En alle mijn geweefène, en noch tegen-
woordige Difcipelen fo kleyn als grpot ?
waer van ick uyt feven Landtichappen
feven fal voordraghen; om dat het getal
van feven aenmerckens weerdig is _? want
daerzijn feven deugden, en feven werc-
ken van barmhertigheydt; feven wonderen van de We-
relt; feven Planeten ende feven vrye Konften, ende
meer andere die ick om kort te zijn voor-by gae. Ende
oock foude het getal van al mijn Difcipelen te groot
zijn om hier te befchrij ven.

facob TZosböoYvt, van Embden.
*Pieter Tïel/ert, van U^jeumegen.
WillemTeßinc\, van^Middelburg,
ιΣλάαώψ ^Breedan _? van Vollenhoo.
fan ^Pottee, van Amßelredam.
faqes tpïllems, van Feluy.
'DirchJVichman, van ü\(jtetelen*

Konft-lievende Difcipelen alfoo eenige van U L*
meenichmael aen mijn verfocht hebt, of het my foude
believen die Vijf-Orders der Architeclura van Vincent Sca*
rnoïgi tegenwoordig in defe Landen veel gebruyckt en-
de nochtans fwaer te verüaen is, op wat lichter maniere
fou willen brengen; foo hebbe ick het felvighe U L.
niet wel kunnen weygeren, doordienden vinder defes
klaerlickte kennen geeft hetfelvige voor geen leerlin-
gen

4 Í-é Åû· Jaërs- Gift.

gen gemaeckt te hebben, maer voor Meefters die in de
JrchiteBura > als oock mede in de Reecken-konft _? ervaren
zijn, foo hebbe ick de moeyte aengenomen om U L,
een weynigh daer in te onderrichten₃met het maken van
eenige ruyge Schétfen, die ick U L. tot een Nieu-Jaers
gifte koom op-offeren; waer uyt U L. meught verfekert
blijven dat ghy in een korten tijdt die Vijf-Orders ·> met
al wat den Vinder daer by gheftelt heeft ₅ fult kunnen
verftaen: dat alleen uit een Taeifel verdeelt in feiligh
gelijcke Deelen ; foo dat het werck, dat U L. daer
uy t fult komen te ordineeren, voor het ander dat na de
maniere van Scamo%& gemaeckt is > niet fal komen be-
fchaemt te ftaen. En blijft hier mede in de befchermin-
ge des Alderhoogften bevoolen ₅ die wil U L. iègenen
met wijsheydt en verftant, op dat ghy in dit werck tot
U L. voornemen meught komen, U L* Meefter ende
Vriendt ?

Eminde Liefhebbers der º>ïßÌ>-Éöçâ, ick heb*
I be hier eenige fchetfen gemaeckt van de vijf
^sColomnendie door Pincent Scamo7$j_y Archi-
tect van Venetien op fijn heerlickft gheordi-
neert zijn? dewelcke ick op een ander maniere van ge-
tal geftelt hebbe. Soo dat nu alle gemeene verftanden
dit kunnen verftaen; maer onfen Autheur heeft 'et ge«
maeckt voor de fcherpfinnige die in de Bouw-kunft
ervaren zijn; ende oock dienen die hier in willen ftu-
deeren wel Griecks en Latijn te verftaen; daer onfe
Leerlinghen kleyne gelegcnthejdt toe hebben om dat
teleeren, foo dat hetmy noodigh dochte op defe ma-
niere te ftellen van een Tafel gedeeltintfeftigh deelen,
waer uyt men alles kan maken, fonder dat daer eenigh
fchrift by van doen is, als men die Tafel verftaet, de-
welcke hier gock perfeót aengewefen wordt. En oock
hebbe ick maer voorgenomen die vijf Colomnen, als
Tujcana, Dorica, Ionica, %omana ende Corintia; enbyyder
order een Poort met een vierkante deur, ende een twee-
de order om de vierkante deuren te maken, waer uyt
men oock alle binnen-gieraden en Schooriteen-mantels
kan maken, 'k Hebbe derhalven mede twee Schoorftee«
nen hier in gevoegt, geftelt na de eerfte order, waer
na datmen met al de vijf orders wel mach te werck gaen

in't maken vaneenige Schoórfteenen, foo dat ick niet
veel fchrift by mijn werck van doen ben. ick hebbe ook
voorby gegaen de Poorten met Pedeftalen > om dat fy
weinig gebruyckt worden ; maer ick hebbe aengewefen
diein-Poiten die daer toe hooren gemerkt met deletter
G. EndeColomne is getekent met iijn Pedeftael: foo
datmen daer wel een Poort uyt kan maken. De liefheb-
bers der Konfl: mochten vragen ₅ waerom dat hier geftelt
wort naeft lonica, een %omana, daer men by alle Autheurs
tevoorenniet heeft ghefien als naeft lonica een Corinna ·>
en dan C^omÏ°fi^ta °P het left ? Soo antwoorde ick daer op ₅Dat defe Colom %omana wort gemaeckt van lonica en Co-
rinna; en aliöo lonica fwaerder is als Qor'müa·, moet vol·
gen dat ^cB^mana dan oock ftercker is als Corinna en beter
is om onder te ftaen. Defe Colom Ttynana is by die.van
Roomen geordineert, ende wort ordinaris gemaeckt
met vier-en-twintigh Fermetten _? gelijck men lonica en
Corinna oock doen mach.

Hier meeverfoeck ick aen alle Liefhebbers? dat haer
gelieve mijn kleine moeyte en koften in danck aen te
nemen; enfooickiie dat het aengenaem is, fal ick by
gelegentheit iet beters maken. Blijvende hier mede

Ό E. gantfch genegen Vriendi.

Tot alle nijdige ₅ en vujl-Jpreec^ende j

Om fchenders, die u macht wel
eer ontfing van onder,

Met yflelick gefchreeuw 5 ofraferi
als de Donder,.
Befchouwt hier vry mijn werck, 't is voor

unietbefchaemt;
Want Schelders blijven hier gemeenlijck

foo befaemt,
Dat fy uyt enckel haet my fchenden en be-

kneev'len;
Om dat ick befich ben eenighe donckré

neev'Ien
Te lichten voor mijn volck, foo wenfchen

fydieftanck
Uyt d'hélfehe Acheron te fchenken in mijn

Dranck;
Dit Satyrlick-ghebroet en kan niet anders

dencken,
Als hoe men eer en faem varr goede Luy

maghkrenken: >'/":
De helfe raferny fchijnt in haer Hersnen

woont,
Sy füllen nae haer doen oockeeuwigh zijn

D I S G Ι Ρ U L E Ν,

Geióngen ter eeren van haren Meester

Op het verlichten van de vijf Orders der ArchiteBure.

En Rey van Dienilbaer-Volck komt by malkander dringen >
Elck van een vreemt Geweft, om juychgende te fingen;
In 't Scheeprijck Amfterdam, aen die haer heeft geleert
En oock noch onderwijft, en dagelijcks beheert,
Hoe wel-iê niet al-t'iaem beftaen in Dienftbaerheden,
Soo zijn-ze met de naem van LEERLINGH, wel te vreden.

Komt dan vergaerde Rey, en vlecht te iäem een Kran«,

En kroont daer mee fijn Hooft, voor iulck een brave kans
Als u dien MEESTER fchenckt; die ons gaet werck verlichten,
Waer uyt men Bouwen magh, en Kercken, hoogh van itichten,

Brenght al te-iaamen by wat hier ten offer hoort;

En laetons vreedig by malkander blijven voort:
Brenght hier de Talm-Tack, gegroeyt aen d' Eems. fijn ftranden;
Dieruyckende Filet, gegroeyt in Gelders - Landen:

De Vruchten uyt Zeeland bindt mede aen de Kroon:

Die Over-YJfels bloem fee mede wel ten toon:
Laet Hotlandts Ifyode tyos uytmunten, boven d' ander':
Neemt Henegou &\vy&rucht, en bindt het aen malkander -_t

Neemt nu de Vrede-Tack die Munfter ons befchickt.

En bindt daer mee die Krans, foo is de Kroon beilrickt.
De oudefte van ons all' aenveert de Kroon in handen
Die nu gevlochten is uyt feven vrucht baer' Landen,

En iet die op fijn Hooft, tot pronck van het gemeen,

Wy volgen algelijck, en gaen de felve treen:

En laet ons al-te-fitem als brave Jongelingen

Tot vreuphde van ons all', dit Kroon-Vairs daer by fingen.

Schoonft Nimf je van het Woudt.

KOmt beroemde *5fyfeefler dan_yWy treen an
iSfyiet de Kroonin bey de handen _yT>aer ßaetjy nu op u Çõïâ,
En verdooft

ü\fu voortaan aluin? Vyanden*
V

Aenvaert dan braven Heldt (al is de Krooningh flecht)
In danckbaerheydt ons werck, en itelt de fouten recht,
Vergeef ons 'tgeen wy doen; de luit die quam ons dringen
En gafonsfloutigheyt, om juychgende te fingen.

Reyne liefde Kroont.

Efe Tafel aldus in 60 deelengedeelt₃de welck
genoemt wort een Modul ₅ en elcker deel een
minut. Uytdefe Tafel kanmen alle 5 Colom-
men maken met fijn Poorten en Door-cofijns
en Schoorfteenen ₃ voort alle Gebouwen daer men Aré'i-
teFtur m gebruyckt; en alwataen de 5 Cplommen de-
pendeert; maer men moet weten dat foo dickmaejs als
ftiende Colom verdickt ofte verdunt? dat men dan fijn
Modul moet maecken foo dick als de Colom onder is. i
al waer 't dat u Colom 1₃ 2 of 3 voeten dick is ₉ moet u
Modul oock foo zijn? en dan in 60 deelen gedcek₅ ge-
lijck u defe Tafel aenwijft.

Men kan de Colommen op ver*

icheyden manieren verdunnen, maer

defe maniere wordt meeft

Anneer de Colom gemaeekt is onder en boven
even dick, fo moet men defe Tufcana Colom
é Modul en 37t minuten laten recht itaen; en
boven dat falmen een half-ront trecken op de
dickte van u Colom 3 dan fult ghy de dickte van u Co-
lom boven daer hy 45 minuten is nederwaerts trecken
nae't loot aen beyde zijden, en daer de lini het half-ront
dqorfnijdt, dat fult ghy na beneden in vier gelijcke dee-
len maken , en daer u half-ront begint tot boven aen de
Colom ofte aen 't After-gael, deelt dat oock in 4 deelen,
dan fal het eerfte deel in u half-ront de eerfte verminde-
ringe zijn aenucolom, en de tweede in't half-ront de
tweede op de colom * en foo voort: alle andere colom-
men moogt ghy oock foo doen, uytgenomen dat ghy
moet letten dat de andere een byfonder getal m 't recht-
itaende hebben, ende oock boven in 't verminderen , an-
ders ift alleens. UL kan hem na de Schets dieick daer
van gemaeekt hebbe reguleeren , daer het alles aengewe-
fen is. Maer wanneer ghy groote colommen maeckt,
fomeugt ghy het getal van viere wel op 6 ofte 8 nemen,
op dat u colom te beter in de verminderinge ronden
mach, en dat hy niet kantigh blijft. Ghy moet altijdt
ioecken u werek te maecken dat het lieflick is om te
iien: Soo fult ghy de gunft van alle Liefhebbers ver-
krijgen.

trecken van de Capteelen.

Öo kondt ghy volgen defe maniere, gelijck
hier geteyckent is in twee rondten ofte Sire-
kels, in elck ftaet een vierkant die ghedeelt
zijn, gelijck U L. in de Figuer fien meugt,
en oock met Nummers aengewefen. Defe moet ghy föo
ia u Grollen fetten ghelijckfe hier ilaen: en als ghy .
fien meught in de teyckeninge van 't Capteel. Om dit
te doen, foo neemt eerfl: u Paiïèrmet deeenepunt, en
fetdieopde i, ende met de ander daer dieCrol boven
begint, treckt dan naer beneden een vierde part van
't rondt, dan fet u Pafler op de 2, en treckt van daer
ghy op-ghehouwen hebt weder een vierde part van 't
rondt; doet foo met 3, 4, 5, tot 12 toe, foo fult ghy
u Grollen niet fcheel of fcheef maecken. Om nu te ma-
ken de dickte van het plintjen van de Crol, dat is om-
trent een vierendeel van de breedte die hetlaet van de
eerfte omtreck, foo moet men de deelen die voor Mid-
del-punten gedient hebben, elck byfonder in vieren dee-
len, en dan noch twaelfmael trecken, gelijck voor ge-
feydt is, foo fult ghy fien dat u Grollen verminderen
fallen tot het leite toe, en dat ghy een wel-gemaeckte
Crol fult hebben.

Tot Naarder Onderrichting

om de GROLLEN te trecken·

Ì uw Voluiten, of Grollen, weite verdee-
len , foo neemt voor de geheele hooghte
3 deelen, en voor de breedte 7 gelyke Dee-
len j voor de hooghte boven 't oog ftelt
4 deelen, voor 't oog r deel; en onder het oog ftelt
3 deelen, foo hebt gy dan voorde hoogte van't vo-
luit 8 deelen.

De maat van de geheele breedte van de Voluiten
zyn 7 deelen, waar van 3 deelen en een half deel
moet blyven buy ten 't oog, voor 't oog felfs 1 deel,
en binnen 't oog 2 deelen en een half deel, maken
famen 7 deelen voor de breedte van de Voluiten, ge-
lyk U E. in defe Figuur duydelyk vertoond werd,
ftaande het oog dan in zyn rechte order, het welk
aldus verdeelt werd: Maakt eerft een rechte vier-
kant , waar in gy de Cirkel van 't oog trekt, en ver-
deelt het*ielve in vier gelyke deelen, aan alle de vier
zyden, foo zynder in dit vierkant 16 deelen; neemt
dan de vier pinnende deelen , haalt daar in twee
overhoekfe linien; verdeelt defe overhoekfe linien
yder in 6 deelen; foo hebt gy de 12 Centrums, daar
door de Crollen moeten getrokken werden.

Befchryving van de Plaat Letter A.

Manier om in een Ellipfis , geli/k mede in de Tarabole den 'Diameter

en ajfè te vinden.

Exempel van een Ellipfis, in de Figuur Ä.

GEtrocken hebbende in de Ellipfis 2 evenwydige linien a. b j c. d, foo 't valt, en
delêlve in e. en f. gedeelt hebbende in twee gelijke deelen , Γ00 haalt door de
Eevonde punten e. en f. de reghtc lini g. e. f. h. , defe word by Apollonius en an-
^re Schryvers genoemt, de Diameter der Ellipfis, hier na vint op defelve wys noch
!i^en andere Diameter p. n. ö. q. door 't trecken der linien, i. k. en 1. m. &c. dan
**l Het punt r. in welke defe χ diameters den andere doorfnyderi, 't centrum zijn der
§^egeven Ellipfis. Vorder fóö befchryft uyt 't centrum r. een böge, de Ellipfis doorfny-
^nde in de punten s. en t. en haalt s. t. welke in 2 gelijke deelen gedeelt in v. fó
J^n eyndelijk door v. en 't centrum r. een rechte lini haalt , als x. v. r. w. deefc
** weien de begeerde aiTe der Ellipfis, welke wy nochtans doorgaans de meefte Dia-
meter der Ellipfis doch oneigentlijk hebben genoemt , waaruyt dan verder lichtelyk
^öe lini die van ons de minfte Diameter genoemt word, kan gevonden worden.

Exempel in een Parabole, in de Figuur B,

Ederom als vooren in de parabole ^ evenwydige linien a. b., cd. na gevallen
getrokken hebbende , fo deelt de felve in e. en f. in ζ gelijke deelen: door wel-

ke punten fo men haalt de linie g. e. f. h., defe werd by Appolonius genoemt de Diame-
ter der Parabole, hierna doorfnyt de gevonden Diameter reghthoeckig i. h. k, fo wan-
neer't dan gebeurt dat i.k. door h. gedeelt word in 2 gelijke deelen, fal g- e.f. h. te
fjelijk de Diameter en afiè der Parabole wefen, anderfints fal men i. k. in 2 gelijke dee-
en deele, als in 1. en uyt 1. en met de gevonden Diameter een evenwydige halen die
dan de begeerde afle welen fal.

Uyt een ftuck van een Ellipfis den geheelen afle te vinden, in

a.b. lijnde de Diameter, cd. een van de ordentelijk gevoegde van een Ellipfis de felve
Ellipfis daar door te vinden.

Vint een lini c e. fodanig dat 't vierkant van de felve, en b. c. beiloten gelyk fy aen 'c
quadraat c. d., om welke lengte c. e. te bekomen, fal men in de tweede figuur in een
rechte linie gaen teykenen het deel c. b, en uyt c. op de felve een perpcndiculaer c. d.
rechten, gelijk aen cd. der eerite Figuur: So men dan voort uyt d. op d. b. een linie
rechthoekig treckt, fal daer door inde onderde linie het begeerde deel c.e. afgefnedeii
worden, als blykt uyt de 31 en 3 2^flc prop: des derde boek Eucl: deL· c. e. teykent in
de eerite Figuur van c tot e., en haal t a.e. defelve fo lang verlangende tot fe de linie b. f. die
uyt b. met c. d. evenwydig getrokken is, komt te ontmoeten in f. dan in a. b. eenige an-
dere punten g. h.&c. genomen hebbende ende getrokken de evenwydige g,i,h,U ver-
lengt de felve fodanig tot k en m. dat de vierkanten b.g. i.,b.h.l. gelykzyn aen de qua-
draten g. k., h. m. Om 't welke te doen fo teykent inde derde Figuur in een rechte
linie de deelen b.g, g. L en fchryft op b. i. een halve cirkel, en uyt c. in de felve den
perpend: die dan de begeerde g. k. wefen fal, welke in de eerfte Figuur van g. in de ver-
lengde g. i. tot k. moet gereykent worden , als blykt uytde 35. 3 boek Eucl. en op de
felve wys mede vindende het punt m. en diergelijke andere punten, fal door defelve de
begeerde Ellipfis moeten paiTeeren. Uyt welke dingen dan lichtelijk vorder af te ne-
men is, hoe men een verbrooke ituk van een ovael brugge kan vervullen.

Hoe men een Parabole om een gegeven Triangel kan befchry ven,

fy a.b.c. de voorgegeven Triangel, denBafes b. c. in d. gedeelt hebbende in ζ gelijke
deelen, en a. d. getrokken, falmen indefelveeenigepuntene. verkiefen, door welke
linien gehaalt met b. c. evenwydig als e. g., fal men uyt b. door elk der punten in a. d.
genomen, linie halen, tot fe de linien die uyt de punten g. met a. d. evenwydig getrok-
ken zijn , komende te ontmoeten in e. > füllen dan de gevonden punten f. in de circum*
ferentie der Parabole zijn.

Waer uyt dan verder kan getrocken werden , defe volgende manier,

a.b., b.d·, d.c. gedeelt hebbende in evenveel gelijke deelen_Λ en uytde punten vart
b. d., d· c. linien met a.d. evenwydig gehaalt, fomenuytde punten b. en c. door de
punten in a.d. genomen linien treckt, totfe de genoemde paralellen komen te ommoc-
ten in f. defe füllen wedarom in de circumferentie der parabole wefen.

Sy a. b, c. de gegeven Triangel, om welke de Parabole moet befchre^

ven worden in de Figuur F.

den bafis. b. c ind. gedeelc hebbende in 2 gelijke deelen, fo trekt a.d. enmet defeive
de evenwydige c. e., de verlengde a.b. in e. ontmoetende, dan deelt d.c. en c.e. in
evenveel deelen, en haalt uyt de punten in d.c. genomen als f. meta.d. linien, evenwy-
dig als f. h. tot de linien die uyt b. tot de punten in c. e. genomen, als b. g. getrocken
komende te ontmoeten in h., dan füllen alle de genoemde punten k. in de circumfe-
rentie der parabole wefen, die door de punten b. a. en c. komt te paiTeeren. So men
vorders b. d. insgelyks in fo veel gelijke deelen fnyd, enuyt de gevonden punten met
a. d. linien evenwydig haalt, die t'elkens met die aan de andere zyde gevonden gelijk
zijn, fal aliö daar door voltrocken worden de gantfche begeerde parabole.

Hoc dat men een afgebrooken ftück in een Parabol wederom fal kunnen
vervullen, door het vinden van de punten, in de Figuur G.

Laat het gedeelte d. e. der parabole b.a. c. gebroken zijn, om 'tfelve wederom te re-
pareren , haalt uyt de punten d. en e. de linien d. f., e. g. met den Diameter der Parabole
evenwydig, hier na treckt b. d., b. e. en verlengt defeive tot de linie die uyt c. met f.d.
of g. evenwydig, hier na treckt b. d., b. e. en verlengt defeive totfede linie die uyt
c, met f. d. of g. evenwydig getrockertis, komende te ontmoeten in h. en i.., ofte ver-
lenght alleen b. d. totfe de verlengde g. e. ontmoet in h., dan f, g. in eenige gelijke dee-
len gedcelt hebbende in h. e. of h. i. rechte linie haalt, en wederom andere uyt de pun-
ten in f. g. met d. f. e.g. evenwydig, füllende punten i. 2. 3. &c. der doorfnyding
ïn de voorgegeve parabole wefen, die door de punten b. a. e. c. paiTeert, daarom fo men
van d. door de punten 1.2.3. &c. tot c. door een vryen hand-treck een kromme linie
haalt, faldaerdoorde parabole voltrocken zijn.

Een voorgegeve gedeelte van een Parabole, verder door het vinden
van Punten te verlengen, in de Figuur H.

't Syb.a.c. een gedeelte van een Parabole, welke men begeert naar c. te verlengen,
treckt c. e. evenwydig met den diameter, en verlengt deièlve, voorts treckt c. e. even-
wydig, en verlengt b.c. tot k, fulxdatc.h.gelykfyaang. c, wyders c.i. gelyk geno-
men hebben aan c. e., foo dceld c. h. en c. i. in evenwydig, haalt totfe de linien
uyt b. door de punten van c. i. getogen komen te ontmoeten, füllen de punten der
doorfnydingen de begeerde zijn, waardoor de verlengde Parabole fal paflèren. Inde
Figuur L

Noch anders, in de Figuur K.

Treckt b. c. ende felve in d., in 2 gelijke deelen gefneeden hebbende , fo treckt
den diameter d. a. hier naar a. d. en d. c. in even veel gelijke deelen gedeelt heb-
bende , foo teykent in de verlengde b. c. foo veel deelen van d. c. als gy begeert
neemt 3 deelen, insgelyks teykent in de verlengde a. d. even fo veel deelen als a. d.,
fo men dan uyt b. door de punten inde verlengde a. d. linien haalt, als b. e. totfe
die welcke uyt de punten der verlengde b. c. met a. d. evenwydigh getrocken wor-
den, als e. f. komen te ontmoeten in f., füllen de punten f. wederom inde verleng-
de Parabole komen te vallen.

Befchryving van de Plaat > geteekent B.

P"an trecken van verwelven, van bruggen, of kruys-kelders, als mede hoe dat men door ■
een gewiß regtl terßont kan vinden de breeknagels, waer door de felve boogen gemkken worden.

E Erilelijk laat na geval gegeven zijn deliniea. b, fo deelt defelve in drie gelijke dee*
len, op beide de buytenfte deelen treckt 2 cirkel ilucken, a.d.e.b.e.f. wydersfo
trekt door de punten e. d. e. £ de lini e. d. e. f. tot dat die te famen komen ing., dan flaat
in de punten g. d. e. een fpyker., en een draat op de punt g. vaft gemaakt, dan falmen met
die felve draat die gebogen wert, over de fpykers d. e. de omtrek a. h. b. met eenen draat
dengeheelen omtreck kunne trecken_} 'tfelvigebeftaatmede als den bafis a.b. in meer-
der deelen gedeelt is. Defe bogen werden ordinary genaamtplatte paenders.

Van't trecken der Paender-punten.
So laat weder den bafis 1 en 2 , gedeelt zijn in 3 gelijke deelen , en treckt de cir-
kel ilucken i, 3, 4. ale mede j, 6. %. dan treckt de linie 3. 4. en 5-,6., verder treckt
«yt 5, het cirkel ftuck 1.7. , en uyt het punt 1. treckt het cirkel-ftuk f. 7., ont-
moetende malkander ia 7. en flaat dan in 't punt 5. en 7. een fpyker : verder foo
maakt dan in 't punt 7. den eenen draat vaft , doch dat de felve draat rondom de
^t fpy-

ipyker die in 't punt η geflagen is kan bewegen ·, fo falmen met defe draat 7. en 6. de halve
boog ^. en 9. kunnen omtrecken >op defelve manier bearbeytmen de and'rc helft van defe
bo og tot in 't middel-punt 9., hetfelve beftaat medealsde bafis in meerder deelen ver-
deelt werd : verder fo is ook te noteeren, als dek bogen van gebacken of arduyn-fteen
"Werden gemetfelt, correct na defelve draat moeten omkanten, alwaar de paanders en
paander-punten mede getrocken zijn ·, ook prijfen wy dat langs de lini g. d. e. en 5·. 6. 7.
een voeg van een fleen kant, maar alfo het genoegfaam foude kunnen gebeuren, dat door
brand of oorlog eenige ilucken fouden kunnen in vallen of weg raken, foialmendoor
behulp van drie gegeven punten een cirkel trecken, de verloore ilucken, het fy in een ver-
welfde brugge of kelder, na een vafte regel kunnen in werken; maar hier in ilaat aan te
nierken ₃ als 'er niet meer dan een ftuck, tuiTchen a. e. óf e. f. behouden waer, daerdoor
defelve ftucken den geheelen boog niet foude kunnen werden uytgevonden, doorreden
dat het ftuck a. e. e. f. ider maar een gedeelte van een cirkel zijn, en alle cirkels en heb-
ben niet meer een centrum, maar als een gedeelte van a. e. en e. f. bekent is , fo kaft
hier door den geheelen boog werden uytgevonden , insgelyk als in de paander-punten
een gedeelte van 1. %, en 3. 9. bekend is, kan men door defelvevoor-befchreven regel
«lede de geheele omtreck van de paander-punten uyt vinden.

Befchryving van de Plaat, geteekent C.

Handelende hoetnen een voorgegeven boog Joude können trecken op voor gegevene

hoogten en breeten.

T>e eerße Figuur.

LAat de begeerde breete wefen a. b.₃ de hoogte c., foo verdeelt de wytte a. b·*
in twee gelijke deelen , ilelt de wytte op den perpendiculaar in c. ., de andere
Voet van de paifer in f. c., fteekt in £ e. twee fpykers , fpant over e. f. een dubbel-
de draat in b. die door 'c oog van een naaide getrocken is, treckt met deefen den be-
geerden boog.

T)e tweede Figuur.

Laat de begeerde breete wefen a. b. , de hoogte c., fö maakt een dobbelde winkel-
haak, als de Figuur aanwijft , waar in midden een groef gemaakt is , als ook op dé
boven-kant, neemt dan de halve wyte, ilelt die op den perpendiculaar in c., dat de
bove-kant van de bóbg is, deandere voet beneden op de perpendiculaar d., boort door
een vlack houtje twee gaatjes in c. d., als mede op de boven-kant van de winkel-haak e.,
treckt hier mede den begeerden boog , mits dat men de pennetjes die men door de gaat-
jes e. d. heeft geileeken, wel in de groef neder houd: doch over 't kanten van defe boog-
ilucken naer 't fermeel, is onder de verftandige veel difput, doch wy füllen een of twee
middelen voor Hellen, die ons dunckt de befte te zijn: Vooreerft als de tweede Fi-
uur j ik boor op de bovenfteenonderfte omtreck een gaatje door de rye, daar ik mijn
oog medehebbe getrocken e. o., ende naar de omloop van de rye fchryf ik het kanten
van mijn ilucken op de middel-lini van de rye. De tweede middel is als de derde Figuur.

Naar dat men op de bovenfte omtreck fijn begeerde ftucken heeft verdeelt, als e.f.g-
h., fo treckt een lini e. in f. van fing, van g. in h., en als men langs de linie e. f. een
winkel-haak houd op de hoek f. fo fchryft langs defe winkel-haak de ftortinge van 't
eerfte iluck, en fo voorts, de derde middel is als de vierde Figuur.

Voor eerft deelt op den bovenfte omtrek de begeerde ftucken i. z. $.4.5.6.7., trekt
in 't punt 1. een lini op b. a. dat de nagels zijn, waar door den boog over is getrocken,
als in de eerfte Figuur is geleert jfoekttuflehen defe twee linien een middel proportie e.,
trekt defe op de punt 1., dat falzijnde rechte ftorting van'teerfte boog-ftuck, enfoo
voorts als men inde Figuur kan zien", en fo kan men de vrage folveren, diegemeene-
lyk dusdanig worden voorgeworpen om een boog te metfelenals men de baft of draad
beneden de boven-dreppel niet kan fteeken, 't welk wel gebeurt als men de boog foude
metfelen gelijks het water.

Leert ons deefe Vrage folveren, als men een galdery moet bekleeden met een rond
verwelffel, waar van de breete aan de eene zyde was als c. d., de andere zyde a. b , doet
aldus : treckt op de fmalfte zyde een half rond c. d. verdeelt de bafes in ι ζ gelijke dee-
len , treckt uyt al defe 12 punten perpendiculare tot tegen den omtreck, of halfrond,
insgelyks verdeelt mede dewydfte zyde a. b. in 12 gelijke deelen ·, ftelt alle dedeelen
van de Cirkel cd. op de deelen van de boog a. b., dat de fel ve deelen of perpendicu-
laren in hoogten met malkanderen een zijn; en door alle de punten een boog getrok-
ken , foofal het begeerde beantwoort zijn; gelijk als ik de helft van de cirkel cd. heb-
be verdeelt, en de helft van de wyde boog a. b., en deCe middel fal ons veel te paflê ko-
men in kruys-verwulffels, of kruys-kappen, om door een vafte middel te bewyfendat
de kruystogen niet hooger füllen wefen als de bogen, die op alle vier de zyden tegen de
muur zijn getrocken 5 als wy in de zefde en zevende Figuur füllen aanwyfen₃ die ons ge-
noeg füllen wefen om de verdere uyt te vinden.

T>e zes en zevende figuur.

Laat de begeerde gront wefen a. b.c. d., alwaar men een kruys-toog begeerde opge-
trecken te hebben, die met de fyfermelen inde hoogten een was : werekt'aldus , ver-
deelt den bafes van een van de zy-bogen , als c. b. in 12 gelijcke deelen , treckt uyt
defe deelen perpendicularen, tot tegen den omtreck; ende fo deelt verder den diage-
naal, of overhoeckfe linie d. b. mede in 12 gelijke deelen , treckt uyt defe 12 deelen
mede perpendicularen , die op de overhoeckfe linie d. b. zijn; verdeelt de hoogte van
de 12 perpendicularen , die in de halve cirkel c. b. zijn verdeelt, en door alle deefe
punten een omtreck getrocken zijnde, lal de kruys-toog d. b. in alle deelen niethooger
zijn als de halve cirkel c. b., gelijk alsikindefesde Figuur aide deelen die met mal-
kander gelijke hoogten hebben, ook met gelijke getal letteren getcykent · het kan ook
genoegiäam gebeuren , door reden dat de kruys-togen lang zijn, datmentuflehen het
kruys-werk foude moeten (lellen eenige ilucken van bogen om hetbefchot, of fwaerte,
die daar op werd gelegt, te können dragen , in welcke gevallen men niet meer heefc
in acht te neemen als dit; genomen men begeerden op de linie e. f. g. h. te ftellen
een iluck van een fermeel, fo treckt op de bafes d. c. een halve cirkel: insgelyks fo
treckt uyt de hoek e. f. g. h. een perpendiculaar, tot tegen de cirkel van 't fermeel,
als i. k. moet ilaan op g. h. en 1. m. moetftaan op e. f., ende naar defe middel kan
men alle ilucken van't fermeel uyt vinden 5 en zo 't gebeurde dat de grond zodanigh
voorviel als in de fevende Figuur, kan men defelve mede met linie verdeden , als in
defe Figuur is geleert: maar wel expreiTelijk werd begeert dat het middel-punt van 'c
kruys-welf fal ilaan op de voet, een duym hooger als de iyfcrmelen, als defelve wer-
den gemaakt van gebacken of andere ileenen.

T>e acht/te en negende Figuur.

Die dient tot bewijs hoe dat de ilucken dienen te kanten , als men beneden de bafes
geen draat kan ileeken : laatdebreeten van de begeerde boog wefen a.b., de hoogte c.
iöo treckt in 't midden een Cirkel naar u believen, verdeelt de cirkel in 't rond , in fo
veel ilucken als 'er in de verwyde boog a. b. füllen zijn, fo füllen alle de ilucken die in
de boog a. b. zijn paralel weien, met de gedeelte van Cirkel c. d. alfoo men in de
achfte Figuur kan zien. Bewijs van de negenile Figuur: laat defe ronde Figuur gemaakt
zijn van twaalf ilucken, de diepte van drie voet, zaagt defelve over dwars door, op
de wyte a. b. als de achile Figuur, fo fal den omtreck van de dwerfe hem wel veran-
deren in een ovael, maar door reeden dat de ilucken van de cirkel-boog niet werden
verleyt of verfchooven , foo behouden ook de ilortinge van de circkel-ilucken haare
fliaate, want fy niet en veranderen, 't welke ons wel in de fcheleute wel ftaat te ob.
Serveren, -^ant de ichuynedwersfne langer werd als de rechte boog doet, die in den
haak getrocken ftaat; nogtans werd gemeenelijkuyt de regte boog de icheleute gevonden.

Werd aengewefen hoe dat men op eèn voorvallende grond, een hoeck-ly ft aan mal-
kander fal brengen, in welke gegeven gront b.c. men een middel-lini ftelc e. d. die de
'echte (wey is j waar naar men de Lyft aan malkander fal brengen.

Heb ik in een ovael getrocken , die mijn dunckt wel de befte te wefen , die onder
alle boogen zijn, welke met de paifer getrocken wert: genomen de wytenis c. d. ver-
deelt die in 3 gelijke deelen, foeckt tiuTchen 1 en 3 een middel-proportie _Λ als in de
Figuur te zien is, en treckt een lini door die punten , tot op de middel-lini, alse.f.,
fteekt dan op beyde de buytenfte deelen g. h. een fpyker , en op de middel-lini f. en
dit fal dan den draat zijn, waar naar de ftecnen füllen moeten ilorten: en fo doet men
^aen de platte paenders , die men te Leyden foo noemt, die in 4. f. 6. 7. 8. deelen
gedeelc werden.

Befchryvingvande Scheluwe bogen inde Plaat D.

De tbietide Figuur.

OM de fcheelte uyt te vinden, is alhier weynig fwarighey t, gelijk als wy hier vier-
derhande manieren füllen vertoonen, de eerften is defe, voor eerft treckt den be-
geerden boog, verdeelt die in 6 gelyke ftucken of fo't valt, treckt wederom een boog
als de voorige, met conditie dat men 't centrum fo veel verfchuyft, als den boog op de
begeerde gtont uyt de winkelhaak is, fo füllen haar in de Figuur de ftucken vertoonen
hoe veel dat het eerfte, twede ₃ en darde ftuck op de begeerde dickte van d e gront uyt de
"winkelhaak ftaat, als voor het eerfte ftuck fo veel als het getal ι. voor 't tweede ftuck fo
veel als 2. voor 't derde ftuck ίο veel als 3 ·, werekt dan verder als de twintig/te Figuur,
treckt 2 paralellc-linie op de begeerde dickte van de gront g. h., maakt in defelve 3 winkel-
haken , en fielt voor 't eerfte ftuck van onder fo veel uytde winkel-haak als 1., voor 't
twedealsz. voor'tderdeals3., endefe paralelle-grams, die fo breed zijn als de onder^
kantvandeboog-ftucken, lullen ook wefen voor de vier hoeken, van de boog-ftucken
van onder in't aanzien, endefe felve hoeken füllen ook wefen. voor't verfchuy ven van
de fermelen: wel verftaande dat defelve ook niet wyder van malkander ftaan , als tuf-
fen beyde de omtrecken van de boog c, e,, 't welk in dcfe manier van de fcheleuiten altyt

Voor eerft werd vaft geilelt: en zoo is de bovenile hoek voor 'e onderfte voor 'c ver-
fchuyven van 't formeel, te weten van voren in 't aanzien , het tweede voor 't twee-
de , 't eerfte voor 't bovenile ftuck voor 't verfchuyven van 't fermeel, fo dat de bor-
den van de boog werden verwiflelt , dat onderfte komt boven j en defe middel houdc
*k wel voor de geringfte , noch een ander middel welke bearbeyd werd als de 19 Fi-
guur , treckt den begeerden boog, verdeelt die in 6 ftucken, of fo't valt, treckt uyt
den hoeck a. b. c. een pérpendiculaer, insgelyks uyt den hoeck b. c. d. een parabel*
Werekt dan verder ₃ ftelt de leuge fwey H. op de begeerde fchéelte van de grond,
Gerekt de parabel op e. f. g. foo veel weg tot dat de leuge fwey die naar de begeerte
fchéelte ftaat, langs de paralellen den hoek b.c, d. aan raakt, neemt dan de winkel-
haak en werkt den hoek a. b. c. fo veel weg langs de parpendïcularen, tot dat defelve
de linien of paralellen die inde leuge fwey gereet zijn in 't kruys aan raakt, in i.h.g.
«n dan een rye geleyt op de benedenfte hoeken van den boog a. b. j en boven op de
toog door e., met de onderfte van 't fchéelte, defe tot malkander getrocken is voor
de maate van 't eerfte ftuck, en foo voorts in alle deelen. '

Maar fo men de werken begeerde fchuyn te maken., dat is, als de grond daar men
2ijn voorgegeeve werek op fal ftellen, op het eene eynde hooger is als op het andere
eynde , dat wel kan gebeuren aan leuningen van trappen, fo werekt als de 15 en 14
Figuren aenwyft : Voor eerft maackt een rechte Figuur, verdeelt die in de hooghte
boven 't bafement in 16 gelijke deelen, of foo 't valt, treckt nevens deefe Figuur een
rechte linie of perpendiculaar, verlenght allede linien van de rechte Figuur tegen deie
linie a. b., alfomeninde Figuur kan zien , en treckt uyt al deefe punten linie naar de
begeerde fchuynte , en fteld op al deefe fchuyne linien de 13 Figuur ·, mits conditie
dat men al de deelen, die men van de rechte Figuur in de fchuyne overbrenght, altyd.
paralel en parpendiculaer meet, en fo men dedte fchuyne muur begeerde te metfelen,
ίο veranderen alle de cirkel ronde deelen , van de rechte Figuur in de fchuyne tot ova-
len , van't lyft-werk die men om fchuyne werken maakt, is alhier maar in acht te nee-
men het overfteck van de lyften ; want de deelen van de fchuyne lyft zijn met de rech-
te Figuur een , ende het overfteck kan men in de 15· en i6^le Figuur zien _} zo het ge-
beurde dat de cirkel-boogen mede uyt water-pas, of fchuyn moeit werden gemaakt,
en valt hier niet anders voor , als voor eerft te trecken een rechte halve.cirkel , den
bafes te verdeelen in 12 gelijke deelen ; insgelycks treckt op defelve breete van de
rechte cirkel-boog twee perpendicularen, tuflehen defelve treckt een fchuyne dwars-
linie, naer den begeerde fchuynte, treckt op óeCe fchuyne linie 12 perpendicularen,
draagt alle de hoog-deelen van de halve cirkel langs den fchuyne dwars-linie , op de
parpendicularen j die op de fchuyne linie zijn geftelt, en door al deefe punten een om-
treck getrokken zijnde, foo is de fchuyne halve cirkel uytgewroght, aifoo men in de
ü en xzß^e Figuur zien kan. En defe manier dient om te maken fcheeve colommen:
als volght, treckt een ronde colom naar de begeerde groote; insgelyks verdeelt de«
diameter in ia gelijcke deelen , treckt dan een linie naar de begeerde fchéelte, ter
langte van de cirkel, die uyt de bafes van weder-zyde, tot tegen de circkel zijn ge-
trocken op de fcheele linie, meetende altyd uyt de fcheele linie, gelijk als men uyt de
cirkel doet, de overige Figuren füllen u vorder dienen tot behulp. Soo in defe als in
de volgende Plaat E. Waar uyt men 't vorder wel fal verftaan.

Befchryving van Kappen en Daken in de Plaat F;

WY füllen in 't kort hier aan roeren eenige Kappen en Daken (om dat 'er dik·
wils byde gemeene Handwerks-luyden veel fwarigheyd werd gemaakt) waar
in wy füllen leeren uytvinden de lenghte van de hoeck-linie tegen 't rechte drie-kant,
die alhier gemeenelvk werden genoemt Pafelioen-daken , of ook Italiaanfche Daken,
het is noodfakelijk "om dat defe Daken van alle zyden gelijk tot malkander toe vallen,
dat ook altyd een Cap-pint werd geftelt op de halve breete van 't werk, naar binnen;
en om dat wy niet meer van nooden hebben hoeck-linie uyt te beelden, füllen wy al-
hier by de driekante Figuuren oock niet meer vertoonen , als de halve boete van de
grond, al is't dat by't gemeen Werck-volck over defe hoeck-linie groote fwarigheyt
werd gemaakt, fo is 't nochtans heel gering , doet voor de halve breete van 't werk
a.b.d.e., treckt uyt de hoeck een overhoeckfe linie op 't middel-punt, itelt dan uvtf
paffer, en treckt een cirkel-ftuck uyt e., valt in g. een lini in c., fo fal de lini g. c·
zijn de lengte van de hoeck of hoeck-keper ₃ en uyt defe Figuur fal men de andere Fi-
guren van Daken wel leeren verftaan.



			éo

den bafis. b. c ind. gedeelc hebbende in 2 gelijke deelen, fo trekt a.d. enmet defeive de evenwydige c. e., de verlengde a.b. in e. ontmoetende, dan deelt d.c. en c.e. in evenveel deelen, en haalt uyt de punten in d.c. genomen als f. meta.d. linien, evenwy- dig als f. h. tot de linien die uyt b. tot de punten in c. e. genomen, als b. g. getrocken komende te ontmoeten in h., dan füllen alle de genoemde punten k. in de circumfe- rentie der parabole wefen, die door de punten b. a. en c. komt te paiTeeren. So men vorders b. d. insgelyks in fo veel gelijke deelen fnyd, enuyt de gevonden punten met a. d. linien evenwydig haalt, die t'elkens met die aan de andere zyde gevonden gelijk zijn, fal aliö daar door voltrocken worden de gantfche begeerde parabole. Hoc dat men een afgebrooken ftück in een Parabol wederom fal kunnen vervullen, door het vinden van de punten, in de Figuur G. Laat het gedeelte d. e. der parabole b.a. c. gebroken zijn, om 'tfelve wederom te re- pareren , haalt uyt de punten d. en e. de linien d. f., e. g. met den Diameter der Parabole evenwydig, hier na treckt b. d., b. e. en verlengt defeive tot de linie die uyt c. met f.d. of g. evenwydig, hier na treckt b. d., b. e. en verlengt defeive totfede linie die uyt c, met f. d. of g. evenwydig getrockertis, komende te ontmoeten in h. en i.., ofte ver- lenght alleen b. d. totfe de verlengde g. e. ontmoet in h., dan f, g. in eenige gelijke dee- len gedcelt hebbende in h. e. of h. i. rechte linie haalt, en wederom andere uyt de pun- ten in f. g. met d. f. e.g. evenwydig, füllende punten i. 2. 3. &c. der doorfnyding ïn de voorgegeve parabole wefen, die door de punten b. a. e. c. paiTeert, daarom fo men van d. door de punten 1.2.3. &c. tot c. door een vryen hand-treck een kromme linie haalt, faldaerdoorde parabole voltrocken zijn. Een voorgegeve gedeelte van een Parabole, verder door het vinden van Punten te verlengen, in de Figuur H. 't Syb.a.c. een gedeelte van een Parabole, welke men begeert naar c. te verlengen, treckt c. e. evenwydig met den diameter, en verlengt deièlve, voorts treckt c. e. even- wydig, en verlengt b.c. tot k, fulxdatc.h.gelykfyaang. c, wyders c.i. gelyk geno- men hebben aan c. e., foo dceld c. h. en c. i. in evenwydig, haalt totfe de linien uyt b. door de punten van c. i. getogen komen te ontmoeten, füllen de punten der doorfnydingen de begeerde zijn, waardoor de verlengde Parabole fal paflèren. Inde Figuur L Noch anders, in de Figuur K. Treckt b. c. ende felve in d., in 2 gelijke deelen gefneeden hebbende , fo treckt den diameter d. a. hier naar a. d. en d. c. in even veel gelijke deelen gedeelt heb- bende , foo teykent in de verlengde b. c. foo veel deelen van d. c. als gy begeert neemt 3 deelen, insgelyks teykent in de verlengde a. d. even fo veel deelen als a. d., fo men dan uyt b. door de punten inde verlengde a. d. linien haalt, als b. e. totfe die welcke uyt de punten der verlengde b. c. met a. d. evenwydigh getrocken wor- den, als e. f. komen te ontmoeten in f., füllen de punten f. wederom inde verleng- de Parabole komen te vallen.

	Α %
	Α %	Befchry-
		Befchry-



		NIEUJAERS-GIFTE. En alle mijn geweefène, en noch tegen- woordige Difcipelen fo kleyn als grpot ? waer van ick uyt feven Landtichappen feven fal voordraghen; om dat het getal van feven aenmerckens weerdig is _? want daerzijn feven deugden, en feven werc- ken van barmhertigheydt; feven wonderen van de We- relt; feven Planeten ende feven vrye Konften, ende meer andere die ick om kort te zijn voor-by gae. Ende oock foude het getal van al mijn Difcipelen te groot zijn om hier te befchrij ven. facob TZosböoYvt, van Embden. Pieter Tïel/ert, van U^jeumegen. WillemTeßinc\, van^Middelburg, ιΣλάαώψ ^Breedan _? van Vollenhoo. fan ^Pottee, van Amßelredam. faqes tpïllems, van Feluy. 'DirchJVichman, van ü\(jtetelen Konft-lievende Difcipelen alfoo eenige van U L* meenichmael aen mijn verfocht hebt, of het my foude believen die Vijf-Orders der Architeclura van Vincent Sca* rnoïgi tegenwoordig in defe Landen veel gebruyckt en- de nochtans fwaer te verüaen is, op wat lichter maniere fou willen brengen; foo hebbe ick het felvighe U L. niet wel kunnen weygeren, doordienden vinder defes klaerlickte kennen geeft hetfelvige voor geen leerlin- gen



			4 Í-é Åû· Jaërs- Gift. gen gemaeckt te hebben, maer voor Meefters die in de JrchiteBura > als oock mede in de Reecken-konft _? ervaren zijn, foo hebbe ick de moeyte aengenomen om U L, een weynigh daer in te onderrichten₃met het maken van eenige ruyge Schétfen, die ick U L. tot een Nieu-Jaers gifte koom op-offeren; waer uyt U L. meught verfekert blijven dat ghy in een korten tijdt die Vijf-Orders ·> met al wat den Vinder daer by gheftelt heeft ₅ fult kunnen verftaen: dat alleen uit een Taeifel verdeelt in feiligh gelijcke Deelen ; foo dat het werck, dat U L. daer uy t fult komen te ordineeren, voor het ander dat na de maniere van Scamo%& gemaeckt is > niet fal komen be- fchaemt te ftaen. En blijft hier mede in de befchermin- ge des Alderhoogften bevoolen ₅ die wil U L. iègenen met wijsheydt en verftant, op dat ghy in dit werck tot U L. voornemen meught *komen, U L Meefter ende** Vriendt ? S. Bosboom·



		f

	ô o ô Den Difcreten L E E S E R.

Eminde Liefhebbers der º>ïßÌ>-Éöçâ, ick heb* I be hier eenige fchetfen gemaeckt van de vijf ^sColomnendie door Pincent Scamo7$j_y Archi- tect van Venetien op fijn heerlickft gheordi- neert zijn? dewelcke ick op een ander maniere van ge- tal geftelt hebbe. Soo dat nu alle gemeene verftanden dit kunnen verftaen; maer onfen Autheur heeft 'et ge« maeckt voor de fcherpfinnige die in de Bouw-kunft ervaren zijn; ende oock dienen die hier in willen ftu- deeren wel Griecks en Latijn te verftaen; daer onfe Leerlinghen kleyne gelegcnthejdt toe hebben om dat teleeren, foo dat hetmy noodigh dochte op defe ma- niere te ftellen van een Tafel gedeeltintfeftigh deelen, waer uyt men alles kan maken, fonder dat daer eenigh fchrift by van doen is, als men die Tafel verftaet, de- welcke hier gock perfeót aengewefen wordt. En oock hebbe ick maer voorgenomen die vijf Colomnen, als Tujcana, Dorica, Ionica, %omana ende Corintia; enbyyder order een Poort met een vierkante deur, ende een twee- de order om de vierkante deuren te maken, waer uyt men oock alle binnen-gieraden en Schooriteen-mantels kan maken, 'k Hebbe derhalven mede twee Schoorftee« nen hier in gevoegt, geftelt na de eerfte order, waer na datmen met al de vijf orders wel mach te werck gaen in 't



		6 in't maken vaneenige Schoórfteenen, foo dat ick niet veel fchrift by mijn werck van doen ben. ick hebbe ook voorby gegaen de Poorten met Pedeftalen > om dat fy weinig gebruyckt worden ; maer ick hebbe aengewefen diein-Poiten die daer toe hooren gemerkt met deletter G. EndeColomne is getekent met iijn Pedeftael: foo datmen daer wel een Poort uyt kan maken. De liefheb- bers der Konfl: mochten vragen ₅ waerom dat hier geftelt wort naeft lonica, een %omana, daer men by alle Autheurs tevoorenniet heeft ghefien als naeft lonica een Corinna ·> en dan C^omÏ°fi^ta °P het left ? Soo antwoorde ick daer op ₅Dat defe Colom %omana wort gemaeckt van lonica en Co- rinna; en aliöo lonica fwaerder is als Qor'müa·, moet vol· gen dat ^cB^mana dan oock ftercker is als Corinna en beter is om onder te ftaen. Defe Colom Ttynana is by die.van Roomen geordineert, ende wort ordinaris gemaeckt met vier-en-twintigh Fermetten _? gelijck men lonica en Corinna oock doen mach. Hier meeverfoeck ick aen alle Liefhebbers? dat haer gelieve mijn kleine moeyte en koften in danck aen te nemen; enfooickiie dat het aengenaem is, fal ick by gelegentheit iet beters maken. Blijvende hier mede Ό E. gantfch genegen Vriendi.



		8 L OF-D I CHT, D I S G Ι Ρ U L E Ν, Geióngen ter eeren van haren Meester SYMON BOSBOOM> *Op het verlichten van de vijf Orders der ArchiteBure.*

			En Rey van Dienilbaer-Volck komt by malkander dringen > Elck van een vreemt Geweft, om juychgende te fingen; In 't Scheeprijck Amfterdam, aen die haer heeft geleert En oock noch onderwijft, en dagelijcks beheert, Hoe wel-iê niet al-t'iaem beftaen in Dienftbaerheden, Soo zijn-ze met de naem van LEERLINGH, wel te vreden. Komt dan vergaerde Rey, en vlecht te iäem een Kran«, En kroont daer mee fijn Hooft, voor iulck een brave kans Als u dien MEESTER fchenckt; die ons gaet werck verlichten, Waer uyt men Bouwen magh, en Kercken, hoogh van itichten, Brenght al te-iaamen by wat hier ten offer hoort; En laetons vreedig by malkander blijven voort: Brenght hier de Talm-Tack, gegroeyt aen d' Eems. fijn ftranden; Dieruyckende Filet, gegroeyt in Gelders - Landen: De Vruchten uyt Zeeland bindt mede aen de Kroon: Die Over-YJfels bloem fee mede wel ten toon: Laet Hotlandts Ifyode tyos uytmunten, boven d' ander': Neemt Henegou &\vy&rucht, en bindt het aen malkander -_t Neemt nu de Vrede-Tack die Munfter ons befchickt. En bindt daer mee die Krans, foo is de Kroon beilrickt. De oudefte van ons all' aenveert de Kroon in handen Die nu gevlochten is uyt feven vrucht baer' Landen, En iet die op fijn Hooft, tot pronck van het gemeen, Wy volgen algelijck, en gaen de felve treen: En



LofvD é c ç ô. En laet ons al-te-fitem als brave Jongelingen Tot vreuphde van ons all', dit Kroon-Vairs daer by fingen.
			9


	S Ô EM Ì Å: Schoonft Nimf je van het Woudt. KOmt beroemde 5fyfeefler dan_yWy treen an iSfyiet de Kroonin bey de handen _yT>aer ßaetjy nu op u Çõïâ, En verdooft ü\fu voortaan aluin? Vyanden V Aenvaert dan braven Heldt (al is de Krooningh flecht) In danckbaerheydt ons werck, en itelt de fouten recht, Vergeef ons 'tgeen wy doen; de luit die quam ons dringen En gafonsfloutigheyt, om juychgende te fingen.

		Reyne liefde Kroont.



	TAFEL VAN DE VYF COXOMMEN
		v>


Efe Tafel aldus in 60 deelengedeelt₃de welck genoemt wort een Modul ₅ en elcker deel een minut. Uytdefe Tafel kanmen alle 5 Colom- men maken met fijn Poorten en Door-cofijns en Schoorfteenen ₃ voort alle Gebouwen daer men Aré'i- teFtur m gebruyckt; en alwataen de 5 Cplommen de- pendeert; maer men moet weten dat foo dickmaejs als ftiende Colom verdickt ofte verdunt? dat men dan fijn Modul moet maecken foo dick als de Colom onder is. i al waer 't dat u Colom 1₃ 2 of 3 voeten dick is ₉ moet u Modul oock foo zijn? en dan in 60 deelen gedcek₅ ge- lijck u defe Tafel aenwijft.



		II Men kan de Colommen op ver* icheyden manieren verdunnen, maer defe maniere wordt meeft gebruyckt. Anneer de Colom gemaeekt is onder en boven even dick, fo moet men defe Tufcana Colom é Modul en 37t minuten laten recht itaen; en boven dat falmen een half-ront trecken op de dickte van u Colom 3 dan fult ghy de dickte van u Co- lom boven daer hy 45 minuten is nederwaerts trecken nae't loot aen beyde zijden, en daer de lini het half-ront dqorfnijdt, dat fult ghy na beneden in vier gelijcke dee- len maken , en daer u half-ront begint tot boven aen de Colom ofte aen 't After-gael, deelt dat oock in 4 deelen, dan fal het eerfte deel in u half-ront de eerfte verminde- ringe zijn aenucolom, en de tweede in't half-ront de tweede op de colom * en foo voort: alle andere colom- men moogt ghy oock foo doen, uytgenomen dat ghy moet letten dat de andere een byfonder getal m 't recht- itaende hebben, ende oock boven in 't verminderen , an- ders ift alleens. UL kan hem na de Schets dieick daer van gemaeekt hebbe reguleeren , daer het alles aengewe- fen is. Maer wanneer ghy groote colommen maeckt, fomeugt ghy het getal van viere wel op 6 ofte 8 nemen, op dat u colom te beter in de verminderinge ronden mach, en dat hy niet kantigh blijft. Ghy moet altijdt ioecken u werek te maecken dat het lieflick is om te iien: Soo fult ghy de gunft van alle Liefhebbers ver- krijgen.



				ν

		.30 Om de C ROLLEN te trecken van de Capteelen. Öo kondt ghy volgen defe maniere, gelijck hier geteyckent is in twee rondten ofte Sire- kels, in elck ftaet een vierkant die ghedeelt zijn, gelijck U L. in de Figuer fien meugt, en oock met Nummers aengewefen. Defe moet ghy föo ia u Grollen fetten ghelijckfe hier ilaen: en als ghy . fien meught in de teyckeninge van 't Capteel. Om dit te doen, foo neemt eerfl: u Paiïèrmet deeenepunt, en fetdieopde i, ende met de ander daer dieCrol boven begint, treckt dan naer beneden een vierde part van 't rondt, dan fet u Pafler op de 2, en treckt van daer ghy op-ghehouwen hebt weder een vierde part van 't rondt; doet foo met 3, 4, 5, tot 12 toe, foo fult ghy u Grollen niet fcheel of fcheef maecken. Om nu te ma- ken de dickte van het plintjen van de Crol, dat is om- trent een vierendeel van de breedte die hetlaet van de eerfte omtreck, foo moet men de deelen die voor Mid- del-punten gedient hebben, elck byfonder in vieren dee- len, en dan noch twaelfmael trecken, gelijck voor ge- feydt is, foo fult ghy fien dat u Grollen verminderen fallen tot het leite toe, en dat ghy een wel-gemaeckte Crol fult hebben.



		Tot Naarder Onderrichting om de GROLLEN te trecken· Ì uw Voluiten, of Grollen, weite verdee- len , foo neemt voor de geheele hooghte 3 deelen, en voor de breedte 7 gelyke Dee- len j voor de hooghte boven 't oog ftelt 4 deelen, voor 't oog r deel; en onder het oog ftelt 3 deelen, foo hebt gy dan voorde hoogte van't vo- luit 8 deelen. De maat van de geheele breedte van de Voluiten zyn 7 deelen, waar van 3 deelen en een half deel moet blyven buy ten 't oog, voor 't oog felfs 1 deel, en binnen 't oog 2 deelen en een half deel, maken famen 7 deelen voor de breedte van de Voluiten, ge- lyk U E. in defe Figuur duydelyk vertoond werd, ftaande het oog dan in zyn rechte order, het welk aldus verdeelt werd: Maakt eerft een rechte vier- kant , waar in gy de Cirkel van 't oog trekt, en ver- deelt het*ielve in vier gelyke deelen, aan alle de vier zyden, foo zynder in dit vierkant 16 deelen; neemt dan de vier pinnende deelen , haalt daar in twee overhoekfe linien; verdeelt defe overhoekfe linien yder in 6 deelen; foo hebt gy de 12 Centrums, daar door de Crollen moeten getrokken werden.



			iï

	*Tw~P*
	*Tw~P*	Befchryving van de Plaat Letter A.
		Befchryving van de Plaat Letter A.

Manier om in een Ellipfis , geli/k mede in de Tarabole den 'Diameter en ajfè te vinden. Exempel van een Ellipfis, in de Figuur Ä. GEtrocken hebbende in de Ellipfis 2 evenwydige linien a. b j c. d, foo 't valt, en delêlve in e. en f. gedeelt hebbende in twee gelijke deelen , Γ00 haalt door de Eevonde punten e. en f. de reghtc lini g. e. f. h. , defe word by Apollonius en an- ^re Schryvers genoemt, de Diameter der Ellipfis, hier na vint op defelve wys noch !i^en andere Diameter p. n. ö. q. door 't trecken der linien, i. k. en 1. m. &c. dan *l Het punt r. in welke defe χ diameters den andere doorfnyderi, 't centrum zijn der §^egeven Ellipfis. Vorder fóö befchryft uyt 't centrum r. een böge, de Ellipfis doorfny- ^nde in de punten s. en t. en haalt s. t. welke in 2 gelijke deelen gedeelt in v. fó* J^n eyndelijk door v. en 't centrum r. een rechte lini haalt , als x. v. r. w. deefc ** weien de begeerde aiTe der Ellipfis, welke wy nochtans doorgaans de meefte Dia- meter der Ellipfis doch oneigentlijk hebben genoemt , waaruyt dan verder lichtelyk ^öe lini die van ons de minfte Diameter genoemt word, kan gevonden worden. Α Exem·



		ipyker die in 't punt η geflagen is kan bewegen ·, fo falmen met defe draat 7. en 6. de halve boog ^. en 9. kunnen omtrecken >op defelve manier bearbeytmen de and'rc helft van defe bo og tot in 't middel-punt 9., hetfelve beftaat medealsde bafis in meerder deelen ver- deelt werd : verder fo is ook te noteeren, als dek bogen van gebacken of arduyn-fteen "Werden gemetfelt, correct na defelve draat moeten omkanten, alwaar de paanders en paander-punten mede getrocken zijn ·, ook prijfen wy dat langs de lini g. d. e. en 5·. 6. 7. een voeg van een fleen kant, maar alfo het genoegfaam foude kunnen gebeuren, dat door brand of oorlog eenige ilucken fouden kunnen in vallen of weg raken, foialmendoor behulp van drie gegeven punten een cirkel trecken, de verloore ilucken, het fy in een ver- welfde brugge of kelder, na een vafte regel kunnen in werken; maar hier in ilaat aan te nierken ₃ als 'er niet meer dan een ftuck, tuiTchen a. e. óf e. f. behouden waer, daerdoor defelve ftucken den geheelen boog niet foude kunnen werden uytgevonden, doorreden dat het ftuck a. e. e. f. ider maar een gedeelte van een cirkel zijn, en alle cirkels en heb- ben niet meer een centrum, maar als een gedeelte van a. e. en e. f. bekent is , fo kaft hier door den geheelen boog werden uytgevonden , insgelyk als in de paander-punten een gedeelte van 1. %, en 3. 9. bekend is, kan men door defelvevoor-befchreven regel «lede de geheele omtreck van de paander-punten uyt vinden. Befchryving van de Plaat, geteekent C. Handelende hoetnen een voorgegeven boog Joude können trecken op voor gegevene hoogten en breeten.

			A3· 2fe



		T>e zes en zevende figuur. Laat de begeerde gront wefen a. b.c. d., alwaar men een kruys-toog begeerde opge- trecken te hebben, die met de fyfermelen inde hoogten een was : werekt'aldus , ver- deelt den bafes van een van de zy-bogen , als c. b. in 12 gelijcke deelen , treckt uyt defe deelen perpendicularen, tot tegen den omtreck; ende fo deelt verder den diage- naal, of overhoeckfe linie d. b. mede in 12 gelijke deelen , treckt uyt defe 12 deelen mede perpendicularen , die op de overhoeckfe linie d. b. zijn; verdeelt de hoogte van de 12 perpendicularen , die in de halve cirkel c. b. zijn verdeelt, en door alle deefe punten een omtreck getrocken zijnde, lal de kruys-toog d. b. in alle deelen niethooger zijn als de halve cirkel c. b., gelijk alsikindefesde Figuur aide deelen die met mal- kander gelijke hoogten hebben, ook met gelijke getal letteren getcykent · het kan ook genoegiäam gebeuren , door reden dat de kruys-togen lang zijn, datmentuflehen het kruys-werk foude moeten (lellen eenige ilucken van bogen om hetbefchot, of fwaerte, die daar op werd gelegt, te können dragen , in welcke gevallen men niet meer heefc in acht te neemen als dit; genomen men begeerden op de linie e. f. g. h. te ftellen een iluck van een fermeel, fo treckt op de bafes d. c. een halve cirkel: insgelyks fo treckt uyt de hoek e. f. g. h. een perpendiculaar, tot tegen de cirkel van 't fermeel, als i. k. moet ilaan op g. h. en 1. m. moetftaan op e. f., ende naar defe middel kan men alle ilucken van't fermeel uyt vinden 5 en zo 't gebeurde dat de grond zodanigh voorviel als in de fevende Figuur, kan men defelve mede met linie verdeden , als in defe Figuur is geleert: maar wel expreiTelijk werd begeert dat het middel-punt van 'c kruys-welf fal ilaan op de voet, een duym hooger als de iyfcrmelen, als defelve wer- den gemaakt van gebacken of andere ileenen. T>e acht/te en negende Figuur. Die dient tot bewijs hoe dat de ilucken dienen te kanten , als men beneden de bafes geen draat kan ileeken : laatdebreeten van de begeerde boog wefen a.b., de hoogte c. iöo treckt in 't midden een Cirkel naar u believen, verdeelt de cirkel in 't rond , in fo veel ilucken als 'er in de verwyde boog a. b. füllen zijn, fo füllen alle de ilucken die in de boog a. b. zijn paralel weien, met de gedeelte van Cirkel c. d. alfoo men in de achfte Figuur kan zien. Bewijs van de negenile Figuur: laat defe ronde Figuur gemaakt zijn van twaalf ilucken, de diepte van drie voet, zaagt defelve over dwars door, op de wyte a. b. als de achile Figuur, fo fal den omtreck van de dwerfe hem wel veran- deren in een ovael, maar door reeden dat de ilucken van de cirkel-boog niet werden verleyt of verfchooven , foo behouden ook de ilortinge van de circkel-ilucken haare fliaate, want fy niet en veranderen, 't welke ons wel in de fcheleute wel ftaat te ob. Serveren, -^ant de ichuynedwersfne langer werd als de rechte boog doet, die in den haak getrocken ftaat; nogtans werd gemeenelijkuyt de regte boog de icheleute gevonden. In de Figuur A. Werd aengewefen hoe dat men op eèn voorvallende grond, een hoeck-ly ft aan mal- kander fal brengen, in welke gegeven gront b.c. men een middel-lini ftelc e. d. die de 'echte (wey is j waar naar men de Lyft aan malkander fal brengen. In de Figuur B. Heb ik in een ovael getrocken , die mijn dunckt wel de befte te wefen , die onder alle boogen zijn, welke met de paifer getrocken wert: genomen de wytenis c. d. ver- deelt die in 3 gelijke deelen, foeckt tiuTchen 1 en 3 een middel-proportie _Λ als in de Figuur te zien is, en treckt een lini door die punten , tot op de middel-lini, alse.f., fteekt dan op beyde de buytenfte deelen g. h. een fpyker , en op de middel-lini f. en dit fal dan den draat zijn, waar naar de ftecnen füllen moeten ilorten: en fo doet men ^aen de platte paenders , die men te Leyden foo noemt, die in 4. f. 6. 7. 8. deelen gedeelc werden. Α 4 Befchry-



k

		Befchryvingvande Scheluwe bogen inde Plaat D.

	De tbietide Figuur. OM de fcheelte uyt te vinden, is alhier weynig fwarighey t, gelijk als wy hier vier- derhande manieren füllen vertoonen, de eerften is defe, voor eerft treckt den be- geerden boog, verdeelt die in 6 gelyke ftucken of fo't valt, treckt wederom een boog als de voorige, met conditie dat men 't centrum fo veel verfchuyft, als den boog op de begeerde gtont uyt de winkelhaak is, fo füllen haar in de Figuur de ftucken vertoonen hoe veel dat het eerfte, twede ₃ en darde ftuck op de begeerde dickte van d e gront uyt de "winkelhaak ftaat, als voor het eerfte ftuck fo veel als het getal ι. voor 't tweede ftuck fo veel als 2. voor 't derde ftuck ίο veel als 3 ·, werekt dan verder als de twintig/te Figuur, treckt 2 paralellc-linie op de begeerde dickte van de gront g. h., maakt in defelve 3 winkel- haken , en fielt voor 't eerfte ftuck van onder fo veel uytde winkel-haak als 1., voor 't twedealsz. voor'tderdeals3., endefe paralelle-grams, die fo breed zijn als de onder^ kantvandeboog-ftucken, lullen ook wefen voor de vier hoeken, van de boog-ftucken van onder in't aanzien, endefe felve hoeken füllen ook wefen. voor't verfchuy ven van de fermelen: wel verftaande dat defelve ook niet wyder van malkander ftaan , als tuf- fen beyde de omtrecken van de boog c, e,, 't welk in dcfe manier van de fcheleuiten altyt voor

			*



		Voor eerft werd vaft geilelt: en zoo is de bovenile hoek voor 'e onderfte voor 'c ver- fchuyven van 't formeel, te weten van voren in 't aanzien , het tweede voor 't twee- de , 't eerfte voor 't bovenile ftuck voor 't verfchuyven van 't fermeel, fo dat de bor- den van de boog werden verwiflelt , dat onderfte komt boven j en defe middel houdc k wel voor de geringfte , noch een ander middel welke bearbeyd werd als de 19 Fi- guur , treckt den begeerden boog, verdeelt die in 6 ftucken, of fo't valt, treckt uyt den hoeck a. b. c. een pérpendiculaer, insgelyks uyt den hoeck b. c. d. een parabel Werekt dan verder ₃ ftelt de leuge fwey H. op de begeerde fchéelte van de grond, Gerekt de parabel op e. f. g. foo veel weg tot dat de leuge fwey die naar de begeerte fchéelte ftaat, langs de paralellen den hoek b.c, d. aan raakt, neemt dan de winkel- haak en werkt den hoek a. b. c. fo veel weg langs de parpendïcularen, tot dat defelve de linien of paralellen die inde leuge fwey gereet zijn in 't kruys aan raakt, in i.h.g. «n dan een rye geleyt op de benedenfte hoeken van den boog a. b. j en boven op de toog door e., met de onderfte van 't fchéelte, defe tot malkander getrocken is voor de maate van 't eerfte ftuck, en foo voorts in alle deelen. ' Maar fo men de werken begeerde fchuyn te maken., dat is, als de grond daar men 2ijn voorgegeeve werek op fal ftellen, op het eene eynde hooger is als op het andere eynde , dat wel kan gebeuren aan leuningen van trappen, fo werekt als de 15 en 14 Figuren aenwyft : Voor eerft maackt een rechte Figuur, verdeelt die in de hooghte boven 't bafement in 16 gelijke deelen, of foo 't valt, treckt nevens deefe Figuur een rechte linie of perpendiculaar, verlenght allede linien van de rechte Figuur tegen deie linie a. b., alfomeninde Figuur kan zien , en treckt uyt al deefe punten linie naar de begeerde fchuynte , en fteld op al deefe fchuyne linien de 13 Figuur ·, mits conditie dat men al de deelen, die men van de rechte Figuur in de fchuyne overbrenght, altyd. paralel en parpendiculaer meet, en fo men dedte fchuyne muur begeerde te metfelen, ίο veranderen alle de cirkel ronde deelen , van de rechte Figuur in de fchuyne tot ova- len , van't lyft-werk die men om fchuyne werken maakt, is alhier maar in acht te nee- men het overfteck van de lyften ; want de deelen van de fchuyne lyft zijn met de rech- te Figuur een , ende het overfteck kan men in de 15· en i6^le Figuur zien _} zo het ge- beurde dat de cirkel-boogen mede uyt water-pas, of fchuyn moeit werden gemaakt, en valt hier niet anders voor , als voor eerft te trecken een rechte halve.cirkel , den bafes te verdeelen in 12 gelijke deelen ; insgelycks treckt op defelve breete van de rechte cirkel-boog twee perpendicularen, tuflehen defelve treckt een fchuyne dwars- linie, naer den begeerde fchuynte, treckt op óeCe fchuyne linie 12 perpendicularen, draagt alle de hoog-deelen van de halve cirkel langs den fchuyne dwars-linie , op de parpendicularen j die op de fchuyne linie zijn geftelt, en door al deefe punten een om- treck getrokken zijnde, foo is de fchuyne halve cirkel uytgewroght, aifoo men in de ü en xzß^e Figuur zien kan. En defe manier dient om te maken fcheeve colommen: als volght, treckt een ronde colom naar de begeerde groote; insgelyks verdeelt de« diameter in ia gelijcke deelen , treckt dan een linie naar de begeerde fchéelte, ter langte van de cirkel, die uyt de bafes van weder-zyde, tot tegen de circkel zijn ge- trocken op de fcheele linie, meetende altyd uyt de fcheele linie, gelijk als men uyt de cirkel doet, de overige Figuren füllen u vorder dienen tot behulp. Soo in defe als in de volgende Plaat E. Waar uyt men 't vorder wel fal verftaan.

			Beichry-