E P I s T o L A
ILLVSTRISSIâ
HO PRINCIPI AC DOMINO, doffjino lohäni Fridricho,Saxoniteduci,Du= ringilt;e T?r£/idi,Ni.yfniffqi Marchioni, domino er P4lrono fuo dementisÃmo lAartinui
Luther Grutiitm erp4ccmlt;
LLVSTRIS firne Princeps, clementiiCtUteli tera{,miht not uisfime reddit tax, pro fiibditi ojficio fufeepi, neq^non Print ceps earumart gumentum,con fio'.ationis fané plenisÃmum,exporreädfron[e,altitrepoflum mente per pendi.PoUquitm uero-CT- iamdiu uirgmeum iüud Epi» thä!amion,cutusinitiu eAMagnificat, poüicitusfiierint interpretaricldriu!(à quo tarneninflituto, impijmulto rumaducrfdrtorumconatus,mctamrepttitisutcibusauo carunt)ianinunc,T- C- titcrif, hoclibello re/fiondere tandem decreui(timens dilationem hatte meam, rubori
Mgt; L V T H E R I- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
fcr uerecttndi£ olim Ãre mihi, ultcriorif^^ pretext um ek cuÃtionis non ualtturum porrci)ne nonpromoueretur C T- inclytut iuuenilKdnunus ndficr£ Scripture amo rcm,per^mdicremiüiui ufum magüejferucfccret o' confirtarctar:nd^unmrem, Tgt; C . Dettumgrntinnt turn iuunmen imprecor,lt;juandoquidem id fumme neceffn num Ãt,lt;[au ex tam magni Principis perfmn film mul* tor urn pendent,à ereptmtpfeÃbi,per diuinam grntinm guiernctur: econtrn, mu!toruminteritm,Ãpermiffus ipfe Ãbi citrn grntinm dirigntur-Tnmetà cnim cunHoru cordnmortnliU'm,ÃntinomnidpotentimdnuDei, non ÃuÃrn tarnen de Regibm modo o Prineipibut preditü efidiuinitm.Cor Regis in manu Det ⢠Qui uerterepotis tfl ipfiim,quoquc) lubitum Ãierit-Qjio Dem timoremÃul tncutereuttltoptnnatibm,utdifcätÃmul,quomodopror f im nihil ne cogitare quidem in animo pojÃnt, quod non ÃgiHntim Dem itiis ingejÃrit ⢠Aliorum hominum opera tio,uel Ãbi tantum tpÃs uel pnucis alioqui commodum ad firtuelincomodum- Principesueroo MagiÃratmin hoefolum conflitutifunt, utalijsuelproÃnt,uelobÃnt, hocamplim , quopluresmoderantur imperijhabenns, quoq^pluribmprafunt. Quam ob cnujjnm o Scriptus trat pios timenteis ^DeumPri ncipes, A «gdoj D ei,immo CrDeosuocat-Rurfumimpios, noxiosq^ Principes lean ties,draconesgt; cf feuietes beÃias adpeUnt. Quos oDe US ipfe quatuor plagar am funrumunnm nommât, quoin peflem,caritatem annon£,belld, truces^ firns recenfet-
Az Qtiid
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M. L V T H E R I
QM id ergo huntanum cor è fui ndtum^ciirne O' fängu» tic,nihil non jictllime pritfumit,/i^ dotninutus, diutti£j honospruetered expetdnt,pliK ^quo tdntd occdfione ad te werariam fecuritatcmconcitatitr,ufque adco.utuelDci fui obltuione ducatur : fubditorum fuorum nuliam gerat curatntrelióióque impune peccandi loco taxis obcrret lo a ris, cr in fir am permutetur :fit etiam ,utfuo Genio tan tumindulgensPrinccps,nominequidemdominum, reue roipfabeftiamdgdt,utuclideo èSapientibus Bioireéle dixeritMagiftratu uirum oftendi-Domindâui cnim quem uis,qualis fit exhibet,quod poena: timore miferum uulgta non audcat contrauenire fludijs Kagiftratus o impe » riis,uehmpijs~ Hine omnipoteftatiprorfum neeeÃeeft, quia param ab homine fibi timerchabcat, DEVM in pri mis ucreriâ tpfum^o ipfius opera probe cognofiere, anxiaqi inambularefollicitudine,perindedtc^ Paulus Ro «Mrt'îi-ttiï: Quiprafidelinfillicitudtne- Proindein vniuerfa Scriptura nihil cfl,quod teque magi fir atom con cernât,atq; hoc facrofanilum benediä£ matris Dn cd« ticivm- Qjiodprofiilo nuUis non optime regnare cupten tibas,acboniscffilaborAntibus,probeperdifiendam, co feruandumq;e/i- Canithiccerte uirgo materlonge omniumiucundiffime- Primiim,detimoreDn'-Submde quis fit deusnofter,quieqi iÃius officia,maxime uero,qu£ fint eius opera fummis in flatibus o imis^ Aduertat ati us mentem ad ea,qu£ cantilianturab arnica car nah quoda Kdrmine- Huie aero tam mordtte uirgini lequum efl au fcultdré
E P 1 s r o L A. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5
fcuîtdrePrincipcmcrlîero4,qu£ Ãiiritdle, cdfium,^â lutdre^pr£cinitCarmen- iieq^ueroiniquaconfuetudo efi in templis uulgocdnticumhoc fingttlari quodamrittt er fonoredecdntdriJnueÃ)eris(utuocMt)preeibtM- At qui tpÃusdecon matris D« mihif^iritusdonetur, qui bocipÃuscdnticiim,cimtbondÃuge uereq; interprète» tur-T -C-ueronobis^omnibusfdlubrisintelledius,ut i» lt;fe Idude digndm dufpicdri uitam, poft^ infempiter* nd pdtrid tduddre er decdntdre quedmusteternum
läudlvidgnificdt-QuodDeusfrxit.WsT- C-mecommenädtum uo!o,fupplex ordns - T*
C-f xilciJ meds uires non dedignetur bo nd uoluntdte fufeipere- Vuittember g£ quinto i dus Marti/,dnno Chri üi-esix- !
A 3 Diult;e
M. LVTH- SVPER HAGfïr-
DIV AE VIR
GINIS NiA R1 AE CAN-fjcMiMLKCiCprimo,
«⢠Magnificat dnimdmed Domittuitt'
Et exultduit lfgt;iritui meus inTico Saluatore meo*
3« QMiii rclf)exit dd abieéïionë dncill£ fult;e, ecce enim ex hoe beatam me dicent omnesgenerationes-
4' QgM fielt mihi indgnifica,lt;iui potens efl crfanâH nomen etus-
ilt; Etmifericordiaeius in progeniem çrprogeniem^ timentibinipfum-
ff» Operatur potenter in b rdchio fuOfdif^erJttfapera bos cogitdtione cordis ipforum-
Dcpofuit potentes de fedibus,crexdltduitabieëlos
Squot; Efurientesimpleuitbonis,crdiuitesdimiftt inanes
S' Sufcepitlfrdêlempuerumfuumjecorddtus mife* rieordbe-
»O« Sicutlocutus eRddpatresnoÃros,ipÃAbridsamet femini eiusinÃecula-
P R AE f A T I O.
Vthoc fandiÃimum Carmen ordtne inteÃigaturt obferuandum eft beatam uirginem,éfua ip/ius ex perientid^itdoildm fcilicet zy illuftrdtamperftgt;i=* ;
ritumfdnëlumJo^ui'Nemü enim nc^Deum, necj; De» wertuM
f
FrCAT COMMENTARil. 4
KfrtuM) uerc intcÃigit, ni/t immedittled/jiiritu ptnélotd fpfum habucrit-Emmuero à fjiiritu faniio non cuiqudtn idohucnict,n!ftexpcriatur, probetfcntidt- \nhdc ipfd expcricMtd,ceu tn GymndÃo quoddm fuoCextrd qdâ ttthtldocetur^pneter(iicum ucrtorum indnem,gdrruli tdtemqjeuem)doâûrem dgitdiuinuf l^iritta- Hocp4 élobcdta uirgo(ubi idm expend eÃet, Detern tdin magni Ãcd in ipfdoperdrijCum tdtnen humilis Oquot; dbieäd,nulli» IW fxi/?ini4tio«, miferd defÃeild q^eÃÃet)A/Ãiritu Ãdnilo diuitemhdncttem faenttdm, tum fapientidntdffecjuitur, nempeciufmodipdrteselfe Dei,uteuehdi humilcm: eld fum deijcidt: dc breuiter, cot)ipoÃtumjrdngdt,frd{}üm* quecompondt-
cyuemädmodum enim in prineipio crcdturdru mun» dunibunc ex nthilo condtdit, unde Conditoris ts- Omnt^ potentis ipÃnomen : ita hodie quotjue in eddcmÃ:ntenM er ndturd perfeuerdt opcrdndi, impermutabihter- O= mnidqi operd eiuf ufquedd finem mundi funt eiufmodi, Ut ex eo quod nihtl,ui!e,delÃe{lum, profligdtum,monuu efl,quippidmpretioÃ,honoriljci,bcdticruiuiconf7ciatâ Rurfum:Quicquiddliqu!d,preciofum,honorilicu,bed^ tum,uiuümq}eft,dd nihi!um,humi'itaiern, contemptum, profligdtioncm crmoncredigdt(quomodonul]dcred^ turdrum operdn poteft-.ncqj cnim ex nihtloerepoteà quicqudm)itdutoculie!usmhumilia crudlits modore» jÃictdnt,noninjublimid amp;nbsp;montes,DameleteÃimonium dicentc tertio capitc- Sedesfuper Cherubim, inimris . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A 4 abyÃos-
H. LVTH. SVPER MAGNI«
filyfJoi EtPfal i37.QKontämexcelfui dominacfquot;htf* piiha re]j)tcit, cr alla à longe cognolcit-Et Pfâl-m-Qui^ fie ut dominui Dem nofter, qui in altii heibuat, cr humi» ha refigt;uit in cÅlo cr in terra f Quia uero eflaltisfimus, neq; quiequam eo [ublmiut eÃ, nequit attoÃere furf tnt oeulos fuos,nâ¬eiuxta fcdirigereuifimiieum nemo fit eiut fimiliiauttequalii-.neeeÃe c/l ergo, ut in feautinfrafere fijieiat, eyy quo qutscj^ fub eo cà abteilior cz humùort hoc meltuf ab eo peruidetur-
lAundusuerocrhumanioculicontrario more fubli mia tantum contemplantur, cupiences omninoefre ma» gni,ut Solomon teÃaturProucrb-}o.eap-Generatio,in quiens,eutus excel fifunt oculi, cr palpcbr£ eius tn alta furre£l£-ipftquoq3expcrimurIndies,ut nemo nonadal tiora,ad honores,poteÃates, diuitias.artes, délicat am ui tam^adcoq^quicquid magniÃeumcÃ,eontendat' Hoc ge nus hommes,ficubi fint, nemo nonapplaudit ijs:accurri tur iÃhi.nc,promptum adeR obfrquiu/m,omnes adeÃi uo lunt,fiÃigijq^ confortes fieri,ut non temere in Seriptura pauci admodum P,egcs,cr bom Principesconferipti fint Econtrario, inhumilta cr profiinda,nemo eÃ,quireÃgt;ict at- Et à paupertate,ignominia, calamitate, ^rumna zy a nguÃia nemo non auertit oeulos- Hoeq^ genus homines fieubi fint,nemo non uitat,refugit,abhorret, deferuntur ab omnibusmemo auxdiatur iliis. nemoasfiÃif.nemo effi çtt,ut aliquidfint- Coguntur deniçf in dejfeélorum uili
afrcdopermanereloco ⢠üeq^ quettqnam eà cernere conditorcnt
FJCAr COHMENTARII. t
ponditorem inter homines, qui ex nihtlo quicquatnÃeere laboret, etiumà Paulus Rom- li-fcoc ipfum det ttf manda tis Hon arroganter, tnquit,de uobisipfis fentientes, fed humilibiu uos accommodantes-'
Solusigitur DftM
tofa dcfigat ocu!os,Ãtqi proxime lüos, qui in imo hterët, adeoq;,ut Petrus re(èrt,fupcrbis r,efilîat,humilibu5uero gratiam impertiat-Ethic eà Ãns, è quo tum chantas, tü lausDeipromanatHemoenimDeumlaudaueritunquä, ni prius dilexcrittnemo däexerit, ni prius amantifftme et iucundijfimecognitus ÃbiÃeritGeus. inhuncmodum noneÃ^ agnofct poÃit, ni per fua opera nobis exhibita, percepta comperta ⢠Vbi uero cognitum Ãierit Deum eiuseÃeanimi,ut inimadeÃgatoculos,äuxtlieturqi mo* do ijs,qui inopes,qui cotempti,exules, £ru'mnoÃ,deÃitu tj, crnihil funt-lbi uero ex intimo peilore deamatur, ibt corexundat,crlachrumatgaudia, faltatpyexilit, ex optima opinione,quam de Deo m Deo concepit ⢠lüic de* mumfÃiritus reÃdet Paracletus, qui exuberanttÃimant iOam artem er uoluptatcm,tui experientia,docet-
Obhanccaufam Deus opt- mortem er crucem chria Ãi,ceruicib- noflris impofuit,unacÃinnumcris adfliilio* nibus et preffurts, quas logé dileiHiÃimis übens fuis Chri flianis elargitus eÃ, quos et interdumin gradefcelusprS^ uoluiÃnit,utomntnoplurimtvminimareÃ7icere, multis Opern Ãrre,multa operarijefueru exhibere condito* rem queat,hincq} f : cognitum, amore er laude dtgnum
A s reddere
Mlt; LVTH. SVPER MAGNN
rcdderepolfit,inquo tarnen munduifgt;etui,lintisqi,nonto rigcratur nbsp;nbsp;nbsp;:d potim aljgt;e^ut eins, opcrationi, admini
culationi,cognitioni,amort laudi eius impediniëtocH, eumprcctcreduniucrfo honore, fciplum ucrogaudioho rum er Ãltctate priuat ⢠Hacratione filium fauni unicc charü, in abyÃostotiui calamitatis deiecit,acin ipfopr£ cipue,relÃeilü fuum,opus,auxiliu,naturdni, confihum, uotuntatem^comondrauit, iniiuem,ceu fcop(im,hoc to tam uergat tandem ⢠QJiapropter cr Chriflmhutus rei expertus prorftm,in omncieuü,plenfts dilcéiionis ey lau disDeipermanet-ldcjuodor Pfal-tf-teflatur-Saturitaf liCticiarum à cojjieÃu tuo-Vel,Adimple/li cü heticiaante conjÃedütuum, hoc ell,ex tui mcdttatione et cognitione gaudiüuenitmortalib Qtiinet Pfab44--oftédit,utomnes diuijaliudaiHuri fîntnihd,ciuâutlaudit Dcu in c'a: lu, cos inhumilitatc ipf 3rum con)Ãexerit,ac luxta fe confia cuum,amabilem,zy laudabilcm per hoc conftituerit-
idem hoc in carmine,décora Chri^i mater pr£fl:at,fult;e nos cxpcricnti£,tum exemplo,tum uerbis doccns,quo na pa{locognofcatur,diligatur.o-laudetur Deus çyuum enimhicfctaëiet,DcumqiCommendet, q,relÃexcritfe^ tametjt humilis et nih.l fucrit,credendum eü, ex erumno fis,contemptK uilibusprognatampirentibus- Atque ut ante conjjieéîum ponamus,ob qucrundam ftmplicita^ tem, proculdubio Hicrofolymis jummorum jaccrdotwnt CrconfulumÃlilt;e,pulchr£,tcner£ florent{s,lt;etate,erudi t£ Ãierunt,ac honoriÃccntijjimc traâat£ coram tota re*
FICAT COMMENTARir- *
gione, cuiufmodi funt (y hodie Region, principum cr gt;liuitum,multärumqi tirlgt;iionfili£Hanc contra cogitan* dtoncll,inpatria,quie eft Nazaret, haudquaquamPri* morion rem pub.admtniftraniiion alicuius,cieterton pri^ uati cutufdam pauperis ftliam ciuis jiuffe, ad quam ne moaduerteritanimton,cuiufÃuecura, Ãueexiftimatio, tieminem contigertt,hanclt;ju£apuduicinosfuose^horu liberos ftmplicem ftitÃepueüam,cui ratio Ãt commiÃa pe coris,cr cur à domuf,nec maiore habitam loco, quà m mi fera folet hodic domeftica habcri anctlla, quie uigilans iuffa hertlia exequatur,res^ domus adornet-
SicenimEfaiaspr£nunciauit:P.Ãai£ai.Egredieturuir ga de radice leftë,cr flos de radice etus afcendet,et requi eject fupcr eum ft^iritusDomini-Stirpsc^radixeftpro genies lejji ucl Dauidis,ÃgilJatim uirgo liiaria,uirga zx flos Chr/ftus -lam quemadmodton pr£ter omnem opinio nem,immo er pr£terfldemeft,exartdaputri^ftirpe cr radice uirgam er florem excrefctre,ita nee obferuari po terat,nec apparebat,diuam uirginem M.ariam, tantiflquot; lij fiituram genitrjcem. Arbitror enim non ob hoc f ylum Crftirpem crradicemappeBatamcJfe, quôdfuperna* turamincorruptouirginitatisflore,materÃdaÃt, pe* rinde, atque etiam ndtur£ modion excedit, uirgam ex tmortuo trunco puÃulafcere : Verton er quod regia ftirpser progenies Dauidis, quondam germinans er fiorens,honorifica,pr£potens,diues,er beata,fui, Salo* monis^ temporibus, atque o/nnino pr£ oculis homtnton
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pr£clariÃima
M- LVTH- SVPER MAGNI«
pTteclariffiittit res trdf.in fine uero, cfuum Chri/lus idnt uenturits erdt, PontiÃces tÃum honorem fîbi umdicdrÃt, rerum foli moderdntes hdhends, regid denitj} progenies dd imdm reddéid pdupertdtem, /}gt;retd idcebdt infidr exic cati dc cmortuiflipitts,ddeo, ut nihil/fgt;ei reliquwn Ãret, ex hdc propdgdri qucmpidm,cui hoc genm mdgniÃci ex petanthonores-H#cubt/Ãretd pcnitmÃrmd, cxiremd ddufg^peruenerdt^proditchriÃiisdbhumiliÃirpe, tea nut er exigud ex anciUa progenitus,uirgd ex flos pene* trdntfe in lucem,experfond, qudm Dominorutn Ann£ er Cdiph£ filtie,nec digndm iudiarint, utinflm£fcru£ officium fibi gereret-Sic Dei operd er re/fleilus indmbu lant in dbyjfls,hominum tum operd tum re/fledui in fold altitudine ⢠At^}h£c eflrdtio fuicdnoricarminis, ^uod fubtndc,per Ãnguld ettdm uerbd,dudiemus-
Magnificatanima mea gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dominum.
Hoc«frtt,exingf«fi drdore, dce^uberdntigdudio progreditur, quo mens eins dc uitd, omnino fefe intus in Ifliritu extoüic: unde nec inquit,mdgntÃcio Deivm,c£te^ rum med animdgt;Ac fi dicdt : Vitd er fenfusmei Ãruntur in Dei dmore,ldude, immcnfd letitid^ut mcijpfiids im^ potens, mdgisextoüdr, qudmegotpfdmeextolldmdd Deildudcm ⢠Sicutietidm dccidit omnibus qui diui* nd dulcedine er f^iritu perfunduntur : ut plus perfenti^ i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' fcdttt,
PICÃT COMMENTARY. r fcänt,(iudmuerbis cxprimereualeant- î^ecetiim'hontia tJiscjiOpus,'DeocivinItetitialmudemdicere-Efi ueromd» ^is hildris affcäus,e:!rfolius Dei opus, ^uod non uerbis, uerum Pquot;opritt experienttd cognofcitur, ficutiDauid Pfd!mo-33-inquil:Gufldtee:^ruidete, quonidmfuduiseà Dominus,bedtus uirt^uiljierdt ineoPrius guÃdre,quäm uidereponit,quà d non dgnofci poÃit, citrd[udm cuius^ txpertentidin,dd qudm tdmen nemo peruenit, ni Deo ex toto cordefiddt,quom fùerit in imo,^ neceÃitdte: idea t:yderepentefubncilil:Eedtusutr,qui/jierdtineo ⢠lÃe entmin feDaexperietur opus, z^hdcrdtioneddper» ceptibtlem dulcedinem, prictered dd omnem intelleîlut» tr cognitionemperuemet-
Verbd nunc Jinguld, ordineponderemus- Primwmi ANIMA M E A.
Scripturdhominem in tridpdrtitur-vbi diuus Pdulas i-TheÃdl ultimo,dtt : DeuspdcisfdnäiÃcet uos totos,cr integer uefter Ãgt;iritus,z^ dntmd, e:y corpus, itd ut in nul lo poÃitis culpdrijn dduentu Domini nofiri l E S V ehrt fiiferuetur-Et quodlibethorum trium und cum toto ho» mtne,dlio modorurfum induofecernttur,qu£uocdntur, edroz^Ãgt;iritus-QuiepdrtitiononeRcÃenti£, fedpro prietdtis.Hoce/i: i^dtur£tresfuntpdrtes,ljgt;iritus,dnia md, corpuiizy omnes,Ãue bon£ Ãuemdl£ in uniuerfwt pojfunteÃe , iduocdnttdndem/^iritumep-cdrnem, de quohicnihildicemus-
frimdpdrs,spiritus,eÃfummlt;t,proÃ{ndilÃmd,nobia liffima
M. LVTH- SVPER MAGNh liÃimi^ue pdrs hominis,qua idoneus eft, incomprchén^ ftbilia,inutÃbilia,aciuxtaicthcrnapmipere, crutfe^ mei dicatur,domus eft, tn qua fides, cr Dci reftdet uem bum,dequao-'DauidPfalmO'fo canit : Gomtnejfiiri^t turn rcilum innoua in uifceribus mets, id eft, eque dire^i Ham cr non inftexamfidem ⢠Et ttcrum de incredulis Pfab77-Generatto quie non direxit cor fuum,Qr non eft credttus cum Deo fturitus eius-
Altera pars. Anima, eft idem fturitus iuxta naturami aeterumiuxta diuerfamoperationem â Ncmpcperhoc, quèd uiuificat corpus,perque id operatur- Ac ftepenume ro in ftriptâprouita,accipitur'Spiritus nanquecitra cor pus uitam ducerepoteft,corpus,cttraftiritum, nonpo^^ teft-Hanc partem uidemusip/i, utuclinfomno/tnein^ cercapedine ulla,uiuat,cr operetur-EH^ eius conditio, incomprehenfibilta non percipere , uerwm quæ ratio cognofi:ere,nelt;^ non emetiripotis eü-Ratio quoi^ pralt;* cipualuxeftinhacdomo,0'nifi fttiritus ,fide, ceuma» iori luce iVuftratusftanc lucem rationts gubernarit, ne^* quit fine err ore confiRere-Nam uilior eft,quà m ut quicquot; quam in rediuina trailarequeat ⢠His duabuspartibus multa fcriptura attribuit, prafertim uero fapientiam cr fcientiam,ftgt;irituifapicntiam, animtc [cicntiam â Deinde odtum,amorem,uoluptdtem,naufeam,itrhoc genus alia-
Tertia,corpus eft cu/m membris fuis,cuius opera furft Mera exercitia,cr ufus earum rerum,quas anima cogno
Ifiiritus credit- Atque ut teftem èftriptura aduo* ctmiK[
FICAT COMMENTARII« ' nbsp;nbsp;»
fffMUf,Mofestabernilculu»itedif}cal)dt,lriplici(/tlferen^ tiiji^di/icio ⢠Prtmi nomencidtura erat Sanâum fana ^orum, quod inbabitabat Deus, cuizylumendcerab Secundum, Sandum nomtnabatur, in quo candelabrum trat poÃtam,feptemcucanalibusz3-lampadibus- Tfrs# ttum Mrij nomine uenicbat, quod er at fub dio ante folù clarosradios Inhocipfolypo, ChriÃianusgraphicedea piduseÃ- Stquidem Spiritus eius eà Sandum fandorum hab'taculum Dei in abfcondita,CfquaÃtencbrofd, fif neluce,fde, creditenim,quèdnon cernttoculis,ncc fcna tit,nee comprehendi : Anima edfandum : tllic funtfea ptcmlampades,hoc cÃ.omnis generis inteÃedus, dlfer ta men, feientia cognitio corporaltum utÃbiittim-Corpus eius cà A trium, quod nulli nonpatet, quo uidea atur,quid nam agat quiuiuat-
Oratitaque Paulus : Deus pacis fandiÃcetuos, «o« inunafola parte, ucrumtotos, utintus, anima , çy corpus, er nihilnon fandumÃt - De cawp huiufee crationis plera^ dicenda eÃent, at fummatim proloa quar- SiljnritusnonÃteritfandus, nihilomninofana dum porro permanferit â Deinde fumma conflidatio^ maximumqjdifcrimen in Ãnriius fanditudineeà , qute in fola purafide conÃÃit : quandoquidem Ãgt;iritus nott occupetur comprchcnÃbilibus rebus , ut didum eÃ, interim aduentant pfeudodidafcali ,quiÃ}irttum tUea ecbrisfuisÃrasexigunt, dumaliushoecpere, aliusatia Wd ludificari quierit-HicÃÃgt;iritus,fcruatus nonÃt, nec
H. LVTH- S7PER HÃGNI«
fdpicntiie confors(ùerit,proripit feÃe,in extcriordoperà t3' ritus deciditjindc luftitidmconfecuturuSâ
Uinc udri£ ndfcunturScéiie çy ordtnes.utdlius Cura thuÃdnum,dliuf ysinoritdnum indudt:hic ieiunio,tlleord ttonc:dliusiSo,dlius hoc opéré Idbor eut Ãeri falui-Attda tuen hiec omnid operd funt talid,ut cofiâa fint,ex unn hu Wdnd uoluntdte:nec enim d Deopri£ceptd,ueru db homifi ntbtu cmentitd, circd c^Uie nuÃumÃdeirejpeilum hdbent mdt/eologt,docentes perpétua operam Ãducidm,f cper^; eddemÃruilurdm,donee eoproldpfiÃierint,ut dijÃideat inter/efr.Qjiilibct optimuscenfcricupit, alterdlterti/m (ontemnit, ut hodie ObÃ:rudntcs noÃri turgent et turnet-Contrd hos aper dries cy in /Ãeciem bonos, uel potius hy pocritds doilores Pdulusorat,inciuiens, Deum pdcisefii Deum,cuiusdifcordes,pdcis^hoiîeshypocrit£expera tes funt,nec continerepoÃunt, ni prias fud intercidercfi ttdnt,omnesq; in fÃiritu Ãde undnimesÃdnt, dccogno fcdnt,lt;juomodo operd,difcrimen duntdxdt, peccdtu, er difiidium canficidnt,fold ueroÃdcs,probos, undnimes, er pdciÃcos,uteflin PfdltrtrDeusquificituniuitnoris hdbitdreindomoâ Et Pfdl-ns- Ecce qudmbonum, er quà m iucundMn,hdbitdrcÃ-dtres in univm-
ExnuSdredlid pdxomnino^puenit,qudm fidocedtur', nullumopus,nulldsceremonids, cxterivtnÃoidmfidenti hoc eÃ,Ãrmd conÃdetidm in inuifibilem Dei grdtid nobis promtjÃdm iufliÃcdre,de qud re in lipro,cui tituhtsiDe bo tiü
FicAr commentArü. i
his operibui plum diximus- Porrô ubi Ãdes non eÃÃühic fnultumneceÃeeflfOperarcgnare, èquibus tandem li* tes dijJidiAquc promenant,er nuUusDeusrelinquitur-Gb hätte cauÃäm hic diuus Paulus non efl contentus dice re, utflgt;iritusueüer,cy'tiniJtt4,ucflrä,uertv)nintegerflgt;i ritus ueflcr,in (pw jÃiritu r« totäÃtä ed-Egregij et mul t£energi£ uerbi,ufusefl ingrteco Ãnte : 'Poäokäh» ^op vp.S5/j-Spiritus uefler, (iuitotah£reditdté poÃidet-QUdà dicdt : N kDlt;lt; doilriM Oper um uos impe didt,fidelisfl)iritus totdm re folus occupdMn fold fide res omnispoÃtaefl- Huncipfumtotiusfortis h£redemÃ)i
' ritum,rogo,utDeusuobisitttegrumcottferuet äÃÃsdo £irinis,lt;pu£ per opera fiducidm ad Deumflruerenitun* tur, prorfumindicättt, confcientias matoobnoxidf, yutiMnonfuperfdam DEI grd twrn hancfiduciam con dunt-QKodÃflnritushedocleruiconferudtur, anima er corpusÃneerrore, erprauis operibus permaneredca bitte poflunt, alioquiimpoÃibilee^,ubi fÃiritusfideiexa persfiierit, nonÃmul dttimam ,totdm^; uitam d tramite reäiaberrare,tdmetÃbonamopinionemcauÃlentur,0â pr£texdttt,prüprtdm^gloriam erpriudtdm in hoc hä* bedttt religiottem,t]u£ ob huiufmodi anim£ errorem Ãl« fdm^ exiflimatioiiem cu uniuerÃs iuxta corporis opert bus mala er abieääfunt,ctidà quifljiam ieiunio in tantii femaceret,utmoriätur,uelÃomniumfänäorumperÃci at opera-Primum ergo neeeÃe efl, ut Deus nobisJÃiritUi sieinde animam corpus cuftodiat, nefluftra tum ope
E nwrt
M. LVTH. SVPER MAGNï*
tnw,tam uiuämus, O'üà in nerosfritnsÃrmemur Jiuor^ tiK Ãolum 4 minifeÃar ijs eripumur pecc4tis,utrûnuil^ to nugisi Ãlfis O' 4pp4rentibus, iju4nquâ non Ãnt, bo nts operibus- UtecfufÃciänt hac uice,pro declarätione härum uocum,quie funf.Spiritui o^nimd, quodfint o» mmnoinfietjuentiufufcripturie' yoflb£cfupereÃuer buw M4gnip(4t,quodfigniÃcut extoîlere,^ ntAgna fen tircdequoptum, uelutideeoqutmuituo' tndgnacrbo t}4,poÃit,f :i4tO'Ãlt;^(feuelit, quemudmodum in hoc cur minefequitur,utuoxiÃ4Vi4gntÃcdt, in^lartitulilibri, tnonflret quires confcriptd fit, fubindicdttnim,qu4 de rehymnuifuuscdntdturusfit, de prlt;ecldrisputd DEI fidis O' operibus, ddconfirtdnddtn Ãdem noÃrdtn, dd confoldndos omncshumilcs, dd terrendum omnes excel fostcrrielnhostresufut,fiuecommoditdtes,opused,ut dirigdmusuirgineumencomion,Mdgnificdt-Proindeco gnofccre debemus,qui non fibi tnodo, ctetcrum omnibui nobis cecinerit uirgo,ut ipfam imitctnur' Nf c pot f/î eÃe utquifqudmuelpdueÃdt, uelconfo!dtionem rectptdt,ex tdnttndgniÃcisoperibtfsD E I, nifinonmodocrediderit Draw: poÃ'eo'noÃe ntdgniÃcd operdri,ucrunt quod O' uelit O' uolupe fit fibt tdhd perficere- immo neefdtis ed, te credere,ueüequidem deum cum alijs, at non tecu egre gid perficere,teq; hdc rdtione dlicnum ficere er exitnere dduitnisoperdtionibusâ Perindedtq;fdciuntij,quiin fublimitate conÃitutt De««« non timent, O' quipufiüdni mes in fuis iribuldtiombtfs deÃgt;crdnt£d enim fides nuSd
PICAT COMHENTARir- to â^jCZpfflitwmorfKd, fîmilisopinioni deÃhuldgua* ddm eonceptæ- AtquiÃne omni bteÃtdtione prieÃgendd tibi efl uoluntdi eiin, ut firmiter creddt operdtwum olm er nunc uelle tecum operdri nugnificd- Hlt;ec fides ui^ tut erfirtur,er penetrdt, erimmutdttotumhominem» Atque hoc cogit, ut er timeds, à dltut Ãeris :er confo^ Idtionemrecipids, ÃhwmtltS' EtquoexcelÃorÃerii, hoc mdior tecurdtnanet. quo depreffuffuerisgrduiuf^ hoctndiortibiconfoldtiofupcrefl, idquodexnuüd fide aliduftucnit. Quidueroin extremd ddfitüionemor tis temporefdciundumtibt Æ TumprofeÃo nonfolum tibi credendum e^ Dewm poÃe er noÃe, uerum er ueÃe tbi duxilidriâTumqi certe ineffdbilem Ãeri neeeÃe eü ré^ Mdb ethernd morte erept us,bedtuid:thernum fids, deic^ er f^ius er hieres-Hiec fides omnid poteÃ, chriÃo teRifi cdnteth£c fold conÃÃitÃdcperuenitdd cognitionem di^ uittorum operum,dcin in dmorem, pofl^ in Idudem er cantionem DEi,ut homo deDEO mdgndfentidt,eii/m^ uerewdgnumfdcidt-
Dem enim iuxtd fudm ndturdm non magnmfit 4 noa lgt;is,qudndoquidem impermutdbilis exiRdt,uerum in no Rrd cognitione crfenfu,hoc eÃ,à prlt;ecldrd de eofentid tnus,mAgni^ igflimemus,mdxime è bonitdte fuder grd tid-Ob id S-uirgo nustcr non dit : Vox med,uel os meum, neq^ etidm mAnus,aut cogitdtiones meie,nec rdtio,dut uo luntdtmed Deüfdciuntmdgnum ( Sunt enim pleriq^,qui fltMta uocein coelum Iduddnt deum,qui precioÃs uerbis
B s pnedta
M- LVTH« SVPER MAGNt»
priedicjint,multadteolo:iuuntur,dilj)utdnt,fcr!hiint,ty pingunt:multi qui dt co mcditMur, rutionis^ duüu (ri mdntur cr l^eculdntur fublimid : multi pruttered, quiÃtt catd religione CT uoluntdte extoUunt eimt) â Sic uero dit: AnintA mcd Dcum mdgnificit, hoe eR, totduitd,dnimdt corpuf uires,egregidn} de eo extflimdtionem hdbcntgt; Vt hoe modo ueluti inDeumrdptd pr£fentiatqudndam in eius propitidorbond uoluntdtefubligt;ndtionem,cr fub lcudtionem,idquodcrfequens uerfusprofiretinmcdiu-Itthunc modtim uidemus ip/t,quom dliquii pr£c ipute qd ddm beneficenttie cxhibet,ta ueluti omnes fenfus erga eu permouedntur,utinhdnc ftrmè fententidmprorumpd» musultrio quarndgnificd cà mthideiÃo opinion Hoc^p prie/tgndt,V^agniÃcdt dnimd med dommu-QUdnto md gis uiud qu£ddm commotio in nobis exurget,ubi bonitdté dei expcrieinur,qu£ in fuis operib-immenfaexiÃit,ddeo ut Ztr uerbd ztr cogitdtiones dcficidnt, concitenturq^ nes eeÃario uitd er dnimus,pcrtnde dt^ cdn erâe er Idude di» cere Deo ueüet lubenter,quiequidin nobtsuiai eÃet-
Duplicesdutem/älfosÃtritusefiiuxtd reperire, qui nonuereNidgniÃcdtiüudoccinercqucunt- Priores qui Deum non Iduddnt, dnted qudmilUs ben cÃcerit,id quod Zy Dduidprofitetur:ConÃtebunturtibi,inquiens, cube neÃccriseis: illiquidemDeum impendio laudareuiden* tur-Attdmen quom perpeti recu/dnt,femper depreÃlo» tiem er inut,nunqudm uids Dominireäds experiuntur, idco^ nunqudmne^diligunt,ne^lduddnt uereDeum
Hitte
FICAT COMMENTARIh n
Hinc totus bojic mundmplenui cfl diuinorum officioa rum, utuocant, zr htudiml, carminum, cottcionum,ora gänorum Zj'fiftularum ipfamquoq; diuinum Encomis on!Aiignificdthonorificec((ntilÃatur.Sedhoccommi[eri dumeft,quodumpreciofiim canticumÃcommno,prie teruim zrfuccumdncbtstrdâciridèbcdt,qtiinonprius concitumu5,quAtnrcs nolîr£b£nehdbuerint : quibuià pdrum dextrè quid obucnidt^unifidtim nuüum eft cdttti» cum,ibtfubinde nulld eft de Deo exifiimdtio,ibi dutuntd^ wii dcu nee pofti,nec ucUe nobifcuoperdri:dtq; itd Idiit l)ei,dtq} ddco Htïdgniftcdt ipfum.finitdfunt-Pcftcriores ijs per iculoflores junt,qui declindtit ddlutui dit er urn,qui fuperbiunt in doms Det,nee puriC Deiuoluntdti eddein dc ceptdreftrunt,cupientes inde dliquidfibt,uelldudis,uel îMgn£opinionis,ij pracieteris uiderigdudent, confyde rAntes Ingens bonunt, quodDeutfecZoperdtus eft,in eo impingunt: zr eo ueluti flojruuntur ,feq- cordin ijs,qui hoctionfuntdondttchdrifmAte,ceuquidddexmtumnM=â gis oftentdnt-Hic uere lubricd mdleq^fidd ftdtio eft cdri* nisDond Deifunt eiufmodi,ut èfud ndturd flftuoftos Ãei eint,zy cordd flbtpldcentid- dudrenececftceft btc ultimu obferudre uerbum,Dominum- NonrnimMdridinquit: Anintd med mAgnificdtfeipfdm,uel ntdgnd de feopin!ogt;= «C concipit,imci neq^ quicquà defe fentire iio'ebdt :fylum uero Deum exlollit,ipfi foHgloriÃtribuitfleipfdmexuit, omnidq; Deo rejirt deceptd-Tdmetflenm exuberuntifti Hid DetÃäd infe compericbAt,eius tditien mentis erut dc
B J permdncbdtf
- M- LVTH- SVPER MAGNI« f crrtMnebiit,ut non fc cleuäret fuprd uiliffimum nbsp;nbsp;diie
éliffimumtn terris hominem: na fihoe perpei raffet,und cum LuciÃro tn alyffum infiriorcm corruiffet-
^^ecfecuó cogitautt, quamfianciïhe alij hicc bond 4 DEO contigÃent,ieque l£to fiituram dnimo,tdmlt;juegrd tulaturam, atcj;/ï}tbijpficontigiffent : immofefolam tanto honore indignam, alias uero omneis dignas ludica uit- i^ec £gre demum tuliffet, /iDEVStdiita bona ere* ptd rurfum ffbt ante eonffgt;eéium fuumjribuiÃet alià Adeo nonfibi uindicauit hlt;ec cmnid,fed DEO 6onlt;« fua, liber d ztr propria relnjuit: nee plus, quam hilare xeno* dochtum, latamque tantihoffntisfufeeptrieem egit,ia dcóque h£c omnia conferuauit leterntim- nbsp;En hoe uere
eft,folumDEVMfdceremAgni,de eoipfotnodoeximid fcntire,noiis^ uindteare nihtlum ⢠Hine iam nune per ffsicuumfit, ut ingens tlli cr labandi er peccandi oecaffo filer it : ut non minus mir urn fft,quife, ne intumefeeret, fr£exuberdt,tiabonorum,neq;ftbiquicqudmtribueret, continere potuerit, quam quid eadem aeeeperit- Put ós ttehocnnrifieumeÃecor^ Reperitfefe DElmatrem, fupra omneishomines //Q/iaTraoâapexaltatam, attd men in ea perdurât ffmplieuate, intcgritate çy candore, ty'reÃgnatione, utmfimamquampiam feruamfubfe non coUocarit- nbsp;O nos longe omnium miferrtmos,qui*
lusÃuclpauxillum expetat boni,poteftatis,aut honoris, adde eyr pulchritudinis,iÃrtorialicui,ncquimus nos iudi cdrc paresieà nobis aliéna bondimputdndi nuBus finis:
FICAT COMMENTARn.« . m f^uid eramus Ãäuri,fl mAiomdltiora^ nccipertmus^
Quapropter cy Deus nos mopespermanerc finit, quôd decord aus bond non mpoÃuta ferudtnus, nec pofl dcceptd dond leciue de nobis fcntirtpoffumus, dt^; ante hdc folcbdmus.Nimium pr£tcred dccrefcerc Ãnimus deircfcere,wxtd bonorum uel dcceffum uel difceÃum-Corueroividrilt;efirmiffîme nunguam nontn icgudlitdte perdurdt-Deum in fefe pre uotis opcrdri Ãnit, non plurd recipiens indc,qudtn pr^potentcm confolattoncnr, Iteti^ tiam cr Ãduaam er ga Deum- idetne:^ nos Ãcere opor* tebdf.Ãc enm ueretAdgniÃcdt decant ar etur.
Etexultauit fpiritus meus in Deo Saluatoiemeo.
QU!dndmlitÃgt;iraus,pM!odntedi£iueÃ,netnpelt;jui perfidemincomprehenÃbilidcapit-ldeo er DEVM Sal Katoremfutem uel falutemuocat, quad tarnen ne^ utde^i bat,nelt;j; fentiebat,uerum oc /irnw confidentta credebat, etimejf; Saluatorc erfalutë,)judfidécx opere Dciinfe ipfdexhibitococeperat-EteertepulchrodufÃicaturordi ne.utpriusdeumfuamdominuuocet.quà mSaluatorem: et priusfdludtorë fuu,lt;juä eius opera numeret. Quo nos docet,gui redo ordine nude er pure deüdiligerc er lau ddre,nthtlq; noftri i eo querere debeamus- isucropure ' er uere ChriÃu diligit er laudat, qui no ob dliud, qua bonus efljaudat eu: at nihil pr£terqudm nudam eius rc'* Ãgt;icitbonitdte,inqiedfoldgdudioerobleddtionefruieur Ci^eximidciruettitfliÃimd ratio efldiligendierlau»
B 4 dandi
LVTH- SVPER MAGNl-
fidndi Deunt : qu£ optimefunècottuenittdmexcelfoamp; delicitolpiritui,^uii!iis zy diu£ uirgints eft- 1 mpKri dc peruerfïdtndtores,qui nihünifiulurdrij funt,quiefud/ut in Deo quiercntes, neq; depereuntmeq^ conmenddnt eiuf ionitdtem- l^dmillifefedfpiciunt,lt;eftimdtitq^,qudmbo pui Ãtfuper fc Dem,hoe eft,qudntum eisfudmbonttdtë, itd ut /entidnt,exhibedt,crbene illis fdeidt, qui ingen tid de eo concipiunt ; gdudentcs eanunt cr commenddnt eum,donee fenfm durdrit bene ftcior urn DEIgt; Quum uç roDÃVSfeoeculit,rddio/q;fud;bonttdtisddfeattrdhitt ut proÃigi O' exuâesdppdrednt: tbi tdndem o ^mori Oâ Idudi ddditm eft umbilicm, nee nuddm inf:nfibilemq; bo nitdtem in Deo abfteonditdm dednure, dutldudibm effer pe queunt:quo fubinde pldnumficiunt,quod ftnritm eoru nonexultdueritin Deofdludtorefuo, necibiuerdnudte bonitdtisddeilio o Idmdd/ùeru - Verumntdiore funtdf fiili uoluptdte tn ftlute,qudm in Saludtore: plm in donis, qudm ddtore :plm in credturis,qudm credtore- f^dmpd res ijdem e/fe nequeunt in copia rerum o- de/rdu,in dtui tijs o pdupcrtdtc,Pdulodduerfdntes,duminquit:Didtci dbunddreoà eftcere-
DehdcreeftinPfalmo-43- Confjtebunturtibi,cum bencfèceris eis- QiiiÃdi- Sudquicrunt, nontud- St ptodo uoluptdtem o diuitid^ d tereciperent, nuümdpud lUoseftes,nuÃd ipftsdcte cura eftet - Quemddmodum çrChriftmqu£rentes/econueniebdt: loannis fexto-^mëdicouobu;QUferitts^me,non quidmirdculdo
PICAT COMMENrARH- i, ^igia uidtftiSyCceteruw, cjuiäcomediflisQr ptturätie^i's» Hoe genuf immundi O' nbsp;nbsp;ÃiiritMomnid donlt;t Deicort
tamndntfipfumg; impcdtunt,ne plurd donet,neq; fiÃci* ter cum illis opcraripoÃit-De quA re egregium uideamut exempIumPudicaqunedamoDeitimensmuHer, quon dAintnuifionCjtreiscon^exitdlfidere uirginesdltdruoquot; qitom nouuperdgeretur Teftdmentu,q udittMiJfdmuo» CdntjClcgdtttuluipueHui quijÃidmdbdhdridefitiens, dc» currebdt dd pricrem uirgincm, blddulum fefe exhibebdt tlli,copleäebdtur,drridebdtpcriucundeDeinddibdtdla terdm,nec tdtn dmicu ofledebdt tlltfe,nec dmpleäebdtur edm,dttdmcn peplu eins fublcudbdt, drride^tq; ci duld tcTâPoilcriori ucro, ne unü quidern amicü exlnbebdt /tâa gnum,ctedcbdtin/à ctein,trdâdbdtcrinibui , proculcd* bdt,ddeocp omnmo inhumdnüenumeddgebdf.ftcq^ pra propero curfudd altdrc dccelerdns,tMdcm eudncfcebdt* iH «crofcHic muliercuhe utfionu tlltus fiebdt inter» pretdtio « Virginumprior,immundosfudquierenteK Spiritui indtcdt,quibus Dew ww/Mcon/riretond, md» gii^ecrumuoluntdt!,qudmip/tfug, opuihabetmon» gerdri,qui nuÃiui rcj indigi uolunt eÃe, o nunqudm non pdraclrfin,cofoldtionem,cruoluptdtemreciperedDca, non fdtii hdbentes in ipfd Dei bonitdte ⢠Alterd ÃgniÃcdt eosjpiritui, qut cocperequidem feruire Deo, pojfuni^ penuridmpditdliqudntdm, nectdmen omntnofuiipfo» rum commodi, o phildutig expertes funt.quibui inter» 4um,dmicum ut conÃbedumftffftcidt,opui eü fi{lo,quo Â¥1 f fMtn
M. LVTH- SVPER MAGNb fud mepper tl bonitittein, difcantiuxtd nudamfudin boni tdtem,zr amore proftqui,Cf laudibtu in clt;elum euehe» rCâ Tertid, calamttofacrprorftimAb'.caaMrgoprtca t(r£rumnlt;im,cradfli{lionem,habet nihil, nilcommodi qiurit,flt;ttur4tur£xco,quodbonuteRDetM, etiamÃij nunquamfentiredebeat(quodtamenfimnonpotefl)ed dempcrfcuerat cr uniÃrmK,utrolt;j; uerfietn, £que dili* gens dc coUduddns Dei bonitatem, dum nonfentitur, dtq^dumfentittir,noninciditinbond,quomddfunt : nee decidtt,quomdbfunt-Atqihiecuerd ejtl}ionfd,qu£ Chri ftumficconuenit : Nolotuum,teuoloipfum Nohesmi fej cfc(lt;nor,rfi«« féliciter cedunt res mt£, nee tnihi ingrd* tior,duminfilicitermecumdgiturâ
Hoe genui f^iritibus completur, quodfcriptum eÃt Non de clinabitts 4 uiitDei reâd,nequc dd dexter dm, nee adfiniflrdm-Hoc eÃt Aequecrdirededihgetis ztr Idu» ddbittsDeum, necdduosipfos, nee ddueÃrd de flexi, tommoda ⢠Tdlis Dawdt Spiritui erat, quomdbd£lu$ HierofolymisdbAbÃoloncflliofuo,eiuiÃretdntmt,utin perpetuum proieäus, nunquam neq^ dd regnum neq^ dd fiuoremDetreuerfuruiefjit, diceret^ i Regum-tf-Si inuenerogrdtidm in oculis Domini,redueet meSi dutem dixerit mihi, nonpldces ,pr£Ão f im, fient quod bonum efl:cordmfc' OqudmpuruiiUeflutffliritus, qui ab amo re,ldude,crobedientiddtuin£bonitAtis, uclincxtremd tuccÃitatcnondeÃitit ⢠Tdlcmdiud uirgo parens^ Dei Kirnt hic ffliritvm oüendtt, quomin tnedifs exeeÃentiÃt mif
FICAT COMMENTARn- u wif(^exubcrdntilftmis bonis fluâuins,non incidittäi nKn,neq; impingit in eadem, necfud quierit,c£terum Jjii rilum Ãbi purum conferudtfuum,in umore er laude fo» liui Del boniteitisjubenter Z3-j}gt;ontcdcceptura^Ãquan do Deus ipfdmprtudrerurfumtdntts bonis, tniferum^ er nudum er defiaentem Spiritumillirclinqucreuelit:.
Porro, uteilmulto periculoÃusin diuitijs er ntd» gnificis honoribus temperdre Ãbi, qudmin pdupertd» »e, ignominid, erimbccillitate, quom diuititeÃrteis iSecebrds, occdÃonemque fuggerdnt ddtndld,itd hoc tndg:smiripeus erpurusM. A R1 A£Ãnritushic com^ menddndusefi, quodtamimmenÃs ddÃädhonoribus, nectdtncnindccrÃds er!gdt,gerensfefc, tdnqudm non uidcdt.iequd er direäd permanens in uid,foli diuinie infi xd bonitat!,qudm nee uidet necfentit,mi/Ãd Ãciens bond qute f:ntit,ncc inde uoluptatem capicns,necfud inquiresi ut proÃäo,ex ucro reäoqj Ãnddmento cdnat ⢠Spiritm weuiexultduitinDeo feruatoremeo ⢠Vcref^irituseÃ, qui ex(oU ÃdeproÃlit,eycxultdt,nonde bonis Dei,qute fentiebdt utrgo,uerum defolo Deo, quem nonfentiebdf, gdudet^ceu de falutefud, qudm in fide modo dgno/cebdtâ Ek q funtreät,humilidti,udcui,efurientcs,Dei^timengt;â tes /Ãiritus, quibus de pofihdcplura-
Exco idmSckovht'i , quoddiunt,dgnofeereeriudi» (drepoÃumus, qudmÃtreÃrtusacumenicuiorbisÃl* Ãstumconciondtoribus, tumSdnihs, quimtferouulgo 4c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;openbus pleraque ingeminent gt;nbsp;Et tdtnctà pduo
eoseÃ
M- LVTH- SVPER MAGNI« (ostftcernm,qiu bocipfu,mpr£dicent, ut bonddcbe^ étitopcrari C non minimd enimpdrs humanas trdditiun* cuLa cr operapr£d£Mt,iju£fefeinHentcrtbuf ,erexea runt infiuueruntqi) tarnen quifunt inter cosprifidntiÃi» proh dolor,(dm longe adhuc abf mt d uid reïla o- tequd, utperpetuoplcbem dddexteramtidigant, eoquodbend operd,fdndmq^ uitam, non ob mer dm Dei bonitatcm do» cent,feiob ÃuosÃ-uduS' Quod fi clt;elum nullum,infiri^ nuüi eÃcnt, nee quid grdti£ expeéîdrcnt à bon: täte Dei, citodimi/Jùrierantbona,necamatd,neecomendatd ⢠it funtrerumfuarumcuratores,mcrecndrii,nonltberi,dd uen^e,ernonhäcredestqui ex feipfis ido'.umÃngunt, cr lt;i Dro amorcm ejâ laudem pofcunt,adeo^ ÃbidDcoÃi» eri cuptunt,qu£ ipfos Deo exbibcrencceÃarium erat â li funt,quibui nuüuiadeflljnrituf-HequehorumSaludtor Deuiefl,c£terumbonaDeihofcefaluant, quibui cu/m, tnÃarferui,feruireilliscogitur ⢠ttfuntfilqlfraël,qui bui non [atiscrat tndefertouefei cdlefti lAannd, con» (upifcentibui, carnes,cepa{,cr allium-
Hodieuero,pr(gt; fcelui,totuiorbii,uniuerfa cÅnobid, t£mpla,hocgenuihominibuireÃrtafunt, quiomnes tn ÃilÃs iflis, iniquis, zy indtreâii/Ãiritibui inambulant, agunt,firunt,ditollunt, ufq^ adco tn altum bona operd,ut C£lum per hxc f ; arbitrentur emerituros tandem : quom pr£ omnibus maximediuulganda erat folaDeibonitoi, nosq- fcirereferebat,qucgt;d dqueatq; expura fua bonita» te nos faluose^ beatosfielt Deui,eitr4 omne meritum et operd
tiCAT CÃMMÃNTARrp tf tpcm noÃra, nos quoç; opera ^uareremui dira ref}gt;ea ily/m totiut commodi,cr mercedis, ob folam Dei boniU tem operarcmur bont»n,nilqu£rentes, lt;]u4nt bcneplada tumDet:necullamgereremiKcurâmercedis,qu)efudpte Ãgt;onte,uel non quarcnttbus obueniet nobis-Nam Ãeri nS potcfl,ut merces non fequdtur,fîexpuro er diredo ri!i{,,citra mcrcediscommodiiieexpedadonem, bonitm cperemur- RenuitcnimDeiufuaquierentcm r.txunqttlt;in}-,illi quiequam daturmefl pr^mij ⢠Porrô,ut filttis parentifuo inferuit uoluntdrie ey grdtis,ue!uti hx» res,obfoldm pdrentts uoluntatein (à quando enim infer» uidtpdrenti,obhiereditdtemmodo cr rem, ingrdtuseÃ: digniK ctidm,ut à pdtreexhieredetur)iU Chrifiu, amp;nbsp;P4 tremGrfrdtrcmfuumdgnofcentibus,Ãcitindiim eft-Quia refpexitabieftionem ancillæfuæ,eccc enimexhocbeatam me dicentomnes generationes.
'Vocdbulumdbiedionis, quiddrnddhumtlitdtemlrd» xerunt:qudÃuerodiuduirgo,quicqudmimputdffetÃbi, cb fudm probitdtem,iuftittdm,uel condtum, dc deijsgh» ridtd fitiffetliinceyPr£ldti,pr£fertimAntithrifttdhu nüets fefe uocdt,ân quo bis per omnid d ucro dbfunt- N4 de bond re nemo coram Dco gloridripoteft,dtrd peccd» turner internittonem - CordmiÃouerogloridndumeft, depurd dus bomtdte et grdttd, indtgnis nobis exhibttd, ne noftrd,uerum Dei diledto er praeoniam perfiftdttn nobis,nos^ coferuet : quod et Salomon docet Prouer-» fâ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ne
M- LVTHlt; SVPER MAGNI«
Ne gloriof if dppareds cordm Rege, er in loco mdgna^ rum nc lleteris,td eft,dliquid eris-MeliM tfl enim,ut dic4 tur tibi,afcendc huc,quùm uthumilieriscoram principe» Quirationeigitur tdtemerttdtis cr cldtionis, huiccd* fl'S uirgtni dd[cribctur,ut glorietur cordm Deo de f m hu mi'itdte,qu£eliuirtutum prdâfidntijjimdf Necfehum» lemquifqudmputdt.dutgloridtur, nià idemÃtfuper» bi(fimiK-VnuiDciuhumditdtemdgnofcit,iudicdt,0're ueldt, ut nunqudm minui dehumilitatefud fctdt quicqud homo,niÃcum Ãterithumiüimui-
Scripturtc uÃa eÃ,uthumilidre uocet,dbijccrâ¬,depri mtre,in^ nihilum redigere : qudre ZT ChriÃtdni in ple» ris^Ãrtptur£locts,pduperes,ddfli{ii,humilidtiuocdtur uulgo: Arm, Nichtige, 'iieruuorffeneleut,ut Pfdlmocir» Humilidtut [urn nimis Humilitdf ergo nihil eü dliud,qud contemptd,nuüiuireÃgt;e(lui,deprejÃt, dbieâdq;res,uel conditio:qMdgenutfuntinopes,l4nguidi,cfurienief,Ã* tientes, cdrceribuimdncipdti, tribuldtionibufobnoxià morientesq} homines:qudlis cr lobuf erdt in fud ddfliélio neiDduidinfuipropulfdtione eicilioneè regno : ZT Chriiius cum uniuerfo Chriflidnorum ccetu in fuis dngu flifSâAtq; h£c funt imd ztr profundd, quorum in fuperia rtbui mcntio Ãäd efl: nempc quod Dei oculi in proflindd modointuedntur, hominuuerofublimidmodocontem* plcntur ⢠Ob hdnc cduffam cr Hierufaleciuitdiuocdtur, fuperquddiuin,reflgt;ictdnt oculi ⢠Hoc modo totiüChri» ftidnoru coctuf in imo Ãtm efl,cfl^ nuHiia exiflimdtionis
corditt
FICAT COMMENTARII« i»
corätn mundo: idea Df m eivm re/^icit, dÃiduo^fuptr lUum dirigit uulium f'uum,ut ipfe ait tn PfalmoiiAn uù hac gua grdd!eris,firmabo fiper te oculos meos-
Pnetercdcrdiuus Paulits Corinth i-in^uit: Qutc flulta erdnt fecundum mundu,m,dd(gtt Deui,utpudcÃa ceretfdptcntes:Qr^ult;eerdnt imbectUtd tn mundo,dele» git Deus , ut pudeÃcereted^uiefuntrobuftd, c^quic tgnobilid erant in mundo contemptd^ delcgit Deus, ey Cd quic non erdnt,ut cd quit funt,obliterdretAtq- hdc uia Deus Optimus mundum,ddflulttttdmredigit : cum uni» uerfd eius Ãipientid,cr cun£iisutribus,dlidm^ largitur fdpientidm,dlidsitemuircs-Podgudm ergo,h£cejlDei mens,ut in imd,cr in cd,^u£ nihilfunt, re/}iicidt, uocd» bulMTi humilitdtis interpretdtusfum, rem nuÃius penfi, dutconfyderdtionis,uthiec fît^üdriiefcntcntid- Deusfu per me tnopem,dbiecldm, nuÃius^ re/^eduipueÃdm di rexitoculos : guitarnenfdcilerepcrircpoterdt,diuites, exceIfds,generofas,potentesReginds, Principunt item, Optimatum^/ilids-Potis quidè erdt deligere,uel Antue, uel Cayphie,huius territpræfidum gndtds-Enimucro in mc l'uie purit bonitath defixit oculos,tam^ uiliet dbicitd ufitsefl,dncilid,utncmoglorieturcorameö, fedtgnuin fi{t/fe,u( Icffe tdnto o/ficiotegcq; paldm fiueri cogor, fo» liuscjjegratitec^bonitdti5,qu£mihicontigerunt, non mcoruni(qu£ nuUd funt)meritorum,dui dignitdtiS'
Sdtk dbunde f^prd diximui,ut diud uirgo c Ãdtu nul» Uuspretq ex in^erdtoprorÃwm dd hoc honoris deuene» rit,quà lt;i
M. LVTH- SVPER MAGrÃë rit,^à d Deus eum per^uum benigne ud/jiexcrit,ob id^ ncc defud uel dignMte,uelindignuate, cteterum defolo gloridturddJ})eâuDei, qui ddcodbunddntisellbonitd^ tis cy grdti£,ut tdm exigudm pueüdm re/}gt;exerit, fîcq; tndgnificeQrhonorificerefpexerit-am iÃifdciunt,qui nonde fudutrginitdte,feddehumilttda tc g/orwtijm ^iiiÃc dicunt- Nam ncq^ fudm uirgimtdtem, ncc humiliidtem iadduit,ucrum unicum, diUmum, clemé temrefpcólum ⢠QUdre nee pondus dutEmphdÃseÃiri didione,humiliidtem,fcdinuerborejpexit ⢠Ipftusenim indnitds non cjldandd ldudt,uâ¬rum D « reÃocélus-Perin de dt^ ft Princeps mifero mendico, mdnum porrigereti nonmeiidiamdnuscommenddndiejfet, atprincipiscof mitdscrajfdbilitds lauddnda Ãrct-
VtueroftniÃrdopiniodbigdtur, dcuera humilitdsi mentitd cognofcdtur,jdcicmus quandam pdulifÃcr pdrec baftndtqiexcurfivm,dehumihtdtetrdüdiuri,qudndoqui dem d plcris'q; nonpdrum dehdihicddmittdtur-
Humilitdtem uocdmus uulgo, qua Pdulus t« p roemt vocjjf otrewitO. Idtini dffêóium uiltldtis,dut fenfwm humt Itumrerum ddpeUdnt,hoceÃ,uolütdtemzirdnimum dd txigudzyftgt;retd-Porrcgt;nonpducireperiuntur,quilym» pham infontem ingerut, ncmpe,quife cxtâibus ueÃimen tis,perÃonis,geÃibus, uerbis et locis occupant, de ijs co^ gitant,in ijsuerfantur, eotdmenconftlio,utftc pro funt mo,diuite,doélo,fdnô{o, quinetidmproDeo£Ãimd^ ti cir hdberi queat^ueluti ij, qui libéter in humilibus ino^
FfCAT COMMENTARÃÃ* i?
tam neélant. saam exftloratMn h^berent iÃh£c nuÃiui Ãrepretij,mox cadem omilterent- H£c eftÃüa humtâ litiK- Namoculuseorumneijuam.folxm contemplatur mcrcedem,ticeAqit£fequun:urhumiltitem,neccoiifyde rat udeis res, citra mercedem fcquelam, quare nbi mer ccsfuturumq}eomntodtvmnoncomparuerint, ibiuero dâum eÃdehumilitatehuiufmodt ,unde non futtt affèóli uilitate,quom nonÃnt etufdem uoluntatif cor dis in ui hbiu, cogitdtiones uerofolas,os,manus,ueftem, geflits in uilitategerant , cordead fublimtafujÃicientes,ddqu£ perabieäas laruas iflas perueniretandem decernit, at^ ijfeipfoshumilesarbitranturGrfanéioSâ
Verihumilesnondeclinantluminaaiîed, cptd fequuii tur huMihtdtem,c£terivm flmplici cordereflnciunt ad de flexd, lubenter inijfdemoccupantur, nee^unquam fitant tpforum humilitdtem refcifcutihic è Ãnteaijuafcaturtt, hicfudfl}onte,abÃ^ullduefltgdtione('equitur, quod ui leis geftuf,uerbd,locd,perfonas,uenesgerant,uitent uti ubi poterunt,cxcelfd er magnified, id quod er Dauid le ftatur Pfalm- i».9-Dominenon efl cxaltatum cormewm, neq^eldtifuntoculimei-Etlob ia-Quifehumitidrit,dfle quetur honorester qm defixeritoculos beatus erit- Hinc accidie ut taltbui bonos,ex tmproutfo contingat.er exa!» tdtio eorumfine deliberatione euemt- Namfttisfläum efl illis,humtli fua ac fimplici coditione,nec unquäde ex^ telfls cogitarunt- Eidt autem humiles,impendio mir an tur,ob[ui honoris er exMtationis dtlationem,necoccultd
C zy
M LVTH. SVPER MAGNI«
Crfilfaiüorumfuperbideflcontentadefuduilicottditîô tie,fecretô altiora confyderatis-
Quemadmodum ergo dixr.Vcrd humilités ttun^udfn fehumtlemeÃenouit (namfinoutlÃet continuoengeret crtftdsprlt;e con/Ãedu illtus eximilt;e uirtutis)dt corde, diü mo, cunUtsq^ fenÃbunnfixaeÃhumilibuf, quteÃnein* termijjîone ob oculos uerÃttâ H£funt eiufi}ndgine!,qui bui eut» conuerfdtur,atlt;^ hlt;ec donee in oculis tulerit fe* ipfdmuidercnonpoteÃ, nec fuijpÃus tor^uericurd, nuilto mtnui mdiorum rerum confyderdtione ©⢠intuitu cdpi er obleädriitdntum dbeÃ, ut dd ntdiord dduertdt d» ttimumHincnccejÃeeühonoredtg^ frftigitmt huiccon» tingerc edntq; reperiri in cogftdtionibws, prorfwmdbbo nore Ãüigiodlieniffimis-.Ndmin hunc modum Luctu dngelicdtn Ãdlutdtionem uirgini ÃiÃÃe mird, inguit, quod inÃierdteobtigerdt. Si Cdyphtefilue fidÃet obldtumid EpithdidmiÃnon diu fecum cogitajÃet,qutd fdlutdtioii ef fet, continuo dccepiÃct- Hanc^ uertijÃet dnimofenten tidtnEyd qudm h£c beneÃbeiter^ gerunturi
Econtrd Ãmuldtd humilitds nunqudtn nouit Ãe Ãuper idmeÃe,Ãenm hocnojÃet,moxdeprimeretur d con/Ãe ilu horrendi uitij,uerum corde, dnimo, er mente inhit» retfublimibus,qute inceÃdbiliterob oculosponit- Hitc funt eius Ãm(ddchrd,quiboccupdtur[emper,dumq; ijÃ* de intentd efl,feipÃdm nec uidere nec dnimdduertere pob Kinc nec bonos injÃerdt£ dut incoÃ'ilt£ dduenit : reperit enimteqUitleiico^Miones-.pudorueroerdeicilioexint
2gt;uifo
FICAT COMMENTARII. is
prouifo accderM, dd multo aliter decernenteii lecum-Ob hanc cauffam nuÃiuifrugii bon^ efl. Humilitati liudere hac condtione,ut quis imaginetur cr Ãngat,utl£s cotemptasqueperfonois-Bdiucrfonihtl frRtisemerggt;t,/i excelfa antecon/jicélumfuumqutsponat- Non imagix nesfedoculiabdicandiueniunt- Donce uitam in terns du cimus,(xcelfas inter cr deprejjas perfonas ducenda eÃ-Enimuerout.CHRlSTVS ait: OculumeruineceÃee/l-MofesGene-s-non dit: AdamerEuampoÃpr^uaritio nem alicna utdiÃe ab ijs, lt;juie uiderant ante ruinant, fed enim oculos eorunt apertos ejfe narrat, ut fe nudos conÃgt;i cerent, quom tarnen antehac item nudi fiter ant, nee ania mum f ó aduerte rant-Regina EÃerprtediuitem in capite fuo coronamÃrebat, dttamen earn ipfant tnÃarpanni poÃutijCoramfeuideriaiebatâ Hicfubltmes imagines non adimebantur iÃi,uertim cater uatim proponebantur, ceu pr^potenti Reginte : prdterea ndtil abiede Ãciei re» liquum erat, atuifusin decliue uergebat ,cr-corcr ani» mus non ad magnifica projfiiciebant, quam ob rem ey CEVScivmed mtrificd operabatur. Hoe modo non res, uerum nofipfos immutatiem tri neeeÃarium eà ammo et fententia- Tune enimfiet,ut doceatur Cf difeaturÃei» le, centemptusdc euitdtiofublimium, magnipenÃo, cy inquifitiohumiliuim- lÃicenimhumilttasprorfum in tegra efl zy firma in omnem euentum, nec tarnen fei» pfamunquam fentit⢠Htec cum uoluptate geruntur, c orque perf:Hcrat idem cr «««W,«/CKW5^ res acciderint ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â C » M
M. LVTH- SVPER HAGNI«
aut immuturintfefc, ud adfumnMud dd intd.
QKdntuf ucro,DcMbone, fiRia dehtefcit,fub ueftiü, ucrborum, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qucrumhodtereÃrtia
ejl terrarum orbK,qu£ldrult;eÃcfenih{lipendunt,ut ld* mcnmnemineudpcndtueLn* pÃ:Ã(Ãtgiunth6norem,ut tamcnhonoreaguariuehni : qui fumtna fie uitant,ut td* men nequdquam ncghgantur, nectulio dentur,neqj ipfi, neq^ res ipforum,qudS femper optimas cr pr£ÃdntiÃi* ^ntAshaberiuolunt-
Mrfrw no /^tquih£CMrgonihilhicindicdt,qudmutUtdtemfu fcntiens nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perlubenter lumuixit,tum permdnfif.quodq}
TÃTTiJi/o necunquamdmbiueritquicqudm, aut fumntd qutefie* ritmee fuam ipfius humilitatem obferudrif.Porrô hlt;eehu VHp,joam ffiiiif^f^ff,(jf(:cf^fÃ^[quepretiofa,ut nefuumquidem perpett queat afigt;edum:uerum ed imagofoli diuino uul*
*^dm ' '
***æ^/7 âfitâââ^nlos,iscrfcfedd!udicdrepofi'etbeatttudini,idm^ diuinumiudieiumperdâumefiet, quomcertà feidmus
pradicdtâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â deOfaluariiunde hanefihi DEVS ddferuare
opus habet, ut cogn o feat e:^ iudieet, eamq; prit nobis oc culdt,pr£iedu exereitij humilium rerum, perqudscT nos ipfos rejfieere obtiuifeimur-Ad hoe Ãeiunt tä muitte ddflidiones,mortes, c^r omne tribulationum genus in ter ris,quibuseum labor nobis efi cr dolor,utfilfumoeulum truamus-
Proinde nunc planum eji,exwcehdc, humilitds,uir*
gtnent
FICAr COMMENTARil. i, ginem M.dmmdcjjgt;eâdm,uikm ,nulliMq; exiÃimdtioa HK puclldmfuijjè, in hdc humilitdtefcruijÃe,nec hdbuiÃe compertum.humilem fui/îdtû tdntiualuiÃecordm Deo. QMo nosconfolaticnemreciptmus,qu()dtdmetà lubëter humiltdli nbsp;nbsp;IÃreti tÃi debcdnuis, in co tdmen non e/Ji
deÃgt;erdndum,tdnqudmDeuiirdfcd!ur nobii: clt;eterum /Ãerandum potiw fir miter eum nobis^ppitium fvre-1 tdntum proutdendivm, ne non fatis uoluntdrij jÃontdnei ue in hutufmodi Ãmusdbieätone,ne Ãrtdjfn iniquus oc« lut pdrteplut d-qud pdtedt,nobK(^impondt, occu'td fum tnorum,dut philautia uefligdtione,quo humihtdf pror» fumintercdt' Qufdenimddmndtosiuudteoitnimddea prejj'oiomnino,quom nonlÃonteÃrdnthocddfliilioniSâ Qjitd er uniuerfodngelortim coetut, damno efi, Ãnt extreme exaltdti, quom non indeÃlÃdm dbutdntur uolu* ptdtemf Verfw hic^ut uere dgnofcdmtu den, nos erudit^ quom de um humiltd reÃnccre pradicdt, er contemptd^ ^tis uere dgnofat deiim,qut nouit Deum dd inÃriord de fgereoculos,ut fupcrius abunde didum efl,dtq; ex ea co gnitione dileäto er fiducid ergd Dcttm fequitur,ut quifa qudmfefeuoluntdriedcddtiBi,iuxtdq;fequdtureum-
Dehdc rceftdpudleremidmprtecldruslociu lo-cdp-Nemo,inqutt, glorieturdeÃrtitudinefud,dtuitijs,er prudentidfud,fed cm gloridndi cà dnimusÃüe, quad me norit,glorietur-Qudmfntcniidm er PdulusconÃrmdt »â¢Cor-1 o Q«igloridtur,inquit,tndominoglorietur^Udc fdttoepoÃquam Det gt;M4fer,DfU»i er fdludtorcmfuum,
C 3 nudo
M. LVTH- SVPER MAGNI^ :
«H do pttróq^ ljgt;iritu commcnddueriit:nec quicqudm iono rum fihiu: ndicarat,coq; uert uancrat ipfide eiM lont täte- Hunc tandem or or dine quodam ad operum o' lonortimeiudlaudem;pgreditur.nan}uttdiaumeil,noit eft irruendum ad bona dei,nec nobis adfcribenda uemut» Cieterupereaporrôafcendendûcft adbonorum ambo renr.ineofolohierendueftjdeeiusbonildtemultaprteclit rijftmaftntienda:tumqi in operibtn eins laudandus ipfe, inqutbinnobishocbonUatts^quofidai}Ms,diliganuis,oâ commendemus eum, exhibuit,ita ut op era altud fint nihil quant multaocca/ïo,nudameius bonitatemftuper nos re gnantem,diligendt laudandiq^-
Vrnnuni a fnpfa initium ftmit, canitq;., quid ftbi ft ce rit Quo nos duo edocet- Frimü, quifquisddigentiftme ()bft'ruet,quid Deus fecum operetur,prte omnibus operi ius,qu£ cum alijsperagit-tiamtuabeatitudoftta eftt non in hoc^quèd cum alto,uerum quod tecum operatur-Sic lo hanult-cumdiüusPetrusdclchannediceret: Hicuero quidiReftodebat iUi chriftus-.Quid ad tettu me fequere: Pcrindeatq-dical:iohannistibinonprodcruntopcra,tu trcmaggrediéristpft,expeüabisq;, quidtecummihiftt dgere ccrdi- Qvanquam hodie in mundo horrendus poti atur fceptro abufus in diürilutione o uenditione bono rum operum, ubi aliquot ftnritus tcnierarij alios iuuare uolunt.prielertim cos,qui citralpropriam D et operatio» tient o uiiiunt o moriuntur- QuaÃuero nimia eftèt lilts bonorum operum copia, quem tarnendiuusPaulus
»â¢Cor.
FICAT COMMENTARir- *â¢
*⢠Corimh'3âiidfirnurit,quemui5mercedemdccepturtmt iuxtdfuum Itiborcm, procul dubio, nou iuxtd dltcrim Idborem»
ferendum effet,/! pro dlijs or dr ent,dut operd fM ine tereeÃionis uice dffèrrent Dfo- Quem nero etidm nuttc, ceumuneredHquoutdUluriflis,cordmDeo detefldbiliff! ffl infiitulumEtqdâdbhomindbiliJpmum eft,dli/s imper tiuntcrtrddunt operd fud,dcquibufincerti funr,qutd dd pud Deum udlednbDeui enim non operd ,fed core^fis dem intuetur,per qudm ztr nobifeum operdtur, euitu rei nulli iÃi'5rdtioeA,folis innixisopertbM^qutbti'. e^^fezyquot; nullos nonfeducunf.ufq; ddeo,ut eSquot; perfâMdednt pteros que,ut moxèuiuis exeej/uri, hdbitu indudntur mondfli-co-Docent enim,ut efi corum ingenium,Ãquifpidm in td fdttild ue^ie moridt}tr,dimiÃdm iUi noxdm, donartq; bed titudinem,riedumalie/ii5opcribus,uerum z^dUcnis indü mentis,tncipientes fdludre mortates:
Opinor,n! dnimusdduertdtur,co tditdem perduiluru iflos Sdtdndm,ut ctbo,ho/}gt;itio,fepulturd,poputum ddc£ lum ftrre conentur-Bone Deus,ut funt h£ tcnebricpalpd iilcs,nâ¬mpe cucullum,ucl habit urn religiofwn,ut uocant, iuflificare ftludrc q^pofje hominemtOmnes igitur mond chorum ininemur Jdcris,omnesq3 in monafitco indumen to moridmur:dtq;hocpdlt;lîo copidtadempanni deÃilurd ejfet,ex qua cucuOatui fieret habitus â Caueas tibi,cdueas tibi, à lupisin iRiufmodt melotts, narndilaeerant cr deci piutte:hoe^tnantmocogttd,quûd cr Deus opereturte
C 4 C««M,
M. LVHTâ SVPER MAGNI« f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;falutcm in eo modo opcre, quod in te ipfe oi
peraturma in aliquod uSum colloces.id quod cr hoe loei diuamuirgtnemKariamÃcerecernis- Quod(t(ydUo çrum tntercejjione ad hoe utdrii,non ntdle egerii'.Ãqutde cmnespro omnibus tntcrpelidredebemus: nemini uero dbfq^ proprijs Dei opertbus tn dlicnafidendum efl. Clt;elc rum mgenti diligentia tcipftim e^DeuobfcruareopiK efl,non (eeuf,quam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deusq^ foil exifleretis in ealo
rum ae terr arum orbibus-.quodéji cum nemine,quAm tecu operetur Deus,deinde craliorum intueriopera-
Alierum quod hoe uerfu doeet- Qu^hbet primus ejfe uelit inDEl laudibui, eiusqjOperdtnfcperaâaproftr*^ re in medmm'.pcflhde cr m aliorum opertbus eum com» mendare- Hoe paiHo legimus Paulum cr Barnabamfiui diuina operapradieafle Apoflobsiediuerfo lUis Rpofto* los nunciajji'fud-ldcmflebatdeapparttione Chrifli,poll, refurreiiionem- lllte demum commune gaudium ac pr^ eontum, oritur aduerfus Deum,ubi qutfq; charifma alte» nus, fuwm uero inprtmiscommendant, etiam flfùerita» Iio uilius: nee primas in boms, fed in DEI turn amorettum pr£coniotentre cupido eâ-Nam tn Deo cr mera cuts bo nitate cttiltbef fatis efl,ut ut flbi extguum fltdonum.adeo omnino/tmplex till corinefl- Entmuerocommodumfuu q'.i£r entes,obliquumuident,aclufccsagunt:quiubi obfcr uarint fence primas,nee optimos tn bonis eÃe, pro laude permurinurât,q,alqsuel squales uel inferiores fint: que ddmodumo' ij Mdtthiti-ao.contrdpatremflimiltas mur murabantj.
nCAT COMMENrARII. zt
Wiurabdnt,no quid uim/tbiÃceret, fed ^iUosfibi^rcs in diurnoiudicaretdettano-
Hoc modoplcroï^ eft: reperire, qui diuinum bonitti= temnoncommcndatit, dumiîonuident, fetantumrece pifte,qudntumuel Petrus, uelquiftuamèdiuis allUS, aut hic,aut tile in terris, arbitrantes fequoq-commëdaluros, er litudaturosCeum,à totÃbicontigilfcntbcna, parui ÃcientesaDeofefeperfiifosbonis, quienonagnofcunt: qualiafunt,corpus,uita,ratio,res,honos,amici,obfequiü Sohs,cum omnibus una creaturis, quibusettamÃuniucr fa [Aari£ bona eÃint, nec Ãc tamentn ijs Dcum agnofee rent cy laudarent'Nam uti Chnflus Luc,e-ilt;r-ail: Qui ft deliseftinmcdiccerparuo,tscr inmuliocrmagnoft dele exequetur ojftcium,er rurfumtqui inftdclis in modi co er paruo,et in maioribus inftdclem exhibebit fc- QH4 propiercommerentur, utmagnumnonrecipiant, cum parua nafo fuÃiendunt- QuödÃDeuminminoriprteco nijscfferrent,abundareteis crmagniufus-lncaujfaeft, â quid fuprafe,non infra,oculostollant-Sienim infra fe dc dinar ent oculos,offcnderent plerosq^, qui firtaÃe nec di midiatampartemhuiufmodibonorupoffideant,attamen grati,Deo laudes canant-Auicula gaudet er exultât in eo^ quodpojfrdet,neciniquofrrtanimo, quodIcquinefcialâ Cams cxilit,er hilare fe oftëtat,nec diÃgt;licet,quod ratio necareat-.Cunda animatia fuis bonis centëtafunt,Dcoq; ojficifr er præconqs fuis inferuiunt- Solus uero nequatn cz cpiAauTo's ocuius hominis,inexaturabilispermanct,
C f »eiÿ
M- LVTH' SVPER MAGNI*
fc «ippiriit ut exdturetur, ob ingrdtitudinem Hum fuum, dum fempcrprimum occupare locum con^ tendit,habcric}iprieÃMtiÃimui, Deumglorificdrenon uult.cicterum db ip/^opottfii honorem expeiidre-
Porr à tn hunc modum memori£ proditu/m eÃe repe» rmiu,(juöd temponbus Concilij ConftdntienÃs, precio fis,ut fit, mtddbus inueäi Cdrdindles duo, m dgro uide» bdntpd/lorem quenddmftdntem, Idchrumdseffundere: dlterbumdnui er mitis,t!otensprieterire moeÃum,dcce'â debdteum,utconfoldretur, primuminterrogdns, quid ttdmdcerbi eueniÃet äli f Pdfi:or ubiimpendio fteuerdt, diu^obticuerdt, itduter Cdrdindlismoeroredjficeres tur,tdndem BuÃnem quenddm tetrum indicdt-.Roc tnqui ens,deploro,quod DeuiddeoÃrmofdmcredturdm, nec fic dcÃrmem,dtq^ iftum uermem,condtderit me, nec hoc ipfum dpud me unqudmperpcnderim,necgrdttdm, Idu« dcmq^dixerimDeo- indeterreÃüus Cdrdindlisdeeidea bdt d muld,gcHdbdtur^ porro in Concilium,in hdne ex* cldmdnsfententidm : ô diue Auguftine, qudm ucre d te di Hum ejkindoäi prodeunt, er ctelum prie nobis dufirüt: nos uero, cum Ãcientid noflrd in cdrnc er fdnguineindm buldmus idm pdÃore ne^ diuitem, neq^Ãrmofumadei fitiÃe dutumo,Dei tdmen bond tdm dite tnfife conÃyderd uit,dcgrdttdsproifsretulit,Mplurdrepereritinfe, qud uifupotuerit confequt-
Primum opus Det infeÃtetur uirgo,re/ficäum eÃe, quod er proÃHo maximum efi, d quo er cieterd pen^ dent
FICAT COMMENTARir agt;
dent omnid,cr promanänt- Vbi enim co ptruentum Ãte^ rit,quà d Detuad altquem uultum fuum aducrterit, ut re Jjiiciat cum,ibi totd gratia, cr Ãhatoi efl.ibiq; omnia fe» ^ui cr dona ar opera ncceÃcefl- Ita GeneÃ5-4 lcgtmui quod iiabelum,muncraq; eiuf rcjjgt;excrit Dtut,Cayitunt uero cr oblationem eim non item â Hinc ar communes in pfalmis oriumur precationes, ut Deus dtrigat uulttvm fu urn fuper nos, non occultet, tlluminet uero uultum fuum fuper nos,hoc^ genus alia- Vt^ ipfa maximum hoe eÃe arbitretur,abunde monÃrat, quom ait :Eece ex hoe aÃgt;c» éiu beatam me narrabuut fill] fHiorwm-
Animaduerteuerba ⢠lionait,Ãiturtvm,utprlt;edtcerta tur laudes eius,ut commendentur uirtutes, uirginitas aut humilitas,extollaturtnattum,aututcarminealiquo,prie claraciusgFflacanantur,athocfolumingeminat, quod ipfamDeusaÃiexerit, ar^tndebeata prtedicandaÃt-Atq^ koe cftgloriam tam Janâe pureq^ trtbuere Deo, ut tiihtlnec fanâius nee purius-tgitur er fuper a/feâu qua fi dtgito monflrat,diccns:ccce exhoc nue beattficabut me erc-hocellâAblüotempore ,quoDcus uilitatemmeam tnÃjexit,beatapriedicabor ego-In quo non ipfa,fedgra* tta Deifuper earn laudatur: immo ipfa parut fit,feq; tpfa paruam fitcit,quom ait, fuam uilitatem lt;nbsp;Dco rcÃgt;e{iam eÃe: ob q- earn caufamprius beatitudinemfuam commen dat, quam opera recenfeat fibi à Deo exhibita, totumq^ diuino alfeiluiaduerfus fuam taptnofin, acceptu reftrt.
Hinc tamnuncipfi eoliigere quimus, quis fit uerus honoSt
M- LVTU- SVPER MAGNN
bonos,qui cwmhonordnda Ãt,ic preftdndum dli,Ãfora tdffis egedt officium-QUI ergo conuenicmus edmê i ntroa Ãitcc uerbd, qu£fîc te loqui docent ; O bcdtd çj- uirgo et pdrensDci,qudtn omnino nihil er contcmpta}ùtAi,attd men propitios tn te defixit oculosprædiuites^ Deus: ac mdgntficd tn te operdtus efi, quorum neuno quidem un* qudtn digndÃiijii, cftq- longe Idteq^ ftprd omnid meritd tud,cxuberdntiffii)idtn te Det grdtia ⢠Benetibt, bcdtdes ex hoc nuneufinfeculum, qu£ tdlem repertûi Deum-Ncccogitandum cfltibi,quc)d inuttdfufciptdt,à indigna tanttediuina gratta uocetur-Procul dubioenimnon men tita efl,dumfudmipÃuiproÃteturultröindignitdtem, et indnitatem,quant exnulUspror[ton meritHsfuis, uerum ex purd gratta reffexcrit Deus-
Vdniloquis nugatortbus tnuita accommodai aureis, qui pleraq; de mentis eius er pradtcant er confenbunt, quofudjtngentemfciliceterudttionem oÃentare uolunt, neq; obferuant,quà m déprimant magnificat, matrem^ Deimendacij arguant,aegrattam Dei imminuant- Nam quantum digni menti tribuitur iüi,tdntum derogalur di» uina gratia,hymno^uirgmeouentaseripitur - Atqui Angelus earn, gratia Deinominefalutat modo, quodqi Dominus cum ea effet,unde er benediüaÃt inter omnei mutieres-Hanc ob caufdm,quicunq^, tot honores er pr^e coma huic addicuntj/uperq^ hanc ipfam'fixaÃnunt, non longe dbfunt,quin idolum ex ea Ãbi finganf.pennde atq; merito tilt honores tmpendendi firent, atq^ fidendu in ea, quom
FICAT COMMENTARIb «
^«owomnid à fcfein Deim reijcidt, Dcum^ in feldudd l^UKkt, dc (juemiibet deniq^ in diuinie grdtilt;e,Jui cxcmplo, confident idm incitdrc labor et.
St CUI igitur banc uero honore condecorere ammo fie det.peropu! efl, nefolampcilorifuo obijcidt tllam,clt;ete rum ante Veum, longe^^ prorfum infra Deum coUocetf ttimqidenude!,eius^Ãuttpfdatt) abteätonemajfitcidt-Diindeabundantemgratiamadtniietur Det, qui adeo ui lcm,nihili^ hominem,tatn ldrge,clenicter^ affiicit/om plcéiituror benedicit,ut uclJic ex eo con/fieâu commo» ueare, ad laudctn (jj- amorem Denn huiufnodi muneri* but, poÃq; permouearis , utnihil nonboni, nihilnon eximi/deDeo,tumprlt;efiimds, tumfentids : De Deoin* quanj,qutudes,defiyeâos,nthdthomtnes, baudaffierna» tur,fedpropitiod,gnaturuultu, utttacor tuuminfide, charitdte,cr ffie confôrtetur'Quidputas chariut obtin» gerepoffie uirgint,quam/ipereamdd Deivmficadcefie rii,euKexemploDeofidcrc,tneumffieraredidicerK,fi quando uel tu contcmnaris, çr nihilum fiat, quoquo mo^i doid contingat,fiueinuita,/iue inmorte-Nonuult,utdii feuentas,ucrumperfefeddDeum-
Rurfum,utdifi:afcauereab omni excelfa conditione, quant nemo non mortalium magnoperecuptt- vbiatten» deris,nec Deum fua in génitrice, attamrcperiffecondi» tïonë,necuoluificquidé- lUiuerooi KO/xTroifaKtÃo^it p.oviç, qui beatam uirgtnem Ãc deptngun: nobitet pr£ fisunt,ut nthil abicâi,cietcrum qu£q^ maxima in ea con»
Ifiiciantur,
M. LVTH- SUPER MAGNI*
^iciäntur, nbsp;nbsp;nbsp;aliud agunt, prietcrt^uam quad not ma^
triDci obi^ciuntmodo, ncc matrem Deo in con/jieäuM flatuunti' quo nospuÃllanimes, defperationiqi proximo! cfficiunt,ac grathe/tmulachrü^confolationispleniffimu nobisexerçant,lequeatqiÃtintabulis, quadragenarijle iunijtemporibus lt;nbsp;Nihilcnim exemplaris reliquumeH, unde confolatienis qutppiam accipiamusgt;quandoquidein exuiturfupra omnia excmplaria, quom tarne deberet uti er perlubenter ucüet priecipuum quidem effe gra* tiscexemplar , quo totumorbem aÃiceret adgratiam, lMdem,amorem^ Dci,ut omnium corda talem de fe ipfa concipcrentopinionemerga Deum,quieomnicum fidu» da dicerepojjet: Eyabenediäaer uirgoet mater Det, quam ingens in te nobis exbibuitfolamenDeus, quando tuam indtgnitatem,abielt;!iioncmq; tarn propitio uultu ad ljgt;cxerit,quo comonemuriuxta,ne no poflhac,tuiexem^ plo,nosquo^ reÃieilurus Ãt-
Tutt arbiträre,/t Dauid,diuiPetrus, Paulus,Maria Magdalena,horum^ fîmiles, per ingentem gratiam /tbi indigne er tfntnfrito datam, exempla funt, addiuinam f^em etÃdemconlirmandam,quodnecttembcata mater Dei,lubentiffime,ac rede quidem, huiufmodi exemplum totimundoefje percupiat! lam uerofieriidnonpotell, prlt;e fuperfluis laudum ipfius ebuccinatoribus Mataolos gis,qui non planumÃciunt ex hoc uerfu ,ut in ea abun» danti(fime diuithe Dei,cum tma iUius paupertate:diuinut honos, iliiuacumhumilitatc ; diuinadignitas,tlltuscuttt abtedionCf
FICAT COMMENTARir- ,4 alitUïonc: diuiriA magnificentid, iüiuicu/m paruitdtc-.di umdbonitdi,tÃius cummer ito nthilndiuindgrdtid, iliiui cum mdignitdte coiertnt, unde delui£et dmor erga Dcu, in omnifiducid excrefeerent ⢠in quem finem uel omnium diuorum turn uitnedn»! déïd,liters trdditdfunt- Athodie repperirefdcileeÃ,quidpudedm, ceu Dedmqudnddm duxiUum üquot; Æwidmen qult;eruntyUt timedm, ne plus idolo^ Idtriie regnet in mundo, nofiristemporibtts, qudmun» quam regnant-HdcfuÃicidnthacuice-
Voculas hafce,omnes generationes, in uernaculd ex« preÃi,Kindskind,ut /ttfilqÃltorwm,tametfi omnino fo* tietiOmnes generaticnes-ld autfermonistdmobfeurum efl,ut plcri^fednxie hoc loci torferint,fctltcet,qud ratio ne, uerii eÃe queat,quöd omnes generationes uirginë pr£ dicaturie Ãnt bcatam,uituperdntibeam ppetuo, uel falte renuentibusbeattficdre,ludi£is,Ethnicis,atq^ nopaucis Ãlfo chriftu profitentibusHuius cauffa eft,quc)d uocetn (gcnerdtiones)de hominu congregdtionibus inteüigant, quomhic latius feeffundabOrdograduum/iuemembro rum naturalispropagationis,ubtexalio, nafcituralius, pater,filius,nepos orc-adeo^ quodlibet membrum gene ratio uocatur,ut uirgo Maria non aliud uelit per fua prie conidex generatione ingenerdtionemdurdturd, quant non/ore, in quo non priedicentur laudes eins, tempus-At (^hoc ipfum indicat,dwm ait-Ecce ex hoc nunc omnes generationes-Id cil,iam nunc exordium fumit,perman» furum ad omnes uf^ generationes atq^ pofleroslt;
Verbi
M. LVTH- SVPER MAGNI»
Vcrbi/xtf-KO-^ioutfi, IdtiorcftÃgnificdtio, qudmut per bedtdmdicenc,reéle obfcrudrtpojÃt, Ãgnificdtdute bedtum Ãcerc,dut bedtificdre,ut non fold lingud, dut uer bfsidjidt,dutgenuflexione, capitis incltndtionc, guleri deteilione, Ãmuldchrorum imdginuM extruäione, temp'orum jedipcdtione^id quod (3' impq Ãciunt,uerum ut ex totis uiribus, ucre^ et ex dnmo bcattjicduo lüd per ficidtur-ld ufuuenit,ubicor,utdnted diéîum e/l,perhu^ mtlitdtisfu£,zy diuin£ grdtheddÃieilimi, gdudiamix uoluptdtemÃbiccperit ergdDeum, dc eximopeélore, fie uel cogitet uel dicdt'O Ãlteem Iwtc uirgme-Hoc beati ficdre,pprid eÃuenerdtto,honosq;ueru{, utduditüeÃ-Quiafecitmihi magnifica,qui potenseft82 fanflumnomen eins.
Hic femclutiiuerfd,qud: dominus ei mdgniÃcd operd^ tus eÃ,concmtt,id^ pulcherrimo ordine- Pr£cedenti uer fu diuinutn a/Ãe0ium,propitidmqi uoluntdtem ergd fece emit Qttodo'fummd(utoÃenfumeÃ)0'elt;iputeà omnium grdtidr um fiueehdriÃndtum- Hoclea deoperi busdcdoniscdnit ⢠Deusenim tdmetfi nonpducismulM dondimpertidt, ey Ãidm grdtidm in multitudmemcr uulgus proijcidtÃdco uero non moxintuetur, dc reÃieit-Bond fmt tempor did dond â Grdtid dutem er adÃeäus, funtfidredttds in omne£uu}n durdturd,quemddmoduM er PdulusRom a--dit:GrdtideÃuitd£thernd ⢠inbonis impertitqu£fudfunt » tn ddÃgt;c£lu er grdtidfefcldrgi* turipfum ⢠lnbonis,ntdnusiÃuisfufeipüur,grdti£ uero
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conÃieCltt
FICAT COMMENTARir.
con/^cólucor illiiitaUitmitur,/^irttiu,ntens dtijj uoluti^ tds-Qjyire O' Dtud uirgo maximum o primum diuino Ãrtacceptum obtutui - Nccprincipiodit,omnesfiHj fia liorum beMmprie{licabuntme,lt;juodddeo mdgmficacx hibuerit mthi,dc quibus hic,uerfufo idb Clt;eterum,quà ii ddmenihtlicredturdm, (y^tdmedmiuxtd humilUdtent, rùp Ta.mtvalt;f'ifi Iwnina deÃxerit,qui de re prior uerjuidifferit-vbipropitiduoluntdiejl, ibtodofidjat non kolt' ^vavTiop propitidmuoluntdtemeÃcernere, ubiÃntdond-Prtejenstgiturcdrminispdrs, reâeprie» rem fequitur â Sic legtmus Gene is- ç^uod Abraham mui munerddondrit concubmarum fudrum Ãlip- ifddco uerofilio fuo gcrmdno crucro,ex légitima coniuge Sd» rd,totdm trddidit hareditdtem ⢠Hoc pi«!ïo et D ei dnimus cfl o fententid ⢠Ne «en liberi fuiè bonis dut muneribus confoldtionemrectpidnt,qudntumuis mdgnis IÃiritudli^ but uel corpordltbiu.ucrum èfud grdtid qt feipfo.nec W tnenffrctisdonis-
Nee mBomj donorum ÃgfÃdtim percenfet,ommd uera in uniuerfumuel uno uerbo comprehendit,tnquiens : Fea citmihiingentid , bocefl , quicquidmihiÃcit magnum cÃ-Quod docet nos, ^uo intéfior Ãt ffiritus djfcäusÃoc pduciora xdere uerba eundem'Sentit enim quam omnino uerbis non poÃttdffcqui,quod in animo cogitatjubens^ txprimereuellct ⢠ciu^dere,huiufmodipducaÃgt;iritus uerba nunqudm non Ãc grandia funt o profimda, ut ne moquifquam inteUigerepotisÃt, niÃeundem/Ãintunt:
D quadan^
M. LVTH- SVPER MAGNI-
^udJdtitenm fmtidbïndnibus dutè fj)iritu hitc utrbd f x/« gHlt;tpror£M«iHidc«tHr, crgnflucrfuccucarentid, ijui multismdgnifuctü ucrbts tumclamoribusfud expedire in ufuhdbcnt- In hune modum ChriÃus Uldtth.tr doceb Ne bdtto!ogii£ O' tnu!tilolt;]uio intenddmus inter orunquot; dum,(luom Gentes idem d£dt,qutefcobprolix'tatem uer lorumexduditum iriputant- Vtihodiequo^intemplis plurimumcdmpdndrum,phyflutiirum, mu/ieorumin» ftrumentoru/m omnisgencris,cdrmtnum, cldtnorum cr teéhonwm efl,dtpArumdiuinieldttdis,quieefl : Deumin fjpiritu or ueritdte ddordre lduddrelodn-4â
SdlomonProuerb 27-dit:QtiiproximumfutmIdu* darit cldmore mdgno,ey mdne furrexerit,eeu uituperaquot; toritflimdndus eü-Reddit enim cdufdm fuf}gt;e{ldm,ut ne tno no cogitet fiâit rei, ueÃe iüum fuperinduere Ãteum, dumtdmdrdenterldudet quo tdmencduÃdmpeioretn reddit Econtrdrio^qui proximum fuum uituperdrit,cr tndne furrexerit(ideft, nonpiger^erit, retn^ÃÃinus diligentid no mediocri perÃcertl) eà pro Idudivm pritcoa ne cenÃmdus-Cogitdnt enim hommes non itd eÃe,ut per» Met iÃe,/dcidtq; tdle ex inuideti de mdleuolo corde, quo tdndcm fudmipjtuscduÃtmpeiorem, proximiuerome» boremefficit' ItdÃquiDeummultiloquio, ctdmorecr cldngorclduddrcpr£fwmpfcrint,Ãiciüt,iequedtqifurdlt;t Ãer eÃet,Ml nullius ret peritidm hdberet,qudà nosexci» tdredut crudire ueSemus eum- Tdlis de Deo opinio,plus ddignomiaiam ipÃus qiMin laudem uergit ^Atqui Des
rrCAT COMMENTARir. 1«
iäi tHdgttificä qui imo corde perpenderitreâe, eddéq^ cumÃuporcQr gratidrumaà tone introÃiexerit^utpr^ mmio ardorc eruput, tndgis^ fuÃiiret, quèim loqudtur, uerbac^ ex fe mdninttd,ncc fiéid,nec Rhetoricc coHocd» td,prorudnt,utlj)irUusfimulerHélet,u£rbisdcniqi, ui*. td,ntdnus,pedcsq;infînt,imà uttotum/imulcorpiif,totii uitd omnidmembrddemüloquendicupiditdteardcattt» Hoc demumeÃ: uereDeum in /jfirituzy ueritdtecom* nienddrc,ibiuerbdPuntoinninoignii,lux(yuitd, quod Cr DdUid tefliÃcdtur pj'dl-1 is ⢠Domine eloquid tud igni» td,item, Idbid med eruîitibunthymnum, quo modo dqu4 frruens cbuBiendo exundat oy Ãgt;umdt,ut porrô fe conti* nerenequcdtpr4uehcméit,qu! oüteincÃ,drdoreâ Huiui rdtiontsdtc^ Ãrmafunt, omnidbedt£ uirgmis, in hoc cdrm!ne,uerbd, qunecypducd omninoexiüuntquidem, feder dltd Gr ingëtid Hoc genus pritconcs Idudum Dei^ PdulusRom tt-Spiritufèruenteisuocdt, qui/Ãiritu ar« dent (y eruâdnt,nos^ tdles,utÃmus,docetâ
Mdgnificdnihildltudfunt, qudmquôddeimdterfi* Hd ell,qud retdm priccldrd cr ingëtid bond ei ddtd funt, ut fuperentcdptti)ncuiufcunq;,htncenimomnishonos, de bedtitudo prouenit,ut tn untuerfo humdno genere uni* cd /tiperfond,fuperiorcunlt;His,cui nemofîtpdr,quodcii cælefli pdtre,filiumtdntumhitbedtcommuncm â Hmc efl quodhifcemdgniÃcis, necipfd nomeninderequedt, pre dbundanti mdgnttudine- Cteterum ibi demum refîdet,iiir* denter truÃMS hoc hymni ⢠fedteyc E-rgoproptered
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C » «wc®
M. LVTH- SVPER MAGNI«
unico uerbo totui dut bonos concluditur, fiparentis Dei snÃgniatur nomenclatura, lt;]uandoqutdemnemomatoa ra,ueldetüapriedicare, ueltUinunciarepoffit, etiamà totlinguashabeat, quot flores terra herbtdas^ , ca;lMn ftellas,ac mare fuflineatarenas-Pratereaaltocorde per» pendendum efl,quid (ibt ueht, lAatrem DeieJJc-
Pulchre etiam,Dci grati£,non fuo merito rcÃrt acce ptum, quanquamcnimpeccatiexpersflierit, idtarnen grati£ adeo flut eximium,ut nulio pado huius digna fite» rit-QuienimcreaturadignaÃret, ut Dei Hater eflit^ Tametà aliquot nugatores,non fcriptores, bic multa ual de bladerant, de eius mento cr dignitatead boe officifi Ego uero plus uirgini, quà m lüis uantloquis,fidei tribuo» Humilitatem fitam ad/fiedam récitât, deum^ non fuis in de mer it is impendiÃe mercedem ,uerüexhibutÃe magna fibi Hagnificamihificit,inquit,exfeip[o, nonexmeis mentis, tale quicquamenimnunquam in animum indu» xit fluim uirgo,tantumabeliquôd fle adpararit adboc, quid DeimatereÃet- Nunciustalisdcimprouifocontin gebat ei,Luca reÃrente- Heritutn autem, non ex inÃgt;e» rato, fed ex propoÃto erpromptu pramium expedat, ac in eo iamdiu fixum efl-
Quod uero in Carmine, Regina cali Utare z^c-canta tur,quem mcruifli portare ⢠Et alibrxuius digna Ãifti,ul firres,nibil Ãcit, Ãqutdem et de beata Cruce aque eadetn uerba cocinunti{r,quie tamen,uti lignum,mbit quicquatn mereri poterat-lta er boc accipienduefl-Qt^odà mater
FlCAr COMMENTARIb xy rlfeDei deMi(t,opiiserathiincejfemulierem, uirginë, tx tribu ludd, ac luxt/t Angelico nuncio adhibcrcfidcm, «t Ãret obeundo muneri tdonea, quetnudmodu clfcripiu rndccapr^dixit- Ligniuelmeritu, uelpreciofitM^aliit nonÃit,prlt;eterquam,qucgt;d dptit eÃet Cruet, çr tn hune ufumdepnita à Deo. Sic er uirgini dignitdf.ad id, ut Ka ter Dcijieret, dlia non ernt, nià quâ^d idonea cr prade ÃnitdÃeratddhoc ipfiMn,ut adeo mera gratin, non prie niium eÃet,autdebitum,ut Dei tu gratie turn glorie ni* htl derogeturSatiM eà huic ninttu,quà in gratieDei adi* tneref l wmo nee qutppiamet adimipoiefl,quom ex nihilo tondu JÃt,£que atçp omnes creature Dtuine uero gra* tiepluiequodcrogatücü, inquomultudifcriminiseÃ, nec gratum fieri poteà matruPeropui eà etiam, ne ultra quant gloria Dei admittit, ufurpetur ea nomenclature, nempe,qua Regina celifalutatur, tametÃa uero non ab horreat,attamenexhocidolumnecdum e/i,qualiteÃco rumfcntentta,quihancinuocant, huiuifîbipropuium numendepofeunt, ad hanc demwm conÃigiunt potiuf, quant ad Deiprediuites opeslpfanihtl, ontnia uero De* us uniK elargitur,ut fequitur-Qut potens cÃ,quo omneis uires,cruirtutâ¬suniuerÃs admitcrcaturis ⢠Onta gnant audaciani, antpliÃinta^ Ãiolia, 4 tantiBeetatis pucllula,que unico ucrbulo, cumHos potentia,ac robore preclaros,firtitudine:omncisinagntficos,uiribui,de^li* tuerc poteà : ontneif preterea fapientes,iid ^ultitiam: onincii glcrtoÃos Thrafones, ad ignominiam redtgere
D } ualet.
M« LVTH. SVPER MAGNI«
ualettdcfoliDto,uniuerfdmpotentiam,Ãilil ,fäpienâgt; tilt;im,gloriam, attribucre ⢠Vox emmilla,quipottnS eR,uult,ncminemagerclt;juicquam , uerum, utPaulM Ephcfijs i-aif.folum Dcim« , omntatnomtvbiuoperdquot; ri,omnei{^,omnium credturdrum operdtiones,Dei efjie operdtioneSjidquodcrtn SymboloproÃcmur, inDc^ um omnipotentem pdtrem credentes ⢠Omnipotent eÃ:, ^uodinomnibiK, crperomnid, crfuperomnianibil operetur,qudmÃoldeiuipûtentid ⢠HocpdiHoorSd* tnuclismdterdiud Hcinna-i.Regum-t-cdnib Nemo mor tdhum, exfuisuirihuidgcrequici^udmpotcà ⢠jyiuui quoij^ PdulM,fccundte Cormthi'tcrtio, Piducidm,inquit, bdbemiuperC H R 1 S T V M ergdOeum,no i^uöd idoneifimutcxnebifipÃscogitdreq^dicquam,tdn^ qudcx nobistpfts,fed fiad dliquid idonei fumuf,id f x rfco tfl ⢠Hicomninofummui ejldrtieuluf , praflantiÃi-mus^, mu!td in (efe compleäeni, omnemfupei btdm, curio/ttiütm,prgfumptionem,temeritdtem,tdäantiam, ÃlfimconÃdenttdm, femel dépriment, folumé^ Deunt euehent tn fublime,immo cy caujfim indicdt,quare foiut Deut extoüendus Ãt,utpote,qubd omntd operetur ⢠Diquot; éluÃcile quidem eÃ,dtqui,ut credatur, er in uitdm trdquot; hdtur, tbiuerolaborcjl, ncquenonmdximddiff'.culia{â Ndmquiin bacre uitdm fibt fuam exenuerint, pdcit lt;tmatoretprorfum,dtqjpaci/ici,Deodediti, fimplicet^ homines funt, nil omninotribuentet fibi,fci(ntes optime, tnbilfuiipforu)n,fedomnitiDei ejfcâ
B4
FICAT COMMENTARII- s3
Ed ergo diUie matris Dei,me!ts cfl in hifce uerhii ⢠Ni hil meum cft,ex omnibus his magntÃcis bonis,uerom qui folus omnia/à cit, cuiusq^potentia in omnibus foia opera tur,ismthi tam magnified cxhibuit ⢠Siquidem, 3idio, potcns,hic noninaiiuofam,foporatamqiuir!utcm, fine qudlitatem/igniÃcat, quo more de temporis huiiu Rcge die I folet,potentem eum ejjc, tametà tranquiBus fedcat, ei^nthiloperumfiruat, cteterum, cperantemuirtutem afjiduam^a^ionem, quieabfqialternarequie, femper progrediatur,croperetur â Deus cnim non defijlit,ue» rum fine intermiffionc operatur , ChriÃo tefitpeante Johans-Pitter meus eiperatur adufq^ buc,cr ego operor-Hoc modo PdulusEphepi ait : Patens efl ficere maiora quampetimus, hoceft,nunquamnonmaiora, quà nipe* timuscxhibetjquacf naturaeiuseft, itapotenttaeius operatur ⢠Proptereadixi,Mariam nolle, ido'umeÃe: ipfam nihil,Deum omnia ftiecre-
Htncaddit,tnqu!ens:Et fanâum nomen eius,hoc eft: Qnemadmodum oputmihino utndico, ftcnechonorem imputo mihi- lUiertimfoli^ honor cr nomendebetttr, qui opus per fielt ⢠Indignueli ft alius opus per agat,alius uero turn nomen, turn honorem ftbiuindicet ⢠Egofum cjficina modo, tn qua ille operatusefl , idccq;, nec budem , nec honorem inde mihi debet, quod mater Df I Ãäaftm ,afqui Deus, etusq^ eximiumfà ilum,tn me er laudanda flint, ucneranda ⢠Satis eft,eongratu= bri,dicert^ bene mthi,^ mcfc'cgerti De««, in qua ta'ia
D fka
Mlt; LVTH- SVPER NLAGNï»
fuä opera pcrficcrct ⢠Ecce quampurein Deo geratet t»nia,guà m prorfu/m nihil honoris,nihil cpern, nihil glo ri£Ãbijirtacccptum, icguefégerit,at^iJumnihilhoru Ãbidbnttgerat,nec plui honoré inquirit,quamantea,nee tntun}efccns,nec fupcrbiés,nce proclamas etia,quod pa» rens DeiÃila Ãt,necp tandem ut ob hoe fe uereatur quis poflulat,iinmoabit,r£mq-domeÃicä,utantea,curdt,bo» nes mulget,coquit,patebas o- paropÃdasmundat,paui» ' mentum ucmt,adcoq-,quicÃue ancitldm,Ãue matremà tnibâs decct,exequitur,tn uitibus, cotemptisq; operibui, quaà nihil adfe ptmcrent,tam exuberantia gratiit bona-Inter mulieres,er utctniam,noaltior ifÃimataeji,quant anted putabatur,nihilquoc^ dcfyderduit, cr pdupercuU ciuis permanÃt uulgoOÃmplex,dcpurumcor,Oddmi rabilem uirginem, quà mingcntid fubhumiliÃgt;cciedelite fcunt-Quot edmattigerunt,couenerunt,cibum pocula^ cumeafumpferunt,quiÃrtafÃseamdeÃ)e£}dm, popu» ldrcm,tnopem, Ãmpliccmq^ciucmeffecogitarunt, qui alioqui attoniti hanc ddmiratiÃijjent, Ãref:iÃent de ea, tam intefiimabilid bona,atqi hoc efl,nomen eiiu fdnéium eÃe Sanilum enim dicitur,quodfegregatuefl,Deoq- di* à um,q, nemo,ncc tangere, neccontaminarcdebeat,fed honore profequi-Nomen uero Ãgnificat,bonam Ãmam, gloriam,laudë, er honorem-lam cuilibet abfiinendu efl 4 Del nomme,nec tangëdum,nec uindicandum efl cuiqua, id qiied Exodi-io-praimonflratu e^,quom preciofum dc fanélum pharmacon coflciebdtur 4 tAofé,Dominiiuflu, n^idc^
FICAT COMMENTARII. ts
Tigideq; prjccipiebittur^ ne quif nbsp;nbsp;co corpus[uum iiiun
gerei' Hoc eh,DE.l nomen nemoÃbiuindicarcdudeät, qudndoquidcmidÃt prophdnare nmten DEl,Ãde nobis gloriei7uir,dut honorem dcceptemuSjdut nobis ipà pldce dmus,operd.que noÃrd bond tdóleinus,quemddmodu folei mundusprophdndre or polluere diutnum nomen, dbfqueintermiffione' AtqutuioperdfuntfoliusDEi, Ãc amp;nbsp;nomen ipÃf olt relinquitur- nbsp;nbsp;Qttotquotpriete^
red hoc modo nomen eius fdmüiÃcdnt, dlienosÃaentes fe Zy db glorid nbsp;nbsp;honore,reile ucnerdntur illud: unde ZT
ipà ibeodem fdnóiificdntur,idquodpreciofamphdrmdi con indtcdi'ExO'jo.quo quiduis td^um munddbdtur' id uero ungentiDei nomen eH,d nobis fdnóiificdtum' Q_ud do enim nihil operis,neq; iddldntia, neq^ Phildutitc ex co tribuimusnobis: tumuerehonordtur, tumdemumtdna günosdti^fdnilificdt'
Qudre uigildndum efl,d(Mn Ãne bonis,nomine D E ( CZ honore,in terrd degentes ejfe nequedtnus :utÃd quo pidmcommendemur,nominéquedotcmur,hocDEipdi rentes exemplum cdptemus:ddeóquc hocuerfupdrdtià musrejpondere, honore z^ pr£coniorcéleutentes, pd« Idm cofitentes,dUtfdltemtndnimocogitdntes:ODOM.l NE DEVS,t«(Mnc/lopus,quodIduddtur zj idâdiur, tu um quoq^Ãnds eÃe nemenrogo-ISioego DOMINE,fcd tu hoc operdtus es,qui potenter omnid Ãcis,cr fdndum nomen tuum- Sicldudemz^ honorem negdre nemo de* betftdnqudm iniuÃd Ãnt, nec dÃgt;erndrt,ceu nihilum Ãntâ
D s Qetcrut»
Mi LVTH« SVPER MAGNI-
Cteterum nonadfu/merc ueluii retnnimis pr£c!(irdmde prcctofdm,tlli^acccptarcjirre,cuiuiucrefuntin (ocHf-E« fcoc doiet inÃgnii hic uerfui,quo finzu! rcÃ'ofum eÃ, fi(luKtntcrroget,dnnealterdltenhonorenidi'bcat, im* wo diuui Paulut inc^uit : Alter alterum honore pr£ucni entes- Roman zi- Honorcmueronemo acceptdrede* letjdncjudm/ibt contigertt: nec fuper fe,ut perfeucrct, ddmittcre- At ucrofanélfica rc DEOj;,cuius (ü,relt;i dere, omni cum bono,tum opere, unde promanct honos-Porro nemini tnboneflam ducere uitam lu et, quod dum non licet,necefie cflhonorcmddeÃe Enimuero quo modo honeÃd uitd Dtidonum O' opus eÃ,fic o nomen eius e^ fiofandlum O' impollutu 4fuo cuiufuis benepldcito Hoe ei in dominicd precdttoe ordmus:SanäiÃcctur nome tuu-Et mifericordia eins in progenieni proga nieni tinieiitibus ipfuni.
Scripturd! ufusut nobis communis Ãdt,optis eÃ, quie pgeniemfiue gcncrdtionè uocdt,ordincucl fequeldm nd turalis propdgdtionts dut gcncrdiionis, qua homo de ho mine continuoprogreÃu ndÃcitur,utfuprd mcmoratum eÃ- QUdproptergertnanum uocdbuium,geÃchlcchte, (generdtio)nonfdtisficit, dttdmenmelius fcio nullum* Siquidemprogeniemuocdmus,ccetimt,nobistim fangui ms,turn coniugi] nomine lundlorum- Hoc ucro loci,ndtu rdlempropagdtionem d pdire,uel nepotes adufq^ o po fleros,ut quod'ibct membrum eiufdem fequeUprogenies üocetur,ut itd crediderim no omnino male in Gcrmamcd dialcHon
nCAT COMMENTARII. s*
Jiâleâon trahfum cÃe,nempe: Ef »«ÆmcorJid eiui perdurât dfilijsa(lufgifilios,timentibuieum-Atq;hic loque dl iropiu Scripturie uulgaris eft.ortginem fumcns ex ucr bisDcitqu£ in Sind monte demdndabdtlAoÃ, (y omni populo- Ego,inquicns,DeuituutÃrttscrzelotes,cdfli g4ns peccdtd pdtrum in filijs,in tcrttdm qudrtdm gene rdtionem,odientibuf mc.mif :ricordidm exhibent in mul idmiliidgenerdtionitnifdiligentibufme , crprteceptd wedferudntibiif.
Poftqudm Deibonoriémque illiui in fcfefiniuit enco* tnion,excurritnuncperomnidDeioperd, qu^inomni-lus uniuerÃm homtnibus operdtur, hymnumq; de ijscd-nit,docens nos commodum, dgnofcere operd, ingennun, ttdturdm i^y uoluntdlemDei- PleriqitnÃsmbusingenif dotibus pricditi PhilofDphi idem condti funt, ut f:trët, qd nam Deuse/Jet,multd de ed re tradiderunt Utens,alij qui dem alid-Omncsueroibiexc£Cdti funt, uerumqjfiitgoré uidere ncquiuerunt-EtprofiâonMxmum efl cr ineoelis Crgt;errd,DetMuerecognofccre,Ãeuiobuenirepote^â idipfum pulehre Diud Dei parens docet,quemddmodunt ft in ftperioribus fiijpÃus pdradigmate mo/lrauit- Cl«i ueromelius,dutÃciliuscognofapoteil,quamcxfuis ope ribusfqui enim htec rite deprehéderit,nô poteft non aÃe-qui,»dturam,uoluntatem,cor,dcanimu eius, quare artis efl, Opera eius nouiÃe-Et ul reâius obferuemus ,fex dtui na Opera in fex hominü generibus,perhofee quatuor uer fus,ordine conumcrat, ea^ in duos parteis diducit.utria
3*»
M- LVTH- SVPER MAGNN
^ytriphcid operdflripléxque homùium genui coÃocans, turinqidd/idudpurtuim mdnentepugnd,artificiofiffïmo nimirumcontrapofttoD E lopcrw«, quoeumadeo graphicc depingtt,ut mhilfuprd-
Porröbf c partitio rite urdinecomprehenfae/l, pluribuiqi Scriptur£ loas obfâ¬rudta,priecipue Hiercs)-quomÃcaif.ticmofdpiensgloriciurin f(tpiëttdfud,nec Ãrtii glorieturin Ãmtudincfudtnecdtuefindiuitijs fuii: fcdinhocglorietur,quig{oriatur,fcirecrnoÃeme,quiii egofuinDOlÃlN VS,qui ficio mifericordum er ludici* um er iuAitidm in terrd U^c enimplacent mihi,ditDO» MINVS- Prtecldruieji hictextui,hutcuirginis Canti coconfonui. Anmuiduertinwsitemexbocloci,quicqd nuindi ell,in tria pdrtirijÃtritum Prophetie,utSdpientia dm, PoteRdtem} dc Diuitidi,qult;e omnia fiinul dtruit,quo in his non gloriandum confirmât: in ijs enim non reperiri DEVM,neci/liufmodiplacereimpoÃe- Poirà hifce,da lid trid opponit,VtiÃericordtd,ludicium, iuftitiam -inhii Ãum,inquit,imc) ipÃehitc omnia Ãcio- Tdm in propinquo fiim,uthiiecnonincoelis,fedintcrrdperficidm, tbidemu repertor- Q«ifcocwiolt;iocog«orà »jc,o- gloridriucre er dudere poter it inde- Nam à non Ãdpiens,fed pauper fÃiritufiicrit, tpÃaderii miÃericordia mea- Si non po» tens,atdepreffui,iudicium meum praÃoefl ⢠Sinon dif ues/edatrumnofus er egenui,tuÃitia mea hoc magii a* pud eum feeptra tenet-
Sdpienthe nomine comprehendit,quicquid eflfwnmo rum
FICAT COMMENTÃRir- »t
rum l^iritvdhumqi honor um,è quihus homo to^^oKïttf!, gloriationem,necparum opinioniihdhercqueat, ut (y fuhindefcquensindiciibituerfuf:quodgenuifunl:lntcBe âui, Ratto, Prudeniia,Scientia, Probitof, Vtrlut,honrfta uua:breuitâ¬r,quicquid in anima ueldiuinum,uelÃgt;iritui le uocatur, quantttmuis extinium donumfit, quom nihd horum Detts exiÃat-
Potentti£ucrouocdbu!o,omnemcomplcäilurpotcft4 tcm,Natal:um clarttudinem,amicos, dignitatem, hono^: res,fiue huiua temporis,fiue jjm-itualiabona (quanqtiam in Scriptura non fit finritualis Magi^lratuf,fedfylum mi niflerium,atqitnÃriorts occupatio loci) concernant,ot mni cum tureluo,libcrtale,priutlegio eyc-
Diuitiarumuoce,Sanita{,Ãrma,uolupta{,(yquicqd exteriorum bonorum obtingerepotcfl cor pori, conclu!: fafunt-HK aha tria opponuntur 4 Prophcta, Spirüupau peres,opprejji,rerümque necelfariarumdeftituitoegra uath Atuerofexoperaacparteisordineiamnuncutde himus'
PRIMVM OPVS DEI MISERICORDIA-
De hoc opere,qui iam prlt;e manueÃuerfus loquitur-Mifericordia(inquit)eiui à nepotibusadus^ nepotes uel à progenie inprogentem,timentibustpfum ⢠A fummo maximoqiie orditur.nimirum à fiiirituahbus, internifue bonis,qu£ omnium longe fuperbifiimos, arrogantifii»
mos,
' Mâ LVTH- SVPER MAGNN
fnos.duriffintiequeceruiciihomitKsintcrris Ãciunt-ije mo diuitum, ncmopotcntium herôum,alt;ieotumiduf,4ni mofûsquc.utno uincdturabbuiufmodifapiente, qui fen tit,ac prorf urn non dubitdt,fe iuüdnt ueldgcre,ueltuU* n cduÃdm.rcm fdnè intelligerc, feque cxteris prudentio rem- imprimisubieoperucntum fuerit^utucldifcedere uel iniufldm fudm cduÃdm dgnofcere dcbedt, tbi demum ddco temerdrtia cft,pr£térque omnem DEI timorem,ut uel hunc idiUdreno pudedt,feerrdre nonpoÃe, DEVM fecum eÃCfdlios Sdtane deditos,imô nec extrenwmDEl iudicium ddpelldrc ueredtur, cr /toccdÃopoteüdti co« iunädddÃt,perru'mpitfudperttndcid , quo libitum eft, perfequitur,iudicdt,cdltmtnidtur,mdädt,propulfdtcr Udftdt omneis ftbicotrduenientes,h£cque omnidpro Idu» de,glorid obfequio fepraftitifte DEO cotcrtîcrtî- Td certufcqpiofedpud DEVM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueldnge
los in coelis hdc certitudine fuperet- O quum ingens eft buBd iftd {O qudm multd cum hoc genushominibus Seri pturd dgit, qudm dird eis intcrmindtur.fed minus fentiut qudm iäus jndUeorum incus- Porro huius ret ingens Cr copiofd mdteries eft-
De ulitzM lohdnnis-ir-chri^us dit: Venicehord,in qud ft perf:cuti uos fiter int, er occtderint,drbitrentur fe grdtumfictfte DEO- EtPfdltcsdeiftiufmodidtt:Prie» Udlet omnibus intmtcis fus,dicens: N 0« dppropinqudbit mihimdlum. Acfidicdt : luftdm tutor cdufftm,bene optror,mAgnd rependet mihi DEYS. Idles er i^oa bitdif
FfCAT COMMENTARir. ' nbsp;91
ÃitÃc r.f(iilt;is-ilt;r:}iicrem 4r-teftantur- AuJiuimus fupcrbidin ^XonbÃupcrbiu eà ualde-Superbia aus ar rogMtta aus, indignatio dus, plus lt;]uâÃrtitudo aus-Viäcmushuiufmodi homines, prx in/igniÃÃuaum ui res Ãeus exeedentia bbenter attemare- T 4/cj c r^nt 1 u dtci aduerfus Chrifium e? poslolos ⢠Tales erant ami aiob,lt;juifupra modum faptenter con raeum dÃcre bant.DeitmiJue uehementer tum commcnd.ibant, tupr£ dicabant- Hoc uero genus homines neminem audiunt,4 nemineperfuaderi poÃunt, nec fieri potefi, ut uel malar» habeantcauffà m, uel cedant, fed in capto perdurant, (y progrediuntur etiamfi perire debeattotus orbis-Nec unquamfatisreprehendere potefi tarn perditam mortalt;i hum ficccm fcripturafiam a/fiidem obdurantem auras fu tis,nc audiat, earn nominans,iam indomitum monocero» ta,iam rugientem leonemÃam rupem immobilem, draco» nem item,alijsqi nominibus tandem adornans ifiam-
Entmucro nufquam clariui dcpidum eiî id genus ho tninum,quam lob-40' eyâ4gt;quibuslocis ,Behemothad* pellantur-Behema uero animal,fiuebcfiiam flgnificat,in de Behemoth plurale efi, copiam animatium notans, hoc efi,multitudincmhominum , animalieybefiialifenfu tranfigcntiumuitam, nec fiiritu DEI fedirigi permitten ttum,hanc ibimortdliumcoüuuicmdefiribitDeui, ocu» hs Aurone fim.ütmisinfignitam efic-Namfapientt£ aus ttonefimodus. Cutis ciiu tarn dura, utctiam/itelo,uei puniiu tmpetatur,ludilgt;rio uertmt- Hoc eft,fi aduerfus il^ lant
M. LVTH- SVPER MAGNf«
hm Jiuinm pricdiceturfrmo,imdent,nam rem ptdm if rcprchenÃbdem ejjèdrbitritntur- 1 temp^uamte inler fe fe coherent,ddeo ut nee duruld tdntiüd penetrdre quedt. Vnanimiterentminhocconfentiunt, neÃgt;iritui'DE i trt eisrelmqudturlocuf. Cor uero(inquit'DEVS)obdurd turn inptir tneudii- Sdtdnlt;e corpui eft,ideo eo loei, hoctotumSdtdnictribuit- Huiufmodipopuliapræ dlijs »niuerÃshodieeà Pdpd,cumtoid fud Lernd,Ãii:qi hdud pducis retro f£culis- idem ijÃeiunt edrdtione^ejud nuf* qudm umjudm Ãdum ejÃe per/picuum eÃmeminem dudi unt,nuBd fubeÃt dircélio Ãue permotio,nihtlum ibi iuudt, perfudÃbÃK fermo,obfecrdtto,intermtndtio- Breuiter nihd dhud,qudm nos iufldm tutamur cduÃdm,Ãc e^lo,ud leat cuidijplicent b£c,Qr Ãterrdrum Ãret orbis-
Dicerct dutem quilpidm:H£c qui conuenient inter fe fe,iusneconferudndum eftfueritdsned nobisdmitten=gt; dd? NonneprteceptumeÃ,pro iuftitid crueritdteuel obeunddm eÃe mortem i Nonne fdnfli D EI ZM4rfgt;rcï propter Eudngelium multd perpeÃi funt nbsp;nbsp;Nonne CT
ChriflusÃbi lus uindicduit ipfr Æ Contingit cnim omni» nononunduice,huiufmodi hominesluRdm dgerecduf^ , fdm(etidm cordmDEO,utipÃgloridntur)uereq; criu Ãeremexequi- Re/fondeo- HicoportunumeÃ^o^-ne ceÃdriu uixta dpertoshdbere oculos, hic nodus obteóiM eÃ- I« hocÃtum eÃmodo,utfdndmquis iuris inÃrudio nemgerdt OmninoproÃ{{ouerumeÃ,obueritdtemet iufiitidm nuUd non Ãrenda ejfe,necdbnegdnddmqudntu
uis
FICAT COWMENTÃRir. â jj
Uifltt mmutulti. Fieri porrô non eil imposÃbilejujhini altquibm ddeÃe caujfatn- Hic ueropeccatur,quôd tm in tufte profequuntur, neij; cum titnore in ed re uerfantur-Deum prtc oculis non ftrunt, fdtis drbitrAntes eÃe,rem cfteiuftdm.debereergofe cr uelle,fuA expotcftAteproa grcdi,cr Ad cAlcem ufij; dcducere ludum : qui cum ita fa MntniurtAmconftituunt,etiAmftreipfu uerumeffetzy irreprehenfibde- Multo uero periculofius eft,ubi putÃt fe reilA remfecum reputAre uiA, nec tAmen certifunt, quod in cAUsfisDeum O' iudiciA eius priefertm Attinenti bus coftertfoletPrimu uero derebus crAffiorib-humÃo tare diccinus,rude^ et popui Are Adftremus pArAdigtM-
Nonnepecuniie,bonA,corpus, honos,uxor,ttberi,Ami ci occreAturiC etidm bont,Ab ipfoGeo creAtit o dAt£ pnt? Qt^om ergo fint DetdonA, nontUA,teq;tentAre ttolens Deus,Anne ob fuigloriAm uel htcAbs teAmittere poffes,mAgis^ipfifoli,quÃcreAturtshifceAdhArere,A(i ucrfumte excitAret,qui hicc bonA,uel pdrtim uel omnino diriperet,tibi q^nuilum ddret-Aut uel morte, uel interitu priudrerts his rebus-Putûfne iuftdm tibi hic relifldm efft cAuffim,vt infdnires,fieuires,ui o inspetu hac eddem re petere5,fiue impdtiens eÃes, donee ed reciperes ⢠Argua ens bonds eÃe credturds Dei,Ab eo conditds ⢠Et quid totd feripturd hiufnodi bond iu^cAt,âideo cr te uerbumUei fcrudturum,tdlid^ bond corpore dc uitd dcftnfurum, ré petiturum^ dut inuito his cdriturum te,necpAtienter dbs tedimijfurumi Nonhieeximiusfitcus ? Qupdfihic
E ie«e
. M. LVTH- SVPER MAGNI« i)encdgmtilicordtjvret,nonhictibituocdpitcpemmi pendamerdt-QuidigiturfDeii/mtimeredebts, idlecd^ tiens epinicion-Optime DeiaiRes bon£ /uni, tud^ue do^^ Tld,tuis ip/tus isr uerbo cr Scripturd teliiÃcätibus. Cite rtvmIgnora,dnh£cmihinontnuidctis ⢠StnoÃemmeijs tton oportercfrui,nepila quidem redemerim : Jtn re/ct= rem,ie uelle/ub meohiec conÃitutd iure,tuieuoluntdti ob temperdns,corporeÃcultdteqi repetiuerim- Quomue routriufq;tgndrus/im,quod^idmttuncfitcerndm,nimi rum,^ ddmittds hiec mihi diripi, ttbt demanda quicquid (fl ttcgotij,expeéldturus, quid mihiin ed re Ãciundu Jit, pdrdtus edndem uel ferudre, ueldimittere-
Eccehnec efluerefidelisdc Deitimens dnimd., qudm penes mifericordtd uerfdtur,ut Zâ- Dtud pdrens Oei fcjc occinitAtq; hinc obfcrudrelicet,quo impitl/ifùnddmen^ tozsr/ÃirituAbrdhdm^Oduid, totui^ l/rdëlquonddnt teüigerdtifint,mültôsque trueiddrint- Siquidem ex Df» «o/ttn/dle O' iu/fu ddoriebdntur rem,timoré Oei circum fepti, non ob diuitidx confhildbdntur: uerum quèdhoc i» pfumdbeisexigebdt DEVSndquodoquot; fdcriete/bdntur hi/loriie,nunqudmnondiuinum oflendentes imperium. 'idmuide5,qudmnondbnegetur ueritdi, quiehdsbontK Del ddferit credturdi-Eddem ueritdsitem dictt,dc docet, bond td geniK dimittendd effe tibiiomni quo^j hora tepm plum,qs ut cdreds,/} ildDeo uifum Ã,htncqi Deo fait d J hieredf-Veritdstenon ddigit,ut Ãcultdtestud^iurepoflli minio repetds,quà d eas bonds confirrndtineq^ uero te co
FfCAT COMMENTARir- 34
^it,ut hits non bonat adfeum5,uerum ut ijfdcm rcnunci tins,Ãtedrts non cffe mdids-
Itd cr cum ture,uniuerÃsqi turn rdtionis tum/dpien tiie bonis dgendum cà tuÃitid res bond eà rf Deo ddtd, ZT i^uifndminhochM { ipfum Deiuerbum proÃteturgt; iut,bonivmeÃ'e- Neq;qufqudm, iuÃdmfudmcduÃdm Ãteridebet,eÃe nMldm,mà extremum potius diem obi^ reydc'quicquà non eà Deus,dÃfe dimittere debet- Hoc enim eÃet deum nbsp;nbsp;uerb ü eius dgnegdre, qui ius nomtlu
fed bonum eÃe teÃificd'ur.ldeo uero procldmdres f Ãeui resHnfdniresftotum^mundumneciddres Æ qudndoa qutdemtaletibiluseripidtur,dutopprimaturÆ Quodà dunt,qui ad fyderd ufq^ cldmorem dttoÃunt, omnem ina firuëtes cdldmttdtem,terrdi populu uaÃdntes,pr£lijs dc fdnguinis eÃuÃone replentes mundum- Qui fcis dtt h^c Deuscr dona or iuÃa permittere uelit tuo domina^ tui fud funt,eripere tibi potis e^l,uel kodier no uel crdÃi »0 foie,intus nbsp;nbsp;Ãris,pcr dmicos Z7 inimicos, dtq; adeo
ubi libitum Ãerit-Explorat num z^ ob fin dmorem, iure tuo egere ueliSfiniuridmq- dccipere zy perpeti, fuo noa mine ignominid dffiet,Ãbiqi modo inhierere- Quod à tia mes DEI, in animo tecum cogitdris: Domme,luttm eÃ, ttolo me£fubie£lum uoluntdti zy iuri,niÃfctero, te id à uere mihi- Tum deinum hic uerfus uere locum habet â Ef mifericordideius penes timentes eum, quinihilpneter eiiii uoluntdtë operari uolunt-Ecce hicDei uerbum utrin qsferudtum efl.Primum,quà d im tuum, rdtionem,intcl
E »
M. LVTH- SVPER MÃGNI«
kâu)ntfiipKntittm,cr omnem opinionem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(S'
iu[ld eljiÃitcrisjd quoduerbum Dei loquitur ipfumDç inde,quodhuiup:edomlibettier cxperse/Jèuelis,Dei «o tnine, dettique iniuria condemnatuf, päraMd cr ludia crtvm optdris eÃemundi, quodzjucrbumDEi item do eetâ Duo funt bonum dut iu^um confiteri, dÃequi, ucluincere- Tibifdtiieà conÃteri, te bondm cy tuÃdtn îjdberecduffdm:quc)dfînonfupcricreudderepotes,Deo rem commenddtdm Ãne- Tud inter eft conftteri,Deui dd* firuduitfibi uincere- Si uelit te uiilorem, ipf: te efftciet uiéloremgt;uel hdcuid tibi obuidm fir et rem,prieter dnimi tui confiliuim,ut in mdnia te fumer ecr uincere oportedt quomodo nec unquduel cogitdrdf, uel concupiuerds-Sni ttolif,ftifticidt tibi mifericordid eiui ⢠S« tibi iuHitiie tua duftrdtur Tritvmphiu- Confiffto tdmen huim tibi eripi Idudqudqudm poteft Ecce hie deftftendum nobis e{l,non a dei boniSjUerum â mdid peruerfdq^ horum inhie/ione, ut ijstum cdrercj turnfruipofftmuslibere : ut in quouis euentu in Deo permduedmus- Vtindm omnes Principes potcftdtes,/tcuti debent,htec non ignordrent : quibus nonfdtisfit,iurisfuiconfiÃione, nioquot; omninouincdnt, (y fuperioresexiftdnt,omnifemoto timoré DE(, mana du opplentes cruore cr edldmitdte,putdntes bene cr re» Hefehoc pdilodgere,quom iuftdmuelcdufftimhdbednt, uelfehdberc drbitrentur- Quid altudhoceft,prlt;etcrquS drrogdns ac fuperbiu Kodb,qui fetpfc dignum fiecit ey iudkdtpofjes/ione nobdiSdcJÃecioÃDei muneris, nent
riCAT COMMENTARII. If pc inris, quominterim indignuf Ãt,Ãrcilefecort(mdclt;i introl^ialt;it,ut à tellureÃnttur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cruÃus panis edit
obfÅditatem Ãelerumfuorum-O acititemfi ciccitdté: quts dignus eà minimi Dei creatun ? Et nos timen ftvnt iniscrcituris,iuÃittim,Sipienttim,hirumqihonorem nedumcontingereiludemits,uerimicrf£uientintmtum finguintscÃuÃone,omniqjtnÃrtunto conferuire libo^ ramus, er compdrare,poiihac abimus crantes, leiunan* tcs.M.tÃasaudicntes,templafi(ndintes:tamcruenta,Ãri bunda uifanaq; merite, ut non mirum eÃet lapides ante (onÃ)e(lum noÃrum diÃilire.
Subincidithicè tranfuerfoquieflio- Princepsergo er terram er populum fuum non defindet ab inturiaf ti fit US er tranquillus omnia Ãbi permittet eripi i Qu^td ue ro tandem hinc oriretur in mundo ? Hie meam quidet» optnionem fuccinäim enarrabo- PoteÃas gladif, Ãue VtagiÃratus debet,opusc^ habet, fiibditos fuosdeÃndf rc,utflt;epius rctuli- Ninnr««! ideo gladiumfirt,ut ijs,q diuinum Verbum eridmonitionemfufiipiunt,nechisob audiunt, intimoreadferuentur,utdlijserpaeem er qui etemÃnant- Atq-inhocfuatpÃusnontnquirit,Cietetum prcximicommoda,Deiq;honorcm,lubensquietidalura operam,ac dimiÃura glddium,ni DEVS hunc ordinaà fet ad matorum punttionem,bonorum proteilionem : iti tarnen, ut talisproteäio nonÃat maiore damno ,putj,à coclearfubleuetur,paropÃsuero confringatur- Parui er exilis eà proteilio, Ãob unius perfonam tota ciuitas
E 3 JH
M. LVTH' SVPER MAGNI«
in difcrimen pondlur, Mt ob univm ud pdgum, udfoldfrt arccm tota prcuinciapmcutum fib£dt,nifiDEVS, ut lt;w lintitd/tgilldtmdcnundAret'Equesciuemljjoliiit, tu CU exercitu,ut tnturidulcifcaris,cxurgis:tota regio cenfe turMerhicmAtUideditdAmnum, dominuineane^uesl Haudraroconniuebdt Dauid,/tcubipr£tcr aliorum du tnnupunire non poter At- ItA omnëpote/iAtëfetrAâAre cöuenit,Ac rurfum indigv.Am Ãrre qutequÃ^p comunitAte par efl:ncc dcjydcrAre^ut fiiigrdtiA omnesAlijntAicrA pa tiAMur damna-AequAlitAf nonftmpcr AdeÃe potefl-chri iluf nunquAm uoluit^ut lolium erAdicaretur, nc pmul c= udiereturtriticum- Stadomnestnfultusbdiigerane diitn eÃet,AC nihil conniuëdum,nunql^AmpAx,fedAÃldua pernicies Ãret-Vnde tuÃitta fiueiniuflitiA nunquam fatts fft caujÃe,/tne difcrimtne puniendi,uel belligerAndi-SAtif quidë cAuffe eft,oportunè citrA alteritu inieritum punië di- Namomnino Principiprouidendum efl mAgts,quid toti exercitui,quÃm uni parti de fit ⢠N fc di«« pater/à mi liÃserit, quitotumanfcremabijcit obeuulfampennant^ jye bellis autem modo non efl dicendi locus-
Sic crin dtutnis rcbiuficiundwm eft,putafide EuAngelto,qult;e optime quidem bena funt, nec ulli dimit» tenda. J uftitia uero,fiiuor, honos, aecidens cr harenS horivm,item reponenda funt in lrutinam,cr Dco comme dAnda,nonprouidorta,fedproconfiÃione,folicitudoge renda efliac {fonte jirendum ,fi uduti tniquus feduéîor, htrcticiti,eri oikus, temer anus c- hinc quijfiam uitH peretur.
FICAT COMMENTARiï. flt;f
peretur,ficrfecutionempdtidtur,dbigätur,cxurdtur,nli AuerdticnemAÃieturjjscnm'D'Ei mifericordtd propè rfl-Sitjuidëfidcs Z!)' ueritdt lÃi necdiripi, tiec du/rrripof ('unt,ettdgt;»fiuitdddimdtur,qudngttdm pduaÃntcttdm, guihtcprcu!Ãiortd(y Trtuwpho fitridnt o- fruiant, qucmndtnodum in re cr lurc temporis huiui obitenit, qudttdo nee niAximd hor urn pdrs fit, qui uere er ex dni» mo fiteantur- Huinfmodi tarnen adfliéltem ^neri lu gerc deeet,non propter feipfum, uerttmeorum caujfit, quibiu cx Euangelij opprejjlone, animarum falui impe « ditur,immopotiuihic (anteconfiieélimt DEi)plangat, Cr Idboret pro remouëdo tanto ditimartUn damno, quod lAoabitte dare femper moliuntur,ob res,iurdq; faa tem t por alia, utpaulo ante memoratum eft- Res enim mifc rdndde(l,ubtuerbumrgt;Ei necuincit,ncc triumphdt,n6 confiffbris cdujja, fed herum nomine,t^uiillo tpfofcruan dierant: Obedmremuidc/mtsin Prophetis,Chri^oer Apollolis,tdm inipcnfumlult;!lum,anxias item querimonl ets,quà d ueritdtis uerbu/m opprimcretur, quibus dlioqui delitt£erdnt,nihilno fiue tniuriæ, fitte damnifirre-^iam alidhicutncendi fubeüratio,quaminrebitsmax tranfi turis,tametfincmo cx fefe uiolenter pergerc, taléqtie £= uangelij tus impetu er inciuilitatef:ruare uel ddfirre de iedt,cieterurr,fecordm oculis DeihumtHarc, ueluti qui firtafiis indigniorfït,qu'am ut adco ingentia bona fidu^ cecontingant,ddecq^quicquiitdcfl,orando er conque tendo mifcricordiie eues commendarc-
E 4 Ecce
M- LVH- SVPER MAGNI«
Eccf, hoe[irimum m ifcricordiie Dei opus c^, mife^ )rcriomntum,quiopinionefM, luflitia , fapientilt;t,Gr quiequid eft /piritualiwm bonorum,lubenu r cgent,lt;tc tc pauper CS permanent' nbsp;Htfuntueretimentes Deunt,
^ut fc nulla prerfusre, quantumuismimmadignos iudi* cant,acperlubenter turn coram Deo turn homtnibut nu* difunt: quibufcunq^autcmaccceptisdontfiexpuragra* tia nihil merentiius datis, cum laude, gratiarumailione e:3- timoréutuntur,perintlealqialienisbonis: nonfuant uoluntatcm,delitias,laudem,gloriam,fed eius, cuius bicc funt,^uairentes- Porróindieatuirgo,ijuantomagisdeo cordt Ãc hanc miferieordiam^preeclariÃimum fcilicet o* pus fuum Oper art, quamcontrarium jvrtitudtnisopus, ^uando adfirit tale opus Dei inceffabiliter duraturum a, filijs adufq^ nepotes,in iÃ,^ui timent euni,quom alter tun opus in tertiam,aut guartam modo generattonem porten daturtaf^i in hoe f etjuenti uerfu neq; meta, nc^ temput (lUumflatuatur-
SECVNDVM O P V S, SPIRITVALEM SVPER» btamdeprimere.
Exercuitpotentiam per brachium fuum,di* fperfit fuperbos cogiratione cordis ipforû.
, ^uôdfuprà uerterim.
FICAT COMMENTARir. jz fierlerim-.Operaturpotenter,hicuero, Potentidinfxtr« PMit'ldco enm fit,ut plenius intcliigamus uerba,lt;JU£ nuUi fiel loco uel temport adligata effi: debent, uerum Dei ndtu ram cr opera libere indtcare,qu£ fempcr ficit, ad/iduo fielt,perpetuo fiâurui eli,ut idem effet,à in banc /enten tum in uernacula expreÃiÃem ⢠Deut huiufmodt domtf ttum agit,cutiM Opera ita progrediuntur, ut efficaciter di fferdat arrogantes, Ktfericordiamqffetimentibus m» pertiat-Bracbnmi in fcriptura, ipfaDei potentia uoca^ tur,qua Ãne mediÃcreaturisipfeoperatur.td quad tact* ie fit er occulte,utà ncmine,donecabfioluiü /ùerit, obfer uetur:adeo,ut eapote/ias aut brachium, non poÃit, ntà perfident,intelligi er cognofet, ut uel Efaias-ss-quera* tur,paucoseffe quifidcmhuicbrachioadhibeant, inqui* ens : Quis crediditauditui noflrof er oui brachium Do* tnini reuelatumeft^Hoctotum ideofit, utfequituriDic, quà dclà mh£c gerantur fubdiffaritant£poteflatiscon ffeâu-Item Abacuc-s inquit, cornuaeffeinDeimani* bus,ut ingentem etus indicet fortitudinem, attamen earn firtitudinemoccultam effeconfirmât-Quihoefit^ , Hoc paâo contingit ⢠QMndo per medias creaturas operaturDeus,mantfiÃeconffiicitur,ubinamuiresÃrit, aut imbeciÃitas-'Vnde er prouerbium uulgatum e/1: De* fis Ãrtiori fitccurrif. uel, Audentes Ãrtuna luuat-Q«i er go Principum uicerit,K efi, per quem c£teros percu//it Deuf-.Si quem dilaceret lupus, aut alias damnum incidat, per creaturas ideffeâum efl-Sic creaturam, per créâtu* ram
M- LVTH- SVPER MAGNI«
rdmÃruit er deüruit Deuf.qui occimbit.occumiit ; i^tii fer/tÃUtperfjÃit â Secas habent fe res, ubt ipf: operatur per brachium fuum :tumenimäeÃruäaefl resprlt;etef epittionem nojiram, inflaurata rurfwn prit ter opinio* tiem noflraminemine adnimaduertente. Tale oput Mer dtusmundtbuiui parteis operatur, bonorum er malo* rumhominum,fiquidembonos, encruesimbeciReser opprcfjbsadeoreddi/înit, ut nemo non exilhmetaâum de lüis effe.finemq; horum prteflo ejjc,ereodcm quidem momenta firtijÃmuf erpotentijjïmusadeli, tam occulte ac fecrete,ut lüi etiam ipÃnonf intiant, qui fuppreÃio* ttemÃrunt,(edcredant ; ibi plena ejl Ãrtitudo Dei : bra* chium^totum 'Vbienimhuman£uircsdifcedunt, diui* n£aducntant,Ãmodofidesadfit,hocexpeilans ⢠Atubi ceffaritodfliilio,prodit,quanta, fubinjirmitatedelitue* nt Ãrtitudo â Ecce in hunc modum uiribuf in cruce deiii* tuebatur ChriÃui,ac luxta eo tempons, magniÃcentifÃ* maperagebat Oper a,uincendopeccatum,mortem,mun* dum,inÃros,eromnemalum ⢠SicomnesMartyresro* buÃi filer unt er uicerunt, Ãc er hodie omnes adfiiäi er oppreÃiuincunt-Quare er loeliaif.dUtmfirmuseÃ, dicat.firtis cgo f'mi,at in fide,nun fenfu,donec lam pro* xime Ãnem Ãt uentum-
Rurfus alteram partem Ãnit Deusinimmenfum fefe attollcre,uimfuamdlisadimens, exproprioroborein* turne feere Ãmt ⢠Vbi enim human£ uiresfubintrant, di* uinauirtusexit » Poflquamuero refirta eft buÃa,er qui*, uishös
FICAT COMMENTÃRn* j»
«K hos fupcriores drhi/rdtur ui{lores,punâim De« «ifcKÃrfra Udit, er moxdéium eft-Stolidiignoranteo ipf o,quo exurgunt er uires fumunt, fealicnatos à Deo, ac luxta diuinimi brachium ftcim non efte- Vnde er ho» rum adfuum ufq^ tempiti durât,ftudium, poftea cuane^ fcittnftarbull£,ftt^qua/inunquani ftterit â Dequibus O' Pfalt»-72 tn quo ubt demiraretur,quifieret, utfcele» rati er itnpq ^tleo diuites,fecurt,erpriepotentesfieréf, tandemaiebatiftequiuiidcognofcere, donee archana Dei conÃia confyderarem, ac extrema eis euentura ob» feruarem,ibiuerocognofcebam, ad fuamipforumdelua fionemeosinaltumereflos, atqftneoipfodeprimi, ilt quo erigebantur â Quomodo ãli funt in defolatios nem, fubitodeftcerunt, perierunt propter iniquitatcm fuam,uelutfomniumfurgentium ⢠EtPfalmo-str-vidi tmptum fuperexaltatum,cy eleuatum Ãcut cedros Libaa niâEttranftui,^:^ eccenonerat,0âlt;lMÃut eum,ernon tftinuentua locus eius-
Soliusftdei deftdus,in caufta eft, nos non item modi* cum temporis praiftolaripofte, alioqui er egregie uifu* ri eramus, quomodo Viiftricordia DeiÃt prope timen* teiseum, brachuimq;Dei, aduerfum fuperbos,omni cumferioerpoteftate-Nostotiusfideiexpertes, pugno etiampalpamus, proacquirendamifericordiaDei, ac Irachioeius ⢠Qu^Ãnonmoxperfenfertmus,iamtunc «OJ interqjÃ,hoRes ucro uiciÃe putâmus,tanquà m diui* IM turn gratia, turn miftricordia difteftirint anobis^ erbrachiii
M. LVTH- SVPER MAGNI«
crInchiumeitM aduerfetur nobis, id^hincndfcitur, quod fua ipÃus opcrd ignordrnus.undc nccipfum agno* fcimus,ne^ mifericordtitm eins,nee brdchium ⢠tieceffe tà emm, cr uult,in Ãde cognofet- Qjtdpropterfenfus et rdtio clduddntur oportet : oculus eorum ofindiculo nod bis eÃ,eruendus igitur eft, abiÃicndus ⢠Ecce hieeduo funt operd Dei,fibi inuieem repugndnlid,cx quibus doce tuur,Deunt idhdbere animi,ut longe dbÃt d prudenttbiU 13- fdpienttbus,propè ueroddfitinfîpientibiu,iüosde=â tnum tmuÃos eÃe oportere- Hoe Deunt uere dntdbtlem et lduddbilentpoÃremoreddit,corpus,dnimum, omneis^ wresconfoldtur-
Protndedduerbduerfdsdnimu: DiÃgt;ergitÃuperbos mente cordis future UdÃdUo feu dijferÃo Ãt ( utidiélu eÃ) quant fiter mt prudentiÃimi, proprite^ fdpientne pie ttiffim,tu}tc emm Sdptentid Dei certiffime dbeÃ-Qud tione dutem udÃdret melius, quùmÃciendo eos atherna fu£ Sapienti£ udcuosi ddmittendoqi,ut trdnÃtorid hums mundifapienUdrepledntur,i^(jgt;aeTiKlt;üçdictt ⢠Super* bos mente cordis fui,hoc efl,co5,qMbus fud opinio,intel* leiius (quern non Deus,dt cor ear urn fubminiRrdt)pcrâ^ pldcet,ccufolusreäiÃimus,optimus, fdpientijjimusÃt, quozp-fecxtoüuntfiiprd metuentesDeimt, opinioncm C3â i«s corum damndnt,uituperdnt,perfequuntur extre* me,ut fud omnino cduÃdiuÃd fit, er confiüdt-Quod ubi ddfccuttfiiertnt,fefetpfiid£idnt,to[lunt^inderd,ludieo rum more, qui chri/lo cotttrduenicbdnt,ncc tdmen ob fer
Udbdnt
FICAT COMMENTARIb j» uoï/Mtinterim,fuduaÃari,cr ludiMoexponi, ChriflS uerodd intentes cxaltarigloriM-Videmus ergo hune uer fum,de Ãnntudlibui loqut bonif, docereq; qua uia opera Del,in hifcc bonii cognofeantur utrinq^docereitem Spj rituspaupertatem nosiequo animodmpleâidebere,tn* iurià q; perpeti'.dduerfariouero,qucdcfflagitat,iuf per tmttere,quandoquidem in hoc non diu effiare glorias pof fît-Fortiffmd eà hic proimÃio,no euafuros elates brachi um Del,oportet eos dcijci, qudntumuis fefeficerintfub bmes,fimodoidtpfumcreddmusÃre- Vbiuerodéfîtû des,non operatur De tanta operd,ifîque dimifîis aper te per creaturas operatur,ut iam anterepetitît eÃ-Atqui hac nonfunt uera opera,tn quibus cognofci poÃit, nam creaturlt;euiresiuxtaadmifcentur,nec funt operaDeinu da, qua talia oportet eÃe, ut nemtne adiutante, foins ipfe operetur-idÃt quando deÃdmus er opprimimur in iure Cropinionenoflrts, Deiq-uirtutemin nobis patimitr-Hfc funt praclara opera-forro quam artiÃciofeimpios tdxdt,neq; ad mantts nec oculos re/Ãicit,f cd cor intuetur, dicensiSuperbos mentecordis fui, quopracipuedtuina ueritatis hoÃes tangit, quales erant ludan erga ChrtÃu, er hodie funt,herum ftmiles Talesenim er doili er San dl ueÃibus er geÃufiiÃuofinonfunt,ordtioni, leiunio, conciontbus,Ãudijs, [AiÃarum celebrattonibus plurimu deditKcapite ij pronoinccdunt, ac neminem fetpfîs inÃn fîorem hoÃem fuperbia, iniuria, hypocrifîs eÃe comper tMnh(dgt;ent,nclt;^ tum ucritatK turned quenquam maioi* rent
'â M« LVTH- SVPER MAGNia
rr w dmicufeipÃs-qw dämnum ueritati dare pojj£nt,fli täm fänilt,probi, doiliq; uiri e/fentf Siquidem hte fpeciei iUorti fitlgent,relucit,uulgusq} pertnouent-Hui quä opti» ma ducunturopinionc,inuocantes Deum,mif£ri l E S V comifcrtt,quia tarn inique agat,fuperbMÃt, deniq^iufli tiaerprobttateiüiiimpar-T3eijsti\atibâii-ait: Sapiens tia'DeiiuÃificaturdfuisjilijSytdeÃ, fapientiores er tu* fliorcs funtmeipfo,qut fumdtuina fapientia â Quicquid ago er iniquum,er horum correà lioni obnoxium tft-
Hi funt omnium terris peflilenti/fimi, nocentiÃimi^ hommes,quorum mentis fuperbia ifia,profunda, adeo^ dtdbolicaeil,utnuäamadmitterequeatmcdicinam,con* Ãliümuetutum ⢠Neq-enimaudiunt,quiddicalur,immo necadfeperiinereputant, fedaderumnofum peccato* rem,quinonntifli,egerchutusdoärm)e,pofÃt . Johan nesGenimina uiperarumhofceuocat - Luc£-} item eJâ Chriflus Ht f mt qui Deum uerc non timent, er in hunc ufwm idonei funt,quo Deus deflruat eos, unà cü arrogan tiafua-dJiia ueronemoeÃ,quiiequcMitiam erueritd tcmpcrfequuntur,atq^iÃi ( Dei tarnen, utmemoraturn tÃ,Cr iuÃitta nomine) tdco er inter treis hoilesdei,hos priores oportet eÃe,in hoc latereidiuites enim uiltÃimt ho fies[unt,quibus prapotentes opere praRant- Enimuero longe fuperant utrosqi,doéli huiufmodi, qui utrme^ irri= tatione cruenta nocent â Diuites apud femetipfos uerita* tem extmguunt-Potentes ab alijs etiam amoliuntur- Do« ill ueroprorÃm in [eipÃa oblitérant eam,((c in huiits lo*
(um
, FICAT COMMENTARrr. 4» cum fiue mentis opinioncfurrogdnt, utrefurgeretdndê ttegueat -Quanto tam ueritas tn f:ipfamchor efl homini biKjnquibushabttatjantopcioresdoHi, potittbuszy opulentiS' Quà mDeui hos odit,ut par efl-
TERTIVM OPVS DEPRIMERE SVBLIMES.
Depofuit potentes a fedibus.
Hoc operiî una cum [equentibut flcile inteHigi potefl ex duobus prtoribus ⢠Quemadmodum emmdeflruitfa» pientes es- prudentes tn fuis cogttdtionib cropiniom* bus ( quibus freti arrogantiamfuam exercent aduerfuf timentes Det,quos iniuflasfluere parteis oportet, horu nbsp;nbsp;I
fenfui tuflittanigxo Thtta,quod aiunt, prieflxo,id quod maxime fit, ob uerbum Det) Sic ZT perdit zy- depo ponit potentes zy magnoscum uiribus Z7 dominatu eo» rum,quibus innixt ,fupcrbiam fuam erga tnflrtores ex^ ercent, piosq;homines, qutccgunturabifltsflrrepoe^ nam,mortcm,acnihtlnon mall ⢠Porrôquarattonecona folatur iDos,qut turn tniuflitiam, turn tgnomtniamperpe ti cogiltur,propter tuflttiam, ueritatem ztr ucrbitfuitm, haccreos animat, qui damnum cr mala flrreadigun-tur,dtquohosmagii confolatur, hocillosterretmagisâ Alq^ hoc totum tn fide cognofeendum ztr cxpcâandum efl omninO'Numzirpotentesnontttmcitodcflruit, atqfi meritt
M. LVTH' SVPER MAGNI*
mmtifunt, dliquänto/inens, doneepotclldseorumdd fummum er Coryphaon deuenertt,tum demum non coit ferudteosDeuf, necjifcipfd eonferudre poteft fuperbd dominatio, turn e^tnfeipfdeudnefeit er deper it, abfq; omni tun/ultu erfeditione: turn er oppre/Jlprodeunt et txdltuntur dbfq; tumultu ef ^rcp'.tu- Virtui enim De; in tHis efl,qu£ er fold permdnet, ubi dlterd pe/fnnddtd ejl-Obferud dutem,qu()d non dit,f:des diit throno5,eimi ud=gt; Pdre,c£teram è fedtbus potentes eijcereNet^etidmdi^ ctt:Oppreffoshumideferit,uerumextolliteos-Qudndit( enimmunduiiÃe uiget,tdndiulAdgi{lrdtum, Admtni^ flrdtionem, PoteÃdtem, dcthronos permdnereneeeÃe efi-Quôduerohismdleconfrd Dewnutuntur, iniuridi» Zy uiolentidm dddentes bonis, er quodprtetercd h£c uo lupe eis ftnt,dc inde eriftds erigdnt, non cimt timoré dei utenteshifee,ddldudemeiits, }uÃitid:^tuteldm,tducro diufufferre nonpoteÃ- itd uidcmus in uniuerÃs hiflorqs er experimentis,ut dliud regnum erigdt Deus,dliud ue» ro deqcidt-Princtpdtu dlium extoüdt, dlium fapprimut: populumdliummultiplicet,dliumextingudt, utcernere licet in Affyrijs,Bdbylonijs,PcrÃs,Gr£cis er R-omdnis, qui tdmenfempiternitm regnumfe regndturosdrbitrd^ bdntur-Sicnccrdtioncm,fdpicntidm, er iurddeüruit, quomoportedthlt;ecomnidddejfe, fi mundus conftflere debcdt ⢠Sedenim/dÃum,dciuxtdldÃuofos,quiÃbijp/ts hifcedonisinferuiunt,ercompldccnt,deumnonrefirmi ddnt,er piosQrdtuinum iusprofequunturtddeo^lfe^
cioÃs
tICAT COMMENTARir. 4»
tiofts DE I donii,contrit D E VM dtafMnwr
lam contingit in rebui D«, lt;juódfapicnttso-arro* gantes opinafore5,utitadicam,pleriMng;fepriepotcntt* bus adcotnmodent,eosj^ aduerfm ueritatemirritent, ut e/i in Pfall' Reges terra: crcxcrunt fe, cy Principes con fiencrunt in unum aduerfus Deum or uniltim eius- Vt perpetuoiuf zy uerumaduerfahabeantÃbi, fapientes, potétes,diuites,id eÃ, munduunà cû fummis maximisq; uirtbiis eius- Confolatur eos itaq; Ãnrituffandits, per os huiui matriS'Ne errent, nee terrefiant, Ãnanttlios fapi entes, for tes (y opulen-os,lt;juando nondiu durêt- Qjtà d fifandicrerudttiiundtsÃbifapienabus,potetibiis,do minationtbus,crdiuitibus non contra, fed apudueritaté flatuerentfe.iniuÃitia ubimaneretfijuisquid pateretur mali^ Nihilminusautem- Si^mdemfandos,Potentes, Magnates,lgt;tuites,cy^uicquid eà optimum mundi, ad uerfus Deum(yiuÃttianipugnarencceffee{l,Satanie^ proprios ac dicatos effe, Abacuc primo teÃiÃeante ⢠Ci buseius,in(luit,deltcatuszyeleéluiâ HoeeÃ, Spiritui maligno palatum eà Alexandrin£ mefe deditiim,adeo^â delittofmn,perlt;juam lubenter deuorans optimum,deltea tiffimum,elediffimuntitidem,uturfusmeÃa. QMreet eruditi, Pharifei fandi,Heroes,diuites, Diabolifmt lau tici£ ey eupedi£:rurfum, ejuicquid mundus abijcit,pau peres,htvmiles,fimplices,uiles,contèptos,eligit Deus, ut Paulus-i-Corinihi-teflatur, ut ex optima mundi parte,: pdtiaturabiediÃtma,utomninüc0gnofcatur,quämnonâ t iii
M- LVTH. SVPER MAGNt-
inhontinibuijfed in foU dei pote/ldte Ãt noflra Ãtä falot quodzyPMlmait-Hmcdefluxit, quoduu'goiaâcntur fgt;rouerbia:Eruditos eÃiperuerfoSjCr PrincipemÃrina eÃe carnemincoelis.itemhicdiuitilt;e,alibiinop!d' Dod» f mm »«more m cordis fui non mijfom Ãciuni-N ec poten tes opprejfonem dimittunt- Nee opulentiuoluptatcsfu aspoÃhabent,Ãcdefnutnfiunt,qu(eÃâ¬ripoÃuntâ
Ct.VARTVM O P V S Exaltatio humiliumâ
Etcxakauitabiedos.
ou TravTtç Totnfii/o« Abieéiihicnonfunthwmilesuocandif TttTTÃivcûcîiçoviç liaâ!, C£terumquicunqinuÃtoscorammundo StT^ecTrttVTtço'iTaTr«! exi^imationiscrnihilum funt- NamcO Vûxpfovtç, KÃà Tot.âZBâî» dem uox e^l eu(uperiore,ubi dictf.ReÃie voivaâi.oufxitp^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xitabieâionemanciliiefuie- Attamenqui
ot ie.\rTO/a.XTa.i ko-i nbsp;nbsp;nbsp;Ifontefuadbieilizynihilex animofunt,
necfublimid qua:runty ijcertôhomiles H9ÿjTÃovTlt; TttTrevo ^uftt-ProindeexdltdttotUd nonÃcaccipt 4Ã0VÃà tia'i ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;en da e^,quôd in ihronos zy loca deteilo
^uiiettnöfemperhwmi fifmfep0)i^cos,quemadmodum necti^ Jesjedhumilcsfempabâ ff](fj(esfe,quandomifericordidmexhibet icéii- Porroquiucre^ eis,inlocumdo£lorom,hoceü,fuperbo^ fuapte/Ãonteabieätsut, füÃyjâogdf.dt inultopotiordüstrtbttit, iHieuduerehwrnilessutâ
riCAT COMMENTARII.
4*
iit in D EO Ã)iritudliter exdltati,fuper thrones Cirpotc* fätes, omnes^jfcientidshiccrin fiituroiudiccsconRiâ: tudntur,quom cr doóliorcsÃnt uniuerfïs doâts cr poté tibus^^' Iducroquoruuobuenidt, fuprdinprimoopéré tnemoratum e{i,nec hic repelend' oportunttdiS eÃ- Hoc aMemtoiuminconfoldtionem ddflióloru/m,crinhorro rem tyrdnnorum dtäumeÃ: Slt; modo idntillMtiÃdei no biseÃetfUt uereobfeudrenws.
Q_VINTVM et SEX T V M OPERA-
Efurientesimpkuit bonis,amp;dim4 tes dimifitiiianes.
Vtidmdnte ndrrdtum eÃ,uocdndos ejÃc dbieilos non ^uidbteädm zy nihili Ãrntdm gerunt, fedijuifudpte /ponte gerunt, er gercrc uotunl,maxime ubiucl propter uerbum,ueliusdiuinumeôcompelldnturâ Itdcrefuri entes effë debent, nonquibus pdrtim uel nihildborum eÃ, fed ij,ciui libenler egent, maxime à db ali/sHei dut ueri tdtis cdufd eo compelldntur.Quid deie{litu,udnius, mife riuscdcod£mone,er condemndtis : item i/s, ^ui ob fcele rdfud torquentur.fdmepereunt, Ãrdnguldntur, gui bufeungi non fud Ã)ontedeieäis,nec luudt lUos tdmen,fe(i pottos duget dmplificdt^ mif:ridm eorum- DeijsDei pdrenscleddlogutturnihilffcddeijs, gutbuicum DEO
E i conuenif
M. LVTH- SVPER MAGNIâ
conuenit qui cum DEO unumfunt,cr cum quihui DEâ VSK»tMMc/Ã'
Rurfum quid obérant diuiipatribus, Abrahdnio,lft aco erïacobodiuitia;I QH»lt;iimpcdiebat Dauidemred gia fedes f Danielcm poteÃas Babiloniiefer quicunq; irt fublimitate er opulcntia erant, eradhucfunt^ficoreo rtmttonmagni^citeadem.necphilautiieftudet^Solomon Proucr-if- DeuSfinquit, ponderator/}gt;trituumeft,hoc e^, iudicat non iuxt a ext er nam laruam criiciem, num mm opu!cntuf,egenus,fiblimis,abieâusÃt quijpia: Sed ii(xtaÃnrttum,eiusqicircadi£}a ufum-Permanere opus cRÃmurum, perfonarum ,Ãatuwm in terris dtfcrimt» na,donecuiuimu5:cor ucronequetnhlt;erereinec fugere, non inhtercrealtis er opulentisânonfugere abicilos er pauperes Sic Dauid Pfal-7âconfirmat: Scrutant corda et renes deus,unde er iudex iuÃus eft-Athomincsfecudum Ãciem difcernunt,unde er perÃequenter errant-
Et hic opera,itidem utfuperiorafiunt occult e,ut à né tninefentiantur,niÃpo{iconfummationem- Diuesnon experitur inanitatem er calamitatem fuam antea, quam gt;noriturautaIiäsoccidit,uteflinPfal-7S'Obdormicruf, idefl,obierunt, ibidcmumreperiebant nihilfchaberein manibus,omnesuiridtuitiarumContra:Efurientesigno rant plenitudinem,quoad Coriphteum non aceeÃeritÃ^ mes- Tum enimoffendunt uerbumChriÃil,uc£Ãxto: Beatiquicfuriunter Ãtiunt: quoniamexaturabuntur-HÃneq^ confolationisplena matris DeipmiÃionem: Efn rientes
FfCAT COMMENTARn. 4t rieentes implcuit bonif- Adeo^ impoljlbik eÃ, permit teredecmi,utiiuif(püinipfumeredentiu,Ãmecorporeit interctddt,ut potiuf omnes angelos cibare talent oportc= atli£li£aCoruiifubminiflrabaturcibtKacÃrina,(iuan tulamcornprehenderatmanus^nulriebaturcumuiduaSit reptana non modicofanè tcmpore,Nec enim deferere po teà confidentes er.cjuod O' Dauid confirmât Pfal-îlt;j--iu niorfat,elcnimfcnui,nonuidi luÃum deretiéîum,necfea meneiuf qu£renspanem- Qufiquis autemDcofidit, luHus efl-Et Pfal-ii-Diuiteseguerunt.o efurierunt,no tà inopia timentibus Deum- Item dtua Hanna Samuclis ntateriRcgum.1- Repleti priuf, propanibusfelocaue runt,(y Ãmeliafiaturatifuntâ
Atquideplorata incredulitas noÃra nunquamnon otgt; fiat,quo minus Deus h£c operetur in nobis, ottunusex pertamur o cognafeamus i pÃ,faturi,omnium^rerum copia abïidare cupimus,prius qua Ãmes o neeeÃttas ur geat,nósquc antea tn/iruinws, nefutura uelfame uel indi gentia crucicmur, ut nunquam gratta ucl opcrationibus Del indtgeamuSâ Qtialis nam fides eÃinnaens Deo,quan do fentias o noris in penu repoÃta tibi, quibus te luucs-incredulitof in cauÃa eÃ,ut uerbum Dei, ueritatem,iits, (uccumbere uideamusitniuriam uincereiac interim con» ticeamus,nihil puniamus, nihil idea loquamur, nec prohi beamus:fedquemuis,ut utftbiuisufücrit,laxis haben» diuagari Ãnainus-Quid cauÃiefTimcmus ne firtaÃis et KOJ dpprffccnrfiJwarjCZ adpaupcrtatemredigamur, ac
P » tandem
M. LVTH- SVPER MAGNI*
tdndcm lime emoriamur,perpctuoq-inÃrtores confîitU Amur Atq^hoctummundaniures,pr£DEOtimerceÃj eMqiinhuiusloco,ceuidoU colere- Quofit,utindigni /tmushdnc DcipromiÃionemeonfolationisplem/pHMtn audireduttntcliigere, quôdabxâos zy infimes exaltet: quod fuperbos deijciat:pMpercsrcpledt,diuitcs cuacuet-Et ua nunqudm dd operum einscognitionem deueniunt, citrd qute tdmen beatitudo nuÃd efl, cogunturq^ in f:mpt ternum ddmndti ejfi:,ut Pfii â^i7.ddfertt-0perum Deinul Id inefi eis eognttio,nec operum mdnuum cius inefl intel» letmus, ideo de flrues iüos,e:ynon edficabiseos-
îqecidiniurtd,què)d tdntis eins promi/fioinbus non dJ hibeunt fidem,eeltimdntes eum tdnqudm leuem cz nsendd cem Deumjncuiusuerbdnihiladortri dudednt- Vfiqs adeo mhd de uerùate eiusfcntiunt-Perieubim eerie fube ds.iéqueilliusuerbis credits oportet- Nonenim inqutt,^ Pleiios tmpleutt,ditos exaltduit: dt, Ejurientes implcuit, inflros ez deieéios extulit, cumÃme medium in icrumt tidmteperueniflenecefie eA,noficque, quid fumes, quid ficfit erumnu, utnon ulfint,qutbus inpoflerum uture,^ aut quibusddtuucris,ncqi upud te necq^ ultos,fed upud fo luDeu/m,utprorfumopusdlijs impofitbile,feliusDEl fit- Eo eonfilio,nonmodocogitundumcrloquendum tibi dedbieätone,fcdineumquoe^ueniendumttbiefl,tn eumte fixum oportet, Grunullonondc/htutamirt,ut DEV SiUicfolus Oper uri queut: uutfihuec udfequi nondd Htr,hu;cfdltcm optanduprofiflofunt, nequequicquum fiigi^
FICAT COMMENTARII«
4
fitgicnJa- In huncÃnem zy Chriftianos nos profite^ trMr,cr Euangelicn habemus (quad Satan (:y homines Ãrre nequcunt) ut per hoc arumnam O' abieili onem dep[osnos,Dtuscumfuiioperibusintrocat- Ipfetecum riputd Ãfdtiandufab iüoeras priufquamefurires,Mt exiiltandus,Mt£qudabijcereris,neccflartum crdt,ut pr£ ftigtatoremageret, necexhiberc poffèt ,quod promitte rc'. neq^ prater ludibrium opera eius quicquamÃrent, quomtamcnScripturndicat Pfalmo- no. Opera eiusue ritas o ludtciwm- Qjtod à moxin uefttbulo anrnma Oquot; abieéiionis opem Ãrre dcberet,minutiora eÃent opera, q utpotiÃatem o maicÃatemeius decerent : dequibus o' in pfalmo ito- Magnaopera Domini,exquiÃtainoës tioluntatesciuSâ
intucmiir iamaduerfam partem, ÃexcelfosO'à nti tesdeÃrueret,priuÃ]uamadaltitudincm odtuitiofeue herentur, quo modo fein hoc ipfum adornaret Æ Prinwnt adeo adÃfligiwn o opulentiam euehi iflos oportet,ut i* pà O quilibct arbi trentur. O' reuera itaÃt,Ãea nemi* ne deÃrui, Ãnemineeohiberi poÃe, certofq;eÃecaujÃe fu£ in tantum,ut die ant, qua o de ip o Ãabylonqs i tas-a-'^-uaticinatuf efi- Et nunc audthac delicata oha= litans confidemer, qua diets tn corde tuo,egofum,o no tfl prater me amplius- Nonfedebouidua, oignorabo Ãerilitatem- Vententtibiduohacfubitotndteuna OCâ ibt turn locumhabctoperandiopus Ãuwm in eis Deus- Ita Tharaonem à euehere fipra Ãlios J/re/, eosqÃupprime
F 4 re
M. LVTH- SVPER MAGNI«
pcrmittcbät, ut Exo -nono dcipibcontclîetur De««? inhocipfum cxcitaui te,utoftenderctHintepotentiüme am,O'0pcrti mea.ut indepr^contimt diuulgeturmeum in loto terrarum orbe â Atq^ horutm exemplorum plen4 funtBiblia,qu£prieteropcri crucrbaDei, altudnihil docent, hotninum uerotum opera,tumuerbd reprobant-
Contemplareporrö forte folamen, hoc eÃ, quod non homo,fed ipfeDEVS, nedum efurientibus htrgitvrquip piam,fed ctr replet cr exaturat- Etquc)d(iddit,'Boni5, indicattalem impletionetninnocuam, commodam Zir ft lutarem effe debere, ut corpori cr ammo grataÃtgt; Hoc ttf ro fubtnde mon^raiur hos antea uacuos omnium Ãiijji bonorumiplenostotiuf indigentue- l^amutanteame» moratiimeft, Diuittarum uocecomprehendunturqua» cunque caduca bona, corporUfufficientia m quit concer» tmtit,èquibuf ctr anima exhilaratur- Econtrariofà met hoc loci non modo ciborum ,fed quoruncunqp tonorutii defiéltim fluxortvmÃgnificare debet, quandoqutdemho mo tnlerdum qutbufuis rebut, cibo dempto,carere queat, ut fèrè omnia bona uiâui gratia adfint- Abfiq^ ctbo nemo eü,qui uiuat,tametà dira ueües,domum, pecuniai,res, hominescp degere poffit - ob hanc cauÃam Scriptura hic temporale rem maxime neceÃario comodo cr ufuappre hendit, intolerabtliffimoép dcãlu,tta ut (y- auaros,inüa btlh rei auidos,uentrii mintflrot: cr Eaulm horû Nu» men,ucntrcm uocet ⢠E t quia unquamÃrtiui, O' maio tficottfolationCfinuitaretad uotuntariäfomeiH o pauper tatet»»
FICAT COMENTARir« 4?
hfc uchementia prorfum uerbd Dei paren* tis^ ncmpe,qucdomncisefuricntes replercuclitbonis De us^ciuemhiecuerbd, cr tdntuf bonosdtg;pr£coniunt pdupertdtisnonaliciunt, ts proculdubtodbfi^ifidce/ïet conjidentid,in/ldr Ethnici-
Rurfus,qudrdtioncdiuitidf quiÃiidm trdduccremd* gisguedt, diuites^dtrociiu terrere, qudm inhocuno, ^uodDeuseosinanesreltn^utU Oqudtnutraq^ ingen* tiffimd,dbundantiÃimlt;t^resefl,implctio Det, (y reh* âioDei-Expducf :it homo, Ãqudndo dudidt dpdtre db* nuncidtwmÃbifdutdominifuiindigndtionemdccipidl-.et fubhmes nos er diuites,non tcrrcmur,dum bellum nobls Deus indiciliNcc folwmnobis bellum indicit, uerwm er mindtur deilruóiionem, dbieHionem zy eudcudtionemz è diucrfo gdudium eft,fi pdter clemes,à dominui Ãt pro pitius,ut hdudpduct er «»fdw, CT quicquidpoffident eo impendant ⢠Nosdutem talent habentes promiÃ'ioncm, tdmq-firtem confolationem,nec uti neefrui quimus, nee grdtidfdgere,ncchetdri - Odolenddincredulitd{,qu,e truneuw duricie,ldptdemÃccitdte£quipards,utddeo in* gentidnonpTiefentire queds ⢠UdcdefcxDeioperi* bus memordtis fufficidnt'
Sufcepicifraelem puerum fuum,tecordatus mifericordiæfuæ.
PoÃrecenÃonem operum Dei, tum in feipfd , ti«« omnibus hominibus,reuertiturddprincipium,ctprimUf cUuditqj lAagniÃcai omnium fummo zy cdpitaliopere
e f Deit
M« LVTH. SVPER MAGNI*
Dci,quæeflincarMtio fili/ Dei,hicq^ libère confiiefurfe rjjieanciûamcr miniflram lotîtes mundi, inhoc, quod opu^ lpfum Ulfe perjiäum, non modo infuumfedtoliui etiam ifraëlts comodum/à ieiur-Attamen ifraëlëbi/ir.A fieparat, earnfolumpartemproducens, qua Deoinferigt; Utt- Nemoautem Deoferuit, ni/tquifuumejje Dft«« ilium/tiiit,einsq;opcramfeoperariidmittit, dequare jam antca diâum efl-T ametfi hodie(malùm)uox,Serui^ tus Det in peregrinum inteliedu crufum abierit, ut qui audiar, omninv nihtlcogtiethorumoperwm, fedpotius campanarum fonorem, lapides ac ligna templuonfyde^i ret,itemthuribulum,flammlt;u luminumtboatum,aurtun, findonem,gemmas,utiles Chori[AiJfa^,Caltcem,ey re pofttorium D ominici corporis ,quam uocant lAon/iran tia m,organum et tabulas, proceÃionem et circuitionem, (y quod maximum eü, battologiam cy lapillorum nua tnerum,tn dominiez priecationts nota ( quod Rofarium liocât)Adhiecnamqi(. prôdolor)fcruiiusDciprofèâa efl,qu)etarnenomninonthiletcogmiafunl ⢠Nosucro, prifter hicc eadem,fcimus rnhil- Quotidie alia uoccprina cipe^ pompa Ulagni/tcat hoc decantamus, ctr un u ctuf tenorem cr tntellcdum conticemus tndies magis ai ma^ gis-Atenim hictextus fbrttler confiÃit,nt hac Dci operd didicertmus dc tolcrauerimus, nuDa adcrit Det feruiliiSt nullus Item ifraë', nutlagratta,nullamiÃrtcordia,nulluf Dcmlt; , etiaftad mortë ujq; t templis clamaremus etÃoml remus, cytwiucrÃa mu^i bona intftumi confirremui uÃuni'
FICAT COMMENTARH. 4» ufum-t^ihilde ijspr£cepitDeus ldeoh((udduhïe,necIe ncplacereipfi poffunt-
Tishititgueifraëli.feruientiDro, incarnatiochrifli commodnejl . Hicproprius,cfgratuseipopulitseft, cuiuscaufacri«c4r»4tMlt;e{l, utèpotcÃateSatiin£,pce cati,mortis inÃrorum,ertpcret eum, dc ddiuftitia dm,fempit(rndmtatdm er bedtitudmem adduceret Htce eflilidfufceptto,qudm concinithic- Et Paulus Tit-z proa clamat:Chriftusdedit femetipfum pro nobis, uinosre» dimeret db omni inicjuitdte,er mundaret fibt populum ac ceptdbilem'Petrusitidem-i.petri-i ⢠Vos efiis gensfdn^: é{!t,populusdclt;jui/ttionis,regdlefdcerdotium ere- Atg; hiefuntdiuithe diuina, er immenfe mtfcricordhe Dct, ^itds è nuüoprorfum merito,fedex merdgrdtidddÃcuti fumusQudre ctiam Ãc tnqutc : Recordatus mifericorditc fu£-Non dtt: Recorddtus cà menti er dignttdiis noÃr£, ConÃitutitjuidem eramus tn neceÃitdte, fed plané tndi^i g«i-Exeo lam laus er honor eiusperÃÃit, noÃracj; gio* rutio erprlt;efumptioÃ!et Nthilerat,exeu:ustntutupcr tnoueretur,mÃex fud ipÃus mifcricordia,quam er idea cuniiisgentibus fieri perÃueuamoportebat-Sedquorpo ttus recordatus dit quam intutus eà mifcricordtam fuam^ idea uero quod promiferat hdnc,utfcquensfubindc uera fus planum Ãeit-Porro banc tam diu diflulerat, ut propè modum huius oblitus uideretur(Ãcenier uniuerfa eius operd appdrent,qudÃobltuifceretur noüri)atqut quom ^Æe Utniret,c«m nS ej/c ofcl(t(««,cogno[£et(tt«r, fed me diuttu»
M' LVrU SVPER MAGNrlt;
Jitituw ftulJe djjiduo, quod mpleret proniiÃd-
SeduerumeA,quèdlfrdëlis nomme,foil ludici, non Gentes inteliigdniur.quom ucro ddlperndrentur eum,fe Lgens dliquot ex eis, ifraetis uoci f4tjjfccit,dc porro jjgt;iri tudlem ifrdèlem fubftituit ⢠ld pertendebdtur Genest-quom diuus pntridrcha idcob cum dngelo luildretur, tu * Xdtumq; fémur dujirret ⢠Stgnificabaiurenifibosifrdël, nongluridriporro dcberc,decdrnaligenerdtione,utlu» d£iddfueuerunt-Eó emmer nomen indebdtur iüt, utin poÃerum ifrdcluocaretur,tdnqudmPdtridrchd, qui na )HodoidcobcdrneprogemtortvmfiliorMn,fedifrdcleti» 4m,lpiritu rendtorum,pdrens effet -Hm er uocdbulum lfrdëlquddrdt,quod fondtdominum Dei, quodomnino fdnilum, zyfublime nomen efi,comp'.eéiens infefeingés bocmirdculum,quodhomoper diuimmgrdtidm, qudà Deuminfudmpotefldtemudigdt, itd, utquiequâdhomo cupidt, Deusefficidt, uti uidemus etidmEcclefidmper CbriÃum unitdm effe Deo,ceulfgt;onfoffonfdm,cut iui et Ãs eü ddffonÃfui tum corpus,tum omnid illius-Hoc to» tum dutem perfidemcontingit,qudhomodiuin£uoluntit tiobtemperdt, rurfumDeushumdn£geritmorem, ut ddco Ifrdël coÃrmispotens^ Det,komoÃt, qitt in Deo^ cum Deo,er per Deumunus Dominus eÃ, omnid dgës, crpr£Ãdreudlens-
EccehoclfrdelÃgnificdt gt;nbsp;Sehdrenim dominum dut principcm,ElDeum fondt,qu£Ãconiungdt, ifrdël inde Ãt-Tdlem uult ifrdclemDeus, qudre quom dngelo coHu» üdiut
FICAT COMMENTARn. 4^ fidtus effetidcob, uiduf angelus reÃgt;ondebdt ; ifraéllu uocdbcris,pojl hdc : Ãajudemcum potens fiteris cü Dro, pûtenserisc^cMtthûmtnibus ⢠Dequarepluradictnda Ãrent,qudndoquidcm ifraëlfnblimc fitniyfieriimi' Sicut lociitiis eft ad patres noftros Abra* hanijóó femini eius in æuuni.
Hic proftrdtd funt,omnium mérita,cr praifumptio, Ã;- tn fublime eue(la,grdtia cr mtfcricordia Dci,/tqui* dem ICrailem nonfuf cepit Deus ob mérita fua, eaitcrivm eib fuam ip/tuspromijponemExmera autem gratta pro mi/it ex,merd item gratia adimptcuit ⢠Vnde Gal-s-Pau^ iuscommémorât,quadringentosanteannos, addixtÃe AbrahamofeDeum, priufquamMio/ilcgcmfirret, ut adeo nemo gloriart dut diccre poffit ,feper legcm er lcâ* gis opera meruiffe adfecutum effe tantam grattant eximidm^promi/fionem ⢠Hancipfampromijfioncnt commendat ZT extoüitfuper omnid mater Dei,tribuens incarnationis prlt;eclarijjimum opus, purne, immérité, din utn£,gratuiteq^ promiÃioni Abrahamo/à iie-
üxc promiÃio Det ad Abraham-Genc-iz-Qr -a-i-priC tipuc er alias multislocisinducitur , foncrem hunchaa bens: Permemetipfumiuraui:lnfeminetuobenediccnn turomnesgencrationes,uelgentesterre- QueDeiuern bd,diuiis Paulus er omnes Prophete, ut dignumeÃ,tn fublimeÃriint.ln ijs nanq^ucrbis er Abraham,et cunüi eiuspoüericonÃruattfunter beattÃcati, nosq^omnes *^tpÃs faluarinccelfeeÃ, quodinijs comprehenfusÃt
ChrtÃus
M. tVTH. SVPER MAGNI-
Chriflus. (y promijfus totius niundiferuntor Porro hié efl ftnüs Abrahie,in quo omnes qui ante Chrifti natiuitatS fcruatifunt,p(rnianfere Et nemo unquam fine ijs uerbis faluus jà âus eÃ, etiamÃomnia tnunum coUeHa bona affet opera,quod fubinde uidebimus-
Prtnapto ex illis uerbis profluit-Totum mundum,ex traChriflum,peccatts,damnationi, acmalediéiioniobâ noxiivmeÃe , cumuniuerÃs fuis opcribus cy fcientijs^ Quom enimait non aliquas,ffd omnes gentes bencdicctt dos effe,in Abrahamifemine,maniÃflum eÃ, nuÃamû re,abfqihoc (emine,tn omnibus gentibus benediilionem» Q.ujd opus erat ingentiferio jpretiofoq^ luramento be» nediiîionempromittereGeum, fiiamanteabenediäio, acnonpuramalediâio prlt;eÃo eÃetfExhoc demum loco tnulta fuxerunt cyconcluferunt Prophctie,puta- Omnes homines malos,uanos, mendaces,Ãdos,clt;ecos, cr breui* ta Scôîouç il vtti, ut non fit multihonoris,tn fcriptura ho tninem adpcllari: Coram deo enim non plurisÃt, hoc no» minis, quà m a pud mundum, fi quis mendax, pcriurus^ vocetur-Adeo in Ad£lapfu perijt,ut malediélio eiconge nita,propemodum natura eius cr effentia Ãab
Geïndef tquitur,hoc fernen Abrah£, nonoportuiffe tiaturali more èuirocr mullere nafct ⢠Huiufmodi entt» natiuitas malediâa eÃ,z^ malediâosprofirtffuâus, ut tam dtdüeÃ-St ïam in hoc Abrabamt f(mine,iotus mun» dus , abiÃamaledidionccrtpiendus, benedtcendiii trat,opus erat fernen antea bcnediilimi, 4 tail malediä: o nein»
FICÃT COMMENTARIf^ lt;8
tie intaâum ey immacuUittm eÃe, ne mer am effflgt;etie= diâionem.plenam gratae,ueritam Rurfum, fi ts ejui non mentitur Dcui,loijuttur ZJ- iurat Abrabami natura* le fernen fore, hoc eÃ, natur alem germanam^; prolent qUicèeârnecrfMguineillitifnafeatur Neeeffecflhuiuf modi, uere naturalem effe hominem,è carne (y fâtngut* neAbrahami-lomhtecuiciÃimpugnant naturalem ear* nem er fanguinem eÃe Abrahte ⢠Ncc tarnen ex uiro er muliere,natur lt;eduäu progenerari- ideo entm utitur hac ttoce,fernen tuum,cr non hac uoce,proles autplius tuusi Vtomninoclaru,indubitdtu^Ãret,naturale fanguinem ctcarnëtllius eÃedebere,Ãcuti er fernen efl- VoieR feri «t proles alÃua,no Ãt naturalis proles â Quiflamh.c me dium attinget,ut Dci tow uerbum tu/m iuramentiMnuent fient,in qutbus res adeo pugnantes mutuo Ãbt obuiant-
DeusproÃi!lo,qui,lt;]uodaddixit,exhiberepoiefl,ctl* etmÃnemo capiat,priufquafiat ⢠Quapropteruerba er Opera eius haud naturlt;e Ãindamentu, fedltberäpuramq; fidem effiagitant- Abrahamo fernen excitat,naturalem à lium, exunaÃtiarumeius, pura er caflauirgine Ma* ria, perÃiiritum fané}um,abfqjulrioperatione, iBiciia turalis conceptie, er generatio non fielt fua cum maledi* {hone,nee contaminarepotuitf mien, ac luxta tarnen na turalem fernen Abrahie eà hic lt;eque,atq^ in omnibus alijs Abrahafili/sEcce hoc eü benediólum A brahlt;e femenin quo uniuerfus terrarum orbisà malcdiâionefuaertpi* tur ' Credentinanqueinhoe femen,inuocanti,confitenii,
tó. LVTH. SVPER MAGNI« itli^4clhsercnti,milediâio feu noxid dimittitur, omnis^; lencdiUto tribuitur,(gt;rofonouerbi^crit{r4incntï Dn-ln/eminftKo6cnccficenfHrom«csgettto tcrr£-lioceÃ, quict^uidbenedicendum c^i,perhoc fernen, uliud^ nihil benediccndum eà En hoc eà fernen Abrahx, quod ex nea tninefiliorum fwrum, quod l udn femper intuti funtexa peiliruntq;,fedexunicii modofiliaeinsMuriit nittueÃ-ïdipfimthic uult decora ma(er Dei, ubidicit ; c^od Jfraelemfufceperit Dau, iuxtd promiÃionem Abrah£ ftdam-Abrahie inquam tpfi crfemini eins uniuerfa-via debit fine turn promiÃiontm in fe impletim â Idcodicit iim nunc eÃe confummitum hoc, eumq-fufcepiffe ium, ucrbo fuo fatisÃciÃe,ex pun mifericordi£ fuie id memo riim rcuocitione-Hic obfcruimus Euingelij Ãndimcna tum,quim ob rem dodrin£ ic fermones in eo omnes, ad ChrtÃi Ãdem, nbsp;Abrih£ Ãnum urgent, mm neq^ conÃ
hum eÃ, net^ auxilium ubi h£c deÃtÃdes, inqui benedi^ Hum fernen deprehendi queit, o' nbsp;nbsp;nbsp;toti fcriptun in
hoc iunmento Dei pendet - Nirn uniuerfi in Eiblijs, in ChriÃum fcopum fium reÃiciunt ⢠Vltn uidemus omni bus ueteris TeÃimenti pitribus, omnibus item Prophet tis,einden fiiiÃeÃdem,idem Eudgelium, qu£ nobis funl, ut D- PiuluS'i-Corint-io-iÃruit- NiminhocteHimena to Dei O' Ãnu Abrih£, omnes firmi Ãde per feuer irut^ itiq^conferuitifunt, niÃquodipÃinÃturumo'pfOâ* mtfÃtm fernen eredideruut- Noi «cro in idquodappirii it,O' exhibitu/m eH, credimus ⢠EÃiutemutrini^ eideni ueriM
FICAT COMMENTARÃT. 45
tteritdi promtsÃoni5,eadem etidnifides,ideml^iritui,ids Cbriflut,idem Domintit hodx, ut co tempore in fnecti la,uteÃ:liebri}-
Quod ucropoRhdc ludicislex Ãrcbätur,non cfl: Ãmi le huiut promisÃonis,idcoq- contigit,ut è lumine legii im lediâttmfudm dgnofcerent iidturd, or poà promiÃum tcncdiâionis fernen,drdentiut, uche mentiu^^ fufpirda rent,in lt;}uo uno prterogdtiudmhdbucrepriecunäis gen ttbui terrie. Sedprteregdtiudm in diÃicndiumperinutd runt,induxeruntqi in dnimum legem fuis ddtmplere uiri=i bus, nee inde arumnofdm f Mm cognof :crc mdledu^ioa ttem-Hoc^; pdâo fibijpÃs oÃium occlufere, ut prxteri* reeoscogcreturfernen, inqud opinioneddhuc durdntt à cusdutëÃxitnediutiui,Amen- Hoedemumeertdmen omnium,cum ipÃs ProphetdrumÃut : quid uero reäe in teüigebdnt Prophet^ mentem legis, quod in ed noÃrlt;e 04 turiedgnofcenddeffetnMledtëlio;difcendumq;,utChrt=' fiui inuocdretur:idcirco reijciebdnt omnid opcrd,cr uitd ludxerum, qug hoc non ingredtcbdtur iter, concitdti eo modo, truciddbdnt hofce,tdnqudm eos, qut reqeerent fer uitutem dei,bond opcrd,ffeciofdm^ uitdm:quo modo h;ii poentæ zr grdtiæ udcui Sdnäi,nunqudm nonÃeiunt-De quibuf non pducd dicendd e/fent-
Quomdit:Seminieiusinceuum- intelligendumeà quid tdlisgrdtid in Abrdhx fdnguine(qui funt ludiei) db eo tempore primum,pcr omnid tempord, ufdd nouiÃi imtm diem duratura/ib Tdmetà enim bondpdrs indii
' . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G fdtd
Mgt; LVTH. SVPER MAGKfÃ
9quot;(iïd /itifunf fdmen nuBo «on tempore, qudittu/muispdU ci, qui ad chriftum conuertuntur, ey in ewm credunt,^ htfcDEIpromijjlononmenliatur: Abridix fahcetfiiäd fcminieius promiffionem,non unum,non mille att «os, fed in aiuum,aut f ecula, id eü ab uno hominum tem pore in aliud,abfqueintermiÃione- Quocirca nontam inhunMniterlud£ostraâaredebebamus,quandoquidem inter eos Chri/liant adhuc quidam Ãduri funt, in diefqua fiunl'.ad id foli illi,nec Genies nos,promiÃtcnctnhabcnl, futur os femper in femine Abrahie chriflianos,qui bene* diâumfemcnagnofcant- Resnoftra fupra meramgra tiam,abfqueDE!promiÃioneÃ{ndataeà : quisnoutt, quomodo, quando nbsp;nbsp;nbsp;si nos pie nbsp;nbsp;Chrifltane uiue*
rcmus, eósquebenignitatead chriÃum adduceremur^ aqutjfiinuseffet modus- Quifnam Chrifltmt indueret, fiuideatChriRianostamatrociter cum hominibusage* re^tion Ãc charifftmi Chrifiiani- Dicatur eis benigne ue ritas,quam à auerfdntur,dimitte eos.Qttotufquifque ho die eà Chriflianoru,qui chriflum non reputam,uerba e* lusnon audiuntfpeiorestam Gentibus,qudludieis,quos tarnenfuapaccfruiÃnunt, imo zir adhorum prduol* uuntur genua, pro idol isÃre adorantes etiam- quot;tiic ii hacutcequiefamus,orantesD E V Mprofanointel leâu huius utrgmei Epithalami] Magnificat, qui non mo doluceatey loquatur, f ;dardeat lt;y uiuat in corpore ey animo,idipfumferuatornoflcrC H R I S T V S concédât- Amen-
PoÃremo
t^ICÃT COMMENTÃRir ri â Poflrcmo Ad tc redeo Ckmentiffimc Princeps, obfe tränsT-CmedmaudACMMutboniconfulAt- qm^h^hï ettitnfctAm,tUteclcmcntteepubertatuoptofosprieccpto» res,admomtionéslt;ittcquotttdMnM eÃe, mex tunen (ubdi tlt;edcbitlt;equefidct prietereAeonfcientiie meæ curam,c^r exhortationem erga T C- cohibere non potui ⢠Qtjdn doquidem omnes futur ii tempor ibus jperamus (quodÃr tunet propittuf Deui ) Saxonite Regnum in T-C tnanm peruenire debere,quie res eà certe tngens,à Ãlicitercea derit :rurfum periculofa e3- ^rumnofa,Ãmale. Nos ue ro in ommbui optimum fÃeäare er or are conuenit, nihi lo uero minui,ttmerefollicite peffimum.
T« C'idtnanimocogitet-QuodDeusinuniuerÃt Scriptura,neuntimquidemGcnttlem regem aut Princi» pern commendari permiferit unquam ,necà condito qui* dem mundo,fed femper incr epart fècerit,qute eft horren da imago cundisMagiftratibus -Præterea necin popu lo fuo pecultari l frail, quenquam Regutn laudabilem, ir reprehenfibtlcmquerepperit: PræZerhtecomma, tn populo luda, qut caput fuit totius humant generis, ele* uatum er dtleâum («per omneis creaturas: pauci tarnen nec ultra fex Reges laudatifunt . Denique tenemma iUa particula, preciofiffinwsq^ Princeps Dautd, qui ne* ntinem nec retro,nec prope, nec poft feÃmilemfui reli* quit in mundano regtmine, ettam fttimore er Sapientiit D E I ptenui,omnemcauffamfuamexfoloD E lint periOf nonfua rdtione ludicaret impinge*
G - » bal
M. LVTH- SVPER MAGNI*
tilt äliquando tarnen, ut er Scriplura quomadtniniÃr^ tionemeiuiculpare nonpoffct, crpopuli tarnen incottt tnodum, quo ex Dauide obrucbaturpercenferedebcret, tion Dauidt,/edpopulo imputaret,dicens : DE VM /«c een/quot;tijjc populo, Dauidcmque uirumfandum à Satana commoueripermifllJè, utpopulumnumeraricuraref, quodobfrcinui feptuagmta millia uirum peÃeinterirc oportebat-
Uoctotum Ãc ordinauitDEVS, utïAagiflratutterre at, in timore conferuet, cósque fuorivm periculorumad'* tnoneat : nam ingentes dMiti£,ingens honor,ingens poa teHa5,ingensJà uor,infupercyadulatores, aquibusnea nto Dominorum liber cÃ,ex lt;equo cor Principis obÃdent K3- oppugnät iÃud,adeóq; ïpeüunt ad ÃÃü,ad dei obliuio nem,adnullam,Ãuepopult,ÃueR.eipubltCiecuram,aduo luptatem,temeritatcm,curioÃtatem, otium : Brewiffr, ad omnia iniuRa uitia, ut neq^ arx, nec uÃaproÃüo ciuitas adeo obÃdcri cr oppugnari queat- lam qui pofl antediâaexempla non coÃrametaturjibiqitimore DEI pro aggere er uatlo adf imit, ubi qu^fomanebit Æ Si cubienim dominus quiÃriamer f^agiüratusfuumnon deamarit populum, Ãbtq^ hanc unam reliquertt curam, fionquo modo ipfe lautos dies tranÃgat,fed quo modo f t US populusfuijpÃs exemple in bono erigatur: aäum e^l deeo, dominationts^fu£Ãatusporröadfolam anm£ fu£ perniciem ualebit, nec quiequam luuabit eiim,quc)d,p ijs magnos AnniHer[arios,ut uocant,tiionaÃeria,altariii
FfCAT COMMENTARII. yt hocueliÃudfundArcuelit- DEVSÃ^tM Oâofficijrutio tictn Ab eo pofcet,ncc aliud ijuicquam /tbi cur£ erit-QuocircanuclementijpmeDommecr Princeps,C« T-commendo M A G l F l C A T,pr£ciquot; pue qumtum crf^xtum uerfm,penes quos in medio com prehenditur,orans iuxta QrobfecrasT-C- totis uitde fu£ iemporAuf, nthil teque in terrds tremere,ne injeros quide uclit.atqiidquodfanéîa DEI plt;lt;rcttjfcic,Mf»tfWcorlt;/i« fui uocat- Hic eft maximus, pricfentiftimus, potentisfia t}uis,nocentiftimusq;hoiiis omnium planèhominu,prie fcrtimueroMagiftratuiun,nominailli, Ratio, bonaintett tio,uel bona opinio,ex qua omnia eon/iba cr gubernatio ties dcflucre opus e/l,tua^ Ctuta cfte non potent, ft hoc tionfemperfuftâeâumhabuerit,crinttmoreDEifecutlt;t fucrit,non modo C.T Senatorum,fed omnium,qui à con fiUjs l'uni rationem,nuüius uilipendendum eft conftliumf tti nuBtus item fidcndum- Quid turn ftciundum-
Hocproftà o,ne T ⢠C- orationem in M.onachorum cu cullos,aut fub calices ablcget,ut hodte feeler of us mos eft^ fuper aliorum oratioes tedificare crfidere, propria poft habita- CitertimT-C-ltberum a!acremq;antmumfu mere debet-.ac femotapuftttanimitate uel in corde, uel alt 0,5 occult is locis,ipfID ctMM c onuc niattilliq; ob pedes pro ijciatc'.aueis,acfuaipftusordtnationeurgeateum,hocpa iio: En Deus pater mi,hoc tuum opus,h£c tua ordi iiatto ell,me in hoc ftatuad regendum,nattim ejfe procre atum^,quod or omnino negare nemopotell, tuq^ agno
G 3 fcis
J, M' L.VTH- SVPER MAGNI»- i fcisif)[e,fiuedigniKÃm,Ãucindignus,bic pritftofu/m, ut ipfe cerms, cr cutl:bet manififtum e^l- Dona itaque Domme mi nbsp;pater, ut populo ad laudem tuam, futvm^
commodam pratcjp: ualedm,nepermutai oro met ration til me,tu ucroratio mca eflo.
Super fententiam huiufmodi indpiatur cr progredia tur,quicquidprt manu eft,in Dei commcndatione- Porn ro quantwni taliprecatione O' animo Deogratumfiatfta pfein Solomone,qui item in hunc modwm orabat,indicat' Quamorationcmhicftmulin Germanam transftidilina gu.im,iiteamT-Câ pro exemplo Sermoniihuiui in fine rctincaf, cr ut alacrtm in Dei gratiam, fiduciam cxci
tet.quoutraq^ cum timorDei lumMifencordia pcrfiftant, quëadmodum quintusucrjuidctoa
nat.comendans mehifce T-C-quam ad ftli* cemgubernationemconfteruetDeut,
AMEN.
Oratie
ââORATIO
S O L O M O N 1 S P R I N- . cipeäignd'i/Rcg.i'iuxta hcbrieû finiem-
A, N ciuitdte, c«j nomen Gibeon, g apparuit Domi nufSolomoni p tnfommumno^ âu,dixii^-De^ m: Petf,(juodti biiribuam- Et rfixit Solomon: TuficiHictifer ? uo tuo pâtre tneo DautdjMifcricordiam magnam,co cjuod ambulauit cordm te in uerirate cr lujiitiii cr rcélitudinc cor dis ante te, cuftodiRiq- eimtfericordiam magnam hanc,ç^ dedt^ fli cifiliuw fedentemfupcrthronum eius,iuxtd dtem hue-Et nunc Domine Deus meus, turegnare ficijli feruum tuum pro Dduid pâtre meo, ego adotef:cntulus,ignoa
G 4 rans
fTMS exif tim crintroituw' Scrute! Miet» tuus in media popult tui^quem elegiÃi,populum tnidtum, qui neque nu mcrdrineq^fcrihtpotcfipriecopid- Proindeimpertids feruotuocoraudienSjUtiudicetpopulumtuum, utfeidt d ntdlo fecernerebonum-Qutsenim ludicdrc poteritp»* pulum tuum ^duetn hunc e Et pldcuit res ed in oculis do (omunis mini,qucgt;dpetijtSolomonremhdnc- Dixitq^Deufdcl prdtio Do eum: Eoquodpctifliremhdnc, eip-non petifii tibi dies miiwrum jnultos,necpetifti tibi diuitids,necpetiÃi uitdm inimicoa çr Princi rum tuorum,fedpetiÃttibtintelleiium, utdudidsiudici fgt;umhlt;ec um,ecccÃciÃecundumuerbdtud,eccededttibicor[apia (Ã- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ens er inteUigcns.quodÃmilis tui non fiter it dntc te, nec
poà te exurget fimtlis tui- Pnetered quod nonpetia fli,dedi tibi er diultids er honorem,ut non fit fitni
lis tui quifqudm inter Reges omnibus diebus tu is-Qttodfidmbuldueris inuijsmeis, utcu ÃodidsÃdtutd med er prlt;eceptd med, quemddmodü dmbuldutt Dduidpd
(ertiiuS;,ptongduietiddiesluosi
tliui
DIVI ZAgt;
CHARI AE PROPHETIA
Luca primo-'ZdcbäridtÃâirilu fanâo replctiu, crud* ticirtdtui eft,dicens-
BEncdtdus dominus Deus Ifrad, lt;nbsp;quoniam uifitauitjg^ redemitpo» pulumfuum.
Et erexit cornu faliitis nobis, in , domo Dauid ferui fui.
Sicutolim locutuseft ,'pec os fandorum fuorum Prophetarum.
Vt eriperet nos ex inimicis noftris, 8⬠e' manu omnium oforum noftrorum.
Vt mifericordiam exhiberet patribus nos ftris,8i recordarcturteftamentifandifui. â Hoceft,ut recordaretur iuramenti,quod iurauit Abrahamo patri noftro , ut darct * nobis.
Vc ab inimicis noftris rcdcmpti,intrépide G f j[crui»
M. LVTH- SVPER BENE-
feruiremus illt, omnesdiesuitænoftræ, in fanditate Qi.iuftitia,quæ coramipfopretio faeft
Tucjïpucllcjprophetaalciflj'miuocabefis, antetbisenim fadem domïni, adparaudas uiaseius*
Etad præftandamcognitionc falutispo^ pulo cius, quæ eft in remiflïone peccatorum eius»
Per uifcera mifericocdiæ Dei noftri, in qnibus uifitauit nas O riens ex alto.
Vtappareat in tencbris 8^ umbra mortis recumbentibus, ut dirigat pedes nofttosin uiam pacis*
Prtfi»
DfCrVS COMMENTARn. nbsp;nbsp;»4
PRAEFATIO DE D17ORVM nbsp;,,
cultucfuenajtione-
Dlui lobitnnisBiiptiflie frritis,tton eius ttomine, fed yfficij eiuscMjfj retmumiu-Ndmutiinparen tKZdchariieOdepercipietis , ed propter com* tnenddturlodnnes, quod in Chri^u/m fuperq^ Chriflu rejfiicidtydtq; trdhdtur- Vt ddee Solennitds hjec, non turn lodnnem,qudm Chriflimconcerndt ⢠Vndecrioannif feflut dies,non minor Aui prieconijs efferendm efl,qudm tpfiui Chri/h fifiiuitiü-
Atqui non ignordtis chdrifjim!,ut hdâcnici fdnâoru cultu nobifÃt impoÃlumÃtc tlluindiuum,isdltum inuod cduit.diuino euhui, quem d nobis pofcit Dmi» vi« tertioq- /i)ia,2.óyupprieceptis,pldnèdducrfdndo ⢠Et hodie quidam ftc occacati,Qr indurdtifunt,ut chorufcdtt tisnobisidmnane,exgrdtidDeifiilgortf, /}gt;!endentis^ pdjfmlucif, nedumobliuifcantur , uerumcyeandem dbolerc,dcpenilutextinguerefccumreputent, conful* tentq; ijspdriter c medio fubldtis, quorum opera prodit er dccenditurVeruntamen qui digni funt,pulehrc ferua bunt lucemjndign: uero,quorum non efi minima pars,in duramdgunt,dcuentiscomittunt, à hld/^hemijsÃbifuù «0« temperdnt,qui zy iudicem fuum ohm refcifcit- Qud rc I« brfnc rem paucula detiuo repetemui, ut itli confbld* tionem liberdtionem recipidnt, quiddhuc in eiufmodi diuorum obfequio intricati,amp; cdptiut dctincntiir-
M. LVTH- SVPER BENE«
Quiiufdamdtuorum ideo Ãflidicsdiüifunt, ^uod pukhre i quod caftc, mordte^ uixerint-Atqi h£c Ãri itt uniucrfoterrärum orbe,communii /pccies, zdf incfcatio extiitt, quomodo pcrfdnóie uitäm duxerint, mirdcula ope ratifint, 'utuitddcfitnólosinluccmrcuo'arcprisltniim, ficcispedibus Albimtraijcere,horumqj fimthd ⢠H4c r4a tione Diuum huncloannem commendaucre,quia hirfuta Cdmdorampelle indutiu, et zond peUiced cinduserat-EtutChriftiadecorefirt ElogiumMdtth.n- Hominem tnollibui ueflitivm exiüis utdere^ At qui moütbuf ueflmn turindomibturegum funtcrc- Exemplifoliusuicedc^ cerfiuerunt ioännem,utita nihil deeonobis porri cogni tumfiierit,qucim, ut nei^ uinti/m,neq^ v (flxi^ûL^uerutn aqudmtantimbiberit, locuflas z^mehtgreAecomedeif rit, ddeoqjylueÃribmherbulisfefecontinuent- QJiod ipfum nee mdlivm, nee reprobundtim eÃ, dum ChriÃia itemufiisfit,utquumincibumÃtmereinterdiim, quod hdbuit, oportuitjfà me enim er fiti mdeerdtitt,fepenumc rofefe infoporemcollocauit, utinEudngelijspdjÃmIi* quet-Attdmen h,ec non funt in lodnne pritÃdntiÃimd ope rrf-Dc Elia enim feripturd identidem teÃdiur, uttoÃo pa tie,er dqud fdturdtui, erconÃrtdtw quädrägintadie» rum, totq- nodium, iterpoÃedemenluf fit ⢠Pratered de Mofelegimiu,ut-4o-dieser-4onolt;aesinmonteSind cordm Domino imprdnfuf,incaniM,dc pldnèomniseorâ* porei cibi er potuf expert permdnferit- tduerofinguU tim cduit Dem,ne fignum dhquod (edtretlO(ntnes,quem (tdmodu/m
mCTVS COMMENTARIï; ft quot;ndmoiu/m i{)fe lodn-io teftittur ⢠Hocuerooffidwm iUiUis fuit,ut Chriflum conÃttreturore,cj- digitocomon ftrdret-Atucro ChnÃus, quinonadcoduramtranfcgit uitam, non pauca Ãgnu mira operatui eÃ, pmndc ut pleri^ alij ApoÃoUinÃgmsloanneÃuperiomÃieruntâ lmmoqtMn!uâ)Kadu!fierationemattinet,loanniBaptiã non impayés quidam cxtiterunt-
Quarcergoita à Chrifiocommcndatur^quodnuîLt eo Ãanäiorunquam proles ex mulieribus procreatafitê Aiq^hieceflalterapars, quaiddocemur, ut ne propter iüorwmuitamtueloperaintueamurdiuos, tierumoffici/ tertimcau{faâNamutf£penumero, crnunquam non conÃrmare foleOâ Opera er uita longo interuallo^aucr» io er dodrina,planèfegreganda funt-Opera quidem pa rum habent momenti, uerba uero er doilrina,omntbus numerisuitieprteflant-Nam fidiuorumquenquam, Ãue uerbi,Ãue dodrin£ cauÃacxtollo, aha nuÃa in refublia tniuscumejferrequco ⢠Qvödfiomniaomnitmidtuoru Opera, uciutiinÃfcemquendam unwmcoÃigataefÃnt^ nec altquod luxta uerbu/m ade(fet,parwn,immoperditus conatuf effet-cmam ob cauÃam^ Verbum enim Del, ut no^îis,eJlDeifapientia,Detförtttudo,utres, potentia, ertotam qued Deusefi - N eq^ ulium unquam opus tan* tum efiyUt iÃi,uel parum curie Ãt,Ãucrbo no adiundum Ãt,ut mfi homo in cor de per fidem ucrbim gefiarct, ope raeius nunquimreffuicretur ⢠ç^uapropterdumuerbu Do loanni er at,multi etiam ponder is coram Deo, opera eues
M. LVTH« SVPÃR BENEi tiuf exiftebant,non fui ip(orwm,cieterum Ãdei cdu/jigt;
Verbi cr opera, fcripturafegregdt,ut iielumdtcrrd lucent à tenebris , ut E/dine-fr-memorite proJitutn efiâ Verbum in c£lo, opera in terra , comparationemfuant recipiunt-Attamen utraq;, non funt danda uitio, nec di». uorumopera/icreijcicndafunt , quaÃolerenthircum aut nullius plané firent pretij,quo nos tuto indulgeremus Gento, nihilboni operarcmur, ut or bona pars hodie cru dam,fecordemqi uitam uiuil,nccporrà curat,quantifrtt tncnta,ut Germanicum habet prouerbium,ueneuntâ Co» ^itantenim, fame tandem doârin£nonignarifumus, ChriÃus pro peccatis nofiris dtem obijt, a mortuis re fufeuatus efl'Opera noflra,ut nuBa funt, Ãc nthil iuuär, idea pro libidtne, quiequid non dijflicuertt ,perpctrabi» mut-Non ita frater,hac ttbi eundum eÃ-Hoc uerum efi-in gratia regno degimui, tametÃnos imbeeiües ttimuer bo,tumÃdeÃmui,dumextin{lacharitate, caroparum occidatur^At uero utrunq^ Demi nobis pofrtt,ut eyfide etuerbo diuitesÃmut,nec operum obliuifcamur, quibut tum Corpus noflrumdomemus, tumproximoinfcrtiiai* tnus,hicnullarationereijciuultopera,modoin eoreti» neas illa ordine,uti iam recitatum eÃ-
Porr à ratio er mundus,non tarn uerbi caujfa, diuum quempiam,ut operis laudat-Namm opera duntaxat ocu los defigit er miracula, nec enimfe in altiora penetrare poteÃ-VerbumcoramiÃis, humiliscrabicélaqutedani uox appartt,que cito tranfeat, nec interim obf ruat inn uiélai»
DrCTVS COMMENTARrr- 19 uiâiimejjè Dei uirlutcmincordeahfcnn/fitant , dduer» fut quant, neq;(teccatum, nee 2iiKâ¬oA@^ itectn/èro^ rumporrg prteualercqucdnt ⢠Noï uero qui Chr^o inhiercmut, qui inhdnc modo petram fiduciant noÃrant fitndauimus ⢠Scimus non adeo Ifierncndum aut reijcicn^ dum Deiuerbum,uthodie(malum)uidemutnon pirum tnultosdpuroDci uerbo defleäere, Qi-abeodemdefiu cere â QUefo chari/fimiiQuot hodiereperiuntur,qui Itbros in publicum ederc geÃiunt,incer quosiresaut qud tuor uix numerantur.quiucrbum fyncereiraiient^ Vn« diqucfcfcfchifmatd crfed£ erigunt ,fynccriimVera bumpüliuitur,adcoq-obfcuratur, utiegreagnoÃtde» tur ⢠Tampaucifunt, quiVerbumrcäeconferuetit, Mcl inter eos, qutÃbt uidentur, fc optime tenere uer» tum , feq^firmiterperÃÃere , qui er prêter omnium cpinionem ex injfierato in Cieno plané fubmergantur» Qupcircd, quiÃat d ruinaÃbicaueat, prectoÃoreà enim thefaurus iUe,quà m ut in multos uulgetur-
Alijhic opertbus intenti funt, er multis intern dum pur is, at nullam uerbicognitionemaccepere-Zdquot; charidf Mfro ideo gudfum fuum commendat, quod Dem populum fuum uiÃtarit nbsp;nbsp;nbsp;tAirificum fané Canticum-
Sed nec loannes tarnen Seruator noÃer eÃ,obijcert pof* fes, nec pro nobis coneeÃfit falls , nec fanguisciuspro nobis fufus eü . Quid ergo ita , natiuitatis eint gratia concinitl Videtis hic Zachariam Domini /fiiritu tmbutum fiujfel optime^ in /fiiritu chriÃi tntellcxijfe regnum.
M- LVTH* SVPER BENE-regnum, ndtumq; eb fuum ducere, ut docedtddejje Dï* IM« ui/itdtorem cy redemptorêpopult fui ⢠QUdre nuü^ teftiish^clodnni fedfoUchrtflo, cutuicduÃddtcmhunc fiflumdgimiK,dUribuenddUâ¬niuntâ
IniodmehtectdntuminuenireeÃ, utpote chrifiieü prd;curforemeÃe,rddicibuiuefci,d(^udÃämrcflingue^ re- Qjjif Eà guident pertinent, ut cdrncm eiui infi-enent, Cr dpiiorem officio eius, redddnt,(judnqudn) Gr cilrd hitc officium ddmintftrdre fuum potuiffct,nifi Dein fe^ ri fecusnoluiffctjcibus eius Grpotus nihil funt, effcium eius quic^udm cÃ- D tuin ergo Zdchdrids exDomim fÃi rituoptime intellexit, quopdiloScrudtoris noÃri Rc-gnumduÃiiciufumpferit ⢠Qudre Cdiitionemhdncper finguldctusuerbduidebimus,crdildbtmuscpâ Beiiediftus dominus Deus Ifrael, quoniam uifitauit 8ó redemic populum fuum.
De rebus ueluti idtnperdâis,pius tUe uir hic ucrbd fdi citfdumdit ⢠ViÃtduitGrredemit populumfuum gtCâ Ccrtus entm iUdrum Ãiit.tdm gz puellus lodnnes ddcrdt, redemptionemdu/Ãicdturus^quemddmodum de eo Angt lus priedixerdtfDomini eum priscurfmm Ãre in fftritit cr uirtute Elite, ut conuertdt cordd pdtrum dd filios, cr tncreduloSjdd fdpientidm iuÃorum, ut prepdret domino inflruéium populum, hdnc promiffionem nordt lodnnes fibinonmcnddcemÃtturdm-
I« lt;pto uero redemptio htec nixd fit,dut quid fecumdJ firat, idtnchrifiogrdtta, fdtis compertumuobts eÃ, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcihcet
DrCTVS COMMENTÃRII. yr fcilicct,utui/itet nos cz hbcret- qm^ Iihmtio zsquot; uiÃta* tio,nuüo nclt;ji gl(idiogt;ncc^ uiolcttd lit,f:d fdo uerbo peri jiciturâNdfolo uerboD* loannes mundo infcruijt,(}uom oflenderetAgnwnmunditoUcntem/icinora ,tdcft, rf= dzmptionem cr uiÃtätionem noÃram, qudm ZT fdngui^ ncfuo mercdtuf eÃ,ut ita plus in uerbo,(juÃm in fanguine Z^ morteincrucefttum/it^numpropteruerbum, fdn^ guincm in cruce fturn fiidit- lamdenuo Ãres noÃrM acce dit uerbtun, uttnam cum gratiaru mdione dcceptaremus^ lounnesprimus ià dngelorivm flue nunciorum, qui Eudngelionprtedicauit ⢠Qjiarenobis,quibusantehdc Euangelioniinnunctatum non eÃ, per inde eà aeÃtam nunc lotinnes ipfe eua ngelifaret,propontt enim nobis hic priWMn redempttonem,amtcjm conuerfitionem,confo» ldtionem,ercpttonem,4peccatis,morte, inÃris, ztfub omnimdlo'
VifititrenihilaliudcÃ,qudmlt;id nosuenire,nobis pro ponere zyddÃrre fdlutare uerbwm , per quod ferua^ mur gt;nbsp;Egregid res eÃ^Zdcharidm ld opens cognouiÃe, quod ei tdm dulce fapidum^ in cordeÃtt,utfecontinere nonpoÃetquinerumperet, nedum propter recens tedi* tum in lucem inÃntem,tdm etÃhoc ipfum ingens lUi gdu dium pdriebdt,Herum eo quid ex hoc pueBi natdli, longe ältiitstripudiumcontemplatur,pHtdpucllum, nuncium eÃe, per quem Deus mundu re^exerit, ut uerbo fuo uià tdret lÃum-1 deo hetatur obucrbiim tale, quod duditurus trdt i ZT eo quodex fene in luuenë trdnfformandus erdt,,
H fitturtü
M- LVTH- SVPER BENE»
fiiturwi inÃnti$ difciputus in cunis iant recubdnli!, ^ueni crpropheUm,fedolt;HioremÃterctnr - immoquicquid pater hic noffet,id pueri caujja nouijfc- Atlt;^ id plané mi randumeà puerum pr£ceptorem 4 Deo in premium po niSenioris-
Naturalishic leelitiacon/picua ade ft, quödinÃm iUe mirumin modum progeneran debet ⢠Pr^terca/^iritut gaudium, tjuod mÃns Verbi Dei prlt;eco ftttunu ftb Eiu5qi[umanimi,utnul}u unquaparentifitiÃecredam, qia tantum gaudium de prole fua conccperit, atguehtc Zacharias de nato fuo,ftc mtrabiUtermanu Deiprogea nito, idq;fenelt;autispotiftimumtemporibus:quomiam morti uicinus ejjit,tanti parens ftt fanäi, quitotius orbit debeat eÃemagifter, utpra:tmmcnfalietilialachruma^ rit, adeo exuberanti gaudio perfufusfttit ⢠indeliciit uoluptate nobis eft,/tfantim, fiÃrmofum , fileque proportionispuerum fufeeperimus, ut interim taceam» ^utd gaudij pr£biturumÃt,à Apoftolit mundi proles no ftra debeat ageref
Qÿicquidita^ ignominie Cr contemptus, anteacu ftenlis.unà cum uxore fca Eliftbelh exifteret,pertulit id tarn täi multiplici honore, et gaudio abundatifflme repen fum eft,adeo immenfas benediiliones impertit Deus, à modo prieftolaremur euSi tjuando enim lÃe uenent, prue diues in donis aduenit,multo(i^i plura largitur,^ä umjua uel optauimus uel jÃerautmus ⢠Atq; hoc eft,quodpopu» lumfuumcr uiÃtariicrredemerUâ
Etexexit
DICTVS COMMENTARir« Æ,8 Et ercxit cornu falurisjin domo
⢠' Dauidferuifui.
t^e^ik^ecdeloanne dicuntur, quomipfecornu non fit in domo Dduidercüum,qutppelt;iuidetrtbuLcuicxa ortui' C a R I S T V S ucrodomtntti notier de domo,de rcgia flirpe o- fdngume Dauid- Proinde affit' mathicZacharias Ãüum fuum de Lcuitico generendâ* tum.ne^ canit in domo Leut, cater urn in domo Dautdif cornu fufcitatum eredumqi effe gt;nbsp;Hacratione ad lÃum iter fuum inflttuens, qui è domo Dauid gencrandus erat^ Cr quom chriÃui nondum natusfit, ita tarnen concinit, etcfîprogenitits fit,nee du cornu falutisaderat, attamen, Iftritui diuint manififlationc ajfore non ignorauit-
Cornu,apud Hebraos figniÃcat potenttam, confidett tiam,dominationë,dtq; adco, quo quis fidere poffit c:rcgt; Quemadmodu et in Daniele legitis,ubi Propheta primu régna uidet,deinde animantia quaidam unicornid,qu£da bicornia contëplatur Et ipfepofiea fefe déclaras, pre rc Snu,aut regibus exponit- Porro hac eft indoles atq^ mos huic lingua peculiar is loquendiHoc paâocr regnü âoü firu et rex nofier cornu eft, pracipuc uero Chriftus idea cornuappel}atur,quodcornupetat, quemadmodtécr tn brutisipficernitis,quibus in fronte cornua funt - Nam pauca fmt animantia,quibus anafo cornua promineant* Signipcatautem-Quod C H R I S T V S caput noftrum,immo Deus nofter fit,cuius regnum,cornu iBi» Mtxiftat ⢠Et ut femel dicam,cornu, Euangelioneft^
H à de ehrt»
M- LVTH' SVPER BENE*
rff Chrifto nunciittum, zsquot; ChriÃui in Euängdio uerfa^ tiice,Euitngcltum in Chriflo,Htitaunumfint, nee fegre» gitri^ucMt ⢠NrfWf« uniuerfoterrarumorbecornupe* tat nccefii eä,Ãdueid noÃra exiÃens, cui innitamur, fi» damuséj;-
Addtt Mtem, Cornu fdlutif,aut beatitudinis-Alia re^ gna exÃuisnominibus o- ficultatibutadpeliantur, alid uero ampla funt,ingentiumbonora»t,tnulttpopuli, ho* tiorim^copiacr eiuibufuii tcmporancis rebtuexube* rantia ⢠Hocregnumuerofalutis,gratiie,uitte, iuÃt* ttlt;e,ueritatt5regnum, zy cuiuse^reiadfalutempertia tienttsregnum nommâtur, quo fimulab uniuerfis alijs regnisfeparatur - Namquantumutsampla,dttiapaa tentiauefunt,régna tarnen mortis nuncupantur,namin* tcrmoriperire, cadere tandem lÃa oportet, fiicultdtes^ poÃfe relinquere-
Neq;en'munquamquifquamuiÃuefl , quiregntvm uitte in mundo effeconÃrmaritjcui uita,pax,ey falus in* eÃent,nam hoc titulofolum ChriÃiregnum gloriatur ey triumphat, nam erexit tüud Deus ,ut in eo nihil fit prte* terquam falus eyÃlicitasâ
Porro nihithic reperto quodde uiuendi modis, operi lufitedidum fitHocenimregni,neqâinuita, neq^Ãäis, uerumincornu,inChrtfio, Euangelio^eius,conüitu* ttrni eÃ-Hoc regnum noÃrum eÃ,de quo audiÃis, regnu tÃegratiit,regnugratite,uitte,iuÃitite,falatis,atqimife* ricordi£,ut quilquisineofrerit, etiamfi imbeedüs er m
firmuf.
DICTVS COMMENTARn.
firmiiSiÃtn^iiMeloanni, perfiâioneucro Chrtftoim» parein regno tarnen agit,in lt;juoprêter faluationem, bea tificationemqi nihil eft, unde nomenelaturam tndaam feruat Nec/allitnosDeuf, faliittsidpfient rcgnumuoa canSjindomoDauidereâum, perquidautemereéîumS perlfiritumfanélum,cr peruerbumfuum-
indomo Dauidinquit cre-Regnumnimiruminter» ris eÃe debet, q;- rcgnum fà lutis ⢠Idmhtec duo inter fefeconÃr ⢠DomusDauid,tribusef ej-progeniesDa^ uidis,ciuihomofùit,utfuiregni fubditi- Vtnonhicdicere pojjès.ciele^is cum inter angclos,regni, hic /à cere mcn= tionem, guom nihil minus agat, uerum de regno quodam lolt;juitur,quod ejî inter hommes, qui carne Cf fanguinc uiiatem/pirdnt auram â Ctelorum enim indigenis cr inco lis,nihtlpenuriieefi-Dauidhomo eà , regnum item eius homines funt,morti cbnoxij-Namfcripturatcfle,dc mu hereprognatum, modicum utuii tempons, quodpratpa Ãxam fibi metam prieterire non poffit-
Qui Ãt ergo,ut honor ey dedecus in hoc regno conue niant, fi ftlutis effe domum oporteat^ Qnæ «lt;gt;gt;« har moe nia,qui cocentus htc apparei Æ ubi mortales, mortis adem ptifintiurt,ubimowdigni, uitaperfruantur, infitices, Jiltcesexiflant,qui^Satan£addilt;ai funt, Ãlq DeiÃanl^ ld er go coadunandumeà - Qÿôdinhac Dauidis Regu^, mortales exiÃant, qui tarnen nunquamintermoriantur^ Cuius rationisfaits uos equidem inÃruäos ffero, imà hicc tcque uos tcnere ,atq^ mcipfum aulumo ⢠Vcr«gt;h
H J Umfrt,
M. LVTH' SVPER BENE* trfwcrt, quomtextmpo/lulet, nuni^Mm non repetent dumeft^
Affirmduimus nbsp;nbsp;nbsp;Chriftidnum, ([ui in boe regno Ui
pendtd ficerit^nunqudmejje moriturum.qudndoqutdetn nee tnoripoteflNdm chrijltnideo mortem oppecijt, ut mortem ftperdret, nc nos morcremur- Qu,iirc O' peccd^ td noÃrd fuper [etulit, ne nobis eddemfèrre opus effib Prittered o Sdtdna fubiecit proÃrduitqi, nc nos fubi/ce remur illi ⢠QUdproptcr Chrtflidno tribuuur,quod nun-qujmmori, nunquampcccdto dut Diabolo fubdiqucdt-Jdcnim,ueluerumuelmentitumeÃcoportet, quodaih Erexijjefe cornu beatitudtnisuelfalutis ⢠Ojtocunq^ enimlocorlt cornu i11udÃterit,neq^morti, ncq^peccato, nee Diabolopatet aditus-Ethoc in domo Dautd eb cdujjam ChriÃianus utlis, o abfque peccato eflo, eique Satana liber â Quibocfitf Hdcratione-
Sitpenumeroantehac caritas ueÃra accepit- Quoi fÃcctcm o fenfum,mortis, crdidboli, innobisrelin» quatDeui, utitameummepeccatum laniet, confcien-tiammeamattreiHet, addeÃ^erationem adigereuolens-Prcetcreaiuditium DeiterreÃcitme, mors, uelutidcuo-ratura me impetit ⢠Satanceruici mea imminct, utme fupprimat ⢠Perfçnam illampermanereÃmtnecemc üiotoüit ⢠Oportet enimremancrehancÃcciem,ut ni-bil fentiamus altud,qudm nos peccatores,peccato o Sd« tanefubiaccre-EtÃib hac tarnen j^ecie,uitd, innoeentia, ac (Kpra morietti,Satanam,infiros,imperium, o domi-natus
DICrvS COMMENTARII« «ro fidtusdclilefcit,utMdtlh ie-.iii^uit- Tu es Petrus,O'fua perhdncpetrdmiedificabo Ecclejiam medm,o-portie in firoritm,nonpreudleiuntdduerf(utlidm,nondit, non impetentfdutdduerfuseampugndbunt ⢠t^arnhecduo tnorticf-peccdtoremdnent - Mdncnte itaqueinfultu, tninetcrtlliusfenfus,ubimeSdtdntmpetiuerit ⢠Irfm CZ fenttdtn operepretium erit pcccdti morfum,ire diui^* fueterrorem,mortishorrorent, ddeoqjmortemipfdm-Atcfuihcctotu/mcxtcrHdqueddmÃaeseft, meumdnte mund:(]^i eonjjieäum,qui non fecus dgnofcimus, nee iult;* dicdmus,qudmpeccdtum, mortem, ez SdtnndmddcÃe-At interim fub illo turn infultu.tum impetu, uerbum eSquot; fÃiritusddfunt,animantes, tutumq;©â certu/mredden» tesme,Dcumnonirdfci,mihidond[dmeffeculpam, me «rcmoriturum, neederelinquendum efje ⢠inbaftcr (^eeorahe recubdt ⢠Atque intali erga Dcum confia dentia.fib peccdto non permanet quifquam,nec inmor^ te fubmergitur, fed pcceati monts Dominus con= fiuuitur ⢠Hoc ipfum efl , non preualcre , aut uin=i cere, quodetà tentet, non tamenuincatSatands ⢠Id WOJ Mocdwi« domum Dauidis , mortalem , pcccairia cem, Diabolo obnoxiam domum , pro more uniuerfe edrnis Ztr fanguinis, er ddhuc tarnen cornufalutisindo moDauidereäimtfUt lUtusregnihomtnesfalutczrftli citategdudeant-
Ex te uidetis domum hdnc,fidei regnu effe, quod lieq^ tangi lt;* quoquaiu nee fentiri poteü,quod alter alteri
H monflrdre
M. LVTH- SVPER BENE«
fnonflrarcno potefl, fedquemuisinfefehalgt;ereneccjjé tft,utquomanmdagerecaperit,peccdtufcnferit,mor» teni^(ordm a/})exerit, ut turn regnum in fide coprehcitquot; dd!,cr cogitetjdmiffd efttibinoxd-Deinde cr Chrijlus ideo cxhalaM[aii!mam,ut tn fdei regno eÃes- Qudre ne^ quicqudm tecum congredietur peccdtü ⢠Mo« ablatd eft, tecum cbriftus c^l,ecquii tibt damnumdederit^quis quid mdliHcertt^Htc fecumpugndnt Vita cr Mors, Peccdtu Cr lnnoccntid,Chriftus zr Sdtdn,cfttd Vitdmcrinno centidmcumChrifto permdnereneceftdriumeft ⢠Bre«c uerbum ell,diäuqutdemÃciÃimum, fed nontdmÃcile fcnti!ur,módiucrfumquidempotiusfentitur-Quare/t müdi ludicio, hoe regnt ieftimarcuelis,/!ç /là Traa'Zp abcrrdfti-
Mundufid bcnum cr pdcificum ddpeUdt regnum,ubi omnid trdnqutlld,proftgt;erd eg- féliciter geruntur,ubi fd^ lus, pdx, innocentia demum ,inftgt;ecicm prceilo fùerinP tiicuero regnum ftlutis z:r gratie eft, quanquampera petuodiuerfumadparedt ⢠Quocircdhceeomnidinftii ritucr ftdeinteUtgenda, neciuxtuperfondmiudicandä fuut . lampulchrehicc inter fefe conueniunt, Deuw etus non imperUumdrtiseÃe,utfubmcdijspeccdtis,fub medio Sdtand, (y mortefempiierni, potentts Ange» bci regni feeptro potidtur , de qud re er D ⢠Z4« (hands ex intimis prxcordqs hie concinit , (3- qud latione id fat nouit, fide cr ftiritu reueldntibus-
Quidpuids, uoluptdtisitrgdudijprtcbiturum nobit
DICTVS COMMENrARir lt;rt
daretur conÃjicb Ego neminem Jum ani» tgt;Mduertt,omnibui quicquam decft-QjtemcutK]^ tibipro» pofueris,femper peccatum incxpeduo crùSiccnm Pau lm Apojlolorwmfanéïiff'imus de fefe g!oriatur, pecat turn 1« mcmfcrwfuis perfentifcab Veile quidcm adeli mi hl, inquit,fed perfiiüioncm bent non reperio -Nam quod uoto bonum, non ago: f !d quod nolo malum,hoeficio-ptabat tjuidem d peccatis liber ejfe,fed tn tflu tarnen eum degere oportet- Et ego eum met fimilibusdijue propen fifumus eOjUt â peccatis eximeremur- At fiert td nuUo modo potefl, cohibemus quidem çr fupprimimus-in fee lera prolapfirefurgimus, miferc éructantes adfligentés que nos- At ueroquamdiuhac carnedegrauati,fordidd ceruictbuf nofiris molem geflamus, tam diu non extingui turpeccatummequedomarietiam potefl - Conab:mur bene,utdomemus. CieterumuetusAdamcrfuamuult tranfigcre uitam,donee ohm occubuerit,in^Ãueamper uenertt-
QuidPtura Æ Chrifli Regnumpriecipuuquoddant Rf guHw efl,in quo nemo non SamHorum hanc adere con ' fiÃionemcogitur- Summe Deus, cuiits potentia cunfld fc profitentur fubdita,mif:rum effc me peecatoremagno fco,neulctfcaristniquitatesmedsprifiinds- Omnes quo q- td carminis refondre oportebit ; Pater nofler erc-Dt mitte nobis débita nojlra, ficut er nos dimittimus débita rtbus nc^lris- CateriiuftiSandlult,quttum tuflitiaium
H s fanâttatis
Ul- LVTH- SVPER BENE«
fanéiitatisfuie nullum gutdem nouerc modum Mljincm, buim rei nihil inteUigunt, undc nec eis anniincutum eà hoc Euangetion , quomurbitrentur Regnum chriÃiiM fefe hubere, ut nihüprorfum peccuti lÃ: tn/tt, fed omniti ineomanda er puraÃnt, perinde ac columb^, ut Ger * ntAniloguuntur,cunlt;!î(( felegtÃent,fecreuifÃntgue,q ta^^ km chrtÃianurequirunt, qui plane ab omnibus pcccato rum fordibui mandatas,zyut chnflusipfcai/a^a^TU T©' exiüat,qualem reperient ,ubiper harma, quuii ofi iunt,Ãt'.gurarit- Porro is Chriflianus eil, qut pcccator txiRens,fe peccatorem /itetur,qui exofum habet pccca -tifenftim,exanimotllirepugnans ⢠iUe chriÃianus non tfi,cui nuüum peccatum,necpcccacifenfuseil- Sin auf modi quenpiam adfecutus fùeris, Aniichriflus.non uerut ChriÃianuseÃ,.
chriHtitaq^ Regnum in peccatk fitucÃ-.tüicfixum tÃ, quoilkpofuit, indomoDauid- tmmo Dauidemit pfum uobis ob ocu'osponite- Q«lt; tarnen gtoriari au» det, feferuwmeffeDominofuogratum- tiemoeÃ, quempuderehicdebeat,Ãuein hanc fententiam, Ãue nonirMltumdiuerfamdeprecandiD E V M: DO MINE, condortlt;t nobis noxam,ideon * uerum efliUioxi tue- UiamÃmendaciosluderent,SatanieÃlijeffent- At qui pios t hriÃianos huius uitlt;e pertef im eÃ, futuram percupientes uitam- Hue ueroperuenire, inhac terr^ nondalur eis,utd!cerequeant, ü^ullis egouitijsobnoxi*
ut
DICTVS COMMENTARII' »*
i« fam, äb omni peccato tnunJuf f mfMuodÃco perdu» xerint rem,Stttantit efl,qMluditeos-
Nemo Sanâorum mendax f/î, quom fepeccdlo» rtiÃtentur- Omncsenimlibere confrmant, eisqueex ammodolet, icrumnofamcdrniitnolemipfosoportere Ãrrc, dc und cam diuo Pdulo excldmdnt.0 tnfiliccm me, quis me liberdbit 4 corpore mortis huius Æ Hune rugi» turn dtque eldmorem omnes lt;edunt,ob cam cdujfdm,quà d fenttentes peccdtum, db eo Itberdri fummoperc defyde» rent' Atqueinhocfenfu, CTcognitione peccdti CHRIST 1 RcgniWMCOM/îitwtHwicîljMtà dïO in pcccdtopeccdtum nonÃt- Hoc efl, qudmuis pcccd» tumcrdgnofcoe^fcntio, dtldmenSdluse^y Pegnum tdmfirttirr in confeientid conÃflunt, utpcrtedcdc D E V M, «t«el/îc(i(C4f: Dondbotibinoxdm,quà dinfi HfN, C H R IST O^j«nicc(iilclt;flo/î/wwfoc3 Ãdis, qui pro te trdditus eft' biecenmpeccdtdnoce» iunttibiâ
Cieteri,qui peccdtdfud nonfenliunt, uerum operibtu ' intenti,déqucuitqsfuisnihilqueruntur,mundosfcfcre» putdntes :tlliSdtdniedediti,non m Chri^îtregnum dfctü funt: peccdtum enim Idboris cr lt;erumnd; expers effe non pfgt;teÃ- Ati^ ut cidriui loqudr,dd fades, quenqudm Sdn âorum,quem non diuexet t/tors tSed ne unum,noui equi dem,repereris,quin pdllefcdt cr contremut db horrendo mortis conÃgt;eäu ⢠Confeientid uero hoc loci foldmen recipitex-ii$-pfdlmo:Cdfitgdt mequidetn, tentdri^à ntt.
M. LVTH- SVPER BENE«
nit,dt morti non trddidit mc: impugnatfinè,fcd non prlt;e udlet- Hoe pdilo chriüianM peccatii inuolutm, injrd peccdtd ey fiprd peccdtd conftitutus £Ã:dc tdndem tdmà tu/m utélorem eÃe neeeÃe eft- Eddem or ratione cum Sd tdnd cum degere oportet,cum quo [otdm dli uttdm luâan dum ,Qr dd ultimum uincendum ⢠Sic cr in mundo illi tdbores toiler dndi funt,ut uiäor tumen poflremo euddut-QudmuK enim Sdhitii regnum fit,quod nelt;^foporc,nec quiete occupetur,Ã:d quicquid in inftrii eli,lAortcm,Did iolum,peccdtum,Qr nihil non dduerft in/otiuniucperft rdt,ddhuctdmen dnimoinuià iodicit: H/cperfiftum-Sed hiec idea permittit DEVS,«f ftdes feft exhibere,locum^ fibi reliflum hdberc queatâ
Porro idipfumconfeientia uolupe efl,foldménque gdudid pr{ebet,nimtrum lUt R egnum efte.ut cdndt etiam: Benedidlus Adonai dominât,quiuifttauit cr/edemit nos cr fufcitauit Regnum in domo Dauid Hoc eH, quod nos per uerbum fuum inuif it: nos à pcccdtit liberet: nosdo minari^/iorticr Sdtdn£Ãcit conftantiffime. Sicutrun hdbetis,Regnum in domo Dauidis, (y, ChriRidnum tumdefunilum eff'euita,tufuperdddhucuefcidurd, fub q; medijs peccdtis turn innoccntem ejfe,dt etidmfi Satanif obnoxium,ddhuc tarnen Satanit dominum eÃe- Ndttt utrunq^ uerum eft,eo quod Peccatum,M.ors,Auerna car nem impetant,f:d non uincAt,qudndoquidem Regnti hoc Sdlutis Cd omnia in triumphum ducat-
Qiidre
DICTVS COMMENTARlr- «â¢,
Quäre mAgnd qudddm uelfupcrbid,uelconjilt;lentU Cornu uocdt, hoe efl, beUicoj'um,drgumcntofum(ji PvCquot; gniM«- C«/ nee ulld gutes dut inducue, guo d multis crro^ buftismpetituMhofiibuf,perpttuo dcfrnÃonifutuigild kr tncumbat,amp; egregièhoflilemmanu dreeat- Inhunc tnodum Chrifttdnuihocipluntdpprehetidcns Cornu,Pee cdtum,Mortemcr Sdtdndmhumtproflerntt, Neg;no= Urdrü eft uirtum Cornu tllud,nec tpficondiiores etus.De Ui enim condidit, es- erextt idem per V er bi fut mtntflertu, guo cr ferudmur- Proinde/teZdeharidicdnit, ut non filtum fuam,fed chrt/lum re/^ieidt Cdrmen- Imö Regn« fcoc tpfum faits lud£ts eelebrdt, gloriofum^fôrè pradtn eat,neq;uiidm Gentiunt mentionem Ãeit, qud uid feUieet ill£ co peruentur£ item ejfent, quemddmodum pr£ter d» Hos Simeon tn Odefud.cai N«âc cindtiKejl,quomodo Gentes nos in Regnum tÃudd feut fumas- Hic uero ereâum lud£isRegnum, e^- Regnum SdIutis,O'bedttfcdtionis, td^ indomoDauidferuifui pr£cintt-
Sicutolitnloquutuseftperos fanftorumfu orum Prophetarum.
ldeo,utpromijfionemfudmeonfrmdret,qudpr£dixe rdt,fe ohm ereóiurum eÃe Regnum es'ct- Ai g; hodte tem puiddefl,guo promiffioiiem fuam explere uult- Sic Corâ= nu Salutis ,t.hrtftt Regnum,dd uetus TeÃamentum retrd hit,ut inde tcÃes producdt tdmÃrtt prdpctentig; Rfgno guod d nuüo net^ fuperdri ne^ uinci potefi- Stguidem
Prophetx
M. LVTH- SVPER BENE-
Prophetie dtempoributDMiiits omnes eónpüfunkut fttrpemDduidts, Regnum ttt terris (ore udticimtrentufs cetcrum/piritutde Regnum,prie omnibus uero Efaius et Cr Hieremius tule futurum effc Regnum prxdicuruni, quoru admintÃrdtio in fftiritu cr uerbo cöfiÃeret,hos et precipue hic Zdchdrids reÃ)icitâ Alif,utOfee, Michedf cr c£teri,idem ouidem Regnivm, f:d non tdtn conRun ⢠ter priedicdnt-
Vtcnpcretnosabinimicisnoftns,amp;e ma nu omnium oforum noftrorum.
Hdâenus EudngcliÃd fummdtim recenfuit. Quid fit Regnum lOud Chriüi,dc guo per Vdtes precentum efl' JdeonuncporroiBudenumerdt- SigiOdtim ueroinquo iÃiusconÃÃdtRegnum- Primuminhoc,lt;juôdnosdbini mied ntdnu.ddeoq; ab omnibus of mbus noHris eripit-Videtishic Ãf dgnofcitischartffimt,uerfum hunc teÃdri paldmqtdperteconfiteri: Nosquipopulut ciuserRe* gnum fumus inter hoÃesuerfdri,necdliud nobis expend dum,qulim quod nobis inÃÃi Ãnb Qtiod huius Regni UIS,indoles cr ndturd in hoc conÃituta Ãt, ut eripidt nos è mdnu omnium,qui odio perfcquuntur nos,ut Propheld pfal-iio inquitt EmittetDominusuirgamuirtutisfu£ ex Zion,ut domineris inter inimicos tuos- Et pfal. 4.}-Sdgittie tuie dcutic inter medios hoÃes regis- Id Chrifio in delicijs efi,ut Regnum fuu/m in medio certdminis, ddeo^ in medio oforum fuorum conÃitutumÃt-
Ute propter noflri confoldtioncmfcriptd funt,utfle m
DrCTVS COMMENTARn. «-4 inÃru^it Ãinus,qui fub huiui T{egnt ducefliptndiä Ãcere meditamur,ne aliud in an mum inducamus, ijuahic pm f inptu nobis eà Ne lt;iuitramus,ttt htc mitndt/iuorem co aliemus nobis, nec ut mundo inferuiamus, er gnëuis no bisnonaducrfanteinretineamus- Sic enim propheticut loquitur ferma- Ex mimicis eripere, RegniiÃiusingetü Umeffe- Quidfi cripiater exirahatèmanibiis eorm» qui nos oder uni, pacis profiâo Regnum rffe nonpoteflf fed eiufmodi,quod omnium odio er fimultati expoÃium fitâ Vthodiecerniiis, chri^ogratia,quà mVatiniano odio uel noflri hoftcs,qu£ par um emicuit,lucem,infeäett tur- NemoufquamGentiumperindecxofushabetur,ut ChriÃianus- lam Papa,deinde utcfani fuis corn Pfeud4 pOi^olis, Epifeopi, moxin rabiem aiîi Principes,pruete reaSanéli,Erudtti,Sapientes,omnesunà acerbi/fimeode runthodiechriflianos- NeefatisftiDis, quódiugukn^ tur er occidantur,fed utita extmguanfur cz firnditusde leantur, ut ne memoria eorum, ut ipficogitant, mortali* iusrelinquatur-
Ateyhac efl natura, h£c funt chriüianorum infi gnia, et-auhciKuclcurialii(ut Germanicedicttur)co» lor : utquando perfuosnosinfeâcturSatanas, cogitet «oî radicitus extirparc.Sic naneq^er uerfa iUe fonat: Ef fe ChriftuMregemnoflrum,quinoseripiatcrliberetab hoftilimanu-Quod er eximtepraftat,er potcntiâfuam I« medio mundo,in mcdio carnis erSatana exhibet, du nufquam chri/lianopax Qrfecurttasreliila fittt,prlt;eter
quà m
M* LVTH. SVPER BENE«
^tidm in foio Chrtflo fto- Br cuts ijuiJem ucrfiu ejl, lt;^ui citoduol4t,fuhitopronunciatur,nempeguódnosdbofo=â ribiaredimdt. Pitquihociuxtdobferiundum uentt,non vnü,fcd tfMltoseÃe^quifupmrrudntinChriftidnos- Sed ideo non perdttum iri,qndndoquidcm hdbedmus, quiÃr^ tior fit or mundo cy principe etiis,ut i ohd unes dit- Idt» cum promittdt nobis,nouit,unde fibiÃumdtuires'.fcntie musquideminfultum, dt ipfi nondeferetnosininteri^ tu, modo cxpeiidremus cum-
Vt mifencordiâexhiberetpatnbus rioftns, amp;rccordarecurteftamenti lui fanfli.
Hoceft,Iurameuti,quodiurauit Abrahamo patrinoftrOjiK daret nobis.
Nedum ex omni mdlo turn corporis turn potifjimunt animi eripere eum uult,ueru db mimicis noÃns, Sdtd^ tld er hominibuf: er quemddmodü omnibus fimul mdhs ChriÃidnum obrulum oportet : fie rurfim d,b omnibus ni uniuerfum maltsereptum eundem oportet - Atq^ hdn'c grdtidm,benediilionemerfà cultdtemofienditeis,pdtriââ bus eÃe promiÃdm- Tails er ApoÃotis mos eÃ, ut nuti quamnonaduetus TeÃamentu rccurrdnt,id quod er ÆÂ« pra recitdbdm,qucgt;d Deus per os Prophetdrum loquutùs eÃerpfomifitf^c-itaerhicZdchdridsÃcit-
Dicat nunc qui/Ãiam : Vita tarnen lüi deÃinäi fünf, qui ergo Mifcricordiam lÃis exhibtturus eÃ Æ (^td item opusrÃreÃrre,quc)dmifcriccrdid patribus cxhibiterit, Ut in Prophetis nunciatum fit Id uero ideo contingiti
Ul
bICTVS COMMENTARir.
MueritiUDElcommon/irctur, acnohifiuxtà compro* betur,ne nefciamus,noÃris elt;t non deberi meritis-ïn Ge ticfcos -ix- «f- XX cii(gt;tttbuilt;iccepijliSâ Q^omodo Ab» rahatnopromifcritDEVS, infemineeu»omnesgentes benedicendM e^fe- Hoe ell,per Chnllum proditurum ef fe uerbi ntinifieritim, ijuodpäcem, grdttum O' benedis âionetncunâif ttfferretgentibi»- ottepromilfioÃc in longos differcbatur annos, ui appireret, cdÃam, nul^ lam o dboÃtäm promisÃonem- Adeofefe Ãultum in fit isrebuicommonÃratD E V SjqudÃomnidretrogre di uelint- Attamcn utcumjuecompcrendindtum OâUi* fum Ãt, impktum turnen eÃ, O' ^uidquid Abrahg addia ^um erdt, exhibitum eü, nec ex initnic» eit» eripuit eu tantum, fed O' nâhd non boni pMÃitit.feféijue ipf im tUi impertijtD E V Somnid,quefudgt; Ethoctotumideo quid( ut hic Zdchdrids confirmât) h£c mifericordia et bonitdi anted promtfid, iuriqueiurando dddtiid ill»,qui iam diu obier ant diem, quom nos non dum eramus- Mia fericars ergo O'proptltut eÃ,non ex noÃris mentis ,üd quod hoc noflrd deberet luÃitite.cdteru/m ex und grdtid, fà uore O' mifericordia.
Horribilidfunt hec tonitrud,dduerû mérita O' ope ranoÃra,ut ne gloriari pofiimus,^ ipÃnoseripuerimus dpeccatis: aut bonitatem cius, adeot^ Euangelij pnedi cationem meruerimus, Nequaquam- Nulli hic iaâdntùe locus eÃ.Verum hic texti» ait, te Domme,promiÃffie, te Ãdurum antealiquot chikades annorii,priusqud ego naa
1 feerer^
M. LVTH' SVPER BENE«
fiercr- Nd t« fît iÃd petijt,ut mihi htrgirefur, tjuom deer euerdt dpud f:fe,ddturum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tper hdnc promif
fionem dudent crÃrmdntÆr Prophetd-Mit^ lüic uere bo nitMdeprehenditur,ul cuiq^os obturetur, utcui gloridH dl fùeritdnitms,K in domino giorietur- QHod enimtu tn meoregno dgK,bonitdte or grdtid medÃuerii, non ti bi, fed mihiimputdndum eft^tgo promi/t^mccivm^decre ui,ut promises fdtisfieret,uel te nefcio. At^hic omniiun cri peÃulivm obditur,ut itd dicdm-
Sic QT hodieiNemo nofirum, qutbui,Deo grdtid,Eu» dngclion illuxit,gtoridripote^l,quod no^ird 0perd,ldbo* re,condtu,dutfdltem bond connerfdtione dÃequuti lUui Ãmus-Ndm quicoptimd operd,qult;eqi exceüentis/hndfiu did putdbdntur,omnid retroaéid cr profirdtd funl:quoJ genui erdt:MtÃdre,ifliuiuel lÃiU! feéïlt;efedederehypo:d criÃ,qitem ordinem uocdbdnt, libri item Acddemidrumâ ïbi ibi uero inquiÃuimus- A tqui lux tibi diuersu nuncidf, ac longe dhd docet,qud qua idm recitdtd funt-Quiiun^ idâdre pote^,èfuisfe ddfequutu uiribui-lmó Eudngeliu hdc omnid ddmndt or reijcif.qui ergo per id quod repro bdtum efi,dd Eudngelium perueneroi
Quocircd id perÃftit tdndëiOntnid noÃrd ex merd grd tid er bonitdte eÃi,ttd q, cum honore er Uude eiiuÃted fnur,nosdiuer5ulongemeruifÃe,inÃrosergehennd,pU td, q, à prdter hiec quidq impertit nobis,grdtue eius et bo ttitatiseÃdonuHocfctliceteft,qdit:AntedperProphe» tds pnenuncidtufuiÃc dc pdtribus tü,pmtffum,tû iurciu* rdtido
DlCrVS COMMENTARIP flt;r y^ttdo addiâu, paâü Abrah£ donäre nobis uelit-Gen^ «».Per memeti psu turäui,inciuit,nià bcnedicà te-Et, in fe tninetuo(yc lt;:iU£ucrbaProphet£ ftcretinuerul,zy ob ftruArutjrääarunt^jsc^femperÃ/t funt, quodhicpfätt éie dacratjUt omnino noscertos frceret,benedi£lione fu* am fupcr nos ejfufwtt fe Porro nunc tempus adtÃ,horlt;i uduenitaus,^ lurduituenturdin nobis falutc-Hoc efl,luf iurundu, qd'daturus erdt nobis:^ grdtis in oëisgenerdti effufurusdtqi dondturus-Sic enim uerbd fondi: Ue in uni uerfumorbem,Ci'pr£dtedteEudngelionomnicredtur£â
Homines profciHo non meriti funt,ne A brdhdm qui dem, ndmnecipfeconforsÃüuseii promis/tonis, quom diu dnte impletionem concejferit Ãtis. nbsp;nbsp;1 n jfiritu fdne
Cr fide pdrticeps erdtpromisÃonis : fedquodtdmdiu dpudfuperospermdnfcrit, donee Euungelionuntucrfo terrdrum orbi tncldrefceret, id uero non contigit-PromuÃoergotÃifiädeft:, qudnqudm impletionemna expeâdrit, ut dixi, in hdc terrd- Hoeeà : Vitd eius noneflprorogdtdufquedd EUdngclij in toto terrdrunt orbeddnuncidtionem, tdmetÃprofefe infideddfcquu^ tus Ãt Eudngclion- nbsp;Qudredtci non pote ft, quod men»
tts eius debedtur edpromisÃo, dltoqui tam diu eum fuper eÃetnuiuts oportuiÃet , pretiumquedcbitumiHtexol* uendum erdt- Idm uero er poft einer es eius dppdruit promis/ioniscxhibitio ,ut quemlibetfdteri neeeÃdrium effet ,AbrdhamtmeritisnoneÃefaädm promisÃonent lûdiK- Rurfus,dici etidm non poteft: Quod gentes,qui 1 « hdc
M- LVTH. SVPER BENE«
1jdclgt;encdiâioncgMdent,fuîiiÃd meritisajjcquutit fint, qutetwmnonerât -iUisproniiuit^nec tamemxhibet Hts exhtbct,quiiuftdinen promiÃio nuÃa er at, qui omnes tü temporis nufquatueranf.
Adeofemperf'luw fibi honorem retinere uult, zrtà fe,quiefl, DEVS, quanquamprie tmquo mundoeèrem perducere non pos fit- Verbcrdt,arguit,increpat,mui tat,iritat,allicit,qutdquid fà aundum efi, peragiiiat lüi ho tiorem fufflt;:runt,Ãbijpfistribuunt,hocefl, noluntagnoa f :ere,quód qiiidquidposfident aut habent, id eis ex f da gratia obuenire- Qttando ergo gloriamur de eiufmodt bo itis,Deusfumiff,^;^ ipfe feruultts noRcr : er quando ota till ddimimus,nos dominos agimus,ipfeferuulum-SiciÃe dcdecoreobruitur,noshonoreafficimurAtquamuisnos ctim honore eins tiondtnatnur,promifit tarnen in Scriptu ris fcfolu conferuaturiA» fibihonorem er gloridm,ut fic omnia exfola gratia elargiatur-Hac qui crediderit,etidm recipit eadem-Qui non crediderit,etiamfuampo^lremo tnerccdemdeftret,
Vt e manu inimicorum noftrorum liberati, intrepideferuiremusilli omnes diesuiteno ftrç In fanftitateSd iuftitia, quecoram ipfo iuftitiaell.
Regnihuiuscr naturamer preprietatemdeÃniuit-Koc efl,foedus cum Abrahamo iiflum,népein femme tuo icncdicentur omnes genteserc- Quabenediüionisuer ta Ãc,inquit,interpretabor uobistVt c manu tnimicorwn noflrorum
DICrVS COMMENTARII- er
itoflroru crept i, intrépide totdm uitäin no[lrSfruiämiii tüiyinfdnditdteeyiuüitiiicoramtpfopoüentibnf-qh.c mundo carni noftne non bene oient- NamÃc inundiK hic mur mural: Atqiii putaram egopretioà ijuidguâ datu ru ilium nobiiyUt nuinmatum bene marf ipiïi, uxorcm di ui!em,Ãrmofamprolem,pri£claras itdeSjZtr Ãijuidaliud mundo eordiÃicrit-Et nunc diuerfum animAduertcns,ac cipioiNos illi inirepidos inferuirc debere in fanäitudine er luÃitia lüi complacentibiu.Eroinde ut Ãnritualeis hue oculos er aureis aduertamus, non abreÃerit, ut uerbu reil, uf introÃiiciamus capiamusq^.
Quod att,feliberaturum nos ab omnibiu mimicis na ftris,rurfMÃc inteüigendu, regnum inter medios ho» ües collocatü Ãt,nec ideo tarnen deÃrui regnu,fed perpe tuöinimicoscrlt;juofutsaduerfartosciusutnci: Et quod hteclibcratio ab intmicis noÃris co dcfcruiat.ut ei perpe» tuo obfe^uamur abfq; ullo timore-Atquc ChriÃiana htcc res efl,er amabilcrcgnum, quid ChriÃianus expers ti» mor IS Uttam träÃgerc debeai: Eximium proÃäo iierbum eflipeccatorcmabfq^omnt foUicitudinc ertimoreuiue re-r (tlu Hero ideo donauit nobis,ut eifolt porro inferuta mus-Hic enim mundo er Magiflratui quidam non infer uient- Verbum, intrepidi,aut fine timoré, includit in fe fe,nos tum præfentis tianfuturifeculorum, bonorum fe curos eÃe- Nam ChriÃianui utiq^fecurus er certus eÃ, de pcccatorum fuoru condonatione,tametfi adhuc illa fe tiat,ut paulo antediximus.Ccrtus eà enim,tAorti in fein
I } hü
M. LVTH. SVPER BENE« hil iuris eJj£:Satanâtnf:non uincercncc mundu ijuiJ^uS in jepojJè-Eiusmodi cor tottuspericuli cr incommodi cx pers eÃ,iyabfq- ijs planéliberutn- Nee ita mtelligas,^ peecdtit omnino non perfentifcal:c£tcrii,q, crucietur int pcnj'è,ubi pcccata torferint,ubi mortis imago cora terre ficertt,ubiatnundodedecore cr ignominidgrauati,nudi perRiterimus:nc(^ quëquaminhis terris, quónosucrta tnus,prtetcrquaj'ilum Dcum habuerittius- Senti tur qui» dem Sednihil efficttur,nihiléj^ nincit -i^amieqi in Deo tu tum er fccurum cor pernuanct-
Sic er paupertas fentitur,quandoÃmepremeris,nec eft quo ucnre fiiÃcn:es,quoq- uxorem er libera educes, nee ufquätibi certus habitandi er permanendt locus eÃ. Atquihrcnihilobfiant Cuniiaiüi fuppeterc oportet,eic g; intrépide feruirc-Vt hic,fonat cantio- At uero in hoc fi ttieÃ,^ ChriÃiani non ÃuMUS,er ex affeäu er fenfu no /Iro iudicamus,prout nos mundus uituperarit, er ÃmA beferilttu emm dc nobis aélîi putamuSâ ChriÃianusaut hic cum oculis twmauribus obÃruüts, cu diuo Paulo ad Gab eÃe inquit:Ocaro,mors,peccdtum, uos ntihi uitd defun dii eÃis-Et ego rurfwm uobis ideo mortem oppetij,ut ni* htlporro uiuatprieter me er Deum-Mundus mihicruci fixus eÃ,er ego mundo-Hoc eÃ-.Mundus nuüä fupra me curägerif.er pradicatio er uita meailii rifus er ludibri urn cà Verüut tu miht metiris,Ãc tibi rurf tm metior- Si tu me jj)reueris, er ego te/Ãerndmtfi nihil de me fenferis ' er ego de te par ufentio' Quid eü curie Hippocltdi,fi ne
DICTVS COMMENTARII« ai
tnt mundui odio inÃflet,ubi ei lt;jut in fupernis haiitat «3 difplicueroliiuid fi etidm ajfiduo peräuret odiu, pec^ cdtumÃeuidt, munduipleraqi IdÃct er effuttat, quid ium poÃea,iniumbdt iftis fuis fludqs,donee de/à tigetur, ego perinde denen dudidm,prteicribo nutld i^a â¢
id 7K««do re nuncidre demum cà nbsp;nbsp;tntc)-mori,dbf^
tiwore dgere:nu!ld dliqud re occupdri,niÃqud uoluerit de us:n!hilp!dnèloqut,nifiquodillibenepldcuerit,Cirque* ins fÃeuerbü feiere: ut itd[uiud,Qrh£eoperdperfieidm, quic eerto feidtneius eÃe operd, ut in uniuerfd uttd nied, quidquiduel interne uel externe uixero, eertus exiRdm, ad eum dttinere,eiusq; folius eÃeSie d numdoquidemfe» gregdius ftMi,crin mundo tarnen uit^ eurfum teneo-Ne wo m-.nus in nutndo eÃ,qud fyneerus ChriÃidnus: er ne tue rurfum in mundo plus uerfitur er agit, qudinteger Chriliidnus-ideÃ:mundusÃrtius ineum deÃgitoeulos, er Sdlunds eum fepiusetr uehcmentiusimpctit,qud ignd rumChriÃi,ÃuegrdtiieÃueÃdei ⢠ChriÃo er Paulo hic diesdieitur,euhis eertamen er eonfliäusfit-Laeerätur, ntordentur,adeoq^ totus eum utroq- terrarum orbis eau^ fax dgit Rurfusin mundo non eà iiere ChriÃianus, quan tuuiscrudeliterineîédefeuiatcreontabeffdt'.perpetuo enim dteitiDomine tuus ego f 'am,tu bene ages meetm:tu belle inuenies eos tandem, mthi pro tuo arbitriofneeedät res,modo non aduerferis mihh
O mnes dies uitæ noftræ, Toto uitx noflrie curri^ culo,id eÃ,in fempitern(an,ut nuquam ceÃet-
l I»
M- LVTH. SVPER BENE*
Jn fanâitate 8C iuftitia cora ipfo pollentibus*
Hic bifà rüm diuiM Lucm luUitiam czfanâitudinetn fcpardb Alteram eft inuenire,guie coram ipfo ualet- Al teranuUiMi eftpreiif,quo(lareexpreJfHmefi,DEltum iu/iitiam, tu/m fan(litudinem coram mundo in nuDo pre cio effe-.quemadmodum nihilifalet freer e mundiu de urn, cr rurf mi parut aflimare mundum DEVS-Iiam ^uod iuflum rgt;euidixerit,iniuflumappeüat mundiu: cy qd.' is redum uocarit,incwruugt;n DEVSnominat: perpetuc^ frcduointei'fefeherèespugnantâ Quodfanâum De ufuocaritjtddiäbolicumcriniufltmieÃeoportet-Qtiare conf olatur nos hic, dupheem oportere iuÃitiam fana ilitatcmeffepnedicans- Alteram,(iuamobferuaredebç mus fedulo- Alteram,quam auerfari-
Haâenus fimma omnium,excogitaripotuit,fan âitudo cr iuditia frit, tn Ccenobta incurrere,monaflicti habitimi induere,rafrram adornare, cingere fe taç/ueo, leiunijs z^precibusincumbere, cüiciumferre, tnlaneis ucflibus cubare,aufterum uiucndimodtmiferuare.Ac in fumma: M onafticam fanâitudinem, cr religionem fafei pcre,ut ita inccdentes bonorum operum freo, ipfifee tu nefciuerimus, guâ quod a uerttce adufrue caput frnüifu trimus: ad fola opéra o- cor pus,non ad cor tntentt, ubi odto,timorécy incredulitaterefirtifrimustmala confet cntiaturbatf.ncguequid^uamdeDEOfciuimus- Ttrni fané mundus paffim proclamauit ; Ofanâum uirum i/*
OfanâamQrpudtcammulierem,^uife murisco cluferunt
DICrVS COMMENTARII.
cluferunt, nodu cyinterdiugenubut^prouoluti multii (^ttlt;euecant)Rofarilt;t mu/ptarunt- O quanta lÃic fanât tofjubi uelDeuitpfe commoratur, ubi crlfiritus Parrf* tlf fw ejfcntia fua re/tdet- Htec taâat mundm, cr magni frcit-Atutpritterhdecobferuent, quà m nulio cordis[£=* rioorent, neminem doccant nee erudiant, nemintquic* quam erogent,fed adfefe modo pauper urn tum fangut^ nem ,tiMnfudorem rapiant,crfyncerauere opera omit* tant, tbiuero parumprorfusturbaturmundui â Porrô hanc luÃitiamty fanâitatem expetit mundus, qult;e lamé feetet ey tota impur a eà coram Deo, quam incogni* tamnobisuulteÃeDeui, ipfeueroaliamadmittcre luÃi» tiam reeufat-
Turn altérable luflitia prodit, qult;e coram ipfoualet, O- nos intuerineceÃeeÃ,quietaliseÃ:Qt^ödfanâs âitas noflra «ou in glauca uefle, non in pullo aut albo eu cuÃo, etter um inpuraconfcientiaconfiÃat ⢠Nempe, quom certusfiiero, quad Chriâus beatitudo meafit, quodé^ Optra mea ad hoc nihil prtflare poffint ⢠V criwn quôd ipfe cunâa,quie Dcjm re^icit,pficiat â Tuw omnü tnthi immundafunt,egoq;foliu mundus pcymdneoTum facile decernitur, quôdnonporrôdicam : glauca ueÃis fanâa eÃ,rubea ueâis prophana eÃ, quadoquidcm corn pcrttwn habeam non i» glauca aut quacun^ ueÃe, fed tn uno ehriÃoomnia fitaeÃe-Eo enim nemorem perducere poteÃ,ut glauca ueÃis tüi corafordibut abluat, dut quöd Canobtum cor iBius puriÃcet :folus enim Deus fide er
1 s Ifiirtlufan»
M. LVTH- SVPER BENE*
Ãâiritufanäocor utpurificet opiueü- Aâ if-vbicor lâpurît fùcrit-Domuttiut äger, o- iger ut domut acjue uidétur,cr Ãru^^ue ilUudlctqdâCcenobiu.zytcontri' N ec porr ô mthi opm,locus aut ucflimettlüfuperefl ullit, ^dâin^pphänoruitiihinumeru uciiiat ⢠Namoiamihi idé tMlét,po/l^uâfanâitasprûrfwnin cor introrfamabijt» Quidmihicitadicat Dc«lt;: Tupiut cs, ego tibipater,tu tinbiÃliui-lnhocetiäpÃjiercdebcmui, no5fan(ti/t^â tnus, et fine timoré obfequamure:^ fruiamus illi- At^ hoceà tUtcommcndare, er exponerebenediüionem Ab rahr j^uidtnundübcnedicere Dcusuelit, dc^maledi^ äioneia benetliäioncmtraiifferre- Hic ChriÃianititulus er itiÃgnia conÃiiciuntur, er hic eins color er indiciu/nt eft-Nimirü q^uid fanilus, abfq; timoré Dei minifterÃt^
At ijuis peccatorum,huncÃbitituium uendicare au^ detiVbiegoDeiÃero, tumipfemihidonae, quidciui feruumtigam, quodq^fanóluate erpietatecoramipfo extmtus Ãm,nec rerum penuria cruciet ⢠Prodeat autem, qui audeateonÃrmirefefepium,iuÃum,fanitum,rgt;ii^ feruumeffi, nullisq;uctanimi uel corporis deÃuutum bonis- Agitedum , prodeat quifquam er iaäet fe^ laut quideijsipÃsgloriari nonpotefl , ChriflianusnoneH: Uamh^c ueraoportetejfe-QuidueroobÃdt,quominus quifquam.buncÃbiufurpettitulumt^Timidula confcien^ tia,peccatum enim perpétua fcntimus, er uita nunquant »onimbcciÃis eÃNihil ego uidco,prieterquamhonc^ai» Mtam,quanquam hone 4 nobis pofcat,fed ctanhac no uult
DICrVS COMMENTARir- r« uult effè contente, fed fubhmius ddhuc tjuippum ddefft pero[gt;u5eft,utego dicere dudeam : Domine Deus totiut untuerficonditor,dpudtecertusfiMnmefdnäum, tu~^ minifirum eÃe,non propter me,quipead(a ddhuc in me pericntifco,fcdper ChriÃum, quicondonduit mihino» xidm,qutqipro mefdtiffecit. H^ecproÃäoidäurcde» beo,modo ChnÃidnus ftm-
Atquiin hoc fitd eà contentio ⢠Peccdtum non ddmit* tit,Ãrmido!ofd cr puÃüdnimts confcientia obÃdt â qho modoferuiaeiusfam, quom tarnen m mcpriefentidm, Didbolometnferuire, nee quod ego fanäus Ãmagno» fcdmfNohic de uulgdrtbus Chriflidnis.qudles ego meiq-fimitesfumus,uerba frcio:c£teru defynceris, quibus bo tid confcientid eÃ,CJâin quorum cordibus diuinuf jfiri^ tus reÃdet,quibus ettdmà puÃüdnimis e:^' infirma confei eniiiÃt orpeccdldfudperfeniifcant, dicere tarnen co* guntur-vteunq; peccdtum fefehabeat.nuÃius tdmenpec cdticonfetus fum , nec mortiner. inÃrisobnoxius, (y propter hiectuâentur.etidm, cy uiäores tandem eua* dant,ut ideoetiamorerentur, cd confidentia, quod etiant Ãdenuorepugnarent,adhuctamen es-fancier ChriÃi ferui perfeuerent-QiitdergoÃciundwm^ I^amlongefe eus rcperto,à uitam meam in conjfieilum Ãatuam-
Hic uita or uerbum longo interuallo f tparanda funt* Quod à uitam intuert cupiaf,proponam item ttbi D ⢠P« tri,Pauli,uel loannis uitas, adhuc tarnen ignominta gra* uaberis- Vbi coram Deo fanäus eÃe optaris,nt uitte in» nitarii
M. LVTH- SVPER BENE*
«iwrw tult;e,ni/t intcrirc iiutcrnum udis- Nam folum dlt;f nam, fola mifcricordutcr gratta in te eft, ne^ quicqua tuta,ueloperaintelunt:fîinntefiterint, adum ejldetc-Qjtiretneoftatucor noRriimejJeo[gt;ortet ⢠Domme,à tnMuam inter nos rationc rcdderemus, ego nuDo pailo, ueluitaueloperibus perÃftere in con/^cdu tuopofftm, etumà uel ipfe I oannes Baptifta Ãrem â Namh£c omnia necdam dona,manera, autmifcrationes funt, (eduita' Ideo uero me piuni,feruü tuum glorior ,quód mihi abfi^ mtcrmiftione tribuas,crut Abraha promtÃftt, quod zjâ mihi,propter Chriftumtuum, mifericordiamtuamexhi lere digneris : quidÃego ex me ipfo pias O'iudus non Ãm, lpfe tarnen pro me pms zr iuftus e/l : à ego propha* nusÃm,ipfe fanHuseftiÃegofcruiK DeinonÃm, ipfe feruus Dei eft iquodà abfttimore nbsp;nbsp;foÃicitudine non
Ãm,ipfetameomnts timons er foüieitudinisexpers eft-Vtita meipf vm ex me in earn tranfferam er penetrem, gtorier, me in Chrtfto er per Chnftum bonum eÃe-itauult etiam, quodnospiosc^fandosejÃegloriemur, fed non noftro mcritO'Namt^ de nobis glonabimur, tan quam de dcÃjeratijfimis nebulonibus.
At^ at hac plana Ãnt,uitam noftram animaduertite, bonam conuerfationem er mores noftros perpenditc-Trutinatequimftulte paftim Euangeliohomines inctmt bunt,utÃredubiusÃm, num ampliusconcionaridebe» am, an (ecus-lamdudum fané à uerbiminifteriodeftitif* fem,niÃh£citidcmobucniffenon tgnorarem - Quam primuin
DICTVS COMMENTARII. y» primumenim h^c pro condone docentur : Noninno» Uns openbus am uUa conÃftere falMetn ,fed in D« do« nis,nemo nonbonum ^cercdetredat, nemohonefljm ui tam ducere,dM moremuultporrà gerere,cAlumnMntur pA/fim bona inhiber topera ⢠Sedh£c dimittenda funt ta Mam fuamEuägelion tarnen eundë fermoneadÃrt,uul* go , quicapttcapiat ⢠ExigitanobisDeti6,uthoneliam Mtam jiris tranÃgamM, tsx non tranfcgertt, juam muldamreperiet tandem- lamÃconttngat forts pte cr hone/ieutuere, moxfuamaffingit nequitii Satan-Neq^hod'e, quomodome huic reialtemperemfatis certtcs fitm,non me£ perfon£,fed uitæ caujfa- EiamÃde honeÃa infrenataq; Mta pradicclur, flatim trruit Ãne ik diciomundui fcalof inciduintedtÃcaturus ⢠QttodÃrre «on pote/l nee uult uÃo modo Deus-Turpis utta er igno tnintofanon decet ChriÃtanos, nec delicata uitadecet-QHidcrgo agendum tumnobisiQwadhoneflammo» do Ãiectofamqi uitam reÃgt;iciunt,tllts prieüaret.Ãrnica» tores ey- firnicatrices eÃe, er omnino in coeno uolutart-N ec tarnen Deus uult, quod turpiter inhoneÃeq; tranÃ* gamut auumtSiet^ enimid pcrÃrrcpoteÃ,gehennieetia an} teideoadtudtcans SinÃectofehoneÃam Uttamduxea ris, tn ea hlt;trere uit tibi q^ arrogare,quod iterum perÃra re non uult-Prouidendum tgitur tibi eÃ, ut tn medta femi tapermaneat ,neqiaddextram, necadÃniÃram defle» ficndo,cr tranquillam.pu.'chram, amabtâemq^ inoiuld tnundi Mtam ducat,ne^tdeomagnt earn Ãernt, iieq; (ea cut
Mlt; LVTH- SVPER BENElt;
cut reputes, (juÃmfîdormidm dut uigüem ⢠Et^uetndd^ ntodum c£lorunt regnumnon tncrertme,ideoddfi'rinoi fic cr omnem honeÃumdtfciplitif^ gndrdmuitdm,liie rc eo direUdm zr geÃdm oportet,uti ne quifjudm dicdt, exhoc ueliÃoopufculoferudbor»
Quid contingit dutem? Vbi hoc modo prlt;edicdtu fuc» rit,ncmo rem dggreditur,Ãn minut,Brutdlis o- inaudit inde res oritur,e:!rcrudiinciuiles^i homines fiunt ⢠Qu,ie res tdm cor dm D eo, qudm cor dm mundo nihil udlet ⢠itd fuosDeusddminiftrdt â Doólrind cldrd eü,quie nihilob* fcuritdtisinfefe continet, qudm ddeomirificeguberndt cr firt,utÃtddm nobis, quis chriüidnusfic, dut non ChriÃidnus - Etfummd (ummdrivm,iudicid ciusfecretd croccultdldtent,quibusddftultitidmnosredigit, utdd ultimum tdmcntotdmiUidcmddemuscduffdm â Perluben terequidemeiufmodi difcipuloshdberem, qui rede in^ telligerent,quidchriflidnduitdÃt, nufquamenimeiuf* demfententiicreperiunturNdmdltcrdpdrsdutnimiuin friget,dut nimium fdnild efl : At qui cdperepotefl, cdpi* at,nihildmpliutpoflum,'ds,qudm quodduribui offerimui uerbitm, quod per flnritum f indum in cordd flrre nef cefldrium efl : Hdc rdtione chrtflidnui dbfq^ timoré Dei minifler perÃflit, non per bond fud operd,fdn{ldm^ ui* tdm,fcdperChrifltgrdtidm â Qujueroexoperibusfuis fe nommât fdndumjs in Deum bldflihemus efl, Deu fuo honore fltolidt, Chriflu^ dbnegdt, cui melius firet,quôd decies homicidd,dut adulter eflet, qudm quod fefeChri» flianuni
DICTVS COMMENTARIL « fliitnumitdpellct,iidJe(ypium,pnélum : Nitm Chrifiu platèiiitiodat ⢠Ac pinde ualct,quód Chriftui nullus efl, idco enim Chri^luf uocatur, quöd ipfe gratta mea, item Mifericordia,redemptio,faniluasqi mea fii-QuodÃdi Uin£ mifericordiatno tribucrem,qu6dipfe me Deun fer» uat,hocquid aliud Ãrct,quam quod dicerem, ipfum nc^ fanóiu,necbeatum e/fe^Quapropterubi Chn/lianusfite ro, cofitendu eft mihi, fanâumeet chnftianu eÃe,ob cl caujjam, q,tpfe ChriÃusfamHui eÃ, nbsp;nbsp;ita in eo nomine
tnori-Et quamuM meconfcientia meapeccatiarguat, iit hocmihitamenlatere permanenduefl, eiusfanditatem peccatis mets maiorem eÃe-l n hunc modum Ãris honeÃe me uiuere oportet,intus tarnen in eo folo niti crfidere^ Ettu puelleprophetaakiffimi uocabc^ r is,p rçibis ante DominunijUt prçpaiesuiam illi.
tdnjficium tuuw crii:Tuprimuseris,crprimuauÃ)i cdberii-.NimirumaltiJÃmtprophetafies :Qualisautcm lUa propbetia ent,qui idÃei^Hoc paäo Tu Domini pre curfor eris,cr uias etus pneparabis ⢠ttafiet,Tamomni busaüfs ProphetiS uicinior es, ut etiam preeedax eos tfntcDowinuw- QuidcÃante Dominum^ idfanè,Doi tnini{saducnit,quom enim fcruuspneit, certume^ifea quuturumDominimt ⢠li£c diuoloanniBaptiflieglo» fia eÃ, quod Domini prieur for Ãt ⢠Dominus pritflo ipà ueniet, tu modo 7r^Ã2.^o/a.@^ exiÃis, çr tiuncius ⢠QHrtndo Principum quijquam aduenit,
unttt
LVTH« SVPER BENE*
ttnust^alterpTitceduntilli, tjuiuum zirlocumiUip/tà rent cr dicanttCedite, ^gitedwm ex uùtltidem tu agens, prtcurris, zj popututnacclamaf: D!fcedite,i(bitinere defleilite,locum date, Dominusipfeuenit ⢠Huiufmodi feruus eft loannes, qucm Domtnus euejligio feciuitur-Talia nuüusun(iuam Prapheta locutusefl, [edhiecquiâ* dem uaticinatt funt uenturum ohm Prophetam, qui re^ gnum crigatjin fempiternum duraturum z^c- Atomnes ebierunt diem, neq^ unusex tüis remanÃt,qui uita com:te tdexpeilaritâ Hjc «cro eoplané tempore uiuit, quo Do^ minus ipfe aduëtatz^eue/ligiofequitur ilium-Exorfum tnimEuangcliumerat,baptifmaitem coeperat, per to* annis aduentum ey miniflerium,quo deÃftente chrifius ordiebatur,uterq} eodem fèrè anno-
lam quod er it eins offidumf id proÃHo, ut uiam Do minopr£paret- prlt;eparatioaliudnihileÃ, quam populum ad DominumperducereSaluatorem ⢠Chriftus gratia,donum,rex,z:Tcornu falutisnoilrlt;eeà Hunedo minumzyregemnemofufcipit, nianteahumdiatusÃt, wt de Ãfe ipf : nihil fentiat ⢠Nmw ilia duo alioqui non con ueniunt, ncc in eodem conÃüere locopoÃunt - Gratiam Dciztr donum largiri, zy merer!-
Quaredummundusineaopinioneeà quodciiDeO tiegociariuelit, crahquidab cofiudijs fuismereri ZT lucrari,adigiturloannesnegare, ZT inhiccuerbapro^ rumpere: DeÃÃite ab omnibus mentis ueÃris- Hf c enim DeiiuÃitta noneÃ,neq^cultus necoperaDet ,fedcnim altd
bicrvs COMMENTARÃr.' ri
ÃMpniSifi«, oralis religio hinc enter git ⢠itiitjiinbiic parte nihil aliud mor talcs docet, quà m peccatores eos Crnthil prorfum e^e - Qui nunc fefe agnofat, fecoram Deopcccatorentfentttjadeo^i nihileÃe,isuoa cem ioannispcrfcn/tt,falicet,parateuiant Domino - Ce« ditcb«jc/ocHwtgt;As(f/i,^Hime fe^uitur, quimaiormeeili ilium audietisjllt obtemperabitii^
Altcrum loannis officiü quod confe^uitur.eR-Qtjoti adtalcm nos cognitionem perducit, crdigitoagnum ilium pafchalem/celera noRra toHentem.ut crucifecunt adpgat er aboleat, monflret-Dequo nuncpergit-V t cognitionem fakitis tribüas populo einâ, qnæeftinremiffionepeccatornmeorum.
Hoc efi,tu officium cr rnintflerium uerbi aufpicabea ris,(iuo docetur cr difcitur, quomodo feruetur quifjua-Que faites aut bcatitudo tn eo fita cÃ, non quomodo im^ tnenÃs diuitijs, gloria cr poteÃatein terris clari ftmtu^ ut iud£iha£ienus inteHexeruni: Cieterum ut peccatorunt remijfionem confequamur, cr gr^ti^Deiconlbrtesfiaa mus-vbi autempeccatorum remiffto eft, nuSum ibi me* ritum,nullti mer ces aut fatiffaäio eÃ, alioqut peccatoru condonatio diet nonpoffet-Vtitacognitiohfc Ãt inteÃi gere , quomodo nobts Deus abÃp operibusermeritiS peccatumcondonet,nos^feruet, exmerafuagratia^ mifericordia, utfequitur^
Per uifeera mifericordiæDeinoftri j qttibilS uilitauic nos oriens ex alto.
M. LVTH- S7PER BENE^
Jgitur^ui leges, epen O' meritd docent O' Mnt, ij turn mifericordi£ Dei, turn cognitioni fdlu» tis relu(ldntur-fieq; enimditcontigijjepeccdtorum cott dondtioncm,precibuidutoperepdtriim, ucl ulltM Diuo riim, fedper dbyÃdlemDeimifcricordidtn, qudmLu» Cds,uifcerdmifericordi£, talemq-mifcricordidm, cjuie exititimis pncordijsdttjueuifceribus oridtur, ddpeUdb
Attdmenhieccondondtionox£, quieexcommiferd» tionenobii obligit, dbÃc^mcritoÃild non ejl, qudnfi qudntdb/q; nofiromeritocuenerit : cicterum interuenit medidtor qui edm nobis noUrd uice commeruit, qui C H R 1 S r V S efl Dominus noftcr ⢠Volebdt enim Deus nthdomtnus pro peccdtis nofirts fdtijfdóïuw fibi^fuumqihonoremoiurdperfolutwmiri, kicnihil ipft poterdmm ⢠C H R 1 S T V S dutem [olut Opotuit t opronobtsfdtiffécitjquiexinfinitdmifes ricordid pdtris in hoe legdtus ent. O'^d nos demijjtis, ut idtpfum expediret'ldcodicit, perqudm infinitdm O' docdrentem commiferdnonem ui/ttauitnos, oriensex dltOâ Proculdubio mcritum id non erdt, fed fold immenfd tmfericordid,quèd C H R I S T V Sddnosper ueniret, tdlemq; pcccdtorum remijfionem nobis merere^ tur O' impelraret ad£terndmfdlutem- AdpeÃdt dutent eumiOrientemab dito, quodiuinitdtemeiusfubindicdb PÃqih£ciÃiuifententid : Jndlto,ideft, fuperomnes credturds,ubi nihildltius,fedfold dltitudo eÃ,ibi Chriflus fuq tn diuiniMe eft,£que dtlt;^ Aurord, ucl Qriens ⢠Pro» cedit
DICTVS COMMENTARII. 84
ce Jit enim à pâtre,ueluti 4 Sole r4dij(Dequo tn Annotd» tionibui Eiungel- er EpiM- qudtn PoftiUdm nocMt, Id tuuJiximuftnÃüoiidtdlisC HR I S T ddmoJii pfdlti-in Titulo, Cerudm durorte, eu nomindt»
Vtappareat ijs qui intenebris amp;nbsp;umbra mortis fedent, utcjdirigatpedesnoftrosin uiampaciS'
Pleriq;expdlribui, deueÃibulOf ueldntetnurahbuf,' ucl «t ipfi uocdrut,lymbo inftrtti intellexerunbAtqui L» cdshic,Efdilt;enonocapiticonfoiJdt,ubitn^itEfd-sgt;'Po» puluiqui ambuUbat tn tenebris , uidtt lucent mdgttdnt Crc- Vultitaquetdntumdicere-C H R 1 S T V S ideauenit,utluxmundtfieret, perqiEudngelioncordd illumindret ciy- 4d fefe iuuitdret, qut tn ctccttdte cy tene* brù incrcdulitdtis, fub Sdtdnd cdptiut delinebdntur, ut itd pedes noflos in utdpdcis duceret,heceü,ut confciena tidm noftrdntpulchre, fccurecr htlariter tn grdtid ref gno gubernaret, ut neque Sdt 4nd,ne q; peccato, mortCf infer is,nec d quouts infortunio timeremus nobts,qui dnte hdc pdrs in fordiJis uitifs, pdrs in bonis opertbus, utrin» q; tdmen nuHd quiete dut pdcefrui'poterdmus,fed fub Sd tand, mortis^ timoré deffierare cogebamur, nec ex» plordtum nobis erdt,quopaao uidm tUam ad pdcem du» centem repertremui,tuxtd Pfaldecimumtertium- Vidtn pacisnennoueruntorc^
K * Cernit
Cernisitäi^, utZdchäriät pMerrimisdc optimis ucrbis, Eudngelion or regnum chrtfti,omnibut cumfrtt äibus fuis, coloribiif, er conäitionibus depingdt qudmdrtificioÃffi'^^-^ifHifK^i^ucid Ãt uer bum er rcgttmn grdtilt;e,condondtiof nis peccatorumiregnum item pa cis,giiudi],fecurttdtis, fdlu^ ttsac totiusboni ⢠Edxit
Deus,utidp!cneco* gnofcamiis fentidmiK, Amen;
FINIS'
7t
IN CANTICVM MARIAE
D- Eräfmi Rotcrodami Paraphr^Ãs-
MErito,minuit, mihigratuMs Elizabeth, fed hoc totumdtutnt,gr(ttuiu^muntris eil, undenihil eft(^uodmeisarrogem meritts ⢠Etideononlin^ gua tdntié,fed et ex intimisprtccordijs anima mea fua im beciüitatisftbteonfaa^dommtvmextcUitlMdibus, tanto uehimentius admirant dtutnt beneficÿ magnitudinem, quanto minus agnofeit infe meritoru- Eftdequo tUi gra* tiii5agam,eftdequo tUiiKbenignitatempradicem, non eftdequo mihiplaudam- Et tarnengaudioineffabilige» ftit nbsp;nbsp;exttitdt /piritus meus, ealefti a fflatus ftiritu, nom
fef;,f:d in Deo,qui mihi cunâis tottus falutis eft autor-Etenim quum efftm omnium abieâiftima, tarnen ille pro fua bonitdte reftgt;exit humi'.cm dncillam fuam, tantoq-dignatusejlmunere, utpoUhaciuxtatuutn , crangeti fermoncm, me ftlicijjimamfintpradicaturi, non folum hums lt;etdtis lt(diei,uerumetiam feculis omnibus,omnes to tius orbis ndtiones,quibus eontigerit oc me feruator â Si quidem hoc uere ftlices did poftumus, quôd nobis non no ftrd indullrtd, non noftris mentis, f;d grdtuito Ãuore nu minis coüdtum fit-Tota igitttr huius ftilicttdtislaus, in illi» us Idudem redundabit,qui gratis cotulit- Pradicabor ego bedtd,fed illius munificentia-Quid autem de me pradica bunt poftcrisfecultstotiustnundtndtiones^t^imirii,qu()d
tnme
IN CANTICVM MARIAE PARA«
in MC huMillmapuclla rem miram (y induditamperfic^ nt is,(iuiiinmâ¬n('autr[Mefua nihil nonpotefl-Etidar*â co meum nomentntcrÃliccsnumerabiturâCaterum lüi^ ta nomen ent ubique fanâtim, er adorandum, ad quod fefeftcilctonmegcnii,clt;£Uflitvm, terrejlriumerin^oa rum , perquod uniimcontingetfalui uniuerfo mundo-Huua eium nominii profijjiofalutem er fanâimoniam conüretuiuuerÃs- Adhocnomeninuocatum, peÃentur tnorbi,torpefcent uencna,fiigient D^emones,reuâU!fcent mortui- Gratuitum erhoc crit,non debitum : mifericcr-diiecrit,nonmerit',quamlargiffimcprofiindct, nonfoa Ium geilt11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peculiariter tUum expeäauit, no
fo'um uni ietdti,/ed latepropagabitur, a natione in natio nem, ufq^adextremosorbisÃncs, à fiieculotnf£euliim, . ufq; ad ultimum huius mundi diem- Soh quidem ifraelitae falutemhanc expeéîarant à Prophetis promi/fam, fed qutfquis,in quacunq; gentc,reliäis uitijs, timere coeperit Deum,tstn ifraeliticoconfortio cenfcbitur-Adeosptr^ tingsthiecfalta,quiÃbidi]jgt;licentesperÃdcm,fefefubmi ferintDominoÃue Grlt;eci Ãnt,Ãue Galli, Ãue Eritanni, Ãue Scythie- Contra qutfuis fidentes Ãälts, fefe crexerint aducrluimagnitudinem Dei, repellcnturab huiia benef Ãeij confortio,ctiam Ãextpfo Abraham,aut Dauid Ãe» rint prognati-N o enim hoc diuinwm muiua coÃrtur,dut ex opum cenfu,aut(x generis itÃimatione, aut ex operi buslegalibus, altjsuemeritisaut prieÃdijshumanis, fed cx comendatione cordis modcÃi,fui^ p«nitentis,atqi ex '
De«
PHRASIS ERASMl ROTER- 7lt;r
Drt tnifericor^tä perfynccram fiduchmpendétis-Deus enim uolens dcijcere fupcrciliti fdpientitepotëtiieg; mutts ddn£,perfiliufuimt/à âumhumi!em, exeruitroburfui brttehii,ttcftultdtnfècithuiusf£(ulifdpietuià m:dciecitâc fregithuiusmundi potentiam, decltiransfectidrnquum maxime fefe demiuit, tarnen elfe potenticrem totiui hus man£potentt£Ã(iigio, er quodiniUoflultum uidetur^ fapietitiui eÃe, quamitbet admirabiti huttes mundi fapten HdâCteterum quifrctifuafapientia, quiconÃÃfuKuiri* bui,cefUicesfuii{erexeruntdduerfiifDeum,hosmirabi liter dijppauit fuisipforum cottÃ'qs, quemadmoduolifn promtfcratpcrProphetamtComprebendamfapientesin fapientia ftdâ Dum eitima^ititiahumanapttgnätaduer* fies conÃliitm diuinu,erfuiim prodiderunt flulticiam ety diuinamfapientiam imprudentesilluflrarunt ⢠Dumq-pfieÃdip huttes mundi eonanturopprimere inÃitutü dei, declararut quanthtlpofpthicmundui aduerfus utrtutc dMinam,quam fua rebcÃioneeofirmarunt â IM uerÃsres rtmiutcibus,quiprtusfublmesfedâ¬bant inthrönis^humd tiä fapientia turgtdi, humana potetia ey authoritatc fir midabiles, hosdetraxit d rcruw Ãftigio ; erqunuxta. tnundum erant humties, hos diutna benignitas fuftus lit in dittem ⢠qui rehgionis arcem teuere uidebans tur, deprehenà funt impij : qut uidebantur eÃe alieni dDeo,fubitoÃäifuntÃlijDei - Quifuamagnofcen tes iniuÃitiam, ef iriebant luÃitiam Dei, hosDetes expie Ultfues bonis ⢠ContrdquiÃbi uidebantur prtediuites,
K 4 «IcIlOa
IN CANTICVM MARIAE PARA«
bonis Oper Aus abundäre, nbsp;nbsp;ideo non efuriebunt gr4
tiam £uiingelt(dm,hosretecit d^cÃmeltcos â Circunafia uerfd eà in prifpMium : prieputiumfucccfftt tu gloriant circunci/ionis-lfraelita fibtfidens, (eclufuiefii regno Hei, Gentesafcititfuntinhonoremfiliorum Abrda bieSupcrbui Phmflt;eus Ãlliditus eà mcretrices, et humi lispublicdnuireceptui eÃStdntes ereäosdeiecit, id» centes dc periclitdntes, porrcild mifericordi£ mdnu fub leuduif.qui uidebdnt,ctecosreddidit: qui[udmcacitdtem deplordbdntjdperuitoculos ⢠Qutmorbum/üumdgno* f«bdnt,his fdlutem contulit ⢠QuiÃbi fdniuidebdntur, hos fuo morbo reliquit- Qÿife gloridbdtur effe Ãlios Ab rdhie,hosdccldrduit eÃefiltosDidboli-qui nihilhdbebdt cogndtioniscum Abrdhdmiuxtdcdrnem, hosperÃdem Eudngelicdmreddiditueros Abrdh£ Ãlios- Qui fetdéld* bdntgloriofo nomine]fr del, hos repudiduitdb h^reditd tepromiÃorum Jfrdili- Cteterum quicunq; qudeunq^ ex gentc,Ãue feruuf,Ãue liber fefeofferr et dd cull um /firi^ tudlemDei,huncddferecepitDeus,cr tneopr£flitit fu dm diu dildtdm mifericerdidm.qudm Prophetdrum ord» culispromiferdtlfrdëlttico populo, quemutpeculidriut dddmdtum,in fdcris Uteris dppeüdt puerumfuum-Non erdl oblituffuipromiÃi,fedob longdmmordm,perinde qudÃÃiffet oblituSfObrepferdt defferdtio-Nunc decldrd vit fefcnequdqudm immemoremfui populr.Hdc efl enim iUduerdpoÃeritds Abrdh^'Hiceflilleueruslfrdèl, que Dço commenddt, nonfdnguinis propinquitdf ,fed Ãdei fyncerid
PHRASIS ERASMI ROTE.
ft
fyncerita^t qua fold cernitur Deui-Nonh^c Ãrtuito cd^ f iuc gcrunturffcd hoc nunc exhibitum eft,quod olimDe IKpronnferdtpatributnoftrii Abraham ZTpofterise-^ iui^â Diäum eft eni Abrahte ; In femme tuo bcnedicentur Qmnes gentes- Diäum eft Dauid : De ftuäu uëtris tui po ttamfuperfederntuam- Httcolimpromi/fa apijsexpe {lata,à multis deft)erata,nunc uifume^lDeo perficere uerts pofterts Abrahe, quorum genui non deficietuf
que infinem mundi- H£c Ãtidico ftiritu Mdrw proloquutaeR,perinde quaftftâa eÃent, quieejfentÃtura;
K f IH
IN CANTICVM ZACÃRIAE PARA^
IN CANTICVMZACHA« riiCjD-Erafmi Roterodami
RmmphraÃsâ
ZKchdridt qno^pater Ioannis toim afflatusdtuino' lptritu,erupit inhunchymnum : Eraedicanda e/l, inquit, cr omni laudts genere uebenda cÃDeibo nttM,qiii quum fft DEVS omnium, tarnenpccultariter did uoluitDEVS ifraä:non quod non effet aharum gen tium Gominuiffed quodtfracliticum populum,typum ef feuoluerit coeleÃis lÃiuspopuli, qui contemptis rebus ter rents affirant ad teternam lUam Hierufidem, ubi rebus in uiffbilibuseolituriyE V S- Abhis quocunqffub cÅlo degunt,quacunquedegentenatifunt,laudanduseft DE V S, qui tandcmdignatus eftnouo moretnuiferepopulu fUum,iam miferie diutin^eque feruitutis ttedio îaborà tetn, ac dcfferationi proxiinum,adHerfus quern Satanas,pecB catum GT mundus inualueratffic ut nec ffes eÃet in Pha* rifets,nectnPhilofophis, nccintAofaictclegis ceremo* nijs. Reffiexit iüepropitius,Gyabhis omnibus malts re* demit gratuit0 populum f turn- Polens erat lyrannus, qui multo f iteUiti o ftipatus regnabat per omnc genus ho milium, à quo uiribus humains non poter at uindicari li* lertas ifraelitarum- SolusD E V Shoflepotenttor,ad didit injirmts robur,mijfo duce inuiâo,qui cornu diutnue uirtutts deijceret aduerfariorum opes: quiq^ deuida mor te gratis confirret perfdcm falutem aiternam omnibus^
HOC
I
PHRASIS ERASMÃ ROTEi 78
Hoe Sälutis prafidium-^crexit nohis in gente DMtJculto ris fui, cui promiferathoc benefiaum,perucnturMn hinc ttd omnes, ijuicunque iuxtdf^iritum promcrentur e/Jèft lij Ddutd, non degener antes i pietate putris gt;nbsp;nbsp;nbsp;I lie forti
ter ac filiciterpugnautt aduerfus alienigenaSjCr ho/ies if ra elitiei populi: boe duce pugnundum efi aduerfiis per ni ciofiores ho/les, qui périmant animus ⢠nbsp;nbsp;Ht funt Sattt==
nas, cumffnrituumimpiorumcopijs: hifuntaffcâus praui,follicitantes ad ca, qult;f Dei funtinuifa: ht funt ho mines ma gis amantes ea, quteftnt huius mundi,q ea quie funt DEl, per qttos uelut organa uim fuam excrit dtabos lus- Eiequehtec cafufic cueniunlifed quodnunc pries flat, iam ohm promiferat DEV S per omnium Propheta rimiora,quosfuoffirttu afllauerat, qui aborbecondis to uaticinatifunt. nbsp;nbsp;Fromi/èrat enim ut aliquando miÃo
potent I duce,feruaremur ab hoflibus noftris, er eruc re» ttutr èmanibus omnium,qui nobts pefltme uolebant,eonâ tes pertrahere in mortem teternam- Ncc crdt hoc meriti tioflri,qutbus praflitit hoc tantum beneficium, ncq; pa « trum.quibuspromtferat quod nobisexhibuit- Sicillius ionitatiuifum,utremtantam largiretur immerentibiu: fîc il}iustufliti£ uifumcfl, utquodpromiferat,preeflas retfuo tëpore, ut ab omnibus inteUigeretur non modo mi fcricor sac beneficus, ucrum etiam uerax ac promtÃi te» nax- tionenimpromiflt folum , ucrumetiamfÅdus pepigit cumpatribusnohrts : turauit perfemetipfum Patrtarehie
ÃN CANTrCVM ZACARIAE PARA^
Pdtriiirchte noRro Abraha, uidelieet tÃtus ddmirdbili er gafeÃduciideleilatus, quèdfi-etuspromtjfodiuino,no dubitarit immolareÃlium fuum unicum l{aac,dtcen5:Per tnemetipfumiuraut, quoniamficifliremiftam, nee pes pcrcifliÃliotuo unigenito med cduÃd,benedicdm libi, zy multiplicdbo pofleritdtem tudm,ftcut jiellds cÅli, or dre nam,lt;iuie eà in litorc maris^ PoÃidebitfernen tuum por tdi inimicorum fuorum : nbsp;nbsp;benedicentur per fernen tuu
emnes gentes tcrrlt;e,proptered quod obediÃi uoci me£-N/mira«) fcifc eà uerd poÃeritdf Abrah£, qu£ non per cercmonidsLegis,fedperobedientidm credulitatis obtë pcrat DEO per Eudngelium orbi loquenti. His prdÃd tur promiÃd de inimicis ui£lorid,(luibuidpeceati tyrans nideliberatiiüiberdttsdcuniliserroribufdiberdtisdSds tdn£ iugo,contigit renunciare uit£ prtÃin£ : utpoà hdc fecurinoUrt ducts pr£fîdio,feruidmui uni, cut debemu om nid, qui prius feruicrdmusdmbititioni,libidtni,dudri tt£,feruierdmiu did bolo:ftruiamus dutem nonfabbdtif* mis,neomenijs,dbÃtnentidciborum, tmmolattonepecus dum,qu£lfeciemreltgionishdbentdpudhomines,quems admodum hailenufÃcere maioresneÃri: fedpuritate co f :icnti£,f cd fynceritdte uit£, qui cultus eà gratisÃmus in coÃieilu denqui non reÃiicit carnales utó}ima,s,fed animi pietaté,dmans Ãbi de fuis doms fdcrifican Nee hic cultus pr£fcriptis diebus exhibendus eÃDeo, quemadmodu hd äcnusÃäum,fcdpcromnem uitamnoÃram- Nonentm eà unqudm db hisfdcriÃcijs ceffandum, fed femel gratis datet
PHRASIS ERASMI ROTE; 9» à dtd pietdi,fdnaisÃudij$ fcmper in ntdim eà prouehen» dd-Nos itd^i Ãlices diuino muncre,quibiis tuxtd Prophe tdrum ordculd ddtus eà rcdemptorpotcns, dc Serudtor inuincibilisScd eiusdem Dei munerc tu qucq-Ãlix 6 pu» er, qui täntiducispritcurfordcleäuf es ⢠Qtjemddmodtt enim Hejjimts dnteuenit Sohs exorfum,mortdles fomno torpentesddlucisdduentdntisexpcéiationem expergeà eiens: itdtummincntcDominidduentu, qui per unicum filiuntf tum dccreuit orbem noflrum inuifcre, priecur» res,prlt;epdrdturus dnimoshominuddtdntlt;e fdlutisfufce ptionem: ncfi dducntusiüe mentes hominum ofeitdntes er duerfdsoffenderit,obldtdfdlusuertdtur incumulum exitij-Efficies enimtuobdptifmo,tudq^priedicdtione, ut inteÃigdntfe[epeccdtores:utfcidnt/tbtopuseJ]èmcdico: utcognofcdntidmddcÃeeum, quifolus omnium,omni» iuspcrfidcmEudngelicdm Idrgiturus/itfdlutëgternd, uidelicetgrdtuitôcondondtispeccdtisnoftris,qu£ morte ddfiruntanimijCrgrdtiscoBdtdnobisfudiuflitid-JdqiCo finget omnibus credentibus,nulhsomnino mentis hemi* num, fed propter exuberdntem Dei noflri mifericordtd qui quos condtderdt,perire noluit- Ab omnipotente con ditifumus : d mifericordisftmo reflitutb nbsp;nbsp;Perierdmus,
nifi iheprofud gcnuindbonitdte mifertus efletnoflri, nifi lüe ueluti Sol quiddm cÅhtus nobis exortus diflgt;ultÃet tenebrds ignordntilt;e noflne â.profligdflet peccdiorum ed liginem,dcfrigtdd cordd fute chdritutis dccendiflet igni-Jdcebdmusinfenebris, non poterdmusddiBumoculos dttolle
IN CANTICVM ZACHARIAH PARA«
attoUere. lHe fe dcmiÃt ad nos, fuisq; radijs in ani^ tnosnoSlrosimmisÃs, ferenm acfalutiÃriütmt nobis, qui pruts in tenebrispeccatorum,ac deÃie ratione Salutis uclut in umbramortisfedcbamusâ idololatrijsexc^ecati, mandants cupiditatibusobtenebratifCurrebamus ab im» pietate ad impictatem,palpitantes in denÃÃima caligine: pro caleÃibus ampleÃentes terrena : pro ueris umbras: pro Ãgt;iritttalibuscarnalia:proflt;tlutifirispeütÃra- Etec ce in altisÃma node deÃieratioms exor tus eR nobis tile Soli£ternt(s,utanimino^ri pedesdirigatinuiam Euan» gelicam,qu£eÃuiapacis: qu£perÃdem nbsp;nbsp;charitatem
humana diuinis conciliat,dirimens inimicitiam ,qult;e erat inter Deumen homines: omneis orbis nationes tn uniits nominis, in uniusfidei proÃÃione conglutinans - Deni^ fedatis tumultuoÃs affêâibus, unumquenq^ hominem co dhansÃbi-llec ptusÃenexÃtidicopedore promeus,ex» quot;nbsp;emplo Prophetarum, ÃcÃtura prlt;ectnebat ,quaÃtam eÃentperada-
AEGEÃJTORATI APVD
lohannemHeruagtum, menfe '
Martio, ANNO
MDâXXVb