Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell
Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:
http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠de rug van het boek
⢠de kopsnede
⢠de frontsnede
⢠de staartsnede
⢠het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection
Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠the spine
⢠the head edge
⢠the fore edge
⢠the bottom edge
⢠the back board
â o'
I'S) I
is!
D vs, Q_,V1D IN EVAN gelijs qu£rendu»i zy- expeéljndu fit,doc£ns,per- M L VTH.
Quid inter mundi cr ChriÃHuflitiittn tterfit,per Phi- ivielan-uerltttculaltgud prim !editu,nuper dutem db alio quo dam Idtinitatedonatum-
|j Eiufdem Epitome renouat^Ecclep ' nbsp;nbsp;nbsp;afltcte doârin* ,dd lllprin ⢠HeÃ-
Epifloldlodnnis Bugenhdgij Pom-dd Anglos-
METHODVS
DOCENS Q^VID IN EVAN« geJij à qHitrendutn^quidue f x« pciSrfttdMm.
ï R M A iiioÃe» confuetudo, Euangelia cciam numcr(tndi,tuni ^^^^à ppcÃandi, iua lihros iUotf JO LU ciecr (odttVn* dedicunt, ti/orejjè dutttä» ___xat Eudngcliti, guofimul accidit,Ht qu£ Petriuac Paulufin fuis Ept/ïa hstrdduntjpldnèignorentur, habcäntur^uclut adie^ âitid quiddin, dd Eudngdia, doiïrind ,idquodctidm in quoddm Hieronymi prologa legere eli Hitc dlid eà mul» toperuerftor confHetudo,qud otnncsÃreopindrifolet, turn
Ãudrtgclurfj jfldJ hiftoriiis,lt;juM Epi/lolasÃpo/lû* loru,tionlt;ilttcraccipiendas,quâm Ubros, putbusuiuettf dileges.funt digcÃie.atqj opera Chrifti, bi hoe dunta-» xatdefcripta putaitt,ut taitquam uitæexempla,illlt;i emu^ . kmur- QU£duieopinio)trs,admodiMnpraute, ft quai mentes oceupauerint, fieri non poteÃ, ut cum frudu cr pie,fiue EuangelionjiueEpifiolaatiqua legatur, ma* nintque huiiifcemodi le Hores, quod eraiH, nempe, Ethnici-
Ea propter feiendum eÃ, unu/in duntaxat effe Euam geltcn,fed deferiptu,per multos ApoÃolos,ut quolibet Paull aut Petri EptÃola: Aóla quoque Luce,Euangelilt;i fint ,etiamfi,non omnia opera ucrbâq} ChriÃi recent feantydc una altera,plus mtnû'uecompleHatur,nam nul laeÃ,uelexquattuorillis,grandioribui Euangelicis hh fiorifs, qu£omnia C H R 1 S T I, eumuerba turn opera comprchendat:Neque entmopuseÃ' Quipa pe quidEuangelion fcrmofit,aut hiÃoria, deChrtÃo, ad quem modum inter homines uidemuf ufu uenire, ut Rfgiwn ac Prineipum conferibantur diHa acfaHa, qu£q; in uita fua forte perpefft fueriM,quie uarie etiafn deferibi pojfunt,unobrcuiter lÃa perÃringentCt altero explicantefufiuiâ Eodemmodo fehabet, ac tta quidem conuenit, Euangelion, aliud nihil eÃ, quant hifloriaac narratio quicdam de C H R I S T O. quisnam is fit,qua dtxerit,geÃerit, atque perpeÃui fit fxpltcans,qu£ units fufe,alter contraHe, untifquifq^
A » fat
fun ^undnm ratione defcripfit-infummn cnim,ut^uà itt contraäijJimedicds:Euangcltone/t,Nlt;irrlt;ttio deChri» fio,expliclt;tnstpfunteÃefilium Dei,pro nobis ucrohoa miKcrn Ãäum : mortem oppcti^Ãe,inde refurrexiÃe^ ac demum dominum fuperuniuerfa conÃitutum ⢠Tdtt tumÃre fibi fdulus in Epiflolisfuis dcfirtbcndum de^ fumpfit, unde pr^eterttts mirdcutis omnibus , dtque conuerfdtione C H R 1 S T i,qult;einqudtuoriUis Eudngelijs dd longum nnrrdntur ,iftd ediÃerit ,fdtis ni=t hlominus dtque dbunde Eunngclion complexus â Id pulchredcluculenteruidere licet in fdlutatione Epifto* Uqutc ad Rom-feriptdeÃ, in quanimirum, quid Eudngeltonfitedocet-Pdulus,inquit,feruui I E S V C H R I S T I, «ocdtKî ApoÃolus, legdtus in Eudgelion dei,quod dntedper Prophetas fuos,inÃriptu TK promifit,defilio fuo,quiipfiex femineDduidnatiu eÃ,fecundumcdrnem,decldrdtusdutemfilius Dfi, po» tens Ãgt;iritufdn{lificdnte,drefurreilione exmortuis; iseà i ESV S CHRISTVS dornte tius naÃer-
Hie uides Eudtigeüon biÃoridm eÃe de cbriÃo, Ãlio dei,deDdU!dis,qui mortuus fùit,refurrexit,atq^domi» niK coÃitutui eÃ-Hlt;cc fumma eà Euangel ij.iam quêada tnodü unui chriÃui eÃ, itd unü du ntaxat eà EuÃgelion, neqipoÃunteÃeplurd-Deindecu PaulusacPetrus,un» ClviÃum quoquedocednt ,ratione tdm prddi£ld,nea queunt EpiÃolte corum dltud eÃe, qudm Euungcha â¢
Imi
Imô quanJoquident Prophetie,EuMgelion priedixerunt CT de CbrtÃofunt U4ticinati,td quod Paulus in pr^mif» fis ucrbis teÃdtur,ac uu!^o ^uoq- notu eÃ, funt Cf ipfoquot; rutnfcriptd,ijstoasubide ChrtÃo loquuntur.purapu* taEuangelid, non minus,quùmfiMatthieus ca,aut Lm« Cd? confcripfiÃent ⢠lUcttwi ifuas -sf-uattcinatus eÃ, qucmadmodum chrtftum mort pro nobis, noflraq; por^ tare peccata oportucrit, uerum ac manifiÃum Euange» bon fcripfit- Proinde omnib-hoe teÃor ac turo,quicunq; deEuangelijsnon hocpaHofenferit, eum nunquamitt fcrtpeuris,lucis aliquid atque uene inteHigentiie, confe» quuturum-
Alterum eà non minori diligentia cauendiim,nequif fibi exjChriÃo Mofen aliquem /iciat ,qui aliud nihil pre flet, quam quid uiuendi rationemdoceat.achuius pre^ beat exeiftpla, quo pado E.uangelion liber eÃet, leges re äe uiuendt duntaxat continens ⢠Proinde ChriÃum ,eiut di{la,fii{ii, cr que paÃus eÃ, bifiriam excipiendafunt-Primum,utuiceexempli propofita tibi agnofcas, que imiteris, quemadmodum Petrusinquit : ChriÃuspaÃut pro nobiscÃ,reltnquens nobis exempluuiGTC-i Pet i» Sicut itaq^ uides ,quid orat chriÃus, ieiunat,iuuat homi nes, cr dileätone mirifica profequitur, ita cr tu facias proximis tuis : Verum hoc minimum eà in Eatangdijs, quod ipedes, neq^ hinc paÃet Euangelton appeÃari- Etc nim s^hriÃiK tÃo pado,noplus tibiaÃerret, quà mqui biet alius fanâui,quiduitdipfitesadhucfibiretinquere
A s tur
tur, ncq- rcdiret dd te inde pecutiärii älitjud cofnmodà df' ut/tmel dicam ,qui de t hriÃo non plm ex E Krfngc« lijs didtcerint,kypocrittefaiilccuddcnt, (.hriÃtaniueeo netjujcjuam ⢠Alttusmulio htecddyta pénétrés oportet, ^uan^ujm fecu'if aliquot, docendi h^c optima forma fiierit.dtniqiCttam admodurara- Forröcaput cf-fun^ dumentum buangclijjt td riteaccipias,eÃ,ut prtufquant Ch riftum uiie exemplifufcipias,agnofcas nbsp;nbsp;ampleäaa
Yis eumuelut donum cz tnunuieximttnn , quo deus te donaucrit,uttuusidmÃt,quantuseÃ,ita ut cum legis uel audufacerequicquam aut patt eum, nequaquamdubites, lUum cundem chrtÃum, cum co,quod uel patitur,uel fa» at,tuitm eÃe,tibi^ uelut 'm peculium donatum, ut eo, quod tarnÃtcit quam patitur,non fecus Ãdere queas, ac fiipfepaÃusiUudueloperatuieÃes.tmöac ft tuipfe iBe ChriÃus eÃes- Hoc demu eÃ, Euangelton uere agnofce» re,hieceà immenfa illadeibonitas, de qua nuBus Pro» pheta,nuÃus ApoÃolui, tmo nemo Angelus quidem fa» tisloquiunquampotuit, nuBum corfatis, admirarify aÃequi cogitando 'Hicdenique ingem iBe ignis eä di» ttin^ erga nosdilcäionts, undecor cz confcientia ex« hilarantur,fecuritatem ac pacem accipiunt-
Hocdemumpradicare,efi fidemchriflianam legiti» WC docere ⢠Hine quoque cÃ, ut pradicatio huiufmodi Euangelton appcllataftt, quod latine perinde fonat, dtquelatd,fruÃa,pl(niique eonfolationis fecuntatit atinunci»
inttuiid4tio, cMia grätid, Apofioli, Gertnänice Die zuucljfl)oticn,id ejl, duodecim nuncij Mlegntiuocari folent-
Hij lfäi:4dÃipuldtur- sgt; Puer,ittquit,nobis ndtitseÃ, filiui nobis datai cÃâSi ergo eà nobis d4tui, utiq; noÃer eÃ,nos^conuenii de eo,M noÃro prlt;£futKere-Et- Ro. s-Qijoinodo Ito donaÃet nobis omnia,cu filiofuoiQuan» do itaq; hocpaäo Chriflum fufcipts,ut donum tibi dona* tum,neqi hicquicquam dubitas, QhriÃidnufes, aiq^hac te fides libérât Peccato, morte er inferno, uidoremq; reddit omnttMn- O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qua
fatis pradicare nemo poteÃ,ter miferum uero orbem no» ÃriM, in quo totiamannis htcc pradtcatio judita nuf« quam fittt,quantumlibet Euangelion ubique iadaueriniâ PoÃquam uero chriflum hoc paäo, ut caput er author rem falutis tUte fiteris amplexus, fcquiturilico,quodfe» cundolocojcx EuangelictshiÃorifs difcendumeÃ, nem* pe,ut c(M« uita tult;e formandlt;e archetypimt tibi propo» nas,obfequqs proximoru ita confecraturus te, ut ille tuie fefaluti operands,confecrauit-TM» utra^ fides er dile^ Sio,fimul urffntatc^ fuis officijsfuni intenta, mandata domini impletur, homo latus ac interritus cà ad omnia, cum Ãcienda,tu/mÃrenda- Proinde diligenter ubique in facris, praferthn ApoÃolicis Uteris, hac duo luxta expendjs er panter dtfeas- C H R I S T V S, donum, pa feit fidem tuam, reddit^ chriÃianum-
Vt
Vt iy[gt;ufMtem exercet tuJopera, lt;juæ utchriÃidnutn tc non reddunt,ita tarnen à chriÃtano te proficifcuntur^
QUMtum tam donum intereflexemplum, tana tum aijfert inter fidcm cy opera ⢠Fides proprij nibil habet,/edCtiKlSTl tantum uitamcropera⢠Ope» ra quidcm proprijnonnihilhabcnt,^uodabsteproticia (cuntur,at,debentproxtmiidonari (yne^ua^uà mpro pria mancre- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Vides itaq^tam Euangclionpropriehaudquaquam librum ejjc legum Oquot; mandatorunt, fed librum magis di uinarumpromiÃionum,quibusnobisoffert Deus,oc do nat ,quiclt;juid boni ey habet cr facit ,diim donat (y ex htbet nobisChnüumfuum- Quoduero C H R 1« S r V S at^iApoftoli multa,quie ad uitte inliitutionê pcrtinent,aocent,at^ legem fubinde explicant ,id 4ccc« fendum eit,reli(iuis operibus ac beneÃeijs ChrtÃi ,utpU nè uera legK expltcatio,reil!iq} uitlt;e tnflttutio,haud poa firemum bene/iaorum efl,qute d Chrijlo accepimuSâ Hinc uidemus, quid non acriter inÃat cr urget, quem» admodum Mto/es facit in fuolibro,cy Leg^propria na turaeÃ, uerumdocet blande crfuauiter, quid faciena diitm,quîdue omittendum :quid male operantibus, quida que bette operantibus Jùturumftt , urgetautcompellit neminem ⢠fmà docet tamblande ac leniter,ut maga inuitel,quâmpr£cipiat ⢠Namdoârinamfuamaua ^tcans , lia loquiiur ; Bwü pauperes /firitu :
Bedtimites,(yc- itd ApoÃoh Ãrme hisueriis ,dumio cent,utuntur:Hortdmur,Ordmus,Ob[ccritMiii At Mofes,inqi{it,priectpio ut hoc fdcùtis:mdndo ut lUui nefdcidtiStiuxtamindtur, acterret hombtltbuipÅitis, Crultiontbus -Exhitc itaque inÃitutiunculit,ft reile eam tenueris ,cwnfruilupoteris Euaitgelidcum legere, tumaudireâ
Ergoubi Euditgelicumcodicem dperuerts,C!r iitde uel legerisipfe,ueldblt;tlioaudieris, Chriflum dlujubuea titÃe ,uel ipfi qucnqudm ddduâum, inteUigere per ut de bcs,prtedicdtionemEudngelicdm, quduti^ tpfc adteue nit,crtuipfi ddduceris ⢠Ne^enint pr^dicdre Eudna geüottfdliud cÃ, qudm chriflum dd nos uenire, nôfque tpflddducercgt; vbiuerôlegù,ueldudis,quieoperdtur, ut iuuet eos,itil quos uentt,qui^ ipfl ddducuntur, 4« gnofcere debes, fidem w te eddem operari, dnimte^ tult;e idem benefit if dut remedif, offerre per Eudngelion-Sihic tecontineds ,crfuflinueris,db eodemcrtibibea ne fieri, hoc efl,fi credts, quod tibi ^que in ammo bene fdcidt er duxilietur, indubie id ttbi contingit, dtque idm idem beneficif dcccpifli/fiiritudliter ⢠Chriflus enim tu» Mefl,crtibidonoddtus ,quicquideÃ,crfdcit âMoxue ro operteprecium eÃ, ut ex eodem tibi uitlt;e tuie exema plum defumds,nempe,ut proximo tuo, fimiliter benefd» cids er duxtlierts, eodem pdilo illi confeerdtuf, cum ut donum,tu/mutexemplu/m ⢠Hec erlfdidsfcripfit-4«â Con[oldmini,inquit,con[oldmini poputemeuf ,dicitdo A s minut
tninM Del« ueÃer.lolt;ittinimi dd cor liierufdie,etuocdte cdnr.remiÃu cjl cipcccdtum :Ãncm habet iniquitds aus : duplicilt;t bona dccepit df mdnu Domini pro omnibus pec calls fuis etc Heec duplicid bona,funt duo iÃa,qu£ ï Chri flodiximuspenfdnddjdonum et exemplum,que etiam fi ^urdtd fût P duas lUas portiones hereditatis, que primo gcitodebebâtur ex Lege mofi,dc p multas alias figuras-
I^on leue itaq; peccatum eli, et dedecus fané indignif fimum,eèredaéiamremncfiram,qu! Chrifiiano nomi» ne cenfemur, eo^ indiligentite in Euangclicis Uteris per ueniÃe, ut non modo paÃtm eas ignoremus, uerum oput etiam habeamus, alijs preeterea libris atque enarratio» nibus,quibus doceamur, quid in tllis requirendum ,quilt;i ^indeexpeéiandum : CumEuangelice ifilt;e hifiorie, atqs Apoflolorum Epiflole, tn hoc ipfumferiptte fint, ut uice indicis effent,nófque in fcriptur as Prophet arum dtque Mofisinducerent, ubiipfilegeremusatque affiice remus, chriflurn pannisinuoiutum, dtque in prefepio collocdtum,hoccli,in fcriptis Propheticts reconditum, Cr tot ante ffcii!ispr£d!^am- inhisuerfanemnefiu dium noflrum debuerat,his iugi leâtone tncumbendum, cr uidendam erat, quid Chriftus efl, ddquid datui, cr promiÃui, quóque paäo uniuerfie feriptura; ipfum pre dicent- id quod nimirum Dominus ipfe quoque tefia* tur, loan-s-Si Mofi crederetis,inquit,et mihicrederetis, namde meille fcripfit ⢠Item, Scrulamini fcripturas, Kiim clt;efunt,que de tue teftantur gt;nbsp;idem (p- Paulus uo*
luit,cum Rotn db initio EpiÃohein faluMione[criliti Euangelion anted à Deo per Frophetds promiÃum in fcripturis ⢠Hntc eÃ,quöd Eudngclifliedtq} ApoÃblifub inde dd fcripturam folettt reinittere,cum dicunl:ut fert» ptutn eÃ, uel-.hoc/à iium eÃ,ut feriptura impleretur-Ed elem cduÃd Theffdloniccnfes tnouit,ut cuMi Euagelion o« mni cum uoiuptate äudirent.dic «olt;3f $ nihilominm per ferutarentur[cripturds,fi ita fereshaberet-Hinc er Pf* tm non longe ab initio EpiÃolte fua: De hdc ueÃra fd» lute,ueÃigdrunt Prophctie,qui de iÃd in uosgrdtid Udti» (indti funt ,fcrutdntes,quodndm tempui dcfigndret, qui erat in eis^iritits ChriÃi ,dcdnteteÃtÃcabatur, tarn de pdÃionib»qua in ChriÃo funt,quam de infequete hdsglo rid:ncq; eni Ãbifpfii iüd,fed nobgt; adminiÃrarut-Ed etid uob-nüc dnnuciatd funt f eos,q Euagelio uobiÃiiritufd äo, calitui dato,pradicdrut,qua ageli quoq; cupiut ïtu eri- His uerbis qd aliud fibi Petrus uoluit,qudm inducere nos in feri :turäfuetut fi diceret â.Pradicdtnus et aperimuf uobisjcripturds per /Ãiritu fdnólum,ut ipfi legere cas,ui dereqf poÃuts,qua continet, dc de quo tèpore Propheta fcripferttAdtdempertinet,erquodAä-4-dlxit:'Dehis diebus cu£li Propheta loquuti funt d Samuele, quotquot prophetarîét-Iccirco Lucas feribit,ult.ChriÃt{ ApoÃolis fenfum dperuiÃe,dd intelhgedds feripturds ⢠Vnde Serud torloio-fe oÃium uocdt,per eum fiqdem ingrediopor» tet, eiq^,qus per ipfum ingreditur,oÃidrius,hoc eÃ, /}gt;iri t usfaitäii} apcrit,ut pdfcud,uerdnimirufalutë, tueniab itaqâ^e.
i
ut lîîdem finis Gefemel dieSVero ueriut tfi ,EuAge Itcas literds ipfas, tdices atq; cxplanatioes efie fcriptura ru, quêadmodu cedent, hoc^pÅmio, uclut methodo guadS (upioÃiSiisitroducerepiosLcilores,dc uice tdidifü^-Sed uide ,ut belli,dc plus nitnio delicdti pueri (utnus, ne oporteret fcripturis ftudio incubere ,indeq; Chri/ium difcere,totum uetus Teftdmentfip nihilo duximus,uelut q^fuo pridem pfinäuin tmtnere,nullius^ idm momëti txilidt,cufolifcripturie fdcrtenomécompetdt-Et Euage lion hdud ^uaqudfcripturd ,fcd uocdlis debedt eÃe prtcdi cdtio.quafcripturte eu citdrêtur,ttiexpticdrentur ,id qd' Chriftui et dpoHoli ficerut- Qt}'^ eli,cur Chri flut nihil fcripferit ,fid ore dütdxat docuerit ,fudqi doa ürinS non fcripturSJed Eudngelion,td efl,ÃuÃu nuctu et optdtS priedicdtionë,dppellduerit,quie ore,no cdldtno fieri debetüâiïos dUlemtUd nihilpenfihdbëtes, ex Eudit gelicis Uteris Itbru Icgii dc doârinS mdnddtoruiex chria fio, Mofeniex auxilidtore,doëloremduntdxdtficimus â¢
Qÿtd non permitteret deus in populum tdm ftupidu, tdn^ peruerfu f Numquisindignuducdtpdfiïtn, nosin doärina Pdp£ dtq^ hominum mëddcid inctdere, g ipfius fi:ripturdtdtopereneglexigt;nus,etlocoflt;inâiefcriptur£, tnëddcififdtui dcmdlitiofi Ãpofloris Decretdles legimusf O elitret deuf ,ut et fynceru EuSgelion cognofce retur,nieus^ bic endrrSdi ldbor,ufui eÃe mox d.fineret, fic indubie eÃet fitturtvm, ut fcripturd fdnéld citra morS emergeret ,fuoqi loco cr precio hiber£turgt;
FINIS' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q«id
QVID IN
TER MVNDI ET CHRI fti iuÃitidm interfit- phi ⢠Kelanch-
Emitidtn fcria Ijturie tuftilidm commémorant' manam-Huma» namPauhufcri tiens Coloà rà â¢*
Koaâ/M'H dpfieb âat,nempe,illas mundi leges,de externa continentia, honeftate,modeüia, moribiu.
cr confuetudinibus-Atcj}hanc, ratio non foluma/feç/ui tur, uerum habet etiam fbi diuinitus infitam, per inde, atquearbori infitum eÃ, uthuiufmodi, dut dliufmodi fruâuf,tedat-
HO(
Hocpaüo,homniid iudici/ innatiMte/l, utfeitt tiat, neminem cjje Udendum ,publiclt;im tränquiHitatent tuendim, continentcruiuendum,crcum decoro, coa
Tam late patet humana iuÃitia,quam de fe ratio po* teÃperj^icercâ
Atqui ratio.nihil certiÃn ijs,que adDeum pertinét, defepotefldeÃnire^
Quanquà m enim fcntiat Deum eÃe,audiätque iudi» caturum,cr beaturumquidem eos.quifehonorauerint, baud quaquà m moueri tarnen fe fuÃinet, ut ludtcium ea iusexpauefceret,pcrpetuófomniat, Gehennam, non tamintolerabilK,utieà Germants adagio,ardoriser tormcnti,r)eum non ufque adeo fiuum- Pr^fertim cum uidcattam magnam fepeuim cr iniuriam ma'oru/m, mancre.ut ipfi apparet, multam -Multo minus fibi ratio perfuaderifuÃinet,Deum remitterepeccata, quód non tamhumanum er benignum credat,quitantamnoÃri babeatrationem^ APqueabfurdumputat, D BV fi afirmare, propé adeo nobis adeffc,ut in neceÃitatc qua bbet in nos oculos fuos haberet intentas ⢠Sedfingit fibiD E V M,quiinfupcmisfcdeat,nÃ5quefmat prono/lris uirtbus agere ⢠Qualem Poct£fuumloa ueinfingunt,quemcum Thetis femel ueUet adiré,abeÃe domo,oÃendit,ut qui m AEthiopia agitaret conuiuiuin-'
Cretenfesuero, Iouem,fine auribus depinxerunt.
nimirum
nimirumeofignificiintetjpfumno! neç[Uiilt;juùmexM» dire ⢠Quosecjuidemcordätos [ipienteshomines habeo,qM c(mm hnberent, naturam rationis humame probe per/pcâitm, tälem depinxerunt D E V M, qH4/c)wiDa/f»tït er crffiit ⢠Hinein ppdmtsdiuini^ tus canitur : Dif gentium oculos habent er tton ui» dent ,aures habent er non audiunt erc-
lam uero neceffe efl,ut deuw habeantiis,quem fentin mus,nos er uidcre er audire-
Id dutem ratio haud^uaquam ajfeejuitur, co nequit peruenire,ideo D E V SfuumfiliMnincarnempro trufit, utpatris uolutatemnosedoceret,Ioannis primo, (y banc nolirain c£citatem, ac mendacem deD E Q opinionem, cuw uniuerfis peccatis, qu£ ex hac opinion ne,ceuÃntc promanant,animis noflns cximeret,er in uicem,fanilu futim Ãiirttum inÃndcret, quo aduerä D E 1 cognitionem, perueniremus ⢠Ad qH£ pro fiâo nulla noÃra opera , aut mérita aliquid momenti adferunt-
Hiec iam eÃ, Diuina iuÃitia, quam chriÃua in nobis per Ã)irttum fanäum^ operatur, cumeo cor noHrwn mouet,utmagnam patris in noÃra peccata ,iram exhotâ rcat,iuxtaautemcrquidemmox, gratiam eiusafque peecatorumremiÃionem perC H R I S T V M apprehendat,indeq;confoletur,ut idmÃtfecural£ta^ in Dew fiducia,qua ex ammo proficifcête ,fe conÃdetiÃ-Deo committal, quibuÃibet contingat caf bus exercert',^ femper
fempcrfibt optima deipfo poJlicelt;ttur,agnofcät,in omni tui,hdberi noÃri proui^ntiam cur am, noÃri^ cauf fa in ommbui crcaturis agere, ac eas uniuerfas, alerct fcruare,dctueri-
H£ccerto fibicorttbÃrum perfudfd de Deo habet^ ubi adfuerit /piritui fanäut, qui eiufmodi de deo tefla* tur-De quoteÃimonio,lo-^lt;r-crRo-s legii⢠QiMmcer ,, ta perfuaÃon é, Paulut Ãcüdo ad Coloà to ft ttTco^oii THO'TTÃHJOfpOPflXO'THO'o'UlâSOâtOüaâjdc/hdjttfttfapte ( jw inteliigfntilt;e,uocat-
iÃadcmumcognitto, CT huiufmodi fides, eÃDiuind iuÃitia,quam à nobisDeus potiÃ-extgit, iuxtaiüud logt; t?-li£ceÃuitdieierna,utcognojcant Patrem er Chri» flivnt â Vnde er Habacuc :iuüui ex fide /ud uiuet-
Hlt;f c /zdcj riico in nobfs,cor humtle efftctt,ercontri» tutn,quod probe fcntiat,ut optimo iure,abieäos nos eÃe par fittnfra cunikis creaturas ,qucmddmodum ChriÃtn dbieäiÃhominum eÃe fuÃinuit-iefd-fs-
Vbienim cor uere uidet, qute apud Detvm pecedtis fu is meruerit, qudmque dementer fibi commiÃorunt gratia ab illo faihfit, atq; ut benigne fe jpirttu fuo dond rit, admitterc non poteÃ, utfemetipfum non penitus ni» hilihabeat,omnibusfeÃubqciat,omnib- inferuidterc-
Etquemadmodu/m Jpiritus fandus purus eà ,ita er cor ab tpfo purificatur ,uer£^caÃitatis amansreddi» tur, ut exhorreat ctiam omnem impuram et concu* (oncupifcentiamamp;'uoliiptatemâ
net
Hoc modo, nouum cum tleüis padum/èrifurum, er nouum te/litmcntuminfiituturum fe Dc«j lere-jipoÃici tut eÃ,nempe prieceptafuanon in tabulas iam,fcd tn cor noRrum fcripturum,ut ipfum cognoÃamut- nbsp;nbsp;Ee lep.
teÃaturiÃum fitioscreaturum,^uosipfe doceat-Hine modouides,quomodo ehrtfltanum pcäitsfeha beat,(iuod ubijùerit,iüic er Deuterit,
Porro luxta hanc, er externa qutedam iuÃitia, ucl in flitutioeÃ.quienoscoram Deo haudquaquà m iuÃiÃcat-Veram namq^ luÃitiam, oportet, uitam eÃe, quarefo=gt; lus ChriÃi tn nobis ^iritut, uiua uera^ eà tuÃuia-
Extern£ ilLe inÃttutiones, cum carne tranfeunt, er uitac funt expertes,quare er nequeunt,uitam aut tuÃuia am,f'uppeditare ColoÃ-2â Eoqifit,utubifotah£c exter na iuÃitta.id eà ,uita ,extcriui ad leges attemperata Ãia trit,nihil nifi mera hypocrifts extÃat-
Hxc uero externa iuÃitia,duo compleäitur âPoieÃa tem, quam Scriptura gladium uocat,er inÃttutioncm puerorum,quam^^lt;^l/ci')gt;co'y!a.pappellat^
lam ficut Deut nos gladto fubiecit ,ita requirit Ãmul, ut iuxtaleges er mores, quosproÃinaillapoteÃas, ad pacem er RebPubl-tranquiUitatem conferuandam con» üituit,noscomparemus- QtsinitanosDeutuult ma i giÃratibiiseÃe morigeros,utnulla in re,ntà qu£ cum ipfiut decretis pugnet, iUis non obtemperemitt, etiam à caterauim frétantâ
QhriÃttt
, «
Chri/lui cnim iutd, duo tniliariacum eo ire, qui ädegei rit tantum ad uttum-
Alter urn, quod externa iuftttia com(gt;Ieäitur,cÃinfli»-tutiopuerorum,qu£ Item non efl diuina iufiitia,fed ex« trrn.1 qu£dam exercitatio, mandata tarnen à Deo pare» tibuf ,nimirum ut Itberos 4 craÃioribiupeciatii eoher ceant- Vtcumpueros quis,aut hominescrajjïores, qui pro puerishabëdi funt,adieiunandum,precandum,fre quentandumEcclefi£conuentui,certam inueÃibtnob* feruandam rationem aÃuelaeiat ⢠ld ex Galatis quarto Herum comprobatur-
dMcanq^auteminrebus externis gladius,hoceÃ, proÃna pote/las,non rcquirit,ea Deus finit libera, ita ta mcn,ut per dileélionem ,proximis ferutamusVt ubi pue rituel alias inÃrmi eonfeicntijs,ratiohabeatur inÃrmi* tatis eorum,ac in benum lUis inferuiatur -
At uero ,(iquando prad calores furgant, qui conte» derint, Diuinam luÃitiam, in ieiunando, autfimilibusre bus fttam .Vel certepoteÃas iHa, ita exegert ,utà quibus ChriÃtanijmiispendeat,reltidandumeÃ,(edlibéra ueri tatis conÃfftone, ut magnanime , quid demum fit uere ChriÃtana iuÃitia proÃteamur, in teÃimonium huius, ctiam uitam tmpefuri- Vi enim deÃndere nos, haudqua^ nobis licebit-
Hecomnta decem lüis pr£ccptis ,funt comprehenfa-Primumenim fidemrequirit,aicenteDominc:Ego fum
Dominus
Dommut Deut tuut ylt;yio certe teflutur, fe noftri cur am hiibere,ut qui uelit nofler Domtnut O' Deut eÃe- item, fum Ãrtii zelotes,uifitdns iniquitdtem pdtrti oc- o à ciens mijericordidm,quouti^ddfenos prouocdt,ut qui tdturut fit lui cotëptores, et lgt;cneÃiäurui,f utsculioribut»
Secundum pr^ceptum, exigit ut in hoc, nomine Dei vtdmur,nempcpriedicdturi,ipfum,iudicem eÃe,o'fdl udtorem.Quemddmodumfcriptumeà lohcltsfecundo: Qt^i inuocducrit nomen Domini,fdluut erit-
Tertiumpr£ceptum,poftuldt, utDcum,omnid in no tis pdtidmuroperari-
Qg^rtiMunoj pdrentibui,cr mdgiflrdtibutquibuf* libet,fubijcit-
Qttintum,diteäionem requirit-Sextum,cdflitdtem O' continentidm-Septimum O' oäduum itcm,dtleäioncm-N onumo decimurn ,requirunt cor purum Itbe* rumqiCdrnis concupifcentiis,qu((m puritdtem Spiritus fungus fectrniddÃrtjOquot; opcrdtur-
F I N l
B 2 EpitOa
EPITOME
RENOVATAE ECCLESI AST I CAE DOCTRI
NAE-
PHILIP' HELANCH'
in
Rc//gione ÆÂ« Euangdio,fema
tumefi,ultefla»
iSi
fo'
turPauIuifCum ijueritur ludieii eÃe fcandjio, GritcK uideri Ãuliäiam. Dc« inde mb», ^ut religtonem am»
pledi uidentur,funt^ui uentriscommodis ducuntnrgt;
Näm bona pars Epifcoporum acPrincipum patrod» natur Pontifici,priua;i commodt caaÃa, multos ex plebe uidimus
viJemui LuthcroÃuere tMijudm ItherMii äui!lori,pera^ tefos tnorum Kctcrum- ProÃ/fores qaofditm ambitio, lt;iMÃgt;es ijujcÃut inuititt ad docendum nouic doärinlt;e ge« nus.quofe ad uulgm uenditent,paucos incitât addoâria »amoperum tuendemhypocrifts⢠LongepauctÃtmt me tudiidni tudiäj ^tumcognofcerc retigionis dogmata, tum feijui fludent in inflituendauita-
Porro.cum nuUo peccato perinde offendatur Chria flmattjue Euangelijcontumclia ,tauendumefl,nelt;]uid in negocio Lutherano ( ut uocant ) flaluatis quodojfi* tiatEuangeliigloriie- Notumefl quid intcrminetur C hrilluf llaflihemis, cum mquit: Qsi cecideritfuper la* pidëhunc,confrmgetur,fuper quemuerocecideritis,c5 teretur ⢠Debet autem in talibuinegociÃfcripturacon fuÃqucmadmodum pneceptim efl E faite quarto. Ad le» gern er ad teflimonium ⢠Peredeprauatosmoramaa iorum, male intelleiia patrum feripta, er ÃOax ratio nis ludictum ,dd hanc controller flam iudtcandam affea Yut Paulus ucro ad feripturanos reuocat, cü ait fcriptu rä diuinituseÃeiJfliratäjUtjdoceatjarguateterudiatnos ijs dcreb-qua;adpietateptineifl-Et Petrus iubetfeqfcri ptura tanquam praluc ëtem nobts in bis tenebris-
Duo flint loci de quibus hoc tempore potiÃmum dia fceptatiir- Priorefl,qiiainrefitchriflianaiufticia,po fterior, quid fit de hum mis traditioitibus fentiendum-aiitem permulti,qui indicant non de re, fed de uerbis
B } ' controucr
conlrouerftäM eÃe, prêter neeeÃkätem feri conten» ttones 4 llukis,aut etmm ambitiofis homttibuf ⢠Vfrt«M expofiiacauÃa,adparebu füiÃe magnas er graues caua Ãas er neccÃarias rcnouandie ecclcftaflicie doärinieâ Dicamuaquedcprtoreloco,quainre chriliianäiuÃiti am,feu ueram pMatem eÃefentiam-
itiÃneEuangelij Lucie pritcipit Chriftm,prlt;edicari omnibus gentrbus poenitentiam er remiffionem peeca torum-^ Vndecolligipotcfl,quid Euangcltum fit ,qMue fit ca tuÃitta,qult;e Chrifti er ApoÃolorum miniflerio, or biinnoiuit- Eà itaqucEuangelium,priedtcatio pani» tenttte er remiffionis peccatorum ⢠tuÃitid uere Chrt» flianaeÃjcum confùjaconfaentia,perfidem iuChri» ^ium erigitnr ,erfentit feacapçre remiÃtonem peccato rum propter c hriÃum -id non fit fimulatione paniten» tiie aut fiducie ,immoeum Euägclium ucritatem doceat, hypocrifinerfimulationem tuminpoenitentia, tum in fiducia damnat-Sed /fiirii us f tnäits in humants cordtbut retegitpeccatum ,crpcrterretdcconfitndit confeienti* as, er incitât ad confidendum ChriHi promiÃts, qui er ftlifÃcit pro noÃris peccatis, er poüicetur gratis remif* fionempeccatorum-
Mfc wefwj lüc diuini iudicij, nee fiducia, qua erigi* turer ferenaturconfcientia fumitur, nifi/fiiritui fan âuscorda moueat lt;nbsp;QuemadmodumteÃatur Chriflus Johannis fextoiNemo ucnit ad me,nifi quem pater traxe ritâ
rit EfEfä: Nondfcenditincorhominifiy-c-Et Paw/w: Homo natu rahs n on perciptt ea quie jUnt ÃtiritU'S D E !⢠Quanquamenimaudtasdiuinascomminationes,autpro mÃiones,tarnen peâui no aÃcntitur, ut ut f .mules, fi no acceÃertt/Ãirituifanäus tn rebus fecundis fomniamus leniorem eÃe Df «m, quam qui grauitcr nobis iraÃci pof fit- 1 n rebus aducrfis crudeliorcm eÃe iudicamus,quà m qui nosrejfuciat, quantumuis implorantes à fe auxilia utn- Deniq; neunquamqtiidem fe, .o ac uerefentimut nos Deo cur£ eÃe,utilli dicunt Ezech-?- Non uidet domi nus nos, deferuit Dominus terram ⢠Proinde /piritus fanâusoflenfopeccato,e:yittdicioDei,incutit tcrrorem confcientijs per praidicationem pÅnitenti£ ⢠Etfuble=a uat rurfum per Euangelium ,id eà ,per adnunciat ionetn remiÃionis peccatorum-
Porrà ubi uim turn ir£ dei,tum mi[ericordi£ cor agnoa uerit,ibidemum ueram de deo opinionem cocipit ,quit fs crédit ei,jferat,rcijcit fe in eum in rebus aduerfis,metua iteivm- Deniq^agnofcit uereeum o- reÃjicerc nos er tu dicare et feruarein hüc modü /firitus fââus pant in cor dib-fidem,timoredei,dcie{lionemnoftn,caÃitatcm,mo dcÃiam, er ftmilesfrult;llus,quirecenfentur ad Galas-Frtq; idqdâpr£dtäumrà inHieremia, utinfcribaturlex non tabulés faxeis, f:d cordi digito Dei Eà h£c fummati iuÃicia Euâgclica feu ChrtÃiana,conÃifa confientia, fubleuartnos perfidem in ChriÃum, per quem agnofeia tnus uimmifericordi£ dei gt;nbsp;Sicdefiniuitititam£tcrn!ttn
B 4 cKri
Chrilîui lohdnisdecimofeptimo-Hiec eft uùdætcrnA ,ui cognoicanttefolum DEV M,er^Mfz»mip/înE 5VM CHRISTVM«
ÿorrà Mta letcrnd eji iUd ipfdiuÃitid,qudm priedi» Cdt Eudngdium, quam ponit Chrt/im fimpliciter in cog ttitionepdiris,cf Jut-Ncqueueroidefi noffeDE V M quodhypocrifis Qy humdnardtiofimuldt,cumnomtndt Dcum- M cque item id eji noffe DeHWi,Ht uulgo docent, prteceptd eius noÃe,dut ut cun fimulare ⢠Nordnt enim ludtet nomen Dci, noMHi legem, imttdbdntur ut Simia^ Et tdmen cbriÃtM negdteof noÃe Detim ,cum tnquit lo-odduo- üÃpater meuf, quimeglorificdt, quernuosdia cuts, quóddeuf noÃer eÃ, nee nouiÃii etw« ⢠Q«« uere no runtycum reffrmidant uere ludtctum eiui, tiwn trig«»« turinrcbutaduerÃs, utdb ipfoopemfecuriexpedent» Fant entm Ãdes trûquiUitdtem in corde et fecuritdtem, quam certe Itbert arbitrij uires,nuüo modo prieÃdre pof funt-Ettarnen hicuenÃtmui Dctcultuicfl ,iuxtdpfdl-45 ⢠tnuocd mein dieirtbulattonis, nbsp;nbsp;eripiamte, er
bonoriÃcabts mc â¢Non «ocdt cultum Dei,miÃds dut alias ceremontolas, aut opera ⢠Sed tnuocari Deum in rebus aduerfis- Atinrebus aduerÃsratio fentit planèfene* gligt,nccrcÃgt;itidDeo ⢠Pidesautcm cor incitât,ut de Dto benefcntiat,ut fentiat fc Deo curee effe ⢠Adübrdui utcun^qud in re fit chriÃiand feu Euagelicd tuÃittaScio autem parti hiec obfeura,partim ridicula ui
den âSed
dcri -Sed ^uid ficiasfEMngeliu fcddalo eÃe }ud£Ã,el ui den Ãultitiam Gentibus,multo Me priedixd Paulut- Vc rumhtqui h£crident,fcijnt ChriÃumiudicatunmieÃe, ty de biaÃjhemis fuppluium fumpturum-Etcum decta» rauentanteain euerftsH.ierofo!ymis,lt;juMum irafcd» tur blaÃihemts, nonconniuebit ad noÃräinipietatem ⢠â¢
Vide autem quantumfolacifÃt miferis confdentijs, in hac pr^dicatione, ci«« JWtcÃigMnt ipÃÃmam iuÃici» am eÃe, eredere quid per ChrtÃum remittantur pecca» ta,(inenoRra fatiffaäione,finenoÃns meritu ⢠Noui, qui ante cognttionem huiiu doärtna, cum fatiffdätoni* buiac commenta ijs operibus,non poÃet erigi confeien» tia,planefpem omnem fu£ falutis abiecerant. Hl pofl quamEuangcliumlOuxit orbiclartuialtquanto,rurlui ingentianimoconcepereÃiemfalutUâNec Ãgt;em modo concepere, fed uires etiam ,feu robur aduerfus peccata-Tantum retuleritreâècognofeere Euangelium â Offen duntur pleriq; cum audiunt fidet tantum tribut, malüt^ opera exigi- At nos non de ea fideloquimur, quam fimu lat ratio,qute publice eà omnium. Seddeuera cognition «e D EI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pdrit timorem cr Cieteros bonos fruâut'
Pr^terea docemus requiripoenttenttä,quiecerte à ma» lts opcribuf,fi modo non fimulatur,reuocat nos- H4nc luÃittam quam defcripfi,requtrtt chriÃui :Ceremenias cr fimitia non requtnt ^cum ait: Regnum Dd mtrlt;lt; uos tÃ- Qgdre ne c Mofi ceremontas exigit, cr Iiberum »oa
B s bis
iis freit, uti cerctHonid no/lrä, uidelicet Ettcidriflià , cHmuolumus-
DE IVSTITIA HVMANA*
PA V LV Sait non omnium eÃe (idem - Quare ChriÃtana iuÃitia non eÃpublice omnium,fed paucorum , quos Deus uelut è mundo euocat ⢠Quidegitur fùcias dices,de eis qno habent luÃitiä Chriquot; fiianamfAn peccabunt et audebunt omnia impune, donee Deuseosimmutetf Nequaquam , Paulus cnim docet legem iniuÃis effe pofitam-
£à itaq; prater ChriÃiiinäm iuÃit iam, iuÃitia huma Hii,qHd coherceri impq debét-Hac egoiuflitiamfoleo Pie ddgogiauocdre, fccutusPdulum,qutddGitl4 j lt;iitâJ.egë p^ddgogum eÃe in ChriÃiwi,et puerum tdntiffgt;erfub le gedebere tdnqfubtutoribuseÃe,dumgrddefcdt in chri fio-Hiecpieddgogid politicd qu£ddmiüÃitid eÃ,qute moa resÃrmdt, or ritus et humdnd et ciuilid oÃicid continet: puerosdÃuefdcitddcultumdci,docedo,exercedo:Ãolidu uulgus 4 uicijs cohlbet, f â.cut et Solomon prlt;ecipit prouer iiorum-ta-. plagcBum equo,chdmusdfino,eruirgain dorfo Ãulti ⢠Etprouerbiorum â¢!}⢠Ne fubtrahdsdpuero difciplindm,fienim pereuÃeris uirgd , nS morietur-Huc periinet etidm ius glddià q,ut Paulus aitidebet eÃetimoa ri matis,honori bonts-Hec politica iuÃitiaprudenter cà à reîiÿone
rc!ig!one feu Eùdngelicit iuflitia difeernedi ⢠Al pleri^; hodie itd pndicdt Euangehü, ut noua impietas ndfcaturâ Ndmimpif quidam homines fimulitfidem, et de Chriüi nominegloridntur,et fecuritatéqudnddmedrnalé conci piut,dqua in magna uicta pracipitatur, nee cohcrcert fe deberi arbitrantur- Negligituret puerorum inliitutio, et hoe genus alta,CU tarnen fubieccritDeus huic padago* gif oêf uel non funt tn Chrtllo,ucl imbeciUes funt,iux^ tdülam PdulifententiâddGald fCr s-ln lege prteee» ptum fuit.ut (cdiic ueftibulis ifcriberelur decalogus, itëue flium fimbrijs ⢠Talia ojficta quid aliud quam picdagogia erdt,quacohercerenturcreefrenarenturpueri et reli^ fimiles puerisfad hiincmodum etiamnumerudicda,re^ genda, er cohercenda erat multitudole^biii er eertii officijs-Et opiuor olim hoc conftlio codita effe monaÃe» rid,ubipucriiuxta hancpedago^an in!lituerëturgt;Sed tali'spadago^a quanq diuDÃtus pruecepta fit,tarnen no iuÃificatcoram Deo- Sed (ut Pdulusdif) funte^naelc» tnitd mundi,hoc cÃ, ordinaäöes,qUi£ neceÃitatihuman£ feruiunt,necmerentnrgratlamdut remiÃionem pecca» torum,dututcontingatÃ)!ritttsfdndi{s- Siecnim Pau^e lusdicitadEphefi Zâ Gratisfaluatieflisperfidem erc-fmmo ubi accefferit opinio quod ea fit iuÃitia ChrtÃid» nd,peccdtur,qucmadmodum in monaÃerijs p£dagc^lt;! am uidemus iterfam eÃe in impium er commentttt* nmcultumDei-
HdÃentfi
tJâélenuf meM fenteniidm expo fui- Rcliquum e/l, filindicem,ubtdiÃcntiaturab Ariftotelicistheo!ogis,/i ciam dutem hoc breuifftme ⢠Docent ntercri nos noÃris vtribuicfnoÃro condtugratidm, pcccdtaremittipro* pterfdtif/à âiones noflrds,quibus dogmatibus plané ob fcurdturfatifÃüioChriÃt- Quid dutemconfetentia foldcij dut Ifiei hdbedt ,ftex noüris meritis, non exgrda tidperChriÃumpendetfdluff Ferèitem necinpceni» tentid,ncc in iiiÃiÃcationereguirunt /piritum fanHum^ fed rdtionis condtu contenu funu qui tarnen nihil d» Itud nifi merd hypocrifiseà ,ficut teÃdtur Pduluf cu dit: non dfcendit in cor hominis ü'c- item Omnes udcui funtgloridDeb
Poteà hinc cognofei in uerbis tdntum, dn re contra uerfidfit. Eudngetium propter ChriÃumgrdtuitd remif fionepeccdtorumerigitconfcientids,AriÃotelictdoäri namerirorum ddiguntdd deÃicrdtionem: Eudngetium docetpcrÃiiritum fanilum purgaricorddzrrenoudri, utdgnofcdntDeum,fiddnt Deo, er timcdnt Dcui«- Ari flotelici rdtionis hypacrifthiec perÃei poÃc,putdntgt; EÃdutem obfeurum difcrimen, proptered quidoculis (drntscerninonpoteÃ-
DE POSTERIORI LOCO-
Qvanq^vamsvperior locvs obfcitrtor fit di/putationcdc humdnis tradaioni* bu^.
Im,tarnen nefcio qnifiat^ulhdecdi/^utatîo maioresmo tui in orbe excitet ⢠E t cum Lutheriu magts urgeat lUa qut fu^rà dixide poenitentia, degratuita remiÃione peccilorum ,deÃde etj^e,cr moneal ibi[ummam eÃe reltgtonis,tarnen non paru/m multi funt, qui exiÃimant nihil docere Luthertvm,nifi humanartem traditionum contemptum. Atqui hi[e ualde pioseÃe putant, ubi in facerdotesÃrliter debetcchatifunt, aut contra morent carnesederunt- Egomeamfententiambreuiterrecen* febo- DominnsapudEfaiam inquif.FruÃrafecoliman datis hominum, cy repetiuit hanc fentcntiam ChriÃm apud Matthäumâ Qttare impietas eÃ, traditionem ul lam humamm inRituere, aut feruarepro cultuDei ,Ãu utea obfcruatione iuHificerts . Satisclaracfi chriÃi fententia,fruÃra Ãe coli mandatts hominum.
Sunt autem qu£dam traditiones, qua citra pcccatunt feruaripoÃunt,ut quaedeueflitu,uelcibis,autftmilibuf nugisconÃitutafunt ⢠DehisfatiseÃiuxta Euangelis umfentire,quod non iuÃificentferuata, neque obfint ne glcäa,tuxta Paull fententiam: ne decretis uexemtni â Et tarnen pacisÃudioretulerit fcruari ciuiliterÃuxta regus lam:Si quis adegerit te ad miBe paÃus,eas unà duo milia: Itfw.Qui incircuncifioneuocatuseÃ, non accerfatpra putium: quiinprteputto,nonaccerfat circunciÃonem^ Sunt alla quecitra peccatum feruari nepoÃiint qui dem,Ãutu[modi fâ jwpHri« «Ãe Cteltbatits,qut crudehter çy impie
impiecxigiturdPjipti ⢠At Chriftui negdtomnibui ef fedittum-EtPdului [cripÃit, mcliuf eÃe nubere (^udm uri* Proinde nihil morentur hdnc tritditionem,hi quorum ui» res non fuppetunt cÅlibdtui ⢠Neque eniin uUd traditio humana contra uerbum dsi conftituere potefl- Honejl omnibuidatum- Hec uotaualenthis in rebin ^quie fine peccato pr^/larinonpoÃunt ⢠Quidcnim fi uouerisclt;e dem teÃdurum eÃei At in cor vm uolis,qui coelibatum praÃarc non poÃunt,qui'ue per obferuationcm lUarn ma ttaÃicenfeiuflificariiudtcant,peccatumeft ⢠Quarcre fcindendafunt,prlt;efcrtimcum Paulin aperte dicat,/piri tus mendaces effc qut prohibet matrimonium- At horunt fÃirituu, principes,qui tuentur Papte legem, Itâorcs er fateBitesfunt- Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ait MicheasiPrinceps
poÃu^at er iudex obfequitur- O miferandam conÃiiraa , tionem- OinÃhxfoedui, cum uideant principes Papam cum Deo palam bellumgerere, cum in propatulo fitfim pliciter religionem ab tllo contemni ,non commouentur tarnen,ut fu£ faluti potiusconfulant,quà m ÃruiantiÃius fiirori- Saxca peflora nimirum illts funt, qut dei uolun tatem ufque adco nihil morantur-
Supereà res miÃaria,de qua hic non attinet diÃm^s üre, cumnegociationc in miÃis er eorum mores q rem niiÃariam prophanant ,nepapiÃa; quidem ipà probaa re poÃint- Et tarnen nequchanccorrigi patiütur^
Habes
Kabesijuidfentiam derenouata EcckfiäÃicd doâri «4-Nf^j fiw« Hfriti« .ncgrdK'tcr/rrrcî hitc ad te fcribi, cum de rchgione deceat cuiufuis ludiaum cognoÃere, CrjuiuÃcras, utadte perÃriberem , peccaret negut Eitchariflia non uteretitr ⢠Non potuitautem deccre tnoniarum ufu commode did, deque libertate iüa que nobistui/à atutendiceremonqs, autnonutendi,nifiit09 tam cduÃam comptederer- lam Oquot; offu ij mei eÃe puta* ui, monereque çy tult;c falutis reÃrre uidebantur, et publice tranquiliitatis ⢠Horatius iubet a/}gt;tcere,ettam fI c.ect0 iter monÃrare uelit- Qgdrc te quoq; rogo, kc Ãt ntolcÃum hec cognoÃerequaliacunq;, quecertepioÃu dioadtcp/cripfi- Vides quà m pcricutoj a diÃcnfione con flideiurorbis terrarum ⢠Et certatur fire de ceremo* ttijstantum,crdetraditionibus humanis-Vbi ft paulum modo fana conftlia admitterent principes, farcin pax poÃet. Multitudononnunquam utrin^irritatur,à fedi tiofisconcionatoribui lt;Ndm PdpiCpdtrocwdnfMr, impijs concionibus cr libellis, tantii exacerbant animos hominum'Et quidam pfeudolutheram prophams ey fedi ciofis clamoribus dam gratificanturmultitudini,alioqui cupide nouarum rerum , paÃim feditiones excitant-Nequeenim fieri poteli unquam, quinpriuatiscupidita tibiis nomen Euangelij prelexatur- Vtdi qui décimas, qui aha negabant preÃari debere magiflratibus,aut bisquik magiÃratmadfignauere- Talcs interea utrin^ toiiciona»
ioncionlt;ttoresMfcuntur,du/iiiceÃ^intprinci(gt;eshoneftit conftlijsOpern ad/èrre reipublicie ⢠Nam qui fimplicia teropprimereEuangeliumconütur,nihilpromouebunt-Sic eà Euuttgelium, non poteà humand ut opprima Rurf K hi qui nimiitm multitudini, uel metu, uelÃuUitiii pcrmittunt.non prouchunt Eudngelium, fed dlunt Ãiroa remmultitudinisinpublicdmperniciem . Etcumdbu titurmullitudouerbo D EI, plus tlt;iedit Eudngelif gloriam,qudmquidduerfdnturâ^ Proinde principesoâ portuit /icerecopidm docendi Eudngelq ( quod c im« rcifîè trrt(fitHr,plt;icem er trdnquiUitdtem docet,non ex* citdt fedittones) er cohercerefurorem multitudinis,qute impio prietextu Eudngelq tumultudtur, dein dliorum Ãrtunds impetum fe mindtur fà élurdm - Ndtnin hoegefunt drmd Principes,ut finttimori malo operi-Vtdr enim Pduli uerbis : D« do«uMi päx eÃ, er eximi MWl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potent conferudri, ft in opprtmendo
Eudngelio principes Deu/nt d[e aliendrint ⢠Sdcrte hiÃo ria Regem lofophdt priedtcdnt,qucgt;d conÃituerit Leui» tds, qui religionemdocerent ⢠Hutus exemple debebdnt principescurdre moderdtos,er bonosuiros, quifdcrd docerent- Ncc pweri negligendi erant, quid eaalds re rum publicdrtim uehtti femindrium fit ⢠Erüntque dr* tesiHie omnes conferudnd£ fummd curd.qudS uelrelia giouel puerilis inÃitutio requirit â Defiderabdnt hac longierem ordtionem, fed ego breuior Ãi, cimii drtwra«
rcr
rer te commoncnduw tantum eÃe, commenJo itdijue re* ligioniscduÃam confcientiietu£ ,cuiuf à rdtionemhda lucris, mduolcs lofdphdt imitdri, qudm Phdrdonemgt; Optodutemutchri/lus /}gt;irit{vmtihfup[)editet luntdtem optime confulendi, zy tua et publica falutr, ne uel Eudngelij curfum moreris,néue fauids tn eos, quos ncceffitds et confcientia cogit dltcubi d pontifia cijs legibuidifcedere-
FINIS.
lOANNES
BVGENHAGIVS Pomerdntu pdftor Pcclefia VuittembergenfiSfSdnâis w Chrifio quifunt in Anglid^ Gr AT t A uobis cr pdxd DEO pdtrenoa ÃroeyDominonoftroI ESVCHRisro» Non potuimus nongdudere, quando dudiuimut (ytnAnglidEudngeliumgloria D E i apudquofa ddm bene dudire. nbsp;nbsp;Catcrum cr tilud nobis nuncidtimt
e/i,multos infirmiores ddhuc auerti, propter rumores Ttefiio quos,qui iflhicferuntur ab lUisqui Eudngelto Dei dduerfantur de nobtf* H(f c ejl glorid noftrd, tantum C dbcÃ
nieli ut mendäciu in Euängelif pro/rÃores ia^îdtd re» Ãüendd duxerim, alioqui in quo uideretur lüd bcdtitudot Bcdti ejlif cum mdledixmnt uobisi
Nequetdmendcftndimus fi qui dlibipr^textu Chri flidUiC libertdtisquid dcfignetnon chrilîninum,quan* doquidemnonomncf CHRISTVM indu» erunt, qui Chrilii nomen ftbi uendicdntâ
Hocueromirdmur,curfacrum C H R I S T I Eudngclium quidam iÃhic uercntur fufcipcre,propte» red qucd de nobts mdla dicuntur, ignorantes quad opor tetfilium hominis reprobaria mundo,er flulticiamha» beri prtedicationcm crucis-
Quid fi uerum ejfet, quoti de nobis mentiuntur pro» pter C HR I S r V Ht f ipfi fcilicet ideo non fufciperent obldtum d D E O Euangeltum falutis i Qttid Ãultiuiqudu ut magis curiofusfisadmeamini» quitatem qudm ad tuamfalutem Æ ideo ne tu nolts ef» fe ChriRianui, quid ego fum pcccdtor ? Cur non fe» quuntur Pauli regulam -Omnia probate,quod bonwm eü tencte f St in hominum uel iuÃiciam ucl iniuÃici» am reÃjicerecoepero,quandoquefo Itbcraboraberro» re quo fcre perqtmundiis,tyagnofcam tandem D E 1 iuÃiciami
Verum aiunt rudiores,quis iÃd tarn uaria capere po» terit f dijputaiur enim de libero arbitrio,deuotis er fedis monaÃieis, de fatifÃdionibus, de abufu ueneräd^t EuchariÃie ,dccuttufa'ndoru/mdefundorumcrc-Alif
aiunt:
'aiunl'.Verefnur nefuh udrictäteläfcdtuencHii Qäi p uero nos agämus perfuafibiltbtts humante fapienM uerbis,e:y non mänifv/liÃtmis fcrtpturis, quibus ne por tiequidem infrrorumhdäenus preualercpotueruifAut qudfi aduerlarij ncÃri aliud contra nos producât, guà m ftatutdcr tradittones humanas, quas damnat Dcu(,Efaâ »5'Et ChriÃuilAatth u-
, Quad ergo uenenum hie timebis, dum in occulta agi^ tnus nihil, er omnia noflra toti mundo iudicanda propos nimusfetne uarietatemdoärin£excufes,breuiterdico, unum tantum articulum ù nobis doccri, utcunq; quotidte multa pr£dicemus,multd fcribamus, multa agamus con» tra aduerfarios,ut er ipà falui fiant-
Eft autem articulus iOe-
CHRISrVS EST I VS TIT IA NOSTR A-
Ndw isfaftiu eft nobis à Deo fapientia, iufticta ,[atif Ãäio,rcdcmptio ⢠Qui[qutshoc non dederit nobis, non eft Chrifttanut ,quifquts autemfatebiturnobi[cum,apud eum ftatim cadet aha quecunq^ iufticta kumana ⢠N ihil hie erit Pelagiana her efts,qua Jicet mutattsuerbis,tn/iâi funt,qui uel folos fe chrifttanos gloriantur : nthil ualebit omnis feâarum qua hodie funt ey operumftducia,quant abnegate crucis Chrtfti fcandalo, noftri iuÃiciarif nobu inuexerunt ,dwin opera pro ehrtfto nobis uenditarunt-Contra quos er contra totu Satané regnum hoc argumë tumfortiffimucum Paulojtducimus:Siexoperib et no» ftro arbitrio iuftificamur,crgo gratis chriftus mortuus ê-C » luftiiu
lu[lttia hitc Chriflui e/l, (eÃimonium habet in ie geer ProphctiSjRom-jâQuiauteinfuam iuÃiciamfe» quuntur, ad ueram tuÃiciam, ut ludtei, non perueniunb Row »⢠luÃicite enim Dei fubifct non poÃunt,Rom-1 a» H/c tuÃictadei tua eÃ,dum perfidem fufcipii chriÃum^ non entm pro fe mortuuteÃ, aut pro fuis deliilis,fed prote er tuis dcliâis-
Jgitur quùquid aliud tentaueris ad iuÃieiam, id eÃ, unde tuÃtficeris er liber fis à Dei ittdicio,peccatis,morte ei' inferis ,hypocrifis ent, mendacium er impietas,qult;t cun^ fanâitatis ^eciefiilgeat,pugnabit enim contra dei grattam, er ChriÃi ent abnegation
AtÃrte interrogabis quid de moribus, cultu Det, p« cramëiis ethuiufmodifentiamus et doceamuifRcJfiodco-Chrifiuf qui ãius eà luÃicia noÃra, Ãdiu eà et doäor noflcr-Quicquid is fuoore nobis^pdidit,hoc docemus fer Mndu,quemadmodu et pritcepit Matt.ultimo ⢠Primu/m autê docutc hoc e/fe opus dei ,ut credamus in eü quem pa^ ter nobts mifit âCmifqs autê in eü crediderit, arbor bona fÃiGT non potent fuotipore no firrefruâübonu/m,no quemfruHü hypoenfis fingit ,fed queÃgt;iritus chriÃi d^ ticfua IfiÃle producit-QHieni/fiintuchrifliaguntur,hi funt filq dei-Sobrie itaqj,pie,et luÃe uiuet,adordbit Deü inÃnntu etuentate,noi elcmetismundi,cibisetucfiitu, aut alia hypocrifi :fittet de facrametis qdâChriflus docuit et inÃituit,feruiet,pximodoänna,c5ftlio,oratioe,rebus, ctiam cum diÃ)ödiOMtie,necfolüamico,fedetiä inimico-
H^cdocuit Chri^M,ddh£c trahit näturä Ãgt;mtits cordà credcntiuntiC^ nos htec omnta docemus Ãctenda ,et lt;juia in carne adhuc fumus,quicquidâ¬xkisnonfit, autnofatis fityOquot; ^uic^uid adhuc [)eccatur,docâ¬mus cum chrilio,ut iugiter orctur deliäi uenia, queadmodü or are pr^cepit: Dimittc nobis débita ere- Et propter iflam fiduciant tn de untnonimputaripeccatutn,quod£R incarne reliquum» Non enim inuenio in me,id e/i,in carne mea bonum â Sed gratia Deo quod Chrifius uenit no propter lufiosfed pret ptcrpeccatores, ztrpublicani etmeretricespriecedutiu fliciariospharifteos inregnucieloru- QJiidhicogganiet os iniquum,quôd no alia docemus^ Deus per Mofen diciti Qÿtsquis prophetam iBum ,id efi,Chrilium no audierit, ego ultorexiflam ⢠Audiant hoc contra fe Dei iudiciunt Euangelif hofies-Et pater clamat fuper ChrifiuHuc audi te-EtChrifius:Oues,inquit, meteuocem meam,nonalie norum audient-
Hec ad uos breuibus fcripfifratres, ut gaudiu meum de uobts tefiarer uobis, 0-fiimul rationem redderem de ea que in nobis eft /fie ,contr a iUos qui omnia noflra ima pudentibusmendaci/sapudignorantesperuertunt. Vos autem orate Deum pro nobis cr pro omnibus fanâiscr pro aduerfari/s nollris,ut uerbum Dei crefcat cr inuub getur mundo ingloriam tpfius cr hominum fa[utem,per lefum chrifium Dominum no/brum, cuigloria cr impe num in omnia fecula feculoruntâ Amen*
FINIS» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c à Senten
Aententiäe /liq_vot lt;X,VAB
Sk Kutore Philippa McläMone publica in Schola Vutt '~^trinbergte,funtdij}gt;utdtte- Anno- i r îf
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deuf exigitabomnibuHuliitiam cärndlcnt - luxt4 ff
iBud: Lex cfi tto.! d'ot')»to'ylt;)a' ⢠Et lex pofitii ejl iniuÃis-
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Etficutarborib-tnduauiseà ,fèrcndtfrHÃUfâ Hartl
tioni,fâ¬U.l-v)^iKZhominiindita uis eÃcr frcultasfici* endi luÃiciam carnalem-
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ea eà iuÃitia bberi arbitrij, ZT in potcÃate noÃra,
ficut in arborum natura fr uäutproduccre-
4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et t4mftt uoluntas humana eà capttua Satame, ut ne
carnalem quidemiuÃiciampolfimut prtÃare-
f Et quemadmodti/m arbores nihtl producunt ,nifi deut fÅcundet -Hapendentctiamomnesailtones 4'V;i^iK0v , hominis à uoluntate er ordinationediuina-
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quidam.poÃea^uam audierut non iuÃiÃcetrinos no
flromerito,nihil intereÃc putant inter cademlicere er omitlere,crfii»tlia-Hifciant à deo exigi iuÃttiäcarnide-
r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et daturferuantibusmerces corporalis-Puniuntur if
qui uiolant ⢠Sicut in hiÃorijs Hofe adparet- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ââ
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ergopueri, crcarnalesomnesfuntcohcrctndi ifia
ittfluia, er docendi, donee diuinitus doceantur, [icut er rfrfcor« plantari,agros conferioportet-
0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Neque uero merentur aut remtÃionem peccatoruM,
aut Ãjiritum fandum iuÃitia carnali-
!⢠i. SedLex,Mors,cradfli0liones,quascontinetlcx,funt
ordinal ad humtltando} nos,er oftcnfionem peccati -
lieÃ
ft tji uerui ufuf,C!r^irilutdis îegit-
De lt;]uo dicit Piiului'.Lex eà f^iritualis ,id eà ,eà ritiMle tudictü ,co4rguës impietatcm cordif, quant ratio non pote fl cernere-
E«lt;i«ge/(M erigit et confblatur humiliato!,gratuita lo donatione peccatoru,et promiÃione bonorû oîsgenerif-luÃitiachriÃiana eadetnumefl,Ãdeerigier tMN« quiUum fieri cor humiliativm-
Sola fides nouitDeum,cr adpeUat patrem-RatioDeumnec nouit,necpatrem potefl uocare-Ea fides cernit ununi facrtficium eÃe,Ãjtrttumcontri tum-ideoqj patienter fert adfliflionem feu crucent.
Katiocontra,in aduerfis rebus ,autirafcitur Dfo, MNt plané negat et hununa effe cura-
Sed fliiritui fanflui fidemparit in cordibui eorutn, qui fanâificantur, quitfentit DconoseÃecur£-
truäuf Ã}iritus eÃtAmor pacts publicteEt^p ea con« feruanda iubet orare Apoflolusitem Hieremias â¢
Et CK Chriflianus neq; ludeus fit, neq; Gr^cus, citrJ confcientiiepcriculumquatibufcunq; politià tditur^ imô pricfentempolitiam propter pacem debet ferre-Eà autê politiaxiuilis ordinatio,Leges,indicia ,bono rS dtuifio,Libertas,Seruituiâ CONCLVS1O«
N K«c, qui decimationes, qui feruitutem, aut fimilia labeÃiciunt, impif ,non chrtfliani funt ⢠Et funt à Kagi» Ãrattbusgladiocohercendi-
r i N i cgt;