Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

DE PERSONALI

V N I O N B D V A R VM N A«

T V R A R V M IN CHRISTO, ET A CENSV CHRISTI IN COELVM, AC SESSIONE EIVS AD D E X T R A M DEI P A T R I S.

Q.VA VERA CORPORIS et s a N g V I N I s CHRIST! PR AE» Ccena explicataeft, ôô confîrmata.

Autore lOaiNrO'E

tvbingae apvdvidvah VLRICI MORHARDI, ANNO M. D. LXI.

PIO LECTORI

IOANN ES BREN-T I V S S. D.

N APOLOGIA, CLV A S V S C E P I 5^1 Confefsioncm Illuftrifsimi Princi^s IS Ä/1 P’® E)omini,D,Chnftophoridu= a cis VvirienbcrgenGs ÔC Thecccti’ fis, 8c Comitis Môntbclgardn.amp;Sclt; Domini meiclementifsimi defendendam, fcris pfîdeEuchariftta, inexplicandaconfecrationc cius,qubd vbicunc^eft filius Dei, vcrus æ-ternus Deus,ibi fît eiiam filius hominis, invnL tatem perfonæà Deo afî'umptus, Hocdiftum à nonnullis fie exceptum efî:,perinde ac fî docca tem:Corpus Chrifti, corporali 8C crafTo modo in omnia lolt;a diffundi 8c extendi. Vifum eft

igitur amitis, vt hoc paulS copiofîus à me exa plicetur. Equidem videbar graues habere cau= fas, cur hune qualemcuncp laborem reeufarem, qubd nihil tam pie, tam circumfpedè dici quc= at, quod Sycophantæ in calumniam rapere no vereantur: 8c extent alia fcripta, in quibus per= fonalis ilia, quam hypoftaticam vocant, 8c mi=s randa vnio Deitatis amp;nbsp;humanitatis in Chrifto, ac fefsio Ghrifti ad dexteram Dei patris,tam lu= culenter explicata amp;nbsp;illuftrata funt, vt cui ea no (âtisfecerint, baud fcio, num tâquam

Ai) fit

P R AE F A T I o.

fîtrelinqucndus* Sed illi ita inflarc 8^ vrgere perrexerunt, vt maiuerim dc fententia amp;auioa ritate eoruni aliquid pro mea tenuiiate fcribe= re, quam faftidiosc refidere» Itaqp fufcepi capita illa de infeparabili óó indiuifa Deitatis óuhu = nianitatis vnionein Chriflo,de afcenfuChri= fti in cceluna , Só defefsione eiusad dexterani Dei patris,breuiter, ÔC quoad eius fieri poteft, pcrfpicuè explicandarvcccclefiæfilq D«iratio= nem redderem, me nee excogitaife , nccfequi nouum dogma : exponerem caufas, cur do^^ ólrina de vera præfentia corporis 8^ fanguinis Chriftiin coena eius,confianteraflerenda fit, óó perpetuö retinenda»

Acniirandafanè res efl, quod qui maxime omnium fpirituales videri volunt, non pof=» fint, in tanto hypoflaticæ vnionis ÔC ccenæ Dominicæmyflerio, carnales fuas de geome^ ' tricis dimenfïonibus cogitationes , excutere» Finxeruntnouum amp;nbsp;prodigiofum Vbiquita^ cis vocabulum, vt eb facilius rudibus 86 rerum nefcqs imponat, ac perfuadeant,nos etiam no= uum prodigiofum dogma excogitafTe , 8c corpusChrifli,tanquamalutam, in omniaIo= ca geometricè extendere óódifFundere » Acfi quidem inimicinoflrimaledicerent nobis , vc verbis Pfalmi vtar, fuflinuifTcmus vtiep : 86 fi htqui oderunt nos, locuti fuifTcnt dc nobis ab= fur da.

1» R ÀE F A T I o. furdj^abfcondiflemus nosforßtatiab eis.Nuuc auteni illud grauifsimum eft,quód quos fpcra ‘ uimus in repellendo commun! hoftc focios amp;nbsp;adiutores , cos deprehendamus odioGus amp;nbsp;vi» ■ ruleniius in nos graflari, quàm vnquamfcrè in hoftes fæincrunt*

In cxplicanda ratione coeli, in quo Chriftus fiîius Oci fcdctaddcxtrampatrisfui, vidcntur maicftatem Chrifèi intam ardum concludere, vtinextcrno tantum ccelo hæreat, èc nonpo= tius vcrèincœloipfoGc, cumcft incœna , auc etiam vbicunqj fueric Deltas eius» Videntur ctia non poiïeakius mente fuaaiïurgere, quàm ad Ariftotèlica Axiomata:

g'antt it tiTtd.

Omnecorpmeüinloco. Ef; that fujiK Tiv lufKvi.

Hullutn eil omnino corpw extra cœlam^

His Stalijs id genus PhyGcis axiomatis ins ftrudlus inebriatus,quomodo poteft Gbi ve= rèperfuad6re,qubd Glius Deihominem,qui ex anima rationalise corpore cSftat, in indiÂblu= bilem,8e perpetub infeparabilem perfonç vni= tatem, ßbiaß'umpferitatc^ vniucritC Volui igiturdehacreiiiEccleGafilrlDei, meam fen=s tentiam dicerc,aut potius ante quidem dieftam, à nonnullis autem temerè confputam,copto= fîus explicate: idcp te(liniont]s,non Humana Ta=

A üj tione

y R AS r A TI o»

tioflc conRdis, feddiuinicus tradins quibus fe quolt;^ multi, Ct magnæamp;rparuscinEccIefiaau= cohtatis,monumentis literarum fuarum adfcris bunt, Necdubito,quin fi quis non cæcatu» partium flu di o /edpræditus vera piëta te, dili=«i genter ea expenderit, intelligac nos nihil prora fus nouidocere, fed tantum ea , quæ vniuerià Ecclefia hadenus in fymbolo religionis fuæ re= citât. Verbum carofadum eft; Afcendicin coea lum, adeoc^ fupra omnes coelos, fedet ad dextram Ûei patris, iuxta veram Spiritus fandi fententiam perfpicue pro vi= rili noftra euoluere èc

plicare, Beneacfoea liciter vale*

ÏOAK» BRENT. DE COEI^Ia DOMÏNI. lt;

N dispvtatione de PRAESEN*

tia corporis SC fangutnis Chrifti in cœna eius, conuenit inter partes ynp TsS^-nîJe veritate horum verborum Chriiii, Hoc eft corpus meum SCc.Et, Hic cft fanguis meus» Fatemur vtrincphaec verba Chrifti elTe veriß fima,et ea efle in cœna ad faneftificationem panis ac ui-niin diCpenfationemcorporis SCfanguinis Chrifti,ÔC in adnunciationem mortis eius recitanda.vt per fidem fiamus participes omnium beneficiorum. quae filius Dei nobis à pâtre fuo per mortem SC fanguinem ftium impetrauit. Non autem conuenit inter partes xtfi rf« , hoceft,de fententia horum verborum. Nos cnimferuamus « ^rèfi^quod literam vocanr ) verbos rumClTrifti:SCcredimus,quôd cum Chriftus hisfuis verbis porrexit difcipulis panem SC vinum,porrexes rit etiam eis verum corpus fuum edendum, SC verum fanguinem eis bibendum,non tantum cogitatione anw mi,aut cfftcaciajfed cttam verè realiter,ac fubftantiali^ ter,ctfi nec tranfubftantialiter ( vt Papifta: fomniant) ncc localiter Çficut nonnulli nos fentire calumniantur) praefentia.Ali] autem fentiunt, corpus SC fanguinem Chrifti accipi quidem in coena,fub figura et per fidem, ipfa vero non eftè in cœna realiter SC fubftantiaîitcr præfentia.fed effe tantum bis temporibus in cœlo. Et explicant hanc fuam fententiam exemple Solis, ac ra-« diorumeiustquod quemadmodum Sol mole corporis fui eft in cceloj adtjs autem in terra, i t a exiftim ant hu-manitatem Chrifti tantum efte in cœlo, Dcitatem au«

tem eius vbiqt,adeocp in cœna etiam,fed absc^ huma» nitate , praefentem efte ♦ Ac multa colligunt argua tnenta,qiiibusconantur fuam fententiam probare,no« ftram autem refutare.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï. Dicunt,

* nbsp;• lOANNES BRENTIVS

i. Dicunt,quódnoftrafententiapugnetcum natn^ rahuitiant corporis,quippe quódnon pofsttGmulefTc in ccclo ôu in cœna,ac in toc locis, in quibus cœna DOMINI cclebrafur. Q_uod nbsp;nbsp;vécus Tragœdia

dicit twtntcy'iyoïT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nomcn potcftcf*

le in mukis locis,non aucem corpus. Itacç non veren-tur iadiarc,nosfaceieChrifturn5!reAi/s-a/n«jiif/, mKvnTmt nxriinittii hoc cft.mulcicorporeunr.mukilocum; omi nüocuin. V ocant nos Capcrnaitas, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoc eft,

Carniuûras,S3nguifugas, Thyeftas, Pantachufîaftas, Pantatcpiftas, Vbiquiftas, Omnilocaliftas, cukorcs piftiSC impanati Dei.acmultaidgenusalia horribilia conuicia in nos proîjciunt.

2^ Dicunt, quôd noftra fcntentia pugnet cum arti# cuIisfidei,Afcenditincœlum,fedetad dcxtcram Dei patris.CthuccumuIancomnia dilt;?la fcripturæ,ac ve= terum Patrum,que teftantur Chriftû elfe in ccelo.amp;^c. J» Dicunt,quodîîerinon pofsit, vt indignus man# ducct corpus Chriftiamp;c,

SuntôCmuka alia,quaecoll!gunt in fententiæ fuæ patrocinimn. Nos autem de his tantum ,quæ enume# rauimuSjin præfentiatracfîabimus, quod ÔC in his ( vt mihi quidem vidctur ) cota controucrfia præcipuc fi# ta fit,amp;^ his expücatis, alia facile diluantur:SC quædam hacffenus ita fine euoluta ÔC illuftrata, vt ne aduerfarlj quidem ipfimultumampliuspræfidq ineis collocent, cuius generis funt-Caro nihil prodeft.Surrexitnon eft hîc.Ioannes eft E lias,ÔC multa alia.

Nos quidem ab initio contentieramus fimplici verf borum Chrifti interpraetatione, amp;nbsp;voluntatis ac om# nipotentiæ Deiagnitione.Sed quidfaciamust’Aduer# farij pertraxerunt nos in has difputationes,et hacGcnus nos in ijs detinent. Necefiarium igitur eft, vt Eccicfia filij Dei red è èC piède his erudiatur.

Principio

DEC OE NA DOMINI; *

PRi'ncipio, dicunt, Chriftum affumpfifTe tale cor^ pus hunianum , quale noftrumeftCfolo peccato cxccpto), Gum autem haec fit noftn' corpons natura, quod fit in vno tantum loco, nec pofsit fimul in pluris bus locis eflejneccfiTario fequi vidctur, quod amp;nbsp;corpus Chrifti fit in vno tantum loco, ncc pofsit eiTe fimul in pluribus locis, in quibus cœna cius celebratur» Ada dunt Sd illud.ln Chrifto effe quidem vnioncm duarum naturarum,diuinat videlicet,amp; humanæ, vtramtj auc feruare fuas proprietates : SiC iuxta Auguftinum, diui-nitatcm Chrifti itaaftruendam vt vcritatem corporis non aufcramus.

Ad hæc paucifsimis quidem vcrifsime refpondea ti poteft , quod etfi corpus humanumnon’potefteflc fimul in pluribus locis, iua ipfius natura Si potentia,poa left tarnen id natura Si potentia Dei- Quis enim poa tentiæ Dcimodum pracfcribetf Quis virtuti eins ter-minum ponet Et quôd,quemadmodum Chriftus in hoc feculo pafius quidem eft carne crucem Si mortem, non autem. necefsitate fed voluntate: it a in hoc mundo fuit iuxta carncm in vno loco,non cogentc necefsitate, fed fpontanea voluntate, Accedit Si illudjquod nc Paa piftæ quidem jpfi vnquam,quod ego fciam,docuerint. Corpus Chrifti eflTe in panecœnæ localitcr, Si circum-fcriptiue, Ac noftri faepe Si mukum difertis verbis tea ftificati funt , fe nullo modo tribuere præfentiac cora poris Chriftiin pane fpacium locale. Iniuftè igitur aca cufamur, quod in difpenfanda cœna dominica, vcldea trahamus corpus Chrifti de cœlOjSCincludamusipa fum in panem localiter, vel faciamus Chriftum 5r«Av«‘ag

Ksù sTjAi/rosra^i, ( hoc eft) multicorporeum,0C multiloa calem,

Sed,quiaobtjciun£ nobis diuerfitatem duarumna« B turarum

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÏÓ ANN'S s B SE N TI VS

furarom in Chrifto, quam certe nos quocp indubitan i ter crcdimus, fatemur tucmur, akius erit repcten« duiTii Si diligentiuscxpendendum»

Manifeftum ac vcrifsimum eft, quod Deus miferiC fifium fuum in hunc mundum, ad redimendum humaa num genus è tyrannide Satané. Hoc Prophctæ congt; ci'onati funt, 0^cxplicuerunt Apoftoli. Ecce (inquic Angelus ad Mariam) condpics in vtero, Si paries ft# lium, Si vocabis nomeneius lefum, Hie erit magnus, loJrt. I. 3t h'h'us akifsimi vocabkur Sic. Et alias. Verbum caro 104«,3. faeftumeft. Aciterum. Sic Deus dilcxit mundum, vc fiiium fuum vnigenitumdarct, vtomnis qui credit in eumnon pereatSlt;c. Et?pudPaulum: Segregatusin Euangelion Dei, quod ante promiferat per Prophetas fuos infciipturisfantftis DE FILIO SVO,qut faeftus eft ex femine Dauid fccundum carnem,qui de-finitus eft filius Dei, in vir tute fecundum fpiritum fan-O4i.4. dlificationis. Et rurfus : Vbi venit plcnitudo tempos ris, mifit Deus fiiium fuum fadlum ex muliere SCc.

Hane mifsioncm filij Dei in carncm bumanam vo« cauerunt maiores noftri,incarnaîionem:ô^intcrpretalt; ti funt.quod Dcitas Si humanitasfint quidem diuerfiff limæ naturæ feu fubftantiæ (altera enim eft ab actcr^ no, Si rerum omnium crcatrix, altera autem crcata : Si altera eft fpiritus, altera autem corporea) nec altera fit in alteram vel conueria vclmutata ,fed in Chrifto ita fint coniuneftae, aut potius vnitac, vt prorfus vnam co* flituant perfonam,in acternum nunquam feparandam* Itai^ raifsio filtj Dei in hunc mundum, ita intelligenda eft , vt cum in vna aeterna Si fimplicifsima Diuinitatc fint tres diftintftæ perfonæ, Pater, Filius, Si Spiritut faneftus, affumpferit humanamnaturam feu fubftan« tiamCcorpus videlicet humanum » Si animam rationa* lem}

DS COEfÎA DOMÏMK nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f

km) non prima perfona.quæ eft patergt;non (crtia,quç eft Spiritus fandus,fed tantum iècunda,quæ eft filius, ö^camfubftantiam itafibi vniucrit, vt non fiant duae diucrfae perfon£c,fcd maneat tantum vna pcrfona. Ec quanquam diuina fubfiantia non mutctur in huma-nam,ôlt; vnaquætç fuashabeat proprietates.tamcn hae duae fubfiantiae itz funt in vnam pcrfonam in Chrifto coniundæ, vt altera ab altera reipfa nunquam diuida« tur. De qua re audienda cfl fententia maiorum nolt; ftrorum.

Concilium Epheßnum,cr Cyrillia.

Siquisin vnoChriftodiuiditfubfiftentiaspoft vnigt; tatem,fola eascopulationc connedens,qug fecundum meritum velauthoritatem velpotcftatem eft,amp; non potiusconuentu,fecundum vnicatem naturalem, ana^ thema fit.

Concilium chalceionenfe t circiter ännum Chrißi,4-5o^

Confi'tcmur D O M I N V M nofirum lefum Chriftum ante fecula quidem, de patrc genitum, ferf cundum Deitatem : in nouißimis autcm diebus eun^gt; dem propter falutem noftram ex Maria virginc fecundum humanitatcm, vnum eundem Chriftum filium dominum vnigenitum, in duabus naturis, in^ confuse, immutabilitcr »INDIVISE, INSE-PARAßlLITER agnofcendum,nufquam fub* lata effentia naturarum propter vnionem , magiscn falua proprietatc vtriufc^ naturae 2C in V N A AI PERSONAM atc^ exiftentiam concurrente, noninduas perfonas partitumatqj diuifum,ncqjdif-iundum,fcd vnum,eundem^ filium vnigenitum.

Quidpluribus opus ç’Apud Athanafium alios

B 4 veteres

I o ANNE s BRENTIVS.

vetcrcscxtatmanifeftèhæc fimih'tudo. Sicut caroSi anima rationaîis vnus cft homo, ita Deus 6C homo v-nuseft Chriftus» Quafimilitudinefignificatur ,quôd quemadmodiim in homine,quamdiu exiftit ÔC manec homo.caro ôd anima feparari non poflunt, ita in Chrw fto Deus ôd homo non queant ab inuicem diuelli.

Et Leo in cpiftolaSi.VnuseftDOMIN V S le-fusChriftus, ôiT veræ Deitatis vcræcphumanitatis in ipfo vna prorfuseademœ perfona,ncq; huius V nionis foliditas V L L A poteit DIVISIONE fciuns gi

Etiterum.Necintcreft, ex qua Chriftusfubflantia nominetur, cum INSEPARABILITE R mas nente vnitatc pcrfonse idem fit totus hominis films propter carnem,ô(^ totus Dei fîlius propter vnam cuni pâtre Deitatem ÔCc»

Et paulo antè. Quamuis ab illo initio, quo in vtero Virginis verbum caro fadum eft, nihil vnquam inter diuinam.humanam^ fubilantiam diuifionis extitcrit, SC per omnia incrementa corporea vniuspcrfonacfu« crint totius temporis adtioncs.ea ipfa tarnen,quæ tnret parabiliter fadïa funt, nulla perraixtione confundi« inusSCc,

Pofiem multa alia vctcrum tcfiimoniarecirarc,quis bus probatur, quod diuina SC humana natura feu fubs ftantia fint in Chrifto in vnam perfonam ita copulatar, vt nulla creatura, imo ne morsquidempotueritcasa fe inuicem diuidcre aCiQparare, Scd quia cxiftimo nuis los cfle hifcc tcmporibus,qui fatcantur fe duas in Chris fto naturas diuellere, non ero in recitandis Patrum tes ftimonijs longior*

Qjiid ergo hinc iëquitur i quid dicemus c* An non pcrfpicuumeft,quód cum Dcitas SC humanitas in vna persona

DE COENA DOMINE 4

pcrFona Chn'fti l'nfcparabih'tcr, 8gt;C indiuuîfè coniun* guntur.necefTan'um lit, vt ubicuncç cft Deltas, ibi eti # am fît humanftas Chriftic’Ccrtè nili hæ duæ naturæ fie femper vnttæ in Chrifto maneant, vt altéra nulquam fit fine akcr3,fîen'non poteft, vtChrlftus vnamaneat perfona» Si enim Deltas Chrilii alicubi eft fine huma« nltate elus,daæ erunt perfonæ, non vna « Quid Igltur Gairi.inj. eft,quôd nonnullldlcuntjperfonam Chrlfti nonhabcâ fenten;difi,ii.itiquot; te vblc^ fiblhumanltatcm vnltam Hoc quldem fors Wo titer affirmant, fedqulbus ratlonlbusf8C quomodo conucnlet cum eo, quod vnluerfa femper Eccicfia fens fitjduas naturas In vna perfona Chrlfti Ita conluntffas, vtrclpfa ab Inulccmfepararl non qucant,ac fimul-turn ,folo Intellcclu feparentur cquot; Non eft nobls In præ-fentia fermo de oper3tlonc,fed de V nlone naturarinn inperfona ChrlftûSclmus perfonam Chrlfti alludex dlulna ,alludexhumana naturaopcrari.nlhllomlnus tameri hx du^ naturx, quantumcuncp dluerfas habes ant proprlctates ôC operatlones, perpétue funt in vna Chrlftiperfonairaconluncftæ 8C vnltx, vt nunquam fcparari queant»Non plgebit hoc loco recitare tefti# monlum Gelasq in libro de duabus naturis in Chrifto, aduerfus Eutichenôô Neftorium. Qriamuis ( Inquit . , Gelafius^vnus atqj idem fit dominus lefüs Chriftus, ôd totus Deus homo,ôô totushomo Deus,ô^ quicquid cft humanitatis, Deus homo fuum faciat,Slt; quicquid eft Dei, homo Deus habeaf.tamen, vt hoc permaneat facramentum.nec pofsit ex aliqua parte diffblui, fie tos tus homo pcrmanct effc,quod Deus eft,vt totus Deus permaneat effe, quicquid homo eft. Si ahquid,quod abfitjveldiuinitatis vel humanitatis Inde deceftcrit,fes quatur ineffabilis refolutio Sacra menti, Slt; quod dleiu audituc^ fuoicndumcft,velhomo,Deus elfe iam défis

B 5 nat.

ÎOANNEÏ BkENTlVÏ.

tiai.fî fok ilh'c humanitas, non eti'am Deltas perfèirW rat, vcl Deus homo confequentcr efle defiftat. fi fola ilh'c Diuinitas.non cn'am humanitas vnica permaneau Hadenus Gelafius. DiCtuQ'nqui'Oauditu^ fugien# dum cftjfi fola ilh'c Di'uintcas,non cn'am humanitas v# nita permaneat. Qua ergo fronte audent illi diccrc, perfonam Chrifti non habere vbieg fibi humaniiatcm vnitamfCerte Deltas amp;nbsp;humanitas Chrifti, funt vna infeparabilis perfona, quemadmodum ftiprà diiftö

lt;ft.Negari autem non poteft, quin quæcuncç funt v# nita inleparabiliter, vbicunep vnum eft, ibi fit amp;nbsp;rell^ quum,necfit vllus locus, aut locorum fpacium gt;nbsp;quod ca porsitfepararc.SedrefponderefoIcntjhoc tum vc^ rum efte, cum alterum eorum, quæ fie vniuntur, non cxccdat alterum,nec fit maioris ambitus,quam reli^ 3uum, Quafi vero hicfit dandus locus Gcometrici» e ampliori exceflujCt maiori ambitu.fpeculationibus, ÖC quafi hanc ineffabilem inftparabilem vnionem, cuius nullum aliud extat in vniuerfa rerum natura ex« emplum,diflbluere queant vniusimmcnfitas,6C alte« rius dimenfitastac nS potius nos in fummam admira« tionem'adducât-cum per fidemeerto fciamus.quod fi# {iusDciafTumpftritfilium hominis in eandem perfb# nam, amp;nbsp;ornaucrit cum omni fua maieftàte, atcß euex# erit cum ad dextram Dci patris, vt ficut filius Dei fuit ab aeterno immenfa: potentiac, itanunc fiiius hominis, poftquam inunitatem perfonae afiumptus eft,ciuidem fit maieftatiSjCt cor5 omniagubernet.Sed hîc vide mi# hi perfonae definitionê.Perfona,inquiunt,c ft rationalis naturae indiuiduafubftantia ,Si perfona eft fubftantia indiuidua, quomodo diuinitas Chrifti non habcret fc« cum humanitatê ,quam in vnitatem perfonæ aflump# fit,ubicû(ç effet,unitamf Sciamus igitur quod in Chrw

ftl

DE COB N A DOMINI ' ƒ ftjpcrfona,nonfitconfuknda ratiohominis.fêd fens tentia fpiritus fancfli: quæ cum teftificetur verbum car nem fadium efïc. ÔC duas naturas in Chrifto hypofta? rice ÓÓ perfonalitcr, ideocp infeparabihtcr vnitas» non eft ei vllomodo repugnandum. Non capit hoc mygt; ftcrium humanus intc!lelt;ftus per fuas rationes , capic autem fides per fpiritum fantftum.

Sed icerum obrjciunt,vnum tantum efiè infinitum Sâ immenfum.Si igiturhumanitas Chrifti ibi femper effet, vbicunep eft Deitas, an non effent duo infinita 2«S duo immenia cquot; Sic quidem argutatur humana fa-pientia. Cui etiam ex Pbilolbphia eiusrefponderipo« left,quod ctfamfi humanitas Chrifti effet vbiq; iniom* , nibuslocis, tarnen ne fic quidem effet infinita. Ncc^c-nim loca. nec mundus ipfe. quo omnia Icca definiuiv tur, funt infinita. Et fi propric loquendum eft de infi# nito, libet recitare verba Nazianzent : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n» ««tp*

•tüfwif« rt XSÎ4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■yif Snif t«??« Rfià (in rtvnis,

hoc eft. Infinitum confideratur duplicitcr fecundum initium , ÖC fccundumfinemtquicquid cf nim htc fuperat, nec inilliscontinctur. infinitum eft, Quareetfi humanitas Chrifti nunc poft vnionem eft, vbicunC^ fucrit Deitas eius, tarnen non idcirco caret initio, ficut Deitas, idecc^ non eft,lise in parte, infinû ta. Sed audiamus quod fapientia verbi Dei docct.Dei# tas enim ÔC humanitas in Chrifto non funt duæ perforgt; na:, fed vna tantum perfona : SC non ftrnt duo Chrifti, fed vnus tantum Chriftus. Vnum ergo tantum infis nitum, vnum immenfum. Quod fi non de perfonx vt nitate » fed de fubftantiarum diuerfitatc loquendum eft, quid obfecro prohiber, quo minus id quod conue« nit vni fubftantiæ per fe, hoc conueniat altert per acci« dcns,utDiale(fticiloquuntur Vetus SC verus fermo

ÏOANNES BRENTIVS

eft de Chnfto, quod,quicquid conucnit fik'o Dei per naturartijhocconucniatfiliohominisper gratiam.An non folus Deus cftinfinitæpofenn'æ, ïnfinitæfaptentf tiae, infini'tac bonitatis, infinitæ îuftitiatÆt tamen,cum verbum caro fadum fit, verbum carnt ita vnitum eft, vtincameffunderet omnemdeuatis fuæmaieffatcm, Col.t. ficut paulo ante mdteatum eft.In ipCo,inquK, Paulus, Col,*, complacuit omnem plenitudmem diumitatis habitare.

Et iterum; In quo funt omnes thefauri fapientiae Cd'* entix abfconditi. Acrurfus: In ipfoinhabitatcmnis plenitudo diuinitatiscorporaliter. Quid igiturt’ Dice# mus ne duo efle infinita, potentia, fapientia,bonitate, 66 iuftitia liquidem fermo cft de natura ; vnum eer# te tantum eft infinité potens, fapiens, bonum, Ö6 iu# ftum,quodeftDeusipfc. Si autem fermo eft degra# tia, profe;5o fieri non poteft, quin filius Dei efFundat omnem fuam maieftatem in filium ilium hominis, quem in vnitatem perfonæ vnione hypoftatica ex im# perîcrutabilifuoconfiliojctgratuitaclementia aflump# îîtjVt quod ille eft per fe,ô6 natura, hoc ille fit per acci# dcns( hoceft) alieno bcncficio 66 gratia,propterhy# poftaticam vnionem- Paulus de maieftatc Chrifti feri# bens.Dcus, inquir, conftituit ilium ad dextram fuam incœlcftibuSjfuperomnemprincipatum Si potefta# tem, Si virtutem, 66 dominationcm, 66 O M N E N OME N,quod nominator,non folum in hoc ka culo, verum etiam in futuro.Hoccertceft filium homi# nis euehere in infinitam potentiam, fapientiam, boni-tatem,ô6 iuftitiam Quodfifiliushominis faduseft in his rebus fuo modo infinitus, 66 immenfus, quomedo filiusDeinon euexiffet etiam eum ad illam infînitas cem,qua omnia tam fupera quàm inféra cœlefti modo replet?

At

JD E COENA DOMINE à

At hoc,inquics,pugnat cum natura humani' corporis, Et Auguftinus ait- Tolle fpacia locorum corpori« bus,nufquamcrunt, QCquianufquamerunt, none* runt. Non ignoro ,bæc, quæ de maicftatc Chrifti, ad quam euecfluseftfilius hominis , à fîlio Dei dicuntur, videri humanæ rationiabfurdifsima, ac plané impofsi» bilia» Sed hypoftatica diuerfifsimarum naturarum vnio, in perfona Chrifti traditur in facra icripcut a, per Spiritum fanéîum nobis agnofccnda ôt^credenda : SC quanquam hæc vnioeft abfurditasabfurdiratum, ta# men humanus intelleôus necciTe habet ci cedcre , SC feie in obfequium verbi Dei captiuum reddere» Qiia# re non eft mirandum, quod ex vna ilia, SC maxima absi furditate, multæ aliae (equantur iuxta humanum inteU Ielt;ftum abfurditates. ïi'®' hoc eft, vno abfurdoconceft'ofequuntur infinita. Rc-ôéhac in parte Auguftinus monet.Credamus hoc,in# Augufijo.tc. fin quiens, frates, Et(i argumenta Philofophorura difficile 147. nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

foluimus, tllud quod demonftratum eft in domino fine difficukatc teneamus. Illi garriant, nos credamus. Et Aug». Je ci«it.Dei, alas : Impias (inquic^argumentationcs,fi ratio refutare non polFet,fides irridere deberet.Sinamus igitur SC nos Philofophosgarrire, amp;^ridcamus phyficasô^ geome» tricas ipforum argumentationes gt;nbsp;quas ad refutandum Scdiffbluendum iiimmum illud myfterium hypoftati» cæ duarum naturarum vnionis in Chrifto, recitare fo# lent.Et tamenne vidcamur temerèridere.ctnobifcum, hoceft, cumnoftra profefsionepugnare ,explicabilt; musnoftram , quo ad eius fieri poteft , fententiam. Nam, cum obtjeiunt nobisdiuerfitatemnaturarum in Chrifto, Sc quod ncc diuina natura mutetur in huma# nam,ncc Humana in diuinam,fimiliter quod vnaquç^ natura in Chrifto retineat fuas proprietates, videntur

C ill»

lOANNES BRENTIVS

ilK nos ex noftra Tbcölogia, ncn exfua Philofophia .oppugnarc’.fedrcs fongèahterfe habet» dequoiiobts aliquid in prafcntia dicendum eft,

, Primum cntm, cum dicitur, di'uinam naturani in Chrifto non murari in humanam.ncc humanam in di» ninam , vocabuiuna naturæ reëtc intclügcndum eft. AÜqiioties enim hoc nomine fignincatur ipfa veifub« ftantia. Aliquotiesreiproprietates ÓC accidentia.Cum ergo dicitur , quod in vna perfona Chrifti fint duae di^ uerfae naturae, quarum altera non mutatur in alterant öd qua: non funt confundendæ,nec inter fe comtnifeen« dx, nomen N A T V R Æ intelligendum eft de ipfa rei fubftantia. VtinperfonaChrifti eft fubftantiadi# uina , quxeftfpiritusincrcatus , amp;nbsp;abaeterno;EftQC fubftantia humana, quae eft corporca,ôd non fuit ab ae* rerno, fed eft crcata. In hypoftatica igitur vnione Chiw fti, ncc Deltas, qux eft fpiritus tnereatus, ab aeterno, mutatur vnquam in humanitatem, qux eft fubftantia corporea 8C creata , nec humanitas mutatur vnquam in Deitatem : fed vnaquæ^ fubftantia manet in per« fona Chrifti inuiolata, 8gt;C immutata. Si autem nomen N A T V R Æ intclligitur pro rci proprictatibus feu accidentibus , obfeurumnoneft , quod Deltas litres fimplicifsima, nec vllum in earn accidens cadat ; ideoep fit immutabilis amp;nbsp;impafsibifis , humanitas autem fit res compofita, ÔC vartjs accidentibus obnoxia, qua: fubftantiam rei non mutant, præter fubieefti, vt Di-» alecfticl loquuntur, corruptioncm adelTe poflunt ab« elTe. Quare.etfi humana fubftantiaobnoxia eftpaG fioniamp;: morti, tarnen hæc proprictas, non ficlnhærct homini, vt ea mutata, mutetur Stf hominis fubftantia; fed poteft 8C adeffe^eft enim ôd Chriftus carne fua paG fus et mor tuus,funt QC rellqui homines pafsioni S)C tTnor»

tlob«

DE C OE NA DOMINI. 7 dobnoxij) cc abelTc (nam et Chriftus in rcfurrcdlionc fuaeuafit pafsioncm SCmortcm : fiCrcliquiomncsho« mines fient tandem impafsibilcs 8C immorralcs) Ni« Jhlominus tarnen, vt Chriftus poft refurre(ftioncm,ita Öl reliqui homines in (ua lefurredlione retincnt ve-ram Ôd perfeiftam huraanam'fubftantiam. Quodß hæc proprieiatum fcuaccidcntiummutatio, nonmu» tat rei fubftantiam, quomodo non poflct etiam immu^ tara manere fubftantia corporis, etiamfialicubi non efs fet localitcr in loco , cum in loco efle non fit corporis fubftantia, fed tantum proprictas fubftantiac acciden« taria t Qiiod fi dixeris, efle in loco, tarn proprium cflc corpori, vt ab ipfo fcpararinon queat : fingamus intc# rim boe fuo modo verumefle , non tarnen negari po-left , quin quod eft naturae impofsibile, hoc fit diuinæ potenti.xamp;^ induftriae» nonpofsibilc tantum, verum €tiam facile. Ec quid ( An non coelum maximum oma rium corporum , etfi continet intra fe omnia loca, ta« men ipfum in nulle eft loco, quandoquidem Ariftote? les ipfe dehniat,«Ii W» Timt, W'» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tçgt;

»«lt; quod nc^ fit locus,neep vacuum,nccß tempus extra cœlutnî’

Deinde, cum tribuitur Chrifto humanum corpus, noncftltmpliciterconfiderandum , quee fint propriet rates, quæ accidentia humani corporis per fe , in hoc mundo,ôdproconditionehuiusmundi : ficenimma^ nifeftumeft , quod corpus fit in loco localitcr 2gt;d cir» cumferiptiue , id quod resipfateftificatur : fed maxi« mè omnium confiderandum eft , quod corpus illud Chrifti vnitum fitcumfilio Dei, vnicnehypoftatica feu perfonili gt;nbsp;ac infeparabili , vt vbicunqj eft filius Dei,ibifitetiamcorpuseius,nefialicubi elfct Deitas Chrifti,vbinon cftethumanitascius, vnitas perfonae

C z diicef»

lOANNES BRENTIVS

diTccrpafiir« kac^, crfi humanam naturam extra Chri* kum, SCiuxra Phyficas rationes, in vno tantum loco, c(ïè oportet, ficut Auguftinus dicit, Chriftus fufee* pit tempore Miniiierij ói. conuerfationis ûiæ in hoe mundo humanas (præter peccatum ) imbecülitates, ac fuit corpore fuo, pro conditione huius mundf, in lo# co circumfcripriuc : tarnen interca hypofratica vnio non fuit difTolirta , vtvbicunc^ fuit DeitasChrifti, ibt non fecum liabuerit etiam humanitatem fuam , id^ non localiter, fed, vt ex illo Prophetæ dicflo, C^go lumSc terrain repleo) veteres locuti funt , replctiué* Q,uamigtturgloriamcorpus Chrifti, vel habuitinhoc Icculo, vc! iam habet in altero feculo, non habet ex na * turabumanitatis perfe, fed ex natura Dettatis, cum qua corpus Chrilti hypoftatica feu perfonali vnionc infeparabiliter eft vnitum. Præterea cumhumanitaa tem Chrifti Deitati eius ita coniungimus ,feu vnimus, vt vbicunep eft Deitas,ibi fecum habeat humanitatem, non tribuimus Chrifto multa varia corpora, nee tri* buimuscorpori eius localem extenfionem , autdifFult; fionem , iëd euehimus ipfum vitra hunc corporalem mundum,extra omnem creaturam,amp; locum,amp; collo-camus, iuxtaconditionem hypoftaticæ vnionis, in cœa lefti maieftatc : quam ctfi tempore carnis fuæin hoefe« culo difsimulauit, feu ca feiè, vt Paulus loquitur, exi* naniuit, tarnen nunqtiam ea caruit,Poteftatemlt;inquit Cyrillus) quam poft refurredionem dicit Gbi datam, antcrefurredionem quoep habebat, ItaCß nonhabuit velduo vel tria , vel quatuor vel pluracorpora, aliud quidemin Hierufalem ,cumintcmplo concionaretur, aut in cruce pendereualiud in vrbe Roma,aliud Athe-nis,aliud in cœlo : fed vnum idem^ corpus, quod erat in Hierufalem vifibiliter, amp;nbsp;localiter, erat cum Dcitas

te.

DEkCOENA DOMINI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8

te, vbfcuncp ea effet, extra omnia loca. tauißbiliter, ôi «llocaliter. Neep entm ea loca, quæ funt in noferis Im« manis oculis d!uerfa,ÔC à fc inuicein diftantia, funt rot, tanta dC talia in oculis diuinæ maieftatis : fed ficut oms nia tempora funt ei momentum, ita ôd omnia loca ,funt ci vnus locus, imô ne pundus quidem loci, aut fi quid minutiusdici poteft. Quare cum coniungimus Delta-liChrilli humanitatem eius, non cxcendimus,nec dif* fundimus corpus eius corporal! ôd local! modo,fed tri* buimuse! illam maieftatem.quam quidem Humana ta« tio comprehendere non poteii,fed quæ ipfi propter hys poltaticam vnionem debetur : 2lt; quam non tarn mira« culis, quam refurreefiione à morte , afeenfufuo incoe« lum, àféfsione fua ad dextcramDeipatrispatefccit. Porro ex Hac admiranda SC ineftabili vnicne oritur Celebris ilia !nl3cclefia(l!c!s fcriptoribus ,coinmunicatio idiomatum.Necpenim poffet vlla effe vera idiomatum communicatio inter diuinam 8C humanam naturam in Chrifto, nifi hx dux naturae effent in vna perfona infe« parabiliter vnitae 36 confociatae. Sed priufquamdica-inus de re, dicemus de vocabulis. Cum enim fcholac vocentproprietatcsalicuiuslinguæ, Grxcæ(^exempli gratia) aut Germanicæ idiomata , exiftimant multi, quod cum dicitur, inter diuinam SC humanam natu« ram Chrifti effe communicationem idiomatum, intel« ligendum fit, effe tantum communicationem proprie« tatum vocabulorum, SC non proprietatem return. Ac Veteres recfle quidem docuerunt, quantum ego haCle« nus indicate poffum, de communicatione idiomatum. Scholafticiautem amp;recentioresnonnulli, cumdicunt perfonam Chrifti non habere vbiep fccum vnitamhu« manitatem, videntur affirmare,inChr!fto effe tantum communicationem verbalem, non realem,vt Chtiftus

C 3 dicatur

10 AN NES BRENTIVS.

dicatur quïdcm verbis Deus,non au^ein fit rctrcra De» us,hoc eit diuinttasd^ humanitas non fint vbïc^ reali* terÔL peifonaliter in Chnfto vnira.His fiet tandem Chrifius homo,non veras Deus, lêd tantum nuncupa? ttuuSjEtpatieturpro peccatisnoftn's Deus Chriftus, non verèkd tantum fcrmone,NosauteminteIfigimus inhac materia per idiomata,non tantum vocabulo# j utn,fedetiam rerum proprietates : vt cum per com-inunicationer» idiomatum de Chrifto dicimus, Deum , nbsp;nbsp;'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eflè pafTumó^ mortuutn,non fit fenfentia,quód Deus

verbumjicatur tantum (èrmone vccabuli pati S)C mos ri,rcsautcm ipfanihilprorfusad Deum pertineat,fed quód Dcus,ctfi natura fua rtec patttur, nee moritur, tas men pafsionem £gt;C mortem Chrifii ita fibi communem faci'at, vt propter hypoftaticam vntonem pafsioni Si tnotti perlónaiiter ad(it,8i^ non aliter,vt fic dicam, affi# ciatur, quam fi ipfe patcretur SC moreretur. Iiac^ /

CyrîUut ie i/teän» feu Deus verbum, patitur óó moritur, vt Cyrillus air, nationeuni^eniti, impaf5ibi!itcr,8C immortaliter,vtnondicarur vano tä« wp.»8. turn fertnone,pati SC mort, fed etiam vere Si re ipfa pas tiatur Sc moriatur,nonq’jidem ex natura Deitatts, fed ex natura humanitatis,cui «' hypoftatieè,perfonalis ter,ÓC infeparabiliter cft vnitus. Pafsio(^ inquit iterum Cyrillus) difpenfationis eraf, fua quidem diccnte ver» bo,ea quae funt propriè carnis propter inenarrabilem vnicatem,mancnte vero extra pafsionem,quantum ad ipfiusnaturam pertineat,impafsibilisenim Deus eft: neep id mirum, cum SC ipfam animam hominis videa« mus,(î quid corpus paifum fucrit.extra pafsionem qui« dem manentem,quantum pertineatadnaturam, atta« t men non extra pafsionem 13 S S 0 intclligi, eo^ pro« prium fit.corpus ipfius,quód patitur, Hatfienus Cyrillus- Sic etiamidiomata A«Xfci Dei verbi, praedican*

tur

DE COENA DOMINE

tur non vci bis tantum inanibus,fed eti'am verè et rc ip fa.de carne Chrifti. Sola Deltas eft viuifica, Slt; tarnen etiamcaroCbtiftieft viuifica »habetcp vim viuificam, pon quidem c fua carnis natura,fed ex natura Deitatis, cui perlonaltter cft vnita. Vndecunqj autem habeat banc vim, certè habet cam. Sola item Deltas eft ado« randa,î5t tarnen etiam caro Chrifti adoranda eft,amp; de« ferenda ci meritomaieftasadorationis, non quidem fi fobjVthumana caro,abscp Deitatc confideretur,fcd quia eft cum Deitatc hypoftaticè ct pcrfonaiitcr,adeocg infeparabiliier vnita^De qua idiomatum, hoc eft, proc prictatum communicatione audiamus nonnulla vete# tumtcftimonia«

BaßUiK in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^Atiuititem chrifii.

Quomodo Deltas eft in carnet' Quemadmodum ignis in ferro, wAirafaw««', nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, hoc eft, non

tranfitiuè.fed difti ibutiuè Non cnim excurrit ignis ad ferrum, fed mancns in loco diftribnit ipfi propriam fa# cultatem.

Et WOX,

Quomodo igitur ( inquit ) Deus verbum corporca debilitate non impletum eft i Dicimus, velut nccç ig« nisferriproprietatestranlfumit.Nigrum eft ferrum, Sufrigidum, fed tarnen ignitum,ignis formant induit, Sc ipfum illuftratur ac candefit,non nigrefacicns ig-ncm,0C ipfum inflammatur , non frigcfacicns flam# mam » Sic fane etiam humana domini caro, ipfa parti« ceps facia eft Deitatis, non fuam propriam tradidit Deitati imbccillitatem.

HîcBafilius non fentit,quod Deltas In Chrifto non feccrit fibi propriam imbecillitatem carnis, fed quod non fit ab iinbecillitate carnis mutata. Et tarnen ficut in ferro ignito, ignis aflumitferri nigroremSi frigidi-tatem.

lOANNES ÏRENTIVS

tatcm, non vt ipfe fiat niger Sgt;i. frigidus, fed vt n/grcdi* nem amp;fn'giditarem ferri abfumat,ac ferruminflamt metamp;illullret: ita Deltas in Chriflovnita afiumpfit humanitatis eius pafsionem SC mortem, non vt ipfa in fe pateretur Slt; morcretur, fed vt pafsionem SC mortem eiusabforberet, ac ipfam cœlefti maieftatc ornaret.

Cyrilltifittlodnnem.

Non imperitè(inquic)omnino vitiificamcarnem cG fe negatis. Nam fi fola intelligatur, nihil prorfus viuifia carepoteft.quippequæ viuificante indigeat.Cum vero incarnationis myrterium laudabiÜ curaicrutati fucri* tis, ód habitantemin carnc cognoueritis, quamuis nihil penitus caropcr fe ipfam pofsit, viuifi'cam tarnen efic fadam credetis» Nam quoniam cum viuificante verbo caro coniundia cft,T O T Ä eft effecfïa viuifica.

Ei «ox.,

Quamuis natura Garnis, vt caro eft, viuificarcncs queat, facit tarnen hoe, quiaT OT AM verbi operas tionem fufeepit,

Ac iterum.

Si mel,cum naturaliter duJee fit, ea dulcia facit, qui-busimmifeetur , nonne ftultumerit,viuificam verbi naturam putare non dedifle homini, in quo habitat, vb uificandi virtutem;*

iitm äe incarnationeuerbi Caf).:r,

Sicut corpus altcrius eft naturæ praeter animam, v-nus tarnen ex vtroi^ homo efficitur ÔC vocatur ; ita cti» am ex perfeefta Dei verbi fubfiftentia, 05 ex humanita? te perfeefta. vnus eft Chriftus* Idem in codem, Deus fit , mul 0(^ homojôd fua quidem dicit Deus verbum,ea que lt;nbsp;funt Garnis propria,quia ipfius eft corpus, ÔC non alte-rius. Communes autem facit tanquam cum fua carne diuin«e

. DE COENA DOMINT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to

fuæ majeftatis operatfoncs, vt poflet etiam via uificare mortuos, fanarc infirmos.

EtCdp.S.

- Cæterum,tanquam in imagine licet in carbone con^ (picereadunatumquidem humanitatiDcum verbum, non tarnen proieci(regt;quodfuerat,transformaflc au# tem magis afflimptam naturam in fuam gloriam 5C o-|îerationcm Quemadmodum enim ignis ligno afFi« XUS in id penetrans , comprehendit qutdem ipfum, amp;quamuis lignum effe non definat, vim tarnen fuam fpeciem^tranfmirtitomnem, fe^confert inlignum, amp;nbsp;cum ipfo iam quafi vnum aliquid aeftimatur. Idem intellige ÔC de Chrifto. Adunatusenim inæftimabili» ter humanitati Dcus,feruauit quidem ipfam in eo quod fuerat, SCipfc permanfit quod erat, femel tarnen adu# flatus, quafi vnus iam cum ipfa putatur, ea quæ funt il « lius, fua faciens, conferens autem ei Si iplc natura: fuae operationem. Etfi autemhancCyrilli fimilitudinem de carbone, ficut SC illam Bafilij de ferro ignitb, quam fupra recitauimuSjCauillari quiQ^iam, SC exagitare po-teft:ac fortafsis accommodatior effet fimibtudo de ig# riito auro ,quàm de ignitoligno, aut ferro: tarnen non eftignotum, quatenus tales fimilitudinesadexplican* damhancidiomatumcommunicationemadhibeantur. Sc quatenus pateant, ac valcant. Necp enim in alium vfum à nobis commcmorantur,quàm vt faltem aliquo niödo inenarrabilem illam Dei SC hominis in perfona Chrifti vnionem,ex quacom.municatio idiomatum o# titur, demonftremus.

Etiterum Çyrittin, aäSucctff'um.

V nde puto beatifsimum Paulum dicerc:etfi cogno-' öimus Chtiftum fccundum carnem, fed nunc iam non

' D nouimus.

Io A N NE s B M S TIV S noufmus.Dci cnim, vt dfxi, proprium corpus cxiflens O Al NI A HVMANA tranfcendit.

Et wox.

, Idcccç ds'ujnum quidcm dicimus corpus Cbrißf.quia corpus Dci eft, amp;nbsp;incIFabih gloria illuftratum , incoTf ruptibilCj ôC iam fandumy ÔC viuificum conftcemur»

Auguflinuideuerbii Apoftoli» Sern. i4.

Chrißus dekendif, idem^ filius hominis, qui Hîius Det fcdei in cœlo, qui ambulai in terra. In coelo crat, quia vbiœ Chriftus, idemen Chriftus 8C fîltus Dci, ÔC filius hominis, PROP! ER VNITATEAl P E RS O N Æ in terra filius Dci, propter eandem vnitatem perfonæ probauimus cfiè in cozlofiliumho^ minis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, J

iJew.

Ego dominicam carnem, imôpcrfcdlam in CbriRa humanitatem iam adoro,quod à diuinitate fufeepta, Deitativnitaefi,vtnonalium ô^alium,fed vnumeutu dem^ Deum ôd hominem filium Dei efle confitear. Denitp fi hominem feparaucris à Deo,illi nunquam cre do,nec feruio, veluti fi quis purpuram vcl diadema re* gale iaeens inueniar, nunquidea conabitur adorarcî? Cum vero ca rex fuerit indutus, periculum mortisin* curritjfieacumregc adorare quis contempferitt itain Chrifio domino humanitatem non i'oiam vel nudam, fed diuinitati vnitam, fcilicct vnum filium ,Oeum ve« rum ôô hominem verum, fi quis adorare contempferit, teternaliter morietur ôi^c»

Ex his QC aîqs id genus teftimonijs, quorum libri Ec# ckfiafticorum feriptorum plenifunt, pcrfpicuè cogno# feitur t quanta fit vnio duarum naturarum in Chrißo, Etfi cnim naturæ feu fubftantiaefunt inter fc diuet fifsi-mæ, habent fua qute^ diuerfa idicmata feu proprie« tates.

BS COENA BOMIHT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i«

täte», tarnen amp;nbsp;ipfx fubftantfar tanta vnfone confun^î guntUFjVt fiant vna Qc infeparabilis hypoftafis, hoc cft, luppofitum (eupcrfona : amp;propri€tates earum tanta familiarirate fubftanttjscommunicantur , vt quae cft vnius natura: proprietas, cam altera fibicommuncm facijt, ficut veteres explicuerunt. Expcndamus igitur iam, quam maieftis humanitatts Chrtrti pateat. Dtt^rCE cft modo ( quod humanitas Chrifti non folum fit viut* ficatrix, verum ctiam adoranda, idcp propter hypofta* ttcam vnitatcm perfonae. Non autem miner cft maiea ftas.efte viuificatricem ÔC adorabilem , quam omnia implere. Qtiare etfi folius diutnae naturae in Chrift» proprietas eft« vbic^ efie ÔÔ omnia impkre, tarnen ha« bet hancproprictatem communem, cum fuahumani* fate,quam in eandem perfonam affumpfit. Ac miram dum eft, quod cum non abhorres diccre humanitärem Chrifti eflè verê viuificatricem,et adorandam,eó quod fit hypoftaticè coniunda diuinitati, abhorreas tarnen diccre humanitäremetusimplereomnia, tarnen ea^ demfcmçer cftperfonae vnitas. Nonenimilludnunc præcipue agitur, vnde humanitas Chrifti babcat, fed num habeat maieftarem impicndi omnia. Manife-ftum cnim cft,quôd ficut fola humanitas non habetvim v/uificandi, nec debet adorari, icd habet cam maiefta« temex hypoftatica vnione cum Dcitate.ita ncc fola hu» maniras.iuxtafuamipfiusnaturam , impkatomnia, fed habeat earn tnaieftatem ex pcrfonali cum Dcitatc vnione, vt impicat omnia , non ex natura humanitac lis, fed ex natura diuimtatis. itaepetfi humanitas Chri# fti nô habet banc maieftatem ex ic, fiC fua natura, habet tarnen cam verè propter hypoftaticam perfonae vnirap tern. Et cum caro verbi non adoretur adorationc la-triae(vt illi loquuntur) in quantum cft caro humana,

D i fed

I o A N N E s BRENT rv S.

fed in quantum eft caro aflumpra', cur non codtm -mo* ,do reâc diccrctur, corpus Chrifti non implet omnia, in quantum eft corpus humanum , fed in quantum eft corpus aftumptum rCum igitur dicimus,bumanita« tern Chrifti.vbiq? vnitameflcdiuinicatieius.Primum, noncxtendimushumanitatcm Chrifti locali difFufio-ne,ficut necdiuinitas ipCa localiter eft diffufa, quemadgt; modumfuprà didfum cftrdeinde non mutamus humas nitatcm in diuinitatemiad hæc,non negamus diuerfi# tarcmproprictatum viriuscp naturae,Sed explicamus verbis.quibus poflumus, ineffabilem illam vnionem, qua Deus Sc homo in vna perfona Chrifti ita coniuncfti iunt.vtnullo Icci fpatioa fe inuicem fcparari queanr. Interea autem relinquuntur fuac vnicuic^ naruræ pro# prictates,fed quas altera natura cum alrera in Chrifto ita communes habet,vt vnio harum naturarum in vn« perfona, nequaquam diuellatur. fed potius confirme» turamp; ftabiliatur*

Non ignoro quofdam ex vcteribus improbafie bane locutionem,Humanitas Chrifti eft vbicp. Nec ipfe probaueroeam, fi hoc vocabulo Q vbicÇ localitas fignificetur. Ponamusergo doccndigratia,triplicem vbiquiratem ( ficenim libetillis, vtantedixi,abscp vh Io difcrimine,rem veruftiisimam £C verifsimam, nos uo portentofo vocabulo infamarc ) videlicet, locas Iem,rcpletiuam ô^perfonalem. Ac nulla quidem res eft, nec fpiritualis nec corporalis, quæ fit vbicp. locali vbiquitate: folus autem Deus natura fua eft vbit^, v# biquitaterepletiua Etpoftquamfilius Dei vniuit fibi humanitatem,ncceflariofequitur, quodeahumanitas, in vnitatem perfona:à filio DeiaiTumpta.fit vbicp, v* biquitate perfonali» Vocabulum igitur C vbiqj ) rctftè incclligendum eft, Vfirato enimmore includit in fe dif* . ... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fufam.

BE COENA DOMINI. ic fiifam J Sc vndi'c^ cxtenfam localitatem, Inhac autetn 'locutionc. Hunianicas Chiifti eft vbicp, hæc vox (vü bicç ) non fignificat vllam localitatem, nccp enim Dei f tas ipfa diffala Sii. extenfa eft localitcr • quomodo ergo diccremus humanitatem Dcitati vnitam localitcr dif« fundi 8C extendifSed hac voce (vbic^ ) exprimitur vt« cuncpid, quod Paulusdicit. Afcenditfuperomnes coes loSjVt omnia implcrct,Et. Conftituit cum addextcram fuam in coekftibus,fupcr omnem principatum dCc. Itacp, fifermo eft de geometrico fpacio locorum, hu-manitas Chriftinoneft vbicp.Ethocfibi volunt Ec^ clcGaftici illi fcriptores,qui negSt,corpus Chrifti vbicß cfle.Ec rede dicit Gregorius,Chriftus non eft hîc, per præfcntiam carnis videlicet, vifibilitcr Só localiter ) qui tarnen nufquamdecft per præfentiam maieftatis* biautemfermoeft decœlefti modo implendi omnia, certe. ft concefteris hypoftaticam duarum naturarum ■ vnionem in Chrifto,fieri non poteft, quin aut fatearis humanitatem Chrifti implere omnia ,aut verbis qui-demaffirmes perfonae vnitatem,Teipfa autcm diflbU uasearn,Sdfaciasduas perfonas,alteram alicubicum humanitate,alteram alicubiabscphumanitate Retinct quidemvtracßnatura,diuina Sd Humana in Chrifto, foam proprietärem,fed ita,ut perfona Chrifti non diui« datur, fiC vt vbicuncp eft diuina natura, ibi habeat fibi vnitam Humanam naturam, ne ft hie duæ naturae di-uerfis locis feparentur, diuerfae fiant pcrfonæ. Hicro » nymus aduerfus Vigilantium, dicit defandisinChri« fto quiefcentibus.fequuntur agnum.quocuncç ierit. Si ergo agnus^inquit ) eft vbicç,certèamp; fandt vbicçeflc credendi funt. Hæc Hieronymus. Etfi autcm non ig-noro,quantum hoc Hieronymi loco abufi fint Papiftç, ad ftabiliendam,vt fomniarunc, fandorum inuocatio«

D 5 nem;

JOANNES BAÊNTÎVS

«emjneccxcutiain in præfêntia quid de hac argument tatione alioqui fit fcnticndum: Si quantum pateat illud Apocalipfcosjlequuntur agnum, quocuncp icrit: ÔC quodfitdiïcrimen intcrChrifium, qui cft in vnitate perfonæDeus Ô^homo.ac interiàntfios,qui non (une natura Dij: tarnen cum Hieronymus ientiat fandos propter agnum Chrifium^quem fcquiintur,cflc vkit^, manifeftumcft,quôdfentiat,etiam Chrtfium homi* nem efiè vbic^ » itaep volui hune loeum rccitare, vt o« ßenderem,quodhxc dodrina depratfentia humani« taris Chrifti nobifeum in his tetris non fuerit hadenus

eeelefiæ ignora,amp; inaudita. Nam fi hoc ram prodigio« fumeiretdogma,quàm iîli fingunr, Hieronymus non tulifletimpunèjpræfertim ,cum multos habueritad-uerfarios, qui in omnem occafioncm repræhendendi intenti erant. Petrus Longobardus ait, J ’ Chrifius rotus eft, vbicuniç cfi, fed non totum. Hoc

” * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;falfumefi,fiintellexeris,Chrifiumalicubie(re,vbinon

habeac feeum humanitärem, perfonatirer,amp; cœlefii modo vnitamtfic cnim perfonadiuideretur.Sed verum cft,fi per didum Thomæ AquinatiSjinterpretc-

Iff J. part» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ris,Sic cnim feribir Thomas. Perfona, inquiens, Chri-

j. i.Art.}, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fti eft rota in quolibet loco,fed non totaliter, quia nullo

lococtrcumCcribitur. Eftamp; illud verum,quèd Chri-- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftus non fit vbicç totum,fi per totum inrelligas corpo#

ralcmamp; vifibilem corporis molem, ÔC alias externas corporis circumftantias»

Bonauentura feribit. Cum dicitur( inquiens ) Ifte homo eft vbic^, hoc pronomen ( ifte 3poteft demon# ftrare perfo.nam Chrifti, vel fingulare hominis. Si per# fonamChrifti,ficab£qtdubioifta veracft,Ifte homo cft vbiqjifi veto fingulare hominis,adhuc veraeft,non autem per propriam naturam, fed per communication

nens

DB COBMA DOMINE •• «J

nem idiomarum .-quia quod conuenit fifio Dei per nv turam,conucnit ifti homini per gratia in. IHifi autem in co loco addit Bonaucntura.hanc propofitionemC’ftc homo cit vbicp ) falfam effc, fi iftc terminus ( homo ) ponatur à parte praedicatijSC fignificctur per hoc,quod forma humanitatis extendat fc ad omnem locum in Chriftottamen amp;nbsp;paulo ante dixir, Chriftum vbitj eß fc perfonaliter : ÔC nos fupi a’ docuimus, humanitatem Chrifti non efle vbiqj locali extenfione, fed tantum co inetfabili Si cœleiti modo, quo eft Deitati hypoftatice amp;nbsp;infeparabilitcr vnita» Author compendt| verita» Lit.i.wp.iz. tis Thcologicæ ait: Corpus Chrifti licet non (it vbiep, cum fitcreatura,necacquaripofsitin huiufmodi créas tori,in pluribus tarnen locis eft totum, fub diner fis hos ftqs, ôd hoceft, propter vnioncm carnis ad verbum» Vnde merito habet amplius,quam alia creatura, quod in locis pJuribus fimuISC femel pofsit cffc. Hadfenusi fcriptor compendtj Theologici.Hîcergo,quæfo, cons fidera mihi.quam caufam recitet,cur corpus Chrifti fit totum in pluribus locis fub diuerfis, vt ipfe loquitur, hoftqs. Propter unionem, inquit, carnis ad ucrbum.Scd an non propter eandem caufam eft vbic^ in omnibus locisfNufquam enim non eft perfona’is vnso carnis ad verbum.Et cumdicit.crcaturam non pofle in huiuf« modi aequari creatori,re(fte dicit,fiquidem intelligit creaturam non ex fe Si fua natura habere,quod fit vs biep in omnibus locis. Oftendimus autem fupra ,quôd humanitas Chrifti, quae eft creatura,non fit fimul,nec in multis, nee in omnibus locis localitcr Si circumferw ptiuètquôd vero impleat omnia coelefti modo, non habeat ex fe ipfa.ftd ex Deitate, cui perfonaliter Si ins feparabilitcr eft vnita,

Hate fcholafticorum icriptorum teftimcnia nocom» memoro,

o 10 ANN ES BR EN TI VS

metnoro, quod fentiam nobis ad has fordes cRc rede# undum, amp;nbsp;ab eis opem, ad ftabilienda pia dogmata pc# tendam : non enim ignotum eft , quantum coekftem^ doeftrinam Humana Philofophiacorruperit, Sedvto# ftendam, quod ne ipforum quidem fententia, fi Sophi» fticæ ibrdes abluancur, ZC dcxtrèintelligantur, nobifeS piignet, Ncc Lutherus quod fcripta eius teftantur) cumex fefsioneChriftiad dextramDeipatris. docec corpusChrifti efte vbiep, aliudintelligit,quàmquod Paulus dicit : Afcendifle Chriftum fuper omnes coclos, A vtomniaimplerct,amp;quod vulgodicitur, duasnatu-ras , diuinam videlicet, ÔC humanam cfte inperfona Chrifti hypoftaticè, indiuife, indiuulfc, infeparabiliter

, vnitas. QjJare.ficut nee natura humani corporis,quod eft cum Deitatc hypoftaticé perfonaliter vniium, inipedit, quo minushumanitas Chrifti implcatomnia cœlefti medon'ta multô minus impedit,quo minus cor* pus amp;nbsp;fanguis Chrifti fint in Sacramento,hoc eft, pane amp;nbsp;vino coenæ, non quidem Iocalitcr,nec circumferipti* uegt; nec etiam tranfubftantialiter (vt Papiftænugan* tur^ftd vere, realiter, amp;nbsp;fubftantialiter,accœlcfti ,6C, humanac ration! incomprehenfibili modo præfcntia* Hatftcnusdehypoftaticaamp;fperfonali duarum natura# rüm vnioneinChrifto.

Percurramus nunc Afeenfum Chrifti in cœîum,ôd fefsionem eius ad dextram Deipatris. Quemfidei no# ftræ articulum illi nobis ad proturbandum corpus Qi fanguinem Chrifti ècoena,obijcerefólent.

J\c initio, Non iam quæritur, nec dubitatur, num Chriflus in cœlum afeenderit» Manifeftumenim • certumeft, quod Chriftus quadragefimodieafuare# furredîione, afeenderit è monte Oliueti,videntibus di# fcipulis fuis, ad cœIum,SC fubducîus fit nube ab oculis eorum.

DE COEN A DOMIN!. -eorum. Hæc vifibilis aCcenfio Chrifti in cœlum habet ccrtifsima Prophccfcae Qi Apoftolicae (cn'pturæ tefti-monia, SCcurfadaGt, inCatcchifmoexpItcari fokf, iicceh haius Jod, iHudautcmin præfentia quaeritur, NumChriftus incœlum itaafcenderit vtnecantea, nili luxta diuinitatcm , fucn't in cœlo, 6d nunc in ccelo localitcr drcumfcriptiuè ficcommorctur, vt non fit etian)(fedccclefti ôi incnarrabilimodo)intcrra, ncc corpus 8C languis eius pofsinc verè ÔC realiter cflè in cœna» Hoccertènegandumeft , nechatGenusab vllo Grinis argumentis demonftratum eft gt;nbsp;quôd corpus Chrifti » hoc externum ÔC mundanum eoelum ita occu# pet, vt ncceffehabcat à cœna fiC pane eius fubftantiali* terabeffe. Non ignoramus cœlum illud mundanum, et fi ipfum non eil in loco, quemadmodum fuprà didû eft, tarnen habere amp;nbsp;continerc intra fefualoca , quæ fint diuerfa, ÔC à locishuius terrac, iuxta humanos ocu» los,longediftantiîu Ncc hocncgamus,quin Chriftus polsit etiam localitcr in hoc cœlo efle. nbsp;nbsp;vbicunq? vor

luerirjocaliter ac circumicriptiuè fefe patefacere. Sed ib ludnunc agitur, num, quemadmodumlocacœlefiia Si terrefiria diftant inter fe in oculis humani$,ita etiam diftent corpori Chrifti, quod eft cum Deitate periona* liter Si inkparabilirer vnitumf Non certe nobis de hu^ manitate Chrifti. SC corpore eius, in hac quidem parte, cogitandum eft, ficut de alio hominis corpore. Quod vt cognoicamüs, paulôcopiofius cxplicandum cric. Et quiaantcàdilt;ftumeft,de hypoftatica vnione duarum naturarum inChrifto, miæteftificatur , inquantam maieftatem humanitas Chrifti fiteueefta ^SCexaltata, dicemus nunc deafeenfu Chrifti in cœlum. Nonenim ficin cœlum afeendit, vthacreatin aliquocertohuius extetui cœli loco. Tainctfi enim nô adinfimus ei fuam E potefta;

I o A N N E $ B R E N T I V î potenaïctTijGciK fam dfxfmus^qufn pofsft,fi vcIiGcnam in hcc cxîcinoccclo vifibibrercommcrari: ramen af# cenfus efusncn Gc ipfum in hocecelocollccauft, vtnon etfamiranfcenderfc, SCfupcrauerit cmncscœlos. Non Chrfftfanum,fed AriRotehcumeft,eorpusChnftf fn* ira ambftum huitiscœli cone’udcrc Ariftotchs vox cftjOCn Chrifti, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tsi;i, iuj' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«rS/x«,

Extra ccelum noneftjOeccfic potefieorpus.Ffngsmus aïKcrn Chriflum inhoc externeeœio, habere fuum fos ca!em tbronum, feu vt vocant, refidentfam, quidiCcr» rc praEftantfori corpori, qualc cft corpus Chrifti, debe# gt;nbsp;tur ctiam præftanticr in eœJo locus. Sciocœlumhois minibus fub cohabitantibuseflc vndicßfurfum: fedfi Ariftoteli, hoc cft, Phyficis fpeculattonibus, creden-cîumeft , nonpolusi^refticus, qui ftipranosinnoftro hcmifpherioapparctjfcdpolus Antardicus , qui infra nos cft, fupcrior,ideoq? etiam praeftantior pars cœli iu* dîcatur. Quare fi Chrifto praeftantior locus in cœlo des betur,ccrtè commorabitur non fupra , fed infra nos, circa polum Antardicum. Etfiomnino übet corpus Chrifti in pcculiari ac certo locohuius extern! cœli coft locare, nteefiariurn eft, vt colîoectur in akero tantum poîorum, fiücArdicofiue Antardico: quippcquôd hi foli fint incœlo fixi amp;nbsp;immobiles : aüæautcmcœli partes rapiantur amp;nbsp;conuoluantur motu firmamenti, finguîis diebus circa lerram : nifi forte lentias , quôd Chriftus corpore fuo finguîis diebus femslcircumuci’ haturvnà cum cœlo circa terram , contcmplcrur, quid vbiuis in terris agatur. Et quo tandem fe recipict ' Chriftus cum corpore , adeoejj cum omnibus Candis fuis jpoftquàm hoc externum cœlum præterfcrit, ficuc , Chriftus dicit, ôf jgni conflagrauerit, ficut Petrus do# cctfNcep cnirn Anftoteks permittet, vt fe recipiat ex#

tra

- DS COBNÀ DOMIML ‘ tf fracœîum, quippequôdiuxtafentcntiamfuam , fieri nonpofsit, vt corpus fît extra coelum , ctiamfi alioqut fentiat extra cœluin eiïe entta , quæoptimam vitam ducanr» Sed abeant ifta, Vera fcntenn'ade Afccnfu Chriftj in cŒÎum petenda eft, non ex Humana ratione, (èdex verbo Deû Afeenfum ergo Chiifti incœlum intcrpretatur,primùm, ilia in fynibolo appendix, om « nibus Propbeticis 8c Apoftolicis fcriptis confirtnata: Sedet ad dextram Dei patris omnipotentis. Dextra autemDei, noneftaliquiscorporalis , autmundanus locus, ad quemChrißus fefequafi alligarit, fed eß onw nipotentia.Slt; maßftas Dci.Quæ cum non fit in vnura aliquem pcculiarcm locum fic conclufa, vt non cœlum ôf terrain , adeoc^ omnia impleat »neceflariö fcquitur, quot;quod nec Chriftus humanitäre fua, qua confedit ad dexteram Dei, in hoc externo tantum cœlo fit collccas tus. Quod enim dextera Dei,ad quam Chriftus con« fedit .impleat coelum amp;nbsp;terram, non tantum fignificac Regnum Chrifti ôf virtutem eius.vndique patere , fed ctiam bumanitatem cius, qua ad dextrsm Deiconfe« dit, omnibus rebus coràm , idep cœkftinonhumano modo adeftcjóó omnia in confpedfu fuo habere,£lt; pre-fentem gubernare* Quod cum Luiberusinlibello, cui titulum fecit ( Verba Chrifti in cœna, Hoc eft cor« pus mcumËdc. adhuc firma ccnftare^copiofe 8C pie expofuerir,acitaconfirmarir, vtoppugnariquidem ab humana ratione, amp;fophiftico artificio , cxpugnai iau-tern veris argumentis nonpofsit, in præfentia nônero longior.

Deinde afcenfum Chrifti interprétantur Apoftoli« cadiefta. Inatftis Apoftolicisdicitquidem Petrus: O« porter lefum Chriftum cœlum fufciperc , vfq: ad tem« pora reftitutionis omnium ; non autem fignificai Chris’ Ex ftum

î I o A N N E s B R'E N T I V S.

ftum in cxterno hoccœlo hærcrc, fed cum efle ab ocu« lisdifcipuJorum fublatum, öi. Iiabcrecœleftc , non ter# reßre imperium. Audiamusergo Apoflolicam inter# prætationem. Ad Ephef cap.4»fcribit Paulus. Afeendit îuperemnes cœlos, vt OMNIAimplcrct.Paulus non alligat Chrißum cum fua humanitate ad vnuni aliquem huius externicceli locum, fed efl'ert cum fu# per O M N E S coelos, ÔC addit exprefse, vt O M-NIA impleret. Quae omnia fNum vaticiniaprophe-tica i Scio hanc efle multorum tarn veterum, quam re# centiumferiptorumexpofitionem» Ac verum quo(^ cß, quod per Chriflum omnia prophcticadc ipfo va# ticinia impleta fint. Paulus autem non loquitur hîc de hac impletionc.fcd dç impletioneinferorumÔC fupc* rorum,hoceß,Coeli,terrac , amp;nbsp;omnium rcrum : paulo cnim ante dixerat* Quiafeendit,quideß niß qui ÔC defeendit primum in inferiores partes terræ ( qui de# fcendit,ipfeetiamcß,quiafccndit fuper omnescoelos. Hîc audisjinferiores partes terrae Audis fiiprcmos cœ# los,Vides antithefin defcenfiis Ôc^afeenfus. Fieri ergo non potefl, vt verbum C implendi omnia ) hoc loco re# feras ad vaticinia prophctica, fed ad ca, quac proxima funt,infimas videlicet aefupremas mundi partes; vt fignificetur,Chrißum acccpiflc maießatem Dei patris fui.ôd dominationem omnium, tam infimarum, quàm fupremarumrerum;2Ccascoràm,præfentem,non De# itate tantum, fed amp;nbsp;humanitate gubernare èc confer# uarc. A ccedit hueSkT illud, quod ad Heb. feriptum cß, HeL4. Habemus pontificem magnum, qui penetrauit coelos.

Non dicit.Qui haefitin aliquo loco coeli, fed per coelos Heamp;.7. penctrauit. Quod in alio loco clarius oßendit. Subit-miorunquicns,coelisfatßus.Sifublimiorcßcoelis,quo# modo incra cœlum in aliquo loco itacontinctur,ut non alfa

BE COE na DOMINI.

alia quo^ impleat:’Sed in quantam fublimitatem Chri» ftushumanitatefuaeuaferiG Paulus alias clarifsimê ex* ponit,ad Ephcf. fcribens : Deus conftituit Icfum adEffce/.«. dextram fuam in ccclcftibus, fupra omnem principagt; turn pote(iatem,ô^ virtutem, QC dominationem SC omnenonien,quodnominatur,8Cc»Et ad Philip.z. Deus exaltauic ilium, SC dedit ei nomen fuper omne nomen, vt in nomine lefu omne genu fledatur cœlc* ftium,terreftrium, SC infernorum. Haec dida efFerunt Chiiftumcumfuahumanicate,non fuper omnes tan* turn externos coelos, verumetiam fuper omnem créa* turanijfiuc cœleftem fine tcrreftrcm,Et quidC An non Chriflus intrauic humanitate fua in gloriam patris fui* ÖCaccepit omnem eius maieftatem i Efaias autem de Ep.4o.' gloria SC maieRate Dei didt:Meticur aquas pugiIio,SC pondérât coelos palmo, Appendit tribus digitismolem

tcrraCjSC librat pondère montes, SC colles Rathera* Et i» Solomon: Cœlum, inquit, ÔC coeli cœlorum te capere nonpoRunt.Cum igitur ChriRus humanitatefua ad hanc gloriam SCmaieRatemDei patris afcenfufuo et ueClus fit, tantum abcR,vtafccnfuseius in cœlum, probet eum,in loco aliquocorporalis huius cœlihærc* rc.utpotiusteRificetureum fuper omnes coelos,adeoep fuper omnia tàm inféra quàm fupera.tàm terrena quàm cœleRia exaltatum.

Sed profequamurinRitutum.ManifcRumeR,quôd ChriRus quadragefimoà refurreclione die ,in cœlum afeenderit, SC inconfpeCfu difcipulorum fuorum fub* latus fit vifibiliter, vt federet ad dextram patris fui, SC impleretomnia.Nunquid autem alias nonafeendtt in* uifibiltterç'An iam primum afcendic in cœlum, SC con* (edit ad dextram patris, cumfublatuseR in monte O* liueti,ab oculis difcipulorum ç” Turn quidem primum

E 3 afeen-

I O ANNE.s BR’ENTIV J.

afcendcbat vifibilirer, fed afeenderatetiam fam antea,' ÔC côfederat ad dextram Deünuilibiliter, in fua à mor* tuis refurrediione. Oil: enim afeenfus vifibilis, qui fa* tffus eft in monte Oliueti. Eftfidaicenfus inuiubilis, qui eft fadlus in refurredlione , Apud Matth-eum ait Chriftus: Non bibain amodo de hoc genimine vitis» vfc^ in diem iHû, cum illud bibam vobiieum nouum in regno patris mei.Negari autem non potcft,quin ftatim poft refurredîionê comederit Sd bibcrit cum difeipulis» Manifeftum igitur eft, quod fuerit turn in regno patris fui,ad quod in refurredhone.inuifibiiitcr afeenderat.

Apud Lucamait; Nonneoportuit hate pan' Chri-, ftum,5C ita intrare in gloriam fuam ƒ Abfoluerat autem iampoftquam à mortuisrefurrexiiTctjpafsionem fua, Reliquum igitur eft, quod öd iam intralfet in gloriam SC maieftatem fuam.ac federet ad dexteram Dei. Non grauabor autem leiftori expendendum proponere, SC To.4. hue adfcribcre, quod de hac re Hieronymus ad Mar-cellam feribens. Extrema ( inquit X^bedula continet bat, Vtrum poft refurretftionera quadraginta diebus, D Ó MIN V S cum difcipulis côucrfatus fit,amp; nun# quam alibi fuerit, SC latenter ad coelum afeenderit atep dclcendcrit, SCnihiiominlis Apoftolis fuam præfentia non negarittSi D O M IN V M Dei ftium confides res de quo fermo eft,Sd ilium efte qui loquiiur. Nonne cœlum SC terram ego repleo dicit D O M 1N V Sf Ec de quo alius Pfopheta teftatur : Coelum mihi thronus eft,terra autem fcabclium pedum meorum. Et rurfum alibi: Qui tenctccclum palmo,0d terra pugillo.De quo Dauid canii: QtJO ibo à fpiritu tuo,0dquo à facie tua fu» giamffi afeenderoin co21um,tuillices,fi defeendero ad ïnfcrnum,ades.Et fi habicauero in extremis maris, êtes nimibi manus tua deducet me,0d continebit me dexte#

ratua.

DE COENA DOMINh nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;Z

ratua.ProredônonarnbigçSjCn'am ante rcfurrciftiOquot; neni fic indoininico corpore habirafle Deum verbum, vtinparreeircr,0(f creli circulum clauderetgt;arq;in omî • nibusinfufuseflet 5^ circumfufus, idefhvtcunólape« nctrarct interior,5C contineret exterior. Stultum eft i'‘ gitur üiiuspotentiam vnius corpulculiparuitatsfiniri, quem non capit ccelujn,6C tamen,qui vbiq? erat, ctiam in Hko hominis totus erat. Dinina quippe natura, ÔC Dei fermo in paries lecari nonpoteft.nec locisdiuidi, fed cum vbiqjOt,torus vbiepeft.

Eratigitur vnocodemcç tempore,cum Apofto# lis quadraginra dicbus,2C cum Angelis, SC in patre, SC in extremis maris finibus.In omnibus locis verfaba# tur,cum Thoma in India, cum Petro Roraæ,cum An* drea in Achaia, cum fingulis Apoftolis ÔC Apoftolicis virisjin fi'ngiiliSjCundtis^regionibus.Qiiodautemdis citur,quofdam dcfercre‘, vol non defercre, non naturæ illiusterminusponitur,fed eorum mérita deferibun« tur,apud quos effe, vel non efle dedignatur* Haeftenus Hieronymus* Expendamusigicur,quantum ad præ* fens inftitutum attincthoc refponfum,Marcella inter«* rogaueratjVtrum Chriftus poft rcfurretftioncm^SC an# te afeenfionem eius fic apparucrit difcipulis, vt interea latenter in ccelum afccnderit,SC defeenderit f Quaeftio autem eft, non de præfentia diuinitatis Chrifti, quam Marcella proculdubio non ignorabat,fed de praefentia humanitatis eius,num videlicet Chriftus poft refurre* eftionem vfq; ad tempus afcenfionisciusjempcr vifibi# liter humanitate fua cum ApoftoltsGt conuerfatus: an interea latenter in cœîû afeenderit 6C deftender it t” Hîc fi Hieronymus,cum concionatur de præfentia Chrifti in omnibus locis regionibus, intel'igit tantum præ# ftntiâ diuinitatis cius,infignis fit impoftor, neceftè eft, quod

IOANNAS BRBNTIVS

quod interrogatus de beta » refpondeat de euciirb/ti, Muliercula cnim non interrogauerat de præfentïadi« uïnicatis, fed de præfentia humanicatis Chrifti.Ego ve« ro melius de Hicronymo fentio,6C exiftimo eum redîà ad quæftionem rcfpondiïTc. Quae igitur concionatur de prçfcntia Chrifti in omnibus locisUntelligcnda funfj non tantum de præfentia diuinitatis eius, de qua Mar^ cella non interrogauerat,led etiam de præfentia huma* nitatis, quæ humanitas cum diuinitate hypoftaticè eft vnita » idcocp ficeiconiuncla, vt vbicuni^ hæcfit, ilia nonabfit, Adfcribamus hue etiam Ambrofium in ih lud ditftum Chrifti apud Lucam. Quocunep fupererctf gaueris, reuertens, reddam tibi. Spendet ergo, inquiC Ambrofius, fc rediturum: Quando reuerteris domine, nifi in die iudieijeNam licet vbic^ fis femper,amp; ftans in medio noftrum, non cernaris à nobis, erit tarnen tern* pus, quo vniuerfa caro te afpiciat reuertentem. Hatfte* nus Ambrofius, Facile quidemdidu eft, Ambrofium loqui de præfentia diuinitatis: fed manifeftum eft,quod loquatur de tota perfona Chrifti, amp;nbsp;quod humanitas Chrifti in vnitatem perfonæaftumpta, non patiatur fc tarn libenter à fua diuinitate auelli* quam facile ab hoi minibus dicitur, Sed reuertamur ad propofitum. Nam quemadmodum Chriftus vifibili fuo afeenfu in coelum non eft teftificatus , quod in aliquo externi cœliloco vf(^ ad extremum huius mundi diem, fempcr cit cum« fcriptus tcneatur,fed potius,quôd habeat regnum coe* lefte, non fit amplius, donee redeat ad iudicandum orbem terræ, apud fuos humano modo conuerfaturus-* Ita apparitionibus fuis poft refurredionem non figni* ficauit,fc intra tempus refurredionis Sc vifibilisafceni fionisfuæ , non efle in regno patris fui, nee federe ad dextram eius, in omnimaieftate , fed voluit his appa* ricionibus

BE COENA DOHINh lt;8 fitionibus veritatcm fuac rcfurrcdionis comprobarc, cum nibilominus interca cœlum SC rerram impleret, ac fuper omnem principatum dC poteftatem conditucus cflet.

Quid autem opus eft, de tempore tantum refurrc« ôionisôd aicen(ionisChrirtidicere,,cum iamindcab initiOjin momento incarnationisfuæafcendcritinui« fibiliter in coelum, SiC ad dcxtcram Dei patris fui icde« r itc’Miraberis for ta (Te quid hoc fibi vclit :fed mirari des fines, fi recftè confideraueris hypoftaticam vnionem duarum naturarum in Chrifto, quae ab initioincarnan tionis fada eft , Nam fi Deitas amp;nbsp;humanitas Chrifti* vna funt, QC infeparabilis perfona.certe negari non pcs teft, quin cum filius Dei aftiimpfit in vtcro matris nlio urn hominis in vnitatem perfonac, continuo euexeric be collocauerit eum , inea maieftate 0^ gloria, in qua ipfe ab aeterno apudpatrem fuum fuit: Nondumpafs fuserat mortem ,cum coram difeipulis transfigurarc« tur in monte, Quo fpedaculo,cum maieftatis fuae qua« fi guftum quendam difeipulis praeberet, palam fignifir cauit,cœkftemmaieftatcm,fibincchadenusab initio incarnationis defuifle, nec vnquam in aeternum defu« turam. Nemo (inquit) afeenditin coelum,nifi quide-feepdit de coclo» filius hominis, qui eft in coeio. Quidea feendit (inquit) decoelo, htquando hoefadum eftt* Qyiando affumpfit in vtero matris filium hominis in eandem perfonam, Itacp ÔC tum afeendit filius hominis in coelom ,ô( eft deinceps in coelo, etiamfi in terra oms ni contumeliarum gencre afficiatur. An non enim Paulus dicit:RegnumDeieftiuftitia, pax, ÔC gaudiunv infpiritu fando i Chriftusautem habuit omnem iufti« tiam, bc omnem cum Deopatre fuo pacem, omnecp in fpiritufandogaudium, etiampriufquarnrefiirgeiet à

F mortuis.

■ IOAN N ES B R E N T I V S

mortri/s, Sf in cœluni vifibilifcr afccnderct. Negirier‘gt; go non potcft » quin dC tune fuen't tn regno pair is foU Atenini,fi tantafui't maicft'ashumanitatisClihfti ab inino affumptionis eiusinDeum, quomodogcftauic humanas imbcciUûates i quomodo paŒus eft flagella amp;nbsp;mortem cquot; Facilis dC vera cft rcfponfio: Sufeeptt no» liras irabedllitates»nôncccfsitatc fed voluntatezôf paO fus cft mortem non coaeflus, fed volens. In tanta enim eratmaieflatc gt;nbsp;vtpotuiflèt abi'nitiohasimbeci!Iitatrs non fufeipere, aut iam fufeeptas vno momento abtjcetf re:fed voluit fua fponte eas fu(cmere,6C vfqj ad mortem perferre , vt voluntatipatris(atisfaceret,amp; noftram (alutem coram Cû, exptatione peccatorum noftrorum per mortem procuraret, Cum in forma Dei effet (ingt; quit Paulus)non rapinam arbitratuseft»cffeaequalcm Deo, fed inaniuit femet ipfum’, forma ferui accepta, in limilitudine hominum fatflus : ÔC habitu inuentus vt homo,humiliauit femetipfum, fadus obediens vfc^ ad mortemgt;mcrtem autem crucis. Itacn uere paffus eft hu manos dolores, verè mortuus eff : Interea tarnen reti* nuit fuam maieftatem autoritatiuc(vt fuperius fecurf lum loquebatur^ quam fuo tempore patcfecit exe eu # tiuè. Accedit Si illud, quôd etü tempere humilitatis fuæ non oflentauit fummam fuam, quam habuit ,mjlt; (effatem, tarnen non omnino earn fie difsimu’auit, vt non aliquotics prarfentiam cius manifeffis argumentis teftificaretur. Nam SC quadraginta diebus ac nodibus ieiunauit, Si fuper aquas ambulauit, Si inuifibilem fe reddidit, èc tadu mortuos fufcitauit, Si fe coram difei« pulisfuiscœleffigloriatransformauit. Ac mirandum eff, quôd cum illi, qui adimunt humanitati Cbriili fu« amcœleilem , cùmincœlo ÔC in terra , tumpraeeipuê ûi cœna Dominica, pratfentiam, ncccffe habeant muP tafpi^

Bï amp;ÔSRA ÖÓMÏMi; i9 ta fpiritoalia ÔC coekßi'a ornamenta : corporibus aIi(M rum homfnum abst^ fubßantix ipforum immutatio^ ne, tàm in hoc, quam in future feculo concedere, non tarnen eandem , aut etiam excellentiorem maiefta^ temiilicorpori, quodinperfonaChrißi, cumdiuinû täte eius hypoßacice vnitum eft concédant. Cogilt; tagt;quæfo,mihi, quam abfurdsererum mutationesft* ant, ft ftrmum SC ftxum teneamus , quod vbi rerum fubftantijs accidunt diuino miraculo , ftatim fubftantiac ipfac mutcntur.neccffc fit. V ultus Mofi ran* to fplcndorc fulgct, vt Ifraelitae non pofsint in eum in-tendere. Elias corpore fuo fubuehitur in coelum, Pe* trus corpore fuo ambulat in mari tanquam in arida, Philippus euanefeit de repente ex oculis Eunuchi» Paulus rapitur intertiumccclumô^ inParadifum , SC nefeir, an in corporc, an extra corpus. Atœ hæcqui-dem in hoc feculo humanis corporibus , non immutata ipforum fubftantia , mirabiliter contige« runt» Sedquid f Non tantum hominum, verum etilt; am aliarum rerum, tarn animatarum, quam inanima« tarum corporibus multa acciderc folent, ma« nente interim fubftantia carum inuiolata. Afina Bild am loquitur,ficut homo* Aqua maris rubri ftat vtrin^; quafi murus. In Iofua,fol Slt; luna ftant per vnum dicm immobiles, ÔC tarnen natura corum eft, vt indefinenter currant. Plato att.folem SC lunam à vetcribus dici »«i.', hoceft , curforcs ,quód ièmper folcant (hoc eft) currere* Ariftotelcs fcribit nullum eflè finem motus coelcftis. Num igitur intcrea , dum Sol SC Luna ftant contra Gibeon immobiles, non retinuerunt fuam fub# ftantiam , ÔC fol non manfit fol, nec luna manfit luna? In quarto libro Regum , ferrum natat in fuperficica-quaCjSC tarnen manet ferrifubftantia, ctiamfi grauiras F z cedat.

« I o A N N E J BRENT I VS.

çedat.D'iccs, aut angclum, aut Deum ipfum füppôfu» jfle manum ferro, vt in akuni fuftolieretur.Recffe, ncc nos affirm3mus,quôd quæ mffi/aixà accidunt corpori Chriftuaccidant eiabscp potenda manus Dei. Et apud Danielcm,ignis in tantum non lacdit adolefcentes ,qui in cum coniedi erant, vt ne quidcm capiHos capitis zi orum adurerct. Seddemiraculis corporum in hoc fe« culohacflenus In future autemfecuio in refurreÆonc mortuorum,corpora humana,etiï ornabuntur cœlefti gloria,non tarnen non erunt vera corpora. Enumerari lolcnt quatuor dotes,quibus humana corpora ornas buntpr.lmpafsibilitas,claritas,fubtilitas 6lt; agilitas : fc« minatur, inquit Paulus in corruptionc , fur get in in* corruptionc.fcminatur in ignobilicate, furget in gloria, feminaturin infir mi täte, furget in virtute,feminatur corpus animale,furget corpus fpirituale.Et mox : Sicut portauimus imaginem terreni, ita portabimus imagis ncm coeleftis, Et Auguftinus : Credere, inquit, debe-mus talia corpora nos habituros,vt vbi velimus, qua ns do voluerimus, ibi fimus« Ac rurfus : Non fine caufa ilia corpora fpiritajia nuncupata func, Non ideo dida funt fpiritalia.quta erunt fpiritus,non corpora : nam is fta,quae modo habemuSjdicuntur animalia corpora, ÔC tarnen animae non funt, fed corpora. Sic ilia fpiritalia dicuntur, fed non funt ipiritus, nifi quia ad nutum fpi» ritus feruient. Etmox: Vbi volueris,eris,fed à Deo non recedes. Vbi volueris,cris,fed quocunep ieris, Des urn tuumhabebis. Audis,quantamaicftas.quantac dos' tes humanis corporibus diuinitus contingant:amp;: pu# tastu,nonmukôplurcs,iIluftficres,8C diuiniorcs illi corpori,quod eft à fillo Dei in vnitatem perfonæ,in hypoftaticam voionem alTumptum, conringere absep fubftantiae mutatione pofte i Auguftinus multi afij fenti#

D » C OE N A . B ÖH IN I. îo fentfant, Chriftum in natiuitatc fua tranOnTe per cfau-fum vtcrum maternum,6C à rcCurredionc, per claufa oftia ad difcipulos.Quid mirum, inquit Auguftinus,fi dominus ad difcipulos glorificatum corpus clauftris ftupentibusintromifit,quiillæfomaterni pudoris fig» naculo, ianuammundi huius intrauit Cuius ortum naturæ nefeiunrmon dubires, fi potentiam cxerccre videas triumphantem,quern tarn ftupenda perfpicis egiffenafccntcm.Et iterum.Quidmirum,fi fubftanti» am corporis noftri pei claufa oftia tranfmifit, cui etiam penetralia fupernorun?,0dfolis angelis familiare fecre* turn patere confueuit. Hatftenus Auguftinus» Alq tradunt, corpus gloriofum tranfirc fplixras cœlorum fine carum diuifionetfiue autem hoc fiat ex vifubtilita-tiSjUtipfi loquuntur,fiucexvirtutc diuinæ potentiae, certe duo corpora in vno loco fint, necefTc eft. Quod profedo non minus miraculumcft,quam fi vnum cor» pus fuerit fimul in duobus aut pluribus locis. Aebreui« 1er, fi filius Dei non dedignatus eft filium hominis in hypoftaticam,6C infeparabilem vnionem afTumere, ôi fecum ad dextram Dei euehcre, non dedignatur etiam ineum omnem fuam coeleftemmaicftatcm,feruatain» terim fubftantia eius.confcrxe. Quarc tantum abeft.vt vifibilis afeenfus Chrifti in coelum, dC fefsio eius ad dextram Dei patrisu'mpedimento fint,quo minus cor# pus ÓÓ fanguis eius fint vere ÔC realiter pracfentia in coena,vt id maximèomniurn ftabiliant SC confirment. Nec potes ea è cccna cijcerc,nifi fimul etiam ea de dex* trapatrisdetraxcris.

Dices autem. Si hypoftatica vnioduarum natura» rum in Chrifto tantum valet, vt vbicunep eft Deiras, ibietiamfithiimanitas,non quidem,vt fæpè didum eft.localidift'ufione ,ncc Geometrica extenfione ,nec

F 3 craftk

ÏOANREf BRENTIVS

CTaffa circumfcriptionc, nee ßupenda ilb, quant Pa« piftx fomniantgt; traniTubßantianonem.fed mtrando,ee coelcftfmodo, Quid opus cric, VI acefpiam corpus fanguinem Chrilti,in cocna ab ipfoinfticuta,cum ha« beam domi panem Si vinum, in quibus corpus Si fan-guis Chrißi præfentia Gnc, Si liceat mihi Ongulis die« bus,imo Si horis ea fumerec'fcd audi vicifsim« Etfi Chriftus fua maießate vna cum corpore Si fanguine fuo à tuo domeftico pane SC vino.minimè abfit, tarnen vt fumas ea eft'icaciter, verbum Chrifti fcquendumeft» Cum Chriftus fubirurus effet mortem, Si donaturus nobis corpus SC fanguinem fuum, vt certificaremur deremifsionepeccatorum,SCïcterna vita,non remifit Ecckfiam ad panem Sl vinum domefticum, fed ad pa# nem SC vinum(uae coen» , vbidicitur,Accipite,editc, hoceftcorpusmeum.Bibite ,hiccft fanguismeus.In coena igitur, vbi eft verbum SC mandatum Chrifti, ac« cipiturcorpus Si fanguiseius:vt cum hæc antea» ex perfonali vnione duarum naturarum in Chrifto, Si m iefsionceiusaddcxtram Deipatris, vcrèquidcm, non’ autem Iocaiiter,fed perfonaliter SC ccelefti modo, prte« fentia fint, nuncfiant ctiam praeientia definitiuè. Definit enim Chriftus verbo fuo, vbi velit corpus Sc fan# guinem fuum,vt fumantur, difpenfare. Hanc defini# tionem vocamus alias confccrationem. Sed de hac re Lutherusplura,in libcl!o,cui titulumfecit( Qpöd ver* ba Chrifti in coena, Hoe eft corpus mcum, SCc, firma confient SC alias copiofc à me cxplicatum eft.

Poftremo,multi admirantur, quomodo fieri pofsit, quód cum Chriftus de efu carnis fuç et de potu fangui# nis fuidicif.Qui manducat meam carnem,SC bibit me# urn fanguincm.habec vitam aeternam, nihilominus ta» men impij hypocrit», et homines fcclcraii ac impceni* tentes,

DE COENA D’OHINÎ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»«

tentes, qui non habent veram fidem, fumant in cœna corpus'à tanguincm ChriftirScdll, quæ de præfena lia Si difpenfationc corporis et fanguinis Chriü i in cœ* na fuprà diximus, reÂè animaduerfa funt , nihil hîc ferupuli relinquctur. Nam cum ex perfcnali vnionè duarum naturarum in Chrifto, Si ex verbo ChriRi conftec corpus Si fanguinem eius verè acfubftantiali» ter in cœna adclTe,8C dirtribui,mendacium hypocrita* rum ôd fceleratorum hominum, non cil tanti, vt veris tatem verbi Dei euertat.lnci edulitasjnquit Paulus,il» lorum,fidem Deinonfacitirritam.Acfumuntquidem illi corpus Sü; fanguinem Chrifti,in cœna,tantum aût a» beftjVt falutarem harum rcrum fruiflum percipiant, vt potius fibi periculum æternæ falutishac fumptionc cre» entjiuxta diclum Pauli: Qui edit ôCbibitindignè,iudiô cium fibi edit Si bibic,n5 dqudicans corpus D O M1= N I.Et quid mirum^Ân non Deus ipfe,qui cœlum Si terram replet, quo omnes fumus, vtuimus » Si moue# mur,natura fua non cft,m(i iuftitia,charitas,r€ditudo, vita,lux,veritas Si fœlicitast'Et tarnen hominibus per# UerfiSjiuxtaPfalmum, cft peruerfus Jniuftis iniuftus, excxcatis exc3ccatio,mcndacibus mendacium, no qui-dem vitio Dei, fed vitio hominum impiorum, qui taa km fibi Deum fingunt,qualcs ipfi funt* An non Euans gelion Chrifti, fapientia Si potentia Deleft ,ad falutem Omni credentit’Et tarnen ftultiseftftultitia,amp; pereuns tibus internitio. Audi mihi Chriftum ipfumjn ludici* um (inquit) veni in hune mundura,vt qui non vident, videantjôu qui vident, cacci fiant. Fiunt autem cæci, non quia Chriftus no fit lux, fed quia ipfi funt tenebrç, quaî cum hac luce pugnent,8ó fuo ipforum vitio excac# centur. Quare etfi corpus Si fanguis Chrifti in cœna, funt credencibus cibus Si potus ad «eternam vitam, tarnen

gt;, JOANNES B R B N TI r S

tarnen hypocritaeS^ impoenitcntcscdunt6lt;b«buntfigt; bi iudicium, feu damnationem,quodquæfunt maxime falutaria, (ua ipforum impietare abutantun

HÆc funt, quac vifuineft, de vera præfentia ÔC di* fpenfationecorporisô^fanguinisChriftiincœna, comtnemorare Ac nunc quidem nonniliil etiam de vero vfu cœnæ dominicæ dicendum effet,Sed quia hoC alias copiofe explicatur, non detinebo diutius pium le« tflorcm. Precor autem Deum patrem DOMINI noff ri lefu Chrifti, ex animo , ne vnquam Ipiritum fuquot; umàmeficauferat * vtfim noui in Écclefiadogmatis vel inuentor vcl defenfor. Sed quod in aflèrenda indiO fûlubili,ÔC infcparabili deitatisôChumaniratis Chrifti vnione, quam ifti nouo vocabulo»r«vT«;^cv(ri«f» t Ktrnnnixf vocant, ÔC in explicanda fefsione Chrifti ad dextram Deipatris, ac in affîrmanda vera præfentia corporis fanguinis eius in coena,fequar fententiam D. Luther ri ,inde adeo accidit, quod videam earn certifsimis ipigt; ritus fanditcftimonijsmunitam. Non ncgo,quinma-gna turba tàm I3ccleriafticorum,quàm Scholafficorutn fcriptorum,hominem Chriftum in hoeexterno amp;nbsp;mufl danocœlo circumfcriptiuèitacollocent, vt non pcrgt; mittant humanitärem eius cumDeitatc vbicß vnitatn effe : fed difsimiles funt corum fententiæ, quemadmo* dum fuprà oftendimus,et folent aliquoties in tanto mylt; fterio, rationibus magis philofophicis, quàm theologû cis indulgere. Malo igitur (cqui,quod oracula ipiritus fancfli,quæ funt feripta Prophctica QC. Apoftolica, creA dendum, quàm quod rationes humanæ fapientiæ, in» telligcndum proponunt. Qui initio arma noftra fpirft, tualia.aduerfus Antichriftianifmum, magnoconfenfu expediuimus, eanunc.orem mifcrrimam.innoftrA ipforum viCccraita conuerttmus, vt alfj veram præfengt; tiaoi

liatncorporis dC fanguinis Chrifti incœna, multóhoö Oilius oppugnent , quam vnqiiam aduerfusPapiftas funt graffati: alüj, ne non Gt fa ris ofFendtculorum in Ec# clefia, vbiuis ex amicorum vel fcripris, veldicGis, vel faiflis venentur, quod calumniencur,6lt; quod fecGæ nolt; mine anathematifcnt ac condemnent. Qui cum muh tos innocentes falsô fediarios tacianc , non intelligunC fe nouum fedlæ genus, quod eft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;create. In

ter hæc focialia bella.Sd Eccicfia filij Dei pericIitaturtSd hoftes ad opprimendam earn baud quaquàm dormis tant.Quid ergofaciamusc' Abus alia confilia proponit. Ego,quodadmeinhisdifFicilnnisrebus , dC in tanta animorumdiftratftioneattinct, meminiquodde fenis bus didlum eft, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Repeto igitur precatio#

nem regis lofaphat. In nobis quidem non eft tanta for» titudo , vtpofsimus tanta ofFendiculaé regno Chrifti tollere,ôi tranquillitatem conftituere:fed cum igs

, noremus quid agere debcamus.hoc folutn habemusreridui,vtoculos noftros -ad te DOMINE Deus nofter diriga»

mus»

- G SEQ.VVN.

s ß ZV r r A.

SELECTA Q.VÆD A M LO» CA E SCRIPT IS D. MARTINI LVTHE* RI, IN LATINAm LINGVAAI CO N*

VERSA, DE VERA P R^AE S E N T I A CORPORIS ET SANGVINIS CHRI STI 1 N C OE N A, Q_V ID V S EX» PLICANTVR H AEC CAPI=» ^TANOSTR AEREE!»

G 1 O N I S.

L V erbuni caro fadum cfl,

It Afcendiiincoeluin,

11L Sedct ad dcxtrara Dci patris.

PIO LECTORI 1 CANNES BRBN« TIVS. S. D.

PB.RO ME PATIEN7IÄ TVA, Opiimekdor, baudquaquam abu = li, G priufquam te diraittam , feledta quîcdam loca c gcTmanicis fcnptis Rcucrendi doétoris, foelicis mcmo^

riac,Martini Lutheri, in latinamlinguaPii con* ucrfa, illi noftro fcriptoadkc€ro,quibus admi= randa vnio duarum naturarum in Chrifto , af» cenfus Chrifti ad ccelum, amp;nbsp;fefsio cius ad dex= ttarn. Dei patrisica explicantur, vt no dubitenr, quin , G collibeat ca diligenter percurrere atc^ expcndere, omnern tibi de vera præfeniia cor= ports amp;nbsp;fanguinis Clirifti in coena dubitatio= nem tollant, Hæc fcriptaLutberi tot iam annis extant in Ecclefia : Ôd aluerunt haeftenus inter nos, qui AugaftanarnConfefsioncmvereag= nofeimus, fumniam, diuinobcneGcio, concor= diam : ncc inter noftros quifquam , quod ego fciâ,fuit, qui earn vel fuperftiic adhuc Luthcro, velflatiniab cxceGu eius ex bac vita inipugna= rit. Quo autem fato Gat, nbsp;nbsp;bis temporibus in

dubiumveniant,irab tanquammonftrofa dog= mata confputcntur, mirarifan's nequeo, lllud G ij' autcni

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P R AE r A TI o.

autemfcio , quod P.aulus coHottctut tios , vt nonfimuspuen, qui fluduemus amp;nbsp;circumfes ramurquouis ven to doétiiaæ : ied vc

nZnwsconfefsioncm fidei teneamus» Bene ’ ac fceliciter valc,amp;: hanc noftram operam boni cons fuie»

LVTHEs

x4

LVTHERVSINSECVNDO libro aducrfus coeleftes prophctas de cce= na domiiiïca fob L X11L fa,L

CÆterum quod Doólor Caroloftadius pergi't ca# uillari SC dicere, Chriftum non venire de coclo in cœiiam ,propterea quod Paulusdicat: Mortem Do= minicfl’e adnunciandam.doncc veniat : aciterum ludi# brio habet verbum Dominigt;Num videlicet Chriftus necefle habeat,propter foetidum anhelitum ebrij facri# ficuli, è fede mateftatis fuxexiliretói an pofsimus eum de coelo detrahere, ac quafi captiuum deducere f Item, NumChriftus.cum in panem irrcperct jUecelTe habu* erit fuum locü,in quo fcdebat,defcrere. ac nunc quoc^, cuminpanemingreditur,cœlum déférâtiEt multas id genus alias blafphemas voces euomit : quæ omnia tam puerilia,tam craffa, tam deteftanda inter fe confu# fa funt figmenta, vt indigna fint quibus refpondeatur/ Non enim dicimus,quód Chriftusdcfcendat de cœ« Io,aut defcrat fuum locum uacuum, alioqui hic fanati# eus fpiritus necelTc haberet alRrmare, quod filius Dei, cum in vtero matris fuæ homo fieret, defcruiflet cœlû: adeoi^ quibus ludibrqs Caroloftadius nunc exagitat corpus Chriftiin facramento, ijfdem oportet eum exa# gitare diuinitatem Chrifti,incarne, ficut fuo tempo# refaciet,Item,cum Stephanus C Adl. 7*^ viderct Ie« fum,non dixit,quod veniretdecoelo,fed quod ftaret addextram Dei.Et Paulus Acl,^. audiuitquidem ip# fum loquentem,filt; tarnen de coelo non defcendebar. Brcuiter,hic furiofus fpiritus fafcinatus eft puerilibus cogitationibus,pcrinde ac fi Chriftus afcenderet ac de# fcendcret, neeintelligit regnum Chrifti,quomodo fit Chriftus ipfe in omnibus locis»8lt; omnia, vt Paulus ad G j Ephç»

n. martîki lvtheri testimonia?

Ephe.cap.i.air/mpJcat, Nobis non eft mandatum, vf perfcrutcmur, quomcdo nofier panis fiat fit corpus Chriftfibabemus verbum Deijquod pcripfcucrTuci afgt; firmatu'n hoe cêfiRinnisSgt;C hoe credimusreum boeucr^ bo.miferrimè Satan rïxen'sji bbet, öc' tantfiper fcrute* liSjdcnec re ipfa fcihcct eognoucris, quomodo boe fiat.

Eodemlibro,

1«Vuitebergenß ( \ Vemadmodum nee Cbn'fius i'pfe, ncc regnum «eJjfioneTom.a. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciusa!ligat2f(intadloc3,ÓC abasres cxternas.ita

Gerntd.ïoUoó nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omniaea,quÄ adhocregnumChriftj pertinenf,

ßicie,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(^cu!ufmodifuntEuangcbön,ßaptifmuquot;,Cccna domigt;

Inlenenßitiitione nic3,5lt; Chrifiianiiplî) libera l'unf, nuili locoalliga^ Tofft.j.Ger.Fol, ta-NccefTarium enim eft, vt EuangeLon fit vbicp übe« too.f4c,2, riim,£lt;innuîlumpecubarcm locum eonciufummcep

enim ira vel Romæ,vel bîc vcl illic eft, vt non fit etiam alibi. Ecdem modo dicendum cfi de Baptifmo amp;nbsp;cœna dominica. NonexigitncccfsiraSjVt nonnifi in templis Euangcîion adnuncictunbaptifeturjCt coena dominica fumatur.fed licet hoc »quiequid rei eft, tn quibusuislo^ cisjvbicuni^ neccfsitaspoftulatjCoficerc. Hincautern non fequitur, quod Chriftus fit in facramcnto.tan^ in ezrto îocOjhîc aut illic alîigatus, fed quód tâ ipiê, quam facramcnrum cius fint sut eflepofsint, inquouisloco libera.Quare cceleftcs ilii Prcpbeta? non redïè transfe» runt didîum illud de regno Cbrifti, ad facrarnentum cœnæ dominiez , Nam fi res it a fe baberet, oporterct certèaffirmari,quôdnccEuangcîion,ncc Baptifmus,-, nec cœna dominica vfpiameftet. In Euangelio enim lt;nbsp;Chriftus etiam præféns eft coram, Si tame necefieeft, ■ vt tarn voce,quam corpore fit in diuerfis locis. Item o« porteret Chriftum neincoeloquidcm ad dextram Dei

piuis,

DE C OE N A DOMINI. 2ƒ patriSjcßejpropterea quod tunc did poffet^Eccc biccft Chriftus»

kcni.ficarnaksiftoruni Prophetarum cogirationes ali'quid valercnt, tunc fanclus Stephanus» cum dicercc (Acl.7.)feviderclefum dare, potuiflet mendaci) ar# gui,proptcrc3 quod Chriftus.nct^ hîcfir,neqi ilhc.Imo ÔC doctrina eorum de cognitionc commemoraiionc Chrifti nihil efTeCjCum needle haberent vna inxerto loco effe.NecdTarium igirur eft. vt iüud dictum : Ecce • hîc Chriftus,ecce illîc,in(c!iîgatur, primum de externis 06 corporalibus locis ac rebus. Deinde de tahbus cor# poralibus locis, quae per pfeudoprophetas peculiaricer præ alijs fefiguntur, £lt;^ necdTaria ad falutem iudican-tur.vt no omnia loca maneant libera. quemadmodum hadenus nobis fub Papatu contigit. Nos veto non do# ccmusjquod corpus Ôl languis Chrifti Ont in externis locis vifibiliter gt;nbsp;led quod fine in facramento inuifibili» ter. Nec dicimus, quod Chriftus nccdTe habeat 8lt; de# beatinpeculiaribuslccisjitaincludi, vt non fit vbiuis liber,ftd quod pofsit SC debeat, vna cum pane SC vino, in omnibus locis,temporibus tc perfonis liber efle,

I

In fermone de facramento ccenæ domi= nicæ contra fa.naticos.

CRedimus, quo J lefus Chriftus fit ,iuxta humani# a^itioneruitea tatemjuper omnescreaturas coUocatus.SC cmnia tergenJî.Toj«.x.

implcat.quemadmodum Paulus ad Ephefios fcribit; ÔC nbsp;nbsp;nbsp;f oI.u 2,

quod Chriftus fit Dominus omnium rerum ,non tan# tumCecundum diuinitatcm,verum ctiam fecundura humanitatêtac habeat omnia in fua manu. Sgt;C fit vbiuis præCens. Quarcfi fequendi hint fpiritus fanatici,qui dicunqquod hæc non lint ration! confentanea, negan» dus erit mihi Chriftus» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;De

I o A N N E s B R E N TIV S

De Stephane fci ibKur,quôd dixerir, fe vi'dcfc cœloi apertos, ëc Icfum ftanrem à dcxtn's virtutis Deî. Quo* modoautem videt Chriftum i Non necefTe habet ocui* los plurimum in akum actollere, Chriflus enim eft cir^ canos, in nobis vbiep. De quibus rebus fanatici illi nihilintelligunt * Acdicuntquidem, Chridum federe ad dcxtramDei » nefciunt autem quid fit Chriftum ill ccelum afcendere,ô(f federe ad dextram patris ChrihuJ enim non ita afeendit in ccclum,qucmadmodum tu fôgt; les fcalisindomum afeendere, fed illudfignificaf,quôd fit fuper omnes creaturas, amp;nbsp;fit in omnibus , ac extra omnesCreaturas. Qiiod autem corporaliter affumprus eft in cœlum ,teftimonium eft maieftatis eius, quod nunc omnia multô magis ob oculos fuos habeat, quàm ego te coràm habeamtôt^ quod fit nobis propior ac præ^ fentior, quàm vlla creatura fit alteri. Fanatici autem intcreafic imaginantur ,perindèacfi Chriftusnecefle haberet afeendere ÔC defeendere de cœlo, per aërem, fmerctfe.cumfufcipimus corpus eius edendum , inpa# nemdetrahcre. Taies imaginationes non aliunde ve^ niunnquàm ex ftulta ratione, nbsp;nbsp;carnalibus cogitation

nibus. Noftra verba, quae nos loquimur, non neceifß habent Chriftum ad nos detrahere, fed data funt nobis ad confirmationem, vt feiamus, quod certoeum-inuegt; riiamus, Etfi autem Chriftus ita eft in omnibus créa* turis,vt poflem eum in lapide ,in igné, in aqua, denieg ih laqueo inuenire (non enim dubium eft, quin ibi fit} tarnen non vult, vt ego ipfum ibi absep fuo verbo quae* ram , amp;nbsp;me vel in ignem aut aquam conijciam, vcl mC laqueofufpendam, Vbiqjquidemeft.non vult autem vtvbicpeum palpandoquæras, fed vbicuncp eft ver^ bum eius , ibi fuicipiaseumpalpandum , tunequk demredlèeum appréhendes, alioqui tentabisDeum, fie inftï^

. »B .COEN A DOMINI.

inftitucs idolomaniam. Propofuit igitur nobis cer# tum modum, videlicet verbum fuum, quo ÔC vbi de# beamus ipfum quærere 8C inueniie.

In libro cui titulus eft. Quod verba Chri« fti : Hoc eft corpus meum,amp;c» ' adhuc firma conftent*

PRimùm fumamusinmanus articulum fidei, Chri; inExemp.-vuitea,^ ftus fedet addcxtram Dei, quernarticulumatbi» Tom.t,Germ.folia trantur fanaticijerrc non poflc, vt corpus Chrifti fit in nbsp;nbsp;nbsp;f“*-“*

cœna. Cum autcm quærimus, quid per dexiram Dei, ^»Bxewp.Tene^, ad quam Chriftus fedet, intclligant, exiftimo eos de io j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Germ, filta

culari quopiam coelo nobis blateratiiros , quale folet pueris commemorari, in quo fit collocatus thronus augt; reus,in quo2C Chriftus props pattern ornatus pallio chorali,£C aurea corona ,fedeat,qucmadmodum pitfto« res folent pingerc. Nifi enim tarn pueriliter carnali# ter de dextra Dei cogitarent, certè non lantopere ex præfentia corporis Chrifti in cœna perturbarentur ,ncc moraretur eosillud AuguftinididlumiCorpus Chrifti in vnoloco effc oportet, veritas autem eius vbiep difFu« fa eft:cum tarnen nec Auguftino, nec vlli alteri alias fi« demhabcant. Ex his puerilibusimaginationibusfequi necefleeft, quodalligent etiamDeum ipfum in coelo adcertumlocum, SC collocentcuminaurcoillotbro-no. Non enim eft Deus extra Chriftum, 8C vbi Chrii ftuseft.ibiomninototaSCperfccftacft Deitas. Sicut SC Paulus ait : In ipfo habitat plenitudo Deitatis corpora gt;nbsp;liter. Et Ioannis 14, Tanto tempore vobifeum fum,8C non cognouiftis me C Philippe, qui videt me, videt SC pattern meum. Non credis,qaôd pater in me fit,SC ego in patte ? Exhis vlterius fequitur, quod ÔC nos ÔC om«

H nes

IJ. MARTîîîI L7THBR! TESTIMONIA fies creaturæ in î!îo Dei throne fedeamut , fortafsil quemadmedum pedieuh cuKccsin pallio fuochora# h,Sicut Paulus Adou7.ait.Ipfiusgenusfumus. Ec: ifl ipfb viuimuSjmoucmur ÔÔ fumus.

Rcquin'mus vkra, vbi fint ilia feripturx tenimonia» qu£c fie dextram Dei in vnum locum coardent» Re* (pondent, bone Deus, An non fatis teftimoniorum icri pturæ habemus;’ Es ne cæcus,an non vides,quot diûit îcri'pturæ nofir i libri fint » eferti i Certè, video vos va* nos efie blatcrones. Audio quidem multum damoris, ä^pluiiinumvociferationis» vbi non eflnecdTarium, de fpirituali.excmpli gratia, manducatione,dc fcfsione Chrifti in cœlo, de commemoratione eius in cœna, Ä de aîijs id genus rebus, dequibus neme vos interrogat. Ibi veficr Coccyfmus fclèprodk , ibi muka feriptur» teilimoniahabetis. Vbiautem neccfiariumeftjbifo* letis taciti pra:terire,8c efiiscàm muti^quàm trunci: in^ terca tarnen fcmniacis vniuerfam feripturam a veftra opinionc ftarc, ficut 5C Salomon Cap.y. Ecdcfiafiae af# firmat, illud in hoc mundo vfifatumeffe, quod qusf îiobis funt curæ, 8C de quibus affîdmur, de ijs fomnie^ mus. Et Virgiîius : Qui amant, fibi fomnia fingunf» Quem ctiam afiedum,ncmo potefi cis eximere,Quid tii ergo, quôd tam incogitantes fitis, vt cum feriptura t am copiofcdoccâtdcdcxtera Dei, non prias expenda* tis, num feriptura teftificetur,an non,quôd dextra Dei fit peculiaris locus {quot; Nuncautem eaeuisincogitantia» vt cum ccllocciis in vano fomnio tam magnam, perk cuîofam de fanaticamopinioncm ,audeatis tarnen ia/ dare,vos multis feripturæ tcftimonrjs efle munitos. Et quia voluptati vobis cft, in bac chorea faltarc, exiftk man's omnia Muficorum inftrumentorum genera t code pcndere.ati^ adeo,qui Iibenter,ficut diet folec, fal* tit,

BB COINA »OMÏNC . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•gt;

taf,ÎJ veîrenuffsïma fiftula exckatur : ira poïlquam vo« bts arrider quod Ch.iftusfit in cœ!o,Si non in cœna, facile perluadet vobisdilt;flum Auguftini, vt fcnnan's, dexteram Dei clTe locum quendam in cœlo, qui tarnen alioqui ad omnia patrum didatamfiupidid^immoU cftis, vtetiamd vnoomnesorealiquidaffirment, vos tarnen eos illud negate iaôatis ,exiftimantcsinrerca, neminem cognofcere.quid fit, quôd in rebus non need fartjs multa feripturae teßimonia recitetis, in rebus au* cem ncccfTartjs, ne fota quidem/ed veûra tantum fom# nia in medium producatis.

Scriptura autem docet nos, quôd dextera Dci non fit peculiaris locusu'n quo,tâquam in aureo thronocor» pus fit, aut efîè pofsit, fèd quôd Ht omnipotentia Del, quse etfi nufquam eîTe poteft , ramen in omnibus locit ,fit,ncccflecft. Nufquam Cdico) in locoaliquoefTcpos teà,quia fi in aliquo loco cfiet.nccefle haberet inco loco ftnfibiliter QCcircûfcriptiuè efle. Omne enim quod eft in aliquo loco,necefie eft in eolocoita concludi, Si citf cumfcribh vt interea in nullo alio locoeffe pofsit. Poten» fia autem Dei,necpoteft, necdebet hoc modo includâ ߣ. circumlcribi, quia eft incôprebenfibilis ôi. incircum « feriptibilis, extra SC fupra omne quod eft, eflepo» teft* Econtra autem necefie habetjn quouis loco,ac in cninutifsimo etiam folio cflcntialitcr praefensefie. De« us enim ille ipfc eft, qui omnipotentia SC dextera fua omnia créât,operator, SC conièruat,qucmadmoduni in fymbolo fidei noftrae confîtemur. Nam fi fufcfptt aiiquidcreandum autconferuandum , non emirtit vô» carios aut Angelum, fed quod créât SC conferuat, hoc omne eft proprium fuae ipfius diuinæ potentiatopus. Si autem créât SC conferuat, certè necefie habet prae« fensciïe* ôi^creaturamfuamtàm in intimis , quam in

H X extimia

‘ b. MARTINI tVTÉEM TESTIMONIA, extimis condereatcg confcruate.Neccfle igitur habet ipfcmetincuiufujscrcaturæ intimis,extimis,circum# circa,pcr omnia,infrà,ô^ fuprà, ante 2C retro. preftó a^ dcflèjVt in omnibuscreaturis nihil pofsit elTe t aut pi at« fcntius,aut magis intime, quam Deus ipfe vnà cum fua potentia. Ipfe enim eft, qui facit cutem. Ipfeeft,qui facit ofta. Ipfe eft,qui facit crinem in cute. Ipfe eft,qui facit medullam in ofsibus, Iple eft,qui facit vnam« quamuis particulam crinis. Ipfe eft, qui facit vnam« qiiamuis particulam medullar. Ipfe certe eft,quiom« nia.videlicet tarn partes, quam totumfacit, Siautem omnia facit, fieri non poteft, quin SC manus eius, qai haec facit,praefto adfit.

Hæcnunccertifsimis feripturæ teftimonijs confit« matur.Efa« cap« 6 6.ex Gen. i. Nonne hxc omnia ma« nus mea fecitfEtpfahjîp.Quô ibo à fpiritu tuo,etquo à facie tua fugiamffi afccndcro in coelum ,tu illices ,fi defeendero ad infernum, ades. Si fumpfero mihi alas aurorae ( quae certè magnae funt ala: ^quippe qua: di* midiampartem huiusmundi implcant,SChabitaucro in extremis maris , etenim illuc manus tua dcducet me,Sc tenebit me dextera tua« Quid multa dicamf fcriptura adferibit dextera: Deigt; omnia opera SC mira« cula eins. Acft ♦ a, Chriftus dextera Dei exaltatus eft« Pfal.iiS.Dextera DOMINI facit virtutem, dexte« ra D O MINI exaltarme, dextera DOMINI fa« cit virtutem. Ad,17.Deusnon longéabeft ab vno* quoep noftrum ,in ipfo enim viuimus SC mouemur fitmus.Rom.i I. Exipfo,3Cpcripfum,SCin ipfofunt omnia.Hiere x;.PutasneDeuse vicino egofum,di« cit D O M IN V S,SCnon Deus de longec”Nunquid non coelum SC terram ego impleoÆfa. Ó ó.Ccclum des mca cft, terra autem fcaîjcllum pedum meoruin*

Noi»

»B COËIÏÀ ÖÓMI«t quot;t«

Non dieftjparticuhm cœli ciïè federn fuam,ô(f particu« lam aut vnum aliquem locum terrae efle fcabcllum pe* dum luorum, fed qutequid, SC vbicunt^ fuerit ccelum, ibi eft ( inquit ) fedes mea, Gue Gt cœlum infra fiue fu-pra, Gue prope terram,0^ quicquid aut vbicunep fuerit terra,Gue Gt in profando maris, Gue in fcpulchro mor» tuorum, Gue in medio terrae, ibieft fcabellum pedum mcorum. Cogita nunc mihi, vbi Gt caput, brachium, pelt;ftus,corpus,G calcaneo fuo r erram, 8C coxendicibus fuis cœlum impkat .Longifsimè, longifsimèinquam, protenditur fupra ÔC vitra mundum ,fupra cœlum QC terram. Quid ergo Gbi aliud vult Efaias hoc diclo, quam quod ô^diuus Hilarius de eoait,Dcum efle v« bic^ eiTcntialitcr pracfentem,in omnibus, QC per omnes crcaturasjin omnibus carum particulis amp;nbsp;locts.ut mun« dus pknus Gt Deo, ôd Deus omnia impkat, nbsp;tarnen

non concludatur aut circumferibatur à mundo, fed Gt ctiam fupra ÔC omnes creaturasf Haecomnia funtom» ni modoinçomprehcnGbilia.Ettamê funtarticuli no-ftra:fidet,qui habent certaôC perfpicua fcripturae te* ilimonia. Ac profetfto, prachis pufillum videtur, quod corpus ôd fanguis Chrifti Omul Gntin cœlo SC incœna» Quod G fanatici fufciperent'illa fua ratione SC oculis inueftiganda,facile fieri poflet, vt negarent ea Gc fe has here,adcoepproingenio impiorum dicerent,Non eft Deus. Pfal.i 4* Quomodo enim humana ratio ferre poteft,quôddiuina maieftas fit eflentialiter in granus io jdgranulum,fupra granulum, per granulum,intus 6lt;axtra praefens;'£lt;quanquam vnica tantum fit mas teftas,pofsit tarnen omnino tota efle in Gngulis, quorum funt innumerabilia.Certum enim eft, quod creet fingula granula SC lingulas carum particulas, intus, SC vndiep itac^ neceffanum eft, quod porentia eius illic Gt H } vndic^

* MARTINI LVTHBRÏ TBSTÏMONÏï: vndkß/am in granule, quàm apud granulum. Poten* uaautem eius vnica eft, amp;nbsp;vnius modi. nee inter Ce iel diuiditur, vt creet putamen granuli digiris, mcdullani autem in granulepedibus fed cota diuina potencia ne* ceflehabet in granulo.ófapud granulum vndequatÿ efle. Ipfe enim folus omnia créât » Econtra autem ea* demmaieftascalt;nroagnaeft,vt nee hic mundus neC mille mundieam ccmprehcndcrepefsinr,amp; dicerc,ec« eebïcell.

Refpondeant fgitur mine fanatici,Corpus habet a* liquam (xoportionem cum corpore, amp;nbsp;pofTunt inter fc conuenire, ficut diei folet» panis eft corpus, vinumeft corpus,caro Chriftieft corpus. Hïc poteft alrerura n alieroe(rc:ficut ego poflum effe in aêïe, in vcüimcnto, in domo,ficut pecunia in marfupio,vinü ineanrbaro aut uafè. Jllic autem nonefi corpus,fed fpiritus.iniô quisicit,quidiliud Gt.quod Deusdiciturt’Certèexcellit corpus,fpiritum èC omnia,qua? dici, audiri, amp;nbsp;cogitarf pofTunt. Quomodo poteft talis res omninototafimul vbi(^ in fingulis corponbus,ereaturis,6C fubftantij* præfens efilt;famp; è contraxfiê extra amp;nbsp;füpra omnes ere* aturasd^ fubftantias.nufquam tarnen nee debeat,n(lt; pofsit efle^fic enim amp;nbsp;noftra fides,^ fcriprura de Deo, teftifteanrur ♦ Hïc humana ratio fimpliciter concludat. neceftè eft:,quód quae de hac re dicuntun nugae ftnc, Si pura puta mendacia,

Si ergo Deus inuenft aliquem modum.quo diuini fua eftentia pofsit omnino tota cfte in omnibus, Qc Gn* gulis creaturiSjid^ muite aliius,profundius,ec prapfeiv t£us,quam ipG fibieft ereatura, ei tarnen interea nu;$ nee in vlla ereatura circumferibi pofsit, aut debeat, vt ipfe quidem omnia circumferibat, in omnibus prat* HO adGt,nu!lum autem corum ipfum circumferibat, in '

»B COBRA BOMIRK *gt;

quot; (n ipfo pracHo addttqui fîert pofrec,quôd non ettam ali» quem modum fdrec, quo corpus fuum inmultis fimul locts omn:no tocum eHet.SC tarnen non clTct quicquam cotum.in qutbus cit, locorum lt;nbsp;O nos mtferos homû nam filios, qui foîcmus de Deo ôi operibus cius, iuxta nollram r ationem iudtcare, perinde ac G eiTct fuîor,aul mcrcenarius»

Sed obtjdunt,Credim«8 quidem.quôd potentia Dei fit vbi«$ ; hinc autem non fcquitur,quod diuina cius ef* fentia.aut dextra ciuSjfit vbicy. Refpondco- Credo Ôô ego,quod in rcccffu latebriscordium vcftrorum ni# ht* quicquam ncc de Deo,nec de potentia etus credatit» De qua rc ctiam certus fura. Ac fieri poteft, vt omnia tîseciUuftriafcriptura: diôa,qux hîc r echo amp;nbsp;explico, contemptim prjttereatis, acfaftidiosêdicati», ÔuîdC Nonloquitur, nil» de granulis, SC arborumfolijs,nul» lum autem fcripturac teftimonium affert ♦. deinde au« tem effutiatis aliquid de vcftra tokrantia , autdcalqt rebus imper tinentibus* Talia cûim foktis nobis loco fcripturac obtrudcrc.

Nos veto fdmus quod ilia omnta,videlicet, Dei po« tentia,brachium,mânus.effentia.faciesjpiritusjfapien« tia amp;C€.phne idcmfint. Nam extra creatuiam nihil ali* ud exiftit,quàm ipfa vnica ôC fimpkx diuinitas, Etcum potentia 3C manus Dci,fucr«,procul cmni dubio, ante creationem .manifeftum cft, quod poft creationcm re« ram non fit mutata in aliud» Nihil enim créât ,nifi per verbum fuum, Gencf.u 6C Ioannis i» Hacc eft potentia cius , Sif potentia eius non cft neckcuiis, nec bipetv nis,nec ferra,ncc lima, per quam opcrctur, fed cft ipfe« met .Si ergo potentia SC fpiritus cius cft vbicp, amp;nbsp;inom« nibus rebus,idtp intime,extime,ex omni parte prefens, Çquod ncccffatium cft, vt fie fcfe habcat,quandoquidc

Bz MARTINI LVTHERI TESTIMONIA

ipfe omnia vbic^ créât QC confcruat)certc perfpicuê fc* qüitur, quód Ôi. diuina dextra.cHèntia maieftas eius vbic^ fit. Fierienim non poteft,quin cum omnia crcet atc^ conferuet,omnibus praefto adfit. Et vt aliquid aUi* (flarij vice addâ, probabo illud exemple SC faóo, quod fcriptura ipfa récitât. Noftra fides tenet,quod CbriftuS fiteirentialiter Scnaturalircr verusDcus , Qi. quod in* habitetin ipfo omnis pknitudoDeitatis corporaliter, ficut Paulus Colof.i.fcribit) vt extra Ghriftum prorfus nullus fit nec Deus, nec Deltas , quemadmodum ipfe ait,Ioannis t4.Phillppe, qui videt me, videt patrcni meum. Non credis,quod pater in me,0dego m patre fimtquot; Hîc nunc vide mihi, Chriftus ambulat in terra,0i tota Deltas eft In ipfo eftcntialiter Qi pe r Tonal iter, in ba C terra. Diciro ergo mihi,quomodo vtrumep verum eP fc pofsit j quod Deus totus fit in Chrifto eflentialitcr Qi pcrfonaliter præfens,in terra, in vtero matris,in præfe* pi,in tempio, in deferto, in ciuitatibus, in domibus * id hortls. In agris, in crucc, in fepulchro Qic, QC tarnen in* terea fit etiam in ccclo,in finu paths f Si autem hoc iux* ta noftram fidem, irrefutabiliter verum eft, quod Dei^ tas ipfa fit in Chrifto fuper terram, in tot locis,cflcntiagt; liter amp;nbsp;perfonalitcr præfens, QC tarnen fimul etiam fit in coelo.amp;T cum patre, perfpicue fequitur,quôd fit etiam vbilt;^» Qi quod coelum ac terram ,0^ omnia fua propria natura QC maieftate elTentialiter QC peribnaliter implex at ,iuxta ditftum Hieremiae Cap.xj’Coelum QC terram ego impleo. Et: fumDeus è vicino.Et Pfal.i jç. Qijô à facie tua fugiam.

Acceditamp;^illud, quod cum Chriftus filius Dei con* cipiendus efletin vteromatris,SCincarnandus , fiefi non potuerlt, quinproculdubioantea in vtero virgi^ nis e (Tentialiter QC perfonalitcr praefens adfuerit, QC ibi humalt;

là

humanam naturam afTumpferit. Deltas enim quod ad feipiam attinct,eft immobilis,nec vagatur de loco in los cum^quemadmodumcrcaturac. Quart inincarnationc fuanondefccnJit.tanquam infcala.de cozlo, nccdemi* fit fe deorfumjtanquam in fun!culc,(cd crat antca cflen tialirerôCperlonaliterpraîfèns in viero Virginis, ficut amp;nbsp;in omnibus altjs Iccis vbicp,iuxta diuinamcius natus ram,proprieratcm et potentiam.Si ergo eft in vno loco, (vt in vtero virginis)cflcntialitcr,acfua propria per fos na præfens, Si tarnen etiam apudpatrcmfuum in cœ; lo.quemadmodum noftra fidcs tcftificatur, ccrtifsimu eftjquod fit eodem mcdo in omnibus locis. Nihil enim eft, quod impcdiat, cur eftet in vtero virginis, 5^ non pofleteffceodem modo in omnibus locis.

( Et tarnen in Chrifto quiddam fublimius eft, di. cx-cellentiusquam in omnibus alijs crcaturis. In ipfo enim eft Deus,non tantum præftnter Si eflentialiter,(icut eft in omnibus altjs rebus, fed inhabitat etiam in ipfo cor t poraliter , vt homo Si Deus vna fit perfona. Etquan« quam deomnibus crcaturis,vere dicere poflum,il:îc eft Deus.aut Dcuseftinillo, non polTum tarnen verèdi» tercjilludeft Deus ipfc.DeChriftoautem affirmât nosî ftra fides,quod no folum Deus fit in ipfo,verumetiam, quod fit iplemet Deus. Et qui interficit hominem, po? teft de eo dici.quód fit interfeeftor eins rei, quæ eft Dei, Si in qua eft Deus, Qui autem interficit Chriftum,in? terfi'eit filium Dei, adeoq; Deum ipfum, Si’ dominum gloriæ. Quód ergo Deus non folum eft in Chrifto,ve? rumeriam itainipfo inhabitat , vt Deus Si homo vna fint perfona, hoc demum illudeftopus Si miraculum Dei,quod omnem humanam rationem ftultam reddit, Si fob fide comprehendi debet , alioquicompt ehendi nonpoteft.

I In

D. martini lvtiïeri.testimonia.

' In hocïgitur locoloqnimur tanium de priori prz^ fentia , qua Deusipfe pcrfonaÜtcr eft in omnibus relt; bus,(inequanon potuiffet homo ,2dcocpexDcitate dó hunianitate vnaperfona fieri. Ncccfiariumcnimeraf, (ficutdiôumeft J vt antea præfcnscftct in vtcromai trisjqttcmadmoduni perfeeftinDeitate. Bone Deus, vbi nam iiii fünf, qui hæc omnia credunt C Quid fief, cum humana ratio in tantum myftetiumfanaticisiuis fpeculationibus irrupcric Tumcertc longé tolerabi* lior crit fanatica de Sacramento cœnæ Dominica’intempéries Sed vt Deus manet inuiolatus, iiaamp;^ fuos conferuabit.

HÎC nunc cuidenter amp;nbsp;fofFicientcr comprobatunv eft, quod dextera Dei, non fit peculiarisa'.iquis locus, ( quemadmodum fanatici fomniant) in quo corpus Chriftifedear, fedfitipfaDeipotentia : fieri cnim non poteft, vt dextera Dei fit crcatura:fed neceftario quid^ dameftjiupra dC extraomnes creaturas. Hocautem nihil aliud eft,quam Deusipfc.quicft vbiep in omnibus rebus. Qiiare neceirariô,2lt; illud verum eft,quod dex# (era Dei fit in omnibus i ebus vbiq? , quemadmodum antea didîum eft.

Omnino autem cxiftimo,quod hie non contemptinr prtctcrcamus didtaferipturæ,ficut fanatici, necquod dealijs impertinentibus rebus traeftemus, fed quod cX veris dC perfpicuisteftimonijsfcripturæ,amp; articulisfi'^ deicomprobaucrimus, ôdftabilieiimus^dcxtcram Dei efte vbiep: fanatici autem hac in parte fuccumbant, nec conftarequeant, cum dicunteamefle peculiarcmlogt; cum, ficut ex Auguftino, carnalibusfuis fpcculationfi busapplaudunt.

InftituamusigifurnuncmutuamcolIocutionem.Fa, €enrur,quod Chriftus fit ad dextram Dei. I3t hoc ariete cxifti*

» DE COENA DOMINI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?»

cxiftfmantfeexpugnafle,quodnonritincœna.Hiccfi; fortaflehornbilisiHegladiusgigantisGoliath^quo con« fidunt. Sedquidrfi vobis iliumipfumgladiumêma» nibüs ve(lrisexforqucremus,ôt co caput veftrum am« putaremus,adeoc^hociplodiclo,quo vos ftatuitis pro« bare, quód corpus Chrifh'non fit in cœna , nosproba« remus.quod necelTariôfit incccnac’An nonhocefleC verè Dauidicum ftratagemaf Agite dum ergo, videte, ZC audite.Corpus Cbrilti eft ad dextram Dei. Hociam confeftumeft. Dexteraautem Dei eft in omnibus Io» cis , Hocncccfl'ehabetis exprobattonibuspauloantc recitatis confiteri. Certum igitur eft, quod etiam fit in paneô6 vinocœnce Vbiautem eft dextcra Det ibine« eefl’ario eft etiam corpus dC fanguis Chrifti. Dextera ehim Dei non poteft diuidi in multas partes, fed eft v-na fimplicifsima eftentia. Nee in articulo fidei dicitur, qùôdChriftus ièdeat in vna tantum parte, videlicet, in panto digito, aut in vnguae dcxtcræjfedlîmpliciter dicifur,quôdfitaddexteram Dei,vrquicquid,amp; vbis cunc^eft dextera Dei, ibietiam fit Chriftus filiusho-painis.

Hocfignificatetiam Chriftusipfc.quotiesinE» uangelio affirm3r,quôd omnia tradica fint ipfi à parte, omnia fint lùbiecla fub pedibuseius, Pfal.8, Ho# rum enim dicftorum fententia eft, quod cum Chriftus fit ad dexteram Dei, nihil aliud fignificetur, quam non tantum vt filius Dci.verumetiam, vt filiushominisfic fupcr omnia, Sd habeatin poteftarc fua omnia , cacj gubernet omnia. NecelTe igitur eft. vtfit etiam prope, intra , Su circa omnia, adcoq? in manu habeat omnia, Nam fecundum Deitatem nihil eft ei traditum , nec fub pedibuseius fubierftum , propterea quod omnia antedcreauerit, Sdeonferuet, Sedere autemaddexte«

1 i lam

D. MARTINI LVTHERl TESTIMONIA.’ ram idem eft, quod gubernare , nbsp;nbsp;habere poteftatetn

fuper omnia. Si autem gnbernat, amp;nbsp;habet poteftatem fuper omnia, certe neceiFe habet, per dexteram Dei, quæ vbiq^cdjcffenriaiitcr præicnsefl’e.Quid ergo hinc iequiturflllud vidcIiccf,quodetiamfiChriftusnunquä hæc verba (^Hoc eft corpus meum) in coena dixifler, necdicendaordinaiTet.illa tarnen verba(ChnftusfedeC ad dextram Dei)neccflariô concludercnt,quôd corpus amp;nbsp;fanguis eins pofsint efle in cccna, Gcut ÔÔ in omnibus alijs locis, Nec opus habemus hîc vlla trâiubftantiatio* ne,aut mutationepanis in corpus fuu,Gcut nec necefla-rium eft, vt Dextera Dci,ctiamG Gt in omnibus rebus, non tarnen in eas mutetur. Quomodo autem hoc fiat, non eft nobis perfcrutandum« Fide hoc apprebenden# dum eft,quandoquidem facra Scriptura fiC articulus dei noftrx hoc euidenter confirment.

Nos miferi peccatores,non fumus certe tarn ftupidi, vt credamus, quod corpus Chrifti fit in pane, craflb Si vifibilimodo, Gcut panis eft incaniftro, aut vinum in poculo. In quam fufpitionem fanatici nos libentcr vo-carent, vt haberent, quo fibi de noftra ftultiria blandi' rentur.Sedfimpliciter crcdimus,quód corpus eius pre^ fens fit, ficut verba Conant Si Ggnificant Hoc eft cor^ pus meum Sic, Quod autem Patres Si nos aliquoties dicimus,corpus ChriftieiTe in pane , hoc fit Gmplici ad« modumanimo, vthis verbis fidesnoftra confiteatur, corpus Chriftieflepræfens. Alicqui enim benepoflu« mils ferre.fiue d{catur,quôd fit in pane, fiue quod fit palt; nis, fiue quod ibi fir, vbieft panis, fiue aliter,pro cuius# que voluntate. Non mouebimus rixamde verbis, fi tantummodo vera fententia manct inuiolaca,videlicet, quod panis, quo in coena Domini vefeimur, non Gm« pHlt;iter fit panis, fed fit etiam corpus Chiifti,

Cogitent

DB COBNX DOMINI.

Cogifent enam fanatici, quód Deus noueric multos alios modos, quibus alteram rem in altera contineat, quam crafTum ilium modum , quem ipfi nobis obtjcigt; unt, ficut eft vinum in vaic, panisin caniltro, pecunia in marfupio. Leui erat in lumbis Abrahac, vt dtcit A a poftolus ad Hebræos, Et Scriptura defcribit omnes lilt; beros in lumbis Patrum ex ijs oriri. Item, varia genera colorum, 5gt;C lumen, ac quicquid eft vifibile, dilt; cicur cfle in oculis, vt hac ratione etiam coelum SC terra pofsinc elfe in oculo. Similiter omnia funt in fpeculo, quæcunqj ante ipfum conftiterint.Item arbores SC fru* dusfunt ingranis ÔC (èminibus. Item omnia funt in cordibus noftris,adeoq; Deus ipfe,quod non minus eft miraculum , qua’m alia omnia. Quis ergo dubitaret, quin Deus habeac adhuc plures,quos rtün patefecit nos bis modos.quibus altcrum in akero continctur,aut duç res fimul funt in vno loco^

Gerte non minus eft miraculum, quod multa corpo« ra fint in vno Ioco,quam quod vnum corpus fit in mub tis locis. Qpi akerum cfficcre poteft, is SC altcrum po# teft. Habemus autemperfpicua fcripturæteftimonia, quód Chriftus venerit ad difcipulos fuos, perianuas claufasjSC è fepulchro fuo»per obfignatum lapidem.Si« ue ergo intrauerit per feneftram, fiuc per ianuam,certe corpus eiuSjSC illud per quod fefe intulit.SC vt ita dicam intrufit, in vno fimul loco, vrrac^ inuiolata,SC immuta-ta fuerint,necefle eft. Nee Euangelifta dicit.quód vide» rintipfum intrare,fedquódinmedioipforumfteterit, Hocitafonat,quafi anteapræfcns,fedabfconditè,afFu’• erit, SC tuncfefemanifeftauerit, ficut Scfadumeft co« ram Maria Magdalena, apud fepulchrum , SCcoram omnibus ijs, quibusapparuir. Et Ado.y.apparet fan« Ct o Stephano,in Concilio,ftans à dextris Dei : fimilircr

1 3 Ad.

martini lvtheri• testimonia

Acfi-.iï.apparct diuo Pauïoi'n tempïo. Item

apparet pater in nube, fn monte Tliabor, Item Luc.j. apparct pater in voce , 2lt; fpiritus fantfïiis in (pecie co* iumbar. Taks id genus aliæapparitioncs,quæfafpe numero fade funt Prephetis. Apoftolis Qc alqs fandis, telhfieantur, qued Deus amp;nbsp;Chriftus eius non fit longC à nobisTed propè, vt aliud nihil quaeratur, quam vt tcf uckntur. Non enim mouentur, fupra,infra, dcxtror^ fum,fini(îrorfum, propterca quod Deus fit immobilis, etiam Chrillus ledeat ad dextcram Dei,nee mouea* fur. Ad hæc dieit Chriftus,Ioan.;. Nemo akendit incçc Ium ,nifi qui defcendit decœlo,filius hominis, qui cil in cœlo. Qjjo certè dido hgnificar,quôd corpus eius fit fn mul in ccelo 8C in terra, adcoqj iam turn fuerit in omnilt; bus locis. Non cnim fadus efl,pcr gîoiificationem fu* am, alia perfona, fed quemadmodum antea, ita dC po# ftca præfens eil vbicp 2Cc.

Etpaulbpbftt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

POilhaec dida , fortafsis inuadent me alij fanatici» qui me in verbis capereconabuniur , ÔC dicent, quid îquot; ficorpusChriilieilinomnibuslocis, agedum» deuerabo Sgt;i hclluabor ipfum in omnibu^ hoipirijs, cX omnibus fcutellis,poculis cantharis;Si enim nulluin cil diferimen inter meam,amp; Chriili menfam, immane, quàm egregièipfum deuorabimus ( Nos enim futiles Germani, fumus magna ex parte tam deteilabiks pof ci, vt nec honeilatis nec modefiiæ rationem habeamus, Et fi quid audiuerimus de Deo , non aliter ferè reputa» mus ,quàm fi eifent ioculatorum fabulæ. His tempo» ribus vfitata funt aduerfus Sacramentum cœnat domi^ nicæ gt;nbsp;in vulgo, qui dodrina fanaticorum funt fedudi, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tant

DE COENA DOMINI. 55

tam abcminanda di5a8Cfaóla , vttoîcrabilius effet mortem furcipcre.i^uàmconcioncm ipfisdiuulgandam fcribcre.Poffquâcn:maudiunt àfanaticts.corpus Chri* ftinon effeinSaci amcntOjftatim infui gunr. Ad quid, inquiunt.vtilceftSacramentum^Nepvo titiuilicio quilt;„ dem reputarcm. Atqui officium politici Magiftratus cffc£,ta'esb!afphcmosccherccrc. Ingensprofeclo eft pctulantiaôi temeritas, quod cum prerfus banc tem nonintelligas tampræfra^è tarnenblafphemes. Et quia video hæcvulganda inter canes amp;nbsp;porcos , Deus nouit, quanto animi dolore de tâ magnis coeleftibus rebus fcribam,Sed quidfaciamffanaticûquime bue per trabunt, neceffe babebunt de bac re t ationcm redderc.

Audiergo tu porcc,canis,fanaticc,aut quifquisfucs ris, infulfe afinc .Etiamfi corpus Cbribi fit inomnibus locis,non tarnen tu ftatim ipfum vel deuorabis, vel bels luaberisjvelattinges. Nec ego tecum de bis rebus cob loquer, fed ablego te in haram tuam porcorum, aut in tuum fterquilinium»

Supra dixi,quc)ddexteraDeiGt quidemin omnibus locis, intereaautembt etiamnufquàm, ôdfit incom» prehenfibilis,fupra ÔCextra omnes creaturas. Difcri-- meneft inter fuam præfcntiam,ÔC tuam attingentiam, Dcuslibcreft,ôdnoncaptiuus, vbicuncçfuerit. Nec poteftita vinciri, antcatenis ligari , quemadmodum malefadlor quifpiam è publicis vinculis oftentatur, Confidera milri radios fobs. Hi funttibi tam propinqui, vtperftringanttibioculos , amp;L cutem tuam quafi pun» gant ,6d tarnen non potes eos manibus apprehendere, ac in ciftulam includerc, etiamfi multu ac diu palpaue? ris. Impedire quidem potes, ne per feneftram fplende* ant,palpate autem ôô apprehendere non potes.Idem de Chrifto feniiendum eu, quod etiamfi fit vbicp prçfens.

tarnen

ß. MARTINI LVTHERI TESTIMONIA tarnen non fink fe pro tua libidine, fangt ÔÔ apprchen» di, Nouk cnim fe ita exphcare, vt tu tantum putainen rettneas, nucicum autcm non appréhendas. Quid ^ta^ quia aliud eft, DcumeHe pracfentem,aliud,Dcum T BI cfle prælcnrem. Tune aurem tibi prüfens ckjCuni addit verbum fuum, S/. coiefe alligar,ac dicir. Hîc mc inucnies.Cum (gifurhahucris verbum cius,tunc pores eum vere apprehendere ÖC icnere, acdtcere, Hîc teneo te, ficut tu ipfe affirmas.

Sedrepetamus,quodde dextera Deidiximus. Etfi cnim ca eft vbiep, quemadmodum nemo poteft nega# re, tarnen quia etiam nufquam eft,ficut diximus , noJi porcs earn vere apprehendere, nifi remktat teadeer* tum locum. Sc alliget fe ad eum, Cuaefalutis gratia. AllP gat autcm fe ad humankatem Chrifti, SC inhabitatifl ea,ibi tu certo earn inuenis. Alioqui fieri poteft, vt per» curras vnditç omnes crcaturas, ac nunc hîc, nunc iflic palpes,nufquam tarnen earn inuenias,ctiamfi vere pre* Ito adfifjtibi autcm ibi non adfit. Sic SC, poftquam hu* manitas Chrifti eft ad dexteram Del, ideocÿ in omni* bus,Scfuper omnesres , luxtanaturamdextcræDci. fieri non poteft, vt ka eum deuores SC hcllueris, ficut brafsicamautoffam in tua menfa, nifi ipfe hoc tibi vo» Jens permittat'Facftus cnim eft incomprehenfibilis,nee capies eum, ctiamfi fuerit in tuo pane, nifi fefc tibi alli' gauerk, SC remktat verbo fuo ad peculiarem menfam, SC oftendatipfe tibipanem, quo eum edas. Id quodin cccna fuafecit Sc dixit. Hoc eft corpus meum. Qiiafi dicerct, Potes quidem etiam domi tuæ panem ederCi vbiegoabsqi dubio fatis propeadfum, lllud autcm ve* rum eft TOrro,videlicet,Hoceft corpus meum.Cum hoC cderis.tum edis corpus mcum,alià.s non edis- Quid ita^ quia hîc alligo me per verbum meum, vt non hinc inde vacilles?

DE COENÀ DOMINI» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0

vacilles, non me in omnibus locis , in quitus fum, quaras, Hoc enim tibi nimis difficile effet, tu imbe« cillior es, quàm vt pofsis me illic abscç meo verbo ap* piehendere 6Cc.

Ah quàm pauci funt, ctiam inter dotflifsimos , qui vnquamhunc articulumdc Chrifto,tamcxaôèexpcn. àcrunt,autcrcdidcrunt,Imperlctutabi1eenimcft,quod Deus fit homo,2lt; homo fit Deus. Sed feriptura hoc te* Hatur, fîdes agnofeit effe certifsimam vetitatem dCc,

In Confefsione Martini Lutheri de cana Dominé

MArci vitimo dicitur : Dominus lefus affiimptus vuit.Tow.» aer. cft in cœlum, Item : Relinquo mundum..amp; vado pho 178. fa. i. adpatrem. Etloan.17.lam nonium in mundo,ipfi aus iftienenJi,To«.j. tem funt in mundo. Et reliqua id genus dida, quibus Gtr./ôl.4$)c.f4.n pradiCatur Chriftus in Coelo effe» Agedum igitur ,hac nos quo^ credimus,0i confitemur, nee fuiflet neceffas rium, vtnosdehacrcerudiremur. Sedilludfuiffetex« » plicatu ncceffarium.quod cum Chriftus fit in coelo, no pofsit corpus eius elle in coena .Si ergo probar ent,quod hac inter fc pugnarent.tunc facile poffemus intelligerc, quod dida ilia effent contraria noftræfententiç .Nunc autemperguntnosfemper , multa loquacitate docerc ea,qux non ignoramus : qua vero docenda exigimus, ea filentio fatis induftrie praicreunt. Neceffc igitur has bemusin fententia noftra perfeuerarc.

Cacterum,quid fit in roundo effe ,explicat Chriftus ipfe Lucac vltimOjCumait, Hxcfunt verba,quae locus tus fum ad vos,cum adhuc efl'em vobifeum. Quid: an non eft cum diCcipulis:2lt; tarnen fumit vna cum ipfi cis bum , poftquam refuttexiffet à mortuis, Sed re vera

K non

D. MARTINI LV TH ERI TES TI WCNI A? ftoncftampîiuscum ipfiseomodo quoanteacum ipfrs fuerat,videlicet morci obnoxius, 6C return huius mun# diindigens. Sicut 0lt;; Paulus i. Ccrinih, 15 decotporc animali ôf fpiritualiloquitur. Ex hoc aucem probari nonpoteft , quod ob earn caufam non fit corporaliter præfens» Sedebatenim , quemadmodum didura eft vnacum ipGs, vna fumebat cibum, amp;nbsp;loquebaiur cum xpfis, amp;nbsp;tarnen non eft in mundo. Eodem modo dicen^ dum eft deillodidto. Pauperes femper habetis vobf» feum. me aucem non femper habebitis. Quid hoc loco fignificct(vobifcum) cextusipfedeclarat, ficfacilèintf telledîu eft, videlicet, quod non (it nebifeum, eo modo, quo pauperes funtnobifeum. Idem refpondendum eft ad reliqua omnia fimilia diefia , quæ recirarefolent, vi# delicct, quod Chriftus non fit nobifeum eo modo, quO pauperes, mortalis QC mundanus,

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eodem libro^

der. Olof j.Siconfurrexiftiscum Chrifto,quaf furftmt /olioiTp.frf.i. v_/fanr,quçrite,vbi Chriftus eft in dexera Dei Icdens; ientnßToin.^. Quæ furfum funt fapite, non qua? fupcr terram, Hîc, Gtr.^.4-91 hîc VOS carniuoræ.ôi fanguiniffugç animum aduertitci Hîc audite,quod coi pus Chnfti non fir quatrendum in Sacramento, Sacramentum cnim eft in terra,Chriftus au tern eft fupra in cœlo.

Hoc in loco videiur pbanatico huic fpirituifuperua# caneum elfe.vt oftendat nobis.quid apud Paulum figlt; nificer((ùper terram^cum tarnen verusdliusditftiftn«» fus in explicatione huius vocabuli firus fît, Sed réméré amp;nbsp;inconfideratè eó prorumpit, quo ipfum vanitas fpilt; ritus (ill trahit. Si ergo dixero , cur ipfi audiant con^ cionem Euangclij f cur cekbt ent cocnam Domini f cur diligant

DE COENA DO MINI? if diligant proximum» Sdbenefaciancei c” cur honorent parentes î* cur obcdiant magiilratui ? curhabeantfer# uos i quid rcfpondebunt f An non hæc omnia fum fu» per terram; Age igirur,non quæramus ilia,nullum ho= norcmuSjDulli obediamus, nulli fcruiamus,nullum di# ligamus. Annon hoclcpidumcll c* An non haec omnia Cunt fuper terram i Er Paulus dicit , nonclTequæ-renda ea, quae funt fuper tcrram. Sequitur ergo, Apos ftolos pefsime egilTe , quod fecuti fint Chriltum . eo quod fucritfuper terram : fed 2lt; Chriftus ipfc venir fu* per terrain, 6lt; Paulus concionatur Qi vifitat Chriftia-nos hinc inde in terra difperfos, Qiiidnunc tibi vides tur^ An non appolïtèdidum Pauli allegarunt C fed has äcnus bene alTueti fumus ludibrqs Satanac, folct enim nos riderc,8C prg impotenti fuaarrogantia nosindigni« oresiudicarc.quam quibusrefpondeat:quod nonignoi ret,fc,etiamfi nihil firmi rcfpondeat, multos tarnen dis fcipulos vanisfuisludificaüonibusconfecuturum. Ag-nofcimus igitur irrifioncs eius, ac vicifsim infultamus ineum.vt nollram fententiam,fi poteft.refutet, adeocg hæcfidei noftræ confirmatioeft , quódaduerfus no-ftram fententiam nihil afFerre qucat, praeter effrenatas Qi impotentes fuas ludificationes. Cum ergo Paulus dicit î Qiiac furfum funt fapitc, non quae fuper terram, intelligit per hanc didionem Cfupcrterram^ terrenam vitam, quemadmodum mundus folet duccrc vitam, in fcortatione, Qi in omnigenerc fcelerum» Loquitur e# nim de mortificatione veteris Adami,vt funt verba ei# usaperta Qi perfpicua. Mortui,inquitxftis.fiC vita ves ftraeft abfeonditaeu Chrifto,in Deo» Aemox: Mortis ficate ergo membra veil ra, quæ funt fuper terram, for» nicationem, immunditiem ,Iibidincm,concupifcenti-atn malam,auarkiam SCc, Hîc audis,quod Paulus hoc K 2. vocabulo

D. MARTINI LVTriBRl TESTIMONIA. vocabulo(^fupertcrram3 intelligat veterem teirenam vttam , luxta veterem Adamum, ficut fokt mundus, absc^ fpiritu Dct vitam ducere , hæcenim eft veteris Adami vita. Sedhæc(inquif Pau!us)nonquatramus. Debemus enim hiiic mundo, terrcnç vitg.cum Chrü fto mortui cffe, SC deinceps cœleftem vitam in Chrifto ducere. Quare iuxta hoc Pauliditftum affîrmamus a^ lacri animo, quôd noftra Sacramenta non fint fuper terram , nec nos ca fuper terram quseramus. Quod fi Sathanprobauerit, nos noftra Sacramenta, ÔCcorpus Chrifti, in numéro fornicationis, auaritiæ, inuidiæ, SC aliorum fcekrumhabere,turn fatebimurnosperuerse agere,quôd quæramus Chriftum fuper terram. Quôd fi vero hoc non fecerit,accufamus cum manifefti, SC fai tanici mendacq: ac præterca afFirmamus,eum blafphe# miaaffîcerediuumPauIum , quôd vociferatur corpus Chrifti eiTe fuper terram, cum eft in Sacramento. Pau lus enim non fie vtitur vocabulo (fuper cenam) ficuC didumeft*

Eodem libro«

v«!f. Tom. Gfr. T Lludego vrgebam, vt fîrmis rationibus probarenf» A cur verba ilia, Hoc eft corpus mcum,falfa eflènt iux* in ifiienß,Tom.3, ta literam , ctiamfi Chriftus fit in cœlo , cum potentia P’^’Deinobisfitignota, amp;pofsitDcus modumquendarn cxcogitarc,quo vtruncß verum fir, videlicet, Chriftum effe in cœlo, SC corpus cius efle in coena.Haec erat prae-cipua quæftio, hanc cupiebam mihi explicari, hic nota^ tis etfam maiufculis literis exigebam , vt oftenderent, quomodo hate duo inter fe pugnarent. Hie magis mu' tus eft, quam pifeis. Huius rei nulla fit ab ipfo.ne vna quidemUtera, mentio, perinde ac ft nihil prorfus ad ip*

fum

DE COEKA DOMIN».

fumpertinerct« Interea autcm euomit,ncfc'oquaede fua AHoeofi. Nam quod ego fufctpiebam probandum, corpus Chrifti efle vbicp, co quod dcxtra Dei vbicp effet,illo feci confi’io(^quemadmodum co loco clarc tefti« ficatus fum) vt vnum faltem modum oftendcrem,quo Deus cfficerc polTct, vt Chiiftusfimulincoelo, 2lt; cor« pus eius in cœna eflcttôd intereareferuabam diuinae fa« pientiac ÔC potentiac alios quoeç modos, quibus id effi* cere poffet,quandoquidem nos ncc finem, nec modum potentiæ eius cognofeamus» Quare fi aut voluiffent, aut potuiffent refpondere, debuiffent firmis rationibus probate, quod Deus ncc feiat, ncc pofsit alium habere modum, quo Chriftus fimul fit in cœlo, öd corpus eius in coena^ Hic eft nodus illc, qui fuiffet foluendus. Sed hunc boni fcilicct vir i fortiter tranfiliunt. Non cnim ne«

Cefic habuiflent docere nos de modo illo vifibili , quo coîlum.fecundum indicium oculorumgt;eft fuprà,£^ coe« na infr à fupra ter ram. Non ccr te tam ftupidi fumus, vt ignoremus, quôdiuxtafenfumoculorum, nonpofsit effe fupr à, quod cft infr à, ôd êcontr a» Hoc enim fit hu« mano ôd vifibili modo» Verbum autcm ôd opera Dei non funt definienda fenfu noftrorum oculorum , fed funthumanae rationi ,imo Angelis etiamipfisincom« prehenfibilia. Adhæc, Chriftus, nec cft in cœlo,ncc in cœna vifibilimodo, öd ficut catnales oculi iudicantde vebus* in diuetfis locis»

Eodem folio fade IL

RE ipfa comperit Satan, quôd non pofsit eum mo« lenenfet filio dum praefentiç Chrifti in cœlo öd corporis eius in p.»» cœna.quemexplicuimus, refutare.Tumultuatur ergo vanis blateramentis,vt abducat nos ab inftituto, ac ingt;

K J tcrca

». MARTINI LVTHERI TESTIMONIA terea multam iadîat «erum cognin'oncm , quam nemo requirit.Etß cnim pofletCqood tarnen non poteft)euni præfenn'æmodum,quem indicaui,rcfutarc,tarnen pro^ pofitum fuum nondum confecinèf, quta nondumpro# baflet, quôdhaecduo,Chrt(îusefttn ccelo ,amp;corpus eius in coena.inter ie pugnent. Neceße habet(inquam) probare,quod non folum modus illc prafiêntiæ, de quo diximus .inutilisOt, verum etiam quod Deus ipfenec fciat.ncc pofsit altum habere modum, id quod etiam in priori libro vrgebam. Interea, dum hoc non præftite# nt,alTeueramus nos,quod Deus fit omnipotens,amp;plu^ taefficere pofsit, quam nosfenfibus noftrispercipia^ mus, Credo igitur verbis e!us,amp;: fequor eam fcnicnu^ am,quam ipfa verborym litera tradir,

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eodem libro*

Viti^Tamoi. Ger. quot;T T Ociferantur aduerfum nos, quod confundamu« ßliotS4:f4.t. y duasnaturasin vnameflentiam. Hoenoneft ve^ Jenen.Tom.j.Ger, rum- Nonenim dicimus, quod Deltas fithumanitas, autquod diuinanaturafithumananatura ,idquodei* fet duas naturas in vnam eflentiam confundere:fed co^ iungimus duas diftindas naturas in vnam perfonatn, amp;dicimus,Deusefthomo, QChomoeftDeus. Vicif* firn autemvociferamur aduerfus ipfos,quöd pcrfonain Chrifti diuidantjpcrindc ac fi eiTent dug perfonæ.Natn fi AHccofishabuerithic locum,ficut Cingliusea vtituG certè fient ex Ghrifto duæ perfonæ,altera diuina,altcra humana, Quæcnimdepafstone Chrifti dicuncur,c3 tribuit humanæ tantum naturæ . ÔC adimiteaomnino Deitati.Nam vbi opéra funtdiuifa diftincfta.ibi^f* fona diuidatur.neceiTc eft.propterea, quôd omnia ope^ ra feu paf^iones, atiribuuntur non naturis, fed perfo^ nifc

DE COE N A DOMINI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;37

nis Per Cona enfm i’la ipfaeft , quæ omnia opetatur. Si pacitur.altcrum quidem iuxta hanc,alcerum autem iux ta illam naturam,id quoddodlis optime not um eft, Ar« bitramur igitur Chrjftum Dominum noftrumficefTe in vna periona Dcum SC liominem, vc nec naturas conif fundamus, nec perfonam diuidamus»

Et mox.

ITcra.cum non probennquod dextra Dci fit peculias rislocus in coelo, tunemanct adhucfirmu SC ftabile, quod antca oßendi,videlicet,corpus Chrifti efie vbiep^, proptereaquodfit addextramDci.quaeeft vbiq? Nec tft mirum.quod nefetamus quo modo hoc fiat cum nes fciamusetiam,quo modo fiat, quod dextvra Dci fit Vi bic^. Non eft dubium, quin non fit is modus, quo nos corporalibusoculis remquandam alicubieflevidemus, quemadmodum fanatici Sacramentum afpiciunt. De-us autem tàntæ eft induftrie.vi Iciat aîium modum exa cogitarc, quo tes fie {e pofsit habere, adeoeg fie fefe ha# beat, donee fanatici diuerfum probaucrint.

Qjtanquam enim AHœofis firma confifterct, qnod altéra natura pro altéra accipercîuîihoc tarnen pertines ret tantum ad ad^ioncs feuoperationes naturarum,non aûtad naturarum effentiam. Etfietiam inaûionibus, cum dicitur(.Chriftuscôcionatur,bibir,orat,movitui) poflet Chriftus pro humana natura accipt , tarnen hoc fieri non poteft inc(rentia,cumd{citur,Deus€fi: homo, velhomoeft Deus.lnhaclocutionenon potefteffe AU lœofis, ac ne quidem Syncchdoche, vel abus quifpiam tropus, Vt enim ibi Deus pro Deo,homo pro homine accipiatur.necciTc eft. Ego veto cum fenberem : Cor« pus Chnftivbiig effe , non tradabamde adionibus natuiatum»

Ö. MARTINI LVTHERI TESTIMONIA natura rum , fed de naturarum fubßantia feueflcntia» Quare ncc Allœofis, nec Synechdoche hoc re# futare, quia vniuscuiusq? rei eflentia, vere eft pro fc ef# fentia, nec accipitur altera pro altera. Et qui (ufeeperit hoc refutandum, non adducat, nec Alloeofes. nec Sy# nechdochen.nec alios Tropos,nihil cnim in hoc propo# fito efficient, fed neceffe habent fundamenta vera,qui# businfifto,rcfutare. Mea autem fundamenta, quibus confido,hæcfunt:videlicef. Primum ,eft articulusno# , ftræ rcligionis.lcfus Chriftuseftefîentialitcr, naturali# ter, 6C vere perfedus Deus amp;nbsp;homo, invnitateperfo!# næu'ndiuifeSC infeparabiliter. Secundum,quöddcxte« ra Dci fitvbi($. Tertium , quod verbum Deinecfal-fumGtnecmcndax, Quartum,quöd Deus nouerit habeat varios modos feu rationes, quibus pofsit alicubi * effe , non tantum eum modum, de quo Fanatici io# culantur, dC quem Philofophi vocant localem

Eodem libro^

Vuit.Tom.i.Ger, X ƒ reuerfar ad propofitum.cum noßra fides tene^ if at,quödChriflusfit Deus Sc homo. Suf quodduae Jenen. Tom.?.Ger. naturae fint vnaperfona, ncc pofsithæcperfonadiuidi, dubium non eft , quin pofsit fefe iuxta corporalcm SC fenfibilcm modum, in quocuncß loco libet, manifefta* ' rc, ficut amp;nbsp;manifeftauit fe, poftquam à mortuis refur# rexiflet, ÔC manifeffabit fein extreme die. Sedprætef hunc modum , poteß ctiam altero incomprehenfibill modo vti, ficut ex Euangelio probauimus, quod cxic# rit è fepulchro per obfignatum lapidem,ÖC intrauerit in domum, per ianuas claufas* Poftquam autem taliseft homo , qui fit fupernaturaliter vna perfona cum Deo, nec fit extra hunc hominem Deus, neceffario fequitur, quod

DB COERA DOMINI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3«

quodetiamiuxta tcrdum fupernaturalem modum,ntS^ pofsitefTe, vbicuncp eft Deus, vt omnia vndequaq? plena lint Chrifto, etiam fecundum humanicacem, non quidem iuxtra primum corporalcm fenfibilem, fed iuxta fuperna-turaJem ÔC diuinum modum. Nccefle enim babes confîtes ri S)C dicere,quôd Chriftus ftcundum Deitatem, vbicunc^ cftjibi fit naturalis Ôi. diuina pcrfona,ac ibi quocß naturali» ter ôiSperfonaliter præftôadlit, idquodconccptioeius in vtero materno tcftificatur. Nam, fi debuit efte fîlius Dei, neceffe habuit naturalifcr SC perfonaliter in vtero matris cffe,8C homo fieri.Si ergo naturaliter ÔC perfonaliter cft, va bicunc^ fuerit, neceffe habet ibi etiam homo effe. Non ca nim funt duae diuifæ perfonæ,fed vna tantum periôna. V-bicuncp ea fuerit,ibi vnica ôC indiuifaeftperfona. Et vbt* cuncg dixeriSjhîc eft Deus, ibi neceffe habes dicerc.hîc eriä cft Chriftus homo. Ac vbicuncg demonftrares locum, in quo effet Deus,6C non homo, cer tè mox fequeretur ,diuia fam effe perfonam,quia tune verê affirmare poffem, quôd hîc effet Deus,qui non effet homo,nec vnquam fadus cfa fet homo» Abfit autem à me, vt talem Deum agnofeam. Ex hoc enim fcqueretur, quôd fpacia ÔC loca duas naturas à fe inuicem fepararent, Si perfonam diuiderent, cum ta t men ne mors quidem ipfa, ac ne diaboli quoc^ omnes poa tucrint banc perfonam diuidere,ÔC àfe inuicem difcerperc. Aeprofeefto Chriftus non effet magne admodum æftima? tionis,ri in vnico tantum loco effet fimuldiuina 5C humana perfona , in alqsautem omnibuslocis neceffe haberet nu# dus tantum 8lt;S feparatus Dcus,ac diuina perfona,absq; bu manitâte effe. Non lîc,bone vir,féd vbicuncç tu mibi De# üm collocaueris, ibi humanitatem etiam collcces, neceflè eft. Non feruntjVt diuidantur, Si à ft inuicem ftparentur» Deus ÔC homo, vna perfona fatfta eft.Ncc Deus afe huma# nitatem fie ftponit, quemadmodum homo qutfpiam, cum

L dormitum

D. MARTINI LVTHfiM TESTIMONIA tformUum vadk,tunicamfuamcxuit,ô^al»ô profjdr. NS, v£ banc rem fimphcioiibuscrafTa fimih'tudinccxponam, humanüas propius eft vnita cum Dcc» quàm cutis noftra cum carne ncftraj'mo multó propius,quàm corpus amp;nbsp;anÎ!» ma. Donee igitur homo viuit, S)C fanus eft, cutis Sgt;C caro, corpus S/C anima in tantum vna funt res öó perfona,vt non queant feparari gt;Sed vbicunqj eft anima, ibi eriam corpus fir, nccefte eft,5C vbi eft caro, ibi ctiam neceflario eft cutis» Nec potes oftendcrcpeculiarcm locum aut ipacium , in quo tantum fit anima abstÇ corpore , ficut nucleus absq^ tefta, aut vbi Gt caro abs«^ cute, G cut pifum absqj fua tu** nicula, fed vbicunq; altcrum eft,ibi alterum quoep fit, ne» cefle eft. Eodem mojo.non potes Dcitatcm ab humanita* re fepararc,amp; cam alicubi collocarc, vbi non vna Gt eiiam humanitas.Sic cnim diuideres per(onam,SC faccres ex hu# manitatc, quaft filiquam, imo quaß tunicam, quam Deus luxta locorum aut fpaciorum qualitatem indueret ÔC exu# cret, ideoc^ corporale fpacium loci tantarum effet virium, vt diuinam perfonam diuiderct, quam tarnen nec Angeligt; nec otnnes creature diuidere potucrunt.

X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eodem libro.

T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vnicum corpos Cbrifti tribus modis aut vsrietatb

fj.t. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X tibus alicubi eft. Primus eft modus c0prchen0bilis,corrf

^enen.ßliof co. poralls feu localisjGcut inhac terra corporaliter ambulauit, f*,«, quo iuxta fuam magnitudinem occupauit fpacia locorum, amp;nbsp;circumferiptus eft loco. Hoc modo licet ei adhuc vti, quando libct, Gcut SC co vfus eft poftquam refurrexiffet àmortuiSjôf vtcturco inextremodie , quemadmodum Paul.air i.Timoth.d. Quamf^'apparitionem^temporibus fuis oftenfuruseft illebcatus ^c. EtColoff^3.Cum Chrß ftus apparuerit, vita noftra SCc. Iuxta hunc modum Chri* ftus non eft in Deo, vel apud paircm,ac ne quidem in cce**

10»

DS COSMA DOMTMt _ nbsp;nbsp;-J?

lojkut fanaticus fpirttus fomniat. Deus cnim non eft cor* porale fpacium aut locus. Et hue pertinent ditfta ilia, quæ fanatici récitant, quod Chriftus déférât mundum, Qc va« dat ad pattern » ÔCc. Secundus eft incorr.prehehfibilis fpiritualismodus, quoChriftusnee occupât fpacta loco» rum, nee circumferibitur loco, fed pertranfit pro fua vo# luntatc omnes creaturas , quemadmodum vifus meus, (vt craffa fimilitudine vtar) in momento percurrit aerem, lucem, autaquam, ibicppræfenseft »nectamcnoccupat locum,nec circumferibitur loco. Sic clangor aut fonus percurrit aerem, aquam,tabulas aut parietem, amp;nbsp;nee fpa« cium loci occupât,necloco circumferibitur : Sicetiam lux ßCcalor percurruntaërem , aquam, vitrum , cviftallum. ßt id genus alia , ibicppræfcntiafunt,attamen nccfpacia locorum occupant , nec locis circumfcribuntur. Et raui-tô plura his fimilia funt. Hoc modo vfus eft Chriftus, cumèfcpulchro.quodlapidefignatum amp;nbsp;munitumerat, exiret, amp;nbsp;cum per ianuas claufas ad difcipulos intraret: ft« militer,in pane nbsp;vino cœnæ Dominiez: Si ficuti piè cre«

ditur , cum è virginc matre fua nafccretur 8lt;g Tcrtius moduseftdiuinus amp;^cœleftis,quoeftcumDeovna per# fona. luxta hune modum, non eft dubium, quin multo magis omnes creaturas penetret, ac pra:fentes fibi habeat, quàmiuxta fecundum modum. Si enimiuxta fecundum modum, in Si cum creaturis ita eflepoteft , vtipfumnec fentianr,necattingant,necmetiantur, nec côprehendant, multo certè magis Si longé admirabilius eft in omnibus creaturis, iuxta ccelcftcmilium tertium modum , vt ip» fum nec metiantur,nec comprehendant, fed potius vt ha« bcatipfascoràminconfpctftufuo , ac præfens easmetia# tur Si comprehendat. Necefle cnim habes eamChrifti effentiam,quaeftcumDeovn3perfona , longifsimèex# tra creaturas collocate, adeoep làm longé, quàm Deus ipfe'

L X extra

D. MARTINI LVTHERI TESTIMONIA.

extra easelt.Et ècontra,ram alrè Suf propê in omnibus ere* araris collocare, quàm Deus ipfe in cis eft, quia eft vna SC indiuifa perionacuin Dco,autcnim necefle habet ibieffe» vbi eft Deus,aut fides noftra vana eft. Quisautem eft qui pofsit cogita re aut explicate, quomodo hoe fiat i Scimus quidem, quod Chriftus fit in Deo extra omnes creaturas, èc vna cum Deo perfona,fed quomodo hoe fi'at,ne(cimus» Hoe myfterium fuperat naturam 5)C rationem omnium e# tiam Angelorum in coelo, foli autem Deo cognitü 8)C per/ fpedum. Cum igitur hoe fit nobis incognitum, SC tarnen verifsimum, non prius negandum eft verbum cius, quam pofsimus certo probate, quod corpus Chrifti nuIJo modo queat ibi eflè,vbi Deus eit, SC quod modus ilïc præfcntiæ, dequodiximus.falfusfit» Nam hoe fanatici omnino pro/ bare debent.Sed nonfacient,non(inquamXacicnt»

Eodeni libro,

Vntt.ßl.t8sgt;gt; Ç EcundOjpoftquàm Chriftus eft Deus SC homo, amp;nbsp;hu# fâ.i. ö manitaseiusvnaeft cum Deoperfona, ideocßficom# ientn.ßL^ct, nino totus in Deum fuper omnes creaturas aflumptus SC fi, i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exaftatus, vt ipfi fitquafi adglutinatus,rcfpondcre dcberct

fanaticus ipiritus,quomodo fieri poffet, quod Deus alicu-bi fit. vbi non fit homo, 6C quomodo pofsibile fit, vt Deus absc^ perfonæ diuifione in hoc loco fit fine humanitatc, in alio autem loco cum humanitate: cum tarnen nóduosDe^ os,fed vnum tantum Deum agnoftamus, SC is totus omni# no fit homo,iuxta alteram quidem indiuinitate perfonam, videlicet filif. Quid enim profuerit,quôd alias multa blate« ret, Sc vbi necelTarium elfet refpondere , alio tranfiliat SC taceat i Si Deus SC homo vna eft perfona, SC duæ naturaz inter fe ita vnitae.vtpropius fibiipfis coniunôç fint, quam corpus SC anima,cette necefle eft,vt Chriftus ibi fit homo, vbi Deus eft» Si eft in vno loco Deus SC homo , quam ob caufam

DE COEN Ai DOMINI. '• nbsp;nbsp;-- 4*

caufam non effet etiam in akero loco Deus homo Si in akerOjCur non etiam in tertio,quarto,qusnto.adcoc^ in.om nibuslocis i Siuerotertius,quartus0i quintuslocusnon pcrmittunt, vt fit fimul Deus 0^homo , certe ne primus quidem,2lt; vnus locus non permittit,vt fit Deus amp;nbsp;homo. INam fi vcl locus, vel fpatium loci poteft perfonam diuides re,certe id non minus faciet primus locus, quàm omnia a^ lia loca. Hîc fuiffet rcfpondendum, 8lt; hoc vrgebam, cum oftenderem , quod Deus 2C homo vnaeffet perfona, ÔC Chriftus per hoc affecutus effet fupernatui alemeffcntiam, aut modum, vt effet in omnibus locis,

Eodenilibro»

REcitabo autcm craffam fimilitudinem» Eccetibi ,Sol vuit.ßUo fpargit lucemfuaminmagnam quandam piCcinam, autlacum.Ibi cum non fit nifi vnusSol, neceffe eft, vtna; lenen, ßHo jm tur aliter non fit nifivna imago Solis in aqua. Qtiomodo , ergo fit,quod cum centum, aut multoplures ftarent circa pifeinam, vnusquife^ tarnen haberet pr ç fe,in fuo loco imas ^inem Solis,nec qulfquam eor um, i n akcrius loco f Quod h circum circa obambülaret, certe imago comitatur eum, 2C eft in omnibus locis pifcinæ,quocunq? ierit. Ac fi mille oculi profpicerent in pifeinam , vnusquifcpoculisvideret prae fe imaginem Solis,SC non præ alio.En tibi creaturam, quç poteft aliquo modo in omnibus locis pifeine effe. Quis ergo negabit, quod non muko magis Deus ipfe creator feiat modum quendam, pofsit efficere , vt vnum illud corpusChriftifiteomodo,profuoarbitrio, in omnibus locis,aut vbicunc^ volueritc’Hic, hîc inquam,neceffarium eft refpondere ÔÔ probarc, quod omnipotentia Dcihoc efgt; ficerenonqueat Si hoc non fucritcomprobatum,horribi« lis eft temcritas,quod affirment hæc duo inter fe pugnarc, re,corpus Chrifti eft in cœlo, £lt; in coena , quandoquidem

L 3 non

- gt;. MÄRTim LVTHBRJ TBSTIMOMIA?

•Oft pofsint hoc pro ccrto habere,amp;: tarnen verba Dcf C(ll^ ta Ont, Hoc eft corpus meum,8Cc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Eodem libro»

Vuii.ßlio 207, Vm alkgarem apparftionem Chn'ftj.quç fada eft dh uoStephano Aéi.y.QC algsfandis.v?C vocem Deipa«’ ientn.föl.}ti, trjs,quacc nubc fonuit Math. 17. (quæexempla comme* rnorabam,vt probarem, quod Chniius non neceflehabo ret j'n vno peculiar! loco, in cœîo eiïc) ibitum egregiepro* bat fuam fapientiam,ac dicir» Quid Choccinc probar,quod vnum corpus fit in duebus locis i Quomodo. quæfo, talia verba conueniunt viro dodo Ego ccrto agnoico culpam mea. Talia enim exernp'a ne iliud quidem probant, quod lupus hbenrer deuoret cues, aut fi quid huic fimile afferri

• pofsir. Scias igitur , mc taJia exempla co recitafle , quod r- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftuspropefir, 6^ nonfedeatincœiolocaliter.

- . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eodetnlibro.

Vm7./Bl.3o8, Raetcrea, Occolampadius lt;]^upc;^ in hoc loco vitra fe# 1 pta, quod aiuntjtranfiht, quod contra fuam ipfius,aC vniuerfeferipturæ fentcntiam,collocet Chrißum,fecun* dum Deicatem in cœlo, fccundum corpus autem tantum in terra.Nö redeconfiderantmea fundamenta, necinteb liguntfuaipforum uerba. Si Chrißus vna eil perfonain fua Deitate ZC humanitäre.necefle habet humanitas, fimul in terra 8C in cœlo effe , quemadmodum fupra, aduerfus Cinglium probaui.ElTe enim vna in Dco,6lt;^ cum Deo per fonagt;mulcoplus cß,quam efie in coelo. Similiternecillud verum eß, quod Chrißus fuerit tune in ccclo tantum, fe* cundum Deitatem. Vbf quæfo,erat fecundum Dcitatem, cum in vteromatris homo fieret f An non erat etiamfe^ cundum Deitatem pcrfonaliter Ö^fubHantialitcrin vtero matris, Sgt;C fuper terram.

Io -

BECOSNlBOMISl nbsp;nbsp;nbsp;lt;*

Inbreui confefsione Martini Lùtheri dcfacraniento coensc,

ALtcrum di£flum(Chriftus afccndit in cœlum) cxtor# vuit.To.»®«** quebam ab cis, firmifsimis argumentis. Pcrienim

nonpotuit» vt propter illuddiôumCafccndit incoelum^iewn Tow-S* ferio pcrmoti fucrint ad negandam pracfentiam corporis jol.iÿô.frf.t., fie fanguinis Chrtfti in cocna,dc quo tamcn in multislibris, ac multis criam contumacibus verbis tumultuabantur. Probabam autem eos certo efle vanos ôi mendaccs , ideg iUo fundamento. Chriflus inftstuit cocnam fuam, ÔC dcdic difci’pulis corpus ôC fanguinem fuum, ficut verba ipfa fo^ nant, Edite, hoc meum eft corpus ,priusquam afccndit in cœlum. HÎC cnim fedet tn menfa fupcr icrram.ôCcclcbrac primamfuamcoenam.Nonpotcftigitur verum efte,quod iadant,videlicet, quodexdidtisdc AfeenfuChrifti pers moîi fucrint.Huic cnim répugnât,quod Chnftus célébrât cœnamfuam, priufquam afeendit in cœlum. Si ergo af# cenfus eius in cœlum non impedit primam cœnam, quo« modo verum,ac minime vanum effe poteft ,quod dicunt, afeenfum Chrifti in cœlum,permouifle ipfos,8C obftaculo ipfis fuiffc, quo minus crcdcrent veram prtefentiam cor# poris amp;nbsp;fanguinis Chrifti in cœna i quandoquidem iam milk quingentis annis nullam aliam cœnam, quàm earn, quae eft initio à Chrifto ipfo inftituta, ôd commendata,ce# kbrauerimus, ficut ipfc dixit. Hoc facitc in mei comme»

morationcm. Ad haec, nec norunt, ncc intelligunt, quid fit afccndcre in cœlum.Quomodo igimr fieri potuit, vt ex hoc dido per mo« uexentur HaecLutherus»

IO ANN ES BRENTIVS.

HAcflenus commcmoraui fententiam Luthe« de hy# poftatica feu pcrfonali vnione duarum naturarum in ChriilOjde afcenfu Chrifti in cœlum,Slt; de fefsione cius ad dextram Dei patris fui» Ex quibus fundamentis definitio totius controuerfiæ (^quantum egoquidem iudicarepoP fum) de vera ,reali icu fubftantialipræfentia corpons Si fanguinis Chrifti in coena, praecipue pendct, Poiuiffein quidem plura 5)C copiofiora ex libris eiusrccitare, fed quia hi libripublice extant, volui tantum, quaü digito precipua loca dcmonftf are, Si ledlorcm admonerc, vt fe ad ea refe# rat, Si diligenter expendat, non ram quis ea dicat, quàm quædicantur, ÔCquibus Scripturæteftimonijsatcpargu# mentis expiieentur Si confirmentur. Graritudinis genus eft» Scripta eius viri, quem Deus ad præfercndam nobis facem cognbfccndi Chrifti Sgt;i Antichrifticxcitauit, non fie temerê, quafi vnius ex vulgo, QC in Ecclefia ignoti abgt; ijcerc. Nechæc fèntentia , quam de præfentia corporis Chrifti ô(f fanguinis cius in cœnahabuit, nata eftei inco^ gitanter in ore, fed vt iêmpcr conftanter earn affèruit, ita ad propugnandam cam multa Sc magna fuftinuiteerta'» mina. Acpriufquam excefsitex hac vita, quafi futurum vaticinans » vt hoc bellum in Ecclefia iterum recrudefcelt; ret,ita cxplicuit, ita muniuit, vt vniuerfus Chriftia* /- nusorbis haudobicurècognoiccret.ipfum

in ea ôi^ acquicuifie, fpiritum fuum DOMINO commendafte*

T ï A O 1

OCM