tra^ubßantiatipanis viniy nobis amp;nbsp;f 'ubjlatiahter fed inuifibUi,infenfibili,d}* imperfcrutabili modo,ad maducandu bi~ bendiidature^a nobis recipiturveru fub-ßantiale corpus Filii Dei quod ipfefufeepit^.

pro nobis f ^meltn truco cruets ‘verus fangttu tpfius que pro nobis efudit i» remiffionepeccatoru.Hac aute omnia adiflu finem amp;nbsp;v, urn ,vt cfedentedua redeptionis amp;nbsp;omniu^fus beneßciorum fiatparticipesi Ft ojt Filins Dei hocmun^e tefietur quod nos certb recipiat,mebra facial fui,, corporis, fuo fanguine abluat,remiffior^peccatoru Spirit it fanci it donct,ipfe tn nobis h^^itare^ amp;nbsp;perp etub efficaciter innobisoperarrveliti

Hæceadem credimus amp;; proficemurji modo fubfiantialiter pro ipfomet Clirifto, non ante pro eo modo quo lubilantiæ re-Mim externisfendbus có^rchéduntur, quo etia neccxTe effet accipicorpus Chri-rcipfa cum pane adelTec, accipias: amp;;

F.iii.

8^ apologia

i»fefifihile,acimperÇcru^btle il!um mo dunt non ad præfcnoâdcd ad cômunicationis modû referas, jV4»(af//fÆlt;/zdcnique ac Bi-bedi voces tranflanciè ad os métis amp;nbsp;fîdei Accommodes,ne facinusjvc monet Augu ftinus,præcipi videatur. Etcnim præfen-tiæ modum Sacramentale facile nobis eil inrelligcre Si eilari ex Dei verbo,eum videlicet quo res ipfa fignificata oJïertur incelledui quidem cogno^céda Si appro-banda,fîdei etiam amplcdenda Si credé-ti applicÿida,fîcuc verbis Domini adiun-óla iymbola,externis ipiïs fenfibus teftifi-cantur Si rentinciant. Atqtiïnam fieri pofsit vt Chriili carntm in cœlis nüc po-ficam nos in t^ris pofiti, quamuis (piri-tiialiter,verè t#nen per fidem ^rticipe-miiSjVC viyificum ilium fuccum inde hau-riamus.hoCi^iquam, captum noflrum fu-perat:^ mvftcrium illud eil quod Apo-ftolus vere magnum eiïe pronuntiac.

III. UIL V.

T ertib,cUre cora Deo tot a EccfefiA te-ßAmurnot nuHi o^imoni ÇacrametAriA, ßue nouA fit eaßue uddi^os cßßc,nec vn-auA nobii in mente 'uenijße vt nos Uli Addi-ceremus.PrAtercA od vit Adas multAsinutiles

Ad ACTA CONV. O R G, 8^ amp;nbsp;periculofas difp^tationes quxflionef, • yetincmu4 cofiiter vnanimiter forniA modu deÇanétA Cœm lo(jttedt,ipfa 'verba in fiitutionis Domini noflri lej'u Chrifli-, àquot; re^ petit A declArAtione jAnlfi PahU, (Jua in no* firopAruo CAtechifmoßcuti eÜA in mAiori,^^-in aIiis plenis diexodicis fêriptis Lutheri,e-tiA Domini Philippi,p.mem.(jj‘ ah is publicîs fci-iptis vtf (ptA dictu efi.,coprehenfA efl,vbi clare diferte^c h is rebus aifü efl Confite-mur etiA Atque credimus^ijubd illxip^A ma-gno confilio iudicto fAÜA declarAtioneSt de null O fig»o Aut figurA abfentis corporis, neqtie etiAmtAntiim deJpirituAli mAnducA^ tioncyveru ficut ipji^ii qUAtliones rejpon^ fiones cUi^hntclltgibilitei^ Chrifiianeßo-nAnt.,delAcrametAli Aut ctl^orali WAnducA^ tioneveri corporis fangtiinis^Chriiltin CœnA intelligi debeant. Lutßierus teßAtur quod CœnA Domini fit ipfius'vcru corpus (ß' -verus fAnguisßubpane O' quot;vin^nobis Chri-ßianis Ad manducAndu bibendum Ab ipßa Chrißo inßituti, amp;nbsp;quod Domini Corpus fanguinem tA dignt quAm iitdigni qui Acce-dut,AtcipiÀnt.Ipfe etiAm Philippus injormÀ dohtrlnA^ dijclplinA EccleßaßicA rvit-tebergenß amp;nbsp;eggelburgenßi cUre inter-

Fniiij

88 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apologia

c^idinCœna Domini difiribuatar accifiatur?Rejpondefûrque difert'e amp;nbsp;co~ . fiant er: Verum corpus équot; fanguis ChrssH.

T ali do£lrina neque docemus ncque pro-^hamus vUo modo 'vlla Papifiica Tranffub-fiantiatione:hoc efi,ijubd virtute diclorum 'verboruinflitutionis huiusfacramht, panis vinu in corpus fanguine Chrifii muter» tuYy^ tantum nuda externafiecies panis 'uini remaneat. Multo mint^ hoc probamus •veldocemusyCjubdcorpus fanguis chrifii . localiter inpanem nbsp;nbsp;'vinumincludatur,aut

durabill9er cum his 'vniatur extra fumptio-nem:VerMmfcimus fatemUr o/ubd extra infiituta difiributionëtfr acceptione, inido-lolatrica nbsp;nbsp;nbsp;i(^Papifiica,autfipanis tnclu-

datur in arcula^jel adorationis i^ufa circu-gefietur amp;nbsp;m'^njheturficutfit in PapatUy chri fii corpus 'nofifæfensfit^nec prafns ejfe exi-fiimandufiit.Condemnamus omnes illos Pa-pifiic^ furines (fi omnia ß^iRüy/u.a,'raL,ficut hue vfcjuefalfum efi adhucDei beneficia fit Ne que etiam docemus aut credimusquod hîc in Cœna vlla velaÇdlfio veldefeenfio de calofiat,ficutnoflerdilecius Pater Lutherus loquitur : fed m^emus frmit er (fi ^nani-mitcrapudarticulos fideiiAfceditin cvlos,

Jedenr

ADaCTaConV. torg 89 fedens ad dextera^ Dei, ^c. Netjue etiam ' comminiÇcimur vliant 'vloiquitatem carnis, netjue negantus 'veritatem corporis Chriïii aut 'ullum articulumfidei Chrißian^. Ne-^ue dijputamus de modo praj'entia:, quomo-* do Chrtßi corpus amp;('anguis pofsint adeße: hac omniaßunt imperueßigabiiia,nec ea po~ teïi humanaratio cjuantumuis acuta ßt,e~ ruereßed commendamus hac diuina omni-potentixydrÇin^licitermanemtcsapud verba Dominion humilt Chrißiana ohedientia fidei: Hoe eß corpus mcum: Hic ed/'anguis meus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Tenemus ttaqueÇccundum ißa, c^uodv-nioneßcramtntali,ßtnis fit corpus chrißi, amp;nbsp;vinun^anguis chrißi. ^Jonfitemur etia atejue cr^rmus ciuodvbi f^itndum manda tum Domini contienitur ■gt; ipßusjnßitutio feruatur.,vt pan is ö“ vinum p^rigantur,ibi ßmulhicprüfens effe Qquot; vereporrtgi^accipi ore comedi atc^ue bibi verurr^lt;iy- fubilan-tiale corpus (ßfanguinem Chrißi.Hac aute omnia propter inßitutionem, ordinationem, verbum,veritatem,(ß omnipotentiam noßri veracis ßfidelis redempt^is lefu chrißi.

• Propter cjuam etiam cauÇam cum veteri or~ thodoxapcclefia Coena Dominipro imper-

90 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apologia

fcrutabili myßerio hal^mus, nec polfufMUi altter facere in turn f ttbliminegotia ejuamvt ftteamur pcrm^meimus in txm claris 'vera'ctbits Tjerbis Domini noflri lefla Cbrifli • (jua. J unS nobis fl manent lue erna fl lumen-, pflal y. rerb.i Domini flunt 'ueracia, qua, fromittit,ea certe (eruat.Luc.i, Apud Deum non eflimpoflibile vllum verbum. -Rom 4, fl^t^aDeuspromittit ea potefl certbpraß^are. Ephej.^yDeuspotesi abunstnntiflsime facere fl operari Çuprà quam poflumi/s intelligerë aut petere.Ipfle etia vincil in ƒuo verbo' quu iudicatur,P]alm si. Et omnia quaeunque vo luit Dominus fecit in cælo fl in terra

Nosquoq;^piniones omnes Anaba-ptiftaruiT), ScM;enfeldii,Camflini öóCa-’ roloftathi incêrprctationé pronominis, Hoc,in Cccftæ verbis, poncificiorum p-i-Toucn'.^amp;c idolomanias,omnium eorû de-mus,qui ritus Cœnæ fubftancialej immu tant,fàcrafigna tollûc, aut quiàcommu-nibus rebus non 3ilhn^uuc,qui rcs figni-ficarasaucpenuijs aut ex parte abolenr, qui vcram rerimi fignificacaruni cum fi-. gnis coniunâionem carumque vcram pep

AD aCta CONV. torg. 91 perceptioncm ncgf nc.Séd viciflïm in alteram partem aberrantes minime fequi-mur:eos videlicet qui coniundioncm flgnorum rerum fignifîcatarû inuehoc veritati rerum fignificatarum exdiame-^ • tro rcpugnantem,amp;. perceptioncm,qiiæ tota mentis eft ac fidei, ad corporea in-ftrumenta,contra fidei analogiam,amp;: my-fteriorum iftorum fcopum,trahiint. Spi-ritail’s enim pefteptionis nomine non ea intelligimus,qua percipiatur (bla Chrifti virtus fpiricuali$,fed cam, quam ibla Spi ritus diuini virtus, quanuis interucnicn-te hominû minifterio, amp;nbsp;verbo ac fignis intcrpofitis, in creifctium aniinis. cfficit. Itaque C(^poralem,id eft i^fiuimet Chri fti corporis perccptioneiTroc x-oivaviav mi nimè tollimus ex Cœna,vt ante^ex ipfis 2uinglii verbis oftendimusi^d corpora-lem(id eft,qui corporis inftrument^ fiar, amp;nbsp;iubftantias permifccat} iiîius perce-ptionis modi)m,ob eas quas diximus eau fas,plane repudiamus .Lutherum agno-feimus fingulareEÎei organon fuifle,eiq; tantum cribuimus quacummerentur doua inipfûliberaliflimè à Deo Opt. Max.

I 91 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AP Oto C lÄ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

collata:næuos tamc»cius,ac præfertim ipfius inhaccôcroucrfiafententiam non • polTumus cum verbo Dci cociliarcjidco-“ t]ue nos earn non compJeôli minime difli

• nnilamus.Neque verô noRri ipfi indices, f quicquid fcribant, probare polTunt illius fencenciam per omnia,nilîà Icipfis velinc dilTencirc, vc qui impericrucabilcm di, cantefTeiRius præfentiçChriRimodum, ôc de eo fe diiputare noffe profiteancur^ qucm tarnen Lurhcrusaperte alicubi di, cit eRe^efinitiuum,id eR cum quo {piri_ tusdicuntur locum occupare: inconfide-ratè id quideiTi(quod tanti viri pace diâû fitjamp;s ad dogij^adcC^iriRi corporis in plu I ribus locisfitu minime appoRt^ ConRac enim (piritus jid eR turn Angeles turn animas ooRras, etiamfi proprietate lub-Ratia: nonfjprporis mole definiantur,ta mcn^cRniri, aeproinde fimul pluribus ; locis exiRere non magis polTe quàm cor-pora:in quarum difputationum labyrin- ' thos mirumeR eos vitro fefe coniiccrc, qui tarnen nobis obiiecre confueuerinc q, Theologica^hilofophicc traôtemus. j Itaqueindc vitro delabens Lutherus ad hypüRaticamvnionem,idcR ex Scylla

in

AD ACTA CON V. T o R G. 9^ Charybdin incurri^, amp;nbsp;Brencianæ vbi-quitatis fundamenta iacit, quam tarnen, quod noftn ifti iudices tande aliquando nominatim aufi fintcxplodcre, multum illis gratu!amur,modô hac in re perfcuc • rent,vt amp;; de eo quod hunc eundem fco-pulum fapicnter virantes à fuis fcholafti CIS poftulant vt pro facrametalis præfen-tiæ fundamento, vnica verba inftitutio-nis Domini bab«ant,memores,opinor,il-liusingenuæ Lutheri de feipfo confef-fionis y Imperiti eiutdam,m(^\i\z,ommpote-tem ex Chrißo homine fac 'nint,per^iÇcetes duasniitHrASyAtque opçra eArum, ridemus ScriptuTAm multo dexterim amp;nbsp;exp lie At ms de chrißo loejui quÀmiios f^eamus. Pul-chreperjo^m cum nAtuTA ett^iungityAc rur Çus nAturAS nequACjUAm confitndit,'Vt pAuci fint( quod dehemus hum Anis comupientis qui-lotii AtAtemnoßtiAm Attriuimus*^ ingenium corrrupimits) qui idpercipiAnt,v^pje profe eloper/Ape in his ßmilihus locis errAue-rimy/y- nAturA trihuerim quod copetitper-f inAy^ contrÂ. Hlt;Pc iîle totidem verbis vere amp;nbsp;prorfus orthodoxe, in quibus ß perftare illu pcrmihlfent Äftra pcccata

94 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

iampridem dcfinita effet hæc controner-ïîa.Nec cnim icripfiflet,Chrifti etiâ qua-tenus homo eft, plena effe omnia. Quod, quidem de toco Chrifto, hue de Chrifti

, perfona, id eft de Chrifto vt vno

fMvo) confiderato,verum eft contra Nefto rium:de toto auté Chrifti didum ,id eft de naturis cius hgillatim cofidcratis, Eu-tychianumeft. Nam foli natura: diuinæ in fefecompetit,naturx ^utem humanæ in fefe non magis conuenit,quam id effe quod Deus eft. Sic ctiam facile amp;nbsp;ortho’ doxe cÄicedemus ex verbis inftitutionis Domini,ac non aliunde, Chriftum totû cum illo pane vere ajeffe,dari,communi carf. at non tolum Chrifti,nih ko-'v quoniam rcpi^gnat naturæ huÂanæ veri tas, proprietaique per glorificationcm minime’ab^lita. Viderint itaque noftri indices quolurefuorum confeientias o-mnib’Tis Lwtheri hac de re fcriptis ex dia,-metro in præcipuo'huius controuerfiæ capite inter le rcpugnatibns, lublcribeic cogant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

Ad fcripra vero Ph il ippi,ac præfertim ad corpus doôWïnæ quod attinct,nódubi t.Tmus ipfi prouocare,in quo videlicet ncque

AD ACTA CON V. TOR G. 9 y ncque iftius In,cutÿ,vel fub pane præfcn-tias, ß vnicum Augulùnæ confclsionis articulum cxcipias,cuius explicationes addit,n6quc oralis mäducationis vlla fic mentioineque cciam indigni corpus ipfu • ebrifti manducare dicunrur.

Denique in eo quod cxillimat totam corporis Chrifli in his my Herns comniu nicationom ab eins omniporcncia pende re,qui omnia qeæcunque voluit tecie: in -co plane amp;nbsp;per omnia conientimus. Sed primum omnium negamus Dcum cocra-dittoiia veile aut polie: non quoJlicim-potens,fcd quia mentiri non poccH. qua ration? rede dicic Ttrtullianus, Deo im-pofsihile eife ijuodno 'vult. ^.ótradidoria autcex iMquam iph ponlt;nt verborum Cœnç interpretatione c0fd’qui,ac proin-de interprecarionemillorum«iti no pof-feDei voluntate vel omnipdtentia,^æpe jam à nobis eft demonftratum.Deinde illuddicimus, fpiritualem ilium prælen-tia’S«: communicationis modum, longe euidentius amp;admiftibilius eftediuinæ o-mnipotcntiæTêz./z«£zop,quàm realem ilia fubftantiæ corporis In,fu^vclcum pane prælentiam oralem manducacionem.

96 APOLOGIA

Hæcenim vtraqiic qi^nuis,vt ipïî vo-kintjinuifibiÜs, tarnen naturalisell: nec fane eo niirifica.Quid cnim magis eft legibus natiiræ confétaneû,quàni vtcorpo «ris inftrumecis percipi res p o imæ amp;co ciguxyfeu vifibilesjleu inuißbilespoflinc?

! V I

Habemus etiapro vtilibta^ certis regu-Us,(juodnihil ßt aut eße poßsit Sacrametii extra 'uÇiim inßitutu Hoc atiim claru eß (ß manifeßüjciittod nulla er eat tira habeatpote-ßate Sacramenta codendi 'velmutädi.ltcm (ju'od D^ninus chrißuiin hac Cœna verb praßnsßt no propterpaneßed virtutepro-mißsionis inßitutio^is.ßue propter homi-nedrt (]gt;((gt; ver'^deyconßlatione vitam cperarivultpei^uü verbtl (ß Sa^ametum. Sed intelligimtts tarnen inßitutum vßum ßcundum ^pra diHam declarationem verbi ^cidtcmßecundiim Lutberi, Philippi omnium^rthodoxarum EccleßarÜ édita (ß tradita confeÇsione de mandata dißribu tione-,amp; acceptioneßue friiitione vtriufque partis,nimirum rci terr?firis tjua ßunt pan is vinum-,^ rei caelcßis ejußßunt corpus amp;nbsp;fanguis Domini. Clßtemur etiam ciubd iße ordinatus vißbilis vßus dißcerni debeat ah interiori

AD ACT* CON V. TORG. Py interiori Jpirituali^’fu^ne Sacramharii oc-. culto dßuijub 'u^uJJiirituAli nbsp;nbsp;ßubprtetextit

ißaru vtiliuamp;necelfariaru regularnßuüf» rore fudameto c/trete oecultarei^ tegerefof fint.Etfi enim hoe veru eß^cfuod ißeßirittf alls vßt^,videlicet fruitio ßdelis corforüàquot; fanguinis Chrißi ab externo vtfibili ordtna, ’ to vfu oralis fruition ts corporis nbsp;nbsp;sa gutn is

chrißi diuelli non debet:imb ubfa/ue tllaßi rituali fruitiofte qua ßde’ium eß, oralis vel Sacrametalisfruitio fumenti non folùnt non prodeß^ veruetia valde ipß epinociua^ mortifera^i^ codenationi ad feres ^ecudunt S.Paulifetetia:tame Proprie lopuedo aliud eß externa aÜiover disiributio aut acce-ptio Sacrÿnenti corporis éi^^^nguinis Chri~ itiquan^ulgaris régula mstituturn vfum nominal : aliud verb eil fruiius su el ßiri-tualis vfurpatio diilributaruf^ tfquot; accepta-rum partium Caena.i.totius à ChrtH^ ordi-nati Sacramhi.Htc v,erb propter peruerfo-nes Sacramentariorum ißud etiam conßteri cir in mentcm reuocari oportet,(jubdpropter hanc régula non idcirco minus reile diflum fitfCjuod Coena Dominißt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;verü ef~

fentiale corpus ^fanguis fub pane nbsp;nbsp;'vino

nobis Chriitianü ad edcndum bibendum

QÂ.

98 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

ab ipÇ? Christo in'siitut^ ^c. Iteniy (jubd propter ha»c régulant non ^equatur y panent ajinunt effe tantum nudaytnania figna^ß-guras ßgnißcationet abfentis corports ftnguinis Chriïiiyaut cjubel cumpane tß -vi no vere amp;nbsp;fubïlantialiter -verum corpus 'uerusfanguis chriFti tn eo non dtHrtbuan-tur aut accipiantur.

Agnofcimus Sgt;i. nos amp;nbsp;ampledimurhas regulas,^g«ôlt;/^4»â- viflumnon habeai ratione Sacramenti extra-vfum ßue a^io^ nem mys^riorum:^yC^od non propterpa-nem aut vinumßed propter homine hac my~ fleria inliitutaß»?.Neque vnquarn , Dei beneficiojvfquc adcdamcntes fuimus,vç (quod nobis fiffsotribuitur)diftrjbucionê ac x.oivav(av figifórum amp;nbsp;rerû lî^ificata-rurnddcü corporis amp;nbsp;fànguinis Domini,confudei^ us cum ipfius communica tionis^fFeótis:vel Sacramenta à rebus co munibus non diftinxprimus. Cæterùm quomodo tandem defendi pofsic ilia Lu-thcri defînirio non vidcmus, Cœnam Domini eße verumfub^lantiale corpus fangutnemDom^ifubpane^vino, nifi i-pfemectropum commictat, quum maxime videtur n ftnrov. vrgcrc. Quum aliud plane lit ipfa adio quæ viicatè Cœna Dp

AD ACTA CONV. TOR G. 99 tninivocatur,aWiid veto quod inifta a-dione datur, ac proindc li pniiv vnum dealcero prædicarinon poflit,

I b

Retinemtu pre 'vtiU vera haie mus hanc quoque terti'a régula, quodinfli-tut 10 huiw Sacramentiper Chrifium fa^la fitefßcax nbsp;nbsp;nbsp;maneat in Chrißtanitate :

quod dignitas aut indignitas tam minißri porrigentis quam per/enafumetis hanc no tollat autminus efßcaeem reddat.D.Luthe-rus hanc régulant itafundat. Sat^amUa tra £tare porrigere, vjurpare (ß accipere,ß-çut etiam verbu De^ traclare-,pradicare (ß accipere:hac,inquam,omt^chrißus in fuît 'uerbunf^ non in homini^'aLlitatem conßi tuityvleo certiores eß fecitriores de verba amp;nbsp;Sacrament is reddamur. ^aque ßequuti verbaÇanéli Pauli,Conßtemur quod etiam indignis vere porrigatur ^eyim corpus fanguis Chrißi, (ß quod illi hac vereacci-piant ibi vbi Domini inßitutio ordinatio Çeruatur: verum aß indicium, quia ßcilicet illis abutuntur, dum^ineßde nbsp;nbsp;pœnitentia

flccipiunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

Hancquoque regularo ,vt verbo Dei cbfécaneâfemper afferujmus; Sacrameto,

G.ii.

IGO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA.

videlicet à fde auti»cre4ulitate dißribue-tis miniHrinonpendere. Fatcniur quoque plena Saciamenta,ivi eft turn rem externa amp;nbsp;terrenä, fvtaquain Baptifmo, pa-ncm ilium amp;nbsp;vinum illudinCœna Do-mini^tum etiam res fignificatas Sic cocle-ftes ab ipfo Domino qui vnus eft harum dator,(putaablutionc à peccatis, amp;nbsp;infi-tioncm in Ecclefiam Dei in Baptilmo,amp; in Domini Cœna,commuificationc corporis amp;: fanguinis ipfius,ad noftram cum Chrifto c^alitionem obfignandam J turn dignis tu indignis vere offerri. Sed quod inde noftri indices colligunt,Si accipien daoff'crunturquibufuisamp;:ffgnaamp; res fi-gnificaræ,àquibufuis etiam virtue ac-cipidd veto minime concedimus. Nec e-nim valet hæc coniequutio,Offercur,ergo aecipitur.îtatio eft, quia figna quide cxtern«5 corporis inftrumcntis accipien da ofleruntur-.res auttm fignificatæ, pu-tà corpus amp;nbsp;languis Domini, vnà cuad-iudo verbo promiflionis, foli intelledui amp;nbsp;fidei offeruntur apprehendtndæ.Itaq; quum quiuis alïJi^ant’corporis inftrumc-ta,quiuis etia figna percipiut.indigni ve-. 10,quum intclligentia non adferant, vel

etiamfi

Ad acta con V. tor g. AOI ctiamü intelligétes funt,fidei tarnen ma-nu amp;nbsp;ore no fint præditi, res fignificatas, ideftipfum corpus amp;nbsp;fanguinem Domi ni,apprchedere no magis polTunt quàm mortuum cadauer vefci, autaliquid apu-prehendere is qui manibus careat. fiunc tarnen reitu fanólorfi fignoru, ipfiufque adeo totius facræ attionis,tum etia impri mis reru fignificatarufn (id eft, ipfius cor poris Sc fangiynis Dominijno quas indigne acceperintfà folisenim fidelibus,vti diximus,accipi poftuntjfedquod eas fibi oblatas contempferint, fiue, vc^oquitur Apoftolus,non diiudicarint.

• VIII.

Ita ^docemns cofiter^r Cæn.im dupU ci modo^cipi,Jjgt;irituAlitet^ facramentali-ter.Sfiritualii munducutio’fit qucindo n^obis iff Euaffgelio befteficia. chri^i 'ojferufttur, quAÇuACArfîe,Çanèl:ii ificarffati0fîe,tota. obi diefftia,facrijicio,(ftnguiffe,f»^te refur-reHionepromeruity'vtÇufit refnifsiopeccca-toru,recoffcilid.tio,iu^titifi. SpiritusÇan^us., reÇ'trreEHo cArnis lb' 'vita xternAftjuAndo vi delicet illos a Chrißo promeritos. the^Auros credete torde Accipimus,^pleiHmur no bis ApplicAmus,nófqueperidu cofolAmur irt

G.iii.

lOZ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

omnibus difßcultatibus tetationibus:dé quA Joh.6, Chrisiu^s loquiTur. Et ideo turJpirituAlis,qubdÇine operutione Spiritus Junétiyô“ fitte 'viuA^fi vcru fide non pojsit fierifine quu etiam oralis fruitio nonfiolum nuUiusfiructus efi-,vtfi’ipradiximusficd etia, mortem condemnationem adfcrt Hanc fiiritualem fruitioné requirunt Tjerba Cbri fii:Hoc efi corpus meumpro vobis traditu: Hic calix eHfianguis N out tefi^ameti qui pro 'uobd ejfiunditur in remifiûonem peccatoru. Item, Hocfacile in mei recordationem. Verbum eniméllud PRO VOBIS, rcquirit mera credentia corda. EPt uero alia mandu-catio,quam docendi catfia, Sacramentaleirr fiue oralemperce^tione corporis dP fiangui-nis ChriPti nomir^uimus fficut eti^n Lu-therus,Pomeranus ,Eberus ,(fi alii 'veteres df »oui doPfor^s Cbrifiiana Ecclefia nomi-nanEvbi ’videkcetnofiolum beneficia cbri fiiperi^rbunt nobis ob lata fide appreben-duntur dl »obis applicantur: Sed etiam qje-rumcorpus dPfianguis Cbrifli Domini nofir 't per quern nobis parta fiùnj»aterna ilia bona, nobis inCœna vt noPira fint propria donan-tur,dr eumpane dPvino accipiuntur, ad co d firmationem,corroboratiönem dP confertid-tionem noPtrxfidei.

i i A CT A C o N V. t o R G.

Ne in hoc quidam fpiritualis 8i Çâcra.-rnentalis manducationis tradendodifcri mine inter nos fatis cônuenic,propcereâ quôd reale In,rub, vel cum pane præferï tiam Quindecim viri Itacuunc, qualn noi çb eas,quas diximus,caufas repudiamusô Itaque quôdSacramentalem manduca-tionem definiunt, qua fiat, vt non tantum beneficium Chrifti, led etiam ipfum verum corpusiznà cum pane ore accipiä tur,fiue cum fide fiuc fine fide figna illä àccipiântür,nô admittimus.Sed quemad modum Sacraméti nomen d upIÄiter ac-cipitur, interdû videlicet« pro re dutaxat terrena,fiue pro fignis (veluti quum Sa-cramentum definitur elTt^èrbum vifibi-le,amp;: quÄii dicimus pancüpôê vinum elTe Sacramenta corporis amp;nbsp;fanguinis Domi iii^interdum veto turn pro r^ têrrena tu pro cœlefti:flcut dielt Iren/us Sacramê-ta duab.us rebus conftaredta «iarft dupli-c,em elTe dicimus Sacramcntalétn man-ducationeln, vnam meiè externem, per quaiTijproptcr incPedulitâtem, ältera ta-isùm pars nempe figfujfn percipitür, quo’ iènfùdicit Âuguftirtus id^ios manduca-

Ghriftum Sacrantento tenus fiue tor pit i

G.iiii.

104 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apologia

Döw/zzAid eft corporis Domini Sacrame tum,iicut ab eodem fcriptore dicitur cor^ pus Domini confici-,CAdere in terrnm nbsp;nbsp;con-

ƒ««?/,manifefta metonymia Sacramenca-’ Ji: Alceran,qua fir, vt ficuc figna corpore, ica eciam res fignificacæ percipiantur a-nimo amp;nbsp;fide, ac proinde cotu integrum-quc Sacramentum accipiacur. Ac prior qui dem illameritôà fpiricuali diftingni-tur ac difiungitur,vcpoy quæ fie mere carnalis, conueniens folis infidelibus qui Spiritu Dei carene. Pofterior vero fo lis fidelièus propria, cum fpiricuali copu-latur infeparab jicer,diciturque facrame-tabs quidem refpeétuiexcerni figni, fpiri-tualis verb refj^ftu rei fignificaeæ, quæ, ficucidiximus,^onnifi i’piriruall?er amp;nbsp;A-dei ore percipitur.Præeereà Saccamenta-1cm percêpi^nêm incerdumà mere fpiri eualiiic difcCcnimus, vcmerc fpirieualis ficea perce^cio,vc in quocidiana Euange hi audicione ac mediCacione qua Chrillu innudoiSó fimpliciverbo prædicato ap-prehédimus:Sacramêr«lis ante eadicacuc in qua ad fimpltx ve/bu adiugatur ecia fi-gnû,vcin Bapti1fhoamp; Cœna Domini. V-trobiq;autc,i.ôlt;in mere fpiricuali,amp;: in ea qua:

adacta con V. tor g, i®y quæ prætcrea fàcramentalis cft,non tantum eadem bcnencia Chrifti,fed etiam totum ipfum Chriftü in primis nobis fide apprehcndcndû orfcrri docemus,apertis amp;nbsp;verbi Dei , orthodoxorû patrunitc; ftimoniisfreti.Quianeq; Chrirtû ipfum abfquc ipfius donis jneque dona Chrilti abfque ipfoniet Chrillo nobis donari,auc in nobis obfignari credimus , quamob-rem dixit Hiei^nymus nos etiam in fim-. plici ipfius verbo,pafci ipfius carne, amp;: e-ius fanguine potari.

1 X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

Et hiec (jiàde crcdimui nobù ferÇaade-mw c^fe verum intetifciû fenfum verbo-rum chrifli in h oc [acramel^o,im 'o etia Co» feffionû^ugustanæy Apol^t^e cr altaru co-fefftonü a nobis Çcripta.rum^ (juxin Corpore doEirinx. coprehenjxptnt.Et of^ohia xternA é“ immola, veritas quam incl^ti^ chriflia-ntffimi Eleéiores atcfueprtncip9s cjui^Cofef-fione Augufiana cunîmagno vitx corporis periculo cor a Imperatore omnibus im-perip Statibus,^ v^a eu illis multi prxclariÇ fimi excellentifßmi viriiinßnitxß^ myriades chrißianorumpellorl^ontra Papatu (ß furore Sacramentarium vnanimiterconfefÇi funtyi:^ vfipue adnoßra, temporapropugna-

IO(î

APO LOO Ta

runt caÇeruiruatr^ua etia in tjuibufdd 'nt ^tite annos copluret Dr^dte conf crtptis con-f^]Jiolt;7ib.'(s in hoe vnico intelleUu, ah omnibus harum regionum Ecclefiaru docïorihus amp;paßonbus co couocatis approbata ^ßub-jcripta e(l:ideo ctia nos deineepspropter bre-^ tdtatem.pura tß bona coÇeientiaad ilium v-meum celeberrirnum eonfe/tßum eb referimui V prouocamus.

. Ei expradiclii omnibus in eonclufione fundameto ßecfuiturya^uod vt 'veritas in hoc -articulo (tttra omnes doetrinas erroneas eon-(eruari pueat.non opus fitojt Papißaideired aut Sacrametarii aut E^tyehiani. aut Neßo-rianifiamus p'er^bfufione aut feparatione na turaru Domini (^rißi.-lie ejuod i^ioru^^ Pa pißaru nbsp;nbsp;Sacrametariorum a nobis Codena-

tis abomin'ati^iibies érfuronbus ßufßcienter amp;fundametakter pofßt reßonderi dp cotra-dict,ql^do inißa Chrißiana dppuerilißm-plicitate verborÜ Chrifii coßater manemiis amp;perfeueramui.Proptereit etiailli(^ui nos propterhdeChrßiänafimplieitate Papisiis ebferdt,é-nos idölölatrds e^fe ciâmitdt,atquè cotumeliofius ej/^ ip'fos paptfias traducut: ißiyineiudßarum regionum Eeeleßts dp doel or thus manifeß a vifn nbsp;nbsp;iniuriiiinferutl

ADACTA C O N V. TOR G. I07 ^vhabebttnt cjuodhac de re in ultimo iudi-do reJpoÇuri jtnt.Horrendit nbominutiones Antichrifiiani tiling Pontißcatus inmdndunt euerfe f'int à fin^o Eu'igeliâ amp;nbsp;fcriptis no-' flrorumpr£ceptorum:froindepoïthacin nul lam dijputationerA aut dubitatione quod ad hac re attinet deductpojfuntaut debU. Sicüt itaque Papxabominationes reiicimus con I demnarnuadta etia reiicimus codemnamui

Sacr ament ar ioru^ furorem : Çiqutdem cla-rii nbsp;manifeÙum eit quod Ule initio craß'ius

tmportunitfi per Carolofiadium amp;Zuin-gliuméruperit:deinceps verea doc^toribua paulo fubtiliùs e^acriits quaß emendatus-,^ de die in die cum maiottc aucioritate proba-tut (itdta tarnen iit iUi veter^primo , craßo I nbsp;nbsp;^inepto ßl^orhdeiitceps tantum nouaglof-

faßnt addita nbsp;nbsp;nbsp;illiti noui colores. Exißi-

mamus proinde quod veteres, ^notii crajfi,-j (ßjubtiles Sacramentariqifi fußdameto^caü-

J£ interße concorditer conjentiaift, cß njnUm atque eundem fanaticiim errorem doceant^

I ' nbsp;nbsp;'videlicet i in Cœna Domini nihil eße plus

quam ßmplice nudum panem (ß vinum.

NOS vero etfi Dei beneficio teftari quo-j nbsp;nbsp;quepofTunius nobisdomi^o deefTcgra-

, nbsp;nbsp;tiifsimorum ac doétifsimorum hominum

ft:ripta,qui neqiie Dei donis^ ncq ; ntinie-

/

io8 ro cedant,amp; quibus ^ma cum iis extitic amicitia,quorum nunc mortuoru autlo- / ricate nos oppugnant,qiu viuis ac fuper-ftitibus illis nihiltale cfficere pocueruc:amp;5

• illuftrium Martyrûfquâdoquidéica Deo vifum clVproferrepenemyriadas polFu-mus,quorum incrcdibilis ipfifque cciam crudelifsimis hoftibus admirabilis coftan tia doctrinS banc qua ex verbo Dei tue-mur,nó charcis amp;nbsp;calamisjfed omniu cru ciacuû Victoria oblignauit:abfit tarnen vt alibi qiiam in vno Dei verbo hdes noftra coquilt;^cat,aut in alio quam in ipfoglo-riemur. Icaq;amp;: cófcfsioné noftra,amp; Do-ftorum noftrorû fciWpca femper fubieci-mus lcgitimislt;cclcharu iudiciis, moncte Apoftolo pro^hetarum fpiriti!^efte pro-phccis fubieótos.Mirum auté non eft Ec-cleham tot criftiflimis diftidiis fein-di,quum iplî^Apoftolorum ceporibus de fidei noft.i (*capitibus fic difeeptatuiis ad-huc lupcrfticibus,qm Filiu ipfum Dei vi-deranc,amp;: audierat.Ncque idcirco,vr ce-fent Epicurei,inccrta^ft Chriftiana religio, amp;nbsp;Academicorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fimi-

lis,vt Caftelli(^olebac,fed hoc arguic hu mani iudicii imbecillitate quæmagis ac magis augecur, merente mundo vc oblacç

. . 1

AD ACTA C ON V. TOR G, I09 lucis cotcmptû ficc^nduplicatis cencbri^ • Deus vlcifcatur.Chriftianorûaurem Ma* giftratuû munus fuerit ïicmalisiibs me' derijVtvbi grauesac doétoshomines, de quorum alioqui picrate amp;c bonis mo-ribus coftat,inter fe difsidere vident,déc operam vt mutuô fefe audirent,amp; mutua o-vlt;^wT«crez contiouerfias côponercnc,vtin Chriftiana Ecclefia Côftantini aliorum-que deinceps piÄrum principum antiqua norma præfcriptû fuiire,imtio pofuimus.

Compefcenda etiain elTcnc curbuléta ingénia , inhibendi cribunicii clJ^iorcs niulcorum malorû fôtcs turn in ctuilibus turn in Eccleha(Hcisfardîs,nequcafiCré-da eJrenc tmæiudicia,h’ue ej^crlbniSjliuc exinuetc^tis opinionibu0iùmpra. Ve-tulbfuntenim plurimiSd: ^uidé.cratrilîi-mi crrores:amp; heroica fût etia lÂcer Eccle-fiafticos vitia, vt heroicæ viigrutes , cÿiod præcipucin hac infelicifsima cotroucrha nimiùm perfpicimus.Cogédæ eüentnon priuata, fed publica auóloricate Synodi nôÀ«7pzJtat(,in quibus iidé fedcrcnc aüo-res, telles,ac iudices,nequ^ad dansndos fratres,fed ad diiudicandas placidé con-trouerlîascôparatæ. Nee armandi edene Magillratuu poteftate noui Diofcuri au-

ïlo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;APOLOGIA

daces,vel ex eorum liominu genere,qui* bus refte dixit Comicus nihil quicquâ ef-fe iniuftius,qualis fuit fub Cóhatino Eu-febius ille Nicomedierißs,aG poftea Vrfa-tius amp;nbsp;Valens,ac deinceps alii quoru am-bitioamp;f audaciflîmainfcicia quasEcclefias perdidit,quot doftos Epifcopos pelTun-dedit, quibus deniquemalis per ipfos fa-fcinatos principes orbe tcrrarû inuoluitJ Ec quoniam nemo eft iif iftis tumultibus qui Dei nomen zelu non præcexat, di-iudicâda cftcnt ex djdis amp;nbsp;fadis ingenia, Ncc l^ic eflcc difficile non modo ex ipfis argumcntis quæ no omnes intelligut,fed ccia ex ipfa agcdi rafipne perfpicere quo fpiritu caufaRiæcà nonnullis^acur. lu-bentur homines fentenciam noftram noq c\ noftris fcri^tis, quorum leCtipne non^ dum cognika caufa,feuerifsime interdici-tur,|^d ex etyum ipforum voce libellis intelliger?jquiquicquid illis libet nobis apud impcriram pleoem affingunt. Ec ne quid ad nosgrauandos dcfic,inuoluunt e-tiam deprauacas noftras lententias cum hæreticorum damnatiflimorum dogma-tibus,quæ à nobis ipfis vel maxime oppu-gnarinon ignoranc; ac tandem dcnique iidemilli fuis magiftratibus abutetcs, fibi

^.D ACTA GON y. TOR G. Ill partes damnandæ*c profcribendæ Eccle ßarum Chriftianarym Ipgè maximæ partis arrogac.Imô poftquamco vfquepro-uedi font vc vinos acmortuos graiiil'si-mos quofque homines norninàtim pro-*quot; feripfenne , iis incerea parcences, quorum maxime intolcrandas opiniones efTc Gonftat, putancfuam latere polîe triroÄn'^tei-v, ü ncceiïitatem quam vitro fibi âcceriîuerût, fiftirû Ecclcfiarum ftudium, principû denique, quibus imponat,mandatum prçtexant.Nos etfi nonni^is Au-guftanç ConfeHîoniscapitibus iubi'cribc-re femper recufauimus,abfit tamé vt pro-pterea ab eins Con%(sio^s Eccleliis o-mmbus Ijmaeldifsiliamus, aut pro fratri-bus GOS n^ colamus,quib^fcû per omnia non Gonfentibus,minime id mu'di m quail,vt alluti folent in humanijmcgotiis,iic in Ecclefiis limulata vel prclt;lha vetitatis ingenua profeisione/empori obfequedu putemus:fed quod iflade quibus adhuc controuertitur (excepto Vbiquiracis dogmate) minime cxiftimamus fundamentum noftræ falutis euerte^, modo ne ex antecedentibus vfquc ad cofequencia dc-ueniatur,quodpaulatimà nonnullis fieri ipaximo cum noftro dolore videmus, Sed t • ■ *

Ill nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apologi a

his cercè mails,ctiamli^ plcrifquc auóto-ricacc præditis negligantur,aut eacerte remed la adhibetur quibus vulnera potius rectudcfcanc quam lancnturduo tempo-t? medebitiir ille qui fie cxerceri vult luos, VC qui probaci funt manifeftifiant. Nos interea reddere omnium amp;nbsp;fingulorumra tionem in legitimo iudicio Ecclefiarum parati lumus,inimicisnoftris bene preca-mur ex animo: Tibi lefu ®hrifte Fili Dei can fam cuam commendamus, téque, fi feientes quenquam fallimus,tcftem ac m-dicem in caput noftrum aduocamus.

Reliquis duobus illius Torgenfis Con-uentus fcriptis,quorum vnum interroga toria vocanc :?!terum vero arciculos qui-bus fubferibi iÄuis iubent, idc^o no re-fpondem.Lis, turn quod nihil contincant cui non ficMmnde rcfponfum,tum quod eoruiÿ intcir^gatis rcfp(5dcre, vcl eorum mandatis f^icribere.Dei beneficio minime ceneamur. Suh^criptiones denique nullas addidimus ,quibus integro volu-mmcopus cHct, ne pugnare numero poi rids quàm caufir bonitate videamur.

FINIS.