^iöNGIA ERASMI ÀdVER/

fus àl}gt;érgines Huttent»

ERASMVS ROTERODAMVS Candida Icâun s. D.

Bpg^l V tteni deceffiis gratie nonnilnlder ® traxitnoflre fpo}igi£,ßtarnen hu' R ^‘^ß^°di libcUorü alla eftgratia.NÔi fi prefcifient,aut non re/pondifiTem, Aut refpondifiem aliter,nue quedam i»funt,(iuefolui TAuttenits crat in(ellcäurus,cuifpo^ giam nondum arbitror fuiffe perleélam, c^uod tarnen ajfirmauerequidä^fiquidem uuttenui perijt uigefi/ mo nono diemenfis Auguüi,at(ii eodem fermé tem/ porc Frobeniui fpongiam finißquo iüe uitam. Atq^ utinam mors,quemadmodum Hutteno contigit fatis fclix,quippc que miferam tot malii ucl exemit urgen tibiu, ucl fubduxit imminentibui, ita contigiffet ali/ quanto maturior, uidclicct prias quant hue amentie deueniffetfUt libella tant fycophantico tantu inuidie, tantume^ labis conciliaret ,tim fibi,tum bonis Uteris^ tum négocia Euangelico,tum Germanica deniq^ no/ inini.t}amhic nùnitna malorum portio redit ad me.

duanquam fi redis iudicijs homines ducerentur, no equum efict quenquam iniquiorcm fieri bonis Uteris, fi quts extitit,qui his peruerfe utatur,nec Euangclico negocio,ctû fcfe Huttenus impudenter ingcfiït,quMn iÙum ut halbem fue caufie aucrfarctur etiam Luihe/ rus, muîto ucro iniquius ex uniui uitio toliusgentis ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t in^enium

EPISTOLA ERASMI ROT.

ingcniit teftiitMrc.Habuit- Scythia fuum Anachar/i/ dem.er multos bliteosgenuerunt Athens, Ab hocftl né dedecore pViCter omnem caufdm uiolat£ amicitiiH uindicdffem dmicum,niß c^uiddin etiam ßudio curdf fcnt,ne coRoejucremur, Itiunc iüud certe mihi grdtu/ lor,(]uod hdäenus licucrit tucri uctcrcm iRam mcdttt inreßiondendo moderdtionem, Etenim ß me uuttei nus rcpctißet,^uod fdäurus erdt,opinor, ß uixißet: uel c[uid femel perßieuerdt os,uel quid non erdnt de/ futuri qui pldußrum,quod diunt,pcrceRercnt:fenßf/ fet mcdm reßionßonem ucre nihil aliud fuijfe quam ßgt;ongidm.Acper mc quidem Kutteni manes placide quiefeent, modo nc poflhumo quopiam libeRo mor/ tuns etiam mordedt,aut exoriatur aliquis qui trag«/ diärn redintegret.Mihi uidetUr haäenus plusfatis inf fanitu. Pofiea quam quodfaäu eß^id infeilum fieri no potefl:fupercß ut malu quoad licct,fcpcliatur. Et quoniam haud male confulunt qui monent,ut ex ma/ lis ß quid ineß boni dcccrpamus,cgo primum ex hoc tneommodo iRud cxcerpdin commodi : Ero poßhac in fufeipiendis amicitijs contantior, in colendis cau/ tior^m pradicdndo parciort in cornmendando circun ßieäior. Quid cnim uctat mefuxta Solonis eelebre diäum,quotidie addifeentem aliquid,fenefcerc? por ro iuuentus hinc admoneri poteü, ut nÖ minus bonf menti ßudeat,quam bonis litcris,ut impotentes animi cupiditates rationis freno moderetur.üam multi fuis

uitijs

AD LECTOREM.

uitiji primum blandientes,fcortd, zy comeffiitiones condonant cidolefcenti£ lilecim ac profußonem pu» tant cjße nobilitatts, Interea decrefcit res, crefdt £S alicnUjpericlitatur faina,périt fatforpr(na'pu,qnoru ienignitate alebantur, Mox egcßas inuitat ad rapt/ nam f Ac primum latrocinio belli titulus pr£tcxitur. D einde ubi luxui ueluti Danaidum dolio nihilfuffi/ cit,ucnitur ad perdia confilia,ut iam inter atnicu ey tnimicu nuUum ßt difcrimë,(iuoties inhiittur pr£d£, Tandem animus uelut equus excußo Jefßore, pr£/ cepsfertur in exitium, Tametß de fiutteno np per/ inde admirer, cuius ^uàm omnia pene conßlia fue/ fmtinconßilta,notius eß, quàm uellem.In hß cogor deßderare iudicium,(iui hominem ad agendam inßa/ namfabulam protru/erut in proßeniu, ^ui nunc eti/ am tarn infulß} ßeäaculo applaudut. videri uolunt faucre bonis Uteris. Nemo mortaliunt his magis no/ cuit.ïmpenfe ßudioß funt Lutheri,non potcrant hu/ iuscaufam magis l£dcre. Amabant îiuttenu,nulh(s hoßis plus mali dedit Uutteno. oderunt hofies Lu/ theri, nuüus adhuc iUis exhibuit ßedaculum iucun^ dius. Sunt admodum Germani, trcccntis annis nemo magis offècit nomini Gcrmanico.iieeii uçro mefaVit ^uo conßliojpcr ^uos h£c efi aßa fabula. Sum epti/ dem ßmplici pr£ditus ingenio minimeq^ fußicaci, fed non ufepadeo nullo nafoßim,ncc in tantum ßipes 'autßngus,ut folus non /entiam,ciucd fentiüt omnes.

a } VfTMWÎ

EPI ST« ERAS.. ROT. AH LECT.

Verum fi licebit hdélcittM defitnilum effe pugrtd glilt; dùforùjcwpio nefeire c[uod fcio,crobliutfa qd’ me mini,fed uereor ne per quofdum huiufinodi tragœdi arumnimium amantes non liceat,quicum non ignof rent q eiuiliter traäarim Huttenuinfpongia ,tdmen tion pudet i^os iaüare me poil extinäum Uutten» adidiffe libellum,ueluticum laruis luólaturum.Eut/ teni cxpoflulationi Hatim refpodi in menfe Ittlio. Vi dit manum meam loannes Probeniui^cumq^ hoc alij nonuUi.P.xcufHrus erat,fed ncc prala tum uacabat, mihi cofultius eft uifum dijferri,ne ante nondinas aliaprodfret criminatio,cui non liceret refpondere, lam quum conflet Huttenum periße die,quo diäum efl,in infuMa quadam qune longe efi fupra Thuret gium ,quum conflet fpongiam à Frobenio ad td,Au/ gufl. coeptam,tertio die Septemb.abfolutam,qui fle/ ri poteü ut ego pofl obitum üutteni fpongiä £dide rim ,pr£fertim quü Hutteni morsfuerit ,utfcribut, fubita. Supputatempus quo rumor hue adferendus erat etiam per ueredariu ,cr infpice diem quo iatn miffe erant farcin£,non inuenies quatuor hör as ad tdendam fpongiam:iam hinc teflima quantum habc=: ant frontis,qui h£c id(lant,Qu,od fiprodiderit fefe de quo fufpicor/entiet quàm non toto peâore ode/ rim Huttenum. Bcncirule leäor,^ no^ro malo doüus/ape»

Pur^dtio

PVRGATIO ERASMI ROTERO;

DAMI, AD EXPOSTVLA/ tioncm Vlrici Butteni.

j| V N C uiciß'm dudi,ft Udot, rhetorem Laconicum Afiana rel'(gt;oniietitem,iton brcuiter mo do,uerumetidm ciHiliter:tanta enim fpon^ia deterfuruf fum, qu£ iHe in me dfperfit,nihtl au tem crimittü aut couidorum in.

aduerfarium regeram.Dabitur hoe uel anficitia pri flinie,uel me£ perpetU£ cofuetudini. Scio nofcrt co temptu,Bttttenigenerofut animuf.Proindecu mul/ tot laccjfierit antehac acidis libellis,nec uHus lüu hlt;t ileniK refpofo dignatut fit,q/hoe honoris ferct à ue tere amico.Precor aut optime Icâor ,ut hic te mihi pr£beas attentu.t^e^ji enim te cupio teflem modo hu iuf cofliétationis,ueru etiâ cognitorem ac iudicê. Bu tut tragoedi£ prooemiuhinc extitit,qd’ Butienus cui quot;Bafileâ aducniff'et,no ed admi/fus ad nodrum collo ^uiu.Ac didu miru,ê^ atroces hinc conetur exciare tumultuf.Sed hot fumos omneis difcutict ueritatit fimplex ac dilucida narratio. Verbu non ajfingetur. Ret enim fic habet:Bèricus Epphëdorpius,q quodes in hoe argumêto mthi nominabitur,honoris caufa no minAbitur,primus obnunciauit Buttenum eße Baft/

4 4.

PVRGATIO ERASMI AD fae-Uocfidtim cxhilamtui nuncio, percontitri cœpii ^uid ualerct-,ecquid tutu omnia.,num ßueret nu^iftrlt;i tu{,alia^ confiniilid, quemadmodum folemuidehiSt quibui cx animo bene uolumm. Ccrte id temporis Hut tcno ex anitno bene cupiebam,ut fi quis alius. Ad c£te ragratulatus,defola ualetudine dolcbâ^quam aiebat uehementer affli^m. Tandem rogabam Epphendor/ piutttjplacidis uerbis perfuadcrct llutteno,ut fi nihil clJet nifi uulgaris cofalutatio,temperaret 4 cogrcjju, quod ea res nihil cfjct iüi comoditatis allatura,mcgrd uatura effet inuidia,iam pim fatis grauatum t ctcteeS d priflino meo in ilium affect nihil decejffiffe-.eiuod fi qua in re officium meu defideraret,id fore promptiffi mum. Hoe fe rctuinciaturum recepit Eppbendorpius, nee dubito,quin qua efi: ciuilitate pr(editus,comodiuf etiam rctulerit,quàm mandarim. Ccrte profitetur fc, quanta potuit ciuilitate, meam orationè pcrtuliffè. Vbi me rcuifit pofi wnu atqi alterwm diem,rogo num boni confuluiffet Huttenus ineam coÜoquij dcpreca/ tionem. lmà,inquit,fuauitcr arrifit, ey in bonam par tem interpretatus cfi.Rurfumtcftificatus animum er/ ga iüum meum,officium dcfero,fi quid à me praflari uellet Huttenus.Poff dies aliquammultos^ogaui fami liarius Epphendorpiu,diceretingenue,num Huttenus uidcretur codem animo accipere dcprecationèmeam, quo ego faccrë,cg-num quam animi offenfi fignifica tionem daret. tüegauit iüe fe quiequam talc in, -Hutter no

EXPÔSTVLAT. HVTTEN|7' no dcprehèdm. Scd abiturtts ddiecit:'!cortdjj'is,inlt;iuii^ cupmt tecum cottolt;jui. Rcganti^num iftud dixijjcf }iuttenus,negduit:fcd cji fortdl}'is,in(iuit,lt;juod cupc rettecu collogni. Turn ego:QVdn(iUd,inclUdm,cupie bdm inuididm deßigcre,tdnKn ca res no tdnti efi apud nK,c[uinfdcile contempturus ßm^fis^uid kdhetferia rd,quod mecu d^ddut fi dlioqui htcc res illi corß eß. Si quo modo ferre poßem hypocdußd, ipfe couenirë lomincm.lUcfortdßßs uteß dßc0lus,no poteR dbeße ab hypocdußis.Quodß poteßferre frigus buius dit hejibens cu illo confdbuldbor ufqj ddfdtietdië,cr ett rdbiinus utßt luculetusßcus.Ad hoc reßgt;odit Epphe ßorpiuSjButtcnu corpore mißere afßäofemper uerßi ri in hypoaußs. tntered difeedit Eutknus Milthußü, i^drrdt Epphendorpius,qudm féliciter eldpfus eßete periculis. Ed res mihi uolupMem dttulit. Teßs enim eße poteß Epphendorpius,me id temporis etid dnimo folicitofuiße, ne quid dccidcret Butteno fccus quÀm uellcmus.Jtaqÿ quit co rediturus eßet Epphedorpius, onerduimus eu mdnddtis,ddmo!teret lluttenu,nefecu ritdte fud uenirct in dliquod pcriculû,no cnim deeße, qui uendrentur illum,hdbcrct fuf pedkt omnid. Acdide rdt libellum quenddin in medicum huius urbis, pldnè ridiculum. Mirdbdr dpud Epphendorpiu,unde iüi in nerbodn tdntd. reru dngußid, tdntum ocifut luderet tdlibus libellis. Refpondit ilium tdlibus iocis duocdre dnimufuu.Mallcm,inqudm,illum hdc letdteßbi deli/

»VRGATrO ERA SMI AD

gcrct aliquod argumètum,in quo »eruot omnet ing(! nif expediat,cr per quod honeüi nomiitù memoriS trâ/mittdt ad poflerof.Re/podit Eppbendorpiuiytllii tolunt in hoc ejfc,ut ftilum abfolueret.H^c dum ego fimplex candidui amicus folicite ucrfo pro mea Hutteno^redit ab lüo Epphëdorpiui,annucias Euite nu uehemêter in me flomacbari nbsp;nbsp;nbsp;nefcio quid atro

cii libclli aduerfum me habere in manibus. Earcsut obtigit prater meritu cir expeâationè,nouitate ipfd perceüuit animum meum.Roganti quid effet cauf£t refpodit Epphedorpiuf,hoc urcre iUiut animu ,quod non effet admiffui ad colloquium. Mqui,inquam,aie/ ias lüü hoc boni confulere'.uerum,inquit ,fed ported abijt^mire capit olfendi,nec uidctur poffe plaairi, lam « rumor latius etià fpargebaturfadeo ut Beatut quoq; Rheitanuf folicitus adiret me. u me permitted teaccerfit crEpph.Cofultaturdercmedio. RefpÔdi me no poffe pr£liare,quid huic aut Uli fubito ueniat in mêtem.nihifatKe^e.quod animum pricflem ,cui nemo merito poffit irafci. Ham quod ad colloquium attinet,tufcis,inquam,Epphendorpi,quim nuBa ba heat in me flomachadi caufam.Vifu efl iUii ,ut H«t tenus anteq prodiret liber,aliqua placaretur epiflola. Refpondi mihi uideri optimu diflimulare.Ham eiuf/ modi ingenia til maxime frrocirc.fi quis conetur pla care. i:^u iBi confentirent 4 me diflenticntes.fcripfi liutieno,mcum animil nuBius malifibi confciil effe,

ft

EXPOSrVLAT* HVTTENr» fi (juldßlfo delàtü cjjet^dut dlio^ui fufpicdretur.exf po^uldret [gt;riudtim per epiftolam,me non dubiüre, ^tt in itti per omnidfdtisjdäuruf effent, Confideraret interim dn hoe quod moliretur,coduceret publicisßie dijs^negodo Euangelico,dc rebii^ etidm ipfim ^ut tii habcbât,No me med fifeÜit opinio.Retulit Epphen^ dorpiuf epiftold dtrociffima.tdm enim exiflimdbdt Wc hominë meticulofum formt dine tremere. Propo/ uit dlilt;juot capita criminu,qiiod Cdpitonc Cdpnioni in litrris Elebraicis prlt;etulerim:quod ipfum HuttenU HÎ epißold dd Hochârdtu perflrinxerimt lt;pwd Cdp^ nioni perfidiic labem dffcr/erimtquod Theologis Lo uanicnftbuf dlijs nonnuttis firn bldnditm. Dcnic^ quod fubito defciucrim db Euagelico ncgocio, dd huiiif fubuerfionc tfttum dnimum intcnderim. Etinte rim promittit fe libcUum intrd triduu per ffmulum tniffarii/m-Atlt;lui huiuc exemplar,iam hie per multoa rtam nunu^uerfdtum,miffum erdt Thurregiu,ZT pa puluf tttihi Mrrabat,quid Huttvnui in me fcripfiffet, Refpondeo per liter at ad capita ,lt;JU£ primis Uteris propofuerat^multd monens,ciHa; no minus in re ipfb ut erantfC^uam meam:Rcffondet paulo mitius,id ex tinHo Erancifeo S icbino, cz hanc ßrt coditionem Ji/ brum iam eße miffivm typographe,ut obticefccrèjtik pacem at(j; etia amidtiam fore inter nos,fi uellem,ttt dnted.Tddem redditus efl libellu{,ncc obfignAtut,nrc obligdtut.Eum premerc,quum iam nee ipfi Hutteno effet

PVRGATtO ERASMI AD

tjjet 01 nMrtu,tarnen erant i^uiCerio dgerent,ut mi(ft etiam pecunia/i fuperis placet,impetraretur ab HHt lt;rzjo neprodiret. Ego conftantißime rcfpondi, optit mumfuiffe,librum eiufmodi nunquam fcribi,cieter^ poflea quant tam /parfus eJfet,Gr exijfet autoris nta nus,nihil eße melius,quàm euulgari quamprimu ty/ pis,Et id me curaturum meo fumptu pollicitus fum, fïuolente fieret Hutteno.lnterea commigratThurre gium Huttenus.lnde fcribit,ut hoe fidu in Aten Ho mericam reijciamus,pofi htec omnia prudêtius aéiu rumfefe.Pneterea nihil aâum eïl inter nos, Hacot mniafic habere,nemo pote/l ejfe tefiis magis idone/ tts,quint Epphendorpius,qui ex tot meis liberis ac fi tniliaribus coHoquijs ,fatis animaduertit, me purum amici animi affèdum turn obtinuijfie erga Huttcnu, Cf à nullo minus fufiiicatu hofiilia exoritura ,quÀm ab illo,Vbi eil igitur ifia inhumanitas ,quam Hutte Itits uerbis exaggeratiubi contemptus tanti tfirii ubi metus f£U£ iUiiis expoflulationis,quani fufiinereno potuijjemisdande rogaui,ne fine atufa grauarçt and cum inuidia,plus fatis grauatum.iJon detreihuicol loquiimi.fi quid ejfet Jeri£ rei.Detuli amici officia, etiam ufq^ ad pecuniam.quam mea tenuitas imparti re potuiffet.Pojlremo obtuli colloquium,etiamß ni htl eßetferi£ rei, modo ita federet animo illius.Dele äus e/l huic negocio interpret gratiofus ac ciuili ß/ fUitdia^quifi quid etiam habuiffet odij res ipfa,gene

EXPOSTVLAT. HVTTENI. rofus,cognätus,c^ ciuilis intcrpres lettire potuiffet, tiquet igitur,quÀm non fuo loco dida [int iïïa toties Huttenoirepulifit 4 coHoquio.Égo ut tum eram affie âut^uel ConAantiam u[(^ no grauatui fuißem ade/ quitare,fi [enßlfcm hocferio re ferre Huttent,tant» abeft^ut à coBoquio fubmoturus fucrim.Tantu apud ne ualebdt amicitia,quam ante coplures annos lÄU/ feinter nos eociliarant,ac femelinitam,mufua que/ dam alueTant clficia.Tefianturhocmee lucubratio nes,qt(àm non uulgariter adamarim Ingenium ue nam Hutteni.i^am immodicam iUam libertatem con donabam etati,ac temporis progrejfu correâum iri ^erabam,Videbam in eius feriptis amplam /plendi ddm,ac paratam uerborum fupcUeililem,nature fa/ tis^rationem,iudicium zs- confilium fperabam eta^ te,ufu,ftudio^ accejfura.lam fiquis confideret,qucs in jlatu rcs mee tum fuerint atq^ etiam nue fini ,qüo loco res Hutteni,nimirum prudentiam iudicabit de/ precari coBoquiu,quod alteri fit ociofum,altçri one/ rofumter inhumanus tiidebitur non qui deprecatur, fed qui deprecanti irafcitur.Verüm urget me Hutte nus meo teflimûnio,quicandorê ipftus prèdicarlm^ quad neminem folitus fit degraùare inuidiatVateàr 4 me predicatam ingenuitatem Hutteni^qui cum cele ri libeBos cmittercnt,aut nuBis.aut fiâis titulis ^ipfe fuo titulo addito,prêter fe neminem ^rauaret fufpi/ àone, Q^id iüuc ad banc caufamii t laudaui çando rem ta

PVRGATIO ERASMI AD

rcju in Huttcno,e(i rcs/Uum monere deMat ,ni' hti: fjjetfui diffitnilK^Si quis laudet uinum probu ,an ii poib accufibitur Uitnit3.tii,fi cotingit uiniwn acefcerclt;f 'Vtinam bic tantum mc uanum rcddidiffct Huttcnin» 'Vltro,inquit,abflinuijfcm ab ca uoluptate,quâ iiUn/ i^uamnoncapio ex cogre/fu tuo,fi uidijfem inde it ÿrauandum inuidia.ÜQc fi fronte ßta fiiilurta erat, quum conjlet noftrum colloquium inuidia carerc n5 potuijfe,cur indignatur oiihi,qui boe ta ciuiliterad/ tnonuerim ut /àceret,quod tïlc uel non monitus erat fÀâurmfQiios inimicos habeat h no exqui/ ro,nec tnihi perinde ab illis inuidiain metuo, Sed hic pcrmanaturm crat Komam ad pontißie-, in Hi/paniain adCie[arem,in Brabantiain ubijïré nuos habeo fycophantM,in Anglia,ubinon deßciut, qui me uolcntc nolentcßciat Lutbcranum.Si paulu lum eR ueri,multa folent affingi.Huiufmodi rumor rum inuidiam mctuebam, Idfatis pcrfpicere potuit Huttenui cjc meisad Laurinum literis.ciuid opis,inf quit,fperes ab eo amico,tn rebut affluUts ,qui rcbiu adbuc integris,congrejfut inuidiam detreâetilmô iHi funt amici ccrtiß'imi,quifeferuare norunt intégras occafioni,ibi timentes periculum,ubi nihil commodb tatisfit amico.üon cnim nunc difero,quàm lüi res fint integr£,Certe optarim illi fccundiores,modô ip/ fefibi fumât animuin fortuna mchore dignu.Omnes, inquitj^rittulàtur liuttenoili/iagiflratus alius fupcr ahum

EXPOSTVLAT. HVTTENf.

tfium reuercnter adeunt,multi omnium ordinS qud/ fi certatim irruenivs inuifuntfolut Erafmus daufutn fc domi tenct.Quis unquam uidit Erafmum brumte ttiHpore/alutandi gratia prodire domo? Deinde nS rft meuin eleuare humanitatem inagiftratuu buiut iirbis,quam (y egononfemelexpertUffum.Eratnuk gnic humanitatis ß.tcor,quod Huttenum admiferunt, fed maioris^quod dimtferunt,Addatn ZT iBud laudifi Malunthoc fuum o/fictum filcri ^quàm iaäari,Ea efl illorum modeilia- Vtinam autè liutteniff fie fefe amp;reret,ut bonorum hamanitate perpétua poffet uU, Sed ijdem quipermittebant ho/}gt;itium ,admoncbant, tèperaret 4 uerbif unde tumultus aliqd nafci pofet, tniilto minus approbaturi tales libellos, Veriifiqui fùitt,quos nograuat h£c inuidta.cutufmodt funt mul tiignoti,aut tam potentes,utpo/fint cotemnerc,quid boc ad me ,qui uix fubfifto aduerfus iituidiam, nec habeo quo me tuear,nifi folam innocentiamfDefinet nutem mirari,me tantillii inetucre inuidiam,qua nul là peflis nocentior,qui perpèderit,quod Card,Mogié

pridem HUttenumèfua fiimilia dimiferit ,non ob aliud.tùfi quad noBet per iBum inuidia degrauari, ^rancifeus Syche}uus,quo confiUo dimifit Huttcnté ûlgt; fefe,mfi quia uitabat inuidiamfQtsi Hutteno fant guine eoniundijfimi funt.quur malunt iBum abejfe à poffeßionibus paternis,nift quod nuiuunt inuidiam? Ütc cum nuBifint obfcura,foluf Erafmus metuit mf_ uidum.

PVRG/TIO ERASMI Ad . wWwm.No» opcrt«iY contemni,lt;juein reges acpritt cipes dignati funt dUoquio fuo.Per me fané non nti* nuetur maieftas Huttenici nominis. Sed non conte/ mnit.qui déclinât inuidiam,nifi forte contemno regë GaUorum.qui me cupiduscupidum cxpeëtat ^c^ad falutem meam pcrtinebat effc in GaUia.Et tarnen ab ftinui,meinens inuidiam,quod inter iOum cr Cicfare nondum fatis conueniat, Quum effem proximc Brit gis,detreiklui coUocjaiu régis cuiufdam amatismei, non quod contemnerem,fed quod indc metuerem in/ ttidiam à Romanenfibus,quam tarnen no potui pror fus ejfugere. Atq; utinam Huttenus ita tcmperaffet fua conftlia,uti quemadmodum turn rcfpcflu princi/ pis fui,cuius negocium agebat, honorifice acceptuf eH apud Gaüostita nunc quoq; inter magnos habe/ retur gratiofus,po/fet^ ab omnibus citra inuidiani amari colicji-iam uero mihi uide,quàm odiofam edit fam comminifeitur dctreilati cottoquif Dicas equi/ tern ejfe natum non ad equitandu, fed ad calumniait dum. Sciebam ipfum,ut ait,qult;edam mecum expoflu laturum,atq; ideo mihi male confcius,fugitabdilt ih lius alloquiiim.vndetandem ifla noua Huttent auto ritaSfUt iUum expoftulantem,fenex iuuenem,fuiline re non potuerimf Vnde répété ex Huttenofaéius efi Cato CenforiusiSoletolim mecum loquens,reueren/ tem quandam modefliam pr£ fe ferrc,qult;e certe ma/ g^mius dccebatietatem,quàm ifia lingue calami^ petulätidr

EXPOSTVLAT- HVTTENf«

petuIantiiiiScdUnde conieflärc potui,quodhaleYet Illiquid quod mecum ueUct expofiularef Qu^um effet Sletâadif( ut ferihit 'm fuii ad tne litetii)dederat hoc m mandatis Beato Bhenano,ut mihißgnificaret,effc quod 'm mcdcßderaret liUttenUs.AtquiBeatus Rhe/ nanui necucrbit uUumferipfitadine ex Sletftadio, nec hue reuerfiK^am h'mc profeâo llutteno,ßgnifi/ eauit un^ ßbifuiffe coUoquiunt cunt Butteno gt;nbsp;Hec id omnino pt-ita neßeiui, ex Uteris HUttenicii, quas ad me dedit ex I/lilthußo : eas Icgenti tnihi, forte fortuna aderat Epph. cr Beatw.Quum uentum effet ad eum locumtBcate, mquam, hie tu uocaris 'm tut, opus eft tibi patrono. Jbi Beatus 'mgenue fafftts eft id quod res erat,fe nihil unquam ßgnificaffetZif cur no feiiffet, rationem reddidit, Ac poft per ocium rem o^ ninem ßc nobis explicuit, ut cogerer hie deßderarc fimplicitatem ittam Germanica m Hutteno, qui hoc argumentum caÜiditatc quadam a^cdlarit, ut habe/ ret,quo caluniarctur mcam confcicntiam.Heqi cniitt Bcato quicif feorfum aut fcrio mandauit,aut eiufmo di quod opcrieprecium effet me fcire.Tantum omnû bus qui ader ant audiètibus aiebat, me non per'mde fa uere Lttthcro,id interpretabatur metum, diccbitquc fe mihi animum additurum.Ac poftßmilia quadant mandauit iUi, quu putaretur Bafileam repctiturus,)tt hil 'mterim nttnitans,aut uüam fignificationê dans fti H in me acuendbAc ne id quidem feorfum aäum eft.

PVRGATIO ESASMI AD* fed 'm medio ftrepitu ßmul ridentiu ac nugantiu cofif gcrtonu.Attj^; interim honorificentißime de }ne loe^ue bdtiir,Ut Beatit nutta potueritfubirc fequuturtc tragoe diæfußgt;ido,Deinde ^uum ncgocid Bcdtu diutiiK re/ rnordrëtur in pdtrid,liuttcnuequdß liberdns iüu ntdit ddtKindicduitfemoxBdßlcdm ddituru,mihiq; pluf fdtis mrticuloßj dddituru dnimuAtd conquieuit Bcd^ tiK nihilßtfpicdns oriturü mdli.Ucc crituru cral,ß contigiffet coüociui.'Deccm uerbisfdtisfeaffèm Hut^ teni ßomAcho.CcrteJSedtut dliqudto pofi reucrfiit eß Bdßledm,qu4m hinc difceßiffet KuttcniK. ij priefcntibui aliquot dmicis,quorü erdt Lodou.Berut, me fdlutaret, rogabdt quonwdo nühi conueniret cunt Kutteno. B.ejponfum eß, optime. Atq; itd tum mihi • plane perßuaßum erat.'Rurßvmquiim itéra mefalutan di gratia conueni/ßetjEpphendorpiut cxhibuit Hütte Tii dd ipfum liter OS,in quibus maddbdt,adnMncrct me ncinfedkircrLutberu/equidëplurimu ßuere mihit CiCterum me non poße ip/'o uti amico, niß à Luihero impetendo temperdrem.Quunt autem id tèporif nihil ttùniM cogitarcm,qudm de Luthero ßriptis knpeten/ do,uidcbdtur inter nos futura tranquiUitas. Qumn aptid nos nihil interim eßet ortü noue rei, pdulo poß adßcrtur horribilis nucius,Huttenü uehementer infeit fiim,fcribere in Eraßnum. Hec pluribus comemoran/ ' da duxi,ut pcrßicuußt,me nee quiequa cognouiße ex Beato,neq^ de animo Hutteni oßenfo quiequa po

luiffe fufpicdri.tloc igitiir fundamento fublato, coÿ/ ftiit^quicc^uid hic caltimnu fupjiruit Huttenia. Cuf no idem h£c madauit hic Epph.Achäti fuo ([uod idic iMnddrdt Bcdto?At illc renüciduit Huttenum ft rena trdm^uiUo^; effè ia me dnimo. Quod fi ego fcnfifTcm dnimté Huttcni^eiuê turn ucrc dindba^^dliqud fu^icioe exulcerdiu,nihil opia erdt dinbirc coüoquiu, ipfc ul/ tro uel congrejfu,uel litcrâ w-fccnti mdlo medicdtui fuijj'cm^'iiidm cd de quibtts uolcbdt expofbildrc,quMt fintfriuold,mox dpcridm.Scd prodo cofcientidm in/ fynccrdm,quod in literâ dd Ldurinu prdtcxo hypo/ cdujlum fuijfc in cdufd,quo minut cogreßißinta, ue lut dmoliens 4 me crimen inhumdnitdtis.ïmo foleo li benter in fcriptis meis dtnicoru mcminiffe per occdßo ttem,quuqi pliires effent cdufe ctir dctreSklffem col/ loquiufoldm in literii ddcndis edm refcro^ qu£ nihil hdberet odfftdmetß VLuttenuthdc odiofdm uocdtin quddd epiftold.lUud fdnè ridiculH,quod fequèter ob/ dmbuldnSjUt dit,pr£tcr domum medm,cuocdre cond tut ßt me dd colloquium,nec me id fugiffc. Scilicet fo leo brum£tèpore obßdere ddfeneßrdin, profpiciës ß quis pr£tcredt. Sed qd opia erdt ßc elicere^ lüun/ qudmferè non pdtebdt oßium donna me£, cr pr£ter norem huins urbis,licebdt ingredi cr poftuldrc col/ loquium. Quod ß fores erdnt occlufe, licebdt pul/^ fdre.. At tu deprccdbdris,inquit, colloquium. O no/ num pudorem. Vtrum igitur uerecundiia erdt, ddi/

b z rede/

P V R G AT I O ERA S MI AD re detreilMcm colloquium.dn moxfcriberetdlem If tcHwin in amicuin nihil fujjncàtcmfDcbucratfjltctti e^ißola. expofluldre prim quirn hanc occeptaret tri gcedidm^cum tot fcribat cpifiolds, Solct hofiibm mif fis fecidlibus denunciare beUu, nbsp;nbsp;eimicum inopinAif

tcm ddoriturfAt forfitdn dicctfie nonihil fignificdfi fc Epph, de animo in mefuo. ifiud ego qui diuindrç potuijcum Epph.conüanter affirmaret apudme,fe tutÜä alicnioris animi nota deprehêdcre in Hutteno? Id ejfe uerujipfe Epph.non negat,(^ frequenter prot feffus cJl,quS apud mentum apud alios coplures^quo rum efi Beatm,Glareanus, Botzemus,alqq- nonuUi, Vides igitur le{lor,quam hie nihil à me commifiunt uet infiuiliter,ucl fupcrbe,uel paru amice, ucl ex mi la cofcientia.Huc mihi finge aliquid admiffum pri/ ter leges gratiarum,cum fateatur me talem amicum, qualem uix habuit aliu, cum fateatur meis laboribus etiam publice multum debcrc Germaniammónne pri m oportebat expolliilare,quàm talem xdere libeÜum, quo nullum adhuc in quenê^ fcripfit uirulentiorem? Et interim expoüulationem uocat, Atque in epi/loli quadam mitißima uocat proreiatrocitate.vbinuc igitur iUi comunes amici,quibm dolet Huttenum re/ pulfum à colloquio,quum Epph.fciat non effe repub funt,O'ßilum Hutteni improbet, quod ne poßit infi ciari Huttenus,ipfe fuis ad me Uteris tefiatur. Atque hailenus de detreilato coUoquio.üuc ad crimina ue.

niendunt

EXPO ST VL AT.’ HVTTENI. nicdum eft, quibui iUe ndturd mitis Kutteni dnimtis ad tdutd fteuitidin exdfperatus ftt.Ed uidelicet opoY^ let cfte uehcmenter dtrocid.Edtctur noftri dmicitidtn fuifte non uulgdrem,fdtett(r me mdgnificc meritu dc nereri de publicii ftudijs.Atquc hie mihi pins tribuit

lt;ignofco. Sumit fibi primam Idudc ucritdtis:ed de/ tet Germdnum. No pdtitur dbrogdri fibi Idudem hn ndnitdtis,eddecet literdtum.EJegdt fuftinere fe,ut d inftigetur dduerfus dmicu: decet hoefortem dc prudentem eciuitem. Ncc p«to iüu ignordre, nihil fit tribuendu litiguis deldtricibus,pcy guds fieppnume gt;■0 totd etidm regnd fiibuertutur.Eiec fugit eu,qudm lt;f^rr /jf rc»«ctd«(fMm dmiciti£,pr£fertim (iu£ mini/ We uulgdris fuitt no temere cdpiendd fit dduerfus probdtum dmicu fufpicio.Poftremo qudndo morum laudê fibi uindicdt,non poteft illufugere,lt;iuid i'euerenti£ dcbcdt iuuenis feni,cdno,dmico,benemcri^

benemcrèti.Quid cnimnuc dliud d^,^ dftïduis tfieis Idboribus rem Eudngclicdm promoueo ƒ Atrox igiturfidgitium intercejjërit oportet, quod copulerit Kuttenum humdnitdtis dntiHitem, uioldtis omnibus Grdtidrum legibus,oblitu omnis me£ benficenti£ pri ftin£,fpretd rcuerentid,qu£ debebdtur huic cdniciei, qudm ipfdm mdgnd ex parte debeo Idboribus quibus pnblic£ utilitdti inferuio,nulld pr£miftdexpoftuldti/ one,qu£ fieri folet inter publicos hoftes, prius fi/ ^na, comittdntHr}librum in Erafinu uulgArit,tot men b J ddcijs.

PVRGATIO ERASMI AD ddcijs,tot conuicijsjtot dindr uientij s undiej^ fcatcntê! No dbrogo’ipfi lauJem ueritdtii,fed hoe indicdtipfit reSjilli,quu h£c ddorndretfoggeftorem fuilfc in coit filio longe omniu udnißimü.Ctterum tam dudidmus homdd critnind,lt;juibu{dilut(s, uenid dd iüud omniu dtrocißimu,fi ueru effet,quod ego pritts ßAre folitM 4 pdrte Eudngelicd,nuncfubito mutdtui in diuerfum eiggredidr totum Eudngelium und cü chrifio fubuer*^ tere,cü hic ipfe Hutteni libcUuf offenderit me toto pe éhrefuddntem'mprouehendo négocia Eudngelico, nee db hoe fludio coquicuerim unqudm in tdntie reru tumultibuf,dc dißeriminibui. Prtmuigiiiir crimen iüud eff:lnter epiflolds mede extdt qu£ddm dd idcobit aochftrdtu,cuius initiam cA; Antehdc legenti mihi, qudm fi cui udcdbit legere,protinus inteüiget, qudtn fft impudens cdlumnid, quad intèdit Eluttcnus,Expo ftulo enim iüic cum Hochfirdto, quod dmurulcntius, qudm deccdtThcologü,inßc0kiretur Cdpnionè,quod incompdrdbitêuirü Comité dnoudA quild fuisferi/ ptis odio perffrinxiffet,quod me quaq^ in libro quem aduerßus Cdpnionem feripfit de Cdbdl4,pr£tcr oced/ fionem dc meritü dttigiffet.Ad id quod tum infiitue/ rdm,puto nihil drgumetorum effe prdtermiffiim. Sed cffciidit Huttenum quod iüum dppcllem R. pdtrem, qudfi uero )wn in medijs etidm beüis reges honorent fefe folennibus titulis. Certe nuüics tdm fuitfuffi/ (iof ts pr£ter Huttenum,qui me iudicdret ciufmodi ti tulis

EXPOSTVLAt. HVTTENr.

tulis adulatwm Kochftrdto.Eriint qui iBu fufpicdrctt/ turirrifum.Scdofl^enditfcrio,quodincddè perftrin/ Xcrm ipfum,quod agens de epiflolis, quas Capnion^ TSufchitu,Comesànoiu. Aquila,nuttenus,fatis atroces fcripfcrant in Kochftratu,hiec uerba fubiece rm.Harimomniuamarulcntiam nuüo paâo ferre potttiffem,nifi fcripta ea prias lcgiffctn,qb{cs ad hanc intemperiem uidebantur efferati. Haéknus epiftohe mclt;e uerba recèfui.Quis aut efl ufq^adeo uel nuBiuSf itel peruerfi iudicij,ut no uideat hnec mihi diikl, ex af feibi VLochftrati,cui baud dubie uidebantur ea uiru/ lentißimefcriptafAtquihocipfum quod Hochßra/ tus mihi largitur,in ipfum retorqueo,qui fuisfcriptii caufam dederit tarn amarulentue fcriptioni. Eiufdem prudenti£ eft,quod quit alicubi fcribam me rei Theo logic£ rudern,ac nullius iudicifrogat unde mihi biee noua ruditastaut no inteîligens,aut certe diffimulans hie aliorit fermonë referri no mcu,quo tarnen abutor ad coUigendum id quod aduerfus ipfos jàcit. Eft auti hoc efficaciftimu argumètadi genus^telu ab inimicis p(gt;rrcilum,in ipfos retorquere.iiiefcio me clamabit ttuttenus artificè.lmô hoc in arte dicitur coftliu, qd* qui no inteUigit,ne uelit uideri facundus. Quod ft ab hoc argumêtandigencre nee Chriftus,nec apoftoli ab fiinucrut,iequli eft mihi dari ueniam.Sed ntagis exub eerat animu illius,quod in eadê fequitur epijiola : Eos ^ftur nonßmplid cum dolore legi,nunc illorif,nunc

b 4 tuant

PVRGATIO ERASMI AD tUitm uicem ingemifccns,fubindemetuês,ne boitu lt;7 (Çjjuis uiris,ttim accrba, conuicia ,non otnnino in int/ tnercntem contorttf uiderentur.Quid hic fiomacht(~ tur Uuttentis?Significa, bonis qt icquis uiris uideri etis epi/loliU non omnino inimmerêtemfcriptas.Sed oblique dicis,inquit,c^ ßgurate. Verum fie expedie bit ciufi: qmm agebam.At interim non habet ,quod queratur Huttenut.üeqi enim ipftimpingo intern-periem autuanitatem,fed accufo üochjlratum^Vor/ taffe fic me uolebat Huttenus feribera Spurcijfima latrina,tunaudesuiros hcroastuis merdofis libcUis a/pergereiForfitan fic dccebat feribere Hulteniim, at non decebat Erafmum.Si fanabilis erat Hochftra tus,erat apta ciuilitas.fin erat infanabilis,magis iü» apud bonos grauabat mea modeßia,quim grauaffet procaci4,C£terMn cum is locus ad quatuor uiros ex aquo pertinerct,cur nec Capnion unquâ of'i’nfis eß, cuius epiflola mihi uere difplicebat,non quod magno perefolicitus effen, quid fcriberetur in Hochßra/ tu t,fed quod dolerem optimum fenem ad tanta ani mi perturbationem perduâum,quantam ida prlt;e fe firebat cpißola,Cur non eß offenfus Eufehiusi N4i» Comes,uiremunilifimo iudicio,deleâatus eß etiatn iüa epißola,c2r gratias egit,quod nuniffecit Hoch* flratus.Poßremo cur Huttenus hac de re no expo flit lauit mecum,cum effet in Frabantiailam enim uolu/ men erat icditum, Hoc cum ita perfpicuumfit ,ut ucl

cieco,

EXPOSTVLAr. HVTTENI.

e£co,i}uod4iHnt,lt;ippareat,quorfumattinet itle uer» bprum tumultus,quë bic excitât lîutteniis,de fua le» ni moderatd^ fcriptione,de mirabili iUd ueritiüe,cit tut ubiqi tenacißimus efl,de mea leuitate ac (ïmuhttit onefHKttenut me ai/tore no ccepit ejfe hoâis Uocbi flrdto.lam eitim triumphum in eum fcripfemt ante/ quam me uidij]et,lt;(Ut noffct.Uoç carmen meo confia Iio preffit biennium,Et interim me de Hochjlrato ip atrocißime loquentem ficit.Arbitratur hoc artis ep fc.Sed prieftiterit,antequam ad cetera crimina pro/ grediar,paucis ddmonereleâorem,quibut in rebut totA huius UbeUi fita fit eloquentia. Sita efi in affiiM/ ptionibut,affiâionibuf,fermocinationibus exag gerationibu^.Nam conuicia paffim afpergit,codimë tiuice.Aßumptionem appello,cum ait exempli eau» fatErafmus impingit Keuchlino crimen perfidiiCf lit his miritm,quàm nihil habeat frontis,Nihilo plus ha het in a/fingendis caufis,Dicet dliquistQua r« cota tnouit Erafmum,ut qui tätopere pradicarit Reuchli num,fubito mutatus,tarn foedam notam iBius nomi/ ni fluduerit innrere} Hic ajfingit inhumanitatem inuidiamfuiße in caufa,quod pati nequiuerim.quof dam dicere Reuchlinum alterum effe Gcrmani£ oett lum,AtquiquodaJfumis,autperfe conßare debet, •tut erat idoneis argumentis probandumifi uelis bo/ f^um praflare rhetorem.Deinde caufa debet e/fe ta» f^fUt probabiliter competat in naturam ac mores ho

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 $ minif.

PVRGATIO ERASMI AD‘

fmttK.Frequenter dutem me loquentè/Àcit,non qudltd' dixcrim,fed ijudJid t« eo négocia did poterdnt.ld^ fÀ cit no ex u er o,fed ex fuo comodo.ld fortdife licet ue t!(Jldrurerum/criptoribtts,uelutifiquif fcribdt uiti AÎexdndri Mdgni.Cieteru in cdufd recenti,cuiui tdttt multi tcftes ejfe poßint,non eft idem inf,Qudnqudnt dum mihi dttribuit ördtioncm,pdrum meminit deco/ ri,quem ftgt;lendidiits dc mdgnificcntiuf loquentem fr/ cit,qudm folcdm.Deniq^ nihil eft tdin friudlum,quod iHe trdglcis ucrbii wn cxdggeret,quum oporteat ord tionentjUt ueftcm corporijßc rebut cfte congrudm. il£c ddmonitio nonihil lucis dddet Icdori in totd ord/ tionc.Ac primant in ajfingenda rdtione, aide quid ftn tint dJfumdt:Me lauddre nunc Hochftrdtam. Often/ ddt quie/b locum ubi mihi Iduddtus fit Uochftratut. Ccrte idd cpiftold^qudin dduldtricem uocat, ey plend iibertdtif eft,ncc dculcis UdCdt.tJdm quod iUuni dlicu linonfidmilidremquidcm, fedueterem dmicum dp/ peUo^quis non mtelUgit fubeffe ironidm^i^unc fcrMO cbtdtionem dudi'dinunTu folebetsfinquit, qui hoc Idu dds fcelus nune^excldmdre hunc effe db irdtis fuperK tmmifidm terris peftem,quie literdt dc ingenid confi/ cidt.Hdnc effe cdldmitofam optimoru ftudiorum ud/ fiitdtem dc perniciem. Hocimmiteomnis humdnitd tis exitiumfidnc iftdm eftefdcem,qud iUud cxdrfiftet hoc tempore mcendium,unde periculum fit,ne cbftd/ grent omtfe$ reik ftudiofitOdi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inteUigdt '

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hdnç

EXPOSTVLAT, HVTTENI« hdnc phrdßm Uuttcni ejfe,non 'E.rdfmi?Ait me nemi nem non hortdtiim,ut firin^erct calamu in Uochftrd twn.proferdt unum,Qr uicerit.'t^dm tüud prorfm ar tit rhctoric£ fchemd putdt, lt;}uod hurndnitcitisgratid noUt proferre epißolds homicidds, uidelicet, ut plus relintlMt inßtßgt;icionc.^so deprecor quin proférant^ inodo proférant omncs.ïUe conuincent me nunquant fœderatufuiffe Lutheranis^hi in Hochfrdto tam olim difplicuit animus iüe ferox,infenfus bonis literiSt Cr cocitandis tumultibus natus,glori(e fitiens ex alio rtvmmalis coUcâ£.Nec amicitiam bominis unquant timbij,nec fiuuiltatem cum iüo uolui exercere,uidelü eet confulens ocio fudiorum meorum.Qtiid aut inhu inanius quam bic recëfcre,quid ejfutitum fit in liberis compotationibus,aut confabulationibus amicorH,cut lus nee meminit is qui dixit,nee bi qui refcrunti Vcru nbi res agiturferio,tum apparet quid habeas animL ^cripfcram Reucblino,etiam ante quàm uiderem, ut in nocbfiratum er milts fodaîesnwderatius inuebe/ retur,no quod bene uellem ilocbjirato,fed quod Reu eblino.sicapnion'omniafiiafolitusefi effundere in finu ilutteni,non dubito,quin cr bas cpifiolas oflen/ dcrit.Quum Cornes à noua Aquila me literis confute/ fetjUn deberet fimultatem remitiere Hoch fir ato,boc tum promijfa patinodia ambienti, dedi confiliunt utanimoChrifiiano remitieret iniuriam, Atque is, ^iium me uiruleniifiintc impeiifiet Leus, meumgt; inibi

PVRGATIO ERASHI AD

Viihi confilium iitgclfït,ddmonens, ut([uodi(gt;fe tneo fudfufecilfct in Hochfirato,nunc facereminLeo» ii£c cpiRolu doceri poffunt. Quum 'Bufchitts clfet aditurus opus,cui titulitm uertit,VdUum humanitd/ tis,ddmonui hominem,moderaretur ßili dcerbitatem» ïHodcratus efl, qj- liber legitur citrn offenfam d do/ éHs,TaIid funt mea confilid, quum res dgiturfcrio, Nunclutm non hortdtus fum ad modcratiord. I» co» uiuijs diit confdbultUionibus dmicornm nugor cptic/ quid in buccdm uenit,fiepe liberius qudm expedit. E£ hoe mihi uitium eß mdximum,ut dit Terentidnusib Ie Parmeno.Qnif dutem no exijiimct exomnium ho minum confortio deturbdndum, fi c^o nuc rebus ex/ ulcerdtis proferre ueïim, qune dmici liberis epifiolif ad me pcrfcripferunt, dut medfidefreti dpud me ef/ futicrunt,etidm fi ex dmicis ßHi c^ent inimici^Cunt auttenus nobis ndrrdretfeindixifje beÜu Roittdnen fibus,rogdbdm ïudens,quid fdceret Pr^dicdtoribus, Refpondit drridens,Z!r iUosfore Romdnenfes, Dein in eSuiuijs fubinde rogdbdm,(ludndo penderet Hoch ftrdtus.Rcfpondit hoe fe breui eurdturum, Sedh^c dicebdntur bis uuUibus,ut nemo no intcUigeret utru/ que noßrum iocdri. Idm uero quorfum dttinet exdg/ gerdre,mc,dum cdpto uniusgrdtid, ipfum in omni/ um odium pertrdheref Arbitrer ex mcis feriptis dli/ quidhoneßi nominisdc fduoris dccclfilfc Hutteno, odij ne micdm quidcm.An idco ifcnit in odium omnii um, quod

EXPOSTVLAT. HVTTENt«

UW, quod mcm'nerim quatuor cpißolärum f At ea tam euulgaraiu ipfi,Sed fingat me filus^ hofiüi atii/ tnofuiffe in HochJlrdtmn,Gt-fïngat pofiea cwm ido rediffe ingratidm,quid hoe ad tiuttenivm^An f^o taé Icfeediit etitn Hutteno unquàm inißqudle folèt reges, ne cum ([uo^ iungerem amicitiam,qui cum ipfc habe ret hcUumf Liberum, efl Hutteno amare, quos ego n$ amo,cr odifle quos ego diligo.ldem ius £quum efl et mihi conccdi.Chriflianum cH, cum nuüo mortalium habere fimultatem,humanu eß,eam fi iticidat, ciuili ter exercere,cr quum primü licet deponere.Et tarnen nee ufqudm ajflntor Hochflrato,nec amicitia cu lUo farfi,nec Huttenum udo paóbgrauaui aut Iteß.Atc^ hic,fi Mufls placet, iudicauit tempefliuu traàttre Io/ eimt comunem de non fimulÜdo in amicitia,qudßuict letur amicitia,ß Hochflratu oblique tradem.Cur no eadem opera reprehendit c:/ Zopyrum, quod no ßm pliciterfcgejßerit apud Eabylonios? lam uero crime crimini,uelut linum Uno conneamp;it.ln cpijbla ad Lau rinu nuper £ditd,narro perquofdamrumorem fuiffe flarfum,Hoehflratu in Brabätia exußiffe libros me/ os.idintcrpretorfldlum abhis,quihac techno, cona, rètur me prouocare,ut palam inucherer in Hochflra tum, Ac ne Uedam omnes quifauèt Liithcro,addo me neßeire quo nomine debeam eos appeüare, à nonudis uocari Lutheranos, Sut enim qui hoc nomine comen dà:tur,quu nihil minusßnt quam LMherani,fl(lioß, indoiUi

PV RG ATI o ERASMt AD inlt;loâi,ftupidi,nMlie uitlt;e,obtre{kitores,nihil habëtei 'Luthcri,nifî lt;lnod nMlcdicut Pontifici RomAnû. Hoc totum Huttcnui uult 4 ine confiihim elfe, ut m Lu/ therdnos pu^num iracundum flrin^erem.Atqui quid dieet liuttenuf,fi hic proferam centum teftes, qui do ceant cumrumorcm hue non femel aUäturntquid fi proferdm epiftolds amicorum, qui hoc dd meerdd dlios item perfcripfcrut^perfricdbit fiontem, fi quid tdmen iüi frontis efi.Qtiid enim dliud po/fitfTdmct/ fi folui ego ilU rumori nunqudm credidi,quod tdlc ni hilfcribcrcturèBrdbdntid,etidmfi non ignordbdnt quid ille uellet,fi licuijfet quicquid uolcbdt, Anncëtit hic Huttenui uctercm fdbuldm,quod dnte dnnoi fe/ ptem H ochjirdtui mindtta fitfe dggrelfurimi me, fi confecilfet Cdpnionê : ncc dliud in mord fuilfc,qudm amicorum in tuêdo Capnione indullridm,yt hoc uc rum fit,quid dd cdufdm pnfentem^An mihi perfM/ dcrc uult Huttenui, quod mihi mdle uoluerit dc uc/ lit H och/lrdtuf f Ad id uero opui fucrit longd, diû que meditdtdordtione,An contenditrumorem nu/ per fpdrfumfuiffc uerum^At rcs docet fuijfc udnilfi/ mum. Sed increfeunt und£ criminum-Epifiolis obfcu rorum uirorum primum appldufi,mox metu territuf, cpiftoldm Colonidm )nifi,qtii fignificdbdm mihi di/ fplicere tdles libettos. Accipe nunc rem optime le/ fivr,Gr7nteIligc Huttcnicum drtificium.EJdâuî crâ hiftdm epifioldm manu deferiptam de conuiuio mdgi , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;firorutn

EXPOST VL A T. H VTTÊ NI.

innoxium iocuntt çxferebdtur H uttcM.H £c mihi mdximte uoluptdti fuit,de toties inter dtnicos teila eft, ut propemodunt harerct mcmori£.Bdfiledm reuerfus,cwm mihi perip fetferiptum ,ex memorid. diitnui Bcdto Bhcndno, ferihens interim dmidsHM^Uhttt mihi cdm mitte/ rcnt^qucädmedum erat feripta, H oc itdfdâum effe ingenuefateor.Sedquid hicefi peccdti,fi deleîiA/ ttisfumepiftold,qu£felliuitdtemhdhebdt eum nul/ liui infdmid coniuniktm ? Aliqudnto poß: prodÿt li/ beUtis excufutjbdbens coplurcs epijklas fdmofds, ob fcœnds de uirulëtds.Legebdtur libellus nobis quoq; ri dentibus,fed tarnen frequens eruditorum foddlitds, qu£tum ucrfdbdturin £dibus Brobenij,telldbiturme tumprobalJefeftiuitdteminmultis epiflolis,fed da/ mnalfe exemplum,uiciffim dliunde in alios recurfu/ rum^Nec unquàm aliter probaui eum libeHwm.Tradu cebatur iüic Reuchlinus h£reticus ioco,fed tarnen tnt ducebatur.Et arbitror nec ipfti/m eo libello deleâatit» quot;Vbiredifjem in 'Brabantiam,fenfi plerofqi cofirma/ fe meit effe commenté. Equidè non ignorabam auto/ r CS,nam tresfuiffefcrebantur.tn neminë dcriuaui ul/ fnfpicionë. Tantü epijhla mißd ad C£fariu fufpi/ cionèfdlfam 4 me depuli. Ea epifiola furtim deferi/ ptaColoni£,mox exeufa eft typis.Quid hic eß admif fmnßdgitijiRes mihi uere difplicebat: frlfamfufpi/ f!ionc à me depuli,nemine witito,3uccelfit nwx alter

libellus

PVRGATrO ERASMI AD

Wf Dj« ßmilii.rimi nühi Louanij dono ol)ldt-um,dcct fgt;(rertcufdui,B.ecuflt;iuizT dialogoi fimiles fermé pofi excufos Coloniie, nee unqudm legere digndtut fum.Etiieodixmnabah£c,^uidercm nihil aliud hit febuf ejfici,nifi ^uod ionie literlt;e zj caufa Capnio/ nis uocarctur in odiü,zy- hofies exacerbarentur ma/ gis,quàm opprimerentur.QUienam fuithic imbecilli tas mea,aut inconflantiafExijt ante bienniu dialogus, cui titulus,ni fitllor,Hochfiratits ouâs^qui uideri pote ratingratiam meafcriptus.Eiónncconflanter zif pd lam ilium damnaui,ac modis omnibus cgi ut preme/ returfH£C 4 me nonfingi fibi cofcius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui fcri

pfit dialogu,ct qui iUifuit in confiiio.Ecce aüt aliud crimen atrocius:in epiflola quadam fcribo Capitonë inliteris Heb.doBiorêReuchlino^ Dcii immoralem, qudtas hic excitât tragadias Buttenus,perinde'^qMß hominem ueneno necajfem.ConßatCapnione princi pem fuijfe literature Bebraicie apud Germanos in/ fiaurdde.An iüi dedecorofum fuçrit, fi quis fuccedat co do^orfEgo magisgloriofum arbitrer, vtinäfex tniliafuccedant,q me omni laudisgenere precurratj etiam fupcrflitem.An lefus cfi Capnion,fi cum iïlti/nt in arce glorie coUocarim, Capitonë illi preferam,igt;t Uteris dutaxat Bcbraicis^Scd obfcurißimü,inquit,ho miné clarißimo coparas. Nee turn erat obfcurus Ce/ pitOifed lucubratiunculis fuis nobilis erat apud crudi tos»^ßfuiffetobfcuriorjtanto magiserat candida predicatione

EXPOSTVLAT. HVTTENh pradictUionc in luccm profercndnfdta.tufenfide Cet, pitone,ncc fine cdufitfenfi. Quid fiiudicio meo fub/ fcribunt ctiam nunc^i^ui caücnt eas literasi Rabes le/ Hor impudëtem ajjumptionem, nïic aide c^uas aufas tâti criminis,y rebar gloria Capnionis,(jttod nonnuüi mecum itli locum dabant, ut pariter linguas prouchenti: nonnuüi alterü Germani£ oculum uoci/ tibant.E-go c^ui tinto ftudio femperfaui Unguis ac bo nis Uteris, ferre non poteram hominem idem agen/ tem, ciuod agebam, pr£fcrtim amictvmiPorro epiod fcribitde altera Germanite oculo, non potui fateor ab fep rifu legere. Ita ne mihi fiudio fuit,exclu/b Ca/ pnione,Gn'maniam lufcam redderen Qvis nefcitme Capnioni candidilfime fimul conftantiffïmc fauifi fe^ Égo tefiimonio omnium ([uibuscum familiariter uixi, non dubitarim mores meos fic à liuoris morbo dlfercre,ut à nullo uitio magis abfim. Audi nunc alteram affiHionem æque effrontem.ïdeo tantum tri/ buo capitoni, i^uod laudarit meumnouum teftamen/ turn, ([uemadmodumfecit Cf Perus. Vt diuerfilfima conncHit, imo ideo cito Beri er Capitonis Thcolo/ gortvm de üouo tefiamento indicium, ut Theologo/ rum clamores rctundercm,qui nihil uolebant legi nifi ab ipfis probatum.Si legi debet,quodfuffragio The/ ologorumprobatumefl, hoe opus erat àTheologis non uulgaribus probatiMn,lt;}uod Louanienfes Theolo gi damnabant. Itag^ nihil impudentius erat aut intern c pc/liuiuf

P V RG ATI o ERA SMI AD pcftiuiuf dcclainat de (diente^loriceobtrcâa/ tione, Ÿîunc uero uenîendmn ad iUud crimen horren/ dum er utrox, cuim 'tiuttenus negdt fe unc^uam mihi grdtidm fdilurum, (^uiim ßt alioqui clementiff'imui, Ipfe horret dicere. }n epiüold quadam ad Epißo/ pum Kofßnfcm Cdpnionem inßmulo perfidice. in tdm dtroci fdcinore, operteprecium eß ipfd epi^oltß tnc£uerhdßtbfcribere. Cdufd,fi tierdndrrdnt,hfc fuit. Quum periculum eßet ne dux Vuertembergen/ fis Studgdrdidm reciperet,Keuchiinus duibus dliquot erdt dutor,ut dlio demigrdrent,ipfe comes iUis futu/ rus.Proßgerdut iüi.Reuchlinus muMo confilio jndn fit ,fu£ fupeüe/lili confulens. d einde rurßts profli/ gato duce,per quofddm dmicos impetrdtu'm,ne uiébr exercitus fxuiret indomum Reuchlini ,fcd ciucs iüi quos fefeUerdt, reuerfi exhibebdnt feni negocium* iiunc omnid fud eduxitfdlud, ex ingoleflddij trdit/ quilldm dgit uitdm.Bddleniis epiftohe uerbd recenfui. îiuc rem ut hdbet pducis dccipe leäor. Primu qudin amico dnimo fuerim in Reuchlinum, non modo teßes funt me£ lueubrdtiones, uerum etiam omnes quibtis cum fdmilidriter uixi. Ante complures dnnos, quim Cdpnion urgereturdfycophdntisfuis,fcripfit dd inc tum dgentem in Anglid, M concilidtis aliquot amicis» innocëti£ fu£ pdtrocinium fufciperem.Piic plus prie/ ßiti,qudm rogdbdt : neq; enim folum iüic multos dd/ duxi in dmorem illius, uerwm etidm Romie Cdrdind/

Ubus dU/

EXPOST V t A T. H V T r E N !♦ libm aliquot illiu! caufam commcndauÎAnter eos aü^ tem, quos iHi conciliaram apud Audios, pr£cipuus eft R. P. Epi/copus Roffenßs. B enimpe/ nè dcpcribat in Capnionem, tam magnifiée de ib lo fentiens,ut me pr£ iüo putarit nihil fcirc,aptaritq; occaßoncm relinquèd£ Britanni£,ut eum Qapnione^ uclut oraculo rcrum omnium rcconditarum poffit col loqui. Hune hominis affeâum,ut excitaramfta fern per alui, nihil offenfus quad Capnion apud hune obfcuraret opinionem meam , imô gaudens,quod talem uirum haberct ßbi tam addiHum. Conf ule/ bat me Ro/fenßs de honoraria munere mittendoi. Qua quidem in re quàm inuiderim Reuchlino, ipfe teßis Optimus elfe poterat » De Roffenßs igitur fauore frequenter feripß Capnioni, eupiens ani/ mum illius aliquofolatio fubleuare, Rurfum ß quid, eßet de rebus Capnionis , curabam ut feiret Epi^gt; fcopus,quod fcirem h£c, iüi fore gratiffima, His ftaque Uteris , quibus cß ojfenfus Huttenus , ß/ gnificabam illi,c^ in quo periculo fuißet CapnioUi CZ f« quàm tranquillo flatu nunc ejfet. Turn uti fciret,quo mittendum elfet,ß quid ad iüum uel/ let mitterc. C£tcrum de perfidi£ crimine iüi im/ pingendo , ne fomniatum quidem eß tinquam. ücque enim faüere femper eß pcrfidi£ , fed fal/ lebat etiam iüe , qui amici £grotantis ceruica/ li clàm fuppoßiit aurum, Et faüit amicus qui c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inexpert

PVR G ATI o E-RA S MI AD incxpeétatut obrepit. Quod fi uoluiffetn ilium infi/ muldre pcrfidiiSinon ddiecifiem-.mutdto confilio.l^ef que ucro jlatim perfidie cfl,qui mutât confiliu,qudn doquidë hue fiepe cogit necejfitas,fiepe rationes eiuf/ modi, ut jlulticia fit non mutare. Fruflra igitur hie uerbis tragicis in medetonat Huttenus^quumquod afiumit,etidm me non refellente fdlfitlfimum fit.Qnis autem unquam hunc locum fie interpretdtus efi^pne/ ter untim Huttenum ? Quod fi quid tale cogitdfiemf hoc uidelicet fcriberem illi uiro, quo nuüutn hdbebat 'Reuchlinus fui dmdntioremf Acditd cflcpiflola Reu chlino uiuoyfed morti,inquit,uicino. Qui potuidiui/ ndre quam diu uiilurus ejfet Reuchlinus Ego certe ut erdt uiuidd. uegetdq; fieneëld,fperdbdm ilium nobis diu fuperftitem futurum,dtqi utinam c/fet, lAortuimt dpothcofi iuucntutis dffeilibus commenddui,cr mo/ rituro uolui perfidiie notam inurere, nihil ucritus iUi/ us expofluldtionemtHic Huttenus requirit tefics,du/ tores, probdtioncs,breuiter omnem firepitum tribu/ ndliu.lurercquirdt,fi deferdtn dmicu.Hunc nihil mi nus.Rcigeftie fimplcx nbsp;nbsp;dmicd narratio efi, in quo

non fiimam multum oper£, cum ipfa res perfc lique/ at. Atq; hie mihi Huttenus confiais autoribus cona/ tur fufiicionem impingere,qudfi non acccpcrim hoc ex dlijs,fed ex me confinxerim , quo labcm aßgt;crgea rem Rcuchlino. QUtefo tc Mor, quid eü tarn malie ciofum aut peruerfum, quod ijle non quauis de caufa impingat

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

impingctt amico f Atqui quad fcribo Roffcnß, mihi Loudnij rctulit doilor ïoannes Sdlim, quum iUic dd^ pßct Cdfoïui Ctefdr.EUM uirum hoe pluris fdcicbdm, ({uod bcneuolentid no uulgdrem 0-^4 Reuchlinu pra fe fercbdt,z^ (pt£dd fud in illu ojficid comemordbdt^ Tieniij; quum hiec epißold cum plcrißp aeteris fit exr cufid Bdfilc£,me tum. d^nte in Brdbdntid,cur non mu tdtdeß:,fifi{gilldbdt Rcuchltnumf Certeiusfecerdtn (piibufddm doüis dmicis, ut mutdrent lt;^U£cunq; uclt Icnt.ciuur ipfe non milt;t.ibds,inquiet fCiuid nihil md/ li/ufiticdbdr.Qtiur igitur dlijs mdnddbdsfquid mcli/ US norditt dff-etlus Germdniie, zSquot; ex re priefentifdci/ lius erdt Hitsiudicdre,qudin mihi.Quur igitur hicni/ hil mutdrunt dinicit Quid non hdbebdnt oculos Hut/ tcni,qui dnimum induxit,nihil non culwmnidri in Erd/ fimgt;,cr hinc fibi Idudcm jperdt mdximdm.Quur fieri bis,inquit,de quo dubitdsfQuid potuit ctidm ipfie Sd lius dlicubifidüi. Quiddutem ijlud refierebdt dd fd/ mdm Cdpnionis, dn ucrum eßet nee ne, quodficribe/ bdm? Porro quid non dubitdbdt ddmirdturos omneSt cur ego fic dmdto,fic pradicdto Rcuchlino mdlc ueb lern, dffingitcdufids,inhuindnitdtcm er inuididm» Atquicur non potius 'Duumuiro^confitlidrio GdfdriSf dc rcfdmdq; florenti inuidebam, qudm Idpfio, idm^ cx Confiulefidilo rhetoricQUdm h£ciüidure,pdrùm que cx drte confiéldfiunt^Hic mihi reputes uelim tun dide leilor,quid frontis hdbedt Huttenus, qui tdm in/

c j digndtur

PVRGATIO ERASMI AD

digndtur ali^uid Ubis dß)ergi dmico,(iuum ipfc tente/ re, nihil non criminie confingdt in dmicum. Eteniia poflcd qudm in hdc cdufd udniffimd, dignd dtq^ indi/ gnd debdcchdtue eßet in gt;ne,tdii trdnfitu pergit dd œ terdcrimind. Vt uideds^iniluitjcire nos crintellige^ re,qudin decreucris omnid peruerfe dgere,qui be/ nemeritos odiofe infcileris, quos hdbcs mfeflißt/ mos ,fadd ubiq^ dduldtione palpes. Atq; hic me rur/ fus fuo drbitratu loc^uentem facit, de duabus Acade/ mijs Loudnicnß tttr Colonienfi, fedßc ut c^uicuncli l':gcrit,iüico phrdßm agnofcat üutteniam, hoe eSlf tragicdm. Heeporro fumma criminis eß:Cum duas illds Academids in coüoquijs dmicorum magnopcre damnarim, nunc in epißolis honorifice de cis loqudr. Quid ego dudiofAn une^uam cumuUd Academia mil hi bcUum fuit ƒ An idea non eß florentiffima Acade/ midLouanienßs ,(iuodillic dlicpiot flolidi pugnent aduerfus bonds literdsf An non hdbeo qt Colonia multos (^ui mihi bene uolunt, ztr quifduent meliori/ busßudijs? Quando unciuam probdui malosi Bonos ucro cur debeam inccjfcre ? Hoc uero nugamentunt uidec^uibus uerbis exaggerat. Tu, ins^uit, conuer/ fus blandifßme Ulis commendas te, laudando^; Acd/ demiors illds, penè Athenis prefers , noflrdm taxans duddcidm^epiHUosibi platanes ett/quot; TheophraßoS ineeßtuerimus. Qtiisnon uidethancgrandiloquenti/ am ad rem minime reßondere i Su/ficor Huttenum hic offen/

EXPOSTVLAT. .HVTTENT. , h'c olfrn/um cpi/loldj^uam fcribo xbeoïogk Loux» nienßbuf,rej^ondcns ad cjuofdam articulas lt;^uos ut h£reticos prater caufam odiofijßitne fucrat mfeita/ tuf Nicolatis Ecinodanus. ißic in titulo uoco illosfra tres honorandos, ïn alia c^uadam appeÜo cos pa/ tres rcucrcndos,cr dominos plurimum obfcruandos^ Sunt etiam inter Ulo s, qui bene uolunt Erafmo ,funt quibus dißfliccMt mores Ecmondani, ac Vincentlß Sunt orpinabiles quidam.Priinum ridiculum eß,cri/ minis loco obijare titulos folcnncs,quos^t diximus, in medijs beüis, hoftis tribuit hosli, Deinde causant mcam dgo apud iüos.Quid hoc ad Huttenumt Qjeitl autan ftultius, quàm eos cotumeliofe appellarc,qui/ bus ßudeas probari caufam tuam f Porro quid ini/ quius,quàm totum ordinem l£dere, quum is non me/ reaturiSed finge cmnesejfe inimicos. Certe ciuilita/ tis ac prudcnti£ cß, quàm paucißimos l£derc. NdW p'rn poteß, ut c£tcri,aut fiant amici,aut mitius fînt miimci. Equidem non dijfimulabo me cupcrc paccin fi fieri pojfit,non folum cum Louanienfibus Theolo gis,uerumetiam cum uniuerfis Pr£dicatoribus. tant quad uoeiferatur me poß cxcitatum incendium blan/ diri hoßibus,quodq; in iüorumgratiam, nunc hune, nunc iHum ex amicis arripiam,quàm fitfalfi(m,mox aperiam. tiunc cnim crimina perfequor. Audi nunc aliud argumentum inconßantic me£,ut putat Hutte/ nus,fed reueraipfius impudenti£. Ait me multum c 4- lt;^‘^fijfi:

PVRGATIO ERASMI AD diffenfifje Àfchoïis Coloniettfi Louditienfiff^uuM fcntimento fuo damnèrent aliquot articulas Lutherit nunc idem probare, guod prius damnarem, propte/ rea quod in epijlola quadam ad Louanienfes Theolo gosiaólemme di/^utationibusiUorum dduerfusLu/ therumconßdntiß'imefduifle. 'Hie mihi tequtefole/ élor dnimdduerte madicio/um in Hutteno omnid cd/ lumnidndi jiudium. Articulas Ulas nec probdui, nec improbdui unqudtn. ISSolcbdm cnim grdtificdri quiz bufddm dnfd prtcbitd qudtn cdptdbant. Prouocdtus 4 me cordm redhre Ecmonddnus,ut profirret uel t/nunt drticulum quern ego in Luthcro uel inter poculd de/ fendiffem, quum nihil hdberet quod diceret, protulit locum in epiflald dd Cdrd.Nioguntinum,de confejj'io/ nc.lllic dio Ecmonddnum publia ddmndjfc,quod non inteUcxerdt.Atqui hoc non ejl defendcre, quod fcri/ pßt Lutherus,fed iUius impudètiam prodcre,qui non intelledld re uociferdtus fit dpud populwm,At poflfd ueo illorum difiiutdtionibuf. Quid hoc ddfentimen/ turn? 'i^ec enim illic dij^utant ,fed pronuncidnt : nec docent ,fed ddmndnt. Seditiofds illds uociferdtioncs dpud populum, in quibus multd pdldm mentiebdntur, femper improbdui,O' hortdtus fum eos ut illis omif gt;nbsp;fis,drgumentisrcuincercntLuthcrum tO'fi Hie er/ rdret,docerent meliord. Id pofied fieri cœptum ejl db illis fdtis moderate. Hoc 4 me probatum ejl. Quod in Ulis dij^utitianibus djfumunt,d me nec probatum c/l, nec im/

EXPOSTVLAT. H VT TENT.

Hec intprobätum. Hoc tantum probäui, quad omijfis olamoribui furiofis,dij^utarent de docerent. id Hut/ teniM fic interpretdtur, t^uaß quicejuid in dißiutando illi definicrunt dduerßu Lutherum, dpprobdrim. Et prim fdlfum aj^umpferdt me mdgnoperc probalfe, quiequid iUi in Jun cenfurn damnar dnt. Eamm nunc ac negemm Hutteno eße ingenium ad deprauandtm benedidta. Simile e^uiddam adfert de ordine Er£dicd^ tor um,in einem cum primfucrim hoflili animo, nunc perfuadere coner,nült;iuam me male uoluißc iüi foda/ litio.Hunlt;luam ßc infaniui,ut ulli ordini male uolue/ rim , id quod ubiejue tcßificor uerbis c re pratßo. St ideofas cß odijß: omnes Preedicatorcs, quod is erdo multos habeat malos, omnes ordines oportet odiße, quum nuümßt qui no habeat complures malos. De/ itiqi Chrifiianos omnes oportebit odijß,quod plures fint inter hos mail quam boni. Hihil cß igitur hie inf conßantiie,ßd quod perpetuoßnß, idficriptis aefa/ ilis declare. Vtrum autem eß humanim,ordincm to/ ttvm odijfic propter malos admixtos, an ordini fauerc propter bonos admixtosi Habet ordo pr^edicatorunt aliquot,qui Erafino bene uclint,ac bonis Uteris fi/ mul O' Euangelico négocié faucant, Eiifi omnibiK amicisßmpcr autorfui, nc hedcrent ordinem uUum, negentem uUarn, cuincet Huttenus me in totum Pree/ dicatorium ordinem hoßilifuijje animo. Similcm in/ conßantiam obijeit erga curiam Romanam, de qua

C 5 ^KM)M

PVRGATIO ERASMI AD

^uum Mtetdin itrociar loquutiff m Hut/ tenus inintice loquentem jiscere potuit,nunc miris laut dibiu iünm efferum, HunCj'mquit/anâ^u eß: ilia O“ ßlt; tholica ccclefia, ubi cdndorc lilid u'meunt homines,' ubiquiequid improbijfitnus quifq; Curtifanus loqui/ tur rofd cß:. H£c quid aliud declaràt,quàm infignein impudentiam Huttenii Vitia Komanenfium quis un/ quam probauitf Eccleßam auttin quis damnati Opi^ nor Gr iüic eße,qui benefentiant de Chriflo.Quis utt/ quam dixit roßam eße, quod improbiß’mus quifque Curtifanus loquaturfAn no h£c funt hominis intern/ peranter abutentis calamo, neque quiequam habentis penß,quid in quem feribatised quoniam hoc crimeit in fuum locum di f erre mauult,nos quoq; fuo loco re/ fßondebimus, Interim ad Alcandrum, de quo notat inconjiantiam ineam, quod quum prius inimica de il/ Jo predicarim, poä honorifice meminerim iüius in li/ teris.üic primunt iüud conßttt, me nunquam de Ale/ andro colloquutum cum Hutteno.Ham Korne adhuc erat iüe, quum in Brabantia proxime coUoqucremur f,?o er Huttenus.Heque qui/quam tumfujßicabatur eum uenturum aduerßus Lutherum-Itaq; quiequid hic commémorât^ rumoribus commegt;norat ,quibus quan tum ßttribuendum, quißquis fapit,inteüigit. Fotebor tatnen id quod res cß. Olim cum Alcandro VencM fuit mihi non folum amicitia, uerumetiam familiari/ tas, Adtnirabar cruditionein hominis, er amabam 'wgenium.

EXPOSrVLAr. HVTTENr,

mgenium, Auxit hunc dnitnum^, ([uod apud Gdüos Gruecas Utero.! giiAuitcr prouexijfet. Deinde ubi iain dejliriAttK eßet d Leone, ut apud nos Lutherum op/ pugnoret, conceperot in me adhuc Ro)nlt;c ogens, ne/ fcio i^uid fknuchi^ut ex iUius od Leodienfem Epifco/ pum Uteris intellexi. In eoufdfuerot epiflolOj^uam o/ mnium primom fcripferom Luthero,db ipfo prouoai/ tus. vbi uenit, priuflt;iudm ddiret Er{ibontidm,oeeu/ pdtus eß d Ungud eptdddm omnium peßilenti/f md, qu£ ilium totum impleuit uenenis. Seejue id non diui/ ttdrdm futurum, Itd^; primum uifus e^ Alednderfu/ gitdre coüoi^uium tneü, nefeio quid fußicdns de me,. Tdndem er uoces qudddtn Loudmjßdrgebdntur il/ lias de me pdrum dmice. f^ihil dum tdmen erdt d/ trox. Vbi rurfus uentum eß in edm urbem,ubi uene/ tiumhduferdt ( nom iüdc Cdfdr profeélus eß Colo/ nidm ) idm iritdto rurfus dddidit illd dßis uetteni non mhil, itdc^ Coloniic pdjfim nühi reßrebdt,iüum dpud nugmtes, er in celebribus conuiuijs inimiciff me lo/ qui de me, nee interim cognofeere potui ubi diuerfd/ retur. T ändern perueßigdto diuerforio ,mifi ddib lum ßmitlum, qui nunciaret me cuperc eolloqui cunt eo. ille hetus er dldcer inuitdt dd prdndium. Excu/ fo de prdndiofed d prdndio uenio dd colloquium. ll/ le uenientem fummd cum humoMdte dccepit : coUo/ cutifumushoris dliquot.Expoßuldmus mutuo.EIdnt cr iUi nuncidtum erdt,me uoccs qudfddnt inimicds in ilium

PVRGATIO ERASMI ADquot;’ ^tim fparfiJfe.Necid omnino uaitum erät, Qucïlttf eitim cram apud multos iOum aduerfus Lutheru mip fum,fic debacchari in mc Lutheri negociü dd me pertineret,Poß mittuam expoftulationem ^difcef fum tjl cum ofculo ueteris amicitia fymbolo.Rurfu^ in concilia Vuormdcienfi,quummihi fcriberent qui^ dam ex aulicis illit dira in me moliri ,milfo proprio tabeUione per literds fdtis liberds expofluldui cunt eotcddemq; de re fcripfi epifcopo Leodienfi iüius pa trono.Alednder fe purgauit mihi per litcras.'Vbi di mißo cocilio reuerfus efl: Bruxettam^ddij hominem, coHo^uuti fumus hordt firmè quin^.lbi ut ejl aperti animi liberie^ lingua,e/fadit in me firmè,qua nunc obijcit Buttenustme idèlafie ilium ejje ndtum ludaü, mcitti molitum fuijfe exitium.Et quid nonfUa candi di iUi dc fortes dmici Germdni totam inuidiam in me deuoluerdnt-Primum iUud dicam,nec dmicitiam,nec inimicitiam qua mihi fuit cum Aledndro ,quicquant dttinere ddcdufamLutheri.Erat amicut antequdtit auditum eßet Lutheri nomen.Nec ob Lutherum itli fiHut fieminimicut.fed quod mefinccdufa perfirin/ geret^ut diebant,ac odiofo négocia inuolueret.Quod fi per lingudf uirulëtas licuiffet cum Aledndro per/ pctuam hdbere dmicitiam,fortdße minus odiofe ge/ ftum fuißet Lutheri negocium,nec in tot urbibus re noudtutfuiffet fumus Gr incendium ,qua res nihil aliud quàm iritabat animos hominu, Qtii prius ira/ feebar

EXPOSTVLAT. HVTTENh fccbar molienti pcrniacm^cur no fierem amicut ïam mutato fiudio periculum depelkntifNitm id ipfe mi/ hi deiemuit BruxeU£,z}‘ poft in Germaniant reuer fui cognoui non eße Mnum,ex his qui négocia inter/ fùerunt.Quid autem flugitiftfi Aleäder in Itbrii meis pr£dicetur trilinguii eruditionis antißesfHanc lau/ dem iUi palàm tribuebam,etiAm tum,quum maxime ftrueret inter nos fimultas. Et quum quidam linguie Latinte principatum mibi tribuerent^etiam brfc lau dem inimico cejßiinimicus.plenius iüü laudauit But tenus in epiftola ,qua iugulat iüum,[cribës fe dolere, efte in eo,quod iUi inuideatur.QJlid fpecioft*’ hac lau de ab bofte data ,eße in Aleandro doiirinam inuidia dignamfEgo certe moderatius ilium laudaui, Atque hoc Hutteni de fe pr£conitim Aleander apud me ia^ ilauit,Bicam ingenue,quod fentio^ut peffime meri/ tus eft de me fcelerofus ille,qui Aleandrum in me iri/ tauit,ita lubens talis amici poffeßionem récupéra^: rim fi liceat,ne tantulum quidem ab iBo uenans cont modi, Boe quum nihil ad Luthcri negocium perti/ neat^quid eft quod queritur Buttenus ƒ Per me licet iüi odifte Aleandrum,quantum uolet.Porro que firi bit Buttenus.lBe te amat unice,iBum tu dileäum hae bes.cum iBo fuauiter uiuis,cr in mediam quandoque noäem products literatas fabulas,etiam conuenit in/ ter uos,ut Romam eatis unàtipfius commentum eft, non mea uox, Etenim qute in epi^lola ad Laurinum come/

PVRGATIO ERASMI AD commcmoro de confuetudine cutn Aleandro, oitittid in hoe producuntur,nÓ ut perfuadeä magnam mibi cum iüo effe amicitià,fed ut aduerfui eos,qui meant proßdionem fuga eße iaâabantjdocerè me palàm, er omnibus cofcijs abi/ß,Iam ßnge id guod non eßt tue A lea dr o male uolcti,male uelle,fcdfimula/fe ami citiam,lt;iuo minus l£deret,utq; hac fpede Thcolo^s quofdam omnia molientes copefcerem,an mihi indi^ gnabitur Uuttenus fi uafricie nuUi noxia,me£Çalud confulamdErat Louanij ßtriofui quidam Priedicatof mira commemoraturus de me à pradio,id enim pro/ miferat in condone matutina.Aleandcr à mefubmo nitus,mi]/o nuncio impofuit homini filentium ,alio/ ifuiimprobijjimo rabulte.Qjiis non prudentiam ap/ pellet potius.etiam inimicis abuti ad rê tuamf qijm» Theologis quibufdam multum fubfedit animorum ex iBa nofira tarn arda ßmiliaritate paucorum diet rtvm.Atqui in omnibus coHoquijs ,adeo nihil diduni efl aduerfus uuttenum, ut illius uenam er ingeniti magnifiée pr^diearim apud Caracciolam er Alean= drum indignantem utrunque, idq; pofi concilium Vuormacienfc,quum res üutteni fatis erant exulce/ ratiC.Poflremo utrum efl propius humanitati,hono/ rifice fcribere de inimicis, quo mitigemus illorum 0/ dium,an tarn uirulentos er plus quàm hofliles libel/ los fcribere,qualem Huttenus fcripflt in amicum,zj-beneuolentem (y benemeritum er bene mereri cu^ pientemf

EXPOSTVLAT. HVTTENI. pientemftJondum ßnis criminum,fed in epißola ad Laurinum commémora,minor cm hic fuiffe fpar^ Cum^RomaiJum Pontificcm nefcio c^uid libelli fcri/ pfiffe in me.ldHuttenus non ucretur dcierarc âme confilum,^No Luiheranos grauarem inuidia,Qnlt;e fo quid efl tam perditie lcuitalis ,cjuod ifte non ftaf tim impingat amicoiAtquiquum hic plurcs fint ui/ ri boni, qui fciunt rumorcm ucrc fparfum fuiffe^ quum habcam 4 doâis amicis epiftolas ex Augus fb, Cf Conflantia,qutbus hoc ut rem compertam fcri bunt,hune Pontifeem Pom£ palàm damnajfe U/ bros mcos,quumcii lÜi habeant cpiflolas meat teflan tes me id nequaquam credere ,quidfupercß:,nfft ut omnesinteïligant tiutteno effe parum frontis. Sed aufus fum hune îaudare Pontificcm,qui maie mi/ hi quondam uoluerit ,quiqi nihil adhuc egerit ,un/ de laudari mereatur.An uetum fit quod fcribit But/ tenus ncfcio.Certe nihil unqiiam taie perlatum eß ad me,nec ego quicquam taie de illo fufpicatus fum.Puit olim mihi cum illo Louanij ciuilis amici/ tia,z:r utipfefcnbitfocictasfhtdicrum.i^ecunquam fenfi animum tUius in me parum amicum . Qjiid autemdeiUo praidico.nifi bonamfpem,quam iDiiit feneâus,perpétua integritas,^:/- eruditio nabis par/ riguntii^ud hortari magis efi quàm laitdare.Prale rita laudOfdc quibusfi mentiar reßüi poffim.Dcfu=: ^risbene ominor. Proinde quisnon uidcat quant twn

P V R G A T I o ERA S MI AD non dppofîtc ddhibitili fit iocut infulfiu 'tlutteno,ifiii freies O Tbnon.Ettdmcn nihil dddubito,i^uin Hutte/ nui hic fibi uidcdtur mircfejliuia. Sed ante pronun/ ciduerdm minime bonum futurum. Quum nunlt;iudnt fim Hutteno de hoc pontificc loquutut : impudente/ fdcit,(jui hoc ex dlii^uo copotorc duditum,mihi dpud orbis tribundl crimini obijciat.Dixi me ucreri,ne pd/ rum det^um cfict Luthcro,de cateris nuncp/dm pronun cidui, qudnqudm oftenderet drgumentd dnimi cupicit tis etidm R.omdndin curidm dd meliorem firugem re/ uocdrc. Porro quod dit dgitdtum de me ut pro htere/ tico drriperer, credo idéldtum cr optdtum dquibuf/ ddmfuriofis mondchis. Inter principes nuqudm hoc efi ditwm. Hdbebdm Oquot; in Hi/pdnid dmicos,huic ([ui nunc efi Potifex proximos:hdbebdm Rojkæ uiuo l,conc,multum difi'imiles Hutteno: hdbebdm in duld Cdefdris mdgnos, de quibus nec fufiiicdbdr qudm ef/ fient dmici. Ex horivm literis melius cognoui quid dge/ retur,qudm Huttenus, qui Idtitdns antum hoc ficie/ bdt,quod dliquis cldnculdriusfufiurro deferebdt. Hd/ bco dpud me drticulos dd Ç.£fdrem deldtos,quos Gld pionfiud mdnu notduit.Elulld illic hderefis mëtio,ne/ que quicqudtn quod dd hecrefim pcrtincdt. Hdbeo li/ terds cdncclldrij G(ütindrij,qu£ tefidntur fuiffe fiufpi cionem de quibufiidm libellis qui ob flili uenufidteni uiderentur efie mei,in quibus tdmen nihil ejfet hiereti cuntjduttdle qudlidficriberet Lutherits. Sed todnnent

Gldpionent

EkTÖStVlzÄt. HVtTÉNIi ^lapioném reccnfeo in eadem epiftoltt,ci(ra cotume/ liam.JSHhil enim laudis in i!lu confero.Uic Huttvnar profirês J'ïlvucfip fu4.Qj^id,inquit,Gldpion,^ i^ua^ W er ipfe tubd abs te cdniturf hxc mea. de iUd fint ucrbd^Adhec R.P.Ioannis Gl4pionis,qui Qafd ri erat dcöcionibus.Htec cA tuba,qua uirïi iliü de/ cdnto.Sed inipudentius efî-,quûd addit^Atqui folebof éxecrari hominis inaliciam.Dc Glaptone nun^ uer bum,neq!j dixi,ne(^ fcripfi iïutteno,fed o- hoement» datiu aliquiscopotor illidetulit.Et ex huiiifmodi n£ hijs côtexuit tale caliiinnia in dmicum.Ats^ hic eti4 me de Glapione loquenteßcit,qtt£ mihi he per foin/ nium quidem un^ uenerunt in mcntè.Glapionem fc/ mel dutdxat tribus uerbis fdlutdui,forte obuiii ,id^ ErUXelhe poft Vuormdcieiife tonfilium.Ciettra Iite= ris dâd funt inter nos.Quid iRe molitus fit,dut peref gerit ifl,Luthertt,ncfcioi Certc quicquid huius fecit, non meo fecit impulfu.Ego ut ingenue dicdm,qucad modum nunq dujuS fum homini toto peâôré fîdere, itanunquâgefiin lüu iniihicuih dnimunt.Aiihictrté non fenicl ftrenuu amiciim prebuit apud Ctéfiirè,qd’ fdtis hdbeo compertum. lam uero fcßiuimi eù .quod homo perfpiedx de L ynrcK-? fX «rjo coUoquio nobis fic depingit Glapionë,quafi modios aliquot jdiis cU iUo ederit.Equidc qUatiiu ingeniu hominis ex prude/ turn narratione ,cq; ipfius ad me Uteris conqcere pd) tui,nuttenus fidéceannisuijeifet cii Giapione,nonf d diph

PVRGATIO ERASMI AD

dum pernouißet lüius in^nium.Non potui uero fine rifu l€gere,(iuod quu Glapioni mirant uafriciè affin xijjet,mcfacit ittifimiHimu.Imô non tam diffimilis Camelus uulpi,quant Erafmus diffimilii Glapioni, ft modo talis erat,qualem nobis depingit Huttcniif, Sedde mets moribus erit alibi dicendilocus.IAale ha iet cz iüud Uuttenum^quod in quadam epiftola per occafionem infero Sylueftrum Prieratem humanitcr cr amanterad me fcripfiffe,quum tarnen iUum ne ti tulo quidè honoriffoo digner,Tantu aio Sylueftcr lUe Prieras. lUius ad me literas dico bumaniffime fcri/ ptas.O mirant adulationcm.Sedifta fcribisjnquitjia inuidiam Lutherißmö in hoe fcripfi,ut oflenderê ef/ fe caufam,cur de Roma adeunda cogitarcm.Qtiod ft tantopere cuperem moucre inuidiam Luthero ,Iice/ rcthocalijs ratioibus cjficere.CertePrieratem fern per cotempfit Lutberus.lam in Catalogo Marinunt Caracciolam uoco R.P.nuncium apud Çxfarè apo/ fiolicu,nihil aliud de Ulo priedicans,nifi quod is pre ter ctelcros hortatus effet me ,ut fcribercm aduerfus quot;Lutherum.At Huttenus uocat hunc malum hominé. Qiiid hocmea,fimalus eftfEgo no predicaui bonu. Et tarnen mihi bonus commodus amicus erat^dot tiec hcec tragoedia uitiaret omnes amicitiasAam tna/ le habet er illud,quod Eccium alicubi nomino ycitra contumeliam opinor,er aff-ingit meum de iUo teffi^i moniuiu uetus,quale cominodum efi ipfi ,no quale i

me

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

wc proditum cü. Sed intolerMUiti ,quod in epifiolit laudatur loanncs Faber ordinis Pnedicdtorij.ïs qua lis nucftt nefcio.Certe mihi Louanif perfuafit ,qHod iuüttucret Auguftte coUcgiu tradendii Unguis ,ac bo nis Uteris. O Hè dit diploma Cxfaris Maximiliani.De ctpitalibus quibitfdant inimicis Lutheri ^atq^ de ipfa KoinauA curia^plufquam hofliliter loquebatnr. Art ridebat morum comoditas,Qr in fua Thcologia ui/ debaturnon uulgaritcreruditus, Bis rebus extor/it 4me comendationes aliquot,Quin qt Coloniie ,cUttt illic effet Cceffar,colebat nos ,cr- de Luthero reliquit o’qui^imum ludiciu/ua manu defcriptHm,tum apud Card.IAoguntinu,tu. apudme.Quid kic aliud crimi nari poteji Buttenus in mc^nififimplicitatê cado rè animiiSi talis e/i nüc,qualè illc priedicat,ego tant tà uafridê de bomine Germano fiifpicari non potui, mee mcii erat pr£ffare,qualis tUe pofl ffiturus effets Wü W4g/ï profeélo,êp cjficcrc potui,ne Buttenus mi/ bificlaudatusantchaCfCrlaudatus ex animo,tnlis euadcret,qualè fe dcclarat in hoe libella,q nutli bono no difplicet .CiCteru cü (oanne Fabro Canonico Con/ üantienff mihi interceff't amicitia ,priufqi Lutherti noffet orbis.Quodfi uelim omnibus renuciare amid tiam,qui aduerfantur Luthero,uix uütt mihi reliquit /icerem eoru,q{/ibus ego debeo omnia.ScripfitiUe li brum in Lulherum. At nS fcripfft me impulfóre. Ve rum aliquàdo dixi Itbru lUim omnibus merdis per/ dz aeandu.

PVRGATro ERASMI AD reiandum. Qui hoc detulit Huttenojpfe nimiru eji omnibui merdis percdcàdus.tiiim ed uoxnec audits tnihî cfi ex (juoqua,nec mihi unqua uel in /omnis uef nit in mentc.Cotiftiinti£ pr^fûtionê dutaxjt legr,lau ddui fcriptionis modeflia.Vnu locum Iegi,no perle/ gijn quo rc/c[lit,quod Lutheruifcripferat ,nune de/ mu Rom£ dccrctu ej?e,4niin4s ejje immoralei,i$ mi hi non difplicuit.'îdion fum tam impudcns ^ut pronuit dem delihro quê no perle^erim,cr tjmen no jhtint probat Lutheru,cui no placet liber aduerfui illü fcri ptuf.LodoUicu BerUfCr candidu amicii ç^fidu pa-* tronû habui,prius in orbe notus eßet Lutherus Et hunecalculu inter felicitates meas numero. Efl eniin multts eximijs nominibus priecipuü huius urbis ormt mentu.fic a^crtorfu£ Theûlogi£,utt4mè aquusftt bonis literis, quietis ftudio minime infenfus nego cio ruàgelij rcftituendi^tamelfi totü Lutheru neqifii qua approbat.Qu^odfi Eluttcnodecretueft indigna/ ri oinnibus^qui male fentiut de Luthero,quare folunt hüc perilrinxitjcu hic fint innumeri/Quan^ Berm is eil qui nec bene diila Lutheri deprauet ,quêadmo dutn fàciunt multi,nec flolide uociferetur in qiten^^ Certe nihil minus eil nbsp;nbsp;Curtifanus.Et huiui uiri no/

men Uuttenus tam tttoto fermone tanta perüringit acerbit4te,quafi patrè ipfius necaßet,cu tUc nunquâ uerbo heferit Hutteni,uel rê,uel nomen ,uel amicum. Htt/c adiunÿt loannê Gebiiilerium,qualis qualis eß, quiduit

EXPOSTVLAT. HVTTENr. guidais potius,^ Curtifanu: qui cum mihi ufc^uàeo nihil efl ßimtliaritatif,ut nee iBc unqua utferit lt;edes mcai,eyego illius ne nouerim quidè,neuterq; alteri, uelin uia fit unquà loeutus.Et tarnen ita fcrihit Hut tenufmale edodus ä,fuo (uggeflore. Atq^hos habet domitu£,cu tncexcludis,crquotidianis eonfabula^ tionibus dignaris. De Gebuilerio dixi quæ mihi fit cum eo flmiliaritds.Beruf amicus,dc uieinut etiâ^no ttunquant uix intra duos menfes me femel inuifit. O quotidianas coflibulationes,Sed quid imputes fiutte/ not Sic iUi detulerat choragus huius fabuhe^Quid eo gitabut hiec lcgenles,qui re noueruntfSed DdtomUf Eemondanum, Aten fem olim uitupcratos,nune par^ tim ambigue,partim oblique trado in epiflolis, C» eßet inter nosfadus aduerfus hofles linguarit ey bo narum literaru.ßleor me nonunqua queflu per epi/ flolas apud amieos de quorunda pertinaci confpirei tione aduerfus meliora dudia. Et ita cu tUtt bellunt geffiiut fempereffem propenfus ad pacè,fi contigif= fet.ltaq; à Latomo fempcr tèperaui ,fperansfore ,ut definerct.Ecmondano nunqua bladiMs fum, Atenfis uir erat,nee inhumanus,nee iniquus bonis literis.fcd itigenio iritabili-ltaq^ per quofda monacbos a^Tbe ologos protrufuseflfUtagerct odiofam ßbulam.Et qui hue adegerunt homine,eadem opera adegcriit in mortem.Eratenim imbeciUi ualetudine,(y ir£ impa tiens,inturi£ infolcns.AC pofl huius morte maxime d Î capit

PVRGATIO ERASME AD

capit ea trdgocdid incrtidefcerc ,ut inteUigas ilium tnultd modcratu.Porró (^uod de eo fcripp,illii ab o/ mnibus effe laudatijjiinu,nec unqua tamè fatis laudd tum.hoc etiâ ipfi Theologi Louanienfes cu rifu lege runt.Laudabatur enim quotidic folênibui Encomifi in fchold,tanquä uicecancellarius eim AcademU.lAi hi certe quod ad ipfitis naturam attinebat, non erat iniquui.quifolus omniu autor fuit,pacis cu Theolo gis farciendie,E)oilrina iudicioq^ longo interuallo fu perabatomnes.lAihi,moriturus etiâ denuciabat pa» cem ZT amicitià,quod ad ipfum attincret,r)eniq- ue rctur liuttenus,ne cu Leo quoq- in gratia redeain-Nee idgrauarer faccre,dicam enim ingenue,fi tüede clararetanimu amicitia dtgnu.SalutauihominèQaf let ij forte obuiu,ey dextram dextro iunxi.Quid ni, CU um inter nos debcllatu cjfctiCieteru aduerfus Le um nihil attulerut momenti auxilia Germanica. Cu fcriberet amici Germani,ucl inuito me,Germanos di lacer aturos Leum,primu diffuafi Jd fi non poffem obtinere,adinonui,ut argumentis agcrent potius, $ couicijstcu primisaut temperarent ab iniuria getis, quad tarnen fadu no cft,ine uehementer improbate, nialogum aduerfus Leum fcriptu,cbllantcrac per/ petuo damnaui.Po/l,ingentë epiflolaru fafciculu diuerfiseruditts fatis hoHiliter feriptu in Leit, adeo duobus tantu amicisfecerim infpiciendi co piam,Dprpio Maro quibufdä hortätibus ut euulgot

EXPOSTVLAT. HVTTENI. eui(lgdrem,refpodi mihi decretim ejfe cjuiefcere in pQ^ierum/i co^uiefceret LeuhHabes leâoromma, ^uibuf animuf Huttent 'poterat exulcemri, Atq^ in hu uides nihil fit quod uulgarê ctü amicitia debe/ M dirimere.Venio nunc 4d iüud ,^uod iUe uult effe totius caufie caput.ïn lt;]uo tarnen no expedit nimiwn probari Hutteno,nedu Scylla fugio,deferar in Cha/ rybdim.ld ita proponit,ut flatim coiun^at duo pala fi^lflJ/in^A,me pridem fuijfefaélionis Lutherame^nuc totis uiribut oppugnare rë Euangelicam,^uu perpe^ tuofim auerfatus iüamß,ilione,ncc unqua defierint quanta poffum fynceritateprouehere rë Euangelicä, Sic aut aßumit,tnagnificis quidë uerbis,fed paru pu denter. Q^id,inquit,tandë efjepoßit,curtu qui Ro/ tnanü pontificë nuper in ordinë redigebaf nobifcuj ipfam Romam fcelerü ac improbitatis fentina uindi ce calamo increpabas,ballas ac indulgëtias dete/hba ris.ceremonias danabas,curtifanica exiffbas,itts Cä nonicumcyPontißcufcita execrabarisAn futnma, uniucrfam illius flatus hypocrifim feueriff'ime profli gabas,is nuc retro aëlus,cotraria fequaris,^' cu ho flili parte focietttë ineasfRur/u alibitQui fepulta pi ttutë reliidiebas,euageliu è latebris in lucë reduabas, filë cr religionë in^aurabas,is nuc ad eandë cocul/ cadu,eiiciëdu,^pflernendu,et interimëdu operä^pßtc/ ris.Eamus nuc cr dicam^,hu!c criminatori eße aliqd fi-ontu.Huc in modu cauflefumtnü^pponit Huttenus,

pVRGATIO, ERASMI AD

quod femel dßupfit,fubinde uerbis alijs atejj inculcdt cy exaggerdt,ciuafi (juod perfe UMii cßif^ piijs a/feuerando ßdt ueru.Attj; hic expedit omtent orationis copiam,ogt;nnè uim ac uehemctium, quot;V tj ƒ«« ddmentum totius diâionis inaneefl ac friuolu ,quo tna^is oratione tumitltueri$,hoc magis perdis aquä (y opcriw.Nrlt;jj eniin hic licet in caufa fcria e^uod in fiilis ctià cotrouerfijs fieri folitum ,reprehendit Quiiitilianus,ut quis fua arbitratu fingat ,cui refpa deat.Mire fe torquet dii expedit ijnibns caufis ab in/ ftituto tarn fagt;t(io,ad rè fceh^atifftmà transferri po tuerim.At in hoc erat illi Iaborandu,ut doceret elfe ucram quod affumit.ibi uehemis orator nihil habet quod dicat^nifi,quidam mihi narrarût.Grauiter (y atrociter exclamat in eu,qui deferta ty prodita tau fa 'Euàgelica,transfugerit ad parte diuerfam,qui pe cunia corruptus,bonos uiros,ueritatem Euangelieâ, libertatem publicà,/ummis uiribus oppugnare cerpe rit.Atqui hoc quod affumit,aut conuentre debuit in/ ter nos,aut idoneis argumentis erat probandu, prins g ueniret ad iüos fuos affèilus tragcos.Tot epißvlis^ tot libellis,tot teflißcationibus perpétua clama , me neutri ßiilioni ueüe inuolui, attur id ßatui/fem mul tas reddo caufas^çy tarnen no omnes prodidi. Atque hac in re nihil nfe açcufat mea cofeientia apud indicé Chriflü.ln tamis rçrü tumultibus,in tantis ctiam pe ficulis,y frmie,cr uita,ita moderatusfum mea co/

FXP OST VLAT.' «VTTENl. filed,ut nee tumultus dutor eßetn,ncc aufam,ciult;e^ hi no probabatur,ddiuudrè: nee Euattgelicam ueritd tem dlicubiproderè.Sihoc indignatur Huttenui ,lt;id! von profitear un4 cum ipfo Lutheru,iain ante trien niH id teildtus fum in Coronide addita coUoejuiff /i milidribus Loudnij,mc ab ed fdâione alieni/jimunt, CJquot; elfe,crfemper futu u.t^cc ipfefolum abium,ve/ rum amicos quofeue^; potui,ut eade ficerent^pro mea uirili fum adhortatus,z^ adhuc adhortpr ,nec id free re delindm.Paâionem dppello fludiu idud dnimi ,ve lut in omnid quie LHt!?crMj feripfit,feribit ,dut fcri^ pturus efl,iurati.Atg; hie ajfeâus fdpenunwro bonis etidm uiris imponit. CZ pdldm omnibus ami/ cis denucidui,ut fi me no pojjent dmdre,nifi Luiherd num,fumant in me guêcung- uelint aff'cäum.Amo li hertatem.i^uHi frdioni feruire nee uolo ,nec poßu. Amicorii caufd no erdnt,inguit,deferendlt;e Luthçri pdrtes,gupru aliguot iailat etia de me bene méritas, gui tam no pojfint aueUi à Luthero,guàm ab ipfa ue ritate.Quos amicos narret nefeio^ego video multos antehdc Lttthero deditijfimos ,nuc partim mußare, partim tlt;edere Lutherani nominis ,partim damnare guod prius approbabant.Si guifguà amicus tunfuijf apud me ualuit ungud,ut in ipfius gratia me addice rem Lutherana: fa£lioni,cidë hoe l4rgidr,ne db illius frdione dcfcifeam.Si me guifgtia uidit tarn potit ,ut totii Luthcrii probdrim,patidr ut meuocet rhipfa/ d /^identf

PVRGATIO ERASMI AD

^idem,(gt;ro Erdfmo. Quid aut miru/i ego reeufem nomen lMthcrani,cS hic neminê uidea ,lt;iui fußineat did Lutheraniis^t^am quod Huttenut £gre admittit banc appellationê,miru uideri no debet ,cu nec ipfc Lutkcrut agnofcat eu^ac patrodniu etiä auerfctur^ Et «tp' me plané ßüit animi conicdura,mallet 'E.rat fmum aduerfariu^^ Huttenu propugnatorc. Sedib liui ret fortajfe fie habent ,ut iüi bono fit Lutherani tiocabutu,utpote,quod ipfum nue folu cr tueatur cr alat.Nihil unquam damnaui Lutheriodio,quod rct ile diâü ejfetinec unquam approbabo ittim amore, quad mihi feeut diélu uidetur.Si fuijfem iHi iuratust dut iUiuf fodalibut,tarnen laudatur is ,qui refipifdt, SJ une me dehortante res hae capta e^, Norunt hoe impenfe Lutherani quondâ,nuncquales fini nefeio. Quid 'm Luthero metuerim,déclarât iüa prima epi/ ßoldtquä ad iHü fcripfi,Dcfidero in Lutheri feriptis modcÀiam manfuetudinè Euangclicam^noto per/ uicaciam aßcuerandi.Lade quo magis in eo defiderê, ficiunt iUius libctti ,qui prodeunt indies atrociores, etiam in fummos principes,quos quales quales. funt, no expediebat iritari.Et inter amicos dolens aliquo/ tiet dixi me dubitare de ßiiritu iHius^nec unquam ta/ men certo pronuciaui. Hoc tantu hadenus iudicaui de Lutbero,(:y in eo cojb-ntifimus fui/criptisJtBist clàm,p4lam^ eadè tcflificans.vbi eft igitur i^a mi rabilii incoftantia meaiVereor ne iftos magis often/ gt;nbsp;dat

EXPOSTVLAT. HVETTENI.

däl mal conilantia.SeJ omnibus rebus omilfis, totus frrorin Lutherum.lflhuc Hutlenus audiuit ex copo= tore quopiam.Verum uel ex Achateillo fuo Eppheit dorpio difcere potuit me turn nihil minus agere ,quÖ. boe quod obijdt.ïam tue agreßus eram paraphr.af int in Lucam,in qua totus eram^quum hanc tragcediam exordiretur Huttenus,propugnator euagclia nc^eiß Cictcrü in Catalogo promitto tres dialogos aduerfus Lutheru.Profirat mihi hoe uerbu exfcriptls meis^ai uerfus LutherüiAio dc Lutherano ne^do,coUationè 'appcUo uerius q di/jjutationê.Et eos aio coceptos ma gis quant inceptos,nec admodum in animo effe perß ccre.QUod fi perficero ,no prodituros nifi autonbus ' his^quoru intererit,Et interim monco le^rem,nc ex hac poüicitatione ßciat prteiudicium.Primimi igitur non promifi hos dialogos^O' fi promifi ;no promifi populo,fed Pontißci er Ceefari,utboru arbitrio uel premantur,uel adantur.Et in his tumè promitto fura/ ■ mam erga Lutherumlequitatem.Quifcit igitur Hut ■ tenus,an his dialogis fublcuadus fit Lutherus,an affli gendusf islam utrunqs fieri potcfi,quum tUic adfiutu= quot;nbsp;rus fit,qui Liitheri partes agat. Jam audio quofdam dicentes'Jntercafufpendis hominum animos,qui non pronuncies quid fentias de Luthero.Primum nee ua/

' cat inttndere his qu£ multa ficribit Lutherus,erfi ua caret dc toto négocia pronunciarc,longe fupra. uires meas e^.ctuid aut pronüciem^Sï totu Lutherü dam nem^

T»VRGATIO ERASMI AD nem,uideo cui partiaddint animos,quantum bo/ norum obruam-S i totü probem,primum fecero arro ganter,qui probcm,qu£ forte no intelligo.Deinde co ieccro me infa(iionë,qa£ plurimos habet,cu quibut mihinihil uclim ejfe cÓmercij.Qtii Luthcru odcrut, rtMm me tacète oderunttqui faucnt ,no ideo ßa^ität tneam fententiam,ut a;quii audiant,fcd ut habeât fult;e fententiic propugnatorê,Si diuifcro fententiam,utrb parti quadâ tribuens,quiedam adimès,utrinq; me dilacerandum prtebucro,nec aliud,q nouos excitaro tumultusdtaq; mihi cofultius uifum e^ bic coquiefa re,donee principes crcruditi,üudi/s omiffts ^expe^ tant ea cof ilia,qu£ fine tumultu profpiciant euange liaeueritati er gloria Chrißi.Bcüum uero efl,quod dum fludet uiderifefliuus,ait mihi ceu Caipha uerit excidiße diäS,Lutheranam doârinâ totam opprimi no pojfe,niß fimul corruat bona pars euàgelica fyn ceritatis acpiiblica libertAtis,quafi no idêfemper co üantißime tum didis.tü feriptis fm teßatus. Et fcoc me difcruciat,ißos fic caufam a^re,quafi feruari no lintjtametfi fi quid re£le docct Lutherus,non eß Lut theri,fed cbrißi.Iam fingatme fcriberccotra Luthe rum,an eius rei ius no ent ei,qui cu Luthero nuquä babueritfœdus, er quo dehortante rf er ccepit, er hucufj- prouexit f Fingat me initio fuijfe Luthero ßutore,an idea erut mihi probanda omnia qua feri*i hit,quiaplacucruntexordiai Qi^idfi Lutberuspoß hac

ËXPOSTVLAT. HVTTENÎ.

Idcfcribat aduerfus articulas fideifAn Huttrnus ue tabit aduerfus eum fcriberet Cur aût Hutttnus uf(jf adeo fcrocit aduerfus eos,quifcribuntaduerfus Lu/ therum,cu nihil interfit inter difputantè feriben/ temfLutherus ad difputationè ctiam proUoat.Sido drinaiHius fynccra cfl,per contradiéiionè ,uelut au rum igné purgatu^magis eluccfcet.Sin fulfa ea,r{éle impugnatur ab omnibus.Sin quttdam habet falfa ue/ ris admixta,repurgafur.An protinus fubtiertero ta/ turn euangeUû,fi eu Luthero difputê,an ^iibet Chri flianus fit facerdos,an omnia fanàoru opera fint pec cataiLutherus ipfe noformidat mcujmà nee tuiuf^ affultum,fed forti animo expcâat Erafmufi prode/ at.Qjtid igitur tumultuatur Huttenu!,fußgt;eäam int terim reddens Lutheri doârinamiquêi ita dernü ere/ dat fore ftdbitc,fi nemo labefa^lettüiec loc^uor ,non quod mihi fit animus cogredi eu Luthero,fi lieeat co quiefcere, fed ut Huttent calumnijs refpondeam.Ego VertumnUfPratcu ac Polypum egi,memet in omnia uertens,nihil no crfaciês^crpatiês,nepertraherer in hanc arena gladiatoria.tn aula pertrahêtibus,ma nibus ac pedibus excufaui me.intètata ex altera par te pericitla,partim declinaui,partim propulfaui,par/ tim dißimulaui.Ciefari me fubduxi,fortunas oblatas conflanter recufaui.Tot monarchis,tot principibust tot amicis hue uocatibus excufaui me.ied qui te inci tant,inquit,aduerfus Luthcru,aHt potentiffimi funt^ out

PVRGATIQ „ERASxMI AD aatpejjïmi,aut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rutknui deie^

bat admirari cojiantiant mca. Qui potetißimi funt-f his it procUui eß ZT perdere,zy feruare.ciiii pejßif nifunt^jîciÜime l£dut.Qui funi utrun(j^,magis etia funi formidabiles.Et tantra hadcam ncc ab bif per/ pcüi potuit Erafinus iüe infirmiis,zr i}nbeciü(s,ct ad ^uauis aura mobilisAnterim irridet illud qd’fcri pfi.totu mundu acuercßiliim in l,utheru,Qr minitat tur fore Lutberanos ,qui üilu acuant in me ßubetei; fibi comonflrari aliii quèdam mundu,quafi bic totui fietaLuthero,An bic comemorê q multi fcripferini in LutheruiApud t talos Syluejkr Prierias,Thomas TodifcuSfïacobus de Vio.Catarinus. Apud Germa/ nos EcciuStZy Mcinorita quidä 'L.ipfienJ'ts,nomè exci àit.GocleiusAoannes Eaber,zy ïlochüratus. Apud Gaüos tota Academia Parifiorü,tußinianus Augu/ ûintis.Apud Louanicafcs LatomusAoanes Turèbol tius,Euflathius Dominicanus.Vincentius eiufdè or/ dinis.Ex aula,Marlianus Tudenfis epifcopus.zy Rt tnaclus Cifaris à fecretis. Apud Anglos rex ipfe,loä B« epifcopus Rolfcnfis,Ac tcrtias quida tarn amarit lêtus^ut ipfi Luthero poffit mediü utgucm oflêdcre. Apud Uißanos Stunica er Caranza.His adde bul/ lam Leonis zy £dii1u Ctefaris.Iam plurimi funtqui nondu tediderunt fua,plurimi qui nondü abjoluerut, plurimi quos no noui.Vilt;ec idco tantü reccfeo,ut declarem hyperbolen meâ fine caufa irrifam ab H«t

teno.

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

tno.porro Luthcrdttorum in me libellos adeo no me^ tuo,ut doleà non prodiße ante treisannos.Imô mihi nonun^ fuit in animo fubomare quèpiam, ^uipro/ uocaret hue alilt;juê infigniter Lutheranu, Nee enim alia res me poter at liberare inuidia. tlam Huttenut nihil minus Luthcranus nbsp;nbsp;nbsp;huiufmodintnias

cribere,nihil minus câ fcribere.i^ec unquam tant male fenfi de Lutheranis,ut fufpicarer iüorû quen^ ales Sycophantias in (pienejua ueüe fcribere,tJec ip/ fi Luthero puto me tarn effeinuifum,ut talem ItbeÜié in mefcriptum approbet.Qjtaquam fi approbaret, baud magnopere comouear.Sed Metius interim eon quiefco,intentus ad cuentu belli,dignus qui dilaeerer obperfidiam.Sidignuse/lmalo,qHi fuis laboribut fuoif; fumptu (hdetutrique parti prodeffe,quo pre/ mio dignus ejl, qui fuis tumultibus fuaé^ ftulticia utramq; partem ledit,cr hane iritans,qudm no pof/ fit compefcere,c:r altera inuidia degrauans,imo gra uiffime ledens earn eui ßuere fe ia£lnt ,cr fubleuant earn euiusfe profitet/ir hoHemi Nec eofiflo interim ociofus ut lUe Metius,fed pcrenni fudio qua licet rê Euan^licâ proueho.Pugnët iuuenes,e^ ia me ad eu diem copono,qui mehinc euocabit ad tribunal Cbri fti,q tametfi nuUi no uèturus cfl,tamê mihi fané ,pcul abeffe no poteft.Video quâtis odqs,quâlis^ couicijs res agitur.DifficiUimu e(l inter hec trnere trâqlliatê Hlà animi Chrißiagt;H,L5paraphrafes meditpr, fentia

eSponi

PVRgATÏÖ 'ERÄSMr ÄÖquot; eomponi motus attimi mei^me^ meipfo fieri melia/ rem^El funt in utraq; parte,lt;jui mtbi gratias agant, prof tentes fefe ex hts itigilijs tneis caperefruäu.Fa tetur GT hoc Huttenus,ejfec}uod mdiori cumfruélu po/fini agere,^ fi feribam aduerfus Lutherum ,atlt;^ hue me hortatiir.Cur igitur hoc dgcntê talibus epi/ ftolis interpellatiTergiuerfatorê me uocat,quod ua rius firn in epiftoIis.An me uellct eadem ad oes feri/ bere,uelut eundem calceit cuiuis pedi addentemiPre fertim quü ad perfonarum uarietatem accedat er re runt eftempormn diuerfitas^Ut tali iiero dilfidio.in tarn diuerfts ftudijs,qui uitari poteü, quin oblique (cribas qu^damfDicet ,prteftiterat tacere. vtinant ifthuc mihi liceat. Sed premor,urgeor,obruor^ut ne ceffe/it 4. me depellere inuidiam.Paulus quoties mu/ tat orationê Cuam,nunc blandiens.nuc obiurgàs,nuc obfecrans,nunc minitans,multa dijftmulansf Non in hoccftincoftantiajed in fcopo qui itli femper ident eft,utcunq; mutât uocem autuultü.Doceat quifqu^ memuta/fe inftitutu,Gr obqciat inconftantiam. Vet rü ipfa res indicat me perpetuo hoc agere^quod olim in^itui. Proueho bonas litcras ,ac fynceriorem ,0quot; ftmpliciorem iüam Theologiani preruirtbus in^lau/ ro,idqi quoad uiuam failurusfum ^fiue amico ,fiue inimico Luthero,que ego pro homine habeo,G/ pu/ to frlli pofte,er fallere.Lutherus cum cæteris tranß hitfChfi^us manet in £ternu,Qtiodfi Lutherus ftü ritu

ËXPÔSTVLAT. MVtTËNî, ri tu Chrifii dudtur,precor,ut Chriflutbenè fortunct ^uod agit,fin minui,mifcret me publicte calamitatifi lAagnifice uero de utriufc^ anima pronunciat Hutte nuf.Ait me Luthero ex anima charu ejfèiCÜ ego in il/ lum ttnimo fim iniquißirna. O me hominem ingratü^ ^ui non redamem amatem.Cie animo Lutheri in me^ ttihil hic dij^utabo^nec cau/'abor epiflvlas quuf de me fcripfitfuis amicii,non admodum amice. In tali ne/ gocio nS cft jpedandiis affedtis priuatuf,nelt;]; refcrt quim conüeniat Eraftna cum Luthero,fedquim coit Keniat reip » chrislian£ cum Euangelica doitrinat, ditöd fi rationem haberem priuatorivm mcotnodorüi nuüi magis indignari debcbä,quam Luthero, qui me tneosq^libros tantadegrauauit inuidia:quiq; mihi omnes fermé amicitiai,uel difrupit,uel malo fermen/ to uitiauit,ncc parum attulit incomodi bonis Uteris d, wc fempcr dcfenfis tum uctujlis autoribtis^ quarünt autoritatemrcjlituereeonor.$cdquicquideft hum^t num,pofthabendu eji,ubi agitUr de gloria Chri}li,dé/ ■quefynceritatcfidei catholic£icui utinam LutheruSt Uel quiuis alius cofuluilfet,zy libroru meorum,t^for tunaru omnium,Qr huiut dcniq^ capitis iaäura. Cate rü undc nouit IiuttenUs,qttid animihabeat Lutheritt erga met Sic copotor quiff iam lUi rctulit.Et iUc audie uit ex alio, rurfus iSe ex alio.Atqi ita p uigintitranf fufus rumor ad ipfumperuenit. Exhis cötexit libcU fofti^ihilo plusnouit,quo animo c^ fim in Luthcru, e Scd

‘ P V R G À T ï O Ë R a' s’wt l'quot; À b

Sfrf «ort/jKnqwàm dduerfta Luthcrum. Hotf ^hi nouum non cfi. Nonnunlt;juctm 'm codent couiuiif Carneadem referens di/puto pro Luthero,^- contre Lutheru,aliquàdo dnimigrdtid^interdum expifeam» ^uid hic dut illefentidt,dliciuotics difeendi caufd^ Hcc unqudm tdmen cd tifputdtio ùpud me cxccßit iw ztfqiMm dmd'^ulentidm,Acquis auribus utraq- par tem dudirc pofftmt.Mihi placet h£c libertas in conui fitmiliaribus coÜoquqs,qud fapc ut or tmtnodi TCjdliorum animes ex nwo leßimans. Ac ne me uitijs omnibus liberem,hoc mihi uitium eß preciquum, fie wfitum,ut tgre poßim uincere:quu non femel exper tus fimquofddmoblitos,quàm multa ipfi îiberrime^ dixerrnt^quod i nobis diâumfucrattmeminific,ac rt ferre^cy peroccafioncm impingcre,multis 'mter'm,ut fittdjfiihs de deprauatis.Atqui decebat cd.qu£ mter poeula dicitturßn uino feribere, Quoties 'm côuiuijs imperiû trofißuUmus 'm tuliu pontificem,e^ fummi 'pontificium 'm m aximilianu Ciefarem?Di mde colle.-gia Nlondchorü matrimonio copulauimus coHegijS Monacharu.Mox defcripfimus ex illis exercitum ddf quot;uerfus Turcos : demde colonias ex ijfdem 'm nouos 'mfulos.Brcuiter uniuerfum orbis ßitum uertebdmuf»

Sed htec fenotufconfulta non 'mfcribcbdntur icrcis W bulisficd uinofic utfublatis poculis, nemo rneminip fet^quid o quo digiti cjfctMdioris ctidtn mciuilitat» ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eßt

- ♦. 'iJ

EXPöSTvLAr; hivttenï;

tJlycriminAtionem ßrucre cx lis ^Uie amici ßetifiJä iußraflibere nobifcü nugantur per liter af.'Üabeo (jui ex intimis amicis,mihiß(lifunt capitales hoftes, ni^ bil fwn molientes in exitiu meu,m,nuncpuam tarne ßtf fiinuit animus metis,ut uclèfccretis colloquies, dunt conßaret ßmiliaritas,habitis,uel cx epi/blis quicqu£ tUis obijcerem. Tum cnim mihi dignus uidcrer, qui ex uniuerfo hominum contubernio infcraru confortiwn protruderer.Verum iBam ad Laurinum epißolam ap pcBat odiofam infcéiationè.Profcrat eX ea ucrbü unü odiofe didü in Lulheru: nuüa hlt;erefis,nulla hareti/ ci mentio,tragcediam appeüo,dtfj'idiu ac tutnultu ap/ peïlo,quibiis uerbis de Euägclico quoq^ négocia loqtii poteram.Tantu placo quofdam Lutheranos, qui nul io iudicio ferutur tmpoteti quoda irnpctu,amp;- ad quä/ HÜ leuem rumore excitant tragadias.vidc uero qui cdufam ajfingat impudètilemmati.tdeo tarn iniquo eß anio in Lutheru,inquit, qa capit Uli inuidcre täe tarn gloria,poßei^ illius libri prope magis/unt in mi, nibushcminü ipßtis,'tion inuideo Luthero fuam ß, )nam,lmà malim qucuis Care eße cbfcurior,^ habe/ reßmam illius : quä fi patitur amcre Chrißi, plus^ Mortem patitur.-nec uequu eR,ut quifif bonus iBi inui/ deat-.fin aliter eß, prorfusinfaniat,qui talcm famaitt éut^ inuideat,Ego fi quea aßequi,cupercm mea per petuo et omnibus regionibus legi, potius lÿ tempora/ noßuorc rapi.Qiiod fi no mercnturipfa utilitatefai

» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e i uorein

PVRGATIO ERASMI AD

uorcm le£hrK,mAnïi no Horterim, etiàfi nemo Îeg4t* Sed fgt;um,inquiunt,d cunis Lutheri nomë uocare ap fucfcunt.Praftitcrdt ut afjuefccycnt uocare nomê Ie/ fu.Quanif ubi fint ifli pueri, nefcio.Portaßii HUttc/ nuf iüos uidit in. arce Francifci.Ego quotidie expert/ orquàm multi potëtes,do(li,graues et boni uiri exe crentur Lutheri nomen, quoru talis efi eruditio,talis uitlt;e fynceritas,ut uix pc^im fufpicari uel affèéîu er rareiüosueliudicio.Acncdefede t^uidem Komawt une^uàm incoflanter loquutusfivm. Tyrânidém,et rlt;i pacitatê,Cietera^ uitid,de i^uibus iam oUm uetus, ac bonis uiris communis^^uerela efi, nunlt;iuàm probaui» Nec indulgêtias ufquàm tn totu damne,ctiamfi eau/ ponationcs ittas impudentiffimoi fiemper dete^atWS fum.Quiddeceremonijsfentiamjibrimtimultis lo/ cis teftantur.vbi ucro execratus fumius Canonicu, Cr pontificum feita^Quid aut fit pontificem in ordi nem rcdigere,no fatis intcüigo.Primu opinorfaiebi/ tur Romlt;e effe ccclefiam, tjam multitude rnalorum nonefficit,quo minus fit ecclefia.Alioqui nuUas ha/ beremus ecclefias.Et arbitrer effe orthodqxam.îiifnt fi epti mixti fut^ impifitamè in bonis manet ecclefia» Huic autem ecclefilt;e dabit opiner epificopü.Eum pà/ tietur ejfe metropolitanÜ,pofiealt;iuàm tot funt archi* epifeopiinhisregionibus f ineiuibus nuUus unquant fuit apofiolus,lt;iuum Roma habeat Petru Pau/ lum,duosfinecontrouerfiafummos,lam inter. Me/

tropolitanos

EXPOS TVLAf. HVTTENI.

tropolifanos, quid abfurdi fit,fiprimiu locui detur pontifici RomAno^Ham hatte tantam poteflatè, quü fibifecuUi aliquot u/urpitgt;-unt,ttullut audiuit me de/ ftndcntem.Sed Huttenm non fert pontificem pefli/ Icntem.jd optamiK omnes^ut pontifex fît uir apofio/ lico loco dignus.Quidfi k no cotingatfDcpcUatun Atqui eadS ratione depeUendi elfent omnes epifcopi, Quinon funguntur officiofuo. sed prtecipua tnundi pc/iis iiim tttultis MUIS fluxit à Roma, vtinam lice/ ret iflhuc inficiari.At iam contigit pontifex, qui fum mis ut arbitror uiribus hoe lt;igit,ut earn federn eiy- Ctt riam nobis purgHam reddat.td non fferat Huttenus. Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;funt qu£ fpem aliquam oßendunt,

Etchttrit4s,iuxta Paulu fperat omnia.Quod fi B.ut/ tenus uitifs bellum indixit non hominibus, Roma pro peret,lt;idiuuct hunc pontificê hoe conantë, quad ip/e nulitur.Sed Huttenus indixit beUum Romano ponti/ fici cr omnibus qui iüi adhjerent.Etiä ne bono pontb fici beüü indixitfQuid dutemfaciet his,qui uolentes nolentes adherent pontificii Quid ficiat Cxfari, qui pontifici iundiffimus cfi? Q^od fibeüum appellat, dcpopulari agros,cxrcindere urbcs,diripcrc opes, de' peUere poffcfione: Huttenus haiknus tantum maledi xitpontifici,necullAmmufcam Romanenfem hefit, iüfi protinus iugulatos exiüimat^in quos iacit coui/ cium. Sfd uideat an expédiât iritare, quos iritatos non queas opprimere,^manenfes optarent femper e ) fibi

PV'RGATIO ERASAÏI A D .à fibitales hofles,qual{s eß: uwfenus. Quodfi mahwt l^omana; Curia; non potcrat aliterfanari quim belli/ co tumultUfCoftißs ac fubrutis omnibus^nuum hic tit Huttenusjatiuf erat filtere to tu nii/joaooit 3iaKo/},^uàm tanto orbis malo moucre Catnarinam., quot;VeUem autem ex Hutteno fcire,quos fentiat,ciuoties àicitinos,Qr nobis.iiainhoc pronomine frequenter utitur.An omnes qui quoquo modofauent Luthero, male uolunt Romano pontifiât At ego uideo ua/ rium effegenus hominît in hac clajfi. Sunt enim qui/ dam homines doili,mco^ iudicio minime mali t qui pleraq; probant,cr cuperent accifam effe Romani pontificis poteflatem,cuperent pro mundano princi/ pe doôiorem Euangelicu, pro tyranno patremt opta/ rent fubuerfas menfas ementium ac uendentium 'm të plo dominijOptarent cohercitam tntolerabilem imput dentiam 'mdulgètiarioru,compofitionarioru^ difpen fationariorumj}ullariorum:optarèt muhum deeede/ re ceremonijs, cr addifludio uera; pietatis: cuperent Euangelif uigorem quad iam pene obfolcucr^t, reui/ uifeere: cuperent diuint fcripturie autoritati cedere dogmata CT opiniones bominumtcuperent humanas cofiitutiones no pr^ferri prieceptisdci:nollent fcbo/ laflica décréta quifuis habere uim oraculi, dtAentes populum chriSlianu grauari quibufida humanis ca/: fiitutionibus.ucluti de dcleôbi ciborum,de multitudi/ tjpfcflorwn)de refet/uationc cafuum,degradibus cç/, gnationii

BXPOSTVLAT» HVTTENT.V i gnmtionii Aßriftii, dc cogndtionc fpiritudli. VeUent ttidm qu£ddm humanA placita cedcre publicie utili/ tdti,lt;ptodgenus cfl:,exfolo confettfu coire mAtrivM/ nium, Cupirent cxplicari cofcientids hominum, tnis multis IdqucK impeditds.Cuperent condones e^i liberds dc fdnÜASxuperent epifcopos,qui nunc md/gt; gnd ex pdrte nihil dliud fun( qudm munddni princi/ pcs,ejjc uere epifcopos:nu)ndchos,quibus nunc nihil cft inunddnitts,effe uirc mondchos. tii Lutherofduêtt hoe nomine,quod hdnc prouinddm fortiter uidcdtw ^g^ejfus. Cum his mihi fi fadus non efit certe md/ net uetus dmicitid,literdrumglutinoxondUdtd,etidnt fi rton confentimuis in omnibus. Horum nuUus efi^ qui Hutteni coftdtus probet,nc ipfe quidemLUthe/ rus. s unt rurfus quidam indoih, nuUius iudicij, uit£ impur£,obtre£iMores, peruicdces, intrddAbiles ,fic addiili Luthero,utnecfcidnt,nec/eruentquod Lu/ thirus docet.Tdntum Eudngelium hdbent im ore,ne/ gligunt preccs CT fdcrd, ueficuntur quibuslibet, cy tndlcdicunt Romano pontifici. Sic Lutherdni fiunt, Horum jneonditos tumultus eg inconfultd confiUd principes dc magifiratus tdndem cogentur oppri/ merejtaq; pet horum uitio, ut nec iUd corrigantur, dc quibus mundus merito queritur.Atque inter pocu/ Id pleruq; feriturfocdus Eudngelicum.Adeo uero fiur pifi Cuntferejut non inteUigatfefc plurimum office/ re cdufie cuipuent,eg qui uclit Ulis prodejje, neceffc i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Co- hdbedt

PVRGATIO ERAÎHI AD ’ hiibcdt eos.fidlere,ucluti quum iwdicut imponit phrf ftetico daturuf pharimtcum.Cum hoe bominumgenc* re nuUum optarim ego commerci m. At nee HutteA ftui uidetur hos probare,lt;iuos viednos appelUtfSltt ülij,ciuosfufpieor,nonß.!tcre négocia ^.nangelicot fed 'mhiiire in pr£da.gt;n,utfub Euangelij prtitextu Id/ troeiniumexcrcedntjhos necipfc probcii Lutherus, Hdbent çnim longe diuerfd dogmdtd, nimirum hicc. Qt^i prttexere potefl dliquid nobiliatis,ci ius ejl ddo riri uidtorcm in publicd uid, rir fpoliare, dut cdpti/ uum dbduccre,lus efl,ubi cjttod erdt nummorum, ui/ no,fcon is cr died decodum efl,bellum indicere cui/ cunqjUifumejlcommodum.VL^c dogmdtd non hd/ Igt;ff Luthcriis.EortdfJcfilt;ntnonnuüi,quirebus omnif bM profligdtis dc perditis, Lutheranos fe fingunt, ut hoctitulo fibi pdridnt fautorcs,An hos pmnes Hutte nuifufeepit defendendosfOiioties enim de Lutherd^ ftis quibufddm loquor,ille comouetur.Si (jucrar d Lu therdno quopidm mihi mdrfupium detrddunt in itine re,dn Huttenuf drbitrdbiturhoe dd fe pertinereffUi guod femel queriturfe proprie morfu petitum d nUt quonidm nee locum indicdt,nec rem,ne mihi quident libet diuindre, Certe quum iUd fcriberemtnon erdt dni mus Huttenum ledere,cui fduebdm literdrum duntd/ Xdt nomine'.Etfi quid tdle fuijfet, quod fecus hdbet, quid hoc dd hdne mfeddtionem tdm criminofdm i St

dçcies ^eti/Jet oblique, dißimuldjjem, Quoiies duti

T

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

dutem reuocat me ad futu partes,guè iubet me ueni/ re'Ad Uiros bonos cir EuangelicosfEgo libentcr ad/ t{oîarem,fi.(iuis commonßret. Si quos nouit, qui pro ttino,fcortis cr alea,fcmet obleihnt facra leâione, fanclisqi confabulatiunculis, qui neminem fraudant pecunia débita,fed ultra largiuntur no débitant egen ti: qui adeo non maledicunt immerentibus, ut conui/ cium ingefrum etiam placido refponfo moüiant: que nemini uim aut inferunt,aut minantur,fed iniuriam etiam beneficia penfant: qui adeo nuüa mouent dif/ fidia,ut memores,Clmflum beatos appeüaffc pacifi/ cos,ubicunque poffunt concordiam pacem farci/ Mt'.quinon iaSbtnt glorias fuas ,laudem uenantest uel ex malefafhs,uel ex his,qua! non gefferunt ipfi, fed omnem etiam benefafbrum gloriam transferunt Mî Chriflum.Siquof nouit,inquam,huiufmodi mori/ bus uere Euangelicis pr£ditos,common/iret,cr habe bit mefodalcm.'Nam ego 'Lutheranos uideojËMange Iicos,aut nullos,aut admodum paucos uideo. vt igi/ tur non femouco ab amicitia mea do{hs,qui modéra, te O' cum iudicio fauent Luthero, ita nee altera eié ' parte,defino eos habere arnicas,qui pio fludio,o cié iudicio moderate Lutherum infeibmtur. Etcnim ut demus hos errarc iudicio, tarnen affeâus e/l pius, quum perfuafum habeant,per Lutheri doürinam iti/ numeras animas perire. Et tarnen per occafionem tftrofi^ moneojfi mibi uideantur addiüiores fua por

e 5

PVRGATTO ERASMI AD quot;nbsp;’ ti.Nequc cnim hic militutum eH pronundttreJe LU^ tl)ero,fed Huttcnicdlumnijs refpondere, Qt^id mea ciuüit amicitu nocet Luthero f lortdlfif ahcubi pro dcß.Reuerenduf pater loannes epifcopiu Roffien/ ßsfcripßi 'mgens uolumen 'ut Lutherum. lam olün ufus fum Ulo uiro crßnguldri antico, cr conßan/ tißbnopatrotto, An iubebit Huttenuiut ilh'denun/ ciem 'mimicitiam tlt;iuta flilumacuit 'm Lutherumf ' Cum cruditK ferme omnibus mibi 'uiterceßerat ami/ citia ante Lucherum cognitiun, Ex few quidam poß coeperunt ßuere Luthcro, non ideo renunciaui eis amicitiam ciuilem. Quiditm mutati funt, nunc pa/ rtun bene de Luthero fentientes, nee ideo deßno ha/ iere pro amicis. Nee i'W me libro, ut ad uidricem partem aduolem. Ex Lutherana parte quid efi^quod ßperare queam f Qjiod altera pars offert ,qu£ po/ teß plurimum,conßanter recufaub Sed coißtlo quie/ ti me^,me'que quoad licet mtegriunferuo,quo pluri/ hits queam prodeffc per occaßonem, interim fynce/ risuotis opto uigorem Euangelicum, zr Chrifli glo/ riam per uniuerfum orbem cfßorefcere, de me uide/ rit ipfe.ïn hac uita nihil expech felicitatis.Sed tequio re tarnen animo fum otiturus, ß. uidero Chrißi cau/ fam ferre palmam.ram ad pontificem Romanum re/ deo,de quo criminatur me nunc aliter fentire, quant olim fenferim, Laudas, irtqwit, hunc pontificem, O' ttb co laudaris uiciffint, Laudo,fed quem ego ifiul/

. Ï 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiîcofficiihi/

BXPOSTVLATl HVTTÊF^I.

tis conicóiurK ddducius ,fperofynccro pcSksrc coHf' fulturum ^fon'iC Chrifti. Et tarnen laudo parcijftme. An indignAtur lîuttenut,fi tdkm pontificem, olim dmicum cr nunc beneuolentein, pMcii ucrbii laudo in fcriptis meis, quum ipfe toties, tot uerbiSt tam magnificc pritdicctur in fcriptis meii, etiam in epere ferio,Helut in annotationibits noui tefiamcntif Qii«r bic me non appellat affentatorem f Pontifex tiltro mifit ad me duo breuia, (Quorum pojleriui trat priorc amantiui fcriptum. Ea uel ob hoc liben/ terfum amplexui ,(iuodplierilt;y ueteres amici mei fibi certum exitium Erafmo paratum promifcrant, poficaquim bic er at eleilus pontifex. Eit r« iüos-uebementer fefcUit.Fingat nullum alium fruHurn mi/ hiredifurumexepiftolis pontificis^num putas hoe affernandum ? Sed Huttenus hanc appeUat uafri/ ciem-His priießdiis Erafmui fubfijlat oportet, nut/ tenue habet arceStUaUotiCopias, bombardas, fumoi^ ignes,gladios,ediH!l,bella,^uibuf fe tueatunuti/ bi pTiefidium omne ßtum efl in fiuorc bonorum, t^uorundam potentium, lt;iuo tarnen non abutor niß ad publicam utilitatem. Nam ß mei rationent haberem, alia ingrederer uia. Et tarnen 'Huttenus fortaffenonbabetnuncctii timeat,eó(pue fortiseß. Ego ne mentiar, timeo libris meis, unde fatetur Gf Kuttenus ßuihim no mediocrem proficifei ad (piàm flurimos, Hune ßuihin mea temeritate nolim

perire.

PVRGATIO ERASME AD

perire. Nfc enint 'm dliudferuo me, ni/ï ut proßni. Eirprobrat etiam,lt;iuod mc mihi Idudat pontifex, ey Cird.Sedunenßi.LduddttinqMt^etibi. Qiiafi mihi uitio ucrtendum ßt À ulibui Iduddri, (^udnquiim egO' laifddtionem Mtcrpretoradmonitioncm. Scilicet po/ tiuf erat dmbienduin,ut Uudarer ab Hutteno.fiLn uc/ roißudprodigioßimcß,iitlaudcmut ewm ad t^ucnt fcribimusf An Pauliu non laudat Romanos lt;juibut fcribitiErafmufjmciuit,Romano pontißci fc dcdidit,' Qt^idfan unciuamfitit inter nos bellum,ut deditio ß/ Ha fitfAn non ecluededitus erant ’Leoni,non admo/ dum laudato pontifiaiPolliccris,in(iuit,te non dcfu/ turum dignitatifedis Romang.'Srerum hoe iüis fcri/ bo,apudlt;iuosdelatuseramcumEuthero confpiraf/ ' fe aduerfta fedem Romanam, An idea poüiccormé patronum tyrannidis^apacitatis, zr aliorum malo/ rum,que Huttenus obißit Romanenfibitsilmà non uno in loco interpretor fedis ittius ac pontificis digni totem ßtomcffieinuirtutibut apoflolicis-Huie digni tati poUiceor me non defuturum. Adßtbuertendivm Euongelium,ut ait Huttenus, non arbitror quèquont ' pot^ificem, duntaxtü hunc, imploraturum operant noßram,zr ß exigeret, non preßarem» Hec cuiuf/ ' quàm principis uel metus,Uelgratia tantum apud tne »alebit unquàm,ut feiens aduerfer l^angelice ucrit tati out glorie chrißi. Et tarnen efi alicuius opinor prudentie ßcalere prineipumfauorem,utnon defe/

rof

EXPO ST VLA T. HVTTENf.

fds Euangclicam ueritatem.Et utrircfUm confulue) rint Euattgclico négocie,rerum cxitiu comprobabit, Sedinterim obliquo.dióbfallo,(iuod pleri^;fic inter pretêtur,me uindicaturum curia Kcmana iuf exer/ cenda tyrattnidii,rapicndi,cauponandifacrA panter de profaM.ln diferimine licetambiguo filiere. D4/ tad etiamfuroremfimulauit. Et tarnen ne ^uis fiüi poßit interpreter. S cn6o me non defuturum fedi Ro niante,fi iüa non défît gloria Cbrifîi:me iSi pro uiri/ U ddfuturtim,fî ilia fynceris rationibui prouehere ni/ taturrem Euangclicam.Huiufînodiquum multif lo/ cis inculccm,tamcn dijfimulat Eiuttcnuf. Tantumue natui efi loca quadam qua deprauaret. Quaquane magis fî{fî)icor dclatores indicate loca quadam.l^ec enim adducor ut eredam Kutteno in tantif négociai, qua demi bediq; gerit,ejje ocium noftra legendi.^Sed i intolcrabiliuc cft,quod alicubi/cripfî,neminem piunt non fauere pontifiei Romano.Hic non uidet iÜud po , fiulafîe dibUonii Oeconcmiam,ut pontifice conciliit to,odium in quofîdam transferrem, qui rem parian , dextregerebant noinine pontificii.ueque tarnen fal fumcftquod/cripfî,Fauet enim pontifiei ,quifquû cupit idum maxime florere detibus apcflolieis.Licet odiffe Leonem, cr tarnen fauere pontifici.Qui fiuet nudefailis pontificum, no fiuet pontificibui. obijcit er hoc,quod illiuf fedisautoritatem,totfeculis fequit tus eH orbis chriftiMUi,Cluodfcripfîucruni eft,çr

utit/dtrt

PVRGATIO ERASMI AD-

MinMt pcrpetuo felt;iueretur,modo Hid dgeret riego^^ ciwm Chrifti.üuttenui clamdt,id ttunqudtn futurum. At nos/}gt;cramuf ineliora,pr£fertim hoe pontifice, quot;Vtrum dutem fdnBiui eß:,feclui dutoritdtem pontifi/ diRonu,ni,dnfe(iui autcritatem Huttenif'Nam dd 'hdnc coUdtionem ddhibui diilum hoc.QUcmddmod» iüud quod obijcit de dutoritdte orbis confcnfu,tot feculis cÓprobdtd.Argumenter enim ddnddin uenia, 'fi in rebut cotrouerfis homo pdrum do{bis,fccittlt;ir dU toritdtem Romdni pontificK,potiut c[udm huiut, dUt illiut:Qn{bufddm enim iüud fdtii eß.ut credant,quoi T^utherUi dixit auToigt; Vlt;pa-Hoc fi Lutherus poftu/ ldt,infdnit:fi non poßuldt,infdniunt iüi. CerteeSfint 'foRed Græcidm quoq; in Romdni pontifien dutori/ tdtem conceßifie.Orbcm dutem uoco ntdximdm or/ bis ChriRidni pdrtem^ifi forte Huttenm fophifidtn agens, obijciet Sciopodes nondumdediffe nomèpon tifici Romdno, Quinetidm fi principdtuspontificis fwn ejfet d Chrifto,tdmê expediret unum effe, qui t/e teris dutoritdte prdgt;nineret,fed qua longi/fime tdmcn abeffetdbomnityrdnnide.Quoddutem dlicubi fcri/ pfi oporterefdcrofdnSbm effe Romanipontificis d» toritdtem,idem non dubitem dicere de fingulis epi/' fcopis,modo ne prlt;ecipidnt impid. Idm enim definunt effeepifcopi.Dici uix poteft qudm periculofe popuA Itii dffuefcdt oppedere iußis epifcoporum hoe titulo quoi nuili fint,mox enim nee bonis epit diélo -audi^f

JA . ,5» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obijcit

'EXPOSTVJlAT. HVTTE'Kr.

* Obifdt er ißuJ,tjued'w »wrte ^Uidi aîicubi rim ine diucUendum d.fcde Romand. Diccndum hoc erat tpium delatiii c/]rcm,quod confpiraffem aduerfut /edem Rcmanam.Qwdtum pciieaiAn idea confir/ nw tyrdnnidem,aut uitia RomaneßumfAddit me hoc impudcnterßcriberc,qui toties difeeßerim afedc Ro/ 'mand.Jmö hoc impudentcr fingit Kuttcnui. Scriptd ‘mea diuerfum clamitant.t^ec ideo difcclßi afede Ro/ marM,fi quondam illiit! fedis improbaui.imo funt mter Antüutherdnos qui damnant^quod pontificcs haäe/ nuihdbuerunt omnia uenalid,nec ideo defccerunt i fedc Romana, Alioquin et Caeßar hic pontifex re/ ceßiffent àfede Romana^qui confultant de toBendis iüiut uitijs.obijcit er iBud qued ak'cubi feripferim: Quis non ßueat eiui dignitati,qui uirtutibuf Eiiange •tieis Chriflum nobis reprafentatiQuidhic calumnia/ •tur Huticnus^Admoneo qiulcm oporteat effe pontifi/ cem,crquatcnustTlifdUcndum ßt.Seddicishocfigu rate.Qttidrefert,ßres er tempus figuram pofluletf ^Vbi ucro feribo mefanare poffe has dißcordiasf optit rimpoffe.Quodßpojfem,nondurarent in craßinu^ Sed cldma,inquit,ne ceffcs,dnnuncia populo feelerlt;t eoru.Clamauilibcrius,quàm meafortuna fewbat^et eius eß clamare in aliéna peccata,q ipfe immunis fit i peccatis.Ego parcius infeibr aliéna peccata, qa mhi quoq^ cofeiusfum multorit adnüfforu. Clamet Kuttel nuSfhomo purus,in quem tiihti crimittis proffit regeri,. ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Holt

PVRGATIO ERASMI AD

üon fum'Efiitis, V hic iubctur'tn popujum dantä/ rc.Huttenus me iuhet clantdre 'ut principes,quufcrif ptum fit'.Principi populi tui no mdlcdices.Mdgniri fcrtutrudeufpr£cipidtEfcii£,lt;tn TAuttenuf ErafmOt clama.Efi aut clamor quidam inutilis,qui nihil aliud quàm tumultut excitât cr ifitat tyrannidem, Alio/ qui ne nunc quidcm cejfo clamarc in fcriptis meis,quA tenutßtes eft proficiendi, Clamo etiam dum fcribo paraphrafes.Quid enim efi aliud Eua^elif lux,quànt redat^utio noftrarum tenebrarufExpendat hoe quif/ quis 'mteger e/l,utrum plut utïlitatis adferant Hutte/ nici clamores,an tnea filentia, Vbi uero de fui reipt Chriliian£,fi licuit prodeffe ƒ Quanquam principes nee d quouis obiurgari fujiinent. Nam id epifcoparté rnunus eft. Atque id conuenit dam fieri potius quant apud populum, Aut cui fumo hoS labores,pr£ter atSi tis ac ualetudinis rationem^S i componcre, 'mqu.it,ßu des inter partes concordiam, quur alteram partem atrociter mtpugnasflmo alio loco dixit Metium, (y ’ nunc ait me totis uiribitsferri 'm alteram partem.vbt uero commiffa eß h£c pugnaiTantum in epiftola ad laurinum,aduerfus quofdam morofos mihi ius uin» dico,fi res ita pojlulet,facr£fcriptur£ tefiimonijs ac fblidis rationibus citra couicia cogrediendicu Luthe . . ro.Et queritur iUud Huttenus,qi’ couieijs cr cUmort bus dutaxat agatur cit Luthero^Quur igitur ßc debac cbdtitr Mt C« 3 polliceturfc,ß cSigrflt;fi uelit cu Luthe/ ro,i danu/

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

i clamoribut or couicijs tempcraturum,acfedatd col Idtionc tantum fdcTiiefcripturie trßimonijs c^rationü iut ueris déturum^Uihilenim dliud promiß,cr tamen hoc itd promifi.,utfdtK oficnderem me nonfddwimit nifi oßenfd ßeprofidendi.Ndm quod 'm Luth er if cri ptis ojfendit me immodicd ntdlcdicêtidt cr drrogdntia ßgt;ccics,etedcm res offendunt ctiam iüos,qut Lutkero fut iuratijfimi- Nee id diffimuldui ColoniiSdpud ipfii Sdxoni£ dueem federicum,dudiente Gcorgio Spdid/ tiw,quiim nondü exiffet dpud nos Cdpliuitas Babylo/ nicd,ReJjgt;onfum cß cum in concioubus dc pralcäiot tubus eße indnfuetijfimum. Gduifus fum ztrlduddui, addens cam manfuetudincm maxime pr^ßandam iit fcriptis,qu£ toto orbe uolitviu,eu uox dd pnucos per/ Ucnidt.PeUicitifuntfedaturas opera,utid fieret.i^ec auttenus ipfe negat in Luthero defidcrandam mode fiiam dc Icnitatem. Sed quid hoc, inquit , ad caufam? tftuc à nemine minus coueniebdt queri,quàm ab Hut ttno,qui quum ubiq^ cotendat Lutheri eiufam eße iu/ fiam,fdniiam ac piam, maxime debebatirafei uitio^ quod plurinwrum animos aliénât. Si Lutherus ab 'mi/ tio candide inanfueteq^ docuißct,abßinens ab his qu£ primaßecicferri non poterant,nihil fuißet tumidtus.. Si mihi terq} qudterq; frater eßet Luthen(S,fi doihri/ nam illius totam probarem,non poßem non uekemen/ ter im probare tantum in aß'euerando peruic!tciam,taia ficerbam ubique paratam medcdiccntiam ^l^ec adhue f poßum

PVRGATiO ERASMI ad nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

po^um animo mco perfuadere, chrifti ßgt;iritum, ijuó nihil mitittt ,inhabit(ire pcéttff iüuJ, undc tanta fcatet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(

amarulentia.Atq^ utinam hic mcfaüat meafujpicio, Athabct orjpiritui Euan^clicui fuum ftomachumt (iudio,fed alium, nee ufquam abeji mcl iüud charita/ tts^f^uod obiurgationii aloën condiat. Audio Petrum indignantem Simoni:pecunia tua fit tecu in perdition nem.An exiftimas donu dei parari pecuniafHoc cott uicium ab apoflolorum omnium ntitijjïmo extorfit rei indignitas.Sedaudi nunccondinwntum: peenitmtiant ' itag^ age^ey roga deum, fi forte remittatur tibi hicc cogitatio cordii .At Lutherui in argumentando par/ eus zy ajlriëlus,in conuicijs ey fcommatis neque mo dimt nouit,neqi finem:ibifiepenumero fannis tyfali/ lus ludens,ubi res nuUam preebet occafionem, uelut in libeUo e^uem fcripfit aduerfus Angliie, quid ïnuitabat ut diceret'. Veniatis domine Kenrice,ego do cebo uos ? certe régis libellus Latine loquebatur, nee inerudite. Et tarnen funt quibus ifta mire uidenturfc/ ftiua.Queritur Huttenus,quod ego pricbita qualicun/ quefigt;cmedifi)utaturumcumLuthero,addiderimani 1 | mos principibus,ut ueluti redintegrate beüo cooriren tur aduerfus Lutherum : quum ipfc potius acerbitate calami prouocet omnium animos in fefe, (y ud exem plum caprte Scyric, de qua efl in Grlt;ecoriim prouer/ lijs, hoe ipfum quod reddidit boni laëlisfcroeiafub/ ucrU.Arroditty iÜud lluttenus,quod alieubiferipfi.

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

Hon cj^c EU(ingvlicum,tcchnii de ui quen^udtn in[itet cdftrd perb-dherc : quum olim Chriftiani cieldrint eos qui uocdbantur in periculum,nec ddmitttbant in fuum contuberniu nifi jj^onte uolcntes dmbientcs,cu mc tot drtibui condti fint irretire Lutherani quid dm nc pojjem rcfilirc. Hoe uult d me confidttvm uideri, nifi profcram qui hoefeccrint. ïmo ipfie refitondedt,quid egerint illi,qui primdm iÜdm epiflolam Luthero fieri ptdm euulgdrunt ? quid,qui loed quteddm odiofid,è li/ bris mcis deeerptd, cf in lingudm G er manie dm uer fid typis publiedrunt, prater dlid quteddm ineiuiliui etidm euulgdtdiQuid egerint,qui epijbidm dd Cdrd^ K.oguntinenfiem,fiecreto ficriptdm,nee Cdrd.rcddide/ runt, cy operd typogrdphoriim euulgdrunt { Quid aliud dgebdnt ifii nifi ut obfides hdberent ex me,ne refiliremi Hlt;ee duntdxdt dttingo qua manifiefid fiunt, pofiem cr dlids narrarefidbulds, fi libedt. llludde/ prehendo fiermè in omnibus quifiefie huic ßäioni dd/ dixere,quod quemadmodu qui in dqudm delapfi fiunt^ queneunque pofiunt drreptum fiectvm pertrahunt in exitium, etiam fi quis perielitdntibus eonetur fue/ currere : itd ifii per cmnem oceafionem quofieunque poffiunt inuoluere ftudent eommuni periculo, etidm iüos per quos poterdnt exinü periculo. Deniq; expo/ nat nobis Huttcnus,quid fienfierit quuin fieriberet hlt;ec uerbd : liuüos libros ficribes meliores,fi tarnen uUos feribestz^ pofied ne^t ejfie qui ui eonëtur pertrahere^

fi t. interim

PVRGATLO ERASMI AD interim ait me nihil agerc, cum defixis pedibta htcrei am in fàélione LutheranA,uel libros meos /laturos ah tm-ximedefcaro.Quafo te hóhr^qui h£C fcribittZy i^ui miniatur^nefcio quM epiftolas aranas, qua fronte flagitat^ut proferam, qui techms ac ui me conentur pertraherc mfaélionem Lutheranam ? Scd qui hneret defixis pedibus,is qui perpetuo cr conjinn/ (rr aucrfatus cji fàéiionem,qui dehorbitus cfi ommunt primus à periculofo négocia? Quod in libris meis eft, inficiari non pojfum, haiienus tutatusfum abfque prlt;eßdijs Uutteni. Quod fi libri meidoccrent cadem qult;e docct Lutherus quum habeam turn multos inß/ gniter infrnfos,idcm honoris retulijfcnt, quod retulc/ runt libri Lutheri.A nobis ftabunt, inquit.A quibus? Toties hoe pronomen,nobis,occurrit,quu Huttenunt tiec Lutherus agnofcat^ neque quifquam Lutheranus paulo cçrdatior. Similis farin£ eft er iHud, quod nù/ nitatur fore,utß quid acciderit parti Lutherans, ni/ hilo nùtius me traftet pars uiilrix, quàm nos,inquit, Atqui ego non indixi bellum Pontifici Romano, non feripß poftiUas in Bullam Pontificis,no profeßusßim proteüorcm Lutherana; fadionis,no aduerfatus funt cdido Ciefaris, emid autem,ßbi uult iüud,fi quid aeà derittAn no plané uincit ac régnât pars Luthero ade uerfa ƒ An non haéienus inermem me expofui omni/ busiQuidfaétum eft Erafmo? Clt;efar honorauitjdem fecit perdinandus,Potifcx offert çr amicidam er ftf tunam»

EXPOSTVLAT. HVTTENT»

Tantu inr^nt ciuidtimfrcmutimne,deuoti ho fies bonArum literarü,quibus Huttenus hoc libetto uo luitgratific(tri,certcgriitificiitus cß.Qudq qui perfe quuntur HMKnwmfnon ijh, magiwpcre obijciuitt. Sut alia qu£dam,in quibusfatetur me non coniunxiffefo cia drmA.Et ab his anùcis plus eß: itti pcriculi, quant à Pontifiœ,cuiiam pridem bcllu indixit.Quàm atrof citer autem exagitat,quod alicubi fcripfi: tion femper effe profirendam ucriatem,cr tnagni rcferre,quo ma do profiratur.Quam tuam facrilcgtm uocem,inquit, in iugulumrecogi oportuit (iam cfiim jlomachofius hoc me eloqui res co^it)ß officiü débité facerent,quî hiereticos uel ad recantationem adigunt nutte, uel in ignem conijciuitt. chrifius priittum legatts apoftolos ad Euangelicam pradicationem, uetuit ne proderent fe effe Chrißum- Si ueritas ipfaiujßt earn ucritatem ad tempus ßleri,citra cuùts cognitionem ac profeßfio/ nem nuUi cotingitfalust quid noui,ß ego dixi alicubi fupprimendam ucritntemfldem nonnefiluit apudfcc/ leratum conciliu,quod coierat in domo Ann^e Gf Caû phiCfSi dixcro,inquit,uobis^non credetis mihi. 'Veritü tem diüurus erat, quur igitur filuit(quia feiebat nule lumfore profeflu.tîônneßmiliter obticuit apud HeZ rodem ƒ nbsp;nbsp;parum hoc iüimt fcciffe,nifi docuitita fa/

ciendum. t^olite,inquit,fanßwm dare canibus, nolite margaritas obijcerc porcis.Cum iubet Apoflolos cnù/ grarc è ciuitate,qu£ fe pr£bcatindignAm Euangelico f } fermone:

PVRGATIO ERASMI AD fernwne:nónne filere iubet cptod ucrum eßf Petrus in primis iüis fuii concionibits Chriftivm uirum appeüa/ uitydcum ticuit.ïdem fecit Paulus apud Athcnienfes» Paulus loquiturfapientiam inter perfeâos,utique ue ram’.inter Mecittes igitur filet,s^uod uerum efi.Pau^ lus Apoflolos uocat dij^enfatores myftcriorum deu Qui difi)enfat,nónne quiedam promit,quidam recott dit/itcunq; poficit profeäus auditorumi Cur catechu menis nonJhtim aperiebantur omnia my/kria philo fophi£ ChriftianaiQuia nodum erant capacesiEt ta men hic non lociuebar de articulis fidci,fed de parado xis Luthcri,dc(^ conuicijs in Pontificem. Pinge mihi conflare,fefium pafehæ non fuo die celebrari, utrtm expedit earn ucritatem magno orbis tumultu defiendef re^an fitlcreiSi mihi apud tyrannu prtepotentem effiet agenda aiu/a innoccntis,num omnia ucra proloquar, caufiam innocentis prodä,an multa reticeboiHutr tenus uirfortis ac ueritatis tenaciffimus fic agerct opi nor: Sccleratijfiime tyrannc,cum tot dues te meliores cccideris,nondu faturata cfl: tua crudelitas,nifi hunc innocentem toUas è medio ƒ Nf^«c multo dexterius quidam agunt c auf am Luther anam, qui fieditiofis li/ bellis debacchantur in Romanum Pontificem. Aut fi cui uiro bono ab impio Potifice conaretur impetrare racerdotium,fcriberet hue in modum: Impie antichri fie, extindor Euangelij, publica; libcrtatis oppref/ for, adulator principum,tot facerdotia turpibus tur/ piter

EXPOSTVLAT. HVTTENI.'

piter doitds,dc turpim uendis, da huic bono uiro hoe facerdotium, ne male coUoces omnia. Rides leiior. Attamen ijli nihilo prudentius agunt negocium Euan gelicum. Nee trfmc« dixi omnein ueritatem filen-dam t nee perpetuo ,fed alicubi- An nufquam tacen/ dum eßs, ([uod Romanus Pontifex eß: antichrißus? U am finge iüum effc. An non diu filuit Hilarius an/ te (^uàm feriberet aduerfus Arianos ? Ipfe fatetur Oquot; exeufat. Cyprianus porreilurus ceruieem pro Chri/ fto, ^uum pr£feélus itli obßeeret, ^uod eonßpiraffet aduerfus Ciefaris maießatem,ciuomodo refpÔdit?iàet rito aduerfus iHum eonfpiramus,eultor eß d£monio/ rum,hoßisdei,h(eres aterni ignis ? iJcquaciuam ,fei nc^uit fe effe hoße C£faris,imö quotidie orare fe pro iHius ineolumitate, ob publieam tranquillitatcm. Sic enim deeebat ab epifeopo Chrißiano proferri uerita/ tem.QJiontodo autem Hilariusfcribit Conßantiofu/ am agens eaufami nonne multa tacet,multa dißimu/ lat,mula blandius dicit,^ pro illius meritoflmo quo/ modo Paulus agit aiufam fuatn apud Felieem,Feßu, er Agrippamf An nihil iUic taeet ueri^An non fum/ ma eomitate,quod uerum eß proloquitur ? Quid igi/ tur eß in hoe meo diäo faerilegum ,per iugulunt reeogendum er ineendio dignumf Flon pudet hunc in talibus nugis tales exeitare trageedias ƒ l4t« lîlit, non dubito , quin omnibus uideantur eße ridieuy la, qu£ fomniat de mea ad Romanos profeHione,de

f 4. oeeurfu

PVRGATIO ERASMI AD eccurfu Cardituhiim,dcgrAtulationibilt;i,dc donArijj» Hifc »«n«ï ridicule fingeret,fi me iam dd Romdtuint iter dccinxi/fem, Atg^ hicfubito ex dccufdtorc fdâui confuïtor,ddmonct ne creddm fucdtis dmicK. O amicu animum dc pro fdlute med mire folidtum. ifiil opus e/b tdlibui nwnitoribus.Meliiis fcio t^uid dgdtur Roma,^ Vuttenus.FcjHuiim O“ iüud, quod cum nihil omnium probdrit,qute dixit,in fine mcuct dffrlt;llus,reuocdt me, dcplordt uicem mcdm,fubinde mifcrcfccns meijrurfus dubitdns dndignus fmipfius mifericordid ,crcdens interim fe dureuerbd mudo ignotum. Quid dutem fhil tius,qudm me irnde reuocdre,ubinanqudm fucrim,^’ ei uocdre ubifum Reuocdt 4 pdrtibtu pejfimoruntf qui ßdbiliunt tyrdnmdem Romdnenfium,qui fubuer/ tunt Eudngelicdm ueritdtem, qui obfcurdnt gloridnt Chrifii.Atqui dduerfusißos fcmpcr bcüumgcfji. In/ uitdt dutcm dd pdrtcm ipfius, quum mihi nondum con ßet ubi ßt Huttenus. Verum hic interim cogor dcßde^ rdre indicium nutteni, quum totd hdc ordtione fdcidt me hominem udnifßmutn, leuifßmum, inconßdntifß/ nw.m,cr qui frufk pdnis reuocuri poßim in diuerfdnt pdrtem,imbecillem,meticuloßtm,exdguem, quid opus eß tdlem in fortium uirorum pdrtes inuiare , dmicum tqni/jifiop, er ß pcrfeueret,nihil dliud qudm ficulnü, ut Grdci dicunt,dUxiliumfSed de Luthero dc Pontiß ce idin fdtis,opinor,di{tum eß^ Nunc quonidm locui dinMnet,pducd de moribus nuis reffodebo,quos pro»

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

Hüttitfe perpétua detcâurum.At uereor ne hoc libel/ lo nugiedetexeritfuos )nore!,quim meos^tic fortalfis ipfe confultitti fecerit,fi ßudedtfuis moribm contegcn die,lt;]udm retegcndiîalienis. Quiddutem mprobiut ^udtn nuttenum fumsre cenfurdm morummeorumt qui nunqudm mccum egcrit confuctudinem,nifi quod femel dtq^ iterim congrejjus Jît,O'fi^gt;uel,iiut dd fiem/ mum bis mihifuerit couiud? Pronuncient de moribus meis, quifdmiUdriter dc diu tnihi conuixerunt. Pro/ bdt inflitutionem medm,mores improbdt,cr db horum imitdtione dehortdtur Gcmtdnos. diuiddtur hicc utilitds inter nosfumdt GctwBd iuuentus d nobis m/ flitutionem,nwrumcxempldrpetdtdb Hut^no. Sitc^ hoc idm unuM ljgt;ecimen Gcmtdnicæ fynccritdtis,cum non poffis iniimco nocere, tdlibus libellis fubito iugu/ Ure dmicum,cy quodfuperdt omncm bdrbdriem, ex ipfd dmicitid telum quo confodids dmicum, uclut è bo Ue,quod diunt,loruftimere, ^üi/ï enim tluttenum co/ plexus jiiilfem fyncerd beneuolcntid,non hdberet quo me Itederet.QUdnqudm nugis indignor ilii,qui Hutte num hue injiigduit,cui nec ipfi fuiff et fîcultAS noeen/ difniß ßiifjet in fdmilidritdtem ddnûffus.Uec is frdu/ ddbitur fud Idude tCÜfefc prodiderit. Hdékntts enim^ iuxtd comici diattm,quod feio nefeio. Pt pofled rcle/ gdt me in mcdm Gdüogerntdnidm, quum ipfc in Ger »MJMrf nuüum hdbcdt locum fdtis tutum mdUtq^ ho/ ßes ejfe Heluetiorü cldncularius, Gemidnus dpud

f f Gemtd/

PVRGATIO ERASMI AD

GcrnMnos 'm luce dgere.Ne quid interim tAxcm,quoi BruxeUenfes,qui finccontrouerficcGiüifunt, appel/ lat Gallogcrntanos,ac me relegat è Germania, quajt Bafileg uiucns,agam 'm Germania. Proinde fi Hut/ tenut regnum obtinet m tota Germania,ut ius habetd relegandi quem uelit, mihi debet gquior ejfe, qui nA/ tuf firn inter ojiia Rheni ,fed propior Gaüig, quant Germanie. Nee tmqua atti^ Germaniam,nifi femel atqj iterum,obiter aliquod 'muifens oppidu Rheno ub cinum, uclut olim Prancfordiam, nuper Friburgtmt» Nee 'm uotis cfi altiuf 'mgredi.tJodumgre uaui Germaniam,à qua nihil unii^ amb'ij,nifigrauAt, qui fuis fudoribuf adiuuat publica ßudia.Nec hic ago pro tempore ut quenquam /^oliem ,fed ut meo fum/ ptu projim bonis Uteris O' Euangelico negocio. yt Germanorum amidtiam libens amplexus fum,itagrtt tia fuperis,numus e^co benignitate.Bgo nunquam iat ^aui mores meos, O' quotidie cum Ulis rixor, etiant fenextgaudeo tarnen ejfe puros ab his uitijs,que mihi largiter tribuit Huttcnus,id quod omnium teßimonio probare pojfum,quibuf cu familiaritcr uixi. primunt facit me adeo meticulofum, adeoc^ infirmi animi, ut meam ipfius umbram pene metuam,At Huttentts me/ minilfe debet, plurimum interejfc inter fortitudinent ac temeritatem.Tentare quod no pojfis ejficere,pro/ uocare quos ncqueas coëreere,dementia ejl,nonfor/ titudo. Ejlquedamgladiatoriafortitudo,que inner/ uumcrum/

EXPOS TV LAT. H VT T E N I.

uum erumpit.Prudcnterfcripßt Lyricui nofier:

quot;Vif confîlij cxpers,nu)Ic ruit fun. Vim tempern/ tnm dij epioque prouehunt in mnius. Et tnmen fi quis perpendnt libcrtntem,qu£ efl: m libris meii, citiui ali/ cubi me dnmnnbit tcmerMtK,q tmiditntis.yide uero, quim fludio efliniquus.Huttenuiipfe t!tlis,qunlisnuc etinm efl,uult hnberi formidnbilii,lt;!:y me medeulofum uocnt,quod Ciefnrem nc Potificem metunm citrn ueri tntis Eunngelicie proditionemApfe cu eflet EruxcUnef non nufui efl iUic mnncrc,qùod nlncer,ut ipfe tumnnr rdamp;dt, oceurriffet Kochfirntuf, qui tû nee Prior ernt, nee ïnquifltor, nee uUis BuUis nut diplomntis inflrt(.gt; £lui. lUe fie metuebnt exnrnutu leonem ,utfc fubdu/ ceretizy ego metieulofus fum,fi non ftultis eonuici/s ubiep prouoeo tot hofles^qui mihi Gr nnte Lutherum ntnle uolebnnt,nuetot edià:is,tot Bullis, ntq; etinm fn teüitio nrmntos ƒ Prudentis efl nliqunndo metuere ne nietuns,quod fi feeifiet liuttenus,nune non metueret omnin,fed efiet ebnrus plerifque , metuendus multis.

euiqunm féliciter eeffit hoflem fuu contempfif/ fc.Quid Uberius libeüo de principe f Eum ego enrôla Cxfnri 'm mnnum dedi, nuttenus fibifortis uidetur,fi ex nngulo quopinm diilum nliquod indat m hunc nut ilium,Gr tclo,quod niunt, immiflb fugint. iion uideo cur huius nnimi me mngnopere pœnitent,qui hnilenui tot morbis,tot lnboribuf,tot afibus,tot trngeedijs fufi fecerit,qui Gr mimcorïi mnkdicètinm,nt^ etinm mn leficcntinm

P V R G A T r o E R A S H I AD leßcentidtn conKmncre, qui opes dc dignitdtes 4 mo^ itArchis obÏMS recufdre fußinueritfqui intmttisre^ runt motibus de periculis nunqudm remiferit liudium benemerendi de publicis fludijs. Atquc interim idfldt fe mihi uoluijje dddere animum, Pr£jidret,ß fibi de/ trdheret dliquid dninù, nbsp;nbsp;ddderet iudicij, At Hutte/

nus dutumit mortem etidm oppetendam pro ueritdte Eudn^elica,Ncc e^o ijîuc recufem,ß quit cdßis eô uo cet. At pro LUthero proq; Lutheri petrddoxis nodum eH dnimus mortem oppetere, No» dgitur dc drticulis fidci,fcd dn principdtus Roiwitnt Pontificis fit d. Cbti (lo : dn Cdrdindliivm ordo fit neceffdrium membrunt ecclefig t dn confcfiio fit db dutore Chrifio: dn Epi/ feopi pofiUnt fuis conjtitutionibus obligdre dd peccd/ turn cdpitdle: dn ddfdlutem conducdt liberum drbitri/ wm: dn fold fides conferdt fdlutem : dn diet poffit dli/ quod bonu/m opus hominis. An mißd poffit dliqud rd/ tionc dici fdcrißcium- Pro his qu£ folent effe themd/ td conjliddtionu fcholdllicdrum,ncc dufim cuiqudm uitum eriperc fi iudex fim,nec uelim 'm cdpitis diferb men uenire. Qptdr'im ejfc Christi mArtyr,fi uircs ipfe fuppeditet, Lutherimdrtyr eße nolhn, Quod dutem mefubduxi d Brdbdntid,quod 4 Rom dbßineo, non mcttis efifed confilium. Sciebdm me illic eße non pof fe,niß defeenderem in hdrendm dduerfus Lutherum»^ At non hdbebds, inquit,tu dpud te cofilium quid eßet fdÜo opuSffi Cefdr te iußtffet 'm Luthcrum feribere?

Age det

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

Age det mihi confilium Uuttenui.fingdt itu Ciefarem loqui^c^uod fine dubio fadum fuiffet', Yrafme,pcrfud./ fwm efi nobii te eße uirum,ciui eruditione, er ftilo plurimum ualetu ,dt(ii etiamgratia, poüeas apud eru/ ditos Germanosiadiuud igitur noftros conatus m op/ primenda peftilcntijfima hierefi Luthera»a,,laturus i nobis amplijfima tui officif priemia. Quid hicrefion dijfem?üon uacat,non fuppetunt uires ad id prteilan du,lt;juod exigit tua maieß3.s.lüc urgeret.-Quid po/fis, abunde cognitum habemus ex doäis uiris, ttcuolumus,uthac in re nwrem géras animo noftro, fimul er À nobis inibisgratiam, ef fr fufiiicio/ ne libera.bis,([U£ te no femel iam detulit fiutorem effe ILutherante impietatis. H«c tnthi fuggerat HuttenuSt ^uid ejfet rejpondendum. Si poUicitus fuilfem mefaa éhirum,omnibus poßhabitisfiuifict tragœdite feruien du. Coaâus fuilfem me pritbcrc feribà monachis quia bufdamac Thcologis,quos nimiu noui.'iicc licuißet feribere paraphrafes,dliâque qu£ ficro non huic tan turn feculo profutura. Sin perncgafi'em,conicciffcnt tneipfum inaculeos crabronum,er in manifefiant perniciem. Quà me proripuiffemf Adarccm Butte/ nif Ad V ittembergamf ied ubi fortunula quie mihi periffetf Hlt;fc ,hiec ualetudo non patitur me ua/ gari,er egere,non patitur latitare aefugitare. liunc ita. mea temperaui, ut nec inexplicabili Labyrintho me inuoluerim j nec deferuerim rem Euangelicam.

Mihinondunt

PVRGATIO ERASMI AD

Kihinondum plena conflittidnueritusEMngelicdJit penes Lutherïi.Quodßidconßat lîutteno,ueritend ciff’inw, O' paratas eü pro illius defenßone mortem oppetere,quurfugitat ac latitats Eat Romam,aut eat in GaUogermaniam.lbi contingetßgt;erata palma. H«« iicnus de huius animi imbeciüitate, quem ego cum decè Huttent animis plus quàm Achiücis nolim per/ ' tnutare,r)c conflantia mea puto iam fatis diilu.t^ott eß conßantiie femper eadein lo(^ui,fed fempereódenz pertenderc,At non decet Germanü uafricies. Reß on dcat igitur mihi Huttenus, cum hinc abiret, an redd publicaq; uia pcruenerit Uiilthufium,zt/' dn dar a lu/ ce Miithußo dißeßerit.'Vbi(lue me uanißimumfadt, er impudentiß'ime ntendaeem ,ßbi ueritatem iÜant adamantinam arrogäs. At ego paueiß'imis in hac lau de conceßero.jJtendaccs oder am iam tim pucUus fen fu (^uodam nature, ^uum nondum feirem e^uid eßet mendacitm. Et nunc homines huiufmodi fic auerfort ut etiam ipfo corpore commouear ad iüortm aße/ dum, Huius rei teßes erunt, ^ui continus familiari domeßiea^; confuetudinc meum pernouerunt inge/ nium.lmo ^uibus propius notusfum, iüud mihi uiti/ um ceu peculiare tribuuntjingud libertatem immodi cam, (^Ud ucrum tacere ncfciat.Atc[uc hdc eß prdci/ pua caufa quur me ab aulis principumfubduxerim, in quibtts uclis nolis,mult!i indigna ateyte iniqua muf fanda funt. obißit inciuilitatem atque etiam perfi/

dian

EXPOSTvlAT. hvtteni»

Jiam erga amicosAnciuilitakm c^uid appcVct nefcio. Heduccrcjreiucerc,uoca.re,cr itare ad conuiuiu, ac ßmilibui uul^aribu! cff^icijs uti erga (juosuis, nee eß huitti ualetudinis, nee hominif tot laboribui difiriili, Qvan(iuam interim ego tHe ineiuilii plus (juam dimt dium temporis impendo epiflolis, t^uibus rej^ondeo, quibusfaluto^autcommendo amieos. Alicui fortaffe pernegiui eonuiuiu,mea faluti eonfulens. At frequen ter obfe(iuutus fum magna ualetudinis me£ dijjgt;èdio, I^cq; raro ineptij dum amieorum aff^edui morem ge/ ro, euiits obfeejuij me free^uenter panituit. Prodeat Mtem aliquis amieus,eui negarim fidele eonfiliu,eui ftegarim olfieium,ß quando rés ferio pofiulabat.Sed obteftat!ifidc,lt;^uida queßifunt de mea pcrfidia.Pcrfi diam nühi nee inimieu! unq obiecit.l^ee dubitë cmnes amieos prouoeare, ut proférant ubi non prajliterint quod reeepi,ubi mendacio dolóue fefeüerim, euius ar (anwm c/futierim.PoJfum iUud mihi meo iure fumerez perpaueos elfe,q fint amieiti£tenaeiores,quàm ego. Atlt;^ utinam fuiffem tam in fufeipiendis amidtijs uel felix uel eireul^eiius^quam fum eonfians in rctinen/ dis.fSuquam fimultatcm exereui cu eo,quem uere zy ex animo femel amarim,eontentus remififfe familia/ ritatem.Atroxflagitium fit opertet^quodapud medi rimat amieitiam. Exempli eaufa rcfcram unum atc^ alterit eafum. Ante annos aliquet fieripfera epifklam ad Card.Moguntinü contra elamores Theologorum

Louanien/

PVRGÀTIO ERASMI AD

1,ouMicn{tum in Luthcrum. Earn nüfi tunicn obuo/ luam cum infcriptionc ad (^uendam, qui nuHi notior eflquàm Hutteno, tnandans iüi,utfiuidereturred/ deret,fin tniniM,uclflanttnis uel undis abolcrct.Exifii tnabain cnim ilium,qui uiuerct in familia Card, or iüi ut twin putabam,ejfct à confilijs, nwlim noffefenfwm principis. Qjtid fadum cfifAedita efi epiftola uulga/ taq; typis, ncc reddita illi ad quem erat feripta. Ex fcdcrcqKim CT Cardinaligrauis inuidia conjiaretur apud Komanenfes, nùhi apud noftros (iam cn'mi triumphum adornAbant,gloriantes me teneri medium) iàoguntinws commotus exigit epiflolam ad fie fieri/ ptant, quie iam totos très menfic$ per omnium tnanut uolitabdt. Tandem acriter flagitanti reddita eH ea^ quam mifieram ,fieinilacera ac typographorum atra/ mento cotaminAta.Eares,ut debuit,lt;egre habuit prin cipem,mihiq; indignAbatur/ujj^icans id mea culpa fia dum. N thil hic affingo. ipfie Cardinalis pofl fiuis lite^ ris mecu expofiulauit hac-de re.Quas trageedias ex/ citajfiet }iuttenus,fi quid eins generis commifijfiem in ipfiumf Prima prodita eft fides in mandatis amici. No cuit caufie uulgata cpiflola,qu£ fccrcto Ieda prodefi/ fie poter at. Et amicum ctr patronum benemeritu gra/ uauit inuidia. Pofircmo mihi principem tantu ex ami co reddidit inimicu.Et tarnen hac de re uix tribus uer/ bis cxpoflulaui coram. Atq; is rifiu uerecudo confites fÀdwm,rcfi^ondit [:cretariorti incuria comijf*gt;w effie,

Ncc po^l

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

Nfc poftuBum addidt uerbum , homo inciuil(i,hoe ipfumetidm diffimuhns^fjuod de ipfofuj^iarer.Ai: ciditab eodcm pofl,quiddam multo inciuiliu! ^dc mi hi pcriculoftiifjde quo tarnen nunquam expoflulaui, nec minus amicus eße ccepi/cd catitior effe decreuL Quàm uceo non amice fecit, qui dcccrpta ex librts nets odiofa locafUertit in linguam Germanicam er euulgauitfAt ego tBa uul^o nonfcripferdm,neq^ uo Icbam nuda legt. Cum hocquoq^ paucis uerbis per epi flolam expoflulaui in bac j'cntcntiam,AUdio hoc abs te ßäum,fort:xjj'is ifla, facts amico animo,fed eg) gttt deo meis inimicis non eflcttintum ingenij ad heden-dum,ilac expoüulatione contentus,palfus fum ma/ nerepriflinamamicitiam.Qu,othuitisgeneris flbu/ las commemorare poflemfNec uBi tarnen adhuc re/ nunciatii ainici[iam,ego iBeinciuilis inhumanus, Quod fiquifquam huiufmodi flilum uBum mihi ues re pojfit impingerc,/itebor omnia eße uera qUie ca/ lumniatur Huttenus. Prqferat igitur iBos amicos, qui obtcfliit:i fide mihi perfidiam obqciunt ,crßcile lüis OS obturabo.Ciuodß mihi permitterem quiduis de liuttcnofufpicari,quemadmodum fibi permittit quiduis uitij de mc confirmare,fuflgt;icarer iBius effe com mentum,quoties ait; Quidam dicunt ,audiui in GaBia.Q^in addit,fomntauttTribuit mibiglori£ß mxqifttim incxplebilem.ldft uerum eßettum olim tneaddtxißem P^otname curiatOfferebatur Ingens g glorW

PVRGATIO ERASM! AD

^hri^fe^t.Admifcuißeni me aithe Ciefdre£,lt;juon9 femel uocdtiM fimi,Accepiifcm fortunds ac dignitd» tes,quie ojfercbdntur.Delegiffem drgumentd mdgnb fica dc pldufibilid. üunc retufdtis pertindciter his, quitgloriofos ßciunt,inglorium ocium mordicui tei neOfOquot; in his uerfor drgumenti$ ,quie minimum hd/ bent oflentdtionis.Ndm Huttenm opinor meum am/ mum exfuo metienSinon credet deierdtiti,me perii= benter hoe quicquid habeo fdm£ depofiturum ,fi li/ ceret.Qjiod fi fcilfem olim qudnium onui fit fdmd, fequutus fuijfemiüud Epicuri Aaót èiat/oLii- Sed iailo principum dd me literds, cf dliorum de meif iucubrdtionibuf prtedicationei. Ex eo pronunciat me ejfe Udnijfimum,hoc eft,iijaniffimtvm ,ndm id fu/ f}gt;ieor iUum fentire.Imó uix proféra decimum pdr/ tem epifloldrumyquds ad me fcribunt principes ac doäi, fed interdum eds commémora ,quo me tuear aduerfus impudentidm obtreâdtorum, nee enim a/ Iqs prigßdijs aduerfus iDçs pugnare poffum , nee alijs munimentis haäenus aduerfus iüorum impro* bitdtem fubftiti, nifi,ut dixi, innocentia, er bono* rum ac principum fdUore. Nunquam enimiadaui, quad mußrijfirnus princeps Ferdinandus, huma/ nifjïmis Uteris me iam iterum honorauit ^quod ha/ ttorario amplißimo donauit,ncc ambientem ,nec ex/ peäantem.Qjtod rex GaUiie toties ad honeßifjimdt eonditiones inuitat^literis etiam propria mdnu de/ fcfiptis»

EXPOST VLAT. HVTTENI.' fcriptii ,id quod negdnt cum ter à corona fufcepta /rciße,quod idem nuperrimefecit rex Angliie. Itaq^ intra paucot menfes à quatuor orbis monarchis ac/ lt;epi literas,Ctefare,regc GaUorutn ,rcge Angliie ,cr Ferdinando.Hacft'habcrct tiultenus ,quas glorioi Hobts cffiaretf Scribit er ipfe Cicfaribus ,Cardinal libus,ac nuncijs apoftolicis, fed quis unquam Uli re^ fcripfitiEadcm opera feribere pojfetfuperis et in/ ßris.Qaanquam principum erga me ftuorem ac nw nißccntiam prtedicarc ,non iaäantia: efi ,fed grati/ tudinis.Porro quod ad eruditorum pr£dicationes at tinet, habco ferinia plena laudatricibus illorum epi^ ftolis,(y quotidie mittuntur undique ,quas aliquot ties'nec lego. Adeo nullo litcrarum genere minus dcf leüor.'Vbi ucro agnofeo ac deuoro laudes mihi at“ tributasf An non perpétua réclama magnificis tilts laudibus,quas quidam in mc profundunt capite^ tndnibus,pedibus,totoq; corpore renuo.^ Adeo ucro me /icit inuidum,ut nec tpaiores gloriaflorentes,nec minorum fuccrefeentem gloriam ferre po/fim. Ego ttero fuff-ragifs omnium,qui diutina confuetudine m» res meos cognitos ac per/peiHos habent,quorü Hut^ tenus ex pauc'îs coüoquijs fe cenforem fecit, euin/ cam.menon minus abeße ab inuidia ,quàm à men/ ■dacio.Qu^fo quis unquam in fuis libris ,plures lau/ dauii,tbm maiores,tum minores,uel plcnius,ucl can^ diiiusiQuorum aliquammuldfunt ,quar5 mundus g t, ttomiM

PVRGATIO ERASMI AD nomind non noßet,nifi men fcriptit prodia, Sed Hut tenus obifdt,quodiUic laudein multos indlgiios.UA ne,qui in banc partent pecat,inuidus eftf C^uis £que fudauit in reßituendis uetu/lis autoribusf An hoc eji inuidere ntdioribus ? Quis plus tribuit Vaurentio, Uerinoltio,Politiano,quos netas proxima proems in Uteris habuitfRodolpho agricoU,cr Alexandra He gio,quibus fgo fané minimum àebebam,nonne pie/ nam laudem tribuo in operc,quod omnes exiflimàt uiâurumfReuchlino quantum ubtq~ detulif 'Zafium nonne femper ueneratus fum,ut de Thoma Linaero taceam,cr Grocino.Qjicm autem ccqualium non li^ beter amplexus fum?An maligne pruedico Budiei uir tutesfiacobum Fabrum ,utcunq; incidit ea proceüa, quis candidius laudauit quàm egofiam quanta ami/ corum in libris meis nomenclaturaf An Hutteno fuc crefeenti inuidif Réclamant tot ilhe me£ laudationes, quarum ipfe nobis hoc Itbeüo palinodiain ingeffit, Quis iüum priediauit,autKrebrius,aut càdidiusyaut amantiusf Q^id autem ab iHo fperabam pramijfîii tnirtmihoc folent jàcere inuidi.nultos laudo in f^etn indolis,multos extimulandi caufa.Cui memet unquâ antepofui.qui cum unquam tribus uerbis de princi/ patu dodrinæ contendifeui non libenter ceffi laudé, quam mihi Huttenus prêter omnes tribuit? Qt^èutt^ quam attigi nifi atrociter impetitusSEt hos haitentts fie trailauifUt per me fàdi fint iHuflriores. M« la/ -bores

EXPOSTVLAT. HVTTENI.

bores nonnihil attulerc momenti lt;td prouehendum a/ pud nolirates GracM literM.^ónnepaldm crfatef or C^gdudeofcxcentos exortos effcqui me loge fu^ perentfo nou4m inuidenMm.Q^odß quis aliiis mi hi uoluijfct inuidiie crimen impingere, certc non co uenicbdt id ab Hutteno fieri ourœç a4gt;3ovMÇ, i me penè folo priedicdto.Solus enim plus laudum contu/ ti in Huttenum,quim omnes iüius amici, O' iUe ami/ eus in ainicum plus criminum congeffit,quàm haâe nus omnes mei inimici^aut quàm iBe unqua in queit quam hoflem fuum, O' tumen in Uteris ad me fuis ap peüat hanc expoftulationein pro rci atrocitate,mitifgt; fimam.Hominem fuauem.Cui non porrexi maitunt enitenti ad aliquam egregiam laudemf quo minus niultos iuuerim^fortuna fuit inculpa non animus^ Certe quofeunq^ laudando,commendando,ac fimili» bus offieijs prouehere potui,prouexi, t'aui nonnuUis mihi iniquioribus,tantum ob hoc quod fludijs pro/ dcßcnt.Hic flproferam epiftolas eoru,qui mihi pro mco candore gratias agunt, Hiittenus clamabit me mortalium omnium uaniffinjum.Vcrum iUi reclama, bunt^Huttenum calumniatortim omnium impuden-tiffimuin.Quum agercm in Brabantia,ex mea tenui/ täte plus largitus fum feudiofis uno anno,quàm qui/ dam qui fe iaHant,capiunt ex agris paternis. Sic in/ uideo minoribus,îJeminê prodo ,ncc exprebro cui/ quant officiolum meutuideor enim mihi benepcium

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g ; dando

PVRGATIO ERASMI AD ddndo acceptée,fi digno dcdi,fed ipfi tejles erunt h£c impudcnter obijduntur ab Rutteno.l^etnojn/ (guitje tibi in eloc^ucntid comparat.Ego uero æquifr fimofertim animo/i uel fejcccnti fe mihi pr^ponat, utfuntccrte cogt;nplures,lt;]ui id fuo iure poffint.simi^ li fronte ßcit me uerfipeUem (l’aeinpiam,omnid fimu tandi dc dißiinuldndi mirum drtificem, QM4m uero hic totü Erafmum ignordt Huttcnusjcui nihtl efl dif/ ficilius,lt;judm fimuldre.dc diflimuldre : qutn potiuf ingenium efl uflt;^ dd flulticiic uitiü fimplex cr aper/ tum,lingud periculofe ltberd,Qr ddco non foleo flUe re quenqudm fimuldtd bldnditie ,ut fi quid o/fenddt, ordtio feuerior fit,qudm animus. Non faües, inquit, poflhacme uultutuo.QU£foqudndminre Hutte' nui fllfusefl meo uuUuf ïüemihi fuouultu impo^ fuit.Nam apud me pruefeferebat miram modefliam, cotinebdt lingu£ petuldntiam.Aut igitur noua qua/ dam dccidit lUi metamorphofis ,dutiüaerant egre/ gie fucutd.Difpereamficftdidiflem inuniuerfa Gcr mania tantum efle uanitatis flmpudentite flnciuilita* tis,uirulcntiie,quantum hic unus habet libcüus. Nee tarnen ea de caufafumfuturus uüi Germano iniqui/ or,aut minoris fläurus fynceros amicos, ob ununt inimicum amicum.Nec pudet tttum me,in cuius fcri ptis tantd libertasefl.idètidem appeOare Gnathonê. Proinde periculit efl,ne qui legerit in libris meis tot laudes tiutteno tributas,cauilletur Gnathonem ajjèn tari

''EXPOSTVLAT. HVTTENI.

Uri Thrafont,Cogor er hic iudicium in autteno re quirere.Qÿtvmenimuideri uelit Germanicie gloriie «index,lt;iuutn^ libri mei pleni fint Germanoru lau/ ^bus,nónne du ineßeit affentatorem^uanu ,uafrumt teuem,pondm detrahit omnibus illis laudibusi Et ta/ men hic adeo nihil per ajjèntationë fft did«, ut etiS CM laudes,quas Hutteno tribui,tribuerim exaninu). Placebat indoles:placebat uena diëtionis. Eximitim ^uiddam mihi potlicebarcx acceffione /ludif,ufuf, ictatis.An idea fum aßentator, fi iBe fefellit ,«ofi me modo.uerumetiam omnes quibus ilium predica/ uif Sedblandior fum dum fcribo principibus, Ve/ rum interim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ubi res poilulat»

Uimirumfic expedit traÀari leones,er diuinie litel rlt;e docent principibus deberi reuerentiam. vbi uero pic blandior ut prodam ueritatemfvtri uero magis profucrunt,ego blandior,an quidam ad rabiem ufc^ malediciilam reginte er rcges,qui nihil ante hac Ie/ gebant pr,eterfabulofas Ififlorias ,habent Euange/ Hum in manibus.euoluunt facras literlt;i5,gaudèt ali/ quiddifcere de myilerijs philofophia Chriftianlt;e. Narret nobis Huttenus quorfum profuerit ipfius ma lediccntia.Sanëlebtanditur,quiinhoc blanditur ut profit alteri, no fibi.Siquidambirê À principibus, poffeteßefußicäa mea blandities.Nuc nihil ambio, autfiquid ambio,non ambio mihi,fed publicis üu/ tiijs.Quan^non femperaffentatur ,quifquis laudat è ‘i’ prindpe$

PVRGATIO ERASMI AD pri/tâpei,Nâ bonis debetur lauf,Laudare inediocrèt aut bona Jpeifcfi adhortari ad profiilu uirtutis.Lau dare malos,eß eos citra offen/am admonuilße fui of/ ficij,(iHemadmodum fatis olim cxplicuimus in cpißo laad loannem Paludattum.Talis Gnato fern per fuit quot;Erafmus.Pojfem er ego Pontifices uocare antichrp aos,epifcopos idola,principes tyrannos ,cluemadmo dum alif faciunt,fed non arbitror effe boni uiri, bo/ nos pro débita honore conuicifs inceffere.Et demen/ tie fit,malos exacerbare malediäis.ijuos iritatos.ne/ ^ueas compefcere.Lucubrationes meas uetere doüo rum exemplo diçaui partim amicis priuatis,partim principibustab amicis ne gratias quidem agi mihi paffus fum un^uam,tantum abeß,ut cpiicciuam extor ferim.A principibus nihil unquam emendicaui, ne/ que ^utfquam credat,quam pauci dederint aliquid hocnomine,Recenfercmdcftngulis,nifi uererer ne quem offendam.crfortajfis idfiet alias.Lt tarnen ß quis honefiainduflria uennretur principum libera/ litatem ,pofleaquàm humana uita multis eget, ali/ quanto faceret excufatius, quam qui ab amicis fu/ munt mutuum quod nunquam reddant ,qui mercan/ tur pro quo nunq numercnt,qui mints extorqupnt ab bis qui nihil commiferuntjam uero qua fronte ineb uilitatis er inhumanitatis crimen impingit ,quü ipfe inhoclibeUo declaretfibinemicam quidem effemê tis humanei Seneäuti deferunt er Scythe,offisioru memi*

EXPOSTVLAT. HVTTENb meminerunt etiam fcr£. Amicitiic ratiotiem bdèfttÉ iatrones dc pyrat£. HutteniK dgnofcit dmicitiâ exi/ midin.Agnofcit infignid meritd in rem publicdm,dt/ eji etidm in ipfum citt£ddmjzt tdmen nuild Idcfjfitut i»iurid,perruptis omnibui grdtidrum uinculis fiuue/ niifenem,totconuiciis,tot rixis,totiurgifs con)jgt;uit, coldphis (3- dldpis c£dit,contundit os,rdptat ac uer fat,pcrinde qudfi mdneipium de lapide cmptum trdf âet,nonEra/'muin.Etftbi perfuadet aliquem fore, tjim immanem dcfernm in toto orbe ,ubicungi fedet eß hoininum,cini tantam immanitatem non execre^ tur.Et hos opinor exiflimat eße mores Ldceddmoni orum dc Maffilienfium,quos db Hutteno difcat iuuèi tus Germdnicd.Ego turn ficeram djfeâus in Hutte/ num,ut mihi perfudderem,fi quis exortus fuißet,qui impeteret Eraßmum,illum fuo corpore,fi quis dliiK, depulfurü iniuridm. Interim amice de iUo cum dmb öï loqucbar,dcßrcbdm o jficium,deplordbdm fortune ndm dduerfam folicitus ftiam ut illi res eßent tufiC in poflerum.Atq; hic humanitalis dntißes ,uelut ex infidijs tdli libeüo adoritur dmicum,qucm femperre uerentißime coluit,cuius cdniciei deferre debuit ,cu ius in publied ftudid,atqi etiam in fe meritd dgno= fcit.lndixit bellum Romdnenftbus Jed reuera beHunt gerit cum mufis cr gratijs.In hoßes gladium habet incruentumjn amicos ßilum habet cruètum.Iain ne/ feio quo nomine donari debeat,quod criminatur me g inüiga*

PVRGATIO ERASMI AD inlligdtorem omnium tumultuum,moxexardefcente ineenJio di/Jtmulare ßäum,cr aduerfe pdrti blan/ diri. Opinor futurum,ut Uuttenm omnium fuoru ftt cinoru'm,(iuie Mauortijs aufpitijs terra tMrij; ^rit, mefdcidt iniligdtorê. Atqui in epiflold,qudm nuper ad me fcripfit.fic loquitur. Nemo inftigdt Huttenit, weeiHe fudinet d quoquam infiigdri. quo igitur ore nunc me facit omnium inßigatorcm,hominc nut tiusdpttdipfumponderis,quum üutteni Sv^iog ylu}ùâ^,d nemine mortaliumfu/lineat infiigarifMip fatfdcidmus conuiuiorum fabulas uino infcriptas^ omittamus /imilidria colloquia,quibus inter fe gar/ riunt amici.Ego,ut dixi,quoties rej ferium confilium poflulabdt,fern per ad moderatiora uocaui,Reuchlù num admonui ne Meret ordines,^ deploraui quod in apologia fie efferbuiffet,Opinor extare epiflolat iniÛiuifchedis,quietefteseruntme uera loqui. Nee aliudfenfideLuthero, De Comité à noua aquila iâ ante rec en fui.De Huttenconihil cjfutiam ex arcanis amicitiiC.Tantum hoc referam,quoditte libris ædi/ tiSfUoluit omnibus cjfe tcHatißimum.Quum effet a/ pud me Louanifexpetiß fccrctum colloquiu,nec un^ quam mihi cum iUo fuit ullum,prieter hoc unum.Cce pit commemorare de bello indicendo Romanenfibus, AC primum arbitrabar hominem iocari.Rogo qua fb ducia,quum Pontifex or perfe potentißimus ejfet^ Cf tot haberet principes fibi fauentes. QJiu ad bfc iüe

EXPOSTVLAT. HVTTENI.quot;

iUc quadant refpondijjetjubieci negocium e/fecdU’t dum ac periculofum,cr fï pium effet,tarnen ftultimt effe tentare,euius perftciundi fpes non effet, Vtcuc^ eft,inquam,non cupio de ißo négocia plura audire, tneum eft meis uigilijs prodeffe publicis Rudijt, zy confilium dedi,ut quicquid auderent ali),ipfe nefea, li négocia admifceret.TalK injligator fui Hutteno, Scd inulto ante iüeemitteret Iibcüos immodice libéras,admonui iüum literis,tempcraret calami li/ bertatem,ut principis fuifauore poffet uti perpetuo, Et illc per literas refpondit fe parituru confilio meo. Cittodfifeciffet,noniam latitaret ac fugitaret, fed magnuf inter maximos uerfaretur ,ac talis effet ,ut citra inuidiam poffet amari. Quin ante hoc etiam tempus,quam lAoguntia primo coüoquio mccum ffibularetur,oftcndit Keuchlini triumphum ^carmeit fané elegans.Suafi ut premeret,idqf^ duabus de,cau/ fis,nequis merito cauiüari poffet,eum iuxta Grie/ corum prouerbiumfUiéld^iam adornare ante triam/ phum,neue hoftcs Capnionis reddcret in lüum irita» tiores,quum caufa adhuc in fummo di/crimine uer/ farctur.Qiiodffnon impetrarem,mciim certe no/ men deleret.Poft menfes complures iterum me con/ venit Francfordite,primo ftatiin congreffu ro^bä, ecquid meminiffèt confilij mei,Refpondit fefc probe rnerniniffe.neqi quiequam fibi lt;eque decretum effe,ac neo confilio parère in omnibns.Deinde prodijt «p men

, PVRGATIO ERASMI AD men uni cum triumphali piâura,fané ^uim magiü' fica,fcd ^«1« nifjjl aliud,(^uim Captiionem grauaret inuidia,zy aduerfarios prouocarct ,fatis fuafponte fitrêtes.J^ec dubito quin ea re$ improbata fit ipfi Clt;t pnioni.ï^on ian difputo quiddignum fueritaduer/ farijs,fed quid expedient caufa: ReuchliniciC.Huiuf/ modi perpétua fuere mea confiUa,quotie$ resferium confiliu poflularet.iJullu unquafœdiM tnihi fuit cum Huttenojnifi Mufarü legibus iiium aduerfus hoRcs linguaru,ac bonarit literarum.AduerfariÆ Lutheri, quoniâ intolerabilcm future fi uiciffet uidebam,fa» tear non admodu faui,ncc adhuc ueUè penes iftos to tam eße uiäoriam.Lutberanamfabulam initio non prorfus improbabam,a{tionem femper improbaui, Sed fingat Huttenus id quod non efitin initio ,cu or/ bis applauderet Luthero ,priefertim eriiditi Germa/ niepnequoq^fauijfc Luthero,cr apud Huttenu uef lut fyncerum amicu effiutijfe fecretos affcâus -, quid effet inhumanius,quint nu8a de caufa fufeepta inimi dtia h£c euulgare ,criminari,(^ iaäare apud orbèf Etfi ta.ufis placet,cxpoüulationem uocat tarn atro^ cem criminations. At qui expoftulat,priuatim requi/ rit officium in amico,cupiens fibi fatis fieri, Hie me non monitum apud orbem reu peragit.Ac tantu ha/ bet frontis ,ut exiftimet h£c fcribi pojfe incolumi a-micitia prißina. Habeatfibi fuas amicitias,t:y inimi eitias.Ego cum taliingenio,quale ar guit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;epiflo/

la,nihil

EXPOSTVLAT. HVTTENT» ld,nihil bäbere uolo commercif-Re/pondcram ad cd^ pita rcrUjCjuibus fe iaHabat cxaccrbdtu.J^am ea fu/ is Uteris dd mc defcripfit, Sed interim h£C expo/Md tio,hic per multorum mdnus udgatd,perlata erd, Tuf regium. DocucrÜdecoUoquio detreéktto rem fecM hdbere,qudin iUefujpicdretitr.De epiftola Hochfird ti purgiui,dc Cdpnionis infimuldtione doeco me ne fomnidße^uidcm unquam,De négocia Lutheri ,dof cui me nihil mutaffc,nec in iüiusßflionefuiffe un/ lt;I^Udm,cr iit 'Euttngelico négocia prottehendo tolunt cffeMihi nihil ddhuc eße fcriptum dduerfus iUum, Crfi quid fcripturus e/fem,me citrd conuicii{,drgu=: mentis,dc fcripturd facrd teilitnonqs aäuru ,tdntA moderdtione,tdntdqi dquitate ,ut neeipfeLutherui offendipo0'et.Ofiendi qudm hocconfilium eßet init tile,tum Etungelico négocia ,ttim liberdlibus ßuäijs, turn ipfius etidm rcbus,utnunc habent,Kutteni.Htec alid^ multd,tiim ad iüum fcripfiiDijßuddebdnt ami à doâi ne talent libeßum iXful^ret, dtq; ipfe etiant ■■ Epphendorpius,ut a/firmat etidm dcßtetur VLutte/ nus- His omnibus contemptis,cuul^uit libeSum nul/ lis iucundiorem futurum,quàm his qui Luthero linguis cr bonis Uteris peßi)netiolunt,cr quos pe/fi me odit üuttenusjiueraprédicat.Quàm eniminfo tenter gedient iUif Qjtid dicët inter [efet Habet Era/ fmusfuü toties latidatum Huttenum,fruatureo.Hd/ bet illà toties adamatam ingenij uenam ,fruatur iüd^

Exofeu*^ •

PVRGATIO ERASMT AD

Exajculetur iÜ4m diüionis ucnerem totics priedicd/ tam. N cc défunt adeo lt;jni pr^dieent Huttenum lt;tfgt; Hocb/ïrdfOjCZ Ecmondano aut horum fodalibus co dult;!lum,h£c in Erafmum fcripfiffe ,ac mihi fanè fit ueripmile.Iocdtur alicubifatis appofite ,fe fubodo/ rari prlt;edam,!iuam pontifex obiecerit. Mibi. tnagit fubolet prieda,quam obiecerunt monachi ac Theolo gi.tiec enim boe incaptutn recens efl,uetus eft uomi cajicet nunc dcmum per occafionë pus eruperit.Att te complures menfes fcripferunt amici,nefcio ^uid li belli paratum in me. Expeâabam concertatiunculä aliqudm de dogmatibus Lutheri,nunc uideo hune li/ beüumfuiffc alibi natu,fed hic ex delationibus quo/ rundam uetut aßutis pannis auäum. Ndm er ili/ lusivtequaliseA.Et ea pars elaboratior cß,quä fcri/ pfit per ocium.Vtrum autem efl honeAius,accipere prigmium À Ctefare ac Pontifice,ut difputes aduerfus Lutherum,an à monachis accipere mercedem,ut cogt; uicijs talibus inceffas amicüiDicat igitur nobis Hut tenus bona fide,quam off am obiecerint monachi ac Theologi,ut in me latraret.ty ego ßtebor quid ac/ eeperim à Cefare ac Pontifice,utfcriberè in Luthe.^ rum.Fortaßis inficiabitur ejfe uermn, quod eft ueri /îmiUimum:tamen ittud confiât,neminem unquamfe ciffegratius hofltbus Eutheri ac bonarum literaru, quam bicfecit Huttenus.Ego Lutberum degrauo in/ uidia,quiLouanienfes appcHem Reucrendos patres,

‘■pP

EXPOSTVLAT. HVTTENïi ipfe protcäor efl Lutheri,qui hofiihut iüiuf häc frbulam longegratißimam.Nihtlenim illis acciäif, unde indgK fuSiulerint crili(K,quodcy illis rmtgis jdo diderit aniinof,qu4m hie Hutteni libellus, iam mihi uiderc uideor,undi{j;gcflicnfes,fubi7lientes/tbi grdf tulantesdeuotos bonaru literaru,lt;tc TheologUfyn/ cerioris hoftes, Louunij Ecmondantt cr VincentiUf Lutetù duos pritcipue Theologos ,alteru Qiiernu, dlterwm Betaceum,Colonia Tbeodoricu NouimdgZ (um fuo fordido foddlitio.Fortajfis CT in Anglia Le um cum Standicio. omnes hi triumphum adornant Hujteno,certatim applaudantes dcclamantesimn de uirtute eques, ^aATiou'Jut’, Confice nobis Era/ fmum mil,qui inucdis nouis Unguis ac Uteris regnu noflrum labeßduuit.Eia talibus libellis redde literat ijhs,quas quidam frifo uocant bonas ,inuifas princU pibus,inuifas iuuentuti,quum uiderint in his eße tan turn uirulentiie,nec in aliud ualere ,nifi ad calumni/ am bonorum,^feditionen^foncitandam: prodemy ßeria poeticorum or giorum ,infpue, immunge ,im/ minge,incaca infontcmiOum Mufarum ,necui po/i hac ex eo libeat biberc,(y fi uis iUum femel omnibus nodis confpurcare,te totum in eo prolue.Qi^icquid in nos hadenus peccaßi,condonamus,fi perges qua fapifii.Eclicem Huttenu quum ab his nouis amicis uenient gratulatrices epiflol^jmilfitabuntur xenia^ deferentur ingentia muncra, Ute an uerafint non/ dum

PVRGATIO ERASMI AÖ’ dum mihi liguct.Certc multo funt propiora ueris,^ ([Ui iüe fingit de me Romttm eunte^dcq; occurfu Car dindliu.Kam ego tot modis prouocatus nihil adhuc fcripfi in Lutherum,C3quot; Kutteniis prteter aufum Mn uirulentum libellum fcribitin amicum,cuius priedi» cdtione/Àâum e/l,ut multi c^ui Ruttcnum non uide/ runt,Gr norint eum er diligant, Alioqui quid iUunt perpulit dd tdm uirulentdin feriptionem? Demojird ui cdufds,qUit5 dUegdt eße nullas,id quod per fe perf ßiicuum erat cordatis GT integrii,etiam ijs,qui Hut^ teno ßuebant.Qnidigiturftbiuoluit hoc libcUofScri pfit dninü grdtid^Conueniebdt in alio argumenta ui deriuelleßfliuum.Libuit exercere fiilutnf Poterat, etidm fi non ürinxißet in amicum bene meritum,Gr bene mereri pdrdtum.Volebdt.ut dit quiddm,db/olit tumquoddameloquentiiC fpecimen, uelut hvkvamp;oi} So'/x«. relinquere pofteris,quemddmodu Cicero re/ liquit Philippicds?Geligëdd igitur erat materia, qu£ per fe foret ampld,Gr uniitate quoq; poßeris cÖmen ddretur,ndm hoc argumenta pelfime confuluit ßtme fu£,fi tarnen iüeßmie rationem uüam habet, studea bat mc dcterrere,ne feriberë aduerfus Lutherüf Atz qui no alia rationc citius poteram prouocari. Sed ab fit utega in tarn arduo negocio,quicquam uel fufei^ pidm,uel deponam Hutteni caufa, thaïe fe habet res iLuthcri,fi ad hos triarios,ftadhanc facram anco/ ram deuenerunt,ut talibus libeüis oporteat defendt/ luguldfe

EXPOSTVLAT. HVTTEJjr.

fttguldrcuoluit Erafmum f Quid dUttm idrbdriui^ qudm fic eße djfeâum m ctt,qui nee fujj^icabatur dli/ quid,ncc mcrebdtur f Atlt;j- hic inter Scythicds uoces infignis immdnitdtis teftes etiam iHd idébbatur: Koc libeUo conijcidm Erdfmu in leâum,Et quonid cdfu in (idit morbtff ex pereuffu folii,fortalfe nunc triuphdt ac pldudit ßbi. V erü ne putet metdm nuUiws effe dni . tnijUt peiui Udledtn,etidß quindecim tdles libeÙi feri/ bdntuf mme.Hocßcriptumiiuttenitnihi concilidbit multos dmicos,quos db ipfo ßt dUendturus, cgt;quot; ^uos concilidturus,breui fentict. Mdgnum uero ,ß pducis .fiolidis Luther dnis dpplduforibus grdtificdtus efi.iidi ,ex hoc ipfogenere pdrumhdbet dmicos: fi qui funt pdulo corddtioreSyhdbituriK propentodu pduciores^ Etgloridturhicfcfuilfecircufufum dgminibus Lu/ jherdnorum.Egregidtn uerogrdtidtn comunicdti ho/ j^itij refert huic urbi,m qud quiuiuo idm fermé bien ^nio,neminem noui,quife pdtidtur dici Lutherdnemiy ^Crinqud publico edidk cdutum eft ne quifqudm in .condone docedtquod dcéderfetureudgelio,ne Luthe . ri quidem dutoritdte fietus, idm uero nefcio,dn nihil tribuendum fitquorunddfuß^idoni,qui diêHtdt Kut , tenu ex équité fi^umfedentdriumMitffmodi libellos ; ad qu£ftumfcribere,eum(^geminu,divm hi name . rant qui conducunt operdmter in quos fcribit,pecu/ . nid redimut,nc quodfcriptum efi dddtur.lAiferct me . Rutteni qnamlibet hoflif‘,fi hue iUius fortunée redde Z , \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b runt^

P V RG AT I o ER AS MI AD' ' r-ut.lain ut audio nuntcrauit alii^uid et typo^aphu^* S cd defino de }iuttcno,nc quid ultra /}gt;ongiam.Hoc tantum ilium fcire uolo,Qr ntihi ejje fiilum, niß ma/ ïuiffem meam pcrpetuam tucri confuctudinetn^quani illius exemplum imitari. t^unquain adhuc mihi pu/ gtMfuit cum quoquàm quem aliquûdo dilexcrim ex animo. AC ne in hos quidem unquam exercui calami rabicm,à quibus odioßßnw impetebar.Quod ß place ret htec pctulantia^malim mihi dari,qui nunquamfuif fet amicuStmAUmdari,cuires eßent fcquundioreS. l^on cfl plaußbilii cum amico digladiatio.Et crudes le eß in calamitofiim eßedicaccm,Superefl,ut adhor ter omnes bonarum literarum ßudiofos,utß dcteßa'/ Ule uidetur exemplum HuttenijOb huiuf nodi intent pcrijs abßincantync bonof literoi reddant inuidiofof» AppeBanlur humanitatii, cauendum, ne noflro uitio nominis honeßi poßeßione deijciantur.Tum demunt erunt,id quod dicutur,hoc efl,bon£ litcrie,ß nos red/ dant melioreSjß fcruiantg^rie chrißi.tieq; enim in hocreuocatiefunt infcholaSyUt priflinas difciplinàs eijciantßed ut iUiC purius er comodiustradatur.Nuc idèfcrè tumultus eß in ßcholis^qui cß 'm ecclcfijs, N« pleriq; qui Unguis ac bonis Uteris impenfe ßuent,cx/ clußs omnibus ßudij s,has folas inuehunt.Rurftis qui prißina ßudia mordicus retinent,fumniis uiribus hoc agunt ut politiorcs literas prorfus obruant er ext'tn/ ^Kdnt,Çitifnpotius 'mhoc'tJKubimi^iUtfuós quique ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dotes

EXPO ST-VLAT^ H V T T H N F, dot« inuicem cofcrentes inutuis offici/s ddiuuemur, quint ut Jlultîs contentionibui altert alteris incontino ^muifQiii ualent in bonis Uteris,dent opéra, ut eas probis,caflis cr contodis moribiis comendent, cy ac/ ceßionegrauiorum difeipUnarunt cohoneftent : qui/ bus non contigerunt, addant hoc decoris /ludijs fuis.M.utM Concordia faciet,ne quid cui défit. Dtßi/ dio fit,ut nec his bonis quis adfunt fruainur.Quin uni uerfis cr ntaximis ZT minimis hue conandu cfl,ut in/ ter Chriflianos pax zy concordia farciatur.Wc nee^ tnundi huius pacem habemus, quum undilt;^ furiofis belUs ferueant omnia,ncque pacem dei, quum tanta fit opinionu dijfenjfio,ncc ulla ufquam fyncera ami/ citia,aut fraterna charitas,fed pcjfmo fermenta uitia ta omnia. Si cui placet hoc feculum,fruatur, mihi ui/ dcturinfelicijfimumzyui négocia fanent Euangeli/ cofiaueant fimpliciter ac prudeietertnc fidant clan/ cularijs conj^irationibus,ne maledicis libelles in Pan tificem aut principes,quibits illis magis conciliant fa uorcm,zy Buangelio confiant inuidiamzfcd pofita omni peruicacia, pofîtis ftudifs humanis, qui doâl funt, inter fefe conférant de tolîendo orbis dißidio, qu£c^ uidebunturad publicam Chrifliani popuUfalu tcm,zy Chrijligloriam faccrc,fecretis literis indicêt Pontifiai ac Cafan,z^ inhoc négocia uerfenturfyn fcre tanquaitt coram dco. nac rationc citius confu^ h Z luerimtîf

PVRGATIO ESASMI AD

tuerimia Euägelic£ fyncerit4ti,^ rixis nunquamfi/ niendis.Du cnim fine fitte rixdinur,dn fit (th'quod bo num oftui hominii,fit,ut reuera nuüit habcamus opus bonum.rnim delitigamut,an fola fides abfij; opcri/ bus conférât falutem,fit,ut neefidei jru£bim,nec bo/ norum operum mercedem capiamus. Qjtiedam auiem eiui generis funt,ut fi maxime uera ejfentftton expe/ diat ingercre auribus populi,ueluti, liberum arbitriü nihil e/Je, nifi nomen imane : quemlibet Chrifiianum efi'efaccrdotcm,(^ poffie remittere peccata, poffe tonfccrare corpus domini-.folafide conferri iufiiciäi operanoflranihiladremfiiccre.Htec paradoxa ia/ éfMa apud uulg!is,quid aliud quàmgignut dijfidium etc feditionemiKurfum ecclefiie proceres ac princi/ pes profanas obfccrarm,ut fuos ajfeóius/ua^ priua ta commoda pofihabeant faluti public£, gloria Chrifii.Sicefiuoluntasicfu Chrißi,^- fieagentibus nobis adfuturus efi fau/çr aefortunator eorum qult;g gerimus.Cui/firitus lefu â^niim impartit abflrufio/ ris eruditioni5,impartiat candide,cum omne manfue/ tudine fufiinens ac tolerans eos,quinon ftutim afie/ qui poffunt quod traditur : quemadmodum dominus lef us diu tolerauit infirmitatem fuorum donec pro fi cerent.Principes epifeopi funt homines, labi cr filli poffunt: hos quanto conducibilius eft comiter ad ucri cognitionë adducere, quant conuicijsexafigt;era^ reiQj^

EXPOSTVLAT. HVTTENK

re? Qttt' in cldffe LutheranA fibi uindicdnt fpiritui^. ' lern cognitionemtcogitent erfc effe homines obno/ 3(ios ijfdem mAlK,(^uibui obnoxij funt pontifices ZT principes.Nequccoronlt;i,nequemitrd dddit fdpien/ tidm Euâgeliclt;im,IÀteor,fed ne^ uidgarc pileum dut cingulum dddit. auifeputdnt hdbere donumfpirû tus,ne f 9erndnt publicdm dutoyitdtem.Rurfum prm/ cipes quamlibet potentes dc ntdgni,nc duerfentur ue ritdtem Chrifti,d qudmiibet humili propofitdm. Htf/ miles erdnt er dpoß:oU.PhdnnAcum corpori profutu rum dccipimus db obfeuriffimo idiotd,dut d tmiUercu Id, er dnimi nwdicindm refpuimus db humilioribus cbldtdmfSubmouedntur utrin^ priudta cupiditates, er comunibtM uotis imploretur fpiritus iUc pdcificus, nc mutuis diff'idijs ChriHidnd res idm nunc in drSîum contraii!i,penitus conciddt,ne ferdrum dc pifeium ri/ tu tmüuis morfibuf nos inuicem ldcerdntes,iucudum fpeÜHcuïum pritbcdmuf errdtdng,e^ Chrifiidni no minis hoßibus,ln omnibus xrticulis d prifeis proditte fidei confenfus eft. Cur ob pdrddoxd,nefcio quie,quo/ rumdli(p(oteiufmodifunt,utdd plenum non poftint intelligi:lt;ÿi£ddm eins generis,ut in utrÛej^ pdrtem di/ fputdri quednf.nonnuUd tdlid,ut non itd multum mo/ menti ddferdnt dd mores emenddndostfic tumultuc/ tur orbisfTotd uitd Chriftidnoru undig^ difterta eft bcHis mfdniftimis, tumuldbus, Idtrocinijs, iurgijs,

h » odijSf

P V RG ATIO SRASMI AD ’

cclijf, obtreihtionibutjfraudibiK, dolis, luxu, Ubidb nibiK,nihil uf([uXm fdnwm eß,^ omijfv omnibut dif glddidinur^dti principatut Rojmtti pontificii fit pro/ fe^bis db dutore Chrifio.ytrdt^ pdrs dlterifcfe dite/ peret.Obficitfiwnpdrdbit dmicitidm,peruicdcid tu/ mukumgignet.Q^’^ dutent finii erit,fi dltcrd pdrs fiihil hdbedt nifi tumultus, rixds conuicid., dltcrd. nihit nifi cenfurdtybuüds,articulas ZJ mcêdid^Qtiidt mdgni efi homuncuhmi dliot^ui tnoriturum in igncm canif cerefDocere lt;(c perfuddcre magnu cft.Ne pdlif nodid guident iUd ntdgnopere ntauent guenf. Ctuis cnim non fie mtcrprctdtur, ntdluit pudcficri, guàm cxurifQjiiin uero no pldufibile,guwn epifcopiis gui debebdt docerc pkilofophidm Eu4gelicdtn,in bis gud fiunt huius mwtdi,plus^ fdtrdpes eß : in bis gudfunt fidci,nihil hdbet nifi drtitulos^cdrcereSfCdrnificcs et incëdiu^tJon pudcdt epifeopos feruire chdritdti Cbri flidn£,guodfdccrenlt;^uduitdpofioloSt No pigcdt erudicos epifeopis futmuiltnorcm reddere. Hoc inte/ rim eofilium dedcrim utrigs pdrti, ut neutri dddicïus, ita utrigj bene citpicns.Ego ine compono ad rii dië g »« fißet dnte Chrißi tribundl.Et idcirco di ißii con/ tëtiofis^in guibus uixfieri poteß ut uerßtur dliguis^ nt fi dumferitur er referit,perddt dli^uid ex iHdtran guilUtdtc ebrißidnifpiritM:trdnsfero me dd ed gufi Kio,ut Mimi componunt., gud^ confeientidm it-dn/ guiUdnt,

EXPOSTVLAT. HVTTENNI«

^uiüdnt.Ex pardphrdßbui magnum hicfiuâttm cd^ pcre mefentio.Quo mdgis mihidolet,quodin hdcrt xd,dum lego qud; cdlumnidtur üuttenuf, dum^; di/ luo^t^uod iUe dfpcrgit,tcfos fex dies pcrdidi. Bene Udle,lt;iuifciuis CS cdndidc liéor,

/ ■

PVRGATIONIS AD EX/

poflttldtjofto» nutteni^pcrD» Brdfmum Rotcroddmü

FINIS.

BASILEAE per io. frobegt; nivm, an, M. D^ XX 1 H.