Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell
Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:
http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠de rug van het boek
⢠de kopsnede
⢠de frontsnede
⢠de staartsnede
⢠het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection
Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠the spine
⢠the head edge
⢠the fore edge
⢠the bottom edge
⢠the back board
/v Iw (t4li^^âântit^' iiF bjn trtwïtf^trgufaptni l^tti fMlr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Caiptw^i rcfrrr Ctrmoap
ftp mût «marljp c|b' nütr iinA Nrf mrir»^»«mntt» q(t»i trnÃtfT ^tlw üftstnr numtr^TjUW Ciuhr fhtrtn ^cr(*tir *y tórwp nmnrr tittrcr ttvTjn nwfp w4* frlwnn^pft^trö^fi^U Votw
olhinnarbrnwMrpi^^fttt ïuuib unj^ tTJ*mhswn tvjr^^rrnrlUPihf
Iplnfaiwf .^atbntiu/rvtjT«
^?nrtflt;nwîttirîüi«bpÃc w^W^bibrr wittop htfMhh 4Vnpr cmr irtr^turfiCi^bu^inwir biTonNA bettit
^4iT4nw»Mgt;Ãv bault;S ijtnr aïnipp t?»r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rwtir ictth mït^
di^«uptnantanr e(ntu VciU fün ^5n4«frf cwt^ftwiit/1'twttpp cnfht? in ttr^qppÃf f cfui^* {ititâ tpfq»Wiumtr £V4t*ttpr :p4nr^cn^npr cfîV^tttvûpicrt»r n fpobitHr «ui» ' trmm |4rt^ Jjmirquot; fit^r ^wdjp^njfai, in(h0ajtf^*fâCt itp(rinumpnpquot;ütlt;^, Ãc aplniratr aMt)ri *, rnoitr^
1 wtr |!r P? fîrTtcgniirr n»rtÃn»f«iCmpl/*UnCtv fiiflçrtnt?
pcbp lîf i«n^^ tn 4ir ptnnÃr /tpu fgt;e^i
Valentini Gentilis tcter-
M I tc à T I C I impietaium ac triflicis perfidU periurii, breuis exp Heat io 3 ex a^is publicis Senates Genetienfis optimafide defcripta.
Earundem refutationes à dodifsimis æratis noftræ Theologis feriptæ, quarum elencliuin proxima ' pagina continet.
£iuj(lcm Gentilió extrentiH perÃdi£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuÃi Ãtpplic^ de eo
ÃmptiÃiÃoriaÃeorÃm eà exeuÃ. â¢
g E 2^ E V t '⢠Ex ojficina Francifei Femm, M. D. L X V 11.
rum,epos in hac editione coniunximus.
Impietas Valentini Gentilis breui Icripto detefta, amp;nbsp;palam tradudaper D.Iohannem Caluinum.
Prothcfconeiufdem Gentilis refutatio breuis, fed firma amp;nbsp;folida, eodem audore.
Eiufdem refponfio nunqua antehac édita,ad quafdam quæftiones aGeor-gio Blandrata, altero in filium Dei blafphemo, propofitas.
Eiufdem duplex ad Polonos fratres admonitio.
D.IofiæSimlerijTigurinæEcclefiæ dotäorisTheologi, eruditifiima ad Polonos deiifdem controuerfiis epiftola,
D. Andres Hyperii, Marpurgenfis Ecclefix Dosäoris Theologi, theles eiufdem argument!.
Arianorym nuper in Polonia exortorum refutatio per lobannem VVi-gandum D.
AlTertio doftrinx Bcclefiae Catholics de fanda Trinitate, cum confuta-tioneerroris Val|htini Gentilis, per D.Alexandrum Alefium,Lipfiefis Ecclefis doâorem.
Geneuenfis Ecclcfis Miniftrorum epiftola eiufdem argument!.
Theodor! Bezz thefes de Deo,eftent!a vno,per{bn!s trino.
Cliri-
3
Chriftiano amp;nbsp;Orthodoxe Leâori
Theodorus Beza gratiamamp; pacemin Domino noftro lefu Chrifto,æterno æterni Patris Filio coeÃenriali.
B\is fiertpofifi credidijjet, vt in ifi ipfis qui fieprofiten-turyitbieEla omni Idololatria-, Chri^uni adorare-t com-perirentur-,qiii Deitate illumfigt;oliaret^ ^dvd-pa^ov in^7ov av^-çiceas-ov transfiormarcnt^ ^ctmceftèamentis efi hominis prorfius ctvctfiO-ïiTn Idololatram fie negare tarnen eum ^perum ac natura Yieum cfic inficiarh quem inuocandum omni-^ hufique diuinis honoribus afificiendum pra:dices- Keper tafiunt tarnen iam olim eiufimodi hominum montra -, queepropterea Antichri^os OrthodQXiyocanttVt Cherinthus amp;nbsp;Hebion^ipfisetiam Apo^iolo-rum temporibUS : quorum blaj^hemiam interpolaruntpo^ea Theo-dotus Byz^ntinus, amp;nbsp;exccrandus die Samofiatenus, eius ^cclefiilt;e conj^urcator, in quaprimi fiint Chri^iani nominati. i^isporrb de-bellatis mo^is^ecce tandem Arius-^rabida illafiuria^ ex abylfio pro' diftyminimé quidem die ChriHum 4'AoV dvamp;paas-ovfiatuens illorum exemplo: Jed qui TovÃoyov ajficreretcreatumquiddamejfie, idque in tempore-, aeproinde ilium yiera DeitatepriuareKt quum vera Deltas nullo modopoj^it inter res creatas cenfieri .,fied Diuinitas potius,id efi qualitas quadamfieupr^e^antia, ex Deitatis 'virtute nbsp;nbsp;efifica-
dapromanas-,quo modo dixitPetrus nos fiert nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;tgt;ylt;riaç ]ioivù}voliç.
Sicenim nos docet heereticorum 'vajrities Deitatem a Diuinitate di~ fiinguereficut ipjè Paulus non ditdr»T(^.Jed ^ôaïiT@-plenitudi--nem Chrifio attribuit.Sed Gra:ciipfiprophanificriptoreSi quam-uis To ^lov appellent quod Latini Numen^ tame fiuos illosfiue maio-rufiiue minor um Gentium Deos-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potius qua ^tvç 'vocanf. \gt;nde
Cf ifios dicuntur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, id efi ex Diuinis, qualcs eos antea ha-
hdi.
TH. B. P R AE F A TI O.
Lch.wty Deor cffca/Jè., quot;vt Idololatriam excufare nuHo modopoÃintz qîiomam {yt äduerfus illos a no^ris copioje diÃutatum cÃ) nccre^ ligioÃe qutcquampraeter 'verum Dcum adorari, ncc quiequam créa-tu quot;verus Deus haberi^Ãne maximoflagitio^poteÃ.KeEle i^iturad-uerÃis Anu 'vniuerfaÃis tlla celeberrimd Sy nodus 'Nictena, quam o--mnes po^ea tum 'vaiuerfales tum prouincialesOrthodoxJtSynodi perpetuo conjenfu confirmarunf.re^ie-) inquamdlla^quum ex ipjb communifenÃu^quantumuis corrupto^^â multo magis ex mamfeÃià Ãmo Dez 'verbo refelli omnem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yideret^ amp;nbsp;tarnen in feri-
pTuris Vdtrem-, Yilium-, nbsp;nbsp;Spintum fanEîum extra quos nullus e^
'vcrus Deus manifc/lèinterà diFlingui-, animaduerjo inter oCalccv^ (id eà comtnunem eÃcntianiÃue naturam}â'j^a^ça.au'^quampoÃea 'Sffóaaas-ov^id cÃper/onam 'vocarunt diÃrimine ; decreuitrev Xoyor eÃe Vilium Vatn o/aoava-iov, id eà coeÃÃentialem. Hocautem nomine commodiÃime ac plane neeeÃanb ad refellendas illas blaÃhemias 'vfurpatotduoÃgnificauit : nempefic vnam eÃe Pafris amp;nbsp;PilijeÃen^ tiam ac natur ain't td eà Deitatem-, 'vtÃnt etiam â^y'srôça^t, id eà in ymicailla acÃngulariÃima DeitateÃubÃidentes, diHinEli videlicet Ãiis proprietatibus^no autem in duas numero eÃentiasfeparati'.quo-niam'^ vnica (vt^ixi) ÃmpliciÃima^acproinde injecabilis, ca~ demque in ipÃs fingulis tota eà Deltas, in quaÃibÃslunt. Ipà vero Ariomamtaperuicaces, qui nbsp;nbsp;nbsp;infiovaioi diSliÃint, quod rcvAÃyof
facerent natura nbsp;nbsp;eÃentiadiuerfumaPatre,^ c^aKavrioi, quod il
ium OOK ovTuv creatum dicerent â gt;poÃed in duas minimumfa^io-nesdiuiÃfunt',nempeinöf^(uaa-inc(quaÃa:quieÃentiales dicas) »vofMiüC^ideÃdiÃimiles. Ncecwzzw deerantverÃuti fimul^Ãolidi hommes, qui, quum vmeam tantum literulam interponerent id eà o/Movatov in öfj,oiova-iov transformarentlaterepoÃeÃum Arianifmu Ãerarcntiquum tarnen craÃiiisetiamquam ipje Anus^manifePlc
tT«-
TH. B. PRAEFATIO.'
iTtpoya-i^Jjdlluà narentur, nià 'vox ilia ôpiaiovaiH (^Ãcut de DionyÃo Corinthio BaÃliiii ad fratremÃcribit^commoda quadam intcrpre-tationc-ifedplane-, 'vtmihi 'vidctur-, quot;violenta leniatur. Nam ccfte in quot;vna eadémquc prorÃns elÃentia nu llu^ efl neque cequalitati neque in~ aqiialitati loens-,'vtpote qua minimum in duobies cernantur : aepro-inde in hjipo?laÃbuSy non in eÃentia-, ÃeSlariaqualitatc neeeÃe eà h'vofMiot ^erb qunnuis ipÃdogmafuum quibuipoÃent colonbus fucarent-, tarnen vel manife^e Je Arianos prodcbant-,vt qui Piliunt PatriÃacerent diÃimilem ; vel omninoÃolidos Ãeprabebant., quum inÃmpliciÃima ÃngulanÃimanatura â ,nempe P)eitate -»maius ôquot; minus quiddam imaginarctur.Qum his igitur monslris vbi diu mul-tumque lu^lata eà EccleÃa, quidetn eo fape redaSlis rebus, quot;Vt nulla re magis quamprecibus ô' innumerabilium 'M.ariyrumlangui-ne reÃHnElum illud incendium videatur: ecce mox ex eiufdem abyÃi putco cmergit t^ePlorius-fqui nouo quoda artiÃcio idem quod Artus moliretur.f'vt qui Pilium MariaÃcundum carnem-, negaret fecudum diuinam natur am eÃe DeiÃlium,vt vna eadémquc perÃona Ãt ver us Pgt;eus veri/shomo.AffirmabatenimrovÃoycvilli carni exMaria prognata-,nonnià zvipywiic^ ^apaa-lct adÃuiÃe.quod certe nihil aliud erat^quam diuiÃa ChriPli MLediatorisperÃona.,illkm-,exhomine Deo diuiniÃimum quenda hominemÃatuere. Inde verd quum illud ipÃm conÃequatur-,quod per illos priores diuerÃs cuniculis tentauit Dia-boli/s-, nernpe quot;Vt vmcum illum noPlrum Seruatorem adorantes-, Ido-lolatra deprehenderemur : quis ita cacus eÃ, vt hon animaduertat qua rabie Sathan aduerÃus humanumgenus Ãeratur^^ qua vafritie mutapisÃbindc coloribus-,calgantibus noPlris ocults illudaÃ. Dete-Pium igitur tadem Ãf profligatum CynlhpotiÃimum opera ôquot; 'vir^ tuteÃuitmonPlru illud in EpheÃna Synodo-, noilia gt;^nlt;s-piK^Ãed vera
Orthodoxa : quum illic ex verbo Dc: decretum eÃet, ChriPlum Aaii. '
« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T H. B. P R AE F A T I o.
'vnicamejjèperfonamex dndhusdiuerfiiprorfusnaturis^in'vnum tarnen ylt;tgt;tçô.f^ov incomprehenfihili quadam ratione vmris 'vna videlicet diuina aÃumente, altera veto nempe hnmana aljumpta-) con-Flantcm : quod nià firmum inconcuÃHm mancatruereÃt neceÃe no^r^eÃalutii baÃn fundamentum. Ecce verbÃatim alterum huic oppoÃtum mon^lrumparit Sathan nempe Eutychen ilium infelicif-Ãmum hominemquiÃc afentiri veritati contra Ne?lorium videre-tur, vt tarnen retpfi /\.rium Neiloriumfupergrefus-,Deum Vtraque natura JÃoliatumprorfus in vaniÃimum phantafmatrans-formarct, in eo venÃimum eÃe deprchenderctur, quod inquit Elaccusy nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dum vitant Ãulti vitia^n contraria currunt.
Aiebat enim monachus ille dcliri/s,natura à perfona non diElin^uet, necvnionem ab vnitatCfChri^um eÃe fx Diuinitate humanitate permixtis coflatum.QuaÃverb vel Diuina natura transformar^vel humana in diuina mutari poÃit.gt;Ãuefub?lantia5 ipfasÃue oùatà ^amp;tç illarum proprietates coÃderes.ltaque quum hoc^enus vnionis., quod permixtione Ãtjyoc proprium habeat, vt quod ex vtroque eà compo-Ãtü., neutrumÃtper fe'.Ãcut videre eà in mulfo.,quod quum ex melle aqua conElet.,tamen nec aqua eà necmehÃd ex vtrifque confuÃs vnum'.cofequebafur ChriElumÃante Eutychis d(^mdte,necDeum eÃe nec hominem^nedum vt DeusÃt Ãj homo., qualem eÃe tarnen ne-ceÃeeÃpvtvereÃtimmanuel. Hacporrbqut non intelliguntà qui-bus inità profePîa Ãnt, nec quorfum tendant Sathana conatus, alij quidem per imperitiam, alij verb morofitate.,^ quodam non cogni-tarum controuerÃarum tesdio, quidam denique audaciÃima temeri-täte vÃ, Veteres illös doElrina pietatepraElatiÃimos Patres quorum inexhauElis laboribus deteEias hareticorufraudes nbsp;nbsp;con-
feruatamin EccleÃaÃcundum Deumveritatemdebemus^aufifunt (prohindignumfaetnusi ^quaÃextra Deiverbum vagantes, amp;nbsp;ve
rum
TH. B. P R AE F A T I O.
7
vum Qhri^lian 'iÃnum partim nouit quibufdam ygt;ocabulis amp;nbsp;fortnu-listpartimljgt;inoÃi nbsp;nbsp;Ãipcruacancii quec^iouibm abolctcs^ accuÃa-
re. NccÃane exiflimo optimoi Ãj- integerrimos illo! hominci durio-ra cum quoqua certaminaÃi?iinuijÃ,qudm cum i/s qui in ipà Eccle-ÃaÃnu yfcrÃantes, nec regere alios nor ant in i^is pra/ertim tem-pe^atibus, nec rcgiÃeÃe dperitioribuspatiebantur : qult;£ indignitas procul-dubio vocem Hiam-, qua Synodifemel omnes damnari viden-tur ^l^azianzeno extorÃt. Sed de bis alias. Nunc ad rem redeo. ExercuitEcclcÃam craÃiÃimum illud Eutychisdelirium annosplus minus trecentosÃbinde interpolatis nbsp;nbsp;nouo quodofuco oblitis er^
roribus renaÃcens. C^idd plural toties depulÃus Sathan^reÃimptis viribus ^quofdam in EeripateticoruÃcholaeruditosexcitât^qui óp'Oaó-triovytoties tantoque conÃenÃu exploÃum monÃru^rurÃs in thcatrum orbis terrarumproducerent:Ãd noua quada arte transformatum,vt Ãatim d quibuÃuis dignoÃi non poÃit. ii-,quantum ex Nicephoro licet colligerct Deitatis eÃentiamvpcreatas Ãecies conÃderantestin tria indiuiduafic illam non di^jnguebantÃd dijÃecabantj Ãcut homo homine-, Ãc Deus Deum ptopagaÃe diceretur. Quod quidem degma^ quanuis omnium Ãt craÃiÃimum, tarnenÃuos aElipulatores inuenit^ donee iüa T ritheitarumfaEiio in totidem partes di^Eîadn quot ipà prius Deitatem lacerarant.^ÃuaÃonte concidit. Eoïiea extemispo-tiÃimum beltis^i CT fatalibus Kegnorum mutationibus, vaEtatoO-rientis nbsp;Occidentis imperioÃarbariespotius maxima quam h^e-
fes EccleÃam inuaÃt-, minime tarne deÃnente Sathana intus illam aÃ-fligereÃd diuerÃa prorÃus arte acratione.NiÃum enim illi efl^omiÃoy quod toties maleÃueeeÃerat aduerÃus ChriEliperÃonam certamine^ controuerÃapotius de Chri^i oÃieio^nqua iam olimÃueratd Eau-lopotiÃimum firofligatus -»rurÃumtotÃculis intermiÃam mouere: tuius etiam belÃÃemina paulatim, nonÃentientibus etiam optimls
TH. B. PR'AEFATIO.
EpifcopUf defumpto ex Vhilofophoriifcholis avTt^acri'cf), ^cxcitato in Occidcnte Peldgioyiecerat.Multa hicvero fccleratos ipÃta cona-^ tus ddiHHcrunt. Vrimum duorum EpiÃoporum^Con^dntmopolita-ni nimirum çy ^omdni diÃidia-,non de rcgundis Chri^lidnæ rcli~ gionisfimbuiÃd de diutdendd ^onidni impcri/prcedd.'reliquis Epi-Jcopis plertfque pdrtim ignordntid-) pdrtim jîultitia-,pdrtim etiam ma litid fuum quibufque Tyrdnnum defendentibus.Nulla tum eratlin-guarum peritia^'vt exfontibus diiudicaripoÃent cotroucrÃa.Opti-' marurn artiumÃudid, quauis à Cdrolo mdgno multis locis excitdta-t tarnen paulatim magis ac magis elanguefccbantygt;t drtiÃcioÃlt;£ potiùs cuiufdam infcitiæ, qudm quot;vllius veriCfcientiafchoice extarent. Mz^~ tatis linguisynanebdtnihilominus Latine Ãriptce Liturgice, nec alia qudm Vulgata illa vtriuÃque TeLlamenti verÃo extabat. quanuis non adefjent interpreter,tarnen contra Eauli commonefaElionempe-regrinalingudi auSioritatepotiÃimiim KomaniEpiÃcopi âEyranni-demÃuam,quoquo modo pojjèt, pabilientir, retinebatur, adeo vt ne nunc quidem ex ChriElianorum templis extrudi poÃit. NineÃaElum cÃ, vtpaulatim obÃoleÃeret quotidiana Diuini verbiprcedicatio'.de quo etiam Gregorius coqueriturt Ãf,quum in hominum manibus nec ApoElolorum nec^Erophetarum Ãeripta verÃarentuts EÃeudoprophe-tis impune quiduis crededum velÃaciendum obtrudere liceret. Hine neceÃariofequutaeflÃoediÃima Sacramentorumprophanatio, quum ncmo,quid illic dgeretur,intelligeret.ltd etiam ÃaEium,vtlt;totus Dei cultus in vaniÃimasydc tandem etiamplane blaÃhemas Cieremonias ' degeneraretjdeprauatis veteribus,quce decori tantum gratia^quan-'uis interdum non Ãatis prudenterÃnElitutceÃuerdnt,^ nouis certa-timintroduEiisritibus, quorum nullusnequenumerusneque-modus Ãuit,quumnullis aquerebus aeexterno illocultuÃuperElitioÃca-piantur, bispotiÃimum artibus nunquam non ebnjueuerint aN:uti
T H. B. P R AE F A T I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9
hypocriteÃmpliciu animii infidiari Manebat tantum in quibufdam
Vcl de fuis infomnijs rabiofifime dcbaccharentur-) vcl à cjuod 'verum dogma trailarent vaniÃimisplerunque acfutiliÃimis fuisÃgt;ecula-tionibus'veraThcologiam^qualisex\erbo Dez tradita,Ãf doEîifi-morum Vatrum Jcriptis explicatefucrat-, tn inanifima p,ct^ioÃoyia.r transformarent, Deniqueeb res dcuenitiXt illoperditionisÃlio in templo T)ei fedente nbsp;nbsp;nbsp;regibus etiam ipÃs pro fuo arbitrio domi
nante-, fuccederet-,extinElaJcientiafalutis luce.,obfurifima ignoran tia caligo : doEîrina ipfa Chri^iana-,partim Jepulta delitefceret-, partimplacitis ex diametro repugnatibus corrupta iaceref. quod ad EccleÃa?iicum ipfum ordtnem attinctymanentibus tantum inani-bus nominibus-,xgt;eluti Epifcoporum-,presbyteroru-, diaconorum-, cle-ricorum.,quaà ruder ibus quibufdam -, ab ipÃs fundametis to tus conue llcretur. Quid interim mifcraDei 'E-cclefa^. nempehtec tum erat ipÃus conditioyquæ olim in Ifiaele temporibus Elice, delitefcentibus inl^eluncafidelibus Dez Erophetis:^ qualis turn crat-,quum euerfo Dez templo,0quot; tugi cefante ficrificio captiua in ^abylone tenere-tur. Seruabat tarnen Dominus renafcituri fuo temporepopuliÃmen. Manebat faluus tn Eapatu BaptiÃius in Eatris, Eilq Spiritus fanEli nomen, quanuisperegrime linguce yfu multis alijs modis conÃiurcatus. ManebatfruElra totiesÃcuti diximus -, oppugnatum ynitatiseÃentia-i^f Trinitatisperfonarumfundamentum.Manebat doElrina de duabus ChriEli naturis^ quanuis realis in Ceena Domini prafintice carnis fanguinis ChriEli dogma, ex neeeÃario con-fequenti tum Marcionis tum Eutychis delirium ex inferis reuocaret. Denique nulloÃculo defuerunt, qui vel in ipÃs inferorum antris.,Ã-fe tenebrarum regno tum voce tum feriptis opponerent: cuius rei mo-nimentaDcus opt.max,ab qs ipÃs conÃruari voluit, in quorumper-
»0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T H. B. P R AE F A T 10.
nictem quotidic m Incon prodcu^t.Quid,quod piEîorcs etia qui/cri bcrenonoratitifccerunt ytparictc! ipfi(quod pradixerat Dotni^ îiHS^loquerentur, illum perditions/iliu fpecldtoribus omnibus proderent^.Ecquod emm teniplu e/î^cuiuspiciura fcripturlt;£ non fint ipÃus Edpdtus opprobriis refcrtæ^. Q^adam tat uni ex infinitis comeniordboipiuv nucÃorte in mente 'veniut.Extat in auguÃiÃimo patriie mecc templo,quod monaÃeriuÃuit ip/d pene y/rbe mdius-,yi-tredÃcneÃrd yetuÃiÃimd-iquod ipfd etid piclurd ddmodu rudis 0* Goticisyquds vocdntditeris inÃgms demoÃrdt. ibi Vdriis dnÃrdclt--busdepiEld eÃhiÃorid Mondchi inddultcrio deprcbenÃ: obÃccend quidem plusÃdtis^/ed tdmcn non temerc depiEla, üquot; omnium oculis expoÃtd.ln ArgetordtenÃs turrisprimisÃercfculptis Idpidibus,lupus miniÃrdte vulpCiÃbene memini,mi/Jdm cdnit. Ibidem inÃummd templi tefludine-,nià me Mdldefdllit memorid-)picluseÃ,qui digito CdnonicorumÃbieEldÃbfellid demoÃrdns-, bis E/d'iie yerbis incu-Ãdt-,Eopulus hic Idbiis me honordt-, cor dute eorum longe dbcà d me. TJubingte in duld Ccenobiiyquod nunc illu?briÃimus ErincepsW ir-tembergeÃs otioÃsdÃnis ddemptu, ÃudioÃs dlcndis bominibus con Ãcrduity^ietuÃd extdtpitlurd pone ipÃdsÃoresy totü WondcbiÃmum dccurdtiÃime ob oculos propones .Monflru eà cuculldtuniyper grd-dus yclutifefi prcccipitdSydltcro pede ceruinoÃbene meminiy y^t ve loces eÃe illiuspedes ddmdle dgendum intelligds. Alteriuspedis vicem gerit inuerà lucernd, ygt;t MondchiÃmi ortum Oâ progreÃum merd doElrin^e lucts eucrÃone nitiÃcirentfpeEldtores.Mdnus hdbet dduncds O tapdces'.qudrityind impoÃtum humerisÃdccumretinety orphdnorum nimirit 'vidudrumfdcultdtesâ.dlterd circulumgeÃat ex precdtoriis illis globulis mirabiliter conÃrtum: à quidem pro mi noribusUlis-,quos Ay i maria ygt;ocdtÃntdbdcitabubeorbicula-
SOpto dcnis illis maioribus, quos Paternoster appelldt boni
T H. B. P R AE F A T I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n
boni ifli patrci-Ãvgu U funt taxillipulchrè cum tabulis illis cohÅrcri-tcs.Sinum habçt oppletum luforijs chartarumfolijs ; cucitllam a ter-go-gt;plcnd illis noucm metis pyramidalibu s, ygt;nd cumglobo, quo ad il-las dci/ciendas vulgb ^tuntur^vt qua in rc vitam tlli conlumcre folc-rent longarumprccumpratextu-, domos ctiam regunt exbaurientes-, nullus ignorarct.Collum cà oblongü afimnum-, \t be^liarü more 'ventri deditos cjje nemo ncÃiat. Menti 'vieem prtebet quada cyathi formafatis conueniens. Nafumfacit canis caudam attollentisÃiecies-, CUIUS caput latranti fimileprte^at etiam ipfi monacho capitis yiccm-, optime fane mdnà choru latrati/sÃmul^ ingluiiiem incxplcbilcm referons. Denique à tergo deÃnitdorÃJfina in contortum lituum, ex quo cumfumo quoda extfufus monachus, rapacibus pedu ôquot; nianuît 'Vnguibusiad menfam quadam aÃidcns., numeratapecunia tndulgcn-tias vna manu^^altera 'verd x-oÃcäTiovyquod barbare cyboriü appellat^ in quo illorumfatale cru'tlutn continetur,porrigit. Sditurigibus^in ta bella quadam 'vetu^iÃima, quo loco quot;vanibant indulgentiee, reqierti funt no^ra memoria multi 'vcrficuli in totam illamfeediÃimam nun-dinationem fcriptidn quibus Ãf t^osfuiÃe memini, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢gt;
Hze datur exponi Varadifus venditioni^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
nie pro mer cede Clmtlo dices .,Mihi cede. nbsp;nbsp;nbsp;-
Iw bac Geneuenfi ciuitatepiSlura inerat., in ipfopene Augu^iniano-rum ve^ibulopalam omnibus appares., addito etia lapbredi cuiufda Taurinenfispibîons nomme.»bydra fepticipitem fuÃgt;enà in acre tbro no inÃdente référé s Ãub?brata nudi Papa Komani triplici diademate exornati Ãgt;ecic, ex pube infulas,peda Ejpicopalia., bullas., EontiÃces deniqi ipjosÃaedi ^ima fane flercora-, quibus laplus jatis exaturatum effe mundü oportuit, egerentern fubie^a fornace-,qu£e vtrinqi d de-r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;monibuseundemilium tbronum circun'^antibusaccenÃa.,mijeros illos dcciÃentesexcipiat. Hi-tum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ax-perÃdiam
Edi.
II
TH. B. P RAEF A TI O,
howinum iuâ^ispÅnis \lcifceutis concionatores,doneeno?lra ntento-ria. idem pro incrcdibili fua honitate.,pojlpra:nnÃos aUeinos.^ mun di ve ternum vtcunque excuterent, magnos illos heroas Spirttufan-^
'xonia D.Martinus Lutherui, excellem Dei organum : in Heluetia verd.^ D. Huldrychus 7.uingliui.tygt;terque codem tempore, idem opus fumma ygt;i moltcns : amp;nbsp;quidem, quod mir urn efl, alter alten tgnotus, Quospra:dlantiÃimos homines nià mundipeceata diÃunxiÃent, aut ego 'vehementerfallor, aut tampridem Antichri^us R omanuspro-'' Ãratus iacervtS^id turn igitur Sathaid. 'drimu^nfophi?larum agmt-na ex fuis lu?lris excitauit, fedfruslrd : quum illorum plerique 'vcl in otio vclin ÃutiliÃimis tantum nugis tra^andisfeà exercuiÃent, ac proinde paucos admodum habcret in tato numcro,ad hoc admini-^Irandum bc llum Ãitis idoneos. Placuit igitur illicum illoplumbco fophi^arumgladio, ediEla CÅfarum, ^egum,Vrincipum, Elratuum,deniqueipforum quoquepopulorum rabicm coniungcre. Sed quum neque omnesprincipesfatis ad hanc lanienamparatos in-ueniret, re ipfa expertus cfÃt Martyrum fanguinc rigata Eccle-ÃamÃxcudiorcm reddi:placuit etiam illi vetcres Ulas artes tentare., id cà domcElicis hoÃibus EccleÃam lacefÃre.Hine ilia AnabaptiÃa-rum ér CatabaptiElarum agmina,quosÃuo enthuÃaÃmo inflatos nihil prorfus puderet. Hine quoque Schuuenchfeldius authoritatem diuini verbi pro viribus eleuans, ér EutyehisÃmul errofes pro viribus interpolans. Excitauit altera exparte Mecnonem, in quo rela-tuseà Hcbion:Dauidcm Gèorgiu,qÃimonElra ipÃs \alentini AEo^ nibusportentoÃora, éâ ipÃ^ Garpocratianis obÃaeniora in medium proponeret.Omitto Eo?lcllum,monElrum ex omnibus omniumÃecu- . lorumhxreÃbus conflatum, quo nunc etiam quantumuis recutito,
' bema Sorbona delcElatureömitto etiam Antinomos à D. Luthcro
TH. B. P RAE F ATTO.
prccÃrtim rcfutatos. Onutto (j^nocpit Vihcrtinoru. dgwinci-, quoniant infinitus eÃpene i?liuÃnodi monÃlrorum numerus, 'b^cccnim h^ec o-mnia mihi propoÃtum nunc eà recenjere : fed hoc demum agerede quo nunc proprie laboramus. Dicoigitur Sathanam^ytEcclef^ein-Ãaurationem no'^rofeculo cÅpta impediret.,Ãipfum phaicfupcraf-fcâ.ita tarnen nemo nià holens decipipotucrit.,aut nunc etiam pof~ Ãt. Vrimumenim eccein'sfnicoSeructo reuocatifuntahinferts Santo fatcnus.,\riusy Eutyches. Ã^inam hoc tandem-, dieet aliquisï Attendatigitur.Negabat Samofatenusaternam rS' Aó^a hypoÃa-Ãn, quem duntaxat in mente dccreto Eatris ante conceptionem. carnis in ygt;tero Mariae extitiÃc yolebat: docebat Seruetus Eilium ex DeofuiÃe-^on reipfa fed Ãguratiue'. quia in eo Deus futurum hominem genituriebat mutier emexpeElans -, ex quaeumgigneret. Sen-tiebat Arius tov Keyov effe creatum quiddam-, ordine tempore res cateras créât as antecedensâfentiebatSeruetus tof ^ó-yov tum ccepifà exi^ere, quum mundus creatuseÃ.,ac etiam ideam quandamfuijà ex tribus increatis elementis compoÃtam.Negabat Eutyches Christum ex duabus diSlinSlis naturis conSlarc.,qubd dieeret tof Ao^of transformatum cfà in carnem-,quapo?leaglorificata-,in Deum con-uerfafuif.affirmabat Scruetus conceptumfuiffe Pilium in ygt;tero Virginis ex ipfa yerbi eÃentia in carnem traiiÃunte^quapoStea in Dei-tatemfuerit abforpta.Addcre autem etiam iStis licet delirium Mdr-cionis Apollinaris infaniaproximum ,adebportentum illudfuit errorum omnium fÅcundum.Aiebatenim Mardon Filium ^oiwa-fidd eà opinionc tantumnon autem reipfa earnem induiÃe. Apollinaris autem Diuinitatem volebatcarniaffumptaloco animafuiffe. Qwd autem Seruetus^Certe non verum fed imaginarium corpus ChriSlo tribuebat, quum illud negaretex femine Abraha Ãmpliciter fuifà genitum^Ãd partim etiam ex tribus Ulis elementis conÃatum,
E.iii.
J
gt;4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TH. B. P R AE F A T I O.
Ãib^äntiali quadam Dcifacic qua; ab initiofanSlii Patribus ygt;ifa fuiÃcrammam gt;^erb Chri^ii fane re ipfa exinamebat-gt;quum illam di-ccret partim ex humano.partim ex Pyiumo JJiiritufuijfe compofitam. Uafuntigitur Serueti blafihemia^que initioa D. loä^wc OEco-lampadio, êr à D.Philippo MclanchthonepoFlcagrauiÃimc réfuta-tum:ac noutÃime tandem a magno illo loannc Caluino quampoten-tiÃimegladio Dei verbipro^ratum: deniq; obtrigintaannorü bla-Ãhcmiasexecrabiles amp;indomitam peruicaciam ex SenatusGene-uenfisfententia iu^iÃimo fupplicio affcEîu^quis non tandem,niÃpla nefuriofus amp;nbsp;excors abominetur^.Prodierunt tarnen ex illo^taquam ex ludo quopiam difcipuli nopaucifuietiam ducis infania êr im-pietatempene fuperates. Hz initio fuerunt apud nos^ Paulus quidam Alciatus MediolaneÃsihomo lam antea planephreneticus amp;nbsp;verti-gino/us: Valentinus Getilis,cuius qui mores-^qua do^mata^quis de-niq; fuerit exitus-, ex ifs fcriptis liquida cognofci potcÃ, in quce nunc prafamur. Isîis adiungendus efl Georgius quida Blandrata^profeà Ãone medict/s, Gentili quidem indoSlior-fed multo ctia impudentior amp;nbsp;fceleratior. Puit quoq; in hac cohorte pene veteranus Gribaldus luriÃdfultusthomoÃne improbustVt cui nulla religio fuerit^dogma quod corde retinerct-, manife^operiurio abnegate. Pauit etiam illis-» fed nimiûÃrb deteSlusÃernardinus Ule Ochinus^^impuriÃimus hypo enta. Pauitquoq; Lt^liusSoginusSenenÃs,incredibiliter adcotra-dicenduyi^ varios ncPlendos nodos coparatus., nec nià poà mortem cognitus huiuÃnodi pernicioÃÃimis hareÃbus laborare. l^i igitur quu neq; Serueti blaÃgt;hemias.,neq; veritatis my?leriu.tneq; adeofei-pfosnoÃentprurirent aute incrvdibili nouitatisfludio^ cÅperunt o* ipà in recept a T rinitatis opinionem inquirere: quibus id Ãatim coti-glt^ quod ternere in mari fcopulofo nauigantibus folct^tnepe vt nauent alius ad aliumfcopulu impinge s^naufragiufaceret.Pa^i funt autem
illorum
TH. B. PRAEFATIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if
illoruntpleric/ue initio Tritheitce, de (juihitspaulo ante dixbnusinon quide vcrbo^fed reipfa^vt qui tresperfonas in totide oùa-'iccç trdsforâ-nient'.hcccinterea cu Ario habentes comunia^quod Matrem volnt ante Filin cxtitijjè -, quod vni^ yen Dei appcllationê ad Patrem reÃrin-gu7it-,quod in Deitate imparitatem imaginantur : fed in co certeipfo quoq; Ario impudentiores-tquod malcbat iÃe tcv Aóyov tripova-iov^tq; adeb oukov^ creatu docere^quam cè yfq; infanire.,ytÃmpliciÃi-tnani (^ÃngulariÃimdcÃÃntiam numero multipUcaret.iÃi cotra^ ne yidcaturChriHu Ãua dignitateÃoliared^iud quam illud aÃÃrmarc malunt. De duarum autcm naturarü ynione^idemprorÃus^quod poPl Eutyche SeruetusÃublata lS'ta)ij,clTav x/nvaviâaÃocent.Ochinus calli-dior dubitare de Ãngulis^Acadcmieorümore^yidcturmalui/Ã-fqudnt quicquam dcfimre. Lalius in SamoÃatenipartes cldm tranÃiit-) ycrbo Dei^ytexquoddeius Ãripto nunc liquet, adeo y eter atone ôquot; plane y erf Ute deprauato^acpra^fertim primo Euagelif loanis capite^yt mihi quide yideatur omnes eius corruptores longeÃuperaÃe. Cceterunt ex illis tribus quos primos nominaui^qutqÿ in hac Ãcclefia tum yerÃa-bantur^primus Valentinus Gentilis in iudiciu d Senatu Geneueà yo-catusÃimulatapocnitctia^noÃne inÃgmperiurio proÃugit. Sequutus cà Paulus Alciatus.)aut etidpra:ccÃit,/olo mala: cofcienti^eyulnere adaSlus.Blddrata aliquantb pb^l^quuÃbi d D. CaluinoÃatisfaElu diu fimulajÃtytddem yaniÃimo timorc d fimetipÃo expauefaElus-, quaÃd MagiÃratu qucereretur^repete ipÃe ex yrbe in yicind ditione reÃu git.^^dpluraipoà yarias deliberationcsdtafors tulit^yt Elddra-ta,qui Medicinddiu in Poloniaprimum-,dcinde iriPrdÃyluania apud, Plt;eginäsÃc(crat,eb reuertcretur.ybi nimium facile illi aditus ad noÃros patuit^quantuuis d D.lodne Caluino diligeterprcemonitosâillu pra/ertim in illu^riÃ. amp;prxÃdtiÃ.alioqui Principis cuiufddgratia infinndte EiÃnanino quoda CorcjrcnÃ, magna tum apud Polonicas
Ediii.
itf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T H. B. PR AE F A T 10.
omnes EccleÃas anthoritatis Viro. lîum ante forte Trancifâ Stan--cbari MantuaniypetulantiÃimi hominis dwportnnitate ( vt fané fa-' taîis eÃe videtnrVolonis Italia^fciÃe erat VoîonicaEcclefite recèns admodnm ex PapÃno einer gente s.qunm Hip Chri^nmeÃe Media-toremfecnndumhiimanamnaturanr.alii quot;vero-ipro quibus Germanide Helnetica EccleÃtc po^ea iudicarunt, Mcdiatoris ofÃcium totius eÃe perfonce, üâ' qnidem diucrfo vtrinfqne natura: refpeîèlu-, afÃrmarent.Obiiciebat autem hoc in primis Stancharus-iMediato-rem non poÃe did Chri^umfccundum Diuinam natur am, quin Pâtre minor cum hrianis Ãatuatur. in hoc nodo explicando, quanuis nonitadifficili-,quumnutarequodammodo no^ros videret Calui-nus^non modo argumentum ipà diÃoluit, 'vcrumctiamfratresÃdu-lo monuit^ ne-,dum vit are ISie^iorii preecipitium volunt-, in Arii vcl Trithcitarum abyÃum ruerent. Sed vana apud plerofque admoni-tiofuit,animis eorum à Blandrata, qui Gentilem etiam adfe euo-caratdta iamfaÃinatis-, vtfili Deo medicabilis eÃet morbus. Piinc illud incendtuni,quod iam tota va?lata Polonia-, in TranÃyluaniam quoque vna cum Blandrata, peruaÃt, Gregorio quodam Paulo im-puriÃimis libellis fuis-,inÃnitas blaÃphemias fpargente-, Petro . quodam Statorio, iuuene alioqui bono ingenio nec cotemnenda do-^Irina pr(edito-,operam omnemfuamfucandisBarbariÃimifcripto-ris Blandrata commentis nauate : nihil denique pratermittentibus Tritheitis-, vtpaulo ante coeptum adiÃcium no tantum impedirent, fed etiamprorÃus euerterent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;interea non ccÃare.,zyâ i^nm ex
B)ei verboytum experpetuo Catholica BccleÃa confenfu^^ certa apud omnes ÃdeiÃnodis, blafphemias illas refellere : quinetiam à ca bonus illc HoÃus Cardinalis cumÃuis Catholicis ? nempe ridere
TH. B. P R AE FA T I O. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«7
fuduitcr-tÃ^ qudà î^d nihil dd ipfo^ pcrtinerct,dliud ^uiduis dgerc'. inioetidin noÃros vndiqiic dd extinguendum hoe incendiunidccur-rentes prohrofis libellis IdceÃcrc : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dcniqnc MdicÃatcni de
coercendis iÃis blafphemiis cogitdntcnit a rcclis coÃliis pro yiiribiis duocdrc. dcnicritbquidem. (^^rÃuineniinSdtdndduerÃusÃeipÃuni. depugndret: ltdque idni illicrcsQhriÃidna in extremo diÃrnninc verÃdri ypidchdturynifi repente Dominus remedium laborantibus dt-tuliÃÃt.quod quidem duplex vno codemque tempore ddhibuit.Pra:-terqudmenim quod ^egia MdieÃdtiÃuggeÃit-, 'vtÃlenni edi^o o~ mnes dduends regni Ãui turbdtores femel proÃriberet, illorum e-tidm heretic or um linguds diuiÃt. Stdtim ergo non tdntùm dlius dlib dijfugere ^Ãd etidm nefeio quid prioriÃntentia yel detrdherc yiel ddiicere cÅpit.Ac Gentilis quidem Deo onincm illi metem adimete, in hds regiones,id eà in ^ernenfem ditioncvdd iuÃum /upplicium infamise horroris plenit vitro recurrit : qui quum de Paulo Alciato Ãdali Ão rogdretur,^aElus e^dnquit^Mahumetdnus-,nec mihi cum illo iampridem vllum comerciumfuit. idem de Blandrata rogatus-, Periit etidm,inquit,vt qui in Sahcllij amp;nbsp;SamoÃteni delirium incide-rit. C^dcommemoremanimofiillius GregoriiPauli,infdlutatofuo gtege, fugand Ã^id ah codem excitdtd contra Pa:dobaptifnum certamina cum ipà etiam StatoriofuÃepta^.QjÃd Ochinifenis infe~ licifimi cum illis concertationes l QwJ obiurgatum à Blandrata Gregorium,, quod minime opportune tempore controuerfiam dc Psedobaptifmo mouerit^. Ext at enim apud me ipfius Blandrata. E-piÃola,(non tarnenferipta fine TheÃoà Blandratam bene nour.)in qua Gregorium Ãoquodam iure non tantum de illaPt£dobdptiÃni controuerfid nonfatis opportune mota increpat, \crumetiam aperte ilium a Tritheïfno ad SamoÃteni dogma reuocdre nititur. inci-' dit enim Elandrat a in Tranfyluaniam rediens', in quendam paulo
C. i
î8 TH. B. P R AE F ATI O.
magis quam fupenorcs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quü nînûùm craÃ-
fam eye illam Tritheitarnm blaf)hemiamfimphciter propofitam ani-madnertifct, maluit omnia inuolncre pcrmixtis ommunt pene bac in re heerefon commentis , quant fimplieiterfuam fntentiamprofiteri. Certeinillis theftbus-,qua illi^cuius nuncnomini libec parco^tribuu-tur^i auftm dicere amp;profiteri omniuheerefiôn-,quibua vnqua Chrifii perfonam Satan oppugnauit ^femina contincri : ac proinde hominem iliumtquem alioquin cxiniijsmulas dotibus ornatum effie audio j ob-te^or ego minimum in Eeclefia Deii/cd tarnen Dei caufm agens pro '»irili-.tum vta Blandrata-, fele^lo Satana organo^fibi caueatj cuiut 'venenoiam eumafflatum efenemo non iudicat aliquoin his rebut iudicio praditus: turnet aduerfus iliumambitionis fpiritumyquo prte'^antifiimi quique homines in prim is a Satana decipiuntur, no~ ^s diesdecerteti denique (quod vtinam initio feefet} nouitios i^os prophetdSy totifimel Ecclcfia: omniumfine exceptione/cculorit teÃlimonio comprobatcepalam répugnantes-,^ ipfam Chri?lianlt;efi--dei bafim conuellentes^exfruSlibusfaltcm prius dificrnat-,quam au-res Ulis vlterius prabeat. Sed quorjum h^ec ad te ? dicetaliquis : Ãf qux tibi in aliénas Ecdefias au^ofita^. Nulla profieSlo^firatres.
Ji forte aliter cogitarem y omnium hominum maxime in/anirem. Sed quicunque funt Chri^ianii^f per Dez mifericordiam adveritatent illius afieredamy Ãj- oppugnanda mendacid 'vocati'. minime-»nifallor, Vocdtionis fuæ fines tranfiliunt ,fi.,ftlua manente 'vnicuique fud J'iDiK»lt;ret^dlif alios folentur-,doceant.,drguant,ac etiamfijit opus-, in-trepent modoidfienter nbsp;nbsp;ritefaciant.Vos igiturTranjJyluanos^
fraterfratres compello, vos Dominiferuos ve^er nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pereius
nomen obte^lor-, cuius gloria infiruimu5-,^n quis fit Blandratd-, quos in Polonia motus excitarit., quot Ecclefias nafeentes euerterit ^quot animas pefundedcrit, quos illic inEilium Dei blafhentiasfit eiacu-latus-,
T H. B. P R AE F A T I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if
J i^uîd nu^ dd Gregoriunt fuum de ceternd y Vt tpfè VaJt, rti-^^'i'^goierdtione fcripÃrit ignordre pote^is^. A t cnim idicct dliquût idm dpud ws dgnouit Vnius De/ dppelldtionc P ilium quoqueÃgmfi cdri. ^eSîiùi hoc quidem qudm dnted-^ypt qui Gregorium cecte-roî Tritheitds^ ne ipfe quidem inficidri poÃit nihil in contraridm Ãntentidm, nià ipÃ) duBoreÃdUtore, ddiutoreÃripÃÃc-, yel dixi/Ã. Sed^obfecro^dn putdtk lubricdm dnguilldm tdmfdcile tenenldn cre-ditis dedlbdri^tdm cit^prieÃrtimpgt;olÃe AEthiope^. dnignordtis qui-bu^ olimdrtibus-,AriusyApolindriSyEunomiu^^Peldgiui,etidm con~ uiSli ddmndti-, Orthodoxie illuÃrint^. dn iEloe ad impediendum Opus Dci mdnifeeliÃime^vt tot idm ruina te^ldntur, ab ipÃo Satdna fubornatoi^crederepotente alioÃiritu regi^. Imoliceat etiammihi aliquid dmpliueÃrdtrest bona cum quot;ve^dpace loqui. Qi^nti vobie illd blandrdta vocula co^iterit « an nondum animaduertitis^.an non-^ inquamÃentitie quü hoc à gt;fobie in \eTlro cathechiÃno fit cxtortü-,'vt non modo fymbola reliquaprater illud quod apo^olicüygt;ocant ^fu-perudcanednifiad cotradicendum fcriberctis, fed etiaEfientiafhy^ po^d/eosthomooufif iCateraque idgenue yocabula^vt Jophi^ica re-pudiaretis â » itd illoe ejà ya^a fimplicitate abufoi^ ygt;t vos cum tota VetereorthodoxdEccleÃdydtqueadeocum omnibus EccleÃjsyqua Vnquam vera a, temporibus Apo^olorumfuerunty commÃend An non Verb dum i?ld nonnulli à Vobis peterentyin mentem vobis venie-bdtdmpliÃimus ille Nicenay Ephefinay Chalcedonenfis Sjinodi con^ fiÃusyquo nihil vnquam fanElius, nihil augu^ius abApo^olorum exceÃu Sol vnquam afiaxil^. non adfuit vnusfiltern ex multisy qui tam indigna décréta intercedensy maximos illos ôquot;pta^antiÃimos dngelos DeiySophiEldsfuifienegaret^.l^amyVtin ipfisnaui aliqui fuerint, quiputat fundamentum omnis religionis y id efi veram vert DeicognitionemiUosnontenuiffcyfinèindignusefl qui in Ecclefia
20 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T H. B. P R AE F A T I O.
ï)ci cevIcatur.Yïoccine cÃ^fjuxjoygrata filtern mentoria profcqià tot ptn^ifimoruni Ãj erudttiÃimorwn 'virorum incxhau^los pro hdc deÃendetida ad nos tranÃnittenda yeritatc laborcs-, vigilids-, U-chryniasgeniitnsycxilid-^nartyria^. No« pendcmits,inlt;piiMit nonnul-liydpdtribnsyÃd d D»i verbo. Q^^fddw vero ctidm nonpndet t^d-, vt loquiintiir-,DidleElied-gt;potws cptdni Theologicd dfperndri. Atqui nùror dn xme^udm irli feriptd dloruni pcrlegerint quibus yt Sophi-Ãis conuintidntur. Ndm à Icgernnt -, qud fronte tdndem dudent illosopponere Dei Xfcrbo ^quoscon^dt quot;vno Dei -verbo ( ipÃs etidtn Synodic omiÃis , qiiotics itdpo^uldrunt illdrum, ideà 'vcritatis ad-uerfdrq)nixosfuijfcl Sin vero vclnon légeruntprorÃ/s-iyel ofcitdn-terlegeriît'. quis hiepudor eà difdpulos Ãdere juornm md^i^roru: ctidni non duditorum indices^, l^d verbputidd obieSlio, voces illds in feripturis non inueniri^ quoties obieSld-, duditd^ repulfd., ddmnatd eà omnium bonorum nbsp;nbsp;doElorum iudicio^. Certèà nullis dlià vocd-
bulis vtendumeà ^nià qux totidemliteris in fdcris'libris reperiun-tuf. 0quot; qni verbi diuini b'iavotctç explicandce grdtid-, proprids accommoddtds dliquas voces ddhibent,fophisld: cenÃndiÃuntfin quds tdndem dngu^ias redigemur^. imb quid tdndem dgent illii-^ pà quum dd fud defendendd venerint, qui nunc verbi Dei pra-textudyocvnummoliuntur^vtvosexdfmdtosopprimdnt \ Nd«/ ego quidem Ãc Ãdtuo età non pendet dliunde rerum fdcrdrum ventos-, qudm db vmco Deiverbo, nbsp;fedulb vitddd nobiseà omnis cswipav/a;
tdmen fubldto e/Ãntilt;â¬-, h^po^dfcbndifcrimine ( qutbufeunque tdndem verbis } vtdris, abrogdto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dc ne vix quidem
i?lorum bldÃphemorum frdudcs detegi nbsp;nbsp;nbsp;err ores fdtis perÃgt;icue
codrgui pojje. llt;lego quoque fubldtis vocdbulis, fidturlt;£-proprictd-' tisyhypa^atic^vnionis, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âNegorij êr 'E^uty-
chis hldÃgt;hcmids commode d quoqudm refeUi : qud in re ji forte hol-j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lucinor,
TH. B. P R AE F A T I O.
21
lucinorjjoc age nobis dcmonslret quipotefl-, nbsp;nbsp;nos ilium coronabi-
mus. lllud tarnen minime inÃaor â gt; quamÃmpliciÃimcproponcndam eÃe Chri^liance rcligionis doclrinam-,in CatechiÃnisprafertim : vi-tandas apud populum ab^rufas controuerfias : ro Sri cxplicandum Ãemper-fTo S'IST I nunquam niÃ.jobric prudcnteratttngendum ; dc-nique hac cetate nobis de hominibus ad emendationcm quot;vitce adducen-dispotius laborandum 'viderhqudm de difÃcillimis i^is qu^e^ioni^ busÃibtiliter enucleate explicandis. V{a:c^inquam,omnia minime inÃcior. Sed an Ãmplicitatis prcetextu damnari vt fophi^ica opor-tuiti qult;eab ipÃo fanSlo Spiritu diSlatafuiÃepigt;eritas ipÃt clamat-,^^ rerum cxitus o^endit ? an ab^lruÃts controuerÃas mouet-,qui rudi. ctiampopulo^Ãd lam ab hareticis fafcinato enores in quibus ver-faturpateÃacit,pfeudoprophetarum fraudes nbsp;nbsp;mendaciaÃrmis
Ãdidis rationibus ^nufquam tarnen a verbo Dei defleSiens, rcfutatï
TQ OT iÃmpliciter travat Vaulus ad Galatas fcribes^.an ideÃruÃra tequirit in EpifcopOy^ftÃt no tantum S'iSa.^luo .^fcd ctiam èxtgt;/7)iKo; ? an quia ygt;itanda efl omnis curioÃtasddcirco nulla eflhalxndancceà Ãtatis ratio^fli'vero qui per fumma impcritiam fomniant dialeSiica Theol(^icis opponi-, comifiratione fanepotiùs digni funt,quam yillo re/pon/ô.Erimùm enimputare pojfe quenqua abfque ratiocinado ra' tiocinariÃue id ex arte-,Ãue exÃla naturafaciasj^ominis eÃpror-fus amentis.,(^ quife homme ejfeplane Ãt oblitus. Deinde yidentur ignorare, DialcSlicen non eÃe ex earum diÃciplinarumgenere^ quce matenam ipfam-,de qua agitur,fuppeditct:fed id demum o?len-dcre^quomodo materia à quibufuisÃumpta-, itaÃt 'vtendum^ quot;vt quid, cuiÃt fonfentaneum vèl minus; quid ex quo confequatur ytel non cpfiÃquatur^pÃea'datt iwfalÃs ratiocinationibusdecepti,pro 'veri-taternendaciumÃciuamur. G^od quumitafchabeatyneccjà cÃpro-fe^pit islide rebus facris ycl nuUo prorfus modo y elÃne vlla ra^ tipcifi^Ãone^^k^Ã, dcà f^p/iari ycli^p. quod ytruaqucvcl
. Aj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C.iii
11
TH. B. P R AE F A T I O.
prorfu! abfurdum zjâ ineptum cffc conuincitur^ quod ne ipÃquidem hut us diuiniÃimlt;e artis ho^es illam poÃunt nià ratiodnando oppu-gnare. lllud autem homines imperitosfallit, quvd rationibus agere
n\
num.
humanarationeTheolcgia minimenitaturexcludt quoqueDiale-£licen arbitrantur '.quod Ãgmentiirurfus nullam refutatione mere-tur.Quis enim non quot;videt aliud eÃe ratione-, aliud ratiocinationenf. Illam ceu materiaÃia cuique ars fubminiÃratâ.hanc natura docet'tars expolittqua DialeSlice quot;yocata eÃ,quoniam homines de quouis aliu-de/ubminiÃrato.,apte adveritatem appoÃteloqui docet.Hocdo-num^quod eÃmanifeÃum imaginis Dp: in hominibus MeÃigium., qui aÃgt;ernantur',neeeÃc eÃ^vel damnent quod non intelligunt^quod non eà certe Ãipietis:)vel ex eorumÃnt genere^qui videri ygt;olut cum ra-tione injanire.'i^uncÃipereà vt oblata iÃa occaÃoneÃudiofos omnes \eritatis in re omnium longe maxima, id e^lin religione-^ retinenda cohorter-t ^it quo loco resÃnt, quidÃiiÃt muneris diligentiÃime drcunÃiciant. ConÃat de iuris no?lri tabulis. 3i de interpretatione quaeritur, liquet etiam quibus quot modis illas corrumpere ab initio conatus Ãit capitalis Ule no^er ho^is : quibus ite rationibus à Ãimmis ducibus mala illius artes (na de vz maniÃeÃa nunc non ago) deteElaÃuerint^ yieritas fortiter deÃenfa.Hoc aute non ita fuerit difficile nuncquoque intelligere amp;nbsp;in vÃumno?lrum transferred quumeofitredaSlus Satan yVt Meluti exhauÃo illo mendaciorunt omniufcecundiÃimo peSloreplane cogatur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ö' eter a il
ia interpolata-, Ãcutpaulo ante oÃcdimus-)reponere.lgt;iititur,fateord Veritas Dei verbog çy cumiudicio legediÃntPatres.Sed quisnullam adhuc Ecclefiam fuiÃe, (ytcertê nulla fuit, fi i^iyerà dicunt) conceÃcrit^. nififorte Ecclefiaefi, qua quisfit '^erus D^us ignorât: Deinde fi aliunde quoque libet quinam i^i tpfwavelTaj, fint a^imare-,-nempe ex manifeflis Dei iudicijs^^quibtts blajÃbemia^ pi EiUamp;fuunt
⢠â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ciacurâ
T H. B. P R AE r A T I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xj
ciaculatai in oculis omnium vindicduit-, quid eà i^o quoquc ludicio apcrtius^. Scructus yflulata blajphemd linguct eeternitatem, id efl DeitatemChrifÃincgammortuus eÃdnmcdià ignibus illas xtcr-moiÃammdi vclut oculis J^c^iatorum non fine magno omnium hoT-rore fubijcicns. Gribalduspcsle correptus^Ãugientibus ilium omnibus ^yiix a quofepeliretur inucnit. l^iÃnaninus a quo introduSius fuit Blandrata,Jcipfurn in putcum abiecit. Virillc i^orumperdito-rum hoÃgt;es-,quod tandem mortisÃicSlaculumprabuit^.Ochinus apo-fiataquam miÃrabilitcr obierit cum fuis-, tota Polonia nouit. Ilium qui no itapridem inTranÃyluania Chri^lo poîlridie malediSlurus erat,quidab extremo corporis animai exilio-,ruete repente domo, praterlongam illamDei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eripuit^. Gentilis qua tandem
morte annofuperiore infelicem y^itam fnijtï Ptà autcm i^a non funt prorfus etTToSetKliiut: tarnen quipriora cumpo?ierioribus comparant, amp;nbsp;propius omnia inÃfcxeric inucnietprofeElo in i^is ta manife^a dtuim furoris teÃimonia,ygt;t mihi quide-iyelfola fufficere meritbpoÃe yideantur, tit i^is quos adhuc expc^at Deipatientia ad metem me-liorem reuocandis, turn etiam cateris expergefacicndis,ne ygt;ltrofeà cumi^is perditos vclint. Tuum autcm eÃin primis ,AuguÃifime KexfortiÃima Polonorum Gentis ,ineo quod tam féliciter cÅpi^i, con^antifimèpergere, ncquepativt qui Pilio T)ei maledicit à quis autem apertiùs ci maledicit, quà m quiÃue vnumÃue verum Dei nomen, {necenim plures veri natura dij ejfepoÃunt} ad Jolum Patrem rcÃringunt,ygt;elillumin creaturam tansformant^.)regnum tibi aFi-lio Del commijÃim eiuÃnodi blafphemijs reddat ira Dei omnipo-tentis obnoxium.T uum quoque eÃ, SereniÃime T'ranÃyluania Rex, quem pene inÃnu imprudens foueas circunÃncere ,nc ex eoregno quod tibi mirabiliter Dominus tot tarn annos conferuat, nuper etiamÃbi incepit confecrare, quiÃiam ipà Mahumete nihilo melior-, authoritate regij tui nominis abutens, in ymiuerfum Chri^ianum
14 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T H. B. P R AE F A TI O.
orbem-timpetum faciat, tmgis certc nociturus animis, quà fn Ã^fcl MofchM velTartarui, ^clTurca wÃgni aliqua viSioria potiretw. '^cquc ^fero difÃale \obis.fucrit, AuguÃiÃimircges-ii^orutnmdlo-runt architeSîos dignoÃere,à in hanc rem ferib incubueritis » quum
controuerÃa tamãpetdmque multipliciter ab ipÃi Apo^olo-rum teporibus agitata;, tdmqueféliciter expoÃtceperpetuo doEiorü bonorumq; omnium conÃnfu fuerint^yt de i^ù ne ambigere quidem nunc bona coÃientia quifqua^vel mediocriter in vcrbo Dei Ã^Eccle-ÃaÃicis libris verfatuspojfe videatur. Vos autellluÃres Ã^generof Dominitquos Dominua die Dominoru vera fui cogmtione in ytroqi illo regno dignatus cÃyofculamini Eihum-, nec committite yit quiJua ilium DeitateÃoliat,apud eos conÃÃat-,quos in primis oportet ipjius gloria ac dignitatis ^indices ^ertorcs fcpraberc. Vos verofra-tres obÃruandi y quibu^pafeendosfuosgreges Egt;ominus comiÃttan obfecro, ve/ vnicam ouiculam patiemini yemo Ãlentio ygt;obis ab im~ manibusi?lis lupiscripdTe Threci^te LaÃci^ te SarniciÃquos ego in tanto doSlorum öquot; piorum numeroçvtmihi de nomme notos copello) Xfosdeniq; reliqui EcclcÃarumpaElorestacdoEioresyobfecrOy^ ob-tcElorin Domino yittotis animis iÃum toties viSlU', toties proÃratis hoElem aggrediamini^necprius coquiefeatis-, quà m çxerto illo verbi Deigladiolt;^lt;i»^t^it!gt;freti,vcliElos nuncper ditos rurfumDomino lucrifaciatisyvelÃltem ab illorum luporum incurfibus tutos ve^ros gregespra'^etis.Enautcm vobis '^uult;^râ^â^tç-lt;iâifummittimus homines ex pracipuis ChriÃianarumacademiarudoEloribusJcle^os-, quorü vclfolo nomine vos recreatu iriÃgt;cramus.Nos vero corporibus quiâ-dem abÃntesfpiritu verbpraÃntes, vobifcu fcitote in fummi ilhus no^ri agonotheteta oculis dccertarc,cdmunis vi^oriafru-
Ãium breuifauente Deo-gt;vobifcumperccpturos.
Qeneua ^onis Augutlh
.15^7-
VALEN-
lis impietatnm triplicis perfidie ac periurih de qtiibus cognoud Senatus (qeneuenÃs 3 breuis expli-catio ex aâfis publicis defcripta.
licæ ecclefiç,quæ apud nos eft,Seniores,in ter quofdä è fuo grege peruerfos fermones côtra primû fidei noftræ caput de tribus in vna Dei melius reme Ãgt;:lt;:^jdium illis vifum eft, quà m édita confeflionis i^âforma.cuiomnes fublcriberent, detegere fi quod occultum virus lateret: quam hîc è verbo ad verbum Latine redditam inferuimus.
CONFESSIO FIDEI EDITA
IN ITArlCA ECCLESIA GENEVAE,
XVIII. Maii,anno M. d. lviii,
B Fortuit quidem modefhs omnibus chiilianiiÃtfÃcereÃdei con fcÃioneni, Symbolo ^poilolico coml^rehetipim. tarnen nonnuUi, quos fua quisdam curioÃtas apura nbsp;nbsp;-veraÃde abdu-
xit,ÃarÃs quibuÃdam falÃs opinionibtts çi;* erroribus,paccmac conÃnÃtm huius EcclcÃtHperturbaruntyyiÃmeà nobts edere pnÃntemÃ-dei confeÃiortem de yna Ãtnplice Dei eÃentia, trium perÃnarum di-Ãincltone, tum yt occurramus omnibus ifbts Satanx yerÃtqs, tum etiam yt aduerjùf iilos impoftorcs Ãttis inftruBiÃmus, atque adeb yt demonÃremus nos yno corde idemÃntire nbsp;nbsp;ore loqui,paritérque reiicae ac deteilari omnes
h^reÃs illipura.Ãdei contrarias,quam adhuc retinuimttSy nbsp;nbsp;ad extremum yÃ
que Jequi decreuimuâ.
Profitemur er^o Deum Patrem ita^enuiÃeab utternoÃum KerbumÃue S apientiam,qu£ eà ynicM ipÃiis FilittStamp;* Spiritum ÃnBum ab ytroque iüo-rum naproceÃijÃciytynicaÃtacÃmplex ejjentia, Patris^Filà SpiriwsÃn dl. ^^od autem Pater a FiliOt^ ab ytroque SpiritttsÃnClusÃt diflinClu^y id fieri perÃna^'um reÃecdu.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aJ,
i- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EXPLICATIO PERFIDIAE
I raque âimnamus ac deteiTamur eorum errmem quidicunt Pcttrem pm-pliciterÃi£ cpenr!£ rcïpeclu,iamp; quatenuf^-vtipà loquunrur}Ãlui eÃ,icTgt;Lâru,$ â DeiisÃdiuwÃuum^enuiJÃe.,pcriudeacÃdiumamaieÃMyÃo) !a, c/Ãentia, dc-nique Tow tlla dcinti eÃ'erÃoliui Patrrspropria, autlejîts ChrisT:^ Spirits Ãtnciia ejÃnrdijab ilio procedcutes, acproinde diuiÃt eÃÃet acÃeparata dtuin£ ejÃnti£ Driitas.
C£tertim quum ynum dunraxat DtumproÃternur a^toÃcirntt^ quicquid aus deirati ,glori£ 07quot; eÃenri£ attrihuitur,ram conuenire Fdio quam Spiritui ÃtncioyquumÃmplnitera^iturde P)eo,abÃue mutua interÃpeiÃmarum com paratione. Sinautcm perÃon£ inter Ãe comparentur, obÃruand£ÃuntÃngula-rumproprietates^quibui tta diÃin^uantur, DtFilius nonÃt Pater, nec Spiritus ÃmÃM ÃtFtlitts.
/^od attinetadpcrÃnam DomininoFtrileà ChriÃi,pr£terquam qubd ab omni £ternitate^enitiis eà a Deo Patre, eÃperÃona ab co diÃincla, credi-mits cum in humantt quoque natura, quam noÃr£Ãlutis cauÃa induit, igt;erum ac naturalem eÃe Dci Filium:quoniam videlicet duos naturas ita in ynum con iunxit,vtÃtynicM Mediator, Deus manifeÃatus in carne,Ãeruatu tarnen y-rriuÃue narur£proprietatibus.
Porto ita hanc ConÃeÃionem edimus,ytÃncie teÃemuracpoUiceamurper earnÃdem epua DeoÃumus obÃricli, nos hanc docirinam obÃcruaturos, in ea itaperÃeucraturos,ytnunquam directe y el obliqué, conÃultb quidem ac ma-Ittiosè, lÃi repu^nemus, adfouendbtrn yüam diÃidijÃeciem, quopoÃitab iÃa Concordia diÃedi.Denique,yromnibus diÃordà inpoÃerum occurratur, pro-Ãtemur nos yiuereac mon decreuiÃeÃecundum huitts Eccleã docirinam, contrarà omnibusÃcdis reÃituros .H£c omnia coprobamus,recipimus, ac con-Ãrmamus,ea conditione,ytquiÃcusÃtxit,pro periuro acpeÃdo habeatur.
Ioh.SylueÃerTelius,ÃupraÃriptam conÃeÃionem approbo, amp;nbsp;quicquid ei répugnât deteÃor.
Fr. Porceüinus, recipio approbo qutequid ÃpraÃripta conÃeÃio com-pleclitur.
loh.Palentinus Centilts CoÃentinus,accipio ytÃprd.
Hippolytus Pelerinus CarÃnanus,accipio ytÃpr.i.
Joli.Nicolaus Gallus,accipio ytÃpra.
Ea in conuentu propofita fuit, vt liberum fingulis eflet In medium contra proferre, liquid reprelienlionc dignum cenlerenu^ Iiaque
VALENTINI GENTIL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J
Itaque ptoterui homines impunè tribus circiter horis linguas fuas blatcrado cxcrcuerûc; inter quos princeps Riitlolianes quida Paulus A'ciatus, homo non ftolidi tantum ac væfani ingenii, fed plane phrcncticus ad rabiem vfq;.Tantû illis licentiæ fuit conceiîiim, ne poftca obrtrcperent, fibi ius loquendi fuifle ademptum. Sedata o-mni contentione, nulli friit vel controuerfia vel mora quin omnes fubfcriberent, fex duntaxat exceptis, quorum vnus erat Valentinus: qui tarnen vocati,manu fua teftati funt confenfum. Hoc modo qui Eccleha;tranquillitati ftudebant,putarunt obuiam itum fuilîe malo,nc longius ferperet.Ecce paulô pôft V alentinus, fpreto iureiurando, fuos iùfurros in obfcuris angulis fpargere, amp;nbsp;tentarc fimplices ac imperitos, an quos irretire fins inHdiis poflet. Reper-fpeôda,Senatus cognitionem fufcepit:ac ftatim multorum teftimo-niis periuni conuiôfus, quia tergiuerfando locus non erat, caufari cÅpit confcientiæ ftimulis fefuilfeimpulfum.Auditus eft in fplen didograuium ôôdodorum hominum cÅtu. Quumeius obieôta refelleremus gt;vno elFugio vfus eft, fe difputandi artificium non teuere. Itarationibus eumvrgere aepremere nihil profuit. Poftea tarraginem,quam diu meditatus fuerat, feriptam obtulit Senatui: cuius exemplar fubiecimus.
CONFESSIO VALENTINI G E N-
A . TILIS ILLVSTRISSIMIS DOMIN IS GE-nebenfibus oblata.
^ttor ynicum ilium Deum lÃael,quem Sacr£ liters nobii proponuntÃolum ycrum Dcum-,iamp; ipuem yentoà Sop hiÃiH ne-^anthibci'e Fjlium ,ejÃc Patrem Domini noÃri leà chriÃi: ipÃmqucIcÃum-ClmÃum quem tUemiÃt, qüatcnw eÃKcf-bum, eÃ'eyci-um acnatumlem Pilium illiuó yniei Dei Patrtó omnipotentis. Hamp;c eÃÃummaÃententix. mene in articula de interna^eneratione Ftlq Der.i^ doürin^ GenebenÃs EceleÃnpenituiÃubà ribo.
Altera confclfio eiufdem, iufl'u illuftrium Do-
........ minorum exarata.
Equidem eenÃeo primamperÃnam Pattn in ynica eÃentiaejÃe SophiÃi-eamyatque idcahoc ÃenÃu à myÃerio Trinitattspenitus expun^endam.NamÃ
4.».
Ik
4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t X P 11C A TIo PERFIDlAB
Pdter ejjctbidiuiduum in efjintiaItniile Verbo, non dkereturyerè ncque foins Patcr^neqne mÿ^niMS^ nequeprincipium torins diuinitatls. Pr^terea auf tnodifententin Q^ternitatem j^otins quà m Trinitatcm iâidctnr confiitncr». ^^dfa( ilè fcpïoharipofetj
k nn'd tlici cffèntia abjque ylla conftderatione perfnarum eà ex Ãmetqà ycruf DeiiS'.^ quitliberriitimperfonarum eà item eÃentialtttr Deus.Sequi-tnrergo i^tternitits^non Trtnitai. obrem äÃcro Patrem eÃe ipÃmyni-eam eJfntMm : r eybum autemÃlendorcm^lori£ Dei, amp;nbsp;expreÃam marinem ÃlÃantix, illtns, Ktcrarione à Pntre diÃinclum,qubd Pater ( ytait Chri-Ãtts ) eÃÃluf yerm Detts, efÃntiator, hoc eà inÃrmator indwiduorum: Verbum yerb eÃpilitts yÃmulyerus Deus:neque tarnen duo di^,Ãd yntts idémque Detts. H£C eà fumma fententiie ma de yero Patre, yeróque Fi-lio : nam de SpirituÃneio nulla eà quieÃio, tarnen iudicio EccleÃarum li-bentÃime ÃbÃribam.
Jdem Valentinns Gentilis inutilts ÃrunsleÃchriÃi^captiuns CeneU£propter confeÃionem yeri Det., Domino Copo, Eaymundo-,Hcnoco, C£terià queÃdelibns yerbi Dei diÃenÃtoribus ^^ratiam (ly* pacem ab illo ynico Deo iÃ-acl yero Patre, ab lefu ChriÃoy yegt;o ac natural! eins Filioper SpiritumÃnFlum, ^men.
1 quis ynquam indigne perÃeutionem paÃnseà ab à quiye-ranipietatemprofitentur, e^o quidem,optimi yiri Dei, yerè
If^Ãnefuco ts dici pofum. Namquum ab extremis ItaliteÃnibus propter F erbum Dei in lon^inquasamp; pere^inas regiones me contuliÃem, nulla alia de cauà hanc yeÃram EccleÃam potÃimum cle^i, nià ytdÃminum Calumum.,qHem antea nomine obÃruabam^defacieco^noÃercm aut}i) em. PoÃea yeroquum apud noÃros Italos qu^Ãio de Trinitate a^ita-rctur^equidem meam fententiam libéré in mediumproruh\cupicns doceri de à qUi£ tum o(currebat.)haudyul^ariailla quidem,Ãde£leÃipotinsÃiritualique Ãeculationedi^niÃtma.neqnis quicqtutm meaÃdeindi^num {yteÃho-minum libido prona ad malum'jÃÃicaretur.fdifertis yerbts dt c laraub me omne pluralitatem deorum, minoritatem Ftlij totopeFlore deteÃari. Sed quidam imperioà homines, quipuriÃimamÃdem meam deni^are conatiÃnt, dominum Caluinum adeb in me irritauerunt ^yt iüe de me aperte male fentire non iubitarit.Tandem contetioperilluÃriÃimum Ma^iftratum fedatafnit^e^oque
cum
VALENTINI GENTIL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
ttliU docfis 4C probii 'vim Ãtbjcripà confeÃloni domint Caluini, putansÃo-ytinpoÃerur» onmia. tuta (^tranquillA cernerentur.Q^m interim ecce tibi miniÃernoÃer^neÃio quo ixÃmpereittis, nos omnes quiÃtbÃ'ripÃramits n-pudcxterasnationcsorationepublica non foliim -igt;t Arianos amp;nbsp;Sei-uetanos notauity-vcrumetiamytGeOi-ÿanos ^autÃquid peius did co^itarh'c poteÃ. ^wdquum c^o reÃiuiÃem iÃatim me conuertiadimicum lUum Dcum jÃ~ rael,quem totopeélore coloypuraÃue manus in cxlurn cxtollensy ro^aui iüum ctui Ãolus mnocentiam meam nouit^yt-veritatem Ãuam patcfaceret^^méque ab hiÃe calumniis,amp;lt; impoÃuns tandem{Ãyellet}liberaret. ExaudiuitiUcpreces meas,^-peritatemyquani biaclenusÃfbobÃwam amp;nbsp;implidtam tcnebam,fu~ ^attstenebrisSole ipÃÃa beni^nitate clariorem oÃendit. Q^am-igt;eritateni ipÃemet Deus iÃael, qui hanc EccleÃam Ãiam Ãn^ulari amore proÃquitur-, Ãa diuinaprouidetiafecitigt;te^o iuÃu illuÃriÃimorum Dominorumfrcqui nti tribunali conÃterer.Q^d qufaem{igt;tbonum acÃdelem Ãruum decet}Ãnccrb
Ãne rllo fucofici iuxta modulumÃdei, qux mibii tradita eÃ.
Hamp;c pauca eo praÃari -viÃum cÃ, optimt ~gt;gt;iri Dei, Tf inde intelli^eretis 'Verum ilium Pattern noÃrum maxime eÃe -veracemtneciiOopaCio iis qui toto corde lUiÃdunt,-vnquam defuturum.Cietcra qudt a£îaÃunt^ quando longe no-tiora funt-^quà m -vti'lla indigeantnarratione, reliquum eà -vtad Ãrmas ratio-cinationesÃententidtmeamp;breuiterdeÃcendum. QtpodÃcmefaccre Dominus ipÃe Spiritu Ãopr^cepit,
Ftrum'vnicaeÃentiaconcurratinTrinitatemnéene'. Sinon concurrit^ne-cejjà rio Trinitas eritÃne Deo, imb vanadntb nulla ;Ãn autem concurrit, communis opinio doidorum QMternitatcmÃatuitynonTrinitatem.
Q^xritur.Vtrum ynica lUa eÃentia-,quam dominus Caluinus negat concui^-rere in Trinitatem^Ãtexfemetpà -verus DeusabÃue yllo reÃeSlu perÃna-ruml Puto id eum minime negaturum. Quare quum quiclibettrium poÃna-rumÃtcÃentialiterDeus, niicjuampotcritinÃcianhacCQinmunemdoclorum-Ãententiam conÃituerc Q^tteriitatem,
Tria igiturconcurrunt in Trinitatem, EÃentia qu£ diciturPatei',Filius SpiritusÃncius.^tque }-i£C eà yera Trinitas,qu£ eà trium ynitas,non autem quatuor-.quiequid dicatdominus Caluinus de etymo.
Q^ritur. Ttrum EÃentia, Parei-,amp;ynicusille DeuslÃaelÃntÃnong-ma,qu£ poÃint inter à inuicemÃpponi amp;âp'gt;'£dicarii
Qt^rltur-Ttrum 2igt;eus Lc^s nbsp;nbsp;ProphetarumÃt Pater Verbià t^Ãoe
negaucrit,ÃiatÃe in Cerdonis nbsp;nbsp;vd nhonticorum do^^na incurriÃe. Prstterea
a, iit.
I V 1.1 c A T I o P E R F I D I A I
plures deos PAtKsfdtextur oportcr.
ncgct dom 'mtn Calutnus, unicHm ilium Deum Ipdel e^c Pdtyem J^erbi?SidffirmdritjnuUa{ytdixi}erit inter »os cotroucrÃa-.Ãnautem ne^dritÃc probabo.
Q_^ro db co : Vtrum Pdtridrâ'i£, nbsp;nbsp;Prophets inuocducrintynicum ilium
Deum IÃrdcb. N eque id pu to eum ne^dturum. Sed qudndofruÃrd inuocdtur DeusÃine MedidtorCy quxrit/frper quem Jldedidtorem inuocdrintilluml perte quiefo hicrcÃiondedt: ( num ~vdnd eà illd ter^iuerfdtio y Non neceÃe eà illumÃmpcr occumre.}tgt;oIo enimdoceriydn hdbuerint Alcdidtorcm, necnc. Per ChriÃumreÃondedtoportet. PerChriÃumyinqudm,{eÃenim ipÃâ Chri-flusiiereFilius Deiy amp;*~igt;erusDeusÃâtFtliumydnyt Deum'i .^bÃtittCliri-Ãus juerit lUius Aledidtoryt Deus. Si i^iturJuit lUu Medidtor qudtenus Filius yÃquitur er^Oyquod imicus tlle Deus jÃdeleà yerus ndturdlis Pdter ChriÃiyUt VerbiyÃne reÃectu dlicuiusper/onlt;£.
QudreyquidÃerät ChriÃum eÃe Filium Dei reÃeclu illiuspcrfonlt;£ Sophi-ÃiC£ymd^ndm illt quidem iniurtdmjdeiuntytum ynieo illi Deo iÃdel y tum c-tidm ChriÃo eius Filio. Sic cnim djÃretes,fdtenturà non minu^ i^nordre ye-rum Pdtrem qudm yerum Filiumy in quorumpurd co^niticne confiÃityitd dt-temdyytipà chriÃus Pdtremdlloquens dit:H£ceà yitd dierndyytco^noÃdt teÃlum yerum Deumy quem miÃÃiFeÃm ChriÃum. Q^modo cnimÃ-lumyerum PDeum, Pdtrem co^noÃent, quine^dtillum hdbereÃnonymidm cum EÃentid, qu£ eilÃolusyerus De«f? ^^omodo etidm co^ioÃcentleÃm ChrtslurHyqui contrd duthoritdtem Scripturdrum fdciunt eum Filium iliius'So-p]oiFHclt;£perÃn£?Licet enim Sophiltic CbiriÃum Filium Deiprædicenty quum tdmen ynicum ilium Deum Fterilem infoecundumÃbi ÃdbricdtiÃnt, non yerum dc ndturdlemyÃed ÃuppoÃtitlum F ilium inteÃ^dnty necejÃe cFl. Ãudà ynicus ille Deus iÃdelnequieritÃbi Filiü^i^ere y niÃilld didbolicd peiÃnd Ãbi illumÃppoÃerit. ynqudm tdlidÃtndoydudieritinon yidetyopti-mi yiri De/, hoc didbolico commente totdm Trinitdtem ddulteraÃe Sóphill^iSf Deum illum foecundumyÃcrilemfdcientes:PdtremyptrÃondm illdm SophiÃi-cdm'.Terbumy Filium ciuÃmodiperÃonji: SpiritumÃdnclum quoqueproceden-tem ex dmbdbus illisperÃonisÃÃitiu ddulterinul Q^propter hdudimpro-prie in hos torqueripoÃet illud Ddnielù ydticinium-. .^tldordbunt Deum quem non cognouerunt Pdtres eorum. Qià enim y el Pdtridrchdrumy yel Jlrophetd-rumyyel ^poÃolorum co^ouitynqudm eiuÃmodiDeum,quiÃbiFilium non ^enueritlTurcarum Deusis eiiy non Chri^lidnorum.
Q^riw,
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VALENTINI GENTIL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7
Qu£ritur-.Dugt;n contendtmt ChriÃti eJJcFilium Dei reÃc^luperfottii, an intfUi^anteum ejje natura Dei Filium,necne?SiafÃrmarintyÃnatqudtÃo tandem iâalere lUum reÃecium perÃnalem, amp;* libéré cum Scripturüpronuntient cum Dere !â iliumDeiÃn autem ne^arintÃiantyniuerÃim Scripturam aducr-fumÃÃare. Qjuimobrem etiam atquc ctiam -vidtrint pif EcclcÃarum PaÃo-res-,ne hacmparte SopliiÃaru errorcmÃeijuantur-, qui Patrem negant^ Verbum .ncgant entm Patrem-, dum nonipÃum EjÃentiatorcm dicutÃdpcrÃmam in EÃentiaÃn^unt : ne^ant Verbum,dumperÃnlt;£ÃFlitijiFilium credunt, non autem yntciactâcri Dei omnium conditoru^ dando ilki qu£ nonÃnt, au-ferendo qu£ funt. eFt qui iiincit mundum ( c'amat dileclits illc ) nià qui credit quodleÃneÃFilius Dch Qm yero confejÃts fuerit ChriÃum Filium Dei, {Deiinquam,non autemperfondi} Deus in illo manet,^ ipÃe in Deo. Nos credtmus teÃimontum Dei, quo teÃatus eà de Fiho fuo : Qm Fi-lium non biabetynecyitam biabct.Non V.abetautem Filium^qui eum ne^ateà fe Filium lUius inuiÃbilis Vatris.,qui eà folus yerus Deus.
Qup^ritur: Rtrum ynicus ille Dc«5 jÃaelfiteritfemper Pitfcr, necnel Qm ne^atilium yel tantillum temporvs Patrem nonfuiÃ'e : Dckw mutabilcm facit,?^ infamiliam .^dirijmi^at. Fuiti^iturf 'emper Patci'.ÃdcuiusfuitPa-ter,nià V crbi?
Item qu£ritur: Vbiait.y^poÃolus, Q^mautemyenitplenitudo tempo-rts.,miÃtDeusFiliumÃuum : OjÃÃiam Deus FiliumÃuum miÃeriti 1 Ilene qui cà Deus Le^ts Prophetarum^an iliaperÃona SophiÃica?
Mitto multas alias ratiocinationcSf^ innumerasÃte abÃrditates, quas lo-^Ãum eÃetrecenÃre.Pidtcpauca atti^i tantiim^yt intell{^eretts yeritatem ipÃcm amp;nbsp;yniuerfam Scripturam .à me Ãare.V num illud addam,optimi yiri De/, we ob nullam aliam cauÃam perÃecutionempati, quam qubd conÃanter afÃrmi m ChriÃum eÃe Filium illiusynici Dc/ JÃael, Deiinquam, .Abraha, lÃaacamp; Jacob.Q^ÃDOS non idem çÿ*Ãentiatts^^ quotidie concionemini : imprimij-que dominus Paymundus, qui nunquam non in diuinisÃts concionibus hanc jentcntiam inculcat. Sed ne quis exiÃimctme alicquid detrahere tetcrme maie-ÃatiFilif Dei^teFtatum omnibusfacio, meillum^ exceptisproprietatibus ,Ãue diJhnFiiGnibus,£qualem Vatrifacere.Pater enim eFiÃlusyerùs Deus : Chri-Hus autem eà FiliusÃmul zà yerus Deus:ncque tarne duo dqÃd ynus tde'tn-que Deus./Jabetenim chriÃus yhà m eà ndémque EÃentiam cum Patre.
â r\V eFbrum eÃo nunc judicium, optimiyiri Dc/, an l)£cmca Ãentcntia nufnÃapiatyafttSeruiitUjytaduerÃtiycauiilantur.Aidjf quidcj^i illicerti potttts.
«V . \
8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I ï ni C A T J o P E R r I D I A ï
y/dentu)' vana StruetiÃtnnta Jeciariy quiajjemt chriÃt^m cjjè tilium neÃ.lo cuÃMpct'fonx, phantaÃic£yScriptitrti Jacris pmrÃus mco^nit£.
Pr^tiTfCit biiwc mcamÃntcntiam delirium appellat domirtuf Caluinus. V-tinamyetcrcs dociorcsÃc dclirajÃentl Nunquamenimtantas tenebrasoffu-dominum mcntihus. Scd non eà meum de me dicere. SiyeraÃnt quA -pobuproponoy^oli Deo laudes debentur, non mihi, quinunquam talia odora-tut efÃem,niÃa Deo didicijÃm. llludynum bona eumyenia yeÃra ad lam, hancÃlam diÃm^ioncmÃrts eÃe adprobandam yeram Trinitatem aduerfut omnes h^reticos tnÃdeles. Pr£ttrca yniuer/a Scriptura eà adeo aperta, ae ybiqueÃbiÃmilts,ytnullus fucifaciendilocush£reticu amplius rcliclusÃt, QtMm quidem diÃinCiionem, yttenacius ci/ciis h£reat,yifum eà hiÃe excrn-plu quaà quadam in tabelLt Ãcclandam omnibus proponere.
Pater Verbi eà Deus iÃael.
Teidjum eà Deus iÃ-ael.
H£ propoÃtiones amb£ yer£Ãnt,fed conuerÃones non amb£.Si quidem, Deus iÃael eà Pater V erbi, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yera eÃ-,
nonautem,
Deus iÃael eà Terbum. nbsp;nbsp;propterea quod Terbum Filiationem
TÃentiam deÃ^nat-.Deus autem EÃcntiam tantum, yt Pater. Q^d iÿfioras Sabellius,confundit omnia,terram mari,maréque calu permiÃens.
Quamobrem optimiyiri Dei,innocentiam meam etiam atque etiam yob'is commendo. Equidem in tarn optima cauà nullum aliumiudicem qu£ro ,pr£-terquam ipÃtm Trinitatem, yoÃue etiam omnes. Q^modo enim qui yerba Deinitor,ÃliniÃrorumÃdelium TerbiDeiiudieium reeuÃtbo? TeÃrum i^i~ turerit,de qu£Ãione tarnÃriaÃententiamferre. EquidempoUiceor me{modo perfonas quas fuÃinetis,optimaÃde referatts ) ne latum quidem yn^uem à ye^ Ãra fententia diÃeÃurum. Talete yiri Dei omnes in Domino, ^me yeÃrü precibusfeduloiuuate,ipÃmque daiminumCaluinum £quiQrem,Ãpote eÃ, mihi reddite. Datum ècarceribus.
E^o quiÃprdyTalentinus Gentilis,manu propria,
J^-\ Otninus Philippus JldelatKhthonyir nunquam Ãtis laudatus, Locorumcommunium,dâ¬SpirituÃnlUoa^ens: NeceÃe eÃ,inquit,perÃ)nameÃediÃinldam,qu£eÃaliquidDei ; qu£ deÃnitto,meo quidem iudicio,ytmaximeconuenitFilio Cit' Spi-
ntuiÃndoyitaplurimum abhorreta Patre,PerfotM enimÃue pmprietasPatris ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KoneÃ
VAL ENTINI GENTIL, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y
non ejl ab'ijuii Det^Ãd eà i^fê ynictn DcM^ipfamet Ejjènria'. âvelutiquum i-pje Deus didr^ lotdi.., Effundam de Spiritu meoÃpcromnemcamem. Nam ÃcwpaÃtmlegereeÃin Scripturtsficrü, SpirtruóDei^CbriÃM Dei, ytrhum DeiySermo eratapud Patremïita nuÃuam legirur,Pater Dei,Pater erarapud Dcum.QMïe reïde ab Jren^o enuUianoperPatremÃu PatrnperÃnam ybique DnicM iüe Dem atqtte EÃentia ipÃt deÃgnatur, ytinÃquentibm Ãn-tcMiif licebitanimaduerrere.
EX IRENÃO.
Ex Hbro primo,fol.47.lite. A.
Hic qui Deus eil:^brabam,Deus jÃac,^Deus Iacob,Ã^gt;erquemalim Deus non en:,neque initium,neque yirtus,nequepleï'oma, hic Pater Domini noÃri leà ChrtÃi.
Ex lib.i.Fol.^ó.lite.B.
Quoniam autem Vtic Deus eà Pater Domini noÃrileà cbrifli,^ de hoc . Paulus ^poÃolus dixit, i .Cor.8, Nobis tarnen ynus Deus Pater ille, ex quo omnia,^ nos in tllum.
Fol.uiS.lite.A.
Hie Deus abraham,e^Deus lÃac,amp;* Deus Iacob,Deusyiuoru,qUâ¬m Lex annuntiat,quem Prophetieprieconist^nt,quem Spiritus rtuelat,quem K^^poÃolitradunt, quern EccleÃa credtdit: hie Pater Domini noÃri leà chri-Ãi,per V erbum Ãium, qui eà Filius ci us ,per cum reuebitur nbsp;nbsp;manifeÃatur
omnibus quibus reuelatur.
Ex lib.3.fol.i45.1ite.A.
Te igiturinuoco Domine Deus ^braham,Deuslfaac,Deus Iacob, {qui eà nbsp;nbsp;IÃael} Pater Domini noFhileà chriüi: Deus qui per multitudinem
miÃricordiit, tusi nbsp;nbsp;beneÃnÃÃiin nobts,i)tte cognofeamus'. quifeciÃicxlum
terram,e^dominarts omnium:qui esÃlus ^yerus Deus,Jûper quem alius Deus non eÃ.
Fol.ilt;gt;lt;^.lite.B.
Sed cum omni Ãdueia ludieis Grtecispriedicabaf.Iudlt;ets quidem leÃm, ^uiab ipÃs crucÃxus eÃ, eÃe Filium Dei : ludicem yiuorum mortuotum', a Patre^accepiÃe Aternum regnum inlÃael,quemadmodum oÃendimus-.Grit-cis yero, ynum Deum, qui omnia feeir, huius Filium leÃum chriÃuman-nuntiantes.
l.i.
EXPLICATIO perfidiae
Foki/j.lit.A.
Quoniamncmtnem aliumDeum inuocMerunt^yelDominumnomind» UCYia^c^ui yeritari^ fueruntpr£dic(itores,^^igt;oÃolt libertatüy niÃÃlum -verum Deum Vattem^ei^ Verbum eins.
P0l.izj4.lit. A .lib.j.cap.(î.
Perl ilium itaque.qui eà in Putre^ nbsp;nbsp;habet in fe Patremyiis quibns eà ma-
nifeÃatuSyPatre teÃtmonium prdtbente Filio^^Pilio annuntiante Patrem.
Perpendenda funt hi^cyerba^Qw eÃin Patre,amp;Habet in fe Pabem.
Ex lib.4,cap.8.fol.2ii.lit. A.
Etbene qui dixit, ipfum immcnÃm PatreminFilio menÃratum. Men-fura enim Patris Filius.,quoniam e^capiteum.
HdiC yerbaprocul dubio Pattern Ejfentiatorcm conÃituunt.
Fol.iyó.lit.A.
Vnits er^ idem Deus Pater, quiÃantauityineam, quipopulum edu-xit,quiProphetas miÃt,quiFiliumfuumpromiÃt, quiyineam déditaliis colo-nis,iis qui redduntfru^um in temporibus fis.
Ex lib.5.fol.3ilt;S. lit.B.
OÃendimus autem ebÿ'in tertio libro, nuüumab .y^poÃolis exÃiaperÃnA Deum appeHari,nià eum qui yerèÃt D eus Pater Domini noÃri.
EX T E R T V L L I A N O â A D-
uerfus Praxeam.
Fol.r4(gt;.nt.C.
f^£cunque ergoÃtbÃantia Sermonisfuit,illam dico perÃnam, nbsp;nbsp;iHi no
men F dij yindico'.e^ dum Filium agnofio,Ãcundum à Patre defendo.
Ibidem,lir.G.
No» fttwe» diuiÃone alium Filium à Patre,fed diÃinclione, quia non Ãti-ÃemPata-(^ Filius y el modulo alius ab alio. Paterenimtota fubÃantiaeÃ, Filius yerbdcriuatio totins ^portio.
HicfubÃantiampofuitpro Ejfentia.
Fol.i48.1it.C,
ConÃquens erit, ytinuiÃbilem Pattern inteÃigamus proplenitudine maie-Ãatis-.yiÃibilem yeropilium agnoÃamuspro modulo deriuationis.
F ölet enim TertuUianusp erÃnas V erbi (it* SpiritusÃtnbUi diÃinCfas,fed in-diuiduas ab EÃcntia, deriuationes appeäa^e, quaÃportiones totius iita tarnen yt â¬Ã¼ totum eapiantac complccîantur.
VAtBNTiNl OENTIt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11
Fol.I49.1Ãt.F.
Non enim deÃnit eÃe qui habet^ilium ipà ynicui ,fuo fiilicet nomine, quudesÃne Ftlio nommatur. Sine 'Ãilio uutem nominutur, quumprincipuliter determinaturyt^rimapeÃna, qu£unre^ilijnomencratproponenda. Pdtereinte co^noÃitur, ^poà Patrem Y Hint nomindtur. lÿturynus Pater, abÃue eo alius non eÃ,
Ãtiam hic^aphicèproprietatem Prffr« depin^it.
Fol.15i.lit. A.
50t ergo Sermo Y)eino eÃipfe cuius eÃrita nec Spiritus,ctÃDeus diclus, non tarnen ipÃe eÃcuius eÃdiclus. Nulla resalicuius ipÃa eÃcuius eÃ. Plane quum quid ex ipÃo eÃ,^Ãc eius eÃ, dum ex ipfoÃt,poteÃtale quid eÃe, quale ipà ex quo eÃ,i^ cuius eÃ.Etideo Spiritus Dcus,amp;*Sermo Deus,quia in Deo: non tarnen ipÃe ex quo eÃ. lt;^d Deus Del tanquamÃbÃantiua res non eritipÃe Deus ,Ãd haclenus Deus, quia exipÃus Dei fubÃantia:qux, ÃbÃantiua res eÃ,lt;i^ ytportio aliqua totius.
.EX EODEM IN LIBRO deTrinitate.
Fol.iJ4.1it.M.de Patre diflerens.
Henoc tt'anflulit,in amicitidt Ãicietatem .y4braloam adle^it,lÃ{ac protexit, Iacob auxir, MoÃen ducempopuloprsifecit, in^cmiÃcentesÃlios iÃael è iu^ Ãruitutu eripuit, LegemÃripÃt, PatrumÃbolem in terram repromtÃionis in-duxit,Prophetas Spiritu inÃruxit,^pâ¬r hos omnes FiliumÃum ChriÃum repromiÃt,quando daturumÃ;Ãopondit,miÃt.
Fol.235.1it.D.
Eadem regulayeritatis docetnos crederepoà Patrem etiam inFilium Dei C^iriÃum leÃm Dominum Deum noÃrunr.Ãed DeiFilium,huiusDeiqui â vnus amp;nbsp;Ãlus eÃ,conditorÃilicetrerum omnium.
Fol.2}5.1it.B.
11 amp;c enim cotumelia hdtreticorum ad ipÃm quoque Deum Pati'em redun-dabit,Ã Deus Pater Filium Deumgenerare nonpotuit.
Ibidem,litcraD.
Ft enimprÃcripÃtipà natura, hominem crededum eÃe qui ex homineÃn ita nbsp;nbsp;Scriptura Deum eÃe,qui ex DeoÃt.
Fol.îî7.1it.M.
- Sermo caro fa^ushalntauitin nobis,exnobis hicChrilbts non b.ii.
Ã1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EXPLICATIO PERFIDIAE
howo tatïigt;n,quia })oiiiin(f filins,fed etiam Deu4,^ttia Filiits Uei contprobatttr,
FoI.ijS.lit.L
Q^m rntio temperamentum Scripturarum cstlefitum Chrifittm ofien-dat cum,fid (juem FiliumX)ei,lt;amp;* affimpto à Deo etiam Filio hominis,crer }iominem.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fol.239.1it.M.
Q^ndoquidem non tamycteris quam nouiTefiamentiScriptura diuina yb'ique ofiendat ilium ex Patregenitum,per quern faÃa funt omnia, (fPfine quo faclum efi nihil,qui obedieritfimper Patri, obediat,fimper habentem rerum omnium-potesiatem,fid quam traditam,fid quam concefiamfid quam à Patie proprièfibi indultam.
FoI.24O.lit.E.
Mifiumprêterea effi dicit,ythanc obedientiam,qua yenit Yiominus ChrA fius mijfits,non Pa ter fid Filius probetur, i^mifijfitytique,ji Paterfiuiffit. Mijfiis autem non fuit Pater, ne Pater fitbdirus alten Deo, dum mittitur, probaretur.
FoI.i4i.lit.A.
Qwmodo enim ego Paterynum fumiis,finon nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efi ^Filiusi Qm
idcirco ynumpotcfi dicidum ex ipfo efi, amp;* dit Filius eius efi, ^dum ex ipjo. nafiitur,dum ex ipfiproceÃifje reperitur,per quern Dew e/î.
Ibidem,litera B.
Dew efi ergo.Deus autem fic,yt Filius fit,non Pater.
Fol.242.1ite.C.
Imago efi enim inuifibilis Dei, ytmediocritas fragilitas conditionis hur mandtDeumPatremyiderealiquando iamtuncafiitefieretin imaÿneDe». Gradatim enim per incrementa humanafragilitas nutriri debuit per ima^ ginem adifiamgloriam, ytDeum Patrem yiderepojfitaliquando. Pericula enim funt qu£ magna fitnt,firepentinafiint.
Ibidem,lite.E
Qmmodo e)^o Dew erit,fi.Angelus fuerit,quum nonfithocnomen .Angelis ynquam conceffitm, nifi quoniam ex ytroque latere rtos yeritas in ifiam concluditfententiam,quia debeamus intelligere Dei Filiufuiffe, qui quoniam ex Deo, efi merito Deus, quia DeiFilius diclusfit', quoniamannuntiatorpate rnti yoluntatu efi,ma^ti confilq Angelus pronuntiatus efi.
Fo].24j.]ite.A.
Hie autem qui ifia promittit,Deus atque Angelus effiperhibetuas,^me'
VALENTINI GENTIL^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I5
rltv äiÃindio Ãt inter eum qui non De«5 Ãmj^liciter, fed ^n^elus pro-nuntiatur.
Fo!.24S.lite.E.
ià ergo Dc«i Pater omnium inftitutor eiP creator^Ãlus originem neÃies., inuiÃbilu-,immenÃsyimmortaltiy£ternus,ynus De«5: cuius neque ma^itudi-nt, neque maiefkiti, ne que yirtuti quicquam non dixerimpviitferri ,fed nec comparari^oteÃ.
Ibidem,lit.G.
Deusytique procedens ex DeoÃeundam perfonam effeiens,fed non eri~ piens illud Patri,qubd ynus e^ Deus.
Ibidem,lit.I.
Nam quum idÃtprincipium Cditerts,quod ingenitumÃ^eus folus Pater eÃ,, qui extra oriÿnem eÃ,ex quo hic eà qui^enitus eÃ.
Ibidem,lit.K.
Deus quidem oH^nditur Filius, cuidiuinitas tradita nbsp;nbsp;portera conÃiei-
tur.Et tarnen nihilominus ~vnus De«5 PrfferproArff^r.
Sifin^ula^ fententias qu£pro mefaciunt, calamoperfequiyellem, Ingens mihi Opus firibendum ejfer. Nullus enim extat doélor, qutn aliquando hanc meam fententiam non atti^erit, etiam ipà dominus Caluinus. Sed quando I-renaus ^Tertullianus yidcnturexprofeffo illam tueri,csttâ¬ru relildtî,hi5 con-tentuseÃeyolui. Res eà maximimomenti,optimiyiri De/, .^gtturenim de co^nittone yeri Patris, (irâ de yera co^^itione Filij eit* Spiritus fan^i : quorum' yeram^loriameiPmaieFbatemÃquiJquamalius tuendamÃÃeperit, yospro-bèfio yfque adÃpremamguttulamJan^uints tutturum. iluamobrem,optimi: yiri Dei,yeFtrum eÃ,prius quam fententiam feratn,haÃe authoritates dili^en terdiÃicere, locos Scripturarum petpendereye^yellram operamynico illi. Deo bonaf deprlt;ie^itre. Sic enimfacientes ,pro certo habeo,tot monÃra,qu£ tandiu Trinitateminuafcrunt, Spiritu De/ qui habitat in yobts, y os facile in-terempturos:ipfó,mqucTrinitatem,tothaclenus impetitamblaÃhemits ^con^ Ãurcatam, inprÃinumÃumnitoremaccandorem yindicaturos. i^^dÃqui meam diÃinüionem reijciunt, yeram ilLtm qutdem, Saci'is literts apprimè confentaneam,ipÃÃam in lucemproferant. Nam qu£ yanitas eà h^c, diÃin-idionemaÃerere,^interim nullamproferre? Expecio i^turma^nocum de~. Ãderio yeÃrum oraculum,imo Deiperyos. Talcte ChriÃiani Hercules,ye~-rique henes^non immemores captiuitatts meiH. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E carceribus.
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b,iii..
H
EXPtICATiO PERFIDIAE
H A E c turn illc. Nos veto poftndic fcripto quoque rcfpondi-musjincum quifequiturniodum:
Ntchacputaulmuserrore te labi acignorantia:nucexf)ofi)-emo tuo fegt;'mone(^Jcriptodef)rehendimiaamp;âperuerà tngenij ho-)ninetn,ç^intolcrabilts.,^ yirulentià t deditum.,?^ mali-Ãintu ifnbutunijdentque htereticumperuicacem. j^ndnon dn/wtis coHittitndi Ci(itÃ(,fed ythancprauitatem exuere diÃas-, ad doalita-tem fle^arbi: quia inittü reÃpiÃenti^ t({£ erit [ ft tarnen reÃptÃere tibidabitur) modestia ?^]iumtlitaf cumÃnceropietattsÃudio coniunBa. Zelum apud nos martyrïs CIjriÃiÃuÃra obtendù, quem perÃicimn^ mera ayro^antiafuiÃe ad~ dttéium,yt impinm etrorem abÃrdiÃimutn obtruderes.
Plaufibile ttbi eÃprincipiù iUud-, Deum lÃael,quem Sacr£ liters aÃcrtint, yerum Deum.,eÃc Prfh'ew leà chrtÃTy.ip^fn yero ChriÃu efÃe yrtici ï)ei Fi-lium. ^tqut clarè af)paret,quH Patrtm opponts Filio-, ^^yniduntaxatyeram X)eitatem tribttis,te excludere alterum,quern cum illo confers.Nos quoque ingenue fttemur.,non- alium effe Deum,quant T)eum jÃaeltamp;gt; hue Deum efjè Pattern chriiti.Sedtuncno opponiwu^sinterfePatrem Fibum,acÃinÃolo Pâtre eÃet Dei Efentia :Ãd eadem ratione qua doeenius Prffrcw ChrtÃi eÃe Deum .^Jbrah£,jÃac lacobÃcquitur ChrtÃum eÃe iüuni eundemP)eum. Hic diligenter expende quoimpingas, dum in coparationeÃn^t^s duo antirhe-ta. Exclames licet ChriÃu à te agnoÃiyerum P)eum,ÃÃltts eins Pater eà y-nicus Df/« Df MS iÃraelynon obÃute deiices eum ègradu in quo Petty cm y-num eins reÃe^u Iotas.FaccÃatantidnÃs mterPatrem amp;Ftltum.,tibt nobià cum non male coucnief. quia quum ynaÃtyrriuÃque EÃentia, in Patre inclu-Ãues eà Filius^ybiÃt Deitatti mentio.
jfa.ct. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Venenu errorts quod yafiè occultoiÃcmcliui detegetur.Deta quiiÃaist ap
joä.ta. paruitfuityerus DeuslÃae^i^ynicM Deu^.HuncIoannesafÃrmarfuiÃe Jfr-ChrtÃum.Deuf quipronutiatper iÃiamà fore in lapidem oÃendiculiludiets^ fuitynicui JÃaelts Deus : Paulus chriÃufuiÃe docet, i^perlÃiam clamaty ^Jft-i-r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cgo,mihifleäeruromnegenu : certeÃolas yertis Desusfuit. ..4tquiidem
Paulus ChriÃum interpretatur. Necyero qu£récitât .^poiîoluf'tejtimoniay Heb./, niÃin ynicum iÃaelu Deum copetunt, Tu DeusfundaÃitctram,^:^c. Hine clare colligimus,£temum Dei Sermonem iliumfuiÃe iÃaelu Deum. Si exeb pias hoc tefateriyquid tufutiliterin ytramquepartemgarriasyno curamus'.quiit interim manet conui^a hitc impietasySolum Patrem eÃe Deunt yerum.
Concidit
î5
VALENTINI GENTIL.
Concidît etiamAlter tUe nonminm deteÃabtlts error-, In folo Pat^e eÃe Ljjèntiam.Nxm quüinlocii nuper citdttsponatnrnome Iehou£,feqMturFi-îiü Dei exÃipjö ejà ,Ãlius Deitdtvi reÃeclu. N dm à eÃleboud, nc^dri non poteà quin tdeÃtiUe Deu-f, quipcrlÃtidm alibicldmdt-, E^o,e^oÃm: ^prA-terme non eà Dens, ttle ctidm tibieÃet expendere quid illudleremidt Ãbi yelit,Dij qui nonfeceruntcxlum lt;amp;*ten-dm,peredntde terrd qu£Ãb caIo eÃ. lere-io. Jslià enimpdldm mdledtccre yelts Filio DeiÃdteri neceÃe erit,illum ejÃe cuius DeitdsÃepius dpudlÃidprobdtur ex mundi crcdtione. j^^modo dutem Crcd-tor qui omnibus eÃe ddt, non eritexÃipÃo -tÃd EÃentidm dliunde qudÃprecd-rto mutudbitur? NequeeÃqubdfucum hlcfdcere tentes, de xternd Filq^ene-rdttone te nobisÃbÃribere.Ndm quum EÃentidtum 4 Pdtre diets,à Ãeipjo e[à ne^ds. Reeldmdtex oppoÃto SpiritusÃtnclus, lUum Jehoud nominuns. Iumà totd EÃentid eà in Ãlo Pdtre : y el tu edm partibilem nobts finies, y el eripies edmFtlio. Vtcunquenunc centies concedds eÃeyerum Deum ,Ãolidtus td-menÃd EÃ'entid,tituldrisÃlitm critDeus.HicdttenderurÃus,dnnonyelEà fentidm Diuindm Ftlio delrdhdt, y el deriudtionem pdrtts d toto Ãmniet, quià quts EÃentidm in Pdtre locoperfóni£Ãbtlituit. EÃentid DeiÃcunditm teÃo-liPdtricompetit, qudtenusipÃÃlus eÃ,lt;amp;cÃFilij EÃentiator. Jrbierit Egt;i-tiinitdsFilq ,Ãeftdliquid db/lrdclum d Dei EÃentid? Idm de Spiritu Ãdnclo quid dices? Si enimÃlus Vdter EÃentidtoreÃ, non erit commums Pdtris Filij Spiritus. T isperÃondm Spmtus nihil dliud eÃ, quam deriudtionem à prima EÃentid,qu£ Patri yni propria eÃ.Hinc tibi extorquebitura Ãolo Patre eà Ãe Spiritum,amp;perperam .à Paulo,Rom.cap.^.yocart Spiritum ChriÃt. Vtdà ne yttua deliria quaÃi multipliées laquei te inuoluant ,ddeóque Ãran^ulent? ^dhAcÃperÃnam Patris expun^is è Trinitate : in quo à Ftlio Spirttu dif-feret,nià quidÃlus eFlipÃc Deus? Fateris ChriÃum eÃe Dcum ,fdteris à Pâtre diÃerre : viciÃim notam dliqudm diÃeretionis eÃe oportet, ne PaterÃtFibus. Tu quum in EÃentid edmponis, nónne mdnifeÃein nthtlum redigis De-vam ChriÃi Deitdtem,qu£Ãne EÃentia eÃe nonpoteÃ,^ quidem tota?
NiÃteprorÃs excAcauitÃperbid furor, diÃce aliqudndo Pattern à Filio non diÃin^ui, niÃproprium altquid habeatinÃ, quod Filio commune nonÃt. ^d iam reperies in quo Patrem à Ftlio dtÃinguds? Non entcertè EÃentid. IS? amà earn communicauit cum Filio, yel in Ãlidum y el ex parte comuniea-uit.Si exparte,dimidtum nobis Deum fabricas. Q^modo enimplcna coÃabit Deitds,niÃin tota perfeFta EÃentia? Hoc eritÃeilicer,Ãuum honorem da-n Filio IÃijiDeumparMlemfingere, ^ddequ^ hoc modonimis ÃelesFe
E XP 11C A T I o P E R F IDI A B
ac fÅdè laceraturDeiE/Jcntia. EeÃat -vtdicai Ejjentiam perfe^è amp;Ãlide commtmem eÃe Patrts nbsp;nbsp;FilÃQuodà yerum eÃ^iam certc guo^td ipÃtm nulla
eritalteriusab altem diÃretio.SireÃondeoi^Pan-em eÃentiando manere lotninus ynicum Deum^penes quemÃt EÃentia: Clmftus er^oÃ^uratiuus erit Ueus^acÃecie tantum y el nom ine,non reipÃ:quia Deo nihil ma^is pmp-ium Sxo-3. eÃquam EÃe:iuxta illud.)Qw eÃ,miÃtmeadyos.
/^od ratiocinariSjSi Pater eÃet indiuiduum in EfÃntia, no foreÃolum Pa~ trem atquein^enitu:in eo craÃe hallucinarù,qu'odindiuidua tibiÃmnias, quorum Ãn^ula partem EÃenti£ obtineant. ^tqui docemus ex ScripturuDeum EÃentialiterynum eÃe-.ideoque EÃentiam tarn Filij quam Spiritus eÃe inge~ nitam.Sed quateniM Pater ordine primus eÃ, atque exÃe genuitÃtam Sapien-^ tiam:meritocenfeturprincipium lt;amp;fons totius Diuinitatu.Ita Deus indefinite eà ingenituSiamp;' PateretiamperÃna, reÃeclu tngenitus. QiÃd autem ex no^ ^IraÃntetia colligere teputas Q^ternitatem ,hoceà cerebri tui commentum. Gloriaris quidem cxleFti reuelatione errore tibi efife traditum ,^aà yero igno~ t£Ãntnobts nstnia magiÃ'iyeÃriGribaldi ,quas tuus condiÃtpulus Georgius fedulo hue illuc curauitÃargendas. Nam ybipinxitfiguram, in qua Patrem facit Deificatorem Ftlq Spiritus, alteram nobu Ãtlfo nbsp;nbsp;peyfide adÃribit,
quaà deriuatiue fingamusprodire ex yna EÃentia tresperfonas : quum tarnen certo certius Ãt,non abÃrahere nosperÃnas ab EÃentia : fed quanuis in ea reÃ-deatÃiFUnfiionem interponere.Hocfenà indiuiduos Tertullianus yocatPa-trem amp;*Filiu:nonautemfrttu Fbiltè imaginarisfindiuidua,qu£ÃbÃecie com pr eh endantur.Tibi paralogfmus iÃe tuus arridet,EÃentia in fimetipà eà ye-rus Deus'. Q^libetperÃna EÃentialiter eüDeus: Ergo eà Quaternitas non Trinitas. Qi^à yerofabricemus tres Deos conflatos ex maÃa EÃentia, ita yt qu£quepeifonapartemaliquamfaciat. NosyeroFilium EjfentialiterDeum quot;^nitus eà die Deus, cuius Ãmp lex eà EÃentia: præterea autem reÃclduperÃona. à Patregenitus eÃ. SiÃfparata, eÃentab EÃntiaper-fon£,probabilts eÃettua argumentatioâ.fed quum in yno Deo docemus eà tres perÃnas,Ãquitur Patrem eÃe Deum, deinde Filium eÃe eundem Deum, PrxFbgits autem tuts Filium Deifabricas EÃentiatum,amp;Ãmul tarnen abÃue EÃentia,nià qubd PaterÃam Diuinitatem in eU transfudit. .^tqui,à expar-te,iam lacera eritdiuinitas,^extransfuÃonefequeturdiminutio.Si intotum, crgoDiutnitas qua ante fueratpenes Patrem,inFiliu conuerÃ,in ipà Patre e-uanuit, Qwd obÃrepas in cotrariam partcm,Ãfque deque nobtseÃ: quia a?no-feentfant omnes nbsp;nbsp;integri Le^ores^cofequentiam haccertaeÃe iijsrfolwm.
Eiinc
VAtENTiNÃ 9 ! N T H. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I7
HincÃli^itur fittilifttM qu^Ãio : Vtrum EfÃnfia cocurratinTrinitatem, necne.Satti erum liquet^qHum tota fit inpn^lt^perfonkynoncocurrcre. inde infers Trinitatemfore fine Deo^ imo vanatn nbsp;nbsp;nullam,ex eadem inful-
fifate fnfis tui nafcitur :quia etf ntgt;n concurrit ad dià innuendos perJonas ,fed abÃue diÃinclioneDnica eÃacÃmplex, no tarnenperÃrnefine ipfa igt;el extra iffam-.quia iden Pater eà Pater, quia Deus : nbsp;nbsp;Filius eà Filius, quia Deus.
Deum enim ejfe oportet Sapientiarn illam £te)7Mm,qu£ p^enita ex Deo. Dei~ tatem abÃlute exÃipfa quidem ejje diebnus-.ynde ^Filiurn,quatenus Deus^ fublato perfina, reÃeclu, ex feipà ejÃfatemu)-. quatenus yerb Filius eÃ,dici-mus cjfe ex Patre. Ita ejjentia eiusprincipio caret :perÃn£ autem principium fÃlpfi Deus. Hocytad tuam Q^ternitatentanipere deÃnas, exuere diÃat commentum illud,ldeÃonas eJfe abÃra^a qu£d.t m Deitatts. .^dde quod yete-res quicunque de Trinitate loquutiÃint, adperÃnas tantiim retulerunt boc no^ men.Etcertè non tnodbabfu/dus eÃet error, in Trinitate comple^j EjÃntiam, Ãd nimis crajfa impietas.Q^gt;'um,obÃcro,rerü dices eÃe Trinitatem^. ReÃon-desiriaconcurrere,EÃntiarn,Filium,?l^Spiritum. HincyerbplanepeiÃici-tur, te eÃentiatn FilJ Spiritus exinanire. .^^lioquipartes interfe commix-t£ coincidcrent,yt loquuntur: quod eà in omni diÃinclione yitioÃm. Concur-Yuntad naturam ^^Ãaru hominis anima corpus. Si anima in Corpus tranf-iret, iam ceÃiret concurfus iÃe .Ita nifi bis c£cus cs, clare yidere potes cofufam in Deitate mixturam a teferi, non fecusatque in ele^ro, quoniam ynius Pa-tris erit EÃentia, FiliJ nbsp;nbsp;Spiritus Diuinitas, forma eritqualem tu ima^inaris,
fdes autem concipere nonpoteÃ. QiÃd autem de yoce Trinitatis taaperte con^ uiclus,non tarnen cederc,ingt; re minimaprodis maximum impudentiam.Tts enim toto insiito mundo Trinitatem eà Trium ynitatemiquafi non idemÃ^ni-feet Latims, quod Gr£cis nomen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ita de reprobis deÃcratis lo~
quitur Deus,Nefciunt erubeÃere.
OÃd qu£ris itrum EÃntta,Pater,^ ynicus ille Deus iÃaelÃntÃnony-fna,qu£poÃintinterà inuicemÃpponi pr£dicari: iamplusÃtis reÃonÃm eÃ. Si enim eÃent Ãnonyma, EÃentia Pater, liceret tibi pedibus calcare ChriÃum, quaÃymbram:quia nuUa eÃet in ipà Diuinitas. H£cenim delirx tH£Ãeculationtsfumma eÃ,Si EÃntia eà Pater,amp; Pater EÃentia: fequitur neque EÃentiam eÃe nifi in Patre',neque Patrem aliud eà quam EÃentiam. JtCm, Si Pater eà ynicus DeusiÃael, Deusynicus iÃaeleà Pater: ergo ChriÃus nonfuitynquam,neque eÃDeus iÃael.Nos autem docemus Patrem eÃe ynienm Deum IÃael,yt interea non excludatur Filius.
c.t\
ï8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EXPLICATIO PERFIDIAE
JJcm LegiA Pro^})etarum fit P(itevVâ¬iigt;i.^improhi CÃT* proterutfcum partes agis. Nee certè hïc nobù teperarepojjùmuf, quin[altem â vno -veilo exctttiamM tibi Thrafonicum hunefajium. ^uiéfie Cerdonem no bu obticere nebulo^Dt tam claram lueem obfures,qtii£ tejubterfu^^ia omnia ea-ptantem yr^ct? 7~tiÃas ad Tribunal pij Ma^iÃratus, reus ob execrandas bla-Jphemiits-.yt te expliccs,nos in Cerdonts partes peiïrahere eonar'tf.
Eadem etiam pctulantia erumpitin ^rchunticts: quaÃin hac Ecelefa^ybi fubÃecie otitsfuiÃi lupus yulpesÃmul^udiens ^n^elosprix,diearimundi ereatores,
Eodemetiamreditproxima qu£Ãio,qu£ eadem eÃ^^nne^etCaluinusy-nicum Deum ifacleÃePatrem Kerbi. TuyerbSyeophantajatisÃperquete-nes,quid tibi etiam nupernobis audictibtis dixerit.pridem yerb tenere debueras quidioram toto mundo prædicent einsÃnpta, quidapudpopulum quotidie doceat.^pa^eâet^beum tuis probationibns.Sed interea,ytÃiai tc hominem ef fe phrencticumpmbd^moniacumynemoria répétas quodnuperdiximns, Qtùa fnonyma non[unt Pater ChriÃi^ E)cuslfael.,fententiam nonpofà eon-uerti^ytFilio exclufo deitasreÃrin^aturad[olum Patrem. Necyerbts digna e[l illa eanina improbitas-,quum principium lUudfumis, Deum non pofe inuo-(arifine Mediatore.PJoc etiam^nifiplufquam turpitcr in^ratus efes, debueriis acceptum refen-c Caluino-, Deum non exaudirepreces noÃrasnifiperMedia-torem.Q^dpoÃubts yt tibi clarb refondeat hae de rCy quam toti mundo [more teÃatM eÃi NiÃtepoÃideret Satan, certbiniÃam pctulantiam non erumpe-tes. Ter^iuerftionem yocas quod Ãripfrat Caluinn': dciendi tut eauJa.Si qu£-riturannon tutiorprecandiformaÃt, dum inuocamits Patrem in nomine Filà refondemns yÃeuttam diximus, hanc efe ordinariam amp;nbsp;ma^n familiärem, quiaaptiüreÃruditatinoÃri£ (ly^vtilior.S ed alias formasyqu£ etiam inyfufue-vunt^poÃoltSyamp;^quas lUts Spiritusfanedns dicdauit,damnare,ftcrileg£ teme-vitatis eÃet. Necyaletilla obiebÃioyFruÃra Deum inuocari abfque Mediatore-. quia etfiÃxum eà lUudprincipiuniyNon exaudiri nos niÃper^-atiam Medta-torisynon tarnenJemperinpromptu occunere necefe eÃ. JamprteteriitannuSy ex quofiriptum hoc cum tuts condiÃtpults le^Ãi:amp;adhuc diÃeadiÃudiumÃ-mulasyquafi diabolus in chriÃiÃhola yelitproficere.Eî£cnobts extorÃtfÅtida, lilatuaeruldaito. lamtibidereÃmpliciterrefondemus,Mediatorfuit Chri-Ãus y.yt Deus manifeÃatus in came. Neque enim homo, niÃÃmulDeusef fet yperduceretnos ad Deum. Fatemut quidem humane natura reÃie^u Chri-Ãum nobis efeMediatorem, quatenus aduocatus eà noÃevy^apud Pa-
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trem
VALENTINI GENTIL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ
trempn noia interceiif.Ãd ytranque naturdm comprehendi necejà eÃ^ybi de Mcdiatore a^ttur.Proirtde quód infers^ ncÃs eJÃTgt;ocare ChriÃum Media-torein firteÃDeiti,prorÃts eà diabobcum. Maior etiam inÃlÃtoi in eo quod proximefiquttur^Si Mediator fuit,quatenus Ftbni,Deum jÃael efà cbuPa-tremÃneperÃn^ reÃe^du. Sed quicquid ThraÃnice iacles,ex hac blaÃhemia perÃicimnitenunquam Ãrio inttocaÃe Deum. Pebqua omnia qute Ãbiicis^ non lon^a refutatione opus habent.Ttt qui iuras neque Theolo^um,neque pJoP loÃphum te eÃe, magÃrabÃpercilio doedrinam tibi inco^nitam petinde dam n((i,acà nuper è c^lo delapÃis cÃes,Lucifcr,Vtde interea igt;t te imp lices, Mbo-minartsÃi quis dicat C^oriÃum eÃe Mediatorem, quatenus Deus eÃ-, Mediato-rem -verb diets eÃ(;,quatenus eà Filius.Tbier^o cius deitas,à m Aterna^cnera-tionenonreperitur? Neque hoc tibi nunc demum per inco^itantiam exciditz teÃes entm fumM, pertimtciterte ne^aà ChriÃum ea rattone, qua Filius eÃ, debere Deum cenÃri-.itndeÃquitur alia rattone eÃe Deum. Ita Trinitas tua, non eritTrium ynitas,Ãd coniunciio ynius Dei cum duabus rebus creatu.Ser-mo illeChriÃiad Patrem, H^ceÃyita Sterna,y tcredantte yniiyerum Deu, quem miÃÃi leÃum ChriÃum, clarè ttbifuitexpoÃtus. Nam illic ChriÃus tn MediatortsperÃna loquens, medium ^radum tenet inter Deum nbsp;nbsp;homi
nes. N eque tarnen idebimminuitur eius MaieÃas.Nam etÃÃcipÃum exinani-tiit,vlortam tarnenfuam, quamp; ahÃonditafuitcoram mundo, nonperdiditapud Patrem. Stc tsfpoÃolus l , ad Hebroos cap. quanquam fatetur exi^uo temporefuià imminutum infra .^dn^elos, non tarnen dubitat ftmul aÃerere, Sr-temum eÃe Deum quifundauttterram.Tenendum i^itur eÃquoties ChriÃus inperÃnaMediatorsPatremcompellat,fubhoc nomine Dtuinitatem com-plecii,qute, ipÃusquoque eÃ. Stcquum MpoÃobs dicerct, Expeditme aÃen-dere ad Patrem, quia Pater maiorme eà : nonÃcundam diuinitatem tarnen Ãbi tributt, yt Ãt quoad lt;g,tcvnam eÃntiam Patre inferior ; fed quia cdtleÃi ^lorta potttus, Ãdeles coUt^it in partictpationem dtutnitatts, yocat Patrem matorem, quatenus diÃertconÃicua Ãlendorts perfeédio qu£ in c^lo appa-ret, ab ea gloriamp; menÃraqumconÃeclafuittn ipà carne yeÃtto. Eadem rationeapudPaulum dtcitur,Jleddet regnumDeo nbsp;nbsp;Patri,ytÃtDeus o-
mnia in omnibus. Q^rimus abs te,an ChrtÃus quem co^eris Deumfateri, eà à deÃnet. QMÃperpetuiratem eius deitaticocedis,ÃquiturÃb Patrts nomine ynicamDei eÃenttam,qu£ tarn FilüeÃquam Patris,comprehendi.Etccr-tè idea ad nos défendit chriÃus, y tad Patrem attoUendo ftmul etiam ad fei-pÃmattqllâ¬ret,quatenusynumeÃcumPatre. Q^poÃeaeuomts conuitia.
c.ii.
10 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EXPLICATIO PEKFIDIAE
omittimMjybiFilium Dei quem fr^dicamui-^n diabolum transÃ^urtU-.Deum quem coltmu^fTfoctis Deum Turcurumj multâque eius^enerts.Sed yide mifeVy ne tepr^cifiîtauerittuuf furor^ytyoces emitteres quA per iu^ulum redeant.
Q^d quarts, An naturittCbriÃum ejà Filium Deiputemm : faciipro tuo more -, in re exti ct controuerÃampoÃra, rixandi ç^rpu^nandianjam quixrens. Nattira dicimM eÃfe Filtum Dei,quod tu calumniator minime i^noroiÃedÃul-te inde infm^non libéré yerèprtedicari Dei F ilium, niÃperÃnali rejpeüf» quot;ValereiuÃb.Nam quanuii Deinomen etiamFilio communeÃt,abÃrdum tarnen negamus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Patri interdum adÃribi:quia yt altbi dicium eÃÃons
eÃacprincipium Diuinitatti.In hacdoclrina nihilSophiÃicumÃdmera Scripture Ãimplicttoi. Qujidautcm SophiÃas ejje dien,qui negantDeum cJÃFilii EÃentiatorem,qua arrogantia id tibiÃmn, ythomo nuüiuf pretq tarn imperio-fe damnare audeas, qutcunqueprodi^ioà tuo commenta noÃdiÃribunt? Nam cx omnibus hereticn, quorum ma^nafuitcoUuuics, tu primus es inuentus qui mundo hocpo'nentum FjÃntiandi obtruderes. Odiose quidem colli^ere tibiyi-dem. Si Filius Dei eà ChriÃus, non ejà FiliumperÃne. Neque yesbitaÃle-mus loqui. ÃdpoÃquam ingenue confeÃiÃmus eÃe DeiFilium, explicandi cauÃt addimus. Non diÃerpi hoc modo Dei ynicam eÃentiam, neque auÃerri ChriÃ0 Deitatem :Ãcd eÃe Filium Dei ]datm,quatenus Sermo eÃabipfo ante Ãculagenitus. Tu yerbquoties folum Idatremgarm eÃe yerum Deum, FiliQ non nÃÃciiti.tm Deitatem relinqun. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
i^tutd quem, An ynicus Deus iÃaelfueritÃemperPater, necne: querea-lios quibuÃum de hacre litiges.Scis enim quidferathuius EccleÃedocFrina Ãdes deeterna Kerbigeneratione.Inde infers, Deum igiturhdatrem eÃe Ver-hiiquod non inÃciamur.Curaute non progreÃitsfuern yltra,yidemus, BlaÃhe-mix odium fugitare yoluiÃi, DeiPatm eÃentiam Terbo no eÃe communem.
id^bd obiicn,SophiÃicc tribui Patriptrfinam,fi yere dicit^poÃolus,DeSi miÃÃe Filium Ãum:tam tibi reÃonÃumfuit, nonpoà Deum eÃe FilqÃui Pa-r)'em,niÃperÃnereÃe£lu:quiaalioquiyelpartibilu eÃet Dei eÃentia,yelFilius ipfe Deus non eÃet. Itaque Deum ipÃm JÃael audirepreÃatteÃantent qualnÃt,quam impurum canem de eius myÃcyiisproterue blaterantem, Spe-cioÃÃnttÃipretextus,te n/hil detrahere chriÃimaieÃati, quinÃtynus idem-que Deus, eiufdem eÃntie. Sed quam inÃris exceptio, fucos iUos facili diÃutit. Exclufiuè enim Patrem yocando Ãlum Deum, excluÃue EÃentiam illi aÃrendo,palam demonÃras in Filio neque yeram eÃe Deitatem, neque EÃentiam,Neque yerbnos latetargutia iUajChriÃum eÃe yerum Deum^
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quit
V AL E NT Ini ~ G E N TIL 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zi
quid ejjentiatus ÃtaP atre. Sed hoe modo yidemusfrecarjawÃerieius lieitA-tem,eui datum eà eÃe. .y^^dde,^uod mutuo eonfliclu feÃe proÃernunftuasom-menta. Namà nota diÃcrettonts quamÃatuts, yera eÃ, ÃeÃdcre inÃolo Vatre EÃmtiam: quomodoÃabitiUud, Eadem quoque eÃentiam eÃe Fil^: qutx. cer^ tè nulla erirà earn yendicatÃbiÃolus Patereius ratione à l'ilio Ão diÃ'or. SicauÃam tuamprobare nobti yolebof, non debuiÃitarn craÃif mendaciu ora nobió oblinere,
Satts iam putamus diÃuÃas eÃe abÃrditatum nebulas quibus Ãdei noÃra: lucem obtenebrare fitÃra tentaÃi. Tabella tua ybi Verbum Dei fatem eà E)eum JÃacl, neÃmpliciumoculosperÃrin^at-,ynoyeibio diluipoteÃhic fucus.Nam quum PatremÃlumaÃrens Deum iÃaeliFiliumÃrnper excludas^ nonrelinquis huic E)iuinitatem,n!ÃÃcundam creatam^tmo ima^inariam'. qutaÃecundiim teeÃentia caret, niÃquatenuseÃentiatur ayero Deo -.quem tarnenÃolum ytsprstditum eÃe eÃentia, ytFilius Spiritus titularesÃntper-Ãn^.Q^ntunuis ergoflexuofusÃs ferpens, tuis iÃis ambagibus nihilproÃcies. JtaquepropoÃtio quam aÃeris eÃe yeram,Deus jfrael eà VaterE erbià Verbum ipÃm excluditt, impia eà acÃcrilega. .^^tqui nihil aliud latratu tuo con-tendis, niÃ-rtyera Dcitate ChriÃumÃolians, PatremÃatuas Ãolum Deum, tiamp;e tua eà innocentia,nempe Ãabolica yaÃities, qua conarisÃlem detiahe-re e Ciamp;lo:niÃquad in reprobumÃenfum coniebdus, impudetia SatanamÃperoi,
Supereà y f locos ex Ireniamp;o amp;*TertuUiano citatos, breuiter explicemus. N eque enimÃgiUatim Ãngulos excutere neeeà erit, quando yna eà omnium folutio. Hoc tantiim exlrenao adducis, P^tfrez« chriÃieÃeÃlum Deum ià rael.Q^d tibi errorts cauÃampr^buerityconiicere lieCt. ^^rriÃt Ãcilicettibi nomen DeijÃael, quaÃaliquodÃubeÃetmyÃerium. .^sltquianimaduertere de-bueras finclo ytro negotium nbsp;nbsp;certamenfuiÃe cum phreneticis, qui Vatrem
ChriÃinegahantilium eÃe Deum quiperMoÃen Prophetas olim loquutus futraÃed neÃio quodÃeamp;il è labe mundiprodu^um. Jtaque in hoc totus eÃ, ytoÃendat eundem ilium Deum, qui perMoÃn nbsp;nbsp;Prophetas loquutus eÃ,
eÃe chriÃi Patrem, ^^perperamalium Deum excogitari. Nonmirum i-giturÃtoties concludat,noaliumfuiÃe jÃaelis Deum,quam qui PatereÃle-à chriÃi.Sicetiam nunc, ybi tuu blaÃhemits reÃÃendum eÃ,yer⬠dicemus Deum qui olim apparuitPatribus, nonaliumfuiÃe quà m chnÃum. Porroà quts excipiat,fuiÃe Patrem-.inpromptu eritreÃonÃo, dum pro Filij Diuinita-tepugnamus,nos Patrem minime excludere. Siad boc IrensticoÃlium atten-das,ceÃabitomnts diÃutatio. Ã^dà hsic ratio intemperiem tuam nondum
⢠â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CJÃ,
EXFLICATIO PBRFIDIAE
plitcat5obitamiifttbicaputfextumhbritertij^ybimhocynuw tnÃÃitpius yir^qui abfolutè nbsp;nbsp;inieÃniteyocaturin Scriptura DcMytllum efje. ycrèynt-
cum Deumz Chrifium ycrb indefinite nbsp;nbsp;abfiolutè Deum yocari. Meminenf
hunc difieptationuÃatumfutfie Irena,oÃcuti ex totopro^ejjùpatet, acpr£~ fertim librtfiecundi capite 46, »owTOCrfw Patrem £nio^iiiaticc amp;*pArabolicè quiyerè non fit Deus, ,yiddenonum caput libti tertÿybi coniunclim tam Ftlium quam Patre dicita Prophetis ,Apofiolupr£dicatumfuiJfie Deum. Duodecimo autcm capite Itbri tertii docet-,quomodo Chrifius, qui Dominus efi omnium-,c^ ReXf^ Deus-, amp;nbsp;Iudex,ab eo qui efi Deus omnium, acce~ péritpotefiatem,nempejubiecdionis refie^u : quia })umiliatus efi yfique ad mortem. Intereacapite decimofiexto eiufilemlibritertii palam affirmât, Fi-lium effie optficem c^li terr£,qut Legem tulitper Mofiismanum,cl^ Patri-bus apparuit.Iam yt centies blateres,fiolum Patrem efie Deum ifiael, regeri-mus tibi quod idem firiptor capite decimoociauo eiufdem libridicit, chrifium ynum eundem exifieretficuti nbsp;nbsp;icapite ad Chrifium refcrtyaticinium
Flabacuc, Deus ad.^ufiro yeniet.Eodepertinetquod legitur cap. nonoquar tilibri,IpfiigiturChrifiuscüPatreyiuoru efi I)eusficutiduodecimo eiufi dc libri interpretatur .^ibraha credidifie Deo,quiafa^orc£li amp;^terr£ fo-lus DeusfitChrifius. Nam quod expendi iubes hec yerba,Filium efi'e in Patre, cir ]riabere in fie Patrem, nefcimus quorfium. Certe fidem nofiram optime confirmant, C£teritm cddem impudentia arripis lUud, Menfiaram Patris efie Filium, quia nbsp;nbsp;capiteum-.quafi Patrem ejfintiatorem confiituant.Nos y erb
Isincfacile cognofi:imus,te nunquamgufiafic in quem finem datus nobisfue-rit Chrifius.Nam quia Dei immenfitts in Filio à nobts concipitur, ideo yoca-tusfuitmenfura. Tu autemphrenetice hoc ad originem efienti£ trahis.
De Tertullianoprimùmficaccipe ; quanuvs afperacJpinofus interdumfit eius ferma, fummam doclrin£ quam tuemur eum non ambigue traderez nem-pe quumynus fit Deus, difienfatione tumenyel oeconomia efie eius Sermo-nem : ynicum yero efie Deumperfi(bfianti£ ynitatem, nihilominus yni^ tatem myfierio dijpenfationu in Trinitate difponiz tres effie nonfiatu ,fedgra-duznecfubfiantia,fèdformaz nee potefiate ,fedJpecie. Porrb quum aduerjüs HLonaixhicos difiutat, difertepronuntiat cuertiDeimonarchiam, quum alia dominatio quafi£mulafup erinducitur. Tndeap ertè CoUigitur, ybi Deitatts, fummlque imperii, ^£tern£ effienriafitmcntio, Filium perperam opponi. Secundum à Patre ergo défendit Tertullianus, non qui alius fit nifidifiin-clione.
Secundum
VALENTINI GENTIL.â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I3
Secundtigt;myem teÃimonium quod adduc/s, niÃpercoceÃlonem excuÃari nuUo modopoterityQ^dÃilicer Filius Ãt totiusÃhÃantiix, deriuatio, f^pottio. ^tqui toto cotextu omne dubitatione exhnit -, ynica cÃà ÃbÃantta aÃerens-.prixÃrtim -verb ybiaddit exÃicationis cauÃa â , Bene eà qubd amp;nbsp;Dominus (ilium Paracletum yoc(tns.^non diutÃonemÃ^niÃcat.,Ãd diÃoÃtionem-. quam fententiam fuÃbs deinde proÃquitur. ^Itoqui Dei eÃentiam Ãeca-ri in partes abÃrdtÃimumforet.Sed hinc quoque deprehendere licet quod ante admonuimuSyte Ãub Ãclitide, Deitatis larua impie obte^ere quod proferre nonaudes,
Tertium quoque teÃimonium perucrÃmutihcs. Neque enim illic deÃnit Tertullianus quid ÃntiatÃedin ytram que partem ratiocinât ur quomodoin-uiÃbilisÃtPater,FiliusautemyiÃbilis.lam tibi alÃurdi obieclioÃdei confeà Ãoyija eÃ.^tquipaulöpbÃtollituromnisambiguitasiFilium eÃe inuiÃibilem quatenus eà Sermo.DiÃc igiturpoÃhac conÃideratiiis Ãn^ula expendcre, ne pauca yerba excerpens,aliudÃubindepro aho Ãubiicias.
Q^trtum teÃimonium Ãcnobis ÃÃra^atur,ytnonaptiorqu£renda Ãtpro-batio.Dicit enim Patrem determinariÃaperÃona.Q^d autem inÃneaddity
^Ã'^ Patre.,lt;amp;^ ahÃue eo non eÃe alium-tquam inÃlà forciueas,exproximo capitepatet : ybiÃipÃm explicanSyFitium ne^ataliu ejà a Patre Deumy ideoqucnonyiolarimonarclnamypeifon£ diÃinclione. Vbinuncruum illud. conuitiuniya Trinitate deberc expun^i Patns perÃnam, quiaÃt SÃphiÃicay quado eÃcntiamybique tribus facit communem y tantiim yerb perÃnis diÃcer-nityquia PaterFiliufaCity FiliitsyiciÃim Patrem ; denique concludit Patrem Deum eÃeÃlumynempe à cxtcrisÃciitiisyqui alii Ãnt?
Sedapudteparum proÃciemusydonecadpe-rpctuum Ãriptoris conÃlium attendas.Contendnenim aduerfus Praxcam, quantiis in trespeifonas dtÃin- ; (lusÃtynus Deus, non tarnenÃeriplures DeoSyncque diÃerpi ynitatem-.iamp;â quiaÃecundiim Praxe£ commentum chriÃus nonpotcratDeus efÃyquin eà Ãt Pateryideo tantope^'e de dtÃindionc laborat. ^^^od yerb Ftlium Spiritum portionem totius yocat, ctà dura eÃlocutio, blaÃpbiemiam tarnen quaattin^is minime continet-.quia no adÃbÃantiahoc referturyÃed diÃoÃtio-ne leconomiatantiim notatyqua ÃltspeiÃnts conuenit: Ãicuticlare Ãpius teÃatur.Inde etiampendetilludy i^^tpetÃn£ tibi yidentur,perucrÃÃime Praxea, niÃquotÃntyocesi'KidcsytPatris no'mine noÃmpliciter eÃentiay ÃdperÃnamyehtdeÃ^nari.Sicetiampaulbp'oÃyPtcredant Patrem amp;nbsp;Fi-IjumtnÃuBquenquenominibusamp;perÃonts. Pbiautem efÃnii£Ãt mcntiOy,
2-4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IXPLICATIO PERFÃDIAI
Sevmonem docet nihil aliud ejjè quant Dcum. Q^tre Tertuüianum, qui to-tus noÃer (Ãyconjmittere nohtÃcum in ccrtamamp;n yolcns, non minus tuam im-fudentiam quam inÃitiamprodts.
SimÃicior qutdem confeÃio docendiforma nos obleciaret : fed quia ad crepandas horribiles blaÃhemias te impulit Satan, nos off cif ratio ad hancÃt-n£ docirin£ defenÃoncm impulitaccoe^it. Dominus ambitione ^Ãperbia tepur^etÃbi^attuam cdtumaciam,prauam curioÃtatem corri^^at:quo te man Ãetum docilem yensmonitiontbus incipiasprabere;alioqui te compeÃat.
Hoc refponfo accepto, etfi in eadem qua cÅperat petulätia au-da£ter ad dies aliquot perrexit, ficuti cx eius conuitiis apparec : vbi tarnen fecum propius expendit, fe intemperanter furendo nihil a-liud quam ludicum animos magis exafperare, repente exterritus, depolita priorc fiducia ad preces ié conuertit, ac pÅnitentiæ fimu-lationem:quemadmodum ex fubieóta narratione patet.
BREVIS S E N T E N T 1 A VALEN-
TINI GENTILIS ANTE A D MIS S AM C ON-feihonem Domini Caluini deTrinitate.
QujdemputabamprimamperÃmam Patris inynica EfÃcntia eÃe SophiÃicam,atque idiöhocÃnÃt excludendam à mjÃerio rrinitatii. Namà Pater eÃet tndiuiduum in EfÃntia Ãmile Eerbo,non dicereturycrè nequeÃolus Pater,neque in^enitus, nequeprincipium tot im Trinitat'ts. Pr£terea eiuÃnodiÃententia Quaternita-tem potim,quam Trinitatem 'videreturconÃituere.QuodÃeprobaripoteÃz
Tntca illa EÃentia,quum abÃfue conÃderatione peiÃonarumÃt exÃemet-ipÃa Derus Deus-, nbsp;nbsp;fnaqu^que triumperÃonarum ÃteÃentialiter Deus.fi-quitur ly^o Quaternitas non Tnnitas.Quamobrem exiÃimabam Patrem efÃe ipÃrn ynicam EÃentiam , Kerbum autemÃlendorem vloria Dei, (^7* im~ preÃam imagine m ÃubÃÃetia illius, hac ratione à Patre diÃiniÃum, quod Pater ( ytait chriÃm ) eÃÃolus yerus Deus eÃentialiter, id eÃinformator indiuiduorum : Terbum yero, FiliusÃmul ^^erus Deus, nequo duo dif ta-menÃd ynus Deus.Hac ey-atfummaÃententia me£ deyero Patre,yeroque Eilio.Nam de Spiritufan^o nuUa eratqueÃio,^ tarnen confeÃionidomini C a lui nifubÃcripÃ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y aient inus Gentilis manu propria.
llluÃrtÃimi
VAIÃNTINI GENTIt,
ay
Domini i Si vos le^Ãis illtim meam cofeà '**fÃ* nttdiMjquitrttis exremplo exarauhnon dubito quin ex cafacile intellexeriM-,meJâtdifèrtis verbis oÃen diÃeÃntentiam D. Caluini Q^temiMtemÃatucrc^non Trinitatem. Qmm vet^nudiufiertitts if^Ãus D. Caluiniprlt;£cipUi£partes eÃent yà tarn execrabili errore expttrgareÃiensà mala caufam apud hocÃn^iÃimum Dei TribunalminimepoÃeÃÃinere {vtvosprobe noÃts ) ne vetbum quidem fecitÃed totum tempus terens in conuitiif., neÃio quibus nu^u Serueti-,arti-ficiofe quidemÃdparum honeÃe eluÃt.Equidem bis cÅpi remÃvtdicitur') acu. attin^ere ;Ãd lUeÃia mordacitate nbsp;nbsp;conuitits me Ãmperdeterruit. InÃpctf
{vtvosipÃaudirepotuiÃis^minatuseà hocincaput meùmeÃe vertendhtm. QmpropterquumÃtü aperte declararità eÃe animo in me nimts infenà ,pc-to à vobtSjlUuÃriÃimi dorriini-, nepotetia amp;nbsp;volubilitate lin^UiU hominis mea innocentia opprimatur,vtmihi Patronü lt;amp;.Aduocatum concedatts,qui meam optimamcatiÃm,vtpareÃ,tueatur. Nam ingenue fateor me non poÃetuta conÃientia Quaternitatem domini Caluiniadmittere. Exhibeatille, vttatum Dei MiniÃrum deeet^veram Trinitatem, nuüa erit inter nos controuerÃt. Stquidem eoÃm natus ingenioyVtyeritatemproptam infrotegeram.Vtenim ipÃm QuaternitatempernegoÃcveram Trinitatem vnitatem totopeclorc amplecdor. Pr£,terea vos oratos etiamatque etiamvelim, me,quopoÃim extra carcerem meam caufam tueri,fub idonea cautione liberari. Meam enim inno-centiamintegritatemÃeroadebcun^tsEcclefiu notamfacere,CiPquaft manibus traciandampra,bere ,vtipfi etiam aduerÃariffateanturme boniacpij virimunerefunclumfutÃe.Hiecpauca vifum eÃ,llluÃriÃtmi domini,à vobts ' perquitm humt liter poÃulare, certbÃiens, qua eÃis Ãn^itateacpietateprisdi-ti,vos quod reclum eà executuros, pramp;terea nihil :pr£Ãrtim qui/, me eÃepere-grinum hominem, imperitum lingus, veÃr£, acprorÃss igaarum rcrum Curia-liuprobeintelligatts. SicvnicusillcDeusiÃaelverusacnaturalisPaterVer-bi,cuius caufa nunc agitur, huicfan^iÃimo TribunaliÃa virtuteperpetub aà ÃÃat,voÃue omnes,amp;* hanc vrbem veÃram in dies magu magifqueÃis donts augeat,exornetque. Dixi.
Inutihs chriÃiÃruus,Talentinus Gentilis CoÃntinus. LluÃriÃimi ac clementiÃimi domini : Nià caufam meam vobis i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'Pà nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^fà plane inteÃigerem,pluribus e-
qftidemvobiÃumagerem. Sed quia rem omnem probe tenetis, paucis me expediam, Prmcipio noÃis me iuÃu veÃro confeÃio-d.i.
EXPLICATIO PERFIDIAE
nem edidiJJcJÃa AUtem edaa^metis partes ejje duxi, quicquid ad eam remper^ tineret^fmefitco Ecclefiitproponere., eâque ratione confcientiam meam omrit Jcrupulo liberare. i^od etÃà me liberinsfortajje, quà /tt oportuitÃacium eÃz ^audeo tarnen hoc nominequod ampbÃimi ConfiÃorij confcienti^ à c tudicio mepenitusÃbmiferim. Nuncvcm quum totÃpientiÃimi'viri, quorum opera Deus manifeÃe ytiturincoUi^enda EccleÃajùa, luculentiÃimo fcripto meam opinionem yno ore erroneam teÃentur^ yiÃm eÃpottusipÃyel Ãomnianti-bus,quam mihiyiÿlanti credere, Itaque ytpolbcitusÃum^eorum conÃientist^ ac fententidt, libenter aequieÃo eamque {ytdebeo} totope^oreamplecdor. QMmobremÃquid in ipà aclione mihi imprudenter exeiderit, quod ipjos dominos MiniÃros,acyos quoqueylUuÃriÃimi domini,oÃ'enderityÃpplexpeto, yt ftmplicitati meamp; i^noÃatur. Nunc enimprimumante TribunalÃetr. atque difÃcile eà in rebus nouts hominem itaÃ^erere yytabqua in re non labatur. Sed de hu haclcnus, omnia cnim bona de dementia yeÃra nbsp;Ãero mihi
polbceor. Kenio ad dominum Caluinum. ^bÃityttantum Dociorem in numero SophiÃarum ynquam habuerim. Ingenue fateoryimpius nedum iniquits eÃ'emyÃde tarn incomparabib yiroy acde Eepublica ChriÃiana optime merito tabaÃntirem. Soleo equidem SorboniÃaSy cstteroÃue Jlda^iÃros PapiÃarum SophiÃas appellare. De eins dodrina nihil me taleÃÃicari, religio eÃdicere. i^^re yos etiam atque etiam oratos yelim, ne mdni bæc nota inuratur, yt ilia mea yerba quaÃin janciiÃimam EccleÃamyeÃram dida detorqueantur. Te-Ãu eà mihi DominuSyme nunquam tale quicquam cogitajÃezquinpotins hanc CeneuenÃm EcdeÃam c^teris omnibus puriorem ac mundiorem ^habui Ãcmper pradicaui. FaceÃant igitur yanafuÃiciones y^nuda regnetÃm-pbcitas. Si quid tarnen extat in meis Ãriptu y quod dominum Caluinum yr~ geret : id non ladendi Ãui cauÃa a me diclum efje y mihiyelim credattSyÃd de-Ãndendi mei. {^Mpropterà quid a me minus rcuerenterin ipÃm dicium eÃy non modo ab eo yeniam peto,yeriim etiam {qu£yiri eà chantas amp;nbsp;pteras^oroy i/tmetotumampleedatum^foueaty inqueeorum numero habeat,qui Ãino-minu Ãnt perquamÃudioÃ.i^igidà in tot mets miÃrits mihi contigerity mune-reyidebor donatus immortali. Equidem quodad meattinetydiwooperamyt: rum dtcits yeÃns exequendis, tum illiuspietate colcnda me omnes Ãdelem ac conÃatttemprxdicenr. SiDeuSy^c.
_______j-, . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPI-
; V
EPISTOLA VALENTINI G E N^
TILIS AD SENATVM GENEVEN SEM SCRI' pta excarcere, in qua fuas blafphemias a-giiofcic, ÃC veniam deprecatur.
à omini yCertum efl quo tempore ex veÃro mandata meam iUctm confeÃionem yobu obtuli -, me tanto i^lofuiÃ'ef'er-citum vtfuerimparatuf quoduuÃtpfliciumÃbire, eins defcn-dendlt;£ caufa : -verum Ãmulatque perle^i nbsp;nbsp;attente expend:Ã-
lidam tUam nbsp;nbsp;yeru rationibu^Ãtjfultam ConÃÃorij reÃonÃonem ad omnes
meof obie^ionesy yiÃrn eà Patri mtÃericordiarum, qut mepaÃtu erat ad tempus eua^ari, ita me afÃcere^ yt errorem meum cognouerim-, qui quidem tribw prtamp;cipuè fundamentsfalÃÃimis nitebatur. Primum igiturin eo peeeaui,quod quum afÃrmafem -vntcum. iüum Deum iÃaels eÃe Patrem leÃu ChriÃi, no» animaduertiFilq diuinitate excludiperillasantitheÃes Vntui DeiPatrs, ChriÃi. Sccundo^quum EÃentiam conÃderarem extra perÃonas, inde elieie-bam i^^terniiätem-.quod temerè feci-^quoniam EfÃntia non eà alibi quam in ipÃtrtbui PerÃns eoiÃtderanda : quarum ynaqu£que eÃintente tota illa Eà Ãentia.Terttumpeccatumfuit,qubd afÃrmarem perÃonam Patis eÃe SophiÃi-cam:quodipÃm quoquefalÃÃimum eà yt eà mihi pcrÃtcue demonÃratum. In Ãumma, putribu6 iÃs ruins ÃperÃru£l£ Ãtntmukx, falÃt conÃquutioneSi quoi en (dgt;ominor ^^deteÃoriproÃteorque me ndaliterhlt;£c inte Uitere iquà m ConÃÃortum in tUoÃo Ãcripto mini expUnauit.Itaque,MagniÃcidominiypu-taui yos mihi eÃe precados ynà cum MiniÃrs-,totäque adcb E ccleÃa ,ytÿauc enorme iÃud facinM mihi condonetsÃcuti non dubito quin HeisÃle cor~ dium Ãrutator^tidmihi condonarit^ytqui eÃeceritytmeü ei~rorem Ãmmo cum animi dolore afftoÃcerem. ErÃenim dum recorder quantum oÃendiculum to-ti EccleÃa, obieccrim,pr£Ãrtim quum eximio Dei miniÃro Ãmmo Theo-log) loh.Caluino tarn incoÃderate reÃondi,idem ille E)ets,adeo grauiter con-fiientiam meam yulnerat.,yt non facile inueniat in quo acquiefcat-.conÃdo tarnen fore ytmea iÃa perturbatio in mcipfo gignatyerx pÅnitentix. f u^itSj adeo yt futurameayitaomnem iÃits oÃcndiculi labern in poÃcrumabÃer-^at. Qwniam autem mihi conÃat tantam efà herum Ãndorum MiniÃro-rum clementiam ac bonitatem^ ytmiÃeram hanc pecudem, qu£ quum antea Kberrarit.,nunc inyiam redit^nonmodo intra Ecclefi£^emium ouium l^e^emÃTÃrecepturiÃed etia exultaturi de mea conueÃione.nthil aliud habeo d,ii.
18 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EXPLICATIO PERFÃDIAE
^uod dicamjpy^rer hoc igt;num.,Jl4a^iÃci dom'mi ^uod à yob'u ma^operepe^ tOynempe-vfqitemadmodum Ãummeim operam adhibuiÃif incurando animi mei morbof ita etiam nüc habeatis etM it^irotationti inopi£ rationem^tn qua nuncÃtmconÃitutM,ytquiabhincfeÃuimenfemin'veÃro carcere retrnear paupertateÃmul^morboprcÃus-.ytiUud ChriÃimeritopoÃitisiÃypareyNos totum hominemÃruauimm.Hoc certèfaBupraterquà m quod conuenit prin~ cipibttsyerè ChriÃiann.iproÃn^ulari beneÃcio ducam, St Deuf,^c.
Humillimus TieÃerÃruMiTalentinus Gentdti.
ABIVRATIO VALENTINI GENTILIS
COSENTINI IPSIVS MANf SPONTE SCRI-
pta,amp;: ad Senatum Geneuenfem miflà .
BOnÃteorPatrem,Filium^amp;* SpirituÃnCtum, ejÃynüDeum, rdeÃjtrespeÃnmdiÃinciiif imma eÃentia. Paternon eÃFi~ duSy necFiltus eà SpiriMsfin{duf,Ãdynaquiequeillarumperson arum eà inte^a illa FÃentia. Item, Filins nbsp;nbsp;Spiritnsfin-
quan^n ad diuinam naturam^Ãintynns Deus cum Patre^ cuiÃintcoa-quales co^terni. Hoc illud eà quod e^o fientio-, nbsp;nbsp;nbsp;corde Ãmul ac ore profiteer, nbsp;nbsp;confido fore per Deigratiam ytin hac confeÃione yiuam nbsp;nbsp;moriar.
Omnes autem hærejès huicfinctiÃima yeritatt contrarias damno nbsp;nbsp;deteÃor,
quidem nominatim blaÃihemias illas quas ipje mea manu defiripà : quibns Inter catcros errores Q^ternitatem afÃrebam,^^ chriÃumÃatuebamynius jfiaelitici HeiFtltum, ita ytatema fia diuinitatefioliaretur, JDenique, qua-niam exfilfiis iÃtsfundaments multa, falÃÃima confiquuttones oriuntur, o-mnes illas damno ^'execrory^* palam profiteer me in omnibus (ii^perontnia affinririfincllt;£ huius Ecclefia doélrina, nbsp;nbsp;quidem in prims acdifirtè in hoc
finciifiima Trinitatu articulo : in quo a^ofio me tarn ^auitertantdque cum blafihemiapeccaffie, yt hbenter yelim iam olim interitffie, ne tantum fi:elus admitterem.H oc iüud eà quod fint io in corde meo: nbsp;nbsp;infinitam Deimifiri-
cordiamprecor,ytin poÃerum me afficiat tanto iÃarum rcrumfinfi, ytalt-qua ex parte poÃintyer£me£ pÅnitentia fru(du4 ab omnibus coo-nolci, 29 ^u^ufit, M. D. LK I 11.
/oh. F'aient inus Gentils,manu propria.
Si c tumille. Etfi autem minime nos latebat, fimulacelapfus ^/Tet, fore iteru fui flmilem, ncc quicquam iynceti ab hominefà l-lacilTimo
VALENTINI gentil. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2.9
laciffimo expeótandum elTenudicum tarnen clementiæ non inter-ceflimus, nobifque quiefcentibus lata fentcntia eft, recitata prius ex niore,aôlionis fumma.Hoc totû crailo rudique ftylo interpreta-ri maluimus,quà m vcl tantillum à verbis difcedere.
P R O C E S S V S CRIMINALIS FOR-
MATVS COPvAM MAGNIFICIS DOMINIS NOSTRIS Syndicis, inftante lurifpræfedlo, aduerfus Valcntinuni filiuin _ Francifci GentilisNeapolitaniuTi.
DduÃus in carceremjconfijÃis eÃÃe cum aliis comÃicibusyul-opiniones de ÃtnSia Trinitatcprorfus fulÃs crroneas^ hac cauà Seniores £ccleÃx Italicig, coaclos fuiÃe pu-ram confeÃionem edere cpuamÃeamplecliteÃatus eÃ, nbsp;nbsp;ob~
ÃeruaturüpromiÃt.iac iurauitÃbpoenaperiurii. J^uodÃbÃripÃitpropria manu.
Sponte tarnen conÃef/us eÃ, ex quo itaÃe obli^auerat^reuerÃumÃuiÃe ad priÃinos erroresy eos diJÃemirMÃÃt 'vtquoÃunquepoÃet^ailicercf. idque ea prxtextuyquod SophÃicum commentum eÃet,at[ribuere Patripropriamper-ÃonamineÃentia Ueitatis,
PrMerea quum in carcere admonitusÃuerit tarn à Dominis noÃris, quam a Verbi miniÃris aliiÃque doçïit homintbus, atque etiam abunde conuicliM Scriptur£ teÃimoniis: no luit tarnen per aliquodtempus culpam a^noÃere^ imo perÃititta Ãrmone quamÃriptis obÃinate z^imÃdenter impietatemÃam aÃercreyConuitia ettam blaÃloemias addendo, nosÃn^ere quaternitatem^, duos Patres dcum Tuvcarum. Ira arroganter auÃs eà ram huic EccleÃ^., quam omnibus aliispiis orthodoxis malcdicere^turbandü EccleÃie, ex-, oitandiÃhiÃmaris conÃlio.
Tandem Ãponte confeÃus eà Ãe in his rebusgrauiterpeccaÃct EccleÃam hieretica impietate oÃendiÃe, acÃepÅnitentia tangi ,ÃqueÃareri ^oamp;rettcumâ. necÃermone moda,fid etiamÃripro abiurauitÃos errores, amp;nbsp;agnouit in hac EccleÃiapuram 0* orthodoxamÃdem doceri.
Os Sjmdici,indices cauÃarum criminalium in loacirrbe, yiÃpro-ceÃii criminali coram nobisÃormato, adinÃantiam projecu-! tioncm luriÃrdÃe^i, contra te Valcntinum Gentilcm, ex quo amp;nbsp;yolutariis tuis coÃeÃioaibus inter manus noÃrasÃxpius itéra d.iii.
ÃXPLICATIO PE R F ID I AEÃ
fi6,ceriDConÃaramp; bauerteejj'eamp;conatumÃar^ere ^j^retie^'^ Ãlfim doamp;ina amp;nbsp;blafphcmiis pb nam conn-aÃtcrum ruyflerium Tnnitatis-. id(jue contra datam fidem ^iuÃuntndumy ramybi poUicitus es tefore nobis obÃ;quentcm,quam -»bi cxprcÃe abiuraÃi tuah^rcÃn. [Ntbilominusfum-jna impudentia amp;nbsp;arro^atia conatus es cora nobis impu^nare re^aÃdempro tt/.i ronerirate nbsp;nbsp;impietate.^tque hoc modo noÃolumperiurio te im^ibcaÃi^
fed te declaraÃi apertum hoÃem amp;nbsp;aduerfirium Dei nbsp;nbsp;EccleÃdi : quod cri
men deteÃabilc,amp;^raui()Åna corporab di^u pronutiamus. His iuÃis caufts amp;nbsp;abjs addu^ife dentes pro Tribunabyloco maiorw noftrorum,acfecundu antiquum more, participato cum ciuibM noÃrb conÃlio ,poà inuocatum Z)ei nome n,-vt der nobis re^è iudicare,Deum facras Scripturaspræ oculis haben-teSyCumpr^fatione confueta, In nomine Patrts, nbsp;nbsp;Ftl, i, nbsp;nbsp;SpiritusÃnidi,
^men. !2^nuismabtialt;amp;prauttasqua yfu6 es,meritaÃtigt;t exterminera è . numero homtnü tanquam fedu^or, hæreticus 0*Ãhi/maticus : tarnen habita rationep Ånireti£ amp;nbsp;conuerÃonis tu£yde qua apud nosproteÃatus csyÃmulad mifericordta ma^is quam ad ri^orem propenfifac noÃra definitiua fententia, quamexf riptorecitamusamp;âedtmus, te Valentinü Gentilem adiudicamus huicpæn£y-igt;texutusyfqucadcam!fam,pedibusnudis,çi7^ capite diÃooper-to, facem acccnfam manu tenensygenibus in terramflexisyyentam à nobis iuÃitia depreccris yfatendo te impie amp;nbsp;f elerateÃarÃjfefalÃm amp;nbsp;h£reticam do^rina,^ fcripta tua in eius defenÃonem dereÃerisycaque propriis mantbus tuvs in i^nem hic accenfum coudas, donee in cinere redi^antuty tanquamper-nicioÃsmendaciisreferta. EtquoampborÃtreparatioy ytadclan^oiem tuba ducaris per omnia ÿrbb compila in hochabitUyCumprohibitione c^ediendi ex -»rbe.Siti^itur h£cpÅna in exemplum aliis qui tale crimen imitari yellent.
Hæcigicuritavt iuJicatumerat, execution! funt mandata, z. Septemhris, i yy8, amp;nbsp;ille quiexemplariafuorumfcriptorum, ficu-ti iuflus erat,no fine rara pÅnitctiæ fimulatione Sdüllaci detefta-tione manu fua palam cöbufTitipoftca nudus per vrbe fuit circudu-£lus,vtomnes haberet tum anteaóti fceleris,tum etiam confequu-tæ,vt omnes quidem arbitrabantur,pÅnitentiæteftes. Aliquot veto poft diebus idem hune libellum Senatui obtulit.
SVPPLI-
51
SVPPLICAT IO VALENTINI GEN-IIIIS, CLV A IMPETRAVIT A G E N E V E N S,I Se'NATV, vtabfqueincerçolît:ovade,præfl:ito tarnen iurciurando, quod poftea fefellit, e carcere dimicteretur
^^iÃci domini,pauper acmiferabilis Valetinusdiumilù tc-Ãerferuus ^tanto iam tempore in -veÃris earceribns -vcrfattiSy ^ÃpplexTieÃrdi ma^niÃeentiicÃ^niÃcatyquum ipÃex neÃro s Senat(iÃonfultOyamp;- quidem addita yeÃrie indi^nationts pÅ-naÃtinterdiciii Tirbe exire,niÃimpetrata à yobis-ueniaÃeparatil iiobisparèreomnibus neÃris madatis alacriter obÃâqui,atque in yrbe -veÃra comorari quadiu yeÃrte Ma^ntÃcentilt;amp; yifumfuerit.Camp;ter'um qubd à mepetiit Corn ⢠mentarienÃsyt yadenaneiÃererypr^Ãaria me nulla rationepoteÃyprisÃrtim quü hic habite prorÃis inopSyextraneuSyÃlus,abJqiyllts conterranetSytovnaiiSy yel aliis quibuÃis qui yice mea comiÃirentur.ItaqueÃpplexpero yt Ala^ni-ficentiayeÃrahabeathuiusmiÃrits inopixmek rationemy quum tantos Ãmptusfen-enonpoÃim quaris hic eÃopuszÃd quodynisperÃluamyÃcut ha-£lenus fecialiqua expar[e,co^arabaliis emendicare.Denique yCupio yeÃr£ Ada^iÃcentilt;e torique adeb Eccleãfattifacerey eius reipr^Ãand^ratio-nemihi preberi quotidie a Domino pero. Sedytfatis noÃis y nemoad idtene turquodpr£Ãarenullo modopoÃit.SihocmihiconeeÃeritisyfccerittsquodeà ruricofentaneum,^^Ãn^ularibeneÃcio meyobisobÃrildumputabo. 5. Sc-ptembris 1558. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Valentinus GentilisyyeÃerÃ-'ruus.
Hat' accepta {upplicationc, plaçait clcmctifliino Senatui ne re-fipiiccns Valentinas teneretar vadentpræftarc. Ipfe veto prxfens cam iareiarando promiiit cx Senatafconfalti formalaje domino-raminia/Ta vrbenon exitaram.- qaoimpctraco,qaancmo ei mo-Icftiam faccret, pro folita faaperfidia clam aafagit ad hominc fai fimilcm,Matth.eam Gribaldam, tarbalenti praalqaeingenii, amp;nbsp;fatais fpecalationibas deditam: qai domo faa profagas, in qaod-damlatibalamfcabdiderat, vbipetalantias qaà m vnqaam bac-chari coepit,fed apad capras amp;nbsp;boaes,qaia locas terè defei tas erat» Inde qaomodo à D.Cayeà præfctlo in carcerem conieólas, Gma-latararfam probibate eaaferit, amp;: moxLagdanamfeproripiens» blafphernam illam adaerfas Athanaiii iymbolam libellam edi-derinpoftea qaomodo ibidem captas, odio in Calainamfaerit di-miflus, cæterâqaceiufmodi,alias dabitarnarrandilocas.
3^
IMPIETAS VALENTINI GENTL
lis EREVI SCRIPTO DETECTA, ET PALAM
traduóta per D.Iohannem Caluinum.
ypetiis y)ominilgt;us perindeeÃ, modo duld nouitatis illecebra curioÃs tneÃando-, acumen^ quodnullum efl, fltlladÃe-cteoflentent : itâque quo ma^is prodi^ioà commenta illis i» mentem yencrint.)eo cupidiusarrifiantyamp;audacius inflltenCy qitajiampLiorem laudis materiam naâi. P orro tara plcroflue titillât y alarum Ãeculationum cupido, rantaque leuitascircumaÿt^yt/acilefltimpofloribiiSy quanuis nec in^enio^nec doilrina^nec dexteritate poUeant,talesflbi diflipulos momento acquirere. Ita Valentinus Gentilis, bowo ndnli^fdiecm ex deliriis Serueti Itauflam propinans,inflpidts palatis perflaflt fltauem eÃepotu.QMm abfurdumfltquodflbtfabricauitdogma ,fà nis hominibus ex breui relatu per~ flicuum jiet.Fallt nos dicir, quodin yna Deiefl'cntia tres perfinasflatuimus. Ita enim quaternitatemflngiy acflPerflnanomenaliquidab eÃentia abflra-clum notaret.Ipfle yerb nimis craÃe ltallucinatur,dum très in Deo proprietates non diflinguttyqusiin ipfl eflentia refldeanr,non autemab ca feparetur. Prin-ciptum tllud Sciipruræ tenemus^Vnicum eÃe Deum.Iam dum eadem Scriptu-rain medium nobtsprofert Patrem^ Ftlium,c^ Spiritum flmcium.) quid aliud reflat, quam in yna flmphctque Deitate tres agnofleerepcrjonas, qu£ tarnen non efjùtantplures decs,neceflcntistyniratem lacerent,autdtÃipent?Vbiau-tcm quaternitas repcrietur, fl ynus Deus tres in Ãe proprietates contineatgt; Nunc quam Ãire noflram fl^ntentiam conlgat, yidere operapretium efl. Comminifcitur eflentiam Dei in flolo Patre : itaque tllum pr^edicat flolum eÃeyerum Deum. Filio deinde concedit Dei nomen, fed quaflprecarium: quia fcilicet eÃentiatusfit .à Patre. Ergoperfnam Patris non aliud cà affirmât,quam eÃentiam.FtlÃitroperfonam,detficationem eÃe blaterat. Vbiad Spirirumflnclum yenitur, omnia permiÃet : quia iam antea Filium eundem cum Spirituafleruir.^tquiflproprie in Patrem competiteÃenria,ficutt quod ynipetfljnsi peculiare efl cum altera noncommunicatur, Filius certe Deus non ent.Qifid ergo fiet tot Scriptur£ locis, quibusdocemurCbriflum eÃe ilium Iel-iouam,qutperMofen dixit,EgoÃm quiÃm^. Viditlejäias lehouant Deum exercituumfedentemin Ãlio-.Iohannes interpretatur yiÃmiiPro-phetafuiÃegloriam Chrifli. Plena efl eiuflnodi teflimoniis Scriptura, qutbus noHumhoeportentum eÃenriationisplus quam liquido refellitur.InprincipiQ
erat
33
VAIENTINI GÃN.TIL.
eratSermOyiftguitlohaitei. Q^dnamintelli^itprincipimn? Haud dubiè £ter-nitatti : quia non de mundi creatione yerba facit,Ãd qttaltó in fe femperfuerit Dcm , explicat. Sermo itaquefmperfuit Dem. Vndefiquiturnon eifuijjè datumytef['et.Si)niliterquumpronuntiatChriÃusipf,.gt;4ntequafieret..^bra-hatn, e^o/umfibiprofefloeffentiamabjque frincfio yendicat. Si l^alentini placitoflandum effet, perperam loquutm effet Chrifm : quia ytmebrainterà quadrarent,fic loqui debuit, .^intequam .abraham fieret,e^oÃm effentiatm. Lo^è autem aliud eÃ. Perpetuum efe,quà m pffèntiatio. ^dde,quod tempM yerbi,£temumÃatum deÃ^nat. SidixijÃtpreterita tempore,Fui,cau}llan non deÃitiJfetGenti[t6. Loquutio autem quam yÃrpat, omnes ter^iuerÃndi anfm pruec/dir. nbsp;nbsp;nbsp;quid eà eÃentiare, niÃcrearel nbsp;nbsp;clm enim effmtiandi neceÃ-
rioid fecum trahit,ytqui ante non erat,incÅperit eJJè.KndeÃquitur,ChriÃunf-non alio lureDeum cenferi,nifi qupd dono accepit quod non habebat. !\7ec ye-todiÃutatione optts eà in re clara : quia iam oÃendtmm, nià Fi (im Ãt Pater, tum diuina effentiaÃoliari à l^alentinp. Pud/m loquar,ytapertim quod yolo exprimam.PeÃona Patrvi eà Valent.effentia. .y^tquiperÃna Patiii non con^ uenitFilio , necineum transferripoteÃ. Ergonulla tn eo eÃdettatif eÃentia, Ãd tantum creata Diuinitas, qutn ab hoc nebulone yocatur eÃentiatio : acÃper apotheoÃnChriÃmin hunc honor'u^adum receptm foret. EtÃne,quum Dem generaliter eÃentiam inÃiretomnibm creatures, lon^è cxcellenrim eà deiÃcari quam eÃentiart. Praclarè yem?^ Itbcraliter a^itPalentinm cum ChriÃo , dum briuilc^io eumdi^natur,ytfuum EÃ'edonoacccperit. Necyero priuaramcaufamaÿmm,acftnosÃorÃmag^eÃm eÃet,quando totamye~ tuÃatem nobiÃum Ãmul oppugnat. .^innitamelapà Ãnt mille amp;* trecenti, ex quo in Ãnodo Nicana damnatm fuit.^rim. Huim Ãnodi authoritatem yeidio ÃamplectiÃmulans ,.^thanaCium, quiprÃuit, quibuÃunquepoteà conuitmÃurciÃime flagellât. SophiÃicam yocateimÃdem, qua. quartii quondam nouum deum inducaf.falÃtatiupaÃim eum damnare non dubitat: Sabel-Ito coniunm : exprobrat ei triperÃnatum Deum : infimattanquam praÃi^ia-torem tÃtbinde eum Ãultitia^inco^itantia inÃmulat-.inuehitur ineimin-eptioi: denique orterat'crimine atrociÃimo Ãcrile^if, quodÃluat ChriÃum, Tanta yero arro^ntia faÃu crepatÃos latratm, yt dicas è calo tonarc. Sao equidemnoneÃc^ipjumauthorem,Ãdynum aliquemexFpicureorum caterua repertum eÃe , qui ad maledicendum eÃetaliquantum dijertm. Nià forte credtbileeÃeitmqui nomen ChrtflFfiribcre nonpoteÃ, Gracas yoculas ^fer^er^ad fucanAi^Ãi^Ã^;. Sed^itoniain mftlti hodie ex turbü ac diÃ
e,i.
54
t M PI B T A J
fd ùy yertque doamp;/»^ labefaClatione delicitisfibi fdcinnt, nihilmrruJt Lu-^duni^arrultts quijjiiam ex Mtro yirulcnam Ãtam etMmiterit.Qwnettam ex* ortuf eÃpoeta qui alentini theolo^iamÃn cetrminibu« ornciret.Inter alta no dubitittpr^icldrumilludaxiowa obtrudere,Numero Deus impare^audet. Quid yerbà tibi yiaÃim obiiciam nugxtor, Ter tria, multiplica^quà m multos deos Ãaturire neceÃe erifi. Nec me tatet y os deorum myriadas auda^erfate-ri.Sed quoÃamputas tuo tinnituÃc faÃinatum iri,ytportetts tu'ts capiantur, niÃtuiÃirteÃmiles? ,^tque yt nuUa tUu religio eà ticentiuse mentiri^ inÃri-bitur Valentini ConfcÃio ad Prufectum GatenÃem,, coram quoÃeruititer ab~ iurauitquicquid tradiderat: necaliter elapÃus eÃ, quamapertaomnium quix nunc tarn Ãuperbe obnâudit,abne^atione.Porrone quis Ãrupulush£reat,petu~ lanttÃimi canispetulantiampaucts dctevam,^rtum cipâ SabeÃiumplents buc-ctf damnans, ab EccleÃapridem damnatos eÃe adiun^it. QMd,phrenettce} Qmm EccleÃix, nome ^thanaÃo eitiÃue coüe^u tribuas, ynde mox, niÃex ore impuriÃimoytanta eos inÃcBandi erupit audacia? Qmm tibi inÃar oracu~ liÃt Nicstna confeÃio^cuiusfi-ont'u eÃ^eum à quo proficia eÃ^ tarn contume^ lioÃeproÃinderc? Certeytesomnisliberalisdo^rinst i^arus^ nunquamdi-dictÃt tarn Nicanx.ÃremÃecies, quam ^lexandrindt ÃnodoprdtÃuifà thanaÃum^atque eius decreto damnatosÃuiÃe h^reticos,quorum erroribusÃ~ cià ^ÃÃra^atorem teadiunÃs.Qj^idhacimpudetiaÃaEdiiff?'^tquehdtcymt furendi cauÃ^quod ^thanaÃus EiliüÃacit ùvtûÃwv, VndeperÃicuumÃt hue eÃe cauÃÃatum,qubd cotendit Ta letmus ChriÃti aliunde eÃe Deum, qui ab alio mutuatusÃt id quod eÃ.Taidé enim lo^d£dalü qui eiusperÃmtmÃm-pÃt,dele(dantiã yoccs^ Vnum eÃeDeum Patrem,qui ^ÃtmTeötoi;^^Ã, lus tivrovtrietv inà habeat'.quodÃrecipitur,cocident quacunque Scripture te-Ãimonia in hancrem citaturab S^poÃolis. ClamatGetilu,Ãlius eÃe hoePa-tiu eIonium^nec ChriÃo comune,E^oÃm Deus,^prater me »o» eà alius. Paulus autem,SiÃemHromnesadtribunal ChriÃi-.quiaÃriptu eÃ^ Tiuo e^o, dicitDominus, mthifledeturomnegenu. Tidemusytad ChriÃi perÃnant accomodet quiequidapudleÃaiam^loria nbsp;nbsp;imperij fthiyedicat Deus,
ma vu proprium eà Deo,quà m yiuere? aut quid aliud eà ctuTowiai Hacglo-riam Paulus ChriÃo cum Patre comunemÃacit. Dietturin PÃlmo^Caliperi^ biltitu autem idem esÃmper Deus.Hoc ChriÃo Talerinuspu^naciter eripin .^poÃolus autem de eo dicfu eÃe intepretatur.Qwdplures locos co^vere atti-vetyquoriipaÃim copia occurri^Sedyerba Cocilif NicaniÃonantyDeu eÃe de Deo. Dura loquutio, fateorÃedad cuius tolledant ambt^itatem nemopoteÃ
VALENTINI GENTIL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JJ
ejjè tna^K idoneui interpres^quà m ^ihAnaÃm^qui earn dicdauit.Etcertè no ÃlitidfuitPAtfum coÃlium,nià »Mncre originequam ducità PAtre Filittf^per-fin£ reÃfeÃtf, nec obÃAre quominui eade Ãt ytriuÃue eÃenttA deitAs: At-queitAyquoAd eÃentiAniy Sermonem eÃÃe DeuntAbÃue principio : inffcrÃnu autempilij habereprinciptüà PAtt'e.DeÃnAt ergo latrare l^aletiniifyScriptu ram no nià yniPatri eÃentialem deitate tribuere.Nam quoties yel apud Mo-Ãem^yel apud Prophetas loquiturDeui,non coparatÃe FiliOyacà hüc ornandoy ipÃm minueremMyÃed idohià ojgt;ponit:qu£ niÃin nihilwn rediganturynii ob-tinetipÃe in Ãlidum quodÃuum eÃ.Longiuf progrediar. Si Kalctino creditury ej^ithetsn Creators inÃlum Patrem copetit. Nam inter alta qu£ Dempro-nuntiatapud leÃiamÃbi propria eÃby Ãbinde repetitur, Ego Ãm cuim ma-nnsfundauitterramy expaditcælos.Soins ergo Pater, Ftà Spiritui cà Ãentiatory cenÃbitur opifex C£li amp;nbsp;terr£. Interea ChriÃitm eÃe Deum,yerbo nonnegat. Nuncattendamusadyerba Ieremi£y Dijqui nonfeceruntc£lum
terram, pereant è mundo. nbsp;nbsp;n Filio Dci maledixit Propheta? ^tqui dira
imprecatio interitui ad eumpertinetyniÃCreatorÃt. Hocyno yerbo diÃutiun-turomnes Valentini nebullt;e de ynim P,itrti eÃentia. Cur ergo Creator dicitur Pater, nbsp;nbsp;hoc titulo fioÃum ornatur? Ncmpe ratione ordinti, dum reÃicitur
adpeÃonas. Vndeetiam aperte conuincitur erroru Valentinus, quinonputat Ãluam PatriforeÃa dettatem,à ChriÃus eiuÃem eÃenti£Ãtparticeps. Nam certe y no cenÃnà fatemur chriÃum improprie yocari Creatorem C£liamp;* terr£, quoad perÃn£ diÃinütonem. Neque enim dubium eÃquin Scriptura Patri nomen Creators yendtcans yperÃnas diÃinguat. Siyerè Creator eà chriÃus, neque idperÃn£ reÃeclu :Ãquitur necejÃtrio referri boc rfd eÃen^ tia»t,qua eumValentinusÃoliat. EtaudetobÃanus caniSy.Arif Ãlaho-metts nos Ãacere Ãctos, quia ChriÃum eÃntialiter Deum credimiis. Deri-det etiam argumentum quod non reÃellit : Vnus eà Deus, Filius eà Deus, Spiritus Ãnüus DeusÃcut Pater ; ergo Pater, Filius, nbsp;nbsp;nbsp;Spiritus yÃnt y-
nus Deus. Notandum eratyitium in Ãllo^iÃno. Nuüum dcprehendit : yult tarnen yitioÃm eÃe. En quam imperioÃÃntp£dagogi in Italia ! Sed contra-riumÃUogÃnum opponit: Vnus eÃDeus abÃueyUoprincipiOy yniuerÃ-tatis Aud)or:Solus Pater originem neÃity^ipab eoÃntbmntAâ. ErgoÃlus Pa-teryynus eà ille Deus.Q^ÃfutilitasaÃumptionts longa refutatione indigeat. Luditin yoce Origintszcuius du experëtfacitPatrem, libenteraÃentiar-.quia (p*Deus eÃauiprincipiu neÃcityquoad eÃentiamy^ origo eÃacprincipiu Fi-
quoad ordinemperÃona. Fitiü itaque cocedimus originem habere à Patre^ e.ti.
IMPIE T AS
qtMtenuiFilinf eÃtorigincnfveronon temporis, neque ejÃntla, quorum y-trunque alÃrdtÃimum tÃÃd ordmus duntaxat. Sic omnu à acuntur ejÃc è: Fa-tre,quatenti^fertperfonalfi relatio.Qun mde,niÃter quater-rlt;Ãntn,( olli-^etPatremÃolum eÃeDeum? PrxcrpuumTgt;ero telum Valentini adnos eon-fodiendos, hoceÃ, Fugnare inter fe, necpoÃc conciliari, eundem eÃe Det Ft-hum, o-UTodioi/ ; nempe ,à idem eÃet perÃna quod cÃcntia. NamÃdicof Deum inÃtci eÃentia eÃe DeiFihum,ahÃrditairepu^natixmnnifeÃa erit. Si autem in eÃntia Dciprimum locum PatriaÃi^nesÃcundum Filio,rehlc con^ uenient dtqualitai Filij cum Patre^imo identita« eÃentiiit generationso-rigo. plens buccs detonat Valentinis eminentiam Patr's authoritatem, quia altetum Ãbi Deum adoptaucrit./^id erÿo Ãbi DultiUud Pauli,Non rapi-nam arbit,atts eÃet, Deo £cualtm eÃe^ PeÃondeatValentinuf, de Patréne primario Deo.,an dejecundo nbsp;nbsp;eÃentiato hoc debeat intelli^ii Certè nim 's in-
Ãpidum eÃet,ChriÃum dicere iure Ão fuÃefaciurumÃfeprx fe tuliÃet xqua-lemÃbi.Nec fane dubio eà quin refetat Paulus ad Patrem,de quo etiam mox fubiicit, ideo exaltauitilium, clP*c. Porro nefucumfaciathicnebulo imperit'Sj monendi funt lcclores,-vbi Filits Dei Docatur ChriÃis, non tarn ad Ftlif perÃo-nam,qui£fuitante mtidicreatione, quam Mediators hocÃeclare, vbiautem nobs oÃsrtur M ediator C hriÃts, quia mediis eÃ- nonpoteÃ, nià DeoÃtin-ferior,Patriintegra daturdeitatsgloria. Necmirii-.quiaÃonteadnos defcedit, vtÃrÃtm nos ad Dcum attclleret. lamÃcuti eos repudtamts,quinims fubtili-terrapiunturadÃ^eculadam ChriÃi deitatem ,yt in MediatorsperÃna Deum Ãmphciter qu^rant : tta merito abhonemts à Valentini delirio, dum Fià Dei nomen inÃarymbr£ obtendit ad occultandam eius deitatem. C hnÃts Dei Filtts eÃ, quatents Sermo eà Dei ante Ãcula à Patregenins, fawJcw manifeÃatts in earne. In Sermone aterno tantum diÃinclto perÃnalis no-tetur.ita relatiue Dei Filius erit, amp;Ãne relationeÃmul Deus.Quatenus yero formam ferutinduit,FiliuseÃDei,ytPatri obediat,atque iranouaÃteins conditio à priore diuerÃ. Hocetiammododiluirur quicquid exTertul-liano non mints Ãulte (^inÃlje quam impmbè Valentinus profert. Con-fcÃtsÃm in alis Ã'ipts pium illumyirumÃpe durius loqui. Sed quicquid de perÃna Mediatoris dÃrit, ad C'hriÃi deitatem torquere, nuHa ratio pats tur. Fius teÃimonio abutitur Valentinus, yt probet Filium Dei propriam eà Ãntiamnonhabere. ^tquiÃententiamÃuamTei-tullianuschriÃi diidocon-Ãrmat,Patermaiorme ejt-, quod nemo yerecundus audebitde fola deitateacch ' pW.Hocynum qfilflHsprudetçrobfçruabit,mirabiturf.C^Ãmulfecurt can..
~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tcmnct
VALENTINI GENTIL.â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â37
tewnet craflà m Välcntinthallucinationem. ÃTertuHiani authorïtate pu^nandum eÃpriÃter multos inÃgnts locos ytjuihus Serueti morem y^futaui, quidhocÃhi~vulr,^lium à Patte FtliumproÃteriperfonst nonJulÃant!£ nomine, quia ybtque teneat igt;nam ÃtbÃantiam intrihus coh^erent/btisf Siex-cipiat yalenttni latua^Dnam DocariÃbÃantia,qu!a eÃÃntiatusÃt Filius à Pa^ tre, niWlproficiet, quando diÃerte ne^at Tertullianus differre Filtum à Patte ÃubÃaita.PoÃetne apertiusdoc{rin£ noÃr£fuffira^ari,quam fubÃatiam,fd efi eÃÃntiamapeÃontsdiÃin^uendo? FodeÃnfupaulopoÃÃubiicityRationered-dtdimM,qua non duo dicantur dii,Ãed qua Pater nbsp;nbsp;Filius duo: hoc non ex
ÃeparationeÃubÃanti£, fed diÃoÃtione. JraÃitur Valentinus Ãmulacaudit aliquam eÃe Filio eÃentiam, maximeyeoio ynam eandemcum Patrc. Tertullianus yero non alibi quà m in diÃoÃtione perÃn£ diÃrimenÃatuit, eundemÃtbÃantia Filium cum Patte nominans, Eodem librotelatio quam ajferimus clare tradita eÃ,dum itaÃribit Tertullianus: Sine Fiho nominatur, quumpnncipaliter determinatur,ytprimaperfona, qu£ ante Filii nomen erat pr£ponenda:quia Pater ante co^^noÃitur, amp;poà Pattem Filius nominatur. C£tcrùm ahus non efi Filius à Patte. Ex ChriÃi dicJo, E^o Patcrynum fumusputat ValentinuspoÃe elicinon eundem eÃe cum Patte Deum. i^d autcmTeituUianus'i .y!ldfubÃanti£, inquit,ynitatemhocpâ¬rtinet, non ad numeri Ãngularttatem. Videmus ytnumetum adperfonas teÃrin^ens, eà Ãnttam, epi£ yna eÃ, feotfu m telinquat.QMa nolo aClum a^ere, co^noÃent Leclores, à yolent -, ex refutatione Scrueti qu.^.mÃolide Iten£um inÃuas partes trahere coneturfÅtidus hic impoÃor. Eadem eà luÃini ratio, quo nullus docltin£ noÃrx luculentiorpattonus nobis optandus eÃ. .^^c mitot Serue-tiÃulntiam aufumfuiÃe imitati, qui quumÃnclt Mart^ris nomine ferociter gloriaretur,prolatoyolumineobmutuit. N£niasqu£ Ãub I^natii nominefe-runtut, omitto : qua tarnen in patte iterum yel necpiitia , yel inÃtnia eiuÃiem Valentiniconuincitur, dum ma^niÃce iadat J^atium loquutum eÃe cum Vir^ine Mana, nbsp;nbsp;eius nomine cpiÃolam yenditat pudendis monachorum
deliriistefertam. Plenior tarnen danda eà Filiidefinitio, qu£, omnes nodos melius expediat. Fatetur Valentinus conÃbÃantialem eÃe PattiÃcundum diuinitatem , nobis ycro Ãecundum humanitatem. Diceteshominem ortho-dox£Ãdei loqui : niÃquodtecde cxaliisÃumpÃt, mox ex futioÃÃioÃnà corrumperet.lndiuiduum,inquit,non compoÃtum expaitibusythomo ,Ãed natutaliter re^nitum. .y^cpaulbpoÃ. Non reelè dicitur, ChrÃum conÃa-re ex nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;homine ,Ãnut^Icxander confat ex cor^iore nbsp;nbsp;ammo : quia
e.iii.
jS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;BXPIICATIO PERFIDIAE
ita per incarnationis myflerium Imnunuel efiquot;vt non muuta Dei ÃtbÃantia homing formaÃmpjeritji/tijue ambitrü naturaru attributa nbsp;nbsp;pro-
prietatesÃntproprio i^naturales DntM eiuÃemqucÃbiecit.Tndc no minus DeiÃn^uinem amp;nbsp;camem,quà m diuinitMem hominis leà abfqite -vUo tro-po,proprtè dicimns nbsp;nbsp;confitemur.Nià enimÃn^uis nbsp;nbsp;caro chriÃi -vcrè
propriè DeiÃn^sis nbsp;nbsp;caro eÃent^ neque hdtcverè expiatrix hoÃia dicc-re-
tur^nequelUepur^aretnosà pcccatis: quemadmod»etiamnechomo leÃtspo-teÃarcm haberet remit[endipeccata.,niÃhomo-deus eÃet.Certe nunquam nià ex iierti^inoÃÃiritu prodirentÃntentide rfJeo interÃpu^nantes. PoÃquam enim duas in ChriÃo naturasa^nouit f-mitatispr^rextu quodÃn^ulispropriU eà permiÃetac confundit-.vtÃne ytlaÃ^ura DeusÃtmorta(is,amp;* homo per ÃÃt yita.Non inÃÃam Scriptur£ teÃimoniis ad oppu^nandum hoc commen~ tum'.qult;x,ram duntaxat qui eum non pudeat in Tertuüianum contumelioà inÃr^ere, cuius -verbaÃnt,Q^m du£ nature cenÃantur in ChriÃo, 'diuina humana-.conÃetautem immortalem eÃe diuinam,morralem (ps£ humana Ãt:apparetquatenus eum mortuum dicat Pau'us, id eÃ, qua camem nbsp;nbsp;hominem nbsp;nbsp;Filtum hominiSyndqua Spiritum,?^ Sermonem ^e^DeiFtlium,
DiÃ:anträndern leBores quam dexterÃtinrerpres Tertuliant-, nbsp;nbsp;nbsp;quam bo-
nusacÃdelts diÃipulus.NosveroinChriÃoAlediatorenonimpedirpeyÃn£ â vnit.is,quinÃa ytrique natur£ dtÃinäa profrietas Ãtlua manear^vr ChriÃus Ãt Deus homoâ.yelÃicuti Paulus loquitur, Deus maniÃÃatus incarne y ere ç^naturaliter Dei Filius iÃd qui ex duabus naturu conÃet.,quia jn homine habirauit plenitudo Diuinirarts. EtChriÃus ipà clarèpronuntiat^ corpusÃum eÃe temp Ium, quod certè minime quadraret, nià eÃet Deus ipÃ, Età autem Deitatis reÃetiu ynum eà cum Parce ,ÃcutiamÃpediximus, qua tarnen Mediator eà , quoad diÃpenÃtionem , quodammodo ÃbÃdit tnf a Deum, qua ratione PatriÃbiicierur yltimo die,re^numque quod acce-pit,reÃicuet,ytÃt Deus omnia in omnibus, QmÃamDeusi St ad Patrem rtÃrin^as,certe Filii deltas erit temporalis , quo nihiladfurdius. Quare alias machinas exco^itet Valentinus oportet, quibus conuellat orthodoxam fidem: qt{ando in^^nu'epr£dicamus vnicum eÃe Deü, a quo miÃus eÃchri-Ãus, vnicum eÃe Dei Filtum,quiÃonteà exinaniuit, yt nos in Ãcieta-temÃi£^lori£aÃiÃcret.Friuola autem calumnia eÃ,nos ChriÃum aiÃerpe-re,imo in alium ChriÃu qui non eÃ,tranÃbrmare,du nuncyt Deum,nunc yt Det Ftlium,nunc yt natum ex Vir^ine conÃderamus.i^MnquaÃoà ^ladio tu^ulat hicphreneticus, qui hominefa^um ex mullere, miÃum inplenitudi'
netem-
VALENTINI GENTIL.
ne tew^orum ,feorÃtm conÃderari nonÃÃinet ah xterno iÃo Sermone, cuâ anteÃculagenituifuit. Diutnam-vero ejfentiam quam reBèconÃderarino-lit,iam explurihus teÃimoniiipalamfecimus, ex J\4alachia dicerefrom-ptum eÃf Doneeigt;eniat, tnquit,Dominatoroidtemplum fuum, Certe non a-Itù inÃ^ihus tna^is ^loriamÃtam illuÃrauit Deu^:, quam le^ali cultu ,fa-crificits, templi imperio. Nhi er^opalam aÃerit Propheta t chriÃum qui â venture eÃ,illum eÃe Deum qutjèmperm temploadoratu^ fuerit, omnem controueiÃtm ^remptam eÃe exÃimo.Pat nunc Valentmuinelt;ret co-lendum eÃe ChrÃum, quia Patrem nohts colendumpro^oÃir.
PROTHESES VALENTINI GENTILIS,
Q_VAE MERA SOPHISMATA CONTINENT, NE VIDE-rer eumvnibra certare, anattingerem dubitaui. Quiatarnen argutulus fibivjfus eft carum author, hue Gribaldus, fiue alius quifpiam fimilis: malui aliquantulum temporis perd ere, quà ni non monere fimplices quomodo libi ab infldiis caueant.
PRIMA.
InÃnitumÃue interminatü eà quicquid'neeori^inem omnino habet, nee Ãnem.Duo autem inÃnita neque dantùr,neque eÃepojÃnt.
Vt hoc totum concedam, quid inde confequitur qui folum Patrem vult habere infinitum? Quafi verb Filiumdoceamus ahud efleà Pâtre,.
y ' II.
Deui efl nomen increata fubÃant!£ nbsp;nbsp;Deitat'uplenitudinis.
Perge verô,amp; oftende quorfum tendas. Nos veto inde colligi-mus Sermonem efle verum Deum ; quia amp;nbsp;increatus eft, amp;nbsp;poft-qua in carne manifeftacus eft, in eo refidet plénitude Diuinitatis.
III.
Vtin atemitate perÃnarum daturprincipium ordintf,non temporu ;Ãc in earum deitate datur^adtt!,non dtÃiniÃio. EÃ autem perfona, ÃbÃantia irt-telli^ens,indiuidar, incommunkabila.
Quænam ratioGinandifi)rma,vt fi principium ordinis fit in per-fonisjideô in deitate fit gradus? Hic vnus error.Simul obferuent le-dores,iftum,quum de æterniratc perlbnarum loquitur, Filiû feor-fiim abhumana natura confiderare: quod nuper fierinefes efiê clamabat.Secund us error, cui tertius moxaccedic,Gradum in Pa-
40 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PROTHESES.
trisamp;:Filiideitate eflè,nondiftinótionem.Quid? An gradusdiner-à erunt,amp;nihil düFerentiæâCertè prodigium eft dicerc non diftin« gui quod inferius efta fuperiori.In definitione Perfonæ fuamin-icitiam turpicer prodic.Nam quum fccundum ipium eflcntiatio communis fit Filio amp;nbsp;Spiritui, fit autem efientiatio perfona, ergo Filii amp;nbsp;Spiritus perfonæ erunt communicabiles.
iiii.
Vnus .^inniitttraiMirKi non ad Jin^ularitatem ÃtbÃanti^, Jed tantum ad oriÿnem Ãue omtouh-'iav refertur.
Inanigarritufein craifam repugnantiam impIicat.Quid enim aliud elf ewTovcniijquam eifentiæ fingularitas, vbicûquereperiaturî
V.
Vnus Deus naturalemgenerationem (irpropa^ationemadmittit: vnicus autem omninoÃerilis eÃ,acÃlttarius.
Atquijvnicum Deum non fingunt,qui in eins cflentia fatentur Patrem,amp;: Filium,amp;: Spiritum.Tibi autem naturalis generatio no-ui 00 fccundi Deijficut amp;: propagatio tertii,deificatio eft.
V I.
Pater non eÃhypoflaÃsyÃue perÃna, inyno DeoÃdteÃe ^poÃoloy eà ynusille Deus^a quo omnia.
Si Pater non eft hypoftafis,quomodo Filius charaóler erit hypo-ftafeos eins ? nam diftinftam ab ipfo eife oportet hypoftafin cuius eft cliarafter.Ac infeitè hue torquetur Apoftoli di(ftum,Vnum elle Deum à quo omnia.quia elogium hoe nihil aliud eft quam perfonæ eins proprietas. Nee verb .nos negamus, dû confertur Filius cum Pâtre,fuum cuique titulum attribui.Adde quôdChriftus illic non pro æternafuadeitate commendatur,fedtantùmlocatur in gradu dominii,quod à Pâtre acceptum,vltimo die redder.
VII.
Solus PatereÃynus Deusyid eÃÃne ylloprinciÃo autori^ne inuentus.
Qmaludis in vocibusOriginis amp;nbsp;Principiijfalföamp;perperam infers vnum elfe Pattern Deum, quia origine careat.Chrifti enim origo non nifi perfonæ aptatur.
VIII. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Solus Pater eÃMrideÃ,Ã nullo Ãperiore nttmineeÃentiatusÃdi feipfo Deus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
Ybi
VAlEN.TINI iGSNT.Il.
Vbi próbauerïs eflentiacum eïTc Filium,defolo Patre extorque-bis quiequid voles. Interea fi numen Patris fuperius eft, mentitus cft ApoftolusjFilium ei æqualeni aflerens.
I X. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Qui -»num Deumin tres proprietates feuperfonssdiflin^uit^vel fihi frxfii^tmfticity yel necejjà rio ynius Dei fubÃantiam diuât atque dif-cerpir.
Cuius,obfecrojpudoris eft,obfcurum pædagogum verbulo vno iudicium ferre de cunótis Ecclefix fcriptoribus? Probet ergo, vel neminem fanum mouebit eius temeritas.
X.
Deus habuit ytm^enerandi aepropa^and/, quia yoluit : ideóque anteÃculagenuity^ir Spiritum propa^auit.
Hac fententia minime labefaélatur noftra fides, quando ingenue tradimus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dei nomen Patri propriè alcribi.
XI.
^EternA xiyatj ÃtbÃantiaprincipium amp;nbsp;erinnern habet à Deo^quate^ nus^enitaac diÃindaÃt^no quatenusÃt. Non enim eà ex nihilo creatAyaut de aliqua non extante materia fa^a, Ãd de immenfaÃbÃantia ilhus Ãm~ mi Dei o-cnita. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
«
Si diceres Filii originem efie à Pâtre,quatenus eft gcnitus,ninil eftet controuerfiæ. Eifentiam vero genitam probes, fi quem velis tuo commento acquiefeere. Interea notemus Chrifti eifentiam, quatenâeft,carereorigine.Qi^ôdfiinFilioeftæterna Pacris eflen-tia,euinco perfonam elfe communicabilé. Quqd addit de immenfa fubftantia Dei fummi eifegenita, non aliter ftabit,qiià m fi concédât aut immenfitatem eifentiæ refidere in Chrifto, aut aliquam eins portionem.Si communis eft Filio eifentiæ immenfitas,lequc-tur elle interminatum. Quid ergo fiet primæ prothefiî Atqui fub-ftantiam Dei facere partibilem,deteftabile facrilegium eft.
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XII.
Qui Filium auâreStov eÃe contcndityis yel duo aÃeratprincipia, yeltur-rim Babel xdÃcetneeeÃe eÃ.
Tibi vero non adeô facile erit folo virulentæ tuæ linguæ flatu, totum fanftorum chorum euertere. Sed vide ne putida tua arrogant^ turris fit Babel,
I
4^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âPROTHESES
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;XIII.
Vnui Dem quieÃ- S}gt;iriti46 a^évvKT«« km aurefl«? abfque yÃa fui climinu^ tioneantefcculit^iyovSpirititm inefà bilirer^enuiti nonauKm fophiÃicam co^itationem^pïoprieratewyaut: inane/fi relanonim.
Modo facelTant calumniæ, nihil in priore membro dicis,nifi ex noftris ÃcPatrum hbris fumptum.Quoîntolerabilior efttua im-probitas, dum noRram doctrinam continuo póft déformas tuis fîgmentis.
XIIII.
Qweunque ilium igt;num Deum fine ori^ne ex pro^ria ÃlÃantia nihil imminuM Ftlium^enuifà ne^ant^tanquam m.tnifeÃe lucLti^i^anies AcMa-homeü^jntesy-t C hriÃianii myÃerin arcendt Ãnt.
Videtur fibi valde callidus,qui pulchri coloris obtentu, falfain-uidianosgrauat. Nosvero ingenue idem prædicamus, modo ne perperara reftringens ad Patrem vnius Dei nomen,Fdium à Dci-tate arceas amp;: excludas.
X V.
Dominui noÃerlepn ChriÃuö eà 'verus.,propriuf naturalis Filins V' nius ^ItiÃimiaeyiuentis Dci^neculium habetPatre, quam folum Deum^ a quo omnia,
Expofui quo fenfu Scriptura, dum Patrem Chrifto comparât, eum prædicct vnicum Deummempe quia legatione pro ipfo Chri ftus fungiEur,eiufque virtute amp;; mandato mundum gubernat: fed h.rc in perfona öt ftatu Mediatoris fubmilfio nihil detrahit ex im-menfa deitatis eins gloria. Ita dicitur Pater Filio dedifl'e vt habeac vitam in feipfo, in quo tarnen vita erat ab vltima æternitate.Deni-que Scripturæ tritum eft,in Patre,tanquam in fpeculo, nobis pro-ponere iummani deitatis gloriam; non vt quiequam Filio auferat, ied quia Chriftus ipfeinferior faftus eft Patre, vt ad Patre nos du-cendo, ad leipfum quoque nos duceret. Vnde Auguftinus non minus feite quamvere eum nommât Viamquaitur, ôôSeopum vel Metam quo tenditur.
XVI.
chriÃus non ideo DeiFtlim eÃ^ quia Dens : fdcontra ideo eà DenSy quia Dei Filiuf.
Non fufficefet Chriftum eife Deum, niü amp;nbsp;genftus cATct a Pa-
quot; â nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â trCa
VAlENTINI GENTÃl. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4J
treTilius tarnen cflc non potuit,nifl Deus eifet.
x.yii.
\gt;4ut xôgt;oç ille eà Spirittti ab -vno Deo in immenft ^temitatlf latituà ine immediategenitufyaurÃbflantiua res non eÃ.
Si intelligas Spiricû eiTentiatunijprobatio exigitur: nec ante H-dem tuis ambagibus faciès,donee ex bac latcbra egreflus fueris.
XVIII.
NtÃeÃetÃubÃantial'tf inter Deumxóyov, inuiÃbilemPatrcmdiÃin-Ãio^nopoteratKâ'y»i; in Virginis ytero cbcipi^quinÃmul Pater tncamaretur. Tu veto imperitia laberis, qui hypoftaiîn non intelligis vel fubftantiam vel fubfiftentiam eflâe : atquc ita Chriftum,quatenus Deus eftjinduifle carnem, amp;nbsp;tamen non nifi in fua hypoilali.
XIX.
Non cÃÃbÃantialts diÃinHio,qu£ xóytm hy^oÃaÃn à Dei liypoÃaà non iiÃinguit.
Ego veto libenterailentior.Sed non animaduertis longe aliud efTe hypoftafin quà m idcóque bypoftacicc Chriftumà Patre diftingui,qui vnius eft cuni ipfo eilen tiæ.
XX.
Genitii^agenitoreÃbÃantiali numero diÃert ynonpotcÃate ^fententia, tiut diuerÃtate natur£.
Hîc le prodit diabolica impietas,quôd Filiû eflentialiter aliuni à Pâtre fuifle blaterat. Quid enim aliud eft, numero eflcntiali dif-ferre,(quod per fubftantiam intelligit)quà m ell'entia duos elfe Pattern ôô Filiumî
XXI.
Vnus Deus.,amp;* xiyoç eius,du£Ãnt eiujdem natur£ÃbÃantU intelligen-res:id eÃ^duo £terniÃiritusconÃibÃantialesjCogruo ordine,gradu,amp;âprop} ie-tate diÃincii.
Si quis ad tam tétras blafphcmias nS horreat, plufqua ftupidus eft.Fatetur Filium æternum amp;s confubftantiale Patriaiempe quod Seruetus de hominis anima ac ipfo diabolo fcriplit. Quis enim eft ei congruus ordo,nifi Filium elfentiatû elfe, vtprecariô fit Deus? Præclara fcilicet eius æternitas!
XXII.
P litres Spiritus immenÃ, fubÃantU eÃe non poÃitnt.'
44 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PHOT H E $ E s
Nos vcrô fpiritualem naturam agnofcinius in ipfa Dei eilen tia; tu contra, dum imaginaris Chriftum numero ahum efle Spiri-tum à Pâtre,immenlà fubftantiaeum palà m fpolias.
X X iix.
Ow»M Spiritits qui fub ajcititiam,/cu naturalem formant infhiUm caiit^ circunftipnbilisfirfubfianti£ necefe cÃ.
Si de Chrifto loqueris,vt eum facias circurfcriptibilê,quatcnus carne indutus eft,totus mundus,mc tacente,furorcm tuum dccc-ftetur. Nec vcrôconietturis opus eft: quia magisacmagis le précipitât, vt iequitur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i i.
xxiiri.
Soins Pater eà Spiritus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;author y immenÃque
fubÃa»ti£:Ptlius Derb Ãiritus eÃex Deo incÃabilttergeneral us,pater n£ vo-lütatis exequutor,acpro^cnerationts modulo circunÃriptibilis^enitus. ^m' bo tarnen fuut Dnius eiujdémquc infinit£ Dirtutis aeperfeedionts.
Pronuntiac Iohannes Chriftum efle verum Deum, amp;nbsp;vitam æ-ternam. Hic ncbulo cft'entiam tantum concedit pro modulo ge-nerationiseircûi'criptibilé. Vbi ergo plenitudo deitatis? Vbi eflen-tiæ immenlitas, quæ clai è elicitur ex Chrifti verbis, quibus tefta-tur lern linu Patris amp;c in cælo fuiire,quo tempore in terns verfatus eftâAgedum phrenetice,!! ineftabilis eft generatio, quod toties tibi eÃluxit,quomodo men Iura eam includere non contcntus,igno miniofe ad modulum reftringisâ
XXV. â
QtÃj^äyav illumiper quem facia Ãtntomniafuiffe in Vir^in'ü igt;tero hj^pih Ãaticb incluÃrn y amp;perincarnationts myÃeriumyerum hominemfatlum ne^at., « mendaces facit Domini teÃes yeraces, quosproprits oculis eum yi~ diÃe.^c manibtis contrebHaÃe Sacr£ liter£ aperte teÃantur.
Si qua tibi gutta eilet fanæ mentis,nobifcum facile conueniret: fed quia hypoftalin peruerlê confundis cum eftentia, amp;nbsp;Chnfti Deitatem localiter reftringis in anguftias materni vteri, atroceitt iniuriam Chrifti Apoftolis inuris,eos in erroris tui focietatem cra-hendo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..,
I
XXVI. I ..-.,1.
^wcunque à Vir^nis partu £temMm gt;lt;óyov à yiÃbili ChriÃo Ãor-Ãm conÃderant, duvsfii filiqs necejfanb conÃituunt, tnuiÃbdem akerunt
VALENTINI GENTIL.â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;45
(^irnpatihilctn.QMmJêntetiam ^uus IrenMiâ merito homtcidialê^affpelLtt'.
Tantum ad portenta attrtidant Letlores : Dcum propriè tuiÃ'c pafllbilem amp;s morcuum,triftitiæ,dolori,tjmori,ignorantiæ quoque obnoxium.Morcuus cftChriftus:Deum vult mortuum ciï'c hic ne-bulo. Lachrymatus cft,doluit,timuit,deniquc nefciuit dicm refur-redionis: mauult Valentinus ignoratiæ Dcum fubiicere, quam di-ftingucre inter duas naturas. Quid veto impudcntius,quà m tali-bus blafpbemiis obtendere Irenæi nomcnîCSmitto quod prodigio-famvocem Homicidialis fententiæ cx fuo ccrcbro genuit.Difputat Irenæus cÃtra Demiurgi fiélorcs,quibus Spiritus lanótus cratCbri-ftus.Qiium ergo plures fabricarent,ac garrirent ctiamChriftum in fpecic columbæ defcendifle fuper Chrilhim:eos quidem Spiritum interimere, alium autem Chriftum, alium Icfum docere dicit. Totus autem mundus fatis fupcrque nouitquam rcmo.ti bmus non tantum à tali velania, fed etiam à Neftorii comento, qui Ciiri-ftum dupliccm induxit.
XX VII.
Qm contenditSpiritum ftncium,Ãue tertiam TrinitatUperÃnam, ram re-Jjicäiuc quam ad je, non elje -vere Jjirirualem fuhÃantiam ,Ãed nejcio qtiam Ãciitiam pr'prierattmy a manifeÃe ne^at Spiritum eÃe Spiritum, hoc eÃye-rtratem eÃeycriratem.
Non dub;ü eftqiiin fibi in puerilibus iftisineptiisvaldc placue-rit Giibaldtis, cuius Valcntinus elf hiflrio. Sed quam ridicule inc-ptiar,nullo negotiooilendam. Pnmö fallitur, quod eodem vbique ïéniù accipit nomen Spiritus.Nam quum Deus Ãt Spiritus, fiuftra dillinguerctur à Patre Spiritus, atqueeius Spiritus vocarctur, nifl diuerlo modo ÃLrefpcéiu.Videmus ergo vtnebulo rudimentorum expers, omnia conturbet. lam li proprietate Spiritus perfonam ab aliis duabus diftinguimusjan fiftitium quid crit,quia non capitur à ValcntinofNos vero Spiritum in tertia perfona alferimus efleDcu, quia fpiritualis eft cflentiæ, amp;nbsp;ei nihilominus fuam proprictatera feruamus.
XXVIII.
Pater amp;nbsp;T tlhu nonÃnr, yt aiunt, ad a liquid nuda nomina relariua Ãne yeritate^ quix, adÃe inÃolidil acÃgillatimÃmtÃumma illa rcsÃue immenÃaÃub-Ãantia:fedÃmpHeitercirra illam fophiÃicam execptionem nominaÃuntrerum f'lt;U
4^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H o T H K s î s
ÃbÃantlalium, quin quarra illam rem Scripturis/à crt!prorÃu mcognitam ne-que aà minuntyneque a^ofcunt.
Quod impugnac, ab vlcima vfque vetuftate docuerut orthodo-xi omnes Scripcores. Exurgit Valentinus, amp;nbsp;fuum decrecum pro-nûtiat. Nulla ratio,nullum tedimoniumdmô quod temerê reiicit, à fenfu communi dittatur.Filium negat elTe nomen ad aliquidme-gat relatiuè fumi. Pater ergo in le 60 ad fe Pater erit. Filius ite ad fe. Vnde fcquetur Pattern elfe abfque Filio,amp; Filium abfque Pâtre.
XXIX.
JVrà Pater, F iltM, nbsp;nbsp;nbsp;Spirits tres ejjent intelligentesÃtbÃantia eiuÃlem
natur£,falsb conÃbÃantiales dicerentur.
Tu verb fallaciter infidias ftruis jnvoce ambigua. Scitur quo fenfu veteres dixerint Filium Patri confubftantialem,nempe vt ef-fentiæ vnitatem exprimeret.Hic impoftor ad elfentias numero di-ftintlas crafla allutia trahit.
XXX.
Q^cquidÃilÃantialiter alicunde eÃ, non eà idipÃm yiuens in indiulduo ex quo eÃ,Ãd qualts lUe eÃ. Vnde âô-}'Oç Dei non eà ynM lUe à vTo^toi; cuius eà xîyoç'.neque Spiritus DeieÃSpiritus lUe tmmenÃus acÃtnpiternus, cuius eà Spirituszlicet yterque hypoÃatice in eo contineatur,Ãtque cum tUo ynius e-iufde'mque dtutnitatt,s,plenitudmu acpcrfe^ionts.
Voluit mundum aliquem create ex duobus elemenris,igni amp;: a-qua,hoc eft: rebus pugnantilTimis. Verum vt de repugnantia tacca-mus,quo iurexo^oi' in fett non eireDcum,acfi cocelfum eilet aliunde elle Chrifti ellentiam.^ Ergo quo logins texet fuo errores,eö ma-iore labyrintho le implicabit. Immcnfum verb Spiritu negate,non minus cæci futons eft. Sed quoniam hæc monftra detexiire,viciirc cftjlätis fuerit monuilfe leclores,vt liæc fecum placide expendant.
XXXI.
Aogt;oç dC Spiritus ÃbÃantialis, ^eneratio Q^prociÃio Patr'ts eminentiant tuentur,Turcos,ludeos, hd(,reticos,ÃphiÃ0ÃueproÃcrniint,dtque omnes erro-resob EaleÃo propellunt.
Plaulibilis colot,quia Filium Dei abnegando,nodü Gordianum abrumpere libi vidccur Valentinus, fuum errorem vcnditare, qui omnibus aliis deterior eft. Sicut phreneticus olim quidam nullum melius compendium elfe diâitabat ad collenda Sandorûpatroci-nia,
VALENTINI GENTIL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;47
nia, fupcrftitiofas pro mortuis preces, purgatorii fîgmentum, H-in!lia,quà m fi mortem,interitum eÃe ammarum credercmus. At-qui orthodoxe fides,quam tucmur,hatlenus non lolùm contra lu-dæos 60 Turcas, fed omnes inferorû munitiones præualuit: atque ira mendacio Valentini non indiget, quin potins taies quifquilias diflipabit.
XXXII.
Patrem à Filio^ SpiritumfanéJum ab ytroque liypoÃatice^looc eÃ-, ÃtbÃaMialiterÃiÃin^uine^antjinÃtlà ^abfurda do^maTa incidunt-^omntó.-que d/uina myÃcria nece[]ario confundunt.
Tolle iftud tnum Subllantialiter, qnod perperam enm eÃentia confundis,vera erit propofitio : qnæ mine talfiÃima cÃ:,quia hypo-Ibafin bruta infeitia tantnndem valere putas atqne wlav.
XXXlll.
ConfuÃo trium in ynum eunder» numero SÃritum, fundamentum ori^ omnium errorum impietatum fuir.
Nempe, Valetino authore, nifi Deus in tres eÃentias diuiditur, concidic ac periit totareligio. Quidenim funttres Spiritus,nifi triâ pertita eÃentia?
XXXIIII.
hôyoç ^Spiritus Ãneimitaab yno Deo Pab'eÃilÃantialiter diÃincli funt,ytab eimÃbÃantiaÃpararinonpoÃint.
Pulchra veto connexio, fiFilii fubftatia cum paterna cohærcat, quia inde abftraä:a,amp;s ex traduce manauitrficuti quibufdam vifum eft animas hominum alias ex aliis originem ducere.
XXXV.
VnaDei ejÃntia non eà Dem ipfe ^Ãd ipÃm Dei natura ,fiHe Deitatu plenitudo.
Ergo male Deus apud Mofen à fuo EÃe cognofei voluit.Na cer-tè illic Elfentia ponicur tanquam Dei definitio.V erùm vt obtineat Eicphrencticus quod fumit:vel non eric in ChriftoDei natura,nec deitatis plenitudo,vel erit eÃentia Dei, quæ fecundu iplum eft Pa-tris perfona.Hoc modo Patris perfonam in Filinm transfnndic.
X X X V I.
Vnwsille Ie\youanon efÃntia dici debet,Ãd ynu^ efentiator.
Si teniiiccr guftaftes Hebraicæ linguæ elcmcta, feires vtrunque
4«
PROTHESES
exprimi verbis Mofis : nempe Deum efle id quod vcrè eft, amp;nbsp;quod aliis cire dat. Cæterùm li lehoua eft eflentiator, vt tu fatcris, Chrb ftus y quem Apoftoli plus decies lehouam efle affirmant, non fuit eifentiatuSjVt tu latras.
X X X V ir.
N/Jà Pater e/JètFilif ac Spirits ejjèntiatoyd eÃjuorum attributorum per amp;tcrnamgcncrationem proceÃionem natura[itercomrKftMcator.neque tres â vnwn eÃent y nequa vUa reliquarum perÃnarumejjet plenns(!^perfe£itis Dcm.
Quid phrcneticeâ fi Chriftus verê amp;nbsp;propriê fit Deus,vt fert no-ftra fides, an perfelt;äus no erit? Perfeótio au tem erit maior,fi tibi de-tur fuilTe cfl'cntiatum,amp; aliunde habere vt fit Deus, amp;nbsp;deitatem e-ius ex transfufione principium haberc? Quid quod ante blaterafti, Pro modulo generationis,fimtum elle non immenfum?
XXXVIII.
ChriÃus eà plenM perftclus Dciss : quia inte^am Patris eÃentiamf hoc eÃÃeitatti plenttudinemÃto modulo metitur cÿ* capit.
Eadem ratione quilibet ex Angchs perfedus erit Deus: quando omnes pro fuomodulo capiunt Deitatis plcnitudincm.En quahs fit Chrirti dcificator hicfceleratus amp;s quater pcriurus apoftata.
XXXIX.
CalumitioÃè quidamChrÃum eÃeÃcundumÃueparuulum alium a Pâtre Deum ex noÃru aÃerttcmibus imperito yul^o perÃtadere conatur, quum nos Ttlium eandem dettatis plcnitudinem cum Pat, e a Pâtre habere conÃan-ter teÃamurÃrmirer credimus.,^ diferrè conÃtemur.
Quod odiofum,adcóque prorfus intolcrabile efle videt,cuperet diluerc: fednupermagis fuiEdifcrtus,quà mvt leuifucoimpieta-tem fuam obtegat. Nobis veto quicquam perfuaderc neceflenon eibquia eius allcrtiones fponte impictatem fuam produnt.
X L.
Vnuâ lehoua Patergt;'ô')'0'J nbsp;nbsp;nbsp;ynus tüe Deus lÃael,ÃnonymaÃtntpri
ma, perÃna. Trinitatts.
Quum deitatis definitio,cuius author eft ipfe Deus, à eroviriar in fc contineat, Chriftus certè definct elfe Deus. Adde quôd fi lehoua vnus eft Deus, Apoftolis, qui hoc nomine Chriftum ornarunt, potiùs credendum eft,quà mcani,quieorum authoritatem fuo vonûtu
VALENTINI GENTIL, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49
votnitu confpurcat. Demonftraui enim Chrifti pcrfona: aptare quod dicitur apud lefäiam, Viuo cgo, dicit lehoua : lohannein ligt; militer eiufdem Proplietæ vaticinium,Vidi lehouam fedentem in folio : alium Apoftolum ex Plalmo citare,non de Patre folo, fed dc Filio pronuntiatum. Tu lehoua idem femper es. lam li Pater ftiit folus Deus Ifrael, quomodo Filius in tcmplum fuum dicitur ven-turus? Teplum enim no nifi vni Deo fuiffe dicatu probe intcUexit Malachias;quod tarnen fub Chrifti ditioneeileailcrit.Deniquc, fi non fuit Chriftus Deus Ifrael, nonadorauit Abraham cum mdi-uina eftentia,quem Angeli exhibitum adorant: licuci rurfum A-poftolus prodiiftein orbem terrarum Chriftum docet cum hoc iure imperii, Adorent eum omnes Angeli. Quid porro abfurdius, quam Deü,qui præerat veteri populo, cratque dux eins amp;nbsp;cuftos, non fLiilfeadoratumafanttisPatribus: adorarivero cÅptum ab Angelis,ex quo fattus eft homoâPofthac quidem nullus erit color, cnriecalumniis grauariqueratur : quiaexmeris eiusverbisnidi-cium de eins impietate ferri poftulo. Conuitia quibus Deum iin-petic, refellerefuperfedeo pluribus,quia fine horrors atcingi nc-queunt, acque, vt tacea, recident in eins caput. Contremifcct afi-quando ad tribunal eius Dei, cuius gloria omni probro confpuerc pro diabolica fua fuperbia,c.'Ecóquefurore non metuit:imo fen-tict quam terribili modo ftilminet contra fe-
curos nominis fui con-
temptores.
A D Q_V ÃSTIONES G E O R G 11
,BLANDRATAE, RESPONSVM D.
Ioannis Caluini.
dicimnó nos credere inigt;nu Deun!,Ãib Dei nomine tn* teliiÿmusynicam (^Ãmplicem ejjcntiam, in qua comprehen-dimui trespcrÃnas vel hjipoÃafcts.
Er^o quoties De inomen indeÃniteponiturynonminusEi-Iturn amp;nbsp;Spsritu Ãancium quam Patvem deÃ^art credimus. bi autem adiun-giturFiliuâPatn ^tuncinmediumyenit relatio jatqucitadiÃin^uimus inter fetÃmas.
Q^a verbprofrictates inperÃnis ordinemÃuumÃerut, yt in PatreÃtprin-cipium ori^o, quutiesÃt mentio Patrts EtlijÃimul y el Spiritus, nomen Dei peculiartter Patri tnbuitur.
Hoc modo rctinetur ynitas eÃÃenti£,^ loabetur ratio ordinis: qu£ tarnen ex. Eilij nbsp;nbsp;nbsp;Spiritus ynitate ntlnl minuit.
i^^ynicaÃtPatrts amp;Filif Spiritus ejÃntia, ex claris Scripturx te* Ãimoniu conÃat. Certè ynus eà lehouatquod nomen Filio commune eà cum Patre.
Si quts excipiat,tYasfirri elo^um hocad ClnriÃum, quia ex Patre ortusÃtt facile refelliturtam friuolum cautllum,quia ynus eà lehoua.
lam quum .^poÃoli Filium Dei ajÃratillu eÃe, quem Aiofes nbsp;nbsp;Piophe*
t£ teÃatiÃnt eÃe I chouam,Ãempcrad ynitatem ejÃntia yenirc neeeÃe eÃ.
Proinde nobisÃacrile^ium deteÃabile cÃ,Filium alium Deum yocarià Patre, quiaÃmplex nomen Deirelationem non adminit : necpoteà Deus adÃ-ipÃm dici,hoc,yel illud eÃe.
Nomen yerbperÃona dum ChriÃo aÃribitur,bifariam dicipoteÃ. Nam Sermo ex Patregenitus ante mundt creationem,peÃna eà in atema eÃentta Dei. Et quemadmodum ynus eà ChriÃus Deus in came manifeÃatus: ita dust natura.ÃcynitapeÃvnam ynam conÃituunt. /deoque aliudeà loqui de ater^ naDei Sapientta antequam indueret carnem,yel de Mediatore ex quo in carne patefaclus eÃ.
Jn hanc MediatorisperÃnampi-oprie comp^'t nomen Domini ,quatenus me^um ^adumÃatuitinter Deum nos. Suôpertinetillud Pauli ,Tnus Deus ex quo omnia,ynus Dominus per que omnia. EodemÃenfu lUud ac-cipitur,Pater maiorme eÃ: qust aha de Mediatore dicuturapudlohahem.
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cstterinn
AD QJT A B S T. BtAKDKATAS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fl
- ' C^erùm ybiÃmpliciter chriÃus yoattur Deus, non opponitur nonien PatrtsÃolida Deiejjentia,cotnprcheditur.Sicutiqunm dtcirur/oh.i.Sermo iüe
Deus-.tenend(t eà ejjentidyniras. Similireeybi Paulus didt, Deum eÃe benei^clum in fecula:non alium Deum fas efl ma^nari, quà m ilium qui Mofen aÃeruirà ynicum amp;^folum eÃe-.fir quifgt;er leÃiam iurauitÃe non da-turum alterifuam^loriam.ldeo loliannes non comentus Dei nominc^exfiref-fus loquirurinfinecanonic£ EfiiÃ. Hic eÃy crus Deus ^i;*yira netcrna.
Ã^odnomen/ehoua indefinite Ãmptum,inChriÃum compctatj^atete-tiam ex Pauli yetbis,Pro}gt;terea ter ro^aui Dominum : quiaÃbiiiitpaulop^, t inhabitetin me yirtus ChriÃi.
QM autem ClwiÃus, ybi de Patre loqu{tur,Dei nomine fiÃm inf^tyud mirum eÃ:quia expendere conuenitquamfeÃonam fiuÃineat.Ã^tenus enim MediatoreÃy officÿÃireÃecdu fe inferiore^adulocat, yt nospaulatimad Patrcm ducat.
Hoc autem reÃe^u Filius tpà Ãbiicitur Patri infuturoÃculoyquiaipà DiuinitattsFerfcclio tune nobts eritconÃicua,qu£ nunc in imagine ^ro noÃro modulo nobis relucer.
Et tame ChriÃus,licetrarOyDei mentionem indefinitamfacityyelutquunt dicitloh.^y Deus Spiritus eÃ: quod eiusperÃn£ non minus quam Patris con-uenit.Nec obÃat quod mox exprimit nomen Patrts-.quia ybi doeJrinam generalem tradiditycandempro Alediatorts officio confirmât.
Hocmodo ChriÃusndaliu DeummanifeÃauitquamPatrem:quia ipfunt (td nos defiendere neeeÃeÃityytfidem noÃram ad^loriam Deitatis attoUcrct. /nterea nutadum efieius diclumyCreditis in Deumgt; etiam in me crédité. ÃM fi^nificatiliumfe eÃe Deumyinquo acquiefeere debetfidcs.
ÃMim yero Le^ts fmmam colligitynomen Dei indefinite poneSyfbi nihil derogat: fed contentus eÃrecepta loquendiforma.Sicuti eins interro^atio illdy Ã^me yocas bonum? nus Deus bonus eÃ: non eb tendity ytDeitatts Mariam a feipà reitciat: quinpotiusÃalio modo eà bonumjubindicatyquà m inte Ue xerat ado leÃensyhuman£bonitatis elogio eum honorant.
Similiterludats exprobrans, qubd Deum ialdarenteÃeÃum Deum: quia tarnen eius Filium reÃuebatyyanitate eorum refellity qubd Alediatorem pro-Ãnquum nona^ofiant,quu fallaci Dei nomints obtentu ma^ifice tranÃo-lentfupranubes.
Paulus lo.priorisadCor.tametfexprofeÃo Deumynum I doits opponity Mit umers abs re Patrem nominatycx quo omnia : quia relariuè continuo pbà Fdi.
Ji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;RESPONSVMD. roH. cal!
Jidcdiittorem itdiu^ir.Sed alibiynttm Deu ejje docen5,ficutynum BaptlÃna't eerte lehouam' ejjè intelli^^tjEtquauis paulo fioà dijeite Patrem nommaty id facit,quia adc hriÃuni deÃendere 'volcbat : ideóquc adhibendafuittalu di-Ãin^lio.Nam ynitatem DeiBaptiÃniconiun^ens, certè ChriÃum no ex-cludit,in cuiuf nornme baptiÃmur.Cvueniunt i^rur opnmè interfc appellatio DelftmplexacdeÃnita,^ diÃinidio DeiPatmà ChriÃo Mediatore.
ÃtMinitto EpÃolarum Patrem Deumpriore locoÃarutns,deinde chri~ Ãum adiun^it, ex e^tdezw ratione manap. quia deitatemÃatuitin Pati ió nomine, deitide Mcdà atorem interponit, qui nos ad Deum erigat. Sed in eadem e-piÃola ybi ita loquutus crat, non tarnen dubttatChriÃum yocare Deum in fe-culabenediidum.
HincfequiturqUArendtiefà Deum,incMM efÃntia coprehendunturti'es fcrfniiizç^ tarnen ybi in medium prodit Cljt'iÃus,Deum yerè {^Ppropriè yo-cart Patrem leÃi ChriÃi, quia tueMediatorts^radum obtmet chriÃtis,ytnos ad Deum attollat,^ ita adÃipÃm.
Q^d adlocum lUum attinet, ^Ãendo ad Patrem meum Patrem ye~ Ãrum,coÃrmat nbsp;nbsp;apertdts déclarât qubd iadixi, ybi CliriÃus loquitur in Me
diator!» pgt;erÃna,quodammodo defeedere infra Deum,ytnobiSÃtpropior. Sed liocuon obÃat,quo minttóipfe quoque yeruf ftt Deus noÃer. Nam quod (licit Tbgt;omas,non aliunde quam ex eins ore didicerat, Dominus meus Deus meus.
De nomme PerÃnx ita breuiterreÃondeo, neeeÃitate eÃe inueÃüadde-te^endas eorum faudes,qui hocÃdeiprincipiu aÃute Ãbuerterc moliebantur., Interea obticerefententias, ybtfe chriÃus à Patre diÃin^uens, hacyoce ab-Ãinet,puticdi eà cauillum.Neque enim hac loquediforma in comunifermone ytimur, Perfona Patrts falutem nobts contulitper Filif peÃnam :Ãd ybi di-Ãindionom exprimere yolumus, qua, eà interPatrem Filium.
Q^dad chriÃi diclumÃe^ar, FJac eÃyita atema, yt credantin te ye-rum Deum, C17âc. Si eins pratextu reÃrin^ debeat yera diuinitas ad ynum Patrem,mentttus eÃetJohanes dicendo, HiceÃyerus Deus yita atema.
Vnicamyerb eÃentiamin tribusperfonts no fuiÃeaChriÃo patefa^am, falÃÃimum eÃ.Nam quum yoluitnos baptijari in nomine Pati ts,^Filij,(P^ Spiritus Ãntli, has certèperÃnas diÃin^epoÃit, quas extra Dei eÃentiam querere ntfiis eÃ.
Jamybi Iohannes dicit, Sermonem ab initio fuÃe Dcum\ certi non laceratDei eÃentiam ; fedclarè docetynum?^ eundemÃià Deum cum ~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Patre..
AD (^TAEST, BtANDRATAE.'
Pâtre.y hl -»ero flatim fubiicitjHi/Jc apud Deuw, -vel nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfts moÃratsir dt-
Ãin-^io. Item quum ChriÃn^ ipÃcpoÃulat manifcÃari ^loriamyquam initio hctbuitapud Pattern ante creationem mundi : ccrtè^erfonam Ãbi tribuitpecu-liaremyamp;* mterea eandemfibi eÃcntiacum Pâtre yendicat : quia Dei o-loria maieÃasfeparariab eÃentia nonpotuit.
Similiter quum Petnts dicit.^nanidtyCurmentitui es Spirituifanclo? non hominihns mentitus esyÃid Deo : non minus ChriÃus tpfeamp; Spiritus, quam Pater c^prehenditur. Sicutiquum idem Petrus IohannesreÃondent,Deo magis qutim hominibus obediendum eÃe, ChriÃum certè non excludunt -.fed quia nomen DeiponuntindeÃntte,non minus Deum in carne manifeÃatum quam Patrem deÃ^ant.
QuodÃcuinimumoroÃo diÃliceat nomen PerÃonx,certè .^IpoÃolus i^ad Heh.perhypoÃaÃnnihilaliudintelliÃt,quam quodnospcrfonam yocamus. ^tque ita eà relatio, de qua litigant cd tent loà hommes,acà eÃethumanum commentum.
QuodadprecandiformamÃe3at,illa eà ordinarta qu£ nobis in Eua^elio pr£Ãmitur.Ãumad Patrern yerha diri^imus in ChriÃi nomine.
Cgterttm ybi nulla ÃtChriÃi mentio, no rniniis fuh Dei nomine ad F ilium quà mad Patrem diri^itur precatio ,Ãeuti dtlucidè patet ex loco illa Pauli, Propterea terro^aui Dominu-.^^reÃonditmihiySufÃcit tibi gratia mea\cum ÃatimÃbiiciat,Libcntergloriabor]uper inÃrmitatibus meis,yt inhabitet in me yirtus ChriÃi. rndeÃequitur ChriÃum eÃe Deum illum quem Paulus ro^auerat.
Pondyocem Domini reÃrin^ere ad perÃonam Mediatoris ,friuolum eà ac puerile, quum paÃim .^IpoÃoli yÃrpet nomen Domini pro lehoua. Et ne proculqu£rendiiÃtcxemplu,no à lioÃnà orauit Dominii Paulus, quam quo citatur locus lohelts à Petro,QuÃquu inuocaueritnomeDomini ,Ãluus erit.
Similiter quu hacfirmaprecantur Difiipuli, Tu Domme qui noÃi corda omnium,ndÃeorÃim coucrruntad chriÃumÃermonem, quiaÃparatim ei cio-Ãum nonquadraret'.ÃedÃdes iHorum Dei eÃentiamÃmpHeiter reÃicit. De-nique ybi nuHa eÃrelatio,nomen DeiadFiliü SpiritumÃtnclti extelt;litur.
Siquaritur, an non tutiorpreeiüiformaÃt,dum inuocamus Patrem in nomine Filià ÃeÃondeoÃcutladixi,htneeÃe Ordinariatmafisfamiliärem, qu£ aptior eà ruditati nofira t ytilior. Sed alias formas qu£ etiam in yÃs fucrunt.ylpoÃol'is, t qttas illis SpiritusÃanddus diedauitdamnare ,ficrile^£ temeritatis efÃet. Necyalet lüa obieddio, FruÃra Deum inuocariabfque Me~
Fâlii.
o
J4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;RSSPONSVM D. rOH. CAI.
d/'rffore : quia età Ãxum eà iüud prindfgt;i(tm Non exttuiirinos niÃfer^-tiam MediatonSinonÃcmper tarnen inpromptu occurrere neceÃc eÃ.
J^dÃio ifla.t.y4n Patrcm rogandoiYo^emus iierum Deum,ex i^norantia ' fjrincipq naÃitttr. neque enim eÃthet» KeriPatremaFilio dÃernie.quia nomen Dei (Ã'entiam illam deÃ^Mt, qȣ comÃeciiturtresperÃnas ; arque ita nuUa eÃantitheÃs quod attinctad -vnam deiratem.
.Ad hæc Pattem to^ado,adFilij quoque Deitatempreces diri^imM,quan-tttsmediui ipà quoque nobts occurrat. DiueÃenimreÃe£ius nobtsnotandi Ãnf.quia età quod Patri proprium eÃ^reÃdetin eiM perfona,ncc Filio conue-ntt y Deits tarnen inÃua eÃentia totus integer manet.ac pro/nde bæc inter Ã; nonpuvnant.,rogariPatrem Filij reÃeiluy^* Deu in folida^ytita loquar) eÃentia'. non quia yllo modoÃrparttbiits,Ãd quia nthil abÃrdi eÃdum conci~ ptmu6 deitarem Patri, Filio Spiritui communem ,Ãintuitns Filij mentes noÃrtts reÃe^ditad Patrrs PerÃonam.
lam etÃAlediatoreÃchriÃui quatenm Dem eÃincarne manifeÃatus'. ideoqueÃcüdum ytramque naturamdiumanæ tarnen natura rattone cir pro-prie tribuiturintercedendi ofÃcium/idque inÃubÃdium noÃrx, tarditatis. Vnde CÃ7* Paulus eum nobu aduocatuproponent, hominempotiùs quà m Dcum yo-cat. Ftcertèytcamem Ãiam oÃerens yiclimamÃcerdoris ofÃcio fungus eà in carne:ita interceditpro nobts.
Dum inuocatur chriÃus ipÃ;, quod Atnaniof ab omnibuspiis faBum eÃe teÃatur^^ Stephani exeplo rireÃtn^e'queÃcricoÃaf. nöhominiperÃe defer tur hic honor ,Ãue ratione humanitatts: fed £temo DeiFilio^iquiDt nobtsÃt-lutemacquireretcarnemnoÃram induit. Eà enimprecatioÃtcriÃcium,quod Ãbi yni Deus yendicat.Ideóque ad nudum hominem nthtlo marts iHud tranf ferre fas eÃ, quà m alias diuini cultus partes. Atque ita inuocatur ChriÃus yt Deus qui exÃipfo author eà omnium bonorum-.?!^ Stephanus plena Dcita-ttspotentia eum ornatÃiritum fuum in eius manus commendans.
i^^Ãiot An leternus Sermo Dei fitaliquidÃlÃantiuum clff* eÃentialcy ambirua eÃ:acproimde captiofa eÃepoteÃ.De nomine SulÃantidt, tenedum eÃnonejfeproprieÃbÃanriam y fedhypoÃaÃn. Si tarnen aliter acctpereli-beatfacilè concedo.Itaque Sermo eÃaliquid hypoÃaticum.Sed quu Sermo i-pfe yerèÃr Deus^eÃentiam deÃrnat.Sic tarnen habendum eÃySermonem eà Ãntialiter eÃ'e Deum y tarnen in hacyoceÃmul eÃeperfon£ notationem. Perfonaautemin ipfa eÃentiaÃbÃÃit.
Ex Ãperioribus coUirere promptum eÃy à qutsfynccri nbsp;nbsp;abjquefitco yel
falUcU
AD QJ A E J T. B I AND K. A T A B.
fallada credit in Deum Patreni,in Dominum leÃtm ChriÃum,^ in ynum Spiritum:idfufÃcere.Sed inde Ãmul elicere licet-Ãucum facere^tiui fe inChri-Ãum credcreproÃtenrurycutifs sterna Deita/em abne^ant. Similiter in Spi~ ritum^ (luem nonputantDeum ejjè,fi PaterÃcDeus. Talcs enim eÃentiam Dei dtÃerperc palam cÃ,necynitatem retinereyquüPatnsDiuinitattm aÃ'e~ rere nequeant,nià cam detrahantPilio Spiritui fancio.
ÃmyeroÃdemorthodoxamodiosecalumniaturhoeprsttextu, quodÃccu-latio de ynica eÃentia tribM peÃonis inutihsÃt, improbam malitiampro^ dunt-, quia nonÃcculamuryltra quamÃriptura nosattoUit:Ãcd^eminum amp;nbsp;Ãmplicem eitis ÃenÃm reddimus. Nemo cnim ChriÃum ex ammo a^oÃet DeumÃuum,n!Ãqui in eÃentia ynitate diuerÃasperfonas appréhendent,yr ca deorumpluraliras,quamÃn^untnonnulli,â¬xccrabile Ãt delirium.
Pt quibtts nimts ar^uta yidetur hac diÃindio, monendiÃnr, yt attentius quam cxitialiiÃtÃaÃ^aÃmplicitas expendant. Qwaybi ChrtÃumproftÃi fuerint eÃe Deum, nunquam ex Sathana laqueis aliterà cxpedient,quà m i~ Ãa diÃinclione quamfu^iunt,tnterpoÃta.
HueÃe^iauit Nieamp;num Concilium, ybi aÃeruit ChriÃum ejjc Deum de Deo. Neque cnim duos fabricare yoluit Deos ,Ãed, quanuu à Patre dtÃin-ÃtFilius,ycruntamen Deum eÃe eundem cum ipÃ,excepta peiÃonA notatione.
Siequum y^thanaÃus reliqui yeteres dixo-unt cocÃÃintialcm PatriFi-lium-.non aliud ceÃerunt,quam eiuÃdem eÃe eÃentia,quia ynicaÃt amp;nbsp;indiut-dua, trautem duos numero faciunt Deos,nunquam ex hoc abjurdo elabipo-terunr,quinpartibilemÃiciant eÃentiam Dci.
Fta dixerunttrescoatemos,(Ã* tarnen Deumynum aternum-.quianonni-Ãin yno Deo reÃdetaternitas, qua tarnen tribusperÃnts eà commuriis. .At~ queyt dua natura eonÃituuntynum ChriÃum,quia idem Deus amp;-homo dua-bus conÃat naturis : ita tres perÃna conÃituuntynicum Deum, quia eins eà Ãentla,qua yna eà Ãmplex,conÃat tribusperÃnts.
F bi de ChriÃo loqtiitur Scriptura, nunc qua propria Ãint humana natura, nunc qua inÃolam Deitatem compctunt,eitnbuitÃepius yerbcomplcctitury-tranque naturam, Mediatorts perÃnam deÃribit. Jtaque prudenter conÃi-derandaÃnt elo^a, qua nec homini, nec DeoÃorÃm conueniunt-. fed Deo manifeÃatoin carne.qualiafercÃnt qualc^untur in Puamrilio Joh.Ã }. cap.yÃtteadiS.
Jam quapradicantur de ChriÃo,Ãecialcm interdutnreÃc^lumhabent
5^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ADMONITIO D. JOH. CA1.â
4(1 altcTA naffUfttm.Sicuti ChriÃi nomen non tantum })omtni,fe3. Deo in came manifeflato couenit, ynciio tarnenpropriè ad humanitatem rcfertur. Aledia-tor Dem homo, igt;erc eà Filius DeiÃcundum yn-amque naturam rations ynionii,propriè tamenDiuinitatis reÃeliu,quia Sermo eÃanteÃccula à Pâtre ^enitm.Sermo enim carofaclm dicirur, quia camem induit, ytqui Eternits e-rat Deus, idem homo quoque mortalis eÃet â¢. necjolum yt humanitas remplum eÃetdeitattsÃdytnatunsduabusinynamperÃnamynitis, lUeperquem ent-mus creati,idem eÃet Pedemptor noÃer.
Omnes loquendi formulas quibus yÃÃnt yeteres excutere, nimis Ionium foret. Nam cÿ* hoeineÃabile myÃeriu nullis humanisÃrmonibusproprie lt;amp;⢠fro di^nitate ynquam exjplicabitur. Ãum quiÃue loquendi modum habet, ytin oftimo cofenà a liter tarnen hicloquaturquam iüe. Pie reédè cenÃe-runt luÃinus amp;nbsp;Tertullianus, necytriquc propoÃtum fuit docere aliud quam »os fatemur. Sed quia iüe non tarn erat exeixitatus, hic yeropofterior aÃero ybique amp;Ãinofo loquendi modo ytitur ; non mirum eà fi loquutiones alicubi occurrant cauiUu obnoxiæ-.quarum tarnen facilu eà exct!Ãtto,modofaceÃat libido rixaudi calumniandi.
IBREVIS ADMONITIO IOANNIS
CALVINI AD FRATRES POLONOS, NE TRIPLICEM in Deo eflentiam pro tribus Pctfonis ünaginando , tres fibi Deos fabricenc.
.y^bulam nupcrin Polonia editam, qu£ ChriÃum Spiritum Ãnllum alios à Patre deos facit, nonÃne acerbiÃimo moeivre inÃexi.Pridcm me hstc cura non abs reanxium tcnuit, nefi-a-tres minus in Scriptura exercitatos abriperet Stancari importu-nitas,ytyirandlt;x, ynius abÃrditatis caufa,inaliamfÅdiorem laberentur..Ac-ciditer^o quod rimui,actriÃiexemplopatefaclum eÃquam noxiaÃtpeÃts contentio ,ybi ma^ispropoftum eà aduerÃrium yincere quam bonam cau' ÃrnÃmplicitcrtueri. CraÃum Stancari delirium merirb à fratribus Polonicù repudiatum eÃ.fed dtsmfibi ab yna diaboli aÃutia cauent, obrepÃt alter im-poÃor Blandrata Stancaro dctcrior: amp;*hacoccaÃoneabuÃts efi ad errorem non minus deteÃabtlemÃar^edumjta fei licet ab initio yerÃpellisfuit Satan, nunc quoque yariè à transformat, amp;*,quafi confli^atipfeÃcum, aÃute à tnÃnuat,ytmiferos illaqueet dtuerÃs erroribus. Stancari delirium iam à nobis
Ãlidi
AbïRATRSSyOtO».
Ãlide ac diluclde refutatumfuit.Nunc ft Atres nofroi, qui jpaucortim Jjomi-nuf» aÃu decepti/uei-unt, rogabo hortabor,filtern ytcornpofta mente ad tneam admonitionem attendere non^rauenrur.Quod ft ad refpifendum do~ Ctlesfuerint, tnihiy'vtf;ero.,non eritdiffcile effccre,'vtab imftio commenta^ ^uod nimtâ leuitcr amp;nbsp;tnconfderate amplexifunt.,abi)orreant.
Falfiw princifum ef i^uod tn tabula poniturf Scripturafmper difinclè loquidePatre^Filio Sptritut c^uumexlocis com^luribm liqueatnunc comparatiuè^nuc abfue dtÃinclionefcri Deimentionem. Si obtineo dufi-cem effe loquendi modum, mox euanefettota illa inanùÃteculatio, V'num ejjè igt;erum Deum Pattern Domini noÃri. FateoYCcrtc.,-vhifimul Patrù Filtift mentiOydiÃin^ui Filiü à Pâtre: yertim neÃbiftlaceat tabulæ arrifex^ dtÃinclionem.f'vt inf^itè ia^at,perpetuam eÃe ne^o.Incipiam à primo loco^ (^ue turptter cohrupir. 1 ehoua Deus tuus, Deus yniis eÃ. Plic quo nia nulla fr comparatio inter Perf nas, perp eram dico ad Patrem reÃrin^Tnius Dei nomen.Nam flehoua, qui à fipf habet eÃe flus eà Pater fquetur,Filium non eÃe I ehouam.i^omodo enim quod de flo Patre aÃeritur,ad F ilium licc-birtransferre ? Nuncindendum , sitne ChrtÃus Jehoua neene. yiditjfias Deum exercituum fdentem in folio. Neÿtri non potefiquinfueritidem tile Jehouah.,quem Mofes prstdicafvnum eÃe Deum. J^dautem /oannes? /^u.n totf^na feeiÃetcoram eis Iefus.,non credideruntin eum.,Tgt;tJermoI-ft£ compleretur. Deinde recitato loco^tHitc dixit Jfias quando ~igt;idit^loriam eius.,(^ loquutus eÃde eo. Futile cautllum eflexcipereyoÃenfm futÃe Prophete ChrtÃi^loriam, quta eà ima^o Patris. Neque enim nobis excutietuty ft de ChnÃo loquutus eÃlfias.,in tpfum competere quod dtcitde /ehoua./am Paulus., vtprober opnrtere nos omnes ÃÃiad chriÃi tribuna f alteram Prophete fententiam adducit^ Viuo e^o y coram me fle^etur ornne genu. Certc apud Prophctam loquitur Deus ifraelu^quem imicum teÃatusfucratMofs. ^tquiteÃe Paulo^fCompetithoc elorium inChrtÃtim.lUe er^o idem eà qui 'âf-' perriiamÃiam iuratf^Ãoriamfuam alterinb daturum. .gt;4cÃuÃra eÃiurere tentabunt, Deuntfore tudicem in chriÃiperfona, quia omn.e iudiciumdedit Filio,quandopro cfiiafcÃ'ofumitPatfus^rerèin chriÃum. cotnpetere quodde fitipnrn^Deiimper^ioif^citurapudPs'Ophetam..$iniili rationeex.eodem ifiia â probat ChtiÃum eÃein lxipidem f andah Iùâei^ t; quum tarnen Propheia id non nifdeyntco DeopronuntietJamadchriÃumperpeyam accommodaret quodDauid affrmat^fmmo Deo, nif fatemur ftb illa Deirate Chri- pr^t für» co,mprehe^ndi,^oquitkrD(Htid ynicum i)tum his ucibis y^fiendiÃi Ã-, â ; - 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ha.
5^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ADMONITIO D. lOH^ CAL.
£/gt;hfà inaltu.Paulu^ docctidin chriÃo im^letiifuiÃe.^dh£C,Ãquid Deipropriu eflÃngtihirihui elo^iù inÃgnitur in hi-$ yerbü-) Tu initiQ lehouafundafii cos^ 102 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;*-terru.ltcmy^dorAte eum omnts-Angeli, ^tqui ^poÃolm chriÃo
Pfal. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:Ã(iiiirur er^o illic Ãub Dci nomine totdm djuinum ejÃentiam deÃ-
^ndri,qu£ Ch riÃo nbsp;nbsp;nbsp;Spiritui communti eà eum Putre. ^eproinde quotics
Heb./ ÃtAS diÃinibiones mihi obtrudettabuleiÃilor, inpromptu erir re^erere, ybi conÃertur ChriÃus eum Patre y meritb diÃin^ui PcrÃonus ; ybi uuternÃmphei-ter nominutur Deus, minime Filium excludi.Et ccrteÃfili Paty'i conuenit, eÃÃe yitam ,ÃilÃm erit illud Ioannis, Hic esl yerus Deus, nbsp;nbsp;yita £tcma.
t.Ioa.
S^u^roenimanaltumyerum Deum inducat,quam quiapudMoÃen ^Pro-phctas eelebratur^Mäde etia,qua^u Malaidiiaspecuiiariterde chriÃo loqua-tur,ci tarnen aÃribere quod trasÃerrtÃas non eà à yero nbsp;nbsp;ynico Deo IÃraelts,
Hacut dicatifÃuit teplu in mote Sion^ui oblataÃueruntÃcriÃctaiCertepratter yerii Den illtcnume coiereÃacrile^a ÃuiÃetproÃanatio.Malatliias autem de ChriÃo loquenSyTeniet,inquit,ad TempliiÃuà Dominator queyos quaeritis, Nepeqtiia IcVtOua nominaturapud Ieremia,coledusfimperÃmul cum Pa-treÃuit. Kam quidyaleatnomenIcloou£,diligenter pias^ue attentione ex-pendere conuenitin hac cauÃi. Hoc elogio Deus iÃaehsnon tantiunà ab omnibus ereaturtsÃparatÃd oÃlenditnon alibi quam inà yno qu£rendaeÃe: eÃintia.Hoc name dumPropbeta cumCliriÃo comunicatÃitis clarè demon--edSt.7 Ãrant eu eÃà qui apudMoÃ-nÃc loquutus eÃ.Mlioqui no modo Strphanus, ybi chriÃumprecatus eÃ,yiolaÃet légitimaprecadiÃormam-.Ãd tota quoque EccleÃa eiufde impietatts reaÃoret.Deus /Jraelis,quem tabuUÃFlor yulteÃe filuPatreÃtcrÃciis omnibuspr£Ãert~tnuocationÃÃinomints,atqtielouncÃbi ]lt;ionorem yendicattanquampr£eipuumÃeriÃcium.^^dautem Stephanus^ precationem Ãiam ad chriÃum dirigit. .Ananias autem apud Lucam dicit pios omnes inuocafà chriÃt nomen. i^uomodo Ji£c interà conuenient, chriÃum rite inuocari,(^ tarnen non eÃfe tllüm Detim,qui per Dauideillud ÃcriÃciii laudts exigiP.EuerÃm eÃigiturÃgmentu'illiid,yiique Scripturam diÃincde de Patre nbsp;nbsp;Filio loqui,quumÃpe ynicam ytriuÃoue deitatem com-
Mal. 3:
lier.23
Pfui.
SO ^^1.3/
(Fen.
/ÿ.
memovetÃb yno /ehoUee nemine.Vbi autem Filius Patri adiunÿtur, mirum non eÃÃta'm'euique PerÃnam attribut. Qt^nquam dum multam eon^riem affecdattabufariusyloeos noriiiuüósmalè dètârefuit.Scio yeteres ita expoÃiÃe ttiud MoÃsyPluit Dominus à Domino : Ãdeum nomen Dhouee inytroque membro expreÃumÃt,ÃnÃs nullo modo quadraret,PatremaFilio pluià jÃ,. Kerum Pt SldqÃs Ãormidahileni Dei yindiCldpi^wetftfsdemonÃiTf, re-
AD FRATRES POLON.
59
petit fcxun^o Dei Aterninomen' .Ita-»bi dicitur Deu4 feei^^ \)ontinem ad Qi,,,/. ima^inan Dei,Ãu-lte qtiAritur diÃin^io inter l'etfijMf, lt;^iod ad Ãnten^ tia ex primo capiteJoannis Ãmpta, diÃinguitnr quidem ftliiKa Patre^quod Ãteritapud Deinjed TilaadditurySermonêtllumJuiJfe Deum,dcteÃabileÃ~ crile^ium eÃ, nouam out aliam deitatefingere. Melius etiam abÃinuiÃetii loco lüo PÃlmi^ \erbo Domini caltÃrmatifuntyg^c.non qwd infeciartpl* ceatÃminM apte Scripturam eitet: verum neÃtum acumen tanta inÃlentia, nobis venditet. 1 n lüa ettam fintentia, quam profertexpriore ad Corinth. DiÃributioaes miniÃerioruÃint, ide ante Dominus: non ajÃquutus eà mete Paull.ln multu locupueriliterar^utaturÃdinterea venenüÃum prodity ChriÃus non dicit,E^o PatervnuäÃmMyÃd vnu:fateonquia tUicpropo Ãtum nd erat vnumà cu Patre Deu vocare: vcritm captioà inde elicit chri-Ãu eÃe aliurn à Patie Deu.Similiter quum dacitloanesy Hitres vnumÃnty quia nddiÃerit exprofeÃo de ejÃntia vel DeitateÃc loquitur. Hicaute vel tmpÃlor malitiosCy vel nutator inepte ad nome Dei trahit quodprorfus in di-uerÃumÃnem dicium eÃ.Kno quidem veibo ne^atÃÃatuere tres Deos: fed hancalÃrditare eÃu^erenopoteÃ^quandiu ne^abitChriÃum eÃe vnum cum Patre Deum.Si enim non eà idem DeuSyamp;* tarnen Deus eÃ:cr^.alius..^-pertius dicamySi Paterfuum eÃe halset à Ãtpfoy Fibusfuu e^ habet à Pati-Cy Spiritus ab vrroque,an non tres eÃentiA emervuntiatque tta vna diÃerpituri EtcerteÃrecipitur eius commentïiyndalia relinquitur ChriÃo eÃentiay quam neÃio quid abÃrachr.Ãcuti iacià t Patrts eÃentiaab initio^neÃerilts eÃetquA dat omnibusfoecunditatCyFilium exÃprotuliÃ'e.Hicverb rurÃts fiatres ob-teÃoryVtÃbiab occultts decipubs prudenter cauiant : quiaÃÃorfum locatur chriÃi Deit.ts a Pati'ts Debate y piuialitas deortiinducitur. Etdete^itur hac captio eius verbisyvbiÃmniä eÃe dicityà in vnü conflantur Filius CiP Pater. CdÃatura enim Ãcundu eu nihil aliud eÃyquam Ãmplex eÃentiA vnitas. Nee vero meas conicclur.as in mediuprofcro.Sciturapud nos in qua ofÃcina fahrt-
Ã^titdiabolicus error, quo Polonia infecitBlandrata.f^erè vnufuerunt ipÃyamp;* MatthAus Gribaldus, Valetinus quida nomine Getilis, Duos no puduitpala quoddtxiprofteriyPlures numero eÃe deos.^erum quibuÃunque à ^^^'^tfuci^ y depreheà tenetureoruimpudetiazqutaÃide Deus eà Filius cti PatrcyÃquitur eu ÃmperfuiÃe Deu ifaeltSyà quo honoris gradu cti palaex-dudttt.Ponj) quad in Symbolo Niceno De^ ex Deo vocatur, tametÃdura eà loquutioyndtarne alio tenditynià obÃaculo no eÃe dferime inter PefoncUyquo
. ^Ã^ttb^ ideoÃc reÃl^i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o^io^quatbs ex DeoÃtycà tarnen
~~ h.ii.
ADMONITIO D. IO H. CAI.
Z)e«5,cï7* quidcm igt;erM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'verifimilc efi-,quum fraudem metuerent
janclt Parres^corifulto iÃud' addttum curaf/èyDeu yerum de Deo vero.Certè hancfuiffc Concilii mente ex Symbolo ^rhanafi coUi^itur, qui illie prjefuit, fi rem ipjamJj^e^es. yalde mtror eos qui Symholu iaüant,fafhdiofè re-Jpuerc certum ^idoneum eius Interpretern. Qum exaliis -vctuf is Patrihus' obtendunrfentemias tam â gt; non excutio^quia id wdvprxÃitifc -videorin refu-tat.oneCentilió.
i.Cer.
14.
Nuncyenio adjecundum btuius qu£Ãionts caput.chriÃuf ybiquefe à Pâtre difernit.Fateor^nempequatenM Mediatons perfonam fufinet.Reclè e-nim alicubi admonui.,imo ftpi^ inculcauty qu£ de fe clirifiuiprédicat in Eua-^elio loanniSinec^uetn humana neque inDiuinaeiu^i natura feorfurn copete-re fed ad munuó a Pâtre iniunclä refem. Itaquc nhi/è -vnu cum Pâtre facity loge aliud cöÃltu eimfuityquam nos ad nuda arcanæ fu£ eÃentt£ Ãeculatione euehere:quinpotius aÃne ratiocinaturynos fore imii cum Patrcyquia Pater in ipÃo reÃdet. Itaque nopi^ebit refeire quodprideÃrtpÃ. E'tritè coprehendas quomodo Chriflus Pater ynumÃnty caue ne lUum exuas Mediator^perà nayfedpotius conÃdcra yt eà EccleÃde caputyamp;' mebrisÃis coniun^e: ita optime Ãabit contextusyne irritaÃtyel inutilis Filii cum Patre ynitas, eitys yirtu-te oportere in totupiorii corpus diÃundi. Jturfüyybi Filius Patrifubiiciturqua-fi inf quot;rtorycurtoÃus difputare no a ttinet quomodo hoc Deo conueniat in carne maniÃÃato-.quia fujfcerc nobts debet admirabile DeiconÃliuy quod nomine DiÃejationis non male expreÃitmfuit.Sententia chriÃiyPater maior me eÃy reÃriclafuit ad humana eins natura-, ego yerb nodubito ad totu complexum extendere-.quta tametft DeusÃt£ternusyquu tarnen ad nos dcÃenditymedtus eÃe cÅpit inter Dcum nos. Hacratione yocatur Pater ynus DeuSyquia ChriÃus tarnecirciidatusyÃc Eccleãpr£eÃyyt Deu habeatcaputy queadmo-dii Paulus docct.Hoc etiamodo Deus mediate nospermanumFilti fut ^uber natydonec peiduéÃiÃmus adÃlida^lori£ coniunüloncy in qua FiltusÃbiicie-tur PatriyytÃt Deus omnia in omntb^.Secudu hacDiÃenÃitioneorauit chri-Ã^ tpà in terrisyamp;nuc ipà adttocato fretiyin eins nomine Patre oram^.In hac docïrtna nihil coacluyyelÃpinoÃmyquia no prodit ChriÃus ad nos ntà Mediator, qui à Deo exiuit.habet tarne Den in fe manentCy^* inipfo reÃdet omnts plenitudo DeitatiSyytadDeu nos tandeperducatydiifamiliari tmmedbatOy ytloquiituryDeitatts aÃe^Uyqu£ nucin imagine relucetyfolidèfuemur.Cla-metnîicSracarusnoseÃ.^Prianos yÃatim euanefcethui^calumniafutilitas-, quadofatcmur no cadere inDiuina naturayquod tarne petÃnx Mediatoris re-
EPISTOLA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6l
Clè ifptätttr.y bi dutem in ynaDei effcntia tres agnoÃ^imus äiÃincltts liypoÃa-fes,yt cliriÃi reÃecltt ynusÃtDeus eins Paterftpfe yeroÃtima^o Dei inuiÃ-biliiy niliilin hacdocirina eÃafÃne Sabelli^ crrori. Piderintautcm quostan^-topere oblecîat perpetud diÃinciio, ne omniet miÃeantac confundant ; quid Deitaivs nomen ybique ad Pat)-is nomen y eÃrin^endo , mox lacérant in partes , ybiFilij amp;nbsp;Spirits commune eÃe nolunt. Porrd liallucinandi cauÃt illis eÃ^ quod nihil obÃeruantdiÃriminis inter duos notiti£Ãecies, ybi indcÃnite nobtf deÃribitur Dei maieÃos ; deinde in tribusperÃonis fe patefacit. ^Jc yà queadeo yera eÃea quam aÃerimus ynitas ,ytdum feorfum Deus yocatur ChriÃasÃmul coprehendatur PatruDeitas.Nam ybi exclamat Thomas,Dominus meus, Deus meus, Mcdiatore a^nito,a'tius tranÃendit. Paulus e-tiam quum pronuntiatchriÃum eÃe Deum inÃcula bcncdi^um,nonÃcun-dam yelproduéla Diuinitatem imaÃnatur,fed qu£ vna eÃ,in ChriÃtim com-petere intelliÃt. Neque tarnen dum Ãb Det nomine continenturFilius Spiritus, obducitur calico,quin tres PerÃontg refulvcant,^Ãa cuique conÃep proprietas.
Ptinam h^c qua decet modeÃia e^fobrietateÃcumprobe reputentÃratres Polonicp, qui nunc commenti nouitatc tanquam muÃo inebrietati exul-tant,^uÃare de-inte^i o no^rauentur docirinabene deÃigcatam (^conco^am,
E P I S T O L Ã IOANNIS
Caluinï, quaÃdem ^dmonitionis ah co nugt;^ per edit A aptidd^olonos conÃrmat,
GENEROSIS ET N O B I L I B V S HOMINIS, PROCERIBVS MINORIS POLONIAE, ET ornacifl'iniis viris ciuibus inclytæ vrbis Cracouiæ , qui orthodo-xam fidem conftancer fequuntur,Ioannes Caluinus S.
Fner(tÃ,nobiles,pr£ÃatiÃtmiyiri,amp;* Domini,quum ante qua-eÃet triÃis nunciusde multorum leuitate, lt;/«/â apudyos à re^a Ãneera Ãde adimpium deteÃabile Ã^nenttim defecerant, imi) ab iÃtsyul^ata eÃet Tabula, qua yeraw (- h)iÃi Dcitatem abolere tentabantÃatim breuem admonitionem con-ÃripÃiquaÃobrij,dociles,^ rnodeÃi homines ad cauendas inÃdias inÃru^i^ in h.iii,
61
10 SIAE SIML S RI
fand fgt;ietatu docîrind retinercntur. PoÃett ex optuno fratye noÃro Domino C hriÃophoro Trccio co^^noui, à prudétibuô cordatis -virt^s deprehenÃufüifÃc eorumft audeSyquiÃdct prmctpiu de n-thiK m Deoperforw Idhefciédare condù fuerdt.ldem miniÃyipÃrutÃdeles Chrifiiferui D.D.StdniÃdUfSdrniciuSy^ Idcobuf Syluttti. ImpYimii yero IdirdtmÃtm yeÃfd dili^entid yirtute ite-rum coUi^t dpud yos EccieÃdm j cuim timendd eratmiÃerd diÃipdtio. Intered tdmendidici, quid yobts ncgpctum eà cum hominibmÃperbu pr£fidciiff duru dÃiduts certdminibM yos exerceri: acproinde non inutile yobuforct Ãquod dptiffrdttibMrfJ yos conÃrmddos obldtum eÃetÃsbÃdium. E^o durent cum in eorum numero ccnÃri cupidm.,pdrtibus meu deeÃe nolut.
Pono teterrimus htc error,quidpud yos^rdÃdturÃauorem obtinuitex im-modicQ cotentiontA feruore, Ndm quum StuncdrusinjulÃs SophiÃd,(^rdbula improbiÃimus commentd fud in^ererer.,chriÃum Medtatorem ^ntdXdteÃe, qudtenus bozwo eÃ,tdeoque dpud totdm Trinitdtem intercedere:rgt;ptimum com pendium quidam eÃe duxeruntÃreÃoderentÃlum Patrem yerè ^prupriè cÃÃc Deum.Itd eÃu^ium tUud nimü cup/dè multi ampuerunt, quod itapuraret nullo négocia re/urari Stacari ineprids. Sicytycreriprouerbio dicitur, nimium alter cando yeritasamiÃafuit. Equidem non dubiro quofdam tnÃitid, y el in-conÃdefamp;tafacilitate lapÃos eÃe:yerum coniicereÃmul licet.,»onnullos aÃute cap faÃe occaÃonem, ytexecrabilc delirium, quodplauÃbile fore Ãerabant, Ãmplicibus tmpunè obtruderent.Sunt enim apud yos impurinebulones Geor-^ius Ãlandrara, Valetinus GentiliA, loanes Paulus ..^Iciatus, Ãmiles,quos furioà libido nouadi turbandipræcipites a^ir. rcriim illu omiÃu,Ãmmam ipÃus quÃliontspcrÃringere expedier.
Folunr quoties occurrit nomen Dei in Scriptura, reÃrin^iadfolum Pa-tiiem..y4tquipoÃquam SpiritusÃn^us yaumeÃe Deumpronuntiauit,aperti docet chriÃumfuiÃe tUum Deum.Nccyero aliterÃaretreÃimonium 1 oan-t.laan. niA,Hic eÃyerus Deus nbsp;nbsp;yita i:ternd,nià eÃet idem cum Patre Deus, Jam
y.aa. yPi nbsp;nbsp;nbsp;nomen indcÃnire yÃrpat Paulus apud Lucam ,non nià de Eilio id po-
-Aclor. teitintelli^i,qHddo difcrte exprimitÃan^uine Deiredemptam eÃe EccleÃam. - 0- 2g. y fansJupérque nobis eÃe debet,quod tradutProphetue de ynico (Paterno Deo,.^poÃolosaptare ad ChriÃiperfonam. Luculcntaseins reiprobario-ncsÃ^erctyobiA mca admonirio. d^od obÃnpunr,Deump(Ãim yocitriPatrem CnriÃi : in promptufolutio eÃ,i^otics interfe compararurdu£ PerÃntt, Dei nomepeculiariteraÃribi Patri,quia Deitatuprincipium eÃ-.Ãdybi nulla Ãtcdparatio,Filium comprehedifub Dei nomine. EtÃneÃadmittiturrelatio in ipÃ
EPISTOL A.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;65
tpfà Det ejjèntia,tdm non yna^necÃntplex erit,Ãd lacerabitur. PmIo clariùs ùl cxplicdbo .Si ejjcntidt nÃeBu conferturFtliuó cum Patre,mu!ti{gt;Iex inde e-merget Deitas,qtto nthil abÃtrdius eÃ. Et tarnen nonpudetillutn ter perÃdum apoÃatam GenttlemblaÃgt;\-)egt;nia}-)anccuomere.) ChriÃum eÃe à Pâtre eÃen-ttat»m-.ybi affnoÃ:itti diabolicoÃ^meio exco^itatam eÃe prodiÃoÃamyoecm. DeniqueÃcut olim Manichdi fabulatiÃntanimdrn hominn ex Dei traduce oriÃnem ducere-.tt.i, ]ncprutÃi^atorÃnÃt Dei Filium eÃe neÃm quod abÃra-Ãum à yera Deitate. ^itquià ejÃentiatits eà chriÃtti,ni)n eà lUe 7ehotta,qui olimProphettfapparuitxiuod tamen .y^poÃoli tefiantur.FJocquidem eÃu^e-re nequeunt,qttin diÃerpant eÃntiam I}ei,nÃconcedttntClmÃum eÃentia-liter ynum eÃe Deum. Deteÿtur etia alter corum furor: quia nià idem Ãt Filius cum Patre Deuf^plures deos inducineceÃe eÃ.TerÃuerÃtndo nihilproÃ-ciiir^quiaplane eltcitur ex eorum comentü^chriÃn alium eÃe a Patre Deum. SiMdobiicitmt.,alium yocari,Ãcuti amp;* Spiritus yocaturalius ab ipfo coÃolator., »uUo neÿtcio dtluitur.Neque enim yÃuam Scripturu ybi PerÃonus diÃin^uirlt;f Deum ipÃm Ãecat in partes yelfruÃa, ac à Ãecum etus eÃentia cofli^cret. hus er^o Filius eÃa Patre,Ãd nonaltus Deus. Quare diÃinclio nonpoteà ni-ÃadPerÃnasaccommodari.EFocautem modo nehabemus Deum conÃatum^ ytodiose,Ãmtllquefutiliter^arriunttquia tametÃynus eà nobuDeus, ybi tarnen in mediü prodit F iliusÃum ^âadum obrinet Pater^yt diÃcrime eminedt.
Tenend.t quoque cÃloquendi ratio Scriptur^ trita, dum ChriÃus quatenus Mediator eÃ, inferior PatreÃatuitur{de toto complexe loquor, hoc eÃ, Deo manifeÃato in carne ) quia nunc Pater caput eÃ, donee chrtÃus acceptum ab eo imperium reÃituat, ytÃt Deus omnia in omnibus. Neeeà eur Stancarus hîcinÃultet,acà ChrtÃusÃeret Patre minor,quando hîc non de natura Deita-tu agitur, fed notaturtanntm Åconomta ycl diÃeÃrio admirabilis conÃl^ Dei, qu£ nihil derogat Sterna, ChriÃi^lori^. Hine elictturpuraÃdeiÃneeritas, in yno Deo ita eÃe tres Perfonas, y t Filius noÃt Pater,fed différât à Patre,yty^ naÃtytriuÃue eÃentia. Vnde fé(juitur,quanuts no comparatiuè, tarnen inde-Ãniteynum eÃe Deum. QiÃdquidblaterentyirulent^lin^ux, in hacÃdeac-quieÃereÃmper tutti erit:ficutiytile quoq',ÃtnoÃs multisquxffonibus anÃnt. pr£cider^ ÃmtilquefuperÃdere à formulas loquendi y el nimtum aÃens, ycl a Scriptura yà remotis.Precatio yut^o trita,Sanila Trmitas ynus f)eus miÃre-re noÃri^mihi no placet, ac omnino barbariem fapit. Nolim i^turyos derelnn, Ãperuaeuu liti^are , modb illibatum maneatquod dixi dé tribus Jn yna eÃen^ tiaPeffoMS., ' . ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
^4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;£ PI s Tot A D. 10 H. CAI.â
bid ter et StdncdYM nilrtil mo/or.nec quot;vcró xiâuum eÃ^puram (^^enui-, nam ftetdits AoclrinamyChi nihil affinelidbet^eins cotnmentti olÃurari. Q^à er^o ah eo chcitur, Vniis Bcm amp;nbsp;-units Mcdiator,id eà Trinitas: item^ Vtco-^ofant te -vnuin Deum,id eÃyTrinitatenr.Cvcditts in Deum.,id eÃyin Trini^ Tdtemâ. i^dquidpetierittsà Patre,id eÃ,a Trinitate'. non modo tanquam infi~ pidum fed profanum quoque rept(diamuó.Facej'Janti^iturperuerf£ iU^Ãecu~ Litiones, qu£ inuidiam conflarepofènrÃn£ doeltin£ apud irnperitos yÃ^ab improhis nehulonihM in hunefinem captiosè ohtendiitur.Vhicunque enim oc-curritFilij tncntiOyDei nomendifincdè in Patrem competit.Sed intcrea mini-mèferendum eÃ,ytartifces iÃi Plandratdy Valentinus indigne corrumpat Scripturdt locos, -vbi ChriÃusÃmpliciter Deus iiocatur. Defolo chriÃo -volunt eÃediclumySermo erat Deus:item, Sanguine Dei arquifita eà EccleÃd:item, ià Deus bencdicdus in fccula:item, Hic eà verus Deus yita £terna, Eateor quidem hoc de folo ChriÃopridicari, modo ne DcumÃcundum com-miniÃiCtur-.quod facere ipfos liquer.Qm enim fenfu hæc elogia adÃlum chri-Ãum reÃringunty niÃquia aliter Chrijlus c^uam Pater yoiatur Deui^ Ego au-tem contendo Deum yocariyquia ynus eà cum Patre DeuSyamp;yna eà ytriuf que eÃentia.Namà chriftus Patrem vocando folum yerum Dcumyà nd ex-cludity certe non attingitfüam eÃentiamyfed tant'um diÃeÃttonem reÃicityamp; perÃnam Mcdiatoru.
Patrum teÃimonia non minus infeite deprauant. Ã^eque tarnen mirOrtam audacder hincinde arripere qu£ facereputantadfuam caufam. HominesÃnt indociiynecexercitatiin Ãriptts yetertim. lam dum turhulento impetuferun-turad CiiptandapatrocinidypromiÃue arripiunt qu£cunque yidenrura reiipio yjupaulitm remota cfÃ.Luculenrum eins reiÃecimen eÃ, quodÃpechc lactA' Tertulliani yerhaydcfi nohu adueifarentur, jQmd autem yetha lüa continent^ St natusfuiÃetinnatuSy comparatus cum eo qut eÃ'etinnatus, £quartone in v-troque duosfaceret tnnatoSy fi nogenitus eÃet, cothtus cum eo quigenitus non eÃ. Atquinon aliud t aditpius yityqultm quodJubinde inculcOyFiltum tunede~ mum à Patre diÃerniyybi in comparationem yeniuntPiofon£. JQuid enimÃ-^iÃcantparticipia, C omparatus CoUatus y nià ex relatione yntus Pefon£ ad alteram exiliere diÃtimcn? Relatio autem adeÃentiam ynoyfite,um o-mnium confenà damnatur, idu£yerdfalÃrq iÃi adÃahiliendum fuum erro-rem detorquent,plufquafiuolaÃnt. Pater FiliuSyteÃe Hilarioynon eÃy-nus y nempe Perfona : quandopius tlle doclor non deÃnitfin^uluferèpaginis Tmamamp;Ãmplicem Patru F ià eÃentiam aÃerere, yt Filius idem Ãti ut»
Parr«
los. SIMIERl EPISTOIA,
PAtrc I)â¬U4 nbsp;nbsp;nbsp;tarnen Perfonæ reJJ^c^n différât. Q^m Derecunde autent
BafiliHm .AtloanaÃum Ãmiles nçbu obtrudunt? quorum teÃimoniis tntllieseonfodttur deteÃabibs iÃa impietof. Cxrcrùm-, quia in refutatione Ser' ueti,Z^ Gentibijihancpartem Ãta probe expbcuijà mihiyideor â , qu£ indeÃt-mere bcetrepetendoymoleÃiam amp;nbsp;txdium yobis non afferam.
Supereà nunr-, GeneroÃ^ N obiles ac prdÃantiÃimi yiri, ytin huiM cauÃi defenÃone inÃati^ato fiudio per^atif. Res eà non leun momentiitenere Chri~ Ãum ejÃynicum Deum,a quo yita Ãbispetenda eÃ,^inquo gloriari fas eÃ. idyobts eripere conanturÃcrtlegi iÃi en ones. Q^t-e non aliter y obif cereandum^quà m ÃadDeumÃiHitium yos abducerent.Pbiribus yos hortarer^
ÃâonteÃtts antmatos effe conÃderem. Valete igÃur-^Nobiles Genera^ Ã Domini-,^priiÃantiÃimi yiri. Dominus yos SpirituprudentiieÃmpergu-bernet,inuiida yirtuteÃÃineatyfquead extremum. GcneuiHpri^e Calend. MaÃM. D. LXIII.
M K G'^ W IC 1 S, GENEROSIS ET
NOBILIBVS DOMINIS AC PIIS ET FIDE-libus Ecclefiarum minifttjs in Polonia amp;nbsp;Rufliajdominis SiC fra-tribus fuis charis amp;nbsp;honorà ndis, lofias Simlerus Gratiam Si pacem à Deo precatur.
HriÃtana Cloaritas, qua omnes qui eandem religionem proÃte-mur inter nos coniun^iÃumns -, meus erga yos omnes amor Ãngularis exadmiratione yeÃr£Ãdei picratisortus.,fecityt egohomoperegrinus^yobis ignotusauderemad yos de re-busynaximis ^^auiÃimuÃribere. Nihil enim exiÃimo inhumants rebus cognttione Dei maius eÃfe, nuUaÃque controuerÃasgrauiores quam quaÃnt de rebus diuinis^in quibus yniuerÃt ratioÃalutis nofir£poÃta eÃ. Q^repoÃ-mtam Ãperioribus annts audiuimus RccleÃasyeÃras ,arrogantium quorun-dam contentioÃrum hommum improbitate laceratas amp;*turbatas ejÃ^ magnum incredibilem ea de re omnes boni dolorem accepimus. Facile e-nim yidebamus femel motis nouts qusiÃionibus, alias quoque nouas contro' uerÃas quotidie orituras, dum quiÃue Ãmel conceptam opinionem pertina-eiter tuetunex quo deinde Ãquitur multorum off^enÃo abalienatio, Ãitdtumpisi ChriÃianstque difciplin^ in tanto rixandiÃudio wgligitur.Huie i,i.
6^
lOSIAE SIMt E RI
malo nos omnes qui Ti^urichriÃum f/riedicamits, mederi yoluÃe, cJt* literts priuatim acpublicèÃriptts pacts nbsp;nbsp;concordiin aurhoresfuiÃe -vos ipÃopttmi
tcÃeseÃts. Qwnetiam quum nuper apud -vos FranciÃttsStancarufylthro inpUâ blicum cdtto omnibusprobrts nbsp;nbsp;conuitiis nos conÃcdatus eÃet : non tarnen his
ad reÃondi-ndum quiÃuam noÃrum commotus fuijÃt, niÃÃatuiÃemus ali^ quam ex hac reÃonÃone -vtilitatcm ad vos poÃe redire, ideóque e^o fra-trum conÃlio has reÃondendi partes ÃÃept ^à forte con'.rouerÃa fclt;tc exaéJè difcuà in concordiam priÃinam eccleÃlt;x, reducipoÃint, cuius rei nodumpror-fus omnemÃcm ex animo meo depoÃi. Non qubd extÃimem Stancarum i-pÃm'fhominem natura contentioÃm matcdicum ,poÃeyllam modera~ tionem huius controuerÃdi admittere :Ãd quod yideam Ãqui eius partes homines doclos quoque amp;nbsp;moderatos , cum quibus , à perÃieue exponan-turaliqua quie in hac controuerÃa ambigue dicuntur, non difÃculter aliqua concordi£ ratio intri poterit. NamÃprimitm inter partes conueniatde Ãde fanci£Triniiatis incarnattonu Domini noÃrt leÃchriÃt, ita ytdiiucidè perÃieue Sabellij y^rif â , NeÃorq atque Eutychetis errores excludan-tur., deinde explicctur quid Ãb mediations nomine nbsp;nbsp;ofÃcio compre-
hiendattir, quid Ãt chriÃum facerealiquid, aut eÃe Ãcundum dtuinans aut humanam naturam,ita ytde harum (oquutionum Ãnà partes interà conueniant,exiÃimo deinceps non fore dijÃcilem obÃuram deAäedia-tore controuerÃam. Q^dautem dico prtmum omnium .y4rij Eutjehe-tSyalioÃjue errores damnandos eÃe, non tarn me Stancari conuitia mouent^ qui etiam inÃntes .^rianiÃi damnat, quam multorum bonorum yirorum Ãrmones litera,, praterea tabula quædam nuper apudyos édita. Nam tabula, illtus auedor^dum contra Sabellium tuetur yeram perÃnarum diÃin-flionem inÃcra triade, interim non obÃure in nouorum .^rianorum partes accedir ,qui tres Deos non eiutdemyerbo ,Ãd reipà nobs fabricantur. Et quoniam apudyos degere audio Valentinum Gentilem ^Georgium Blan-dratam : quorum hieperuerà fidei de Trinitate non obÃura indicia alibi edi-dit.,altir!usyero impius libellus in public um editus extat, non temere metuo neforte t^tabulahuiusauclort, nbsp;nbsp;pratereanonnuUsalitsÃumyenenum
afÃaucrint. Solent enim noui ^rianiÃi auclores ÃÃ'sgt;arts^^mirtsarti-bus inÃnuare, atque fuum yenenumÃnÃm non omne Ãmul eÃundunt, quoÃmÃtciumanimospercellant,magniÃce (^tragicèÃà iaclant,Sefi-lius Deiglortam quarere, fe non intueri hoÃes, turbos, imb ruat mundus, modo, inqu!unt,Ãt Dçigloria Filij Dei yeritos falua-, hanc aiiremÃ
yelle
^7
E PI s T o L A.
yelle tantum ex Jâctis litens ajjèrere. ^biecijjè alios muîtaPatrumâcliria
Jcholaflicorum nu^as pcdibus conculcajjè ; interea tatnen in hoc y/tte £â ⢠tem£ articulo multa ex tilts arripere y yerbum j)ei obtenebrare nouts no-minibus introducits alienu a Jâcra Scriptura. Equidctnyoluntatem eorum laudo qutcttnque ex animo ^lorisi Dei Ãudent, quod earn ex Ja ms literu iUuÃraYe yolunt ^pnbo'. anautem omnia qui£ nonnuUi de Tvinitate Ãar^unc pro oracults quibufdamyfacrts literü conÃrmentur, amp;lt;gloriam Dei lUuÃrenty diliventer conÃderandum exiÃimo. Neque enim nobts de yerbis, yt aliqui arbttranrur^ certamenpropoÃtum eà : Jed de rebus ipÃs, de qutbus à tmernos conueniaty nomma eÃinti£ autperjön£, aut aha etuj'dem Renerts, quibus yeteresyÃÃntynon patiemur impedimenta eÃe concordie . i^ærtmusquid /acne Itter £ de Diuino numine doceant.^ cupimus dili venter expendi.,an id quod h^cnominaÃ^niÃcant-, in lUu tradatur : qua in reà conueniamusÃaci-lè etiam in yerbts conueniemus : ybi yerb in rebus ipÃs dtÃjenÃo eà jüjÃeäa nobis ^â7*periculoà yideturomnu receptorum nominum immutatio. ^emt-ror ejà aliquos ex hu, qui nobu obiiciant nomina a nobu yÃtpari, qu£ in Scripturu non habeantur, cumillu Ãbinde in ore Ãnt nomina DeiejÃn-tiatoru lt;amp;* efÃentiati: qude certè non à Prophetu aut ^poÃolis acceperunr. Nec tarnen hoc reprehendimus, quöd nomina yÃurpent aliéna à Ãterts It-teru, fed qubd alienam quoque ab illu doÃrinam proponant. Q^strunt e-nim Del Patr 'u amp;nbsp;Iilij ac Spiritus dtÃinÃionem in ejfentiajta ytea fo-lius Patr'upropria Ãt^ihiPuliam habeant Filius Spiritus Ãn^us : yt au-tem hoc probent^ omnia loca in quibus Scriptura diÃinüe de Patre amp;* Fi-lio loquitur accumulantadditu etiam multu qu£ non ad rem pr£fentem faciunt-.ybi autem ynius Dei Ãt mentio^aut nomen Dei abfque attrtbu-to aliquo ponitur, aiuntfolum Patrem intellivcndum eÃi , quod hic Ãtynus Deus yerus aoroèmi;. crùm hac rationeJi alius Deus cÃPatci\Cl^ alius Deus eà Ftlius,e^alius Deus SpiritusÃnclus,lt;^ quilibetdiÃinclam autdi-uifam ah alterohabet ejÃenttam, eruntomnino tres dij â . quod quanuu nevet rabulse auldor, tarnen idex etus doclrina efÃcitur, amp;nbsp;alif ex hacfaclione zd aperte dicunt,docent, Trinitatemejfeynionem trium ejÃntiarum ^Ãu triumÃirituum diÃinhlorum. Nosyerb non Patrum deliria autÃholaÃico-rum nuvittÃdJäcrarum literarum dobÃrinam fequuti,docemus Patrem amp;nbsp;Ft â lium atque Spirirum fanBürn effe tres diÃin^as vlt;n!âoçâitvetç,hoc eÃ^yt quidam .yeierum loquunturÃubÃantiasautperÃnas, quarum qudtlibetdicitur Deus:
quia facTii litcr£ predicant y num ejfe Deum^ credimus Patrem amp;nbsp;Filium
tji.
68 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOSrAE SIMLEKI
çÿ* Slgt;trlfum fancfum ejjè ynum b«»c Dc«»z, quem nolis Scripture crer à endum amp;nbsp;adorandumproponunt : ita ytÃtyna ejjentia aterna, optimayÃr pienrtÃima, omnipotens, immenÃ., immortality in qua tatnen/ta ipÃa fepare-facientcy a^noÃimm credimm in eadem Deitate tres, ytdixi uTrcç-eéa-e/ç» non tria tantum nomina yÃed tresperÃnas y aut tres resÃbltantiales: non ta' men tres ejjtntias, quoniam ù-Trôç-as-iç, quam nos hîcÃbltantianiyalij fubÃ-Ãentiam nominantyplurimum diÃertab Hatttyquam ejÃntiaminterpretamur-Ã^apropter etiam Sabelliani non fumus : quanuis. n. ynum Y)eum ynamque ejjentiam credimuSynonfaeimuä tamenynum Deum tritt nominumyÃdper-fonas diÃincias conÃruamusy ita yt Pater nonÃtFilitiSy nbsp;nbsp;Filitts non fit Pa-
ter-.ify' Itbenter admittimtis ytdicaturaliü ejfe Patremy^ ahum efÃFihum., alium efà Spiritum finclumynon tarnen addaturahu Deum eÃe Patremy alium Deum eÃeFilium aut Spiritum ftnciummomen enim Dei ciim ef fentiam ÃffiiÃcetyex £quo yteÃentia omnibus perÃnis idem eHyneque relatione patitur. Iraquefalfum cà quod au£lor tabulce, Jcribtt,{i^oties nomeDei abjblutêponiturydeÃloPatre inteÃiÃedum eÃeiytquum dicituty^udiiÃaely Dominus Deus tuns ynus eli. Namhuncynum Deum iÃaelis lex ab eo data adorare iubet.chriHus etiam inquityDominumDeum tuum adorahtSy^ jlliÃhÃruiesi^l^perProphetam Deus inquitÃbifleldendum eÃe omne genu-. igitur ft Dei nomen hicÃlumPatreÃgniÃcat,peccamus adamp;ramp;es Fihumt ^malè ^polïolus ad Fihum tranFtulityilli ÃeFledum eÃe omnegenuDeus qui ynus eÃyCreauitC£lum amp;*terramyomnemque hanc rerum yniuerÃtatemy ^hoc elogioà per Prophetas ornat,^ à falÃs dits diÃinguit: atqui ^poÃo-lusad ColoÃenÃs ^ad Hebroos hoc chriÃo tribuityquoaper ipÃm omnia cS dita Ãnt^ conÃÃant. lÃ-aelit£ in deÃrto tentarunt Dominum Deum fuumy qui eos ex ^egypto eduxttyZ^Ãe ynum acfolumDeum ipÃrum eÃe tefiatus eÃ.^poÃolus autem hocinterpretaturde ChriÃoy que iÃaeliu in deÃrto te» tarint. Vnus lUe Deus iÃaelitarumpeculiariterfibihocnomen Fehoua yen-dieat y ^tarnen^poÃolt ea qu£ in Prophetis dehocyno lehoua dicuntuty ad ChriÃum accommodant y qubd ipà Ãt hic lehoua. Triiuitur quidema-liquando Deitas Patri y yt quum .y^pollolusprecaturGrariam amp;*pacem lt;nbsp;Deo Patre Domino lefu ChriÃo: item quu meminit agnitionisyCoÃeHuSy grati£ çÿ* pacts Dei Domini lefu ChriÃi : yerttm hic Patri non ita tribui-tur Deltas, ytnon eadem etiamÃt Deitas Filif :Ãd quia ÃFediatoris Domini noÃrilefu ChriFb mentio Ãt, per quem nobis ad DeumacceÃtts ellyideoChri' Ãus medius quaà inter Deum Patrem nos interponitttryno quod eÃentioy
________ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÃPI s T OLA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;65gt; fed per fond nbsp;nbsp;off cto alius fitMquum ejfentîdmrcficiunt^pofuli Chri-
omnia benediClum^ maÿaum Deum^ ac yecum Deum nommât. Jtaque qmt .^poÃolus ad Timotheu inquit,y nus Dcus^imus Mediator I)ei ^ydnominum homo ChriÃus leÃiSy no nc^amus yniM Det nomi-Patremintellirit fed tarnen contendimus Filium cÃ'e etiam ynum Deumcum Patre ^à ejÃntiamÃeciemus : td quod comuniconÃnà Patyum doÃiÃimi in hums loci interpretatione docent, pidetut quibufdam Pauhts Patris^FiÃDeitatediÃin^uere, quum inquit^ Tame nobis eÃtmus Deus eÃPater,a quo funt omnia nbsp;nbsp;nos in eo : amp;-igt;nus Dominus lefusChri-
Jtusperquem omnia (ip nos per ifiÃm. Sed.^poÃo/us hoc loco Deum ixp Turn afalÃs diis diÃin^uit: inquit enimt Nam eriamfifint qui dicantur dij^, in calo nbsp;nbsp;in terra {Ãcur funt dij multi nbsp;nbsp;nbsp;domint multi ) nob is tarnen y-
nus e^l Deus P ater tile à quo omnia. Itaq ;ft Pater ita tÃynus, yr Filius alius ab eofit DeuSjnccefJà riô FiliusfalÃs dits adnumerandus erit-.naprater ynum Deum non alios Deos a^ofctr.ApoÃoluSynifi eos qui dicunturdn^cP' yt alibi tnquityNatura diinonÃnt.DiÃin^uirfateor, Patrëà Filio.,Patyiquetribuit quod ab tpÃÃnt omnia,quia ab ipJoeFt oŸi^Oiin perÃnarum diilinfltone,ipà folus eFt in^enitus-.quod Patri proprium eil ratione perfona^non autem in ef fentia difcrimenfacit.nam Filii effentia eÃin^enita, ynde Baftlius inquit à ybuToç iç-îlt;/[»x«(r/,{Tiiâç Jçra'p^»«? ou Tȍ «(r/ttç. Neque ideo Filius non e^i Deus à quo omnia-, quia diciturperipfùm omnia : naharÃprapoÃtionu diÃri-men nuÃum inÃripturufcruatur^quandoquide .^4po{tolus ad Pomanos , Ex eoinqutt,(ippereum,amp;inipÃmÃnromnia:hocÃuedePatye Ãuede Filio intelli^amusÃueDeoftmplictterattribuamus Patri Filio nbsp;nbsp;Spiritui fnclo,
corruitillaab.^4rtantsconÃcladtFtinclio : qui diuerÃtate tÃarumprafoÃtio-num probare yolunt, diuerÃm autdiÃinclam effe Pattis nbsp;nbsp;Filii eÃentiam..
^Ãerunturpraterea mulraalia ex Paulo,quoprobetur Patris amp;Ftlit eiuf-r»odidiÃinFlio.iytnonÃntynusDeus:quaomnia commemorare lonÿtm eà ÃtyCum in omnibus no effentia Filii à Patre diÃingua turfed ChviÃus yt Mediator Patri conÃratur. quod età ante diidumeà non fernere repeto. Neta-menyidear ea yelleÃbterfu^ere aliqua appona. ColoÃenÃs tertio :Vita no-firoyinquityabfidditaeÃeum Chriftoin Deo. loquiturhic.^4poÃolus de Chri-Ão ytMediarore^qui à mortuts reÃirexerit^^ ad dextram DeiÃdeat : num. frgo eÃentiam idebdiÃin^uit-, aut proprer diÃenÃtionem yeram Deitatern: fili Patri trtbuitl Gratias ibidem iubeta^ere Deo çÿ* Patri per chriÃumy, hauddubièytperMâ¬dia'torem.gt;^dTiniothÃribit..^poÃoluSjDenuntio tfbii ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Lif.
70 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOSlAESÃMlïRI
coram Heo quiyiulÃcat omnia^^IeÃt chriÃo, quifeÃatu/ecitcor^Pontio Pilato bonampYófefjiónem. obÃurum eà ChrÃu-mliicytMediatorem a PatredÃin^uigt;Ãf^odà Deus qui -viuÃcat omnia,ita de Patre diciturytno Ãt Filioprofgt;rium,quare er^o ^fgt;oÃolus chriÃum -vitam noÃram nominati quare Filtusà dtcirifiuÃcare quos yeliPquare Spiritus yiuiÃcare diciturgt;^d TheÃalonicenÃesÃribiturpÅnam daturos eos qui non nouerunt Deum, ne~ que auÃcultant Euan^lto Domini noÃri Feà ChriÃi. ^n no ante Deus hie quemtüitÿ'torarunt, ts Deus eÃeut tUtc ^poÃolus tribuitiuÃü mdicium^re gnumpro quoÃdelespatiuntur, cuiusÃunteccleÃuequasDei eccleÃias norni-nat-. quæro i^itur an hdtcÃlius PatrtsÃnt,^ non etia Ftlii? ^d Philippenfes Pax,aityDei quxÃperatomne inteUeclum^prdeÃdio eritcordibus-veÃru, menttbus yeÃw in ChriÃo leÃu.SedÃhntepax Patris tantti eÃ^ alidne erit ab ea in qua -vocatiÃmus^ab eapace qua chriÃusÃanocatyC^ÃeamÃdelibus dare relinquere inquifÃpax hdtc no etia ChriÃi eÃÃuÃraproplietaEÃias ipÃum Principempacis nominauit,!^ quide etuspacts cuius non eritÃnts.^d TheÃalonicenÃes, T t ^[oriÃcctur,inqutt, nomen Domini noÃri Jeà ChriÃt in -vobts, -VOS in eo, ex gratia Dei noÃri, Domini leÃu ChriÃi. Sed quomodogloriÃcamurin ChriÃoiQ^potentiam ^roburah ipÃo accipimus, -vt mails noncedamus .de hacenim gloriÃcatione inperÃeutionibus hoc loco ^poÃolus loquitur. SihdicgratiaÃoliusPatris eÃ, quarein eadem epiftola Paulusprecatur, -vt Dominus noÃerlefus chriÃusyCiT* Deus ac Pater con-Ãoletur corda fideltii acÃabiliatkur item inquit, Fidelis eà Dominus quiÃa-biliefvos tuebiturcl malolSigratia Dei Patris tantum eÃ, quare in Ãne eptÃolarum Paulus non Patris aut Dci , Ãed ^atiam Domini noÃri leà chriÃi Ãdelibus optât? In .^Fpocahpà optât Joannespacem ab eo qui EÃ, qui Erat, qui Tenturus eÃ, Jeju ChriÃo, quiÃduseÃilieteÃts, pn-mogenitus ille ex mortuis. iÃxro annon chriÃus reuelarithsiC Joanni i quot;v-tique. Namideo .y^pocalypÃs Jeà ChriÃinominatur. Js autemqui loan-nem alloquitur,inquit, EgoÃum a amp;⢠n primus ille CjP~^ltimus. Ethsec dice-re inquit loannes eum qui EÃ, Erat,eil* i^enturus eÃ. Q^ro hiequiTen^ turns eÃ,an nonpotiusd^ Filio eÃet intelligendum,ctiamÃi Joannes hoc non explicaret? Hxe tarnen omnia non idea adduximus , nt negemus Fihum à Patre diÃincium eÃe : Ãdyt oÃcndamus\ita eÃe dLsiinclum 'M ^na ea-de'mqueÃt'vtriuÃ^ue Deitas^ta-vt qa£ Deo Ãmplicirer tribuanturin Ãriptu-ris,nonita'vni Deo Patri ti'ibuantur, iitnon etiam Filius Dei nomine in-telligatur, età -vt Mediator à Deo Patre diÃinguirttr. Q^dà omnino ita -Vr
nus
EPISTOLA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71
nus Deus eÃPaterjDtFilius nonÃtidem Deus:er^ quum cliriÃum ynum Dominu aj^pellat apoÃolus,Pater non erit Dominus.at qualts Deus eritabà quedominioiSi i^iturybiquein Ãcrtshteris quuDei nomeabfque adiun^o (tliquo Ftltt autverbi nomineponiturÃolus PaterÃ^iÃeatur.,quid drcemus de diäo ChriÃijNemo eÃbonus niÃ-vnus Deus ? ne^abimuÃne chriÃum bonà eÃefnum etiam ne^abimus eum eÃe £ternum,immortale,inuiÃbilemTjapien-temiquandoquidem hlt;ecÃliDeo tribuitaqxÃolusadTim.PeJpondentFiliutn hi£Comnia habere,fed depedenter-.Patre ~regt;b independenter.Na Patrem eÃe in^enitumii^ à .uTÃ'^tavyFilium a Pâtre eÃcntiatum cÃe,itaque habere eum £-1ernitate,tmmortalitatem , bonitatem (ip reliqua à Patre.Fthæcquide expo-nuntyerbupaucu,erroribus mulits. Ciim.n.Ftltum aPatre eÃcntiatum eÃe dicunt^yidenturpr^Ãpponereprius PatremfuiÃe, deinde ex eo Filiutn natum eÃ,acitaÃam eÃentiam accepià à Patre,quemadmodum Ãtin^e-neratione humana.Filium itemfaciunt Patre minorem :Ã.n.Pater omnia habet à feipfo ,nihi lautem à Ãipfo Filius habet, intens inter ipfos diÃrimen
taleÃatuiturquod yix yllam comparationem admittit.Ponunt eÃntiam ^enerare e!^generari, i 'um tarnen inhis rebus inferioribus imperfeclts non eÃcntia^cneretÃd resÃlÃÃens.No ne^amus Filium habere eÃntiam à Deo Patre,fed eÃentiam^enitam ne^amus.Etquum dicimus Filium eÃntiam à Patre habere ,credtmus ilium,eandem amp;nbsp;totam à Patre habere,at-que hoc ab atterno .Si enim non habet eÃentiam Patris,eà diuerfus Deus, imo non eà Deus.Sin cam habet totam æqualis eà Patri, tum eadcm ent t-triufque eÃentia-.nam xqualitas in eÃcntia eà identitasÃautem non habetto-tam,non eà Deus,aut eÃet Deus cum defeclu:id enim non haberetquod lUi deeÃ,amp; in Patre eÃ-.deindeÃatueretur hacratione eÃentiam Dei,qu£Ãm-pliciÃima eÃ,inpartespoÃe diuidi'.quod eÃfalÃÃimum.Sin yerb dixerintilium non habere eÃentiam DeiÃed eÃe ex eÃentia Dei(hoc enim cauillo y-tuntur^^enerationem eius tollunf. in rebus enim naturalibus omne quodge-neratur non tantumÃt ex eÃentia autfubÃantia alteriusÃed earn in fe h^^et non totam fed ex parte,ob harum rerum impeiÃeclioncm : in diuinis autem nonparsÃed tota eÃntia^encrantts communicatur. Veriim de h'u nunc dià putare non eà meipropoÃti, quandoquidem iam dudum hos errorcs dilio'en-rer confutaruntciim alii, tum prÃertim quem honoris cauà nomino Ioan-nes CaluinusecclcÃdeDeidecus , qui primùm Serueti ^poÃca Palcntini quoque Gentilis blaÃhemias doldtÃtme confutauit, nuper bretiiadyos ^norandf fratres adnwnitione conÃripta , paucis multa complexes eÃ^
lOSlAESIMlERI
qudtadhanccaufà mfadunt. EquidemmelioraJJgt;ero de tahuU auCfore^quiJl quü if tandem fuertt:neque enim in eof blaffi]iemias erumpit quof Gentiitf e-ruédauit^ç^ quidam alq elanculum fufitrrare folent. Sed tarnen ea Ãemina ta~ citycx quibus deinde ma^na impietattf meÃif oritur. Nam à yoîuerimusin Trinitate talem diÃincliortem conÃclari, qu£ efÃentiam Patris à UlH eÃen-tia diÃtn^uatf ita yttn Patre tantum yera deltas remaneat, Ãatim hinc conÃdetur, Patrem nbsp;nbsp;nbsp;Eilium duos eÃe Deos, amp;nbsp;quidem admodum insir
quales.HocautemaÃerere adeo impium à rattone alte num eÃ, yt ipà .ydriuó huius impictatif patt onus, maluerit Fihum Dei creaturam dice~ re, quam duos Deosfateri.PoÃtoautemÃemellooc fundamento,altam eÃÃe eÃentia Patris quam Filii , quum deinde incarnatto Ftlti exÃicanda eÃ,bonc Deus qu£ portenta comminiÃunturnonnuUilquantam confuÃonem introdu-cunt,dum ea qus, \iumana, natura, Ãnt, omnia ipÃi deitati tribuunt, omnia-que qu£ de ChriÃo di£ia Ãnt in Ãcris literts , Ãmpheiter zit* ahÃue o-mni tropo intelli^i debere contendunt. Quacitm itaÃnt, Fratres honorandi, yeÃrapietatis Z^prudentia erityi^ilare, Zi^ cauere ne impium hoc fernenÃ~ tan in ecclcÃis yeÃrisferat : namà radices eeerit, nunquam potent niÃcum magno motu amp;nbsp;turbatione eccleÃarum denuo extirpari. enim turbos o-limin eccleÃa excitarit .Ariios , cuius errores nunc aim nomine amp;nbsp;titulo re~ nouatur, omnes hiÃorix, teÃantur. Q^nuis autempiiprincipes Synodts mul-tis malum hoccompeÃere conatiÃnt,Ãmpertarnen aliqutfuerunt, quiillud altts yerbts,quaÃalia ac noua quadam yeÃe teBum ziP ornatum in publicum producerent ; donee tandem omnts hoc impietas, in MahometaniÃnum quaà quandamomniumharefeon fentinamconfluxit. EÃÃilicet humants tnge-â niisinÃta quadam curioÃtas,qu£ cum in aliis rebus Ãpe pemitioÃeÃ, tum maxime ybià ad Diuinam maieÃatemÃrutandam contulerit-.cuiusgloria a~ cies humana mentis quantumuis perÃicax opprimitur. ^Mrc lUi rediÃime confulere yidetur, qut tubent huiuÃnodi curiofas quaÃiones omniÃudto yita~ re,ziP acquieÃereÃmplici docirin£, quam nobts traduntÃcra litere. Multa quidempraclarè à Patribtss de Trinitate Ãripta Ãnt, poÃquam .^riushac de re controuerÃammouif.Z^P legibus quoque Imperatoriis prohibitum eÃ, ne quis puram hanc zly* catholieam Patrum doldrinam cÃripturts deÃmptam impugnct. y et um ab hu homintbus ziP hic Patrum confenÃssÃemitur, ÃT* leges ab ipÃs Leguleu quifunt ex hacfaBione negliguntur ; tantitm qua ob~ Ãurtus d'ÃaÃnt à yetuÃoribus antequam ylla hac de re eotrouerÃa eÃet,col~â li^nt.Itaque ego nunc neque ad Patres,neque ad Icgcs,fed ad firipturas,de
qui»
ÃPISTOLA. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;75
ijuibuiglonatur eos prouocoJll^ i^itur f)rlt;eteYea ipjâ ratio docetnos Deum ejjè ens fummum -vntcttm ^atque yt TertuUianui loquitur ,Ãttnmum ma* gnum^ amp;nbsp;forma amp;nbsp;rations amp;' yt tir foteÃate-. itaque quü Dsuf nominatur^ omnss animo cocipimus Deum effs fùmmü quid,quo ndiil mâ¬liu6.,ndr)ilmaitM
pr^ÃaStiuf eÃepoÃtt.JluiÃt6 eade Scriptura prédicat nobii Patrcm., 1 ilium SpiritumÃncium,^ Patrsm Dsrum Deum.,^ptlium Dsrum Y)eumy^
SpiritumÃn^iu yerum Dsu eÃe teÃatur.H£c tarnequuaudimuf,nodicimus tres eÃe Deostquia ynum Deum Scripturaprédicat, ^Detesà no eà ynieus non eÃDeus,qi(ia no eÃÃmmus:quare età tres nominari audimiys^ynum tarnen Deum credimu0,ynaÃilicetnaturam feu eÃentiaomnibtts tribits cornu-nemâ.amp;* ruiÃts, quia certts proprilÃue notionibw eade Scriptura Patre a Filio ^SpirituÃnclu diÃtn^uir, rurÃts tUifdem habemuseà hanc diÃin^lioncm yerarnyqua re non tantum nomine diÃin^uatur. Patio quidem hic hdtretquo-modo DeusÃttrinus nbsp;nbsp;vnus: ideo plerique acuti homines docirinam
impu^nant,quod earn nonpoÃntrations coprshsndsrsÃd in hacqudiÃtonef yt bsns monst ^dnanaÃuSyStiam à ts non sxplicss^non sà ideo difÃdendum Ãcrts Scripturis,quoniam melius eà hÃitabudos tmorata cauà tacsre (ir cre-dere,quà m ideo nocredere quia hÃites. In hacÃdeiÃmplicitateÃimus multa cauillari hominesÃiolos,qui in his rebus acumeÃum yolunt oÃendereijed so-rumÃploifmatafacile retundere nbsp;nbsp;cauerepoteritts-,ÃScripturaru luminead-
Viibito non tantum obiter initia femina hutus aduerfdi doürinis, coÃderaue*gt; rittsÃdftores ^fruiJusimpioru do^matum qui ex hts oriuntur.QM in re ob-ÃruandaÃudium nbsp;nbsp;dili^etia adhibenda eÃ,propterea qubd huius erroris pa-
troniÃam impietatem nonÃatim produtffed initio inpaucts ab yÃtata doüri-na recedunt,donee fe in animos liominupenitus inÃnuarint.tum enim demum libéréfuamimpietatem eÃundunt.Itaquequidahuiusfaciionts princepsinter fuos aperte docetduos eà Deos, multa impie de incarnations Dci nuga-tur-,qudi SIUS c^Ãipuli apud yos forte adhue yix muÃitars nuncaudef. ysrum à locum naciÃantur nbsp;nbsp;tepus idonsum, tum dsmu aperte ^riantÃum eosprie-
dicareyidebitts.TurbauitaliqUandiu EcclefiasyeÃras StancarusÃedmiloi cre-ditSyplus eÃpericuliab lots qui fe amicos nobts in eo impugnadoÃmulat^ quam ab eiusaperta maledicetia.NonÃmo miloi tantum.,yt exiÃime meaffirmare poÃ-^quo animo quiÃue doceat:Ãd tarnen niÃme multa nbsp;nbsp;graues conieCfu-
ra falluntyplsrique ex hts qui nouas has de Trinitate quaÃiones mouent, non tam ChriÃi quÃmÃam^loriam quarunt:amp;* non ecclefta ytilitatiÃdÃo com wodoÃudetÃ, atque yeÃra bonitate abtttuntur. Nam igt;t olimpfeudoapoÃoli
74 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D- lOH. HYPERII,
Corihtl^ioiijtcnonnullihorumyos quoqiteconantttr in JèruitutetnredigerCj extoUuntfiJê yt y os excdant nbsp;nbsp;nbsp;à yobif acdpiant. QiMre Ada^niÃct Do^
mini Fratres honorandi^ eui^ilatc, in tempore horum tnÃdiis occurritez acyosquidem-,qtiibiisdocendimunuscommijÃtm eÃ,non patiaminiyos duci horum hominumaÃutiis^ytaliquidnouitattsÃudioayeritateÃmpbctf doctrine rccedatis-.yos etiam,Ma^niÃci domini patroni eccleÃiarum.^ne faciatù eccleÃas yeÃroi aÃlum ctmbitioÃruin lt;amp;lt;nbsp;contentioÃrum hominum, qui reli~ gionii titulo non tantum optime inÃitutas eccleÃas.)yerum cttam ipjam chriÃi ^oriam^quam nos defendimtts., impu^nant-.nolite qu£Ãpati yt lUi diutittspiis lUudant,^ ita turpiteryeÃra bonitate libertate abutantur. ^^noÃo qui-detn in me non eÃe authoritatem aut doctrmam tantam, ytyosadmonereaut : yeruntamen ardore quodam Ãudio yeÃriac-cenÃis, non potui quu Stancaro reÃondiÃcm, yos non altering periculi adrno-nere,quod mihipriore^rauiM eÃe yidetur-.cupio autem.,Frarres, hæcaccipi eo anmo quo à meÃrtptaÃunt.,yt hæc omnia ad Dei^loriam, pacem nbsp;Ãlutem
ti conÃdium darepoÃim
eccleÃarumfactant^ idquodynicè hdtcÃribendoÃediaui. Deus^ubemetyof SpirituÃo, errores eoriimque auédores confundat, nbsp;nbsp;exoptatam eccleÃispa~
cem reÃituat. ^men.
theses theologicæ d. ioh.
H Y P E R I I DE TRINITÃT E, Q_V OD FILIVS
Patri coelEcntialis, coætcrnus, amp;; per omnia coæqualis fit, pro-pofitæ à dodore Andrea Hyperio, in Academia Marpurgenfi, , 28 Augufti, M. D. L X III I.
^filins lib. I, contra apologiam Eunomà teÃis eÃ.^ blt;ereitcunt Eunomium cito quamplurimosÃduxiÃe,qHbd callideÃn^erety à cum orthodoxisplane idem de Filio DeiÃentire : quum reue^ ra quanuis iiÃem yteretur yerbts yÃententiam tarnen tueretur lon^è diuerpiÃimam.ldem/aciunt nunc quidam noui ^riani^ yelpotii(s Eu~ nomiani^quiÃmulantÃnobiÃcum cdÃteriyFiltum Dei yerum Deum, de E)e0 yero : cogeruntinterim yndccunquepoÃuntarma argumenta, quibtts Pa-r tre inferioremy^ nuUo modo Ao^ualem demonÃrent.
z ^Jtqui obÃÃunteüplures Scripturarum loci, apertiÃimb teÃantes, Fiâ hum Deiyerutn ^perfeçlum Deum, Patri cum effentia^^ tum pt^etpia^at
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- di^nitate
7y
THESES.
dl^nitdtepefOfnniaparem^^ £qualem exiÃere.
3 ^nte omnia yerum ejje oporttr^ quod^eneratim ÃmÃiclterdeFi-lio dicirur,Q^m informa DeieÃet^nonrapinam arbaratm efl,yteÃet£qua-lii Deo,Pb)iltpp .z. Quum etiam ybicttnque F Himfeal)pellat Filium Dci^ fium Patrem De(tm,tbife Deo Pat)-i £qHalem aÃeuerar,ytloan. 3.
4 antem Filing fit Patri à p-ova-ioi ,fiiii ipfi confirmât y erbis ,di-cenSyF^o nbsp;nbsp;Paterynumfiumia, Ioan. 10. AZm omnia ruafiunt^ t^tua mea
fiunt.Ioan.iy. Qm yidetmâ¬,yidctamp; Patrem. Crédité mthi,quodeo-o in Pa^ â trefum,^ Pater in me-,Ioan,ï^.
lt;) DePatrH amp;Filÿinpotentia£qualitate. SicutPater memad hocyf que tempus operatiirj(^ ego operor. Et qu£Ctinque Paterfecerit bæc itidem amp;*Filius facit. Item, SicutPaterfufiitatmortuos^yiuificat,fieamp;lt;Filim quos yultyiuificat. Neque enim Pater iudicat quenquam,fcd omne iudicium deditFilio, yt omnes }^onorentFiliHm,ficutb)onoratPatrcm. loan.'^.Iterum, V os diciiis me blaÃhemare, quia dixerim, Filius Deifum : ft non facia opera Patr'is mei,nolite credere mtlaifin yero faeio,lt;!^fi mi\n non creditvs, opcribus crédité,y tcognofcat'u Csf credatis quod Pater in me efi,C^ ego in eo.
6 .^Fd hac, ratione principij, ordinu, fiue gi'adus, yel quocunque a~ Iio modo non eÃe Pâtre inferiorem, ex his colligitur. Inprincipio erat Verbum, nbsp;nbsp;rerbum eratapud Deum, Ioann, i. Ipfe efiante omnia, amp;
omnia per ilium confiflunt : amp;nbsp;ipfe efi caput corporis Ecclcfi£ , qui efi principium, ColoÃ. 1. .^^liquoties Filius ante Patrem collocatur, Ioann.1. Inprincipio erat Verbum, amp;nbsp;Verbum eratapud Deum.Galat. \. Paulus .^poflolus per lefum Chrifium, ^7* Deum Patrem. z. Corinth.i ^.Gratia Domini nofiri lefii chrifii, charitas Dei ,ç^communicatio Spiritus Janelt fit in omnibus yobss. z. TheJJal. z. Ipje Dominus nofier leÃs .. Chrifius Deus, Pater nofier. Eodem JJeclant loci, qui fignificant, Filium federe autfiare ad dextram Patrts, Pjalm. no. Jl4atth.zz.z6. A4arc. 16. Eue. z^.^md, quod .^elor. z.^. Nomen chrifii leju in quo bapti^-banturcredentes,pro nomine Patrts^ F ilij lt;amp;* Spiritus fan^i ponitur?
â nbsp;nbsp;7 Bre-wfer g«æc«q«e de Patrepr£d/cantur,ad ipfius dignitatem cxtolleri-
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excepiu proprietatibus, cuiufmodiÃnt,gencrare, mittere,de Filio
, quoque reClè aÃeruntur,
s Slÿm MC if fil fmfrieute, iu accifi dcbcm.cnniaiPMrcmi rilio
â¢ytncwq^teperJon£con^g;nientes,dificemant^
ARIANORVM REFVTATIO.
9 Hac nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;manifeÃa fint nihil prodeà Eunomianis
(juod ad minuendam Filij di^nitatem-piocabula effentiAyCoeffentialti,perfonAt relationt6,TrinitatU,ynitati6,pmÃi/reiicicupiant. Caufantttr ea in Scriptitrts nonhaberiiamp;nuperaÃholaÃicu amp;pontiÃcit6doBoributexcogitata.
IO Nequc id patrocinatnr ipforum cauà quod docere conanrur,folum Dcum Patrem eÃe ynum yerum lyeum ab omnibin adorandttm in-uocandum.
11 f 4^ quoque eÃ,qudm obtmdere conatur hypotheÃÃeu reffila-. Vbi-emque inJcriptura Det nomen abfolutè, abÃue adieCloponitur, de folo Patre dcbere accipi,
IX Peræque abÃrdum eÃ^ epitheton Pn/t^ in folnrnDeumPattern competere.
Sed neque iÃAÃntentiA idone£Ãntad probandttm Ptlium eÃe inferiorem Patre.in tpuibuiparticube^ Ex,^^ De,In, Per, aliquidfecundum dt-uinam naturam a Filio minus y el humilius, quam in Patre,yidentur notare.
14 /ZofTcwcltporro tllorum blaÃhemia eÃ, qui quoÃli PatriÃpremam aÃerant dignitatem, Filium, yel Spiritum fanc^um debere inuocaripemegM.
I Facile in/ùperintelli^muf,eodem UtaÃeclare qu£ contenhnt,Spiri-tum Ãnclumnon £qualiter ex Patre Filio ,fedtantùm ex Patre per Fili um procedere,
16 Nosproindefecun^im locos Scripturarum ante recitatos, ^triaÃm-bola, ^poÃolicum, Nicenum, ^thanafianum, tum Scrip tuns confentientia credimurs,amp;' conftemur in ynaÃÃntia dtuina tres eÃeperÃnas,Pattern, Fi-lium,0* Spiritumfancium, coeÃentiales,colt;eternas,^fper omnia äquales.
x8. ^u^uÃhabita diÃutatio Marpur^i,
DE DEO, CONTRA NOVOS A-â
RIANOS NVPER IN POLONIA EXORTOS, LIBER fecundus, eorundemrefutationem continens,per DJoannem VVigandum.
N omnibushlt;eteticis tresinÃgnesC^tetr£not£,quafiÃi^ma-® taqthedamapparereÃlent. Primum,deteÃandaperplexitasve-
rii nouarum.Deinde horrtbilts blaÃhemia. Tertio eÃtenis ma^ ___ ledicentia. Fontes yeroprAÃinarum illarum Ãnr,leuts ambitio, yindt^æ cupiditas, interdum etiam ctaÃi nbsp;nbsp;aÃeiHatapropemodum-infii^
tia.Sic noui ^riam, qui in Polonia iam tecens exortiÃnt, nbsp;nbsp;quorum feÃ
ARIANORVMREFVTATIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;77
caput^ ducem proÃtctur quidam Gre^oriut PauliyMinifiev CranuienÃsiC-dtramonÃro/a tabula zip Tum Babel, exputridaambitinne -veluti Scarabini exaÃntsmertuupullulant.Nam Lut}-)ero yixmimmam partem reuelatiorm Zip deiiruciionis ^nrichriÃi rclmquunt.,nempeÃpertoris tantiim tecliin £~ diÃeio ^ntichriÃiano denudationem. ^tÃbimettpÃs iÃiÃirittts arrogant ^ntichriÃi exciÃtonem extirpationem ab imisuÃque fun^damentn.Glo-rianturÃbi longeplura à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eÃ'e data^quà m Lutinero autaltis.In bgt;areÃ-igt;e-
rö frlt;tde»(Jrf,frfzwÃunt intricati^obÃuritâvariabiles, quot;utmagna attentione adhi-bita ydiuinareyix queas quidnamaÃeuerareconentur.InblaÃhemiisporrb eÃutiendts,planeejÃrontesÃnt.Maledi^a quoqueadeo cumulate liuide effundunt^-vt exiÃimes eos meris -viperinti linguùpungere.
Tres autem babent iÃt recentes Briant hjpotheÃs ^Ãcuti ex tabula ipÃ-rum monflroÃ.,ex Turri Babel,quam confiant, ex epiftola ad T/^rtnos firipta, ziP reliquts ipÃrum libris, coUigitur.
I.
Tres eÃe,Patrem,Btlium ziP SpiritumÃnclum,Ãd non eÃe tresperÃnas.
II.
F nam eÃe Naturam Ãu Deitatem, communem tribus illis, Ãd non eÃe vnam EÃentiam.
III.
VnumeÃeT)eum,Ãdtantum Patrem diet ynicum ziP~tgt;erum XDeum, Eiliumtterb ziP SpiritumÃn(dum non diet ynicum tüum T)eum.
Eiinepoflea naÃeuntur ipÃs ziP alia quadam locutiones. Eà enimfaten-tur,Ftlium Dei eÃe Deum ex Deogenitu, tarnen nuÃuam dtcunt,Vnicum iUum 'Deum,eÃe Patrem Filium ziP SpiritumÃanidum,zip SpiritumÃn-â¬ium quidem nuÃquam Deum nominant. Haenon obÃure portendunt,quo-nam ifii praÃigtatores contendant.
DE* PRIMA HYPOTHESI.
Dicunt eÃ'e tres, eoÃue nominant Patrem, Ftlium z^P Spiritum Ãandum, fed hoÃce contenebtnt non eÃeperÃniu.
RATIO ISTORVM ARIANORVM HAEC EST^ Ãriptura non docet, non e/t aÃÃeuerandum.
SedinÃeris literts nuÃquam leguntur bac igt;erba, eÃe tres perÃnas : Ãd tantum tÃa, Tres Ãnt, qui teÃimonium perhibent, i .lohan.'ÿ.
Ergo nonÃnttresperÃna,
iÃa quidemprima fionteapparent^quafi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;naÃantur,
^-iii.
7^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arianorvm refvtatîo.
rum longe-vlterlia ifiiPriantprocedunt. Nam cum ipÃtm Patrem^yntcuf» acytnum dunfaxatyocentDeum^nonitem âFilium,neque SpirttumÃinüum ynà cum Patre-.ideo res etia il)Ãi^,qu£ deperfonis iflis traduntur^impugnantf Ãtutpaulo poà annorabimus.Sed ad arÿimenîum rejpondeo.
Maiorloquirurderebus-.Minoryerode yerbis:Jdeofunt quafuortermi-ni. ^dres enim eiM doidrin£, quamdeÃ(a ejjèntta amp;yoluntate Deusre-uelautt., nos alligatifumus.Gal. i. Si quis adtud Euangelium docuerit., td efl^ do^rtnampugnantem cum hocynico fundamento -iÃt^nathema.Dc yer-bu yero dicituryytfintanalogafidei, Ro.iz.Nam ad inÃirutionem rudiorum^
ad confutationepr£fligiatorum,licitum eÃaptts inteÃigibtltbus yerbu acÃententiisyti imodb iã loquutiones non mutent res ipÃat tnÃicris literu prigÃriptas traditas.
^dMinorem: Re^èacycrèdicitur,iÃos treseÃe tres perÃonof.Ratio-nesÃntiÃ^:
yocabulum PerÃna y déclarât quidnamÃntiÃi tresy nempe non ymbr£y nonÃmnia, aut cogitationes Ã)lummodo hominum tnanes eua-nid£yÃedyiu£qUiedamÃbÃant!£.Nam r e s,eÃgenerale yocabulum.Iam yerb res dtuidi oportet in Ãecies qu^tÃclam fuas, id quod etiam iplä ratio dictât.
X. QwaÃu:r£liier£claredocâ¬ntyifi:ostresynempe Patrem, Eilium, Spiritum fanâum, ejÃe res yiuas, nbsp;nbsp;fubÃÃentes, amp;dtÃin£ias. Nam de
PatreÃmul nbsp;nbsp;deFilio dicitur. Tu es Fibus Dei yiuentts. Ergo Pater eà res
yiuens acfubÃÃens-.Filius quoque eÃyiuusFiliusyiuetis Patris. Nam quan-do Petrus inquityTu e s Filius Dei,perinde eÃacÃdixiÃetyTu e x i s t i s Filius Deiytu es quiddam ijçi/ç-cto.ty!iyyquod eÃFilius Dei.Non es ymbra Dei, no cogitatio euaneÃesyÃed exiÃcs Fihus Dei.P atergenuit F ilium yCrgo Pater eÃquiddam exiilcns. Filiusgenitus 'a Patrcynon eÃfomnium Patns,Ã;d tale ô/piFlct/j-ivovy quod mittitur in mundumy induit camem humanam, redimitgenus humanum. Spiritus Ãnctus Ãecie columb£ deÃendit, arguit nbsp;nbsp;nbsp;docet
mundum. Ergo SpiritusÃanctus eà exiÃens quiddam, yiuum amp;nbsp;eÃÃcax, neque eÃÃgmentum quoddamyÃneÃdÃÃentia quadam.
Sed PerÃna inhac do^rina nihil aliudÃgniÃcat, quamÃbÃantiam indtuiduam y intelligentem, incommunicabilem. Pater entm non eà Filius, neque SpiritusÃncius:^ Filius non eà Pater , nec Spiritus Ãnctus: de-niqueSpiritusÃnctusnon eà Paternec Filius, fedÃnttres resyerèÃbÃ-Ãcntes.Fiucpertinentreliqu£a^iones triumiÃarum perÃnarum, qu£ idci»
ARIANOKVM REFVTATIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79
idem cuincunt, Proinde quot;vocabulum Peifonx non mutât rem ipjà m , -veà im cum ipjâ re -verè acpropnc congruit.
. Qma propter captum rudiorum, licet Iâti -»ocabulù noM amp;nbsp;receptis^ cum rebu^ ipÃs MmcnyHti diÃum eflyCon^yuentibuSyne hominesJibi taliafin-^antyquxÃntcontrafcripturam. Sed^ocabulum Perfon£Tgt;elSubÃantix,no-tum eà horn imbus in EccleÃa c a ssisri ex ion^o amp;nbsp;approbato p/u, con^ruttcum rebus tradita myerbo Dei.Er^tÃc reQè loquuntur EccleÃa JDochres.
4. QjÃa ad conÃutados hiereticos licitum eà yti yocabults, qux rebus ipÃs conueniunt.EccleÃa i^itur yocabultim PerÃonx recepit amp;nbsp;yÃrpauit, quan-do aduerjus Stmonianos,^riHmySabellium-)SamoÃatenumye^Ãmiles prsiÃi-^iatores y confundcntesperÃonas, yelalioqut eas abolentes, ytra doéirina in yerbo Dei traditayfuitpropu^nanda.Sicutrecle^u^uÃinus inquit : Licuir loquendi diÃutandi necessitate dtcere y tres eÃe peyÃinas y non quia Ãriptura dicityÃdquiaÃriptura non contradicit.Cri£cidixerunt initio tres eÃe hypoÃaÃesytd eÃyÃbÃantios: yeriimpoÃea imiutiÃuntLatinos, ni-' hil de rebus ipÃs mutanteSylicetyerba quxditm yariarent.
Debebant iÿturnoui ^riani primitm oÃendercy quodyocabulum Per-fon£ non con^rueret rebus iÃis dtuinUyin yerbo D« tradittSypriuÃuam illud explodcrent tanta auÃeritate ^yehementia.
Deinde debebant prius monÃrare conuenientius yocabulum, quam illud quod receptum ebs^yÃtatum eÃin EccleÃa Dei multisiamÃecults yabo~ lerent.
TertiOyÃquiÃelerate abuterentur yocabulo PcrÃon£yytSeruetus nbsp;nbsp;ality
non debebat id Ecclefiæ ChriÃi reclè loquentiicÃefraudi.
, Quartb,prepteryocabulorum diÃrepantium,qu£ quidem nonÃntarebus ipÃis aliéna y non eÃipÃdoclrina/unditus conuellendaaut condemnanda^ NamiÃiPriant ne^anttres eÃeperÃnas.Siiam deyocabulo tantum diÃe~ ptantyCur docirinam abiiciunP.
- Ckm iÃturne^^enteÃe tresperÃonasyid eÃyvesÃbÃÃentesyyiuasycfftcacesy ^onconfuÃs yÃuin^errorem produnty quodà doclrina Veybi diuiniyquam re^ibe pmÃcetur amp;nbsp;tuctitr'Eccl^Ãa chi'Ãi y ab ^ntichriÃi deliriis repur^a-tUyturpiter i(y*manifeÃe deÃeiant. Explicent i^iturÃe elarittSyCur ne^ent treso^o^d.a-tiç Ãue perÃonas i Et dicantplane amp;'dilucide y quidnam Ãntilli tres y Cum perÃ(tn'£i)forrÃjit?^ Non enim firis eà dicere, quod h/ tresÃnt '^'^Sp/ritus Ãn^USx i^^ritur enim e^ualesÃnt res ^an Ãnt j gt;
8a
ARIANORVM REFVTATIO.
Tfmbr£ Untùmyycl co^itationes qu£damyan, yeroÃibflantidi^Ine^ttim eà yo^ aferariÃtnt ttes amp;Jcmper treSynccdefinire qutdnamÃnt.Si ne^as perfinnf eÃe tresÃmul ne^a eÃe tres res.
Neque nuper adeo hocyocabulum yÃrpari coeptum eÃin EccleÃa chri^. Ãi.Nam antiquiÃimi EccleÃa dolores y^ÃtbÃanti£^fgt;erÃnie nomme yÃÃnt. y.tIgnatius ad Ma^neÃtnos de Filio inquit, qubdÃt oâgt;ir/a svBSTANTi A^enita.LoquiturenimdeyerboÃbÃantiali. Tertullianus ad Praxeam inquityQ^cunqueÃbÃantiaÃrmontsfuit,illamdtco perso u A M.yamp;'till nomen Filii yindico: nbsp;nbsp;dum Filium a^noÃoÃcundum à Pâtre
defendo.Item libro de Trinitate,Filium eÃejecundamperÃnam poÃPatrem conrendit..yidiicttyinquitySumM, nonÃm -, yt oÃenderetferhocquod dixit ÃmuSy^ Pater,duas eÃeperfonas.Cyprianus inquit,Diuinitas amp;* humani^ tos inynam fierÃnam conuenerunt. Peltquorum do^orum teÃimonta in firxÃntta omitto,quia tÃi.Ariani nouiearn ob cauÃim eos répudiant, quia co-tra.gt;4rium,Ãumparentem,prieclarè ^Ãdelirer exyerbo Dei decertarunty
yeritatem yindicarunt-.id quod obÃiruatione di^iÃimum eÃ.
, DE SECVNDA HYPOTHESI.
Vnam ejà n a t v r a m Ãu d e i t a t e ni,communem tribus illts ,Ãd noneÃeynam e ssentiam tllorum trium, inquiuntnoui .^iriani.
Si rationes mquiras iÃius paradoxi, nullam altam inuenies, quam quod inÃacrts literts non extant lUdi Ãllabx,, essentia wä. Tt^^o Ãmpliciter Ãp^tÃitioÃe decernuntyid eà .^sfntichriÃi do^ma.
Sedreldè ç^yerè dicitur, ynam eà diuinam eÃntiam, propter haÃe rationes.
I. Quta etiamà hte literx,, essentia,/« Scriptura non inue-niuntur, tarnen resipÃ, qu£ hocyocabulo in Eccleà chrtÃi exprimuntur, ÃntinÃcris literis comprehenà nbsp;nbsp;traditamp;.NamÃptus repetitur h^c oratio^
tuns,Dominus Deus tuus Nnus eÃ, ^ly*c. Hac diÃa teÃan^ tur, Deum exiÃere. ideo resÃntin yerbo DeiplanA, Deum eÃe qutddam cxiÃens.ExiÃentia autem tllp* EÃntia Dei, idemÃnt.Mutarida i^tturfa. rent iÃa yerba, Deus eÃ, inaliam formam, yt Deusfingitur eà ,Ãu Deut eÃÃmmum hominum ,eà inane nomen,Ãcut Pltmus Ãre nugatur, amp;âc.à non EÃntia quadam, ytÃc dieam,exiÃeret.
SicdiciturPÃlmo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãculotu es.Item,prima lohann.quarto ;Sicur
tUeeÃ,^nosÃmus,i.Corinth.^.Scimus,qubdidolumeÃtimii mmun^ doquodnuU^ est DeusmÃynt^.^nhocdiclo. op^onuntur.Ãbiinuù
cem
ARIAXORVM inVTATlO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;81
csntjdola nbsp;nbsp;nbsp;Dem.Deinde tiroprietates dijïernuntur. idolaÃ(nt nihil,
hoeefiynoÃtntejfenti^ijiidtdamyiux,omnipotentes. Demyero est â td efi,non eftlèmnium numanum^-vt idola/ed ver,ty-viua, extÃens eÃentia.
Z. Q^ia icqttipoUentcs loquutiones, in Ãicrts literts extant. Nam proprium illud Det nomen lehoua, quod creaturis, quemadmodum ali£ appellationes Dei y nunquam adÃribituryabe^efeue/Jentiaeà deduclum. Ã^nificat i^i-turlehoua lUum'DeumyquiyereexiÃityÃuquieÃcfÃntia qudtZm aterna. Neque eÃÃ^mentum quoddam hominum y yt apud^entety FortunayplutOy Cratisty^. ItemyExod.j. Demipà MoÃfuumnomenmantfcÃaty hiÃe yerbiiy Sum quifum. Sic dices ad Ãiios iÃaclySum miÃt me ad vos. /dem ye-ro eÃyacà dixiÃet, Ipà eÃentia,td eÃyU Demy qui exiÃitÃmpery me miÃt.
j. j^a EccleÃiayetuÃiÃima Jtc eà loquuta, yt TertuHianus aduerÃu PraxeamyyniitsÃbÃantiiCyt^ ynius Ãatus ^poteÃatis,quia ynm eà Dcmj. ./iutorÃmboli in Cypriano dicit y Deum quum audts yÃub/lantiaintelli^e.I-temMartialtsadBurde^alenÃeSyVnimyoluntatu,ynius eÃ'entidt. Q^ndo e-ntm de ynitate D« loquutifuntyeteres, SubÃatidt amp;nbsp;EÃentix yo^ulis in-dijÃerenteryÃJunt.ReliquorüteÃimonia no adfiriboyquiapaÃimÃntobuia.
Q^a Naturay Deitas amp;* ejÃntia, in hoc quide loco de Deo, in hoc cardine nihil differunt.Sic Na^i^ian^tienus inquit, DeuSy quid tandem in Ãua Natura eÃentiaÃtyhoc hominum nemo noueritynquam,Ãd qubdÃtyhoc nemo no inuenerit.Ia quia iÃi noui .y^rianifatenturyynam ejà Na turamÃu DeitatemyfateanturÃmulneceÃe eÃyynam eÃe eÃentiam. Si répudiant Eà Ãnrt£ yocabuluy quia inÃriptura nonÃntiÃitÃuabteyprimum eadem rationc répudientÃa yocabula.Nam Naturam eÃe ynam, de Deo nuÃquam di-cuntÃtcr£ liters, hoc cflyÃUabas iÃ.ts non habent, licetres ipÃts tradant. Ita Ã'ts ipÃrum McultsÃmctipÃs conÃ^unt :gt;lt;iriani.Deinde p robent yocabulum EÃenti^jnon conuenirc ipÃs rebusyquas de DeoÃera Ãriptura profert atque affirmât. TertioperÃieue ^yalidè demonÃrent, Naturie yocabulum eÃe Ã^niÃcanttm (^7* intelliÃbiliiUyquam EÃentiie.
5. QmaabÃrdiÃmaÃntentia ex ipÃrum ne^atione naÃitur.Citm enim noui iÃi .y/riani efÃnttam Dez ne^mt, necefà eÃ, ipÃs Naturam Ãu dei~ täte abÃque eÃentia comminiÃci ty-aderc. ^0 cfuide portento quid porter.^ toÃns dieipoteÃiHeecautem reipà tradut,yerum inuolutc ^perplexe, quia ybiÃma^fiuoluerint, monÃrum hochorrendum tuctdiùsapparebit,
â A i DE TERTIA H YP O T H E SI
Knum eÃe Denmytält qHidimpafio , âvttafftùmpMer dicaturynicus
i.i.
ARIANORVM REFVTATIO^
y crus Deuszriliuyero ^Spiritu fanc^utn non did ynicum nbsp;nbsp;yerä Deûm
Mir»m fine eü^qttod hocrelinquuntiÃi noui u^rianiyynicum ncmfc efi fe Dcum .Ne^ant emm tres eÃeperfonAS,ne^ant effintiam yn^effè. J^id i~ ÿturde DeoretmentlVnum Dcumfidunt, qui non fit tres perfionte, hoc efi^Pater,Filius,!^ SpiritusfinclHs,nequefiitynica efientia. Interea tarnen contendunt ejfi tres,amp; ejjeynatn Naturamfieu Y)eiratem. Nec yolunt yi-deri xc,yoij.a.xtw quandam, fied neceÃariam pottùspu^nam de rebus ipfiis, ad dodrinamdeT)eopertinentihus,fifiepifie.
Sed nonfilum Pattern effi ynicum yerum 'Deum, yerum tres ifias perjonas, Pattern, F ilium, Spiritumfinclum,efièynicum yerum T)eum,ex tmmotu rationibusperfiicuum ejl.
I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hocproprium,Deum efie,non tantu Patti,fiedetiam Filio,^ Spi
ritui fincio , infitcru literu tribuitur.Xye Prffre dicitur, z.Cor.i. Benedià us J)eus Pater Domini.nofiri lefit Chrifli.De Ftlio, lohan. i, Verbum erat Deus.lohan.zoiDomin^ meus V)eus meus.Rom.lt;).Ex quib^ efichrtfius Jccundti carne,qui eÃfiperomniaDeus benedidus infiecula. De Spiritufin äo,ldeyerb eÃDeus[loquiturde Spiritujaciofiui operatur omnia in omnib^.
Sed non fiint tres Dij, yerùm ynicus tantum yerus Dewi. hi tres 2'ater, Filius,^ Spiritus finddus,Junt ynicus yerus Deus. Pater cum fitt 'Deus,non eÃpeculiariterautfioluf Dewi: Filius citmfitt Deus, non eà fiilus Deus:ficSpiritusfitnclus cùmfitDeus,noneiifi)lus Deus,fidhitresfiunt ynus Deus.Ratio hutus confiequenti£ eÃ, quiafiacraficriptura ytrumque Jz-lucidè aÃeuerat,primitm Pattem eÃe De«w, Filium eÃe Deum, Spiritum finclum eÃe Deum:deinde,non tarnen tres eÃe Deos ,f'ed ynicum duntaxat Deum. Hacautemfideaccipienda, non rattone humana ^ÃtmandaJünt.
z. in Veteri TeÃamento, crebro etiam in Nouo, non dtÃiniÃis per finis, dicitur Vnum eÃe Deum :yt Deuter. 6. ^udi ifiael, Dominus Deus thus, Deus ynus eÃ.Efi. quadra^efiimoquarto.Egofimprimus 0* no-uiÃimus,amp;prater me non eà Df«5. Alarci i z. Vnus eà Deus, amp;⢠non eil alius prater eum. i .Corinth.^.Nullus eÃDeu«,nifiynus,(^c.
Jn hiÃe fiententiis yeruó Deus defi^tur,ficutifipatefedt. Sedpatefecit fê in tribusperfinis,Patre,Filio,^ Spiritu fin£io.
Er^o iÃa loauutiones de yno Deo,Ãnecdochice includunt tres illof quai dixi perfinas.jlle eÃ,inqua,ynicusDeus, qui eà Pater,Filius^Spiritus fin-(lus.Maximacnim impietas eà aÃeuerare, Filiumycl Spiritum finà um nonincluddin hoed/^o, Deus tuus Vnus eÃ.Deitt.6,
ARIANOKVM RîITTATIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8)
J. /ohannes clariÃime inquir i.EpiÃ.cap,^. Ethi très tnvm fùnt.Tres quidem numcritt^ Ptttïâ¬mygt;lt;oyBv SpiritumÃnBurtt. Vrftim Tero eÃcpimnunciat,Porro ynttm ejjè,^ y num Dcum eÃe,in hocqutdearttcu-lo mhil differunt,quiajcriptura docetynicum ejà Dcum.
4. chriÃM tnquity E^ Pater ynumJùmui, Io]iein.to.PvrÃgt;. ni« qutdem dÃin^uit, quando /nqu/t Sumu«: fed quum inquir, Knum fumtHy fe cum Pâtre ynicum eÃe Deum affirmât. Neque yero Sf ritus fanäusex-cluditur y quia in pr^fenti loco ChriÃus hune fiopnm Ãbiprutfixum habe-batyytdcclararet qutdipÃmeteÃet. Sic lohan.i^.inquityfeà in Pâtre eÃcy id eÃycotÃentialem eÃe Patri.
Q^tt non tantiim. in yno opere omnium amÃiÃimo, nempc in rc^e^ neratione homin'iSyCoiun^untur PateryFiliuSy^ SpiritusÃnlduSytaquam eo^ omnipotente : Ãd etiamibi yno nomine copulantur yÃeutinquit chriÃus Matt.iS.Baptifinteseos in nomine Patrts y Filii y Spiritus fin-üi.iN Nomine iutem, non tantiimÃ^nificat ex prlt;jicepto eÃicacia com-muniiÃorum triumyÃdetiam in co^nitionem ^fidem in hunc ynicü Deuy qui in primo decalogi præcepto inquitz^on habebis Deos alienos. Habes i^i-turhtc tresytiimirum PatremyFilium y SpiritumÃnüumyfid vnieum no-tnenyin teÃimonium luculentiÃimum qubd ynusÃt Deus.
6. QÃa ynica eà DeitaSyÃeut ynus eà Deus fine omni dubitatione.
SediÃinoui.gt;4rianiipfimetfatentur ynam eÃe Deitatem, communem iÃis rribuSyPatriyC^FiliOyamp;' SpirituifinÃo.
Er^o non tantum Pater habet iÃam DeitatemynequeÃlus Deus tÃyÃd PateryFilius Spiritus fanHus y eà ynicus yerus lUc Deus, quem façr^ liter£proponunt.Suo ipÃus i^tur^ladiofefe iu^lantiÃi amentes .^^riant. .
7. f z7/»i eÃgenirus à PatrCy nbsp;nbsp;nbsp;earn ob caufam coeÃentialis Patii.
Nrfz« Filius,yti dióium eÃyin faerts etiam Uteri« yocatur eÃ
Er^o Filius cum Patre,eà ynicus yerusiüe Df«5.
8. Spiritus Ãnclusprocedit a Patrè Filio. Sed SpiritusÃnclus
no itaproceditex Patre lt;amp;'FilioytanquaÃiratio ex »oÃrispecloribusyqu£ cà tantum ardens halitus,amoremÃu aÃ'ecius ex corde effundenSyamp;mox iterti euaneÃenSyyerumeÃDeuSy i.Corin.itL.i!^ eÃcoeÃentiab« Parri i!^Filio, Ergo SpirirusÃnbius cü Patre eil* FiliOyeÃynicus nbsp;nbsp;yerusille Deus, de
quo inquitH'loÃs 'Deu.^...^udi iÃaelyDomin^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n v s eÃ.
f^^tÃEili»« amp;nbsp;Spiritusfinilus y nonfunt ynicus Deus cum PatrCy tum neeeÃe eÃplures eÃb Deos.'^amferiptura yocatFilium Deuyamp; eodem
l.ii.
84 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ARIANORVM REFVTATIO.
modo Spiritumfangum apjjetlat Deum^quemadmoditm etiitm opera dlulna, omnipotenti^epropria,iâtrijque attrihuuntur.In quafcunqtic t^itur Jpecies â Ãje -pertantiÃi Cl^am£ieontes,neceÃc cftipÃs tres Deo5 ajjerere,
y elà Filius Spirims ÃnCiits nonÃunt reuera -»nicns yerus Deits cum Patre,tum neceÃe eà tpÃns yocem,Deus,qua. eis adÃrilitur,aliter inter-pretari:id quod audiemus ludicabimus exÃcrts literts. Sequetur autem ,à ynicus yerus Dews tantum eÃPater, clSt* non Filius Spiritus Ãn^dus Ãmul,tum Filius non eà reuera Deus : item Spiritus ÃnFlus non eà reuera Deus.HorpaFlo nouiiÃi.Hriani adyeterem ilium ^rium reeurrunt,acye-teres hasreÃs cum contumelia Filii Dei SpiritusÃan^i reÃuÃitant,
F V ND AMEN TORVM ARIANORVM CONFVTATIO.
la^'is hiÃe fundamcnt'u pro doclrina catholica,quod Pater,F thus nbsp;nbsp;Sp i-
ritusÃincdus,jit Vnicus yerus Deus, de quo etiamprimum Decalo^i pr£-ceptum inquit, Nonhabcbis deosalienos:nunctÃorum nouorum^rtano-rumfulcra exploremus,quibusÃahihunt hancÃuam aulam, Ãeupotius ollam teÃaceam,qubd non Filius,non SpiritusÃncdus,fedÃlus PaterÃt ynicus 'UCYUS Deus,.
Argumenta,quænafcunturcx diiäis fcripturæ male detortis. ⢠'
I
l^nauditaProphctis,chriÃo,^\HpoÃolis affeuerare,impium eÃ.
Sed elfe ynicumDeum,lt;(^ tarnen efÃe tresperÃnas,cà inanditum Prop he ttSyChriÃo,^!^^ ^poÃolts.
Frgo haic doclrina eà impia.In tabula i^epiÃola ad Pi^urinos,
P. Minor eà falÃÃima.Ecqutd autem frontts iÃt .priant habentî Nam ytrumque,yrtdemonÃrauimus ,Ãcra Ãriptura tradit, (ä? Pnicum duntaxat tÃe Deum,Deut.6.Et,tres eÃeperÃnas,Patrem, Filium Spiritum Ãn-Ãum,Matt.i^ .LtqutdiÃime etiam loannes inquit,Tres Ãnttn calo,quiteÃi~ moniumperhtbent,Pater nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Spiritus Ãn£lus[.^udis tresperÃonas?)
t^Ãquitur,Ethi tres vnvm Ãunt.Sedcxa^itant iÃi.y4riani loquutio-nem EccleÃa,Pnum eÃ'e Deum, tamentrinum iquaqüidem oratio non diÃrepat a yerbu Euan^eltÃa Iohannis,quitnquit,Hi tres ynumÃnt.
ChriÃusnonjtaloquitur,quiatanwm inuocatDeum Patrem,(!pgt;nose-ttamiubetPatremtnuQcare. y. ' i
85
arianorvm repvtatio^
Jrgo ynicta eà Dem Pater,
P.. EÃfallacia compoÃtiontf dtuiÃon'ts ytjua incautU Vtorninibm ifti frixÃi^iatores imponunt.Q^ndo enim de aliquo fidci articula dicendum tÃ, nan tantum yna aliquafiententiaLt excerpenda eà exÃcris literis ^fcdintérêt contextm, amp;nbsp;quafi carpus illius daélrinx, inÃici canfitdcrari debet. ConfiâtautcmChriflum dtfèrtè dacuiÃe, ynum eÃe Deum^ Ãlattltamp;i quarto, decirnonona, zz. Marei ii. Deinde etiampetÃicue docuiÃe de tribusperfi-nis,Patre,Filio Spiritufian^o,Matt})£izS.Iohan, 14,1^, c^aliisinloetf. Ergo yerum ynicum Deum,non yocat autdocet alium, quam qui efi Pater,Filius SpiritusÃncduSyin cuius nomine omnes filmt bapti^ndi. t^^d yero Patrem interdumfiolum nominat Deum, non efi exclufiua oratio, quafii Paterfioiusfit Dcus,exclufio Filio amp;*SpirituÃincio ây^n non legerut etia ifia, quodziyoi; fiitDeus,lohan. i..^^d CliriÃus Ãt Dominus ^Deus,lo]-gt;an.iQ, Prsiterea hîejèprodunt ,gt;4riani,qubd negantFilium efifie ynum ilium Deum, coeÃentiale amp;coomnipotcnte cumPatre ^SpiritufianClo.ltem quad negant Spiritum fianelum eÃe Deum.iÃa monfira ifii Spiritusfouentamp;parturiunt,
11 r. /
In yerbu Baptifimi Chrifius non inquit, BaptiÃte in Deum, cuius eà yna eÃentia tresperfiona.
Ergo non eÃDeus tabu, . P, Eodempertinetl-)£cargumentatio,Namresfiunte£dem, Q^emenim Deum Chrifius ibidifiinîtis peÃants nominat, Ecclefia diciteÃe ynü Deum, fieuynam eÃcntiam,qif£ quidemeÃentiafiitPater,Filius,^ Spiritusfitnclus, Debebantigitur ifii ,y/rianiprobate euidenter,loquutioncm Ecclcfiisi fiti rebus docdrina ChrifiidiÃentire, Hocefi Kpuiutvov, Nam yerborum yariatto nonÃmpermutatrem rpfiam, Ima ipÃmetaliu yerbis ytuntur,quam infiaerts literis extant,ytÃam opinionem déclarent.
1111,.
t,Corintlt,S.dicitur,Nobis ynus cfiDeus Pater,ex quo omnia. Vnus Do-minm lefius Chrifiusper quem omnia, Vnus Spiritus fitnclus omnia fitnclifi-cans,Ephefi,^. rnus Deus Pater omnium.
Ergo non rebdè dicitur, Pater, Filius nbsp;nbsp;Spiritusfianedus , Ãntynicus
yerus Deus.
R. ..gt;4rgumentum ex infisitiaphraÃs, yel ex craÃt aecitate oritur, Nam in liificc teÃimoniu non exduduntur Filius Spiritus fitnclus, quo minus amp;nbsp;lapeÃon^fimtynus amp;nbsp;yerus Deus cum Patre, Nam Iohannes difieriè in-ââ ' - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l.iii.
8lt;J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ARIANORVM RBFVTATIO.
qultyHi tres ynumÃtnt.Deinde non attenduntiÃi yerti^lnoftÃiritus, yoca^ bulum Deiy i .Cor.3.primiim generaliter poni, deinde per exegeÃn fenÃeda-letn enumerationem-yperÃmu Ãthticr.qua. quidem phraÃsÃtpius in Ãriptts Pau lints occurrir,priiÃrtim yero inÃlutationibits, yt, Gratiayobtsà Deo Patre noÃro,e!^ Domino IeÃt, ChriÃo. Hicyocabulum D« »o» tantum PatriyÃd chriÃo conucnitÃcuralta teÃimonia id luculenter probant. Tertio quan-do ChriÃus yocaturDominus,idem eÃ^acà Deus diceretur.Nam yocabulum Jehoua,quodÃltDeo proprium eÃ^Graci yerteruntper xvpoç.Sicut igitur non excluditur Pater in hocmembro orationu^Tnus Dominus leÃrs ChriÃuSy quo minus eiP ipÃe Pater Ãtlehoua Ãu Dominus ,Ãcut Filius : tra etiam in priori parte,Tntis eà Deus Pater,non excluditur Filius, quo minus nbsp;nbsp;ipÃeÃtTni~
tus ille yerus Deus,cum Patre nbsp;nbsp;SpirituÃn£lo,
EÃa.^t^.dicitur: Egojum primus nouiÃimus,eiP prêter me no eà Deus. Iohannes de ChriÃo iÃa profert,EgoÃmprimus nouiÃimus,A. n^prin-cipium amp;Ãnts. Si quis hinc inferret, ErgoÃolusFtlius Dei eÃynicus Deus, no Pater, non SprritUiÃanClus, nónne iudkaretur inÃnire? Cum igiturÃcriptu-ra dicat, Filium eÃÃeprimum noutÃimum,hoc eÃ, ynicum Deum. Item di-cat de Patre, eum eÃÃe ynicum Deum. InÃper dicat etiam de SpirituÃnclo, eum ejÃe ynicu Doum. Ergo maruÃeÃu eÃ,Patrem,Ftiium,e^ SpiritumÃm-Ãum,eÃl'e vnicum yerum Deum, no Patrem filum,ÃPphraÃn,.Audi ià Yael,Dominus Det« tuus,Ãnecdochtce dePatre,Filio, amp;nbsp;SpirituJändo-, ac^ cipiendam eÃâ¬.Sic hanc,Tnus Deus öt* Pater omnium.
V.
Philippus »on capiebatnoÃe eÃentiam yelrrinum,Ãed De«w Pattem.
Ergo Filius nbsp;nbsp;SpiritusÃnlt;dus,nonfrntynkus Deus cum Patre.Sed Pater eà ynicus nbsp;nbsp;yerus Deus duntaxat.
R. non ajÃeciatam maliciam inhac argumentationedeprehendd^ Verba EÃentia eiP Trinitat'ts in ea hiÃoria no exprimuntur. Ergo de rebus tilts nonÃtin hiÃce Philippi yeibts mentio. Qiults hacquaÃo eà conÃequentia? .An non duo de eadem re,yerbis dÃimilibus loqui poÃunt? Deinde nonÃm-nium Patru,Ãd yerum nbsp;nbsp;exiÃentem Patrem ChriÃi ocuhs camaltbus in-
tuericupiebat Philippus, Ergo eÃÃenttam Patris cemeredeÃiderabat. Porrbà non exiÃit,à non eà eÃentia Pater caleÃts Ergo ttmiL eÃ. Deinde non cupiebat Philippus ahum Deum yidere, quam eum, quem poÃea ChnÃus in yerbu BaptiÃni nominat,nempe qui eÃParer,Filius,^ Spiritus Ãan^hts,licet tantum Patrem exoptabatÃibi monÃrari..Atqui Pater,Filius nbsp;nbsp;Spiritus Ãn-
(dui
ARIANORVM KHVTATIO^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;§7
ÃusfünttreSyettatniÃorum^rianorHin confcÃione. Er^oiSumUeutnyo-lebatintueriPhilippusyqui ejÃt irinus inpeiÃnis ,Ãcuttres diÃin^ttf yi~ vof re$ chriÃitsÃpe nommât,
V I.
In Symbolo dicitu)',Credo in Deu Patrem^^ in ii. 3 x m. christ Mj CÃr Z» Spiritum Ãncium.
Ergo Pater efl ynicus d b v s ^non Eiltus.^on SpiritusÃndus. Nam yo-cabulumÃi^eusytantum Patri apponitur.
E. Nomen D«, in ituiusprofeÃioni^ initio, coUeciiuè, mor£ Scripturtà Ãcr^yÃrpatur, Deinde Ãbiicitureuolutio Ãu enumeratio Ãecierum. ,Ae facrtlegium infandum CP*mtolerandum Filium Spiritum fanCtum^ in Symbolo priuare tÃhoc ep/theto, quaà ipÃs lt;pto(pie wn conuenidt no~ men Dei,
Vît.
H£cefiyita £ternayytcognoÃantteÃlumyerttm Deww, amp;nbsp;quem miÃf Ãi leÃmChriÃum.
ErgoÃlus Pater eà folus Deus, leÃs ChriÃus aute non eà iüeÃolus Dc«s ettm Pat re nbsp;nbsp;Spiritufancio,
R. HocipÃdiclo ^'^rianiyeteresiÃorumrecentiumpatres^adÃtamra^ biemabuÃfunt^yt oÃenderent Filium Deinon ejÃDcum, EÃautem merd calftmnia deprauatio dieli chriÃi.EÃenim diabolus mendax^Cy* yeraeià ÃmiChrtÃtyerba impudentiÃime corr-umpitatque detorquet. Nam ChriÃus clarÃtmu inquit ad atemam yitam conÃquendampertinere, yt homines y~ trumque cognoÃant ytam Filium quam Patrem. Ergo in opere hoc, quodÃjli Deo competit, nempe in donatione yit£ atema, copulantur Pater amp;nbsp;Filius,. Hine arntmentum texitur,
Solius Dei eà yitam aternam dare,
Sed Pater (^Filius largiunturyitam aternam notitiaÃi,ÃuÃde in ytrun-^ queÃxa amp;* collocata,teÃe ChriÃo,
Ergo Pater ziPFiliusÃntÃlus nie,feu ynicus Cy*yerus Deus. Nonau-tem excluditurSpiritusÃnÃus tnamÃcra litera Ãpe tantum Patrù Fily meminerunt.
Deinde luculenter coniungut^tur in hoc diclo, Pater ^Fibusper coniun^ ^ionem e t , qu£ quidem coniunQio clartÃime dücet,tum Patrem,tum Fi~ bum eÃe s o l v m zJZ«zw De«w yerum,qut eÃagioÃedus colendus. Non. enim hiedicitChriÃustyttc Pattem cq^oÃantÃolum ejÃe yerum ynievo^.
88 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AtlANORVM REFVTATIO.
ilium ycro tmtm non, Nei^ue inquifJeÃmiChrtÃtim ejjc infivioYtm Dettm, cicnofe-itinere rfJ v n i t a t e m DeiuM. Sed yerba plana fant^ namp;iESvM c n-Ris T V My (juemifiÃiyco^noÃat s otVK de^^m V E R V M. PrudentiÃimeigitur Sapietia DetiÃa yerbaprottilit. Derbaenim T E Q_v E M miÃÃileÃmCltriÃuÃtnrÃbteciainhaepropoÃtioneÃUeo~ Y.tttoney s o L V M De«zw ycrum,Ãintpriedicafa de ytroque frhie^o : id quod reliqua Ãriptura déclarât. Primum enim diÃrttÃime Filium tarn appellat Deum y quam Pattern, Deinde ^eneralia dilda ynitatem Det adfl^unty non excludentiayÃd includentiapotiM PatremyVilium ^SpiritumÃnÃlum. In hac expoÃtione libenterÃquor .^^u^uÃinum y quihacratione tÃam ora-ttonem inteüt^itatque diÃribuityquanquam non i^orentyalios nonnullos ex^ iÃimarey .A u^uÃiniÃntaxin nimïs eÃe coaldam y pr^ecipuè propter articulum tÃv . Verum explanatto .^lu^uÃiniÃcris literie eÃconÃntanea. CÃm autem yerba gt;4u^uÃint harK docirinam tlluÃrenty nonpi^eat ea ledere. Stc inquit: Ordo yerborum eÃy Vtteamp;' quem miÃÃileÃm ChrtÃumyco^noÃcantÃolum yerum Deum. ConÃquenter enim nbsp;nbsp;SpiritusÃtnclnf inteüi^itury quia Spiritus eà Patrvi nbsp;nbsp;Pilijy tanquacharitasÃubÃantialis nbsp;nbsp;coÃbÃantialts ambo--
rumyquoniam non duo Dy Patentip'FtlinSy nectres Dà Patety Filittä SpiritusÃnldttsÃed ipà TrinitasynusÃlusyerus T)eus: necidem tarnen Pater qui FiliMy nee idem FiliM qui Patety necidem SpiritusÃrtciuSy qui Pater amp;' FilitiSy quoniam tresÃntPater nbsp;nbsp;Filius (liP SpiritusÃnldttSyÃd ipà Trii-
nitas ynus eà Deus. FÃiata amp;nbsp;l)£C reÃonÃo eÃy iÃa yocabula y s o l v m yerum Deumy opponi Ethnicis commentiti'ts Dits, quitantttmÃiht homi-numÃ^menta ynecÃuntynicus famp;yerus Deus. Neque tllam exp'oÃtionem p lane reitctmtis , Æ dextrè accipiatur, Vt tc Patrem co^noÃa ntÃolum yerum Deum y hoceÃy non eÃenumenÃeiitiumyt Ethnicorum dijÃnty'^ quent miÃiÃiy ESSE JeÃmChriÃumy hoceÃyyerumJlleÃiam.Nequeeninidooc paclo Ftlius Deià Diâitate excluiditur. Nam mentio'ofÃcif nontoüit iptÃtm ÃubÃantiamyytomncsÃaniintelli^unt. .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â â
V Iir. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: .. i-
Orotiai^pax .à l^eo-Patr'eü^DominoleÃchriÃo. : nbsp;nbsp;ââ ' ' '
^^^â¢'gt;Ã'gt;lus Pater eà T)eus,Filtits autem no eÃynicus illeyehus licet ipà DeusÃyyrpoteFilitisXDci.
R. EÃcalumniaÃntetia. Paulintè, nota diertiÃnoà male'diciSpl-â ritus.Na'mÃicr.t, SCripturayproÃnönÃmsyÃipiatiÃaaUo 'pocabulayDeus Domirtusrlmb Dormrius eà ipÃt yox lehöUa. Sc'd leh'eUie app^lliitio Ãoli
Deo
'aRIANORVM RSHTATloi
Deo tnf((Cnflit^rifalt;iJ(ribi(it'r.Er^ tarocatPauluileÃ{m cl^riÃum Deum^ quam PAtrem-,lt;!^ qttidem illuw ipfr)n Deufn,qui eà -vnicM amp;nbsp;folti5,fcilicct Wxta dsclarationem ficraÃr!ptfn£.
Argumenta,quæ ex ratiocinationibus qui-bufdam extruuntur.
IX.
lQ^nongenult,nec^en!tu4 eÃ,necigt;mceditynoneÃverits quot;Dettf.
Sed y»ttf Deus in ^Ãntiii.,nec^enttitynec^enttus eÃ^necprocedit.
Er^ ille ynus De/*J in ejÃntiaynon eà yerus Deus.
Minorent prohanf.Qwa Sententiar^ dicuntycÃentiam non generare.
R. Minor eà cdlumnia. .Nam ira ynitas efÃnti£ aÃerirur, yt nonÃpa rc-tur y neque excludaturperÃnarum diÃinBio . Nam lUa yniras non eÃalius DeuSynon aliud quidd.tmyquà m Patery FdiuSy SpiritusÃn^us. Extra b« tres perÃnas nulla ynitas eÃenri£ imagirtanda eÃy extra hanc ynitatemy nuÃA tresperÃnse diuiniratis imaginandstÃnt. Cauà eins rei eÃy ^wd ytra-que in yerbo DeiÃtntmamfeÃatay nepe quod ynicus exiÃaty amp;nbsp;quod nthdominusÃnttrcsyPaternimirumy Eilius SpiritusÃnSlus. IndÃincius eà Deus yÃynitatem Ãe£les. DÃtnciiÃnt Pater Filius y SpiritusÃn^ dus y à perÃnasÃe£les. Imo ipÃemet .Ariani noui eadem profirunt y licet poÃea more hxreticorumÃemetipÃos rurÃs deÃruant.Nam tres inquiuntycÃe ynius naturx, dtuinst'.Natura autem diuina amp;nbsp;eÃentia diuinay idemÃunt: Ergo idem dicuntquod nos.Nam £quipolletiÃa-.TresÃnty^^ iÃi tresÃnt ynius naturx. diuinst. siedelnde noÃra loquuriOyTresÃntperfonsey yna eÃentia diuina.H£C ideo credtmus proÃtemHr,quiaÃ:riptura ea docetylicet ratio hu mama explicare hoc myÃerium nequeaty quomodo DeusÃt ynus, tarnen tUe ynicus DeusÃnt tres, Pater nempe, Filius amp;nbsp;SpiritusÃncius. lUe ynus Deus nullus eÃ,Ãnon eà Patery Films SpnirusÃandus. SicPateryFilius çÿ* SpiritusÃndus nonÃntyà nonÃintynus ille yerus Deus.Mcntiiltur igitur.ylriani iÃiy quodtalis à nobis conÃituatur eÃenti£ diuin£ ynitas, à qua perÃnarum diÃindioÃtpenitus exploÃt.
Probatio Minoru non ex peyÃieuo yerbo DeiyÃd ex Sententia riisÃmi-tur. Cum autem hocÃrmyÃ.erium quoddam yidebyariantÃentcnti£. Nam aliquiy'oeem EÃcnti£ abÃlutiyaliquirelatiue.accjÃunt.Certu autem ex yer-lo DeieÃyPati-emgenui/à Filiumy^ Filium eÃegenitumyamp;SpiritumÃin-dumaPun-e amp;Fdidprocedere. Quomodoautem idfadumÃtyelfiatyratio-Ãs captum ^(^^t, ^mqu^ ob cauÃm ea iif parte Ãntentix non congruunt, m.iy
JO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ARIANÃRVM REFVTATIO?
n}itefnp!j dic^ra, Ejjentiam^enerarey rej^iciiintj^erÃn^y^^ diÃitt^j öionem.'^^iimhocar^u/ncntHm^UnttmeÃ.
EilimDeieÃ^enitu^.
Filiui Dei eà ejÃntia, eÃres 'vina-, wn efiÃmnium autb))antaÃua. ItcM eà Detis.lÃii, dft£propoÃnones ex -verbo DeiÃntmanifejU.
ctMingenerat.
SpinoÃtates qttai ratio humana mfcrt, ^fautatuv tÃiM myÃcr^ modurn', re^adiaivMzquiaÃriptitm eÃ^Matier,id eÃ,ratio clt;ica m EecleÃa taceat. Jie-â¢uelattsin EccleÃa DeiÃmiis cotenti.Item.)Q:uifirutaturMaieÃatem, mctar aÃoria. EtÃ.cutMu^uÃinM inquit,Cdilo tonante,rartlt;£ taceanr.
Qaan.do antcmalij defendant iÃamÃntentiam,EÃentiam non^nerare, reÃiciunt commanionem nbsp;nbsp;Dnitatem X^eitatts feu natur£-.neque tarnen eut
inficias, Patrem Filtum^^eneraÃ'e, Ftlium eÃe natmn, SpintumÃtnÃum ^rocedereab ytroque, hofce tres vnius ejfc nature diuin£,Ãu.igt;nicum yerum Deum.VtrüÃntentiaiam in hac diÃutatione ScholaÃicorum, an cf fentia^cncrct,Ãt Ãanior,amp;minus reprehcnÃoni obnoxia,çandidi.Ee3:ores. non diffeile iwiicant^
Improbè autem faciunt Mriani, quod ob boquutionemdemodo ^eneran-di,ipÃm do£irinam de ynitate Dei tribusperfonis couellunt. l^am Ecele-fi£ noÃr£ ytrunque exÃcru Uteris palam aÃerunt çi;' proÃentur,ynieu eÃe Deum,ç^nonplures,Ettres eÃepcrÃnas,qt(£ÃtntiUe ynieus Deus,amp;ânon alius.Non excluditurynitas aperjönis,nequeperÃn£ ab ynitate. Sicutenim veclè dicitur,Hi tres ynum funr.ita etiam re^-é dicitur,Pnus Deus eà Pater.,, Filius Spiritus fnéîus. Mdhancdoclrinam ipft ratio bomintsalliditÃd, yerboDei firma fide acquiefiendum eÃ.H£C deÃeciofiÃimo nouorum^ria-^ norum ar^umento dicdafufficiant..
non^â¬nuit,nec^nitus eÃ,non eà Pater C'hrÃt\necFiltusPatris,nes Mediator.
Sed ynus Deus in eÃentia,non^enuit,necgenitus eÃ.
Er^o ille ynus Deus in eÃentia,no eÃPater C}sriÃt,neeFiliM PatriS,;nec Mediator^
Minor iterum incumbitiÃifundameio^quiaScholaficidicant, EÃentiam non p-enerare.
o
R. EÃ idem argumentum cum precedente, nbsp;nbsp;procedit tantum ex mali^
ttÃi exagtatione loguutionis , qua yÃÃnt ScholaÃici in exfilicatione gene^^
-- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â rationis
âakianorvm refttatio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jr
rationU dtuia^, cuiw quidem reimodam ncmo ]yo/nmum Åplicarep'Oterit. Sicutpr£clare inquit^mbi'oÃuf , LicètÃ^ire gu^d natn^Ãt^ nonlicet diÃu-teve^ (juomodo natutÃt. lUudmihi ne^iire non licet hoc quicrerc nieum eÃ, ^Ãcalamnia : quia non aÃeritur talió Vnitas-^Ãu faits igt;nui DEVS quiÃtalitis,quam Pater^Filiiis,ç^ SpiritusÃncdus, Sedpro-Ãtemur Patreifi, nbsp;nbsp;F ilium nbsp;nbsp;nbsp;Spiritum Ãnclum, eÃe V nicum nbsp;nbsp;yerum
P)eu,quiÃcerto yerbo (liT*patefa^ionibus declarauit,neceÃe aliujohan.io. ChriÃits inquitiE^o nbsp;nbsp;PaterynumÃtmus.^itÃeynum eÃcum Patre^ ye-
fum non excluÃ, Patru i^tilij diÃinllione, EtperÃicue loannes inquit^ Hi tres ynumÃnt.Tres audu eÃe^i^ tarnen hi tres ynumÃnt. Non eÃyni-tas abÃue tribus, nbsp;nbsp;nonÃnttresabÃue ynitate. Häfcnon docet^rirhmc-
tica,non ratio in capiteiÃorum ^rtanorum :Ãd ytrbum Dei, cuiomnes te~ nentur acquieÃere ^ t^nonÃrutari^ quomodo h^cÃnt ptÃibilia. Nam va-tionituamp;camp;CA nuncpiamerunt poÃtbiiia,Ãdeiyerb innitenti yerbodiuinOf cefta nbsp;nbsp;immobiliaÃnt.Simul etiam accurate obÃruetur,quod nbsp;nbsp;Ãpra mo-
tf^i} yocabulum EÃentia, yÃrpari alias abÃlute^ hoc eÃpro naturaÃu diuini-tate:alias yero relatiue quando perÃn£ conÃderantur. EJas diuerÃsÃ^ni-Ãcationes iÃt noui .^Enani ^reÃue ipfas Ãmul neÃtrteamp;* petulanter con-fundunt,
XI.
Q^ynum eÃentia ,trinum perÃnts proÃtentur Deum nullum Deum proÃtentur.
SedhocyosÃdtts.
Er^o nuUum DeumproÃteminl.
JRatio Maioris eÃ^ quia ynumÃn^tis Deum,qui nonÃttres, nbsp;nbsp;tres, qui
non Ãnt ilia yntca eÃentia.
P. Maior nullam habet conncxionem Ãrmam.Imb mendacium eÃ.P^am Ãcr£ literx, docent,y/ium eÃe Deum, nbsp;nbsp;tarnen eÃe tres, Patrem, Filium
SpiritumÃnctumjdeo iuxta yerbum Dez, yerum Deum docemus, inuoca-mus, ^proÃtemur. Siyero .Artani iÃi iudicant, yerba quibus ytitur Eccle-Ãu, Ã rebus quits traditÃcra Sctiptura dtÃtdere, monÃrent diÃrepantiam, C'* Ãceantmeltoresloquutiones.
A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â XII.
Scriptura non appellat Deos,nonÃnt appellandi Dij.
JÃos treSjPatrem nemÃ,Eilium ^SptritumÃnClum,Ãriptura nuÃiuam m.ti.
92- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ARIANORVtt REFVTATIO.
appellat Ms Deos.
Er^o hi tres nonÃtntvnus Deu«.
R. Plu^i»concl(tÃoneminveritur,qHamprjemiÃisineÃ. HScÃquitur', Er^o noÃtnt tres Dtf. 'tdque 'verum eÃ. .^itqui iÃos tres non eÃe ynkum ilium
'verum Deum,expr^miÃvs nofequitur. NamÃripturaÃcra cuilibet per~â Ãn£ atti'ibuit iÃud^enus^^quodÃtDeus: non tarnen tres eÃe Deos docet,Ãed 'vnicum duntaxatDeum,qui eà Pater,Filiuf SpiritusÃn^us, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
XIII.
Vhi non eà do^rina-,quod yntuÃt Deus Pater,qui per Filiü à peccatis nos rede^it,ibi non eà doclrina de mijericordia nbsp;nbsp;iuÃicia De/.
Sed qui docent, Deum ynum eÃentia eÃe, non habenthac yeram de Deo doctrinam.
Er^o hi de miÃertcordia iuÃicia Dei nonpoÃuntdocere.
Nlinoremprobant,quia neÃitur,an iÃa eÃntiaÃt Pateryelmater.
R. Confundittos blaÃhemum Dominus.Mmor eÃtetra calumnia : quiOi non docemus eÃentiam Dei,à yox EÃentiie abÃlute accipiatur ,pro Natura Ã:u Diuinitate, in qua nonÃt TrinitasÃeu tres diÃinciif perÃn£,'Kel,yt loqui-tur Scriptura, Docemus yntcum eÃe Deum, qurÃt PaterEiltus Spiritus Ãnclus,amp;* non alius.Itaqueyntcus illeDeus,qucm J^etus ac Nouum TeÃa-mentum,omneÃque orthodoxidocent c^proÃtentur,eÃtlle ipà Pater,qui nuit Eiliumt^ eÃFtlius,qui^enitu5 eà à Patre:^ eà Spiritus ÃnClus,qui à Patre Ftlio procedit.
Si y erb ar^umetum ad ludaos Turcos accommodaueris, locum Ãane ha~ bebit.Nam etÃi illi quoque ynumDeumproÃtentur,tarnenperne^ant eum i*. nicum eÃe Deum, quiÃt Pater, Filius, SpiritusÃn£ius. jdeo de Tnitate ffeinonre^eÃentiunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
xiiir.
Si Deus ynus eÃntia nongenuit,yana eÃredemptio,Ãdes,inuocatio.
Sed yos Deum ÃnumeÃmtia,dicitisnon^enuiÃe., Er^ononeÃredemptio,Ãdes,inuocatio.
, R. Maior non eÃÃrma.Nam dicere de eÃentia~,non tollitTrinitateper-Ãonarum . Percalumniam iÃtur hanc loquutionem, laceront noui .y^rirmi. Q^ndo enim dicitur,Vna à eÃentia, Tnus Deus, nonÃt excluÃoperÃna-rum ab hac Tnitäte,Ãeu Deitate. Nam tà li modo eà ynicus Deus, yt tarne» Ãt Pater,Filius SpinïitsÃndus, .1 tem, eÃÃtynicits tantum Deus,tarnen perfiniK aonÃÃcbnfuÃi^à eÃartinl^s non rà tiof}krfedfidçf,'' c ⢠â ?
ARI AN o R V M R E F V T A T I».
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mâtnorem.NAtura.mdtuiniimÃue DeitatemÃcutamp;* ipÃnout pria
nt loquuntur^dicimus eÃe VrMrn./:ommunem illù tribus-^Parri^Filio amp;nbsp;Spt-^ rituiÃnch.Sed tresilli ita difimgnnturjVtÃtPater,ÃtFilius,Ãt Spirtttisfanimus,quittes Ãntres exiÃentes,nccÃntconfundendie.Pater non eÃFiliuSf neque Ftlius Pater,neque SfititusÃnciU'S-vel Pater,yelFdius.Nam Ãriptu^ raÃcra inqutt,eÃe tres.^Ãtlominus iÃttres,ytdiciu efl, noÃuntplures Dii^ ÃedÃuntynicus i^yerus Deus, contra omnem ^rtt\)mettcam dFT' YAtiocma^ ttonem omnium \)ominum.Quia de DeoÃ^tttendum loquendum eÃ,Ãcu-â ti in Kerbo certo eà tradttum patefaclum.
XV .
Qm docet ynum eÃe Deum eÃentia,^ trinu injierÃon'ts, conatur ynunt yerumDeum Pattern, cum y nivenitoeius Filioabolere. , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. â¢--gt;
Sedyoshocfacitis. ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;Z'gt;
£r^ tantum ne fas committitis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ? â . Ã' .«
) Ji. Maiornullamhabetconnexionem,(i7!falÃÃima eÃ.NaÃitut autcfn exiüa calumnia i^rianotum,quemadmodum amp;Ãetaque alia argumenta,quod dicant fcholaÃici, EÃentiam non generate. Sed yÃque adjaÃidtum hoc inculcandum eÃ. Quando EccleÃa chriÃi ynitatemproÃtetur,no exclu-dittrespetjonas-.quando tnnttatem docet,non excludit ynitatem.Vet'um iÃi ctiminatotes' eÃentiam à tribus petfonts malicioÃdtuellunt, ac reuera dia-boli artem imitantur,quimutilatadiclaChriÃo obiiciebat. Sic iÃiÃiritus, tantùm hancpattem arripiunt,Vna eà EÃentia diuina , qu£ tarnen concor--dat cum hacotatione,VnuseÃDeus..yjltetumyero,quodadditut inEccle-Ãia otthodoxa,Trâ¬s eÃe, Pattem,Filtum nbsp;nbsp;Spiritumfancium,i^f)ofce ttes
eÃe ynum,ytinquitlohannes,Ãuynum Deum : nam idyult ^poÃolus : id inquam iÃi Nebulones omittunt.Ita catpuntpriorepattem eins âoèlrinlt;e,amp;* p6Ãetiorem,Ãne qua prior lUa pars non exiÃit,pr£ter^vdiuntur.lDe Schóla-Ãicoritm autem fententia antea diximus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
â '
Qm quatuor eonÃituuntpeÃonas diuiüitatis,impièfaciunt. quot;'â ow V.
â Sedquiynicum dicunt eÃe Deum, tarnen tres perÃnas, qudtuorfa-auntpFrfonos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Er^quatemiratemaÃerhis. ' ' gt;
Ji. Minor eÃfalÃÃtma.Nam yerbum De/ docet ynicu eÃe Deum, Ã70I fFâeijPrffr/'WjöT* Filiumâ^amp; Spiritum fanclum eÃe ynicum lüum Deum, idohan. 5 dtaque noÃunt quatuorpeÃonie,fed tres tantumperfona,, qu£ tres â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mail.
,94 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A,!ér A N à R V M REPVTATÃO,
peyfinaÃtniifniaüs yeruf Dcmî- ïn hacpamv tfii ^yiAtiiÃtcrx ïîriigt;tuy£ bellummferunt,amp;*fine'MuJà blajfhemant, NamMtnor non.babetylUm jirmantratiocineitionem.
, amp;imiles mepriASÿ^nunt, quando dicuntjScriptnra inquif. TrèsJuntynus. Zj^o WM« Dew« »0» eÃrrintis. obÃruet Leäor yertiÿnofisiÃosÃtritufy çontra wantfeÃiÃimtim textum infanientes, bb^hejna yerha ex impu^ r4Spabtnscrucia»tes.''\'.\.
lt;5 â ' X V ii.gt;. oquot;.
SabelliM ita docuit.^enit:oremy^enitum procedentem,eÃe Trinomiwn.
F.rgo yoseÃtshieretici.
«S. Ktde quid factatcalu/Nnia^ No dicimus rsominetenus tantum efà tres^ yt Sabelliiys inÃniebat: fed Patrem,Filium SpirttumÃncium eÃetns res cxiÃentes,nonÃebira qu£iLt»i,non diuerÃim habitum ,^eÃusautreprxÃn~ tationem vnitys duntaxatperfondt,,Ãd tarnen iÃas tres res cfà ynum T^eum-, nonplures. Non Ridern tuxta cab^inoÃm cuiufquam homintf mentem,Ãd iuxta Verbum Dei, quod credendumeÃ, licetomnis omnium creaturarum ratioÃoc myÃerium diuinü, ncmpe q_v o m o d o De«#5y7f Vnwgt; tarnen tresÃntperÃn^ iÃtits Vnict Dei,aÃequj explicare nequeat.
X V I II.
Patres^ quiÃatimpoà ^poÃolosyixerunt.,docuerunt Vnum Deum eÃe Patrem^non dixeruntFilium dt* Spiritum fangum cum Patre eÃe lUum yni cum Deum^aut trinum eÃe Vni^m-,(F*c,
. , £rn yos erratis.
o
7t. Neqtiirer malicioà hofce Patres citatis.Nam Martialu ad Burde-P^alenfes inquit,Sola trinitas in Mutnitate VnitattsÃipÃmnouit.Ite^ RurÃm trtnitate in VnitatedeÃgnauit.ltcmt Vobis Vnus ^tdem Dens y qui cuncla creauityPater:lt;^ Vnus idem Dominusper quem omnia fa(daÃntyFilins eius leftó chriÃns: ^''Vnus ideque Deus SpiritusÃnciusyin quo omnuf,Ãsb-ÃÃut.Ethxc /»PERSONIS tria diuiÃyin diuinitate v n s De^ indiuiÃts eÃ
^rnobins Ãtper Pftl. i ^^.lutiuit: Ita Trinitatem in y na DeitatCyCon-tun^tyyt tres yeredicam eÃeperÃnas, ^ynam yere dica eÃeÃsbÃantiam, Epiphantus lib.z.tomo.i.ConÃtemurTrinitatemy Vnitatem in TrimtatÃy Trimtatem in V nitatCyVnam Deitatem PatrtsÃthi amp;nbsp;SpiritusÃn^i,
XIX.
, .VbicunqueÃntyarix. loquutionesde eade/ff re,ibt cà errotty nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- â¢â
VeÃra loquutiones de Deo yariant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-1. . v nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
'Ern
AMANORVM-Rî F V TÃTIG,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;95
Je JDco. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
JUtnorprobatur, quia dicittf,Tnu»t eJJè'Deum ejjèntia, trinum fter-on'tg. Item-, In De«? cjjc diÃmciasperjöna^.ltent alius alùer i/ocabula £Ã«)i-ttjiamp;*SubÃantiicmtcrpretarur. ',
H. UdaiorfttlÃeÃ.Nam'vbtTH.ârborum yariafionan mutai res ipÃts,tbi non eà en-ov.'Eanà em rem aliis yerbts Prophetdijaliii ChriÃus.,altu ^poÃoli exponunt,?^^* tarnen con^uuntin rebtiS^equeÃnthiXrcMi. gt;
kAd Minorem; In rebus eà conÃnÃs, licetyevba amp;nbsp;declarationes inter-dum yartent, ^Alius enim alio tlarius loquirur:Ãc interpretationes ali£ Ãnt cortcinnioresaliis^.^Attamen/inynico quaÃÃöpo collimat, nempèyt aÃerant ynum ejà DeumyÃ^Patrem,Flium SpiritumÃnüum eÃe ilium ÿnicum T)eutn.^'tquiyero haÃe resperuertunt{idquod nefarièaudentiÃi noutKAri-ani} lUiÃne omni dubitatione iudicandiÃtnt hlt;eretici,pr£ÃrtimÃmönitipev-ünaciterinerroribuspeyÃÃantK. . v . ,
X X K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,1,-
KAbÃrdanonÃntaÃerenda. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-rv
Si ChriÃus ideg ymts Deus eÃeum Patre, quia eà ynius natura, yntt* ertt idem chriÃus cum KAbrahamo patre Ão, quia ynius natur amp;nbsp;eà cum illo,. Notah£cyerba,.\
Ideo chriÃus non eà ynus Xyeus cum Patre..
H. £cce hÃe yerbis iÃiÃiritus, yeluti ex o.pacaÃiaÃielunca caput exe-runt,atque dcclarant,Ãà caput Arii exÃy^ia palude iterum in hanc lucem proferre.Nam impudenriÃimo ore eÃutire nonyerentur, ChriÃum non ejà ynu Deum cum Patre,SedeuripÃe ChriÃusinquit lohan.10, £^o Pater ytiXiA Ãmus ? Ct^dicit lohan.i^.Pater in meeà c^o in. Patre i Cur Thomas tnquity dHominus meus Deusmeusl Cur Iohannes docet^Hi T K. E Synempe Pateryxl^oc SpiritusÃnclusy v n v mÃtnt?.
Deinde ad Alatorem reÃondendum eÃ. In rebus diuinis aliaÃntabÃur-daÃdeiyalia rationts.AbÃrdaÃdeiÃmty qua inÃerts literts nonÃunt tradi-ta.£a yero yitanda Cll* fu^tendaÃnt.AbÃrda yero rationes, inÃterts literis-cauerinequeunt.NamÃdei artieuliomnes, coram ratione homtnum Ãnt ab^ Ãrdtyeamque ob cavÃm credendiynonÃpientta ^rominum iieÃimandiÃnt.. ⢠Tertto'ad Minorem'.Amentes Arianiarehus humanes ad diuinas ar^u~ jnentatur) in quibuseà diuerÃÃima ratio :/dquod omnesÃina mente pr^di-diti norunt.InÃpco'reÃÃime ÃquitttryChrÃus eà exJan^uine Abrahxpro-
eÃverus homoyÃ^ habetcamemÃin^uinem,anjmamypcr,ind'e:_
'ARIANORVM REFVTÃTÃO.
yr Pater ^lâral^ani,ficetperJôna diÃincia fit,e^ non ptfeccato orr^'naltaut a^uali exfefè deprauatn5,yt J^braham.Sic ettant oiJtma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;con-
fequentia dicitur, Filiw eÃ-^enitn« à Patre^Prko films efi 1)eus,cflcoeÃen-tialts Patri.Pr^terea nihilpoteÃejjè deeÃ^ntta Pat'is yÃu^eiiÃiem natitr^eç ycl coeÃentiale Patri, qMomodocttnquè alicni libeateÃcrrc,2uod noÃtDeus.
TtXÃ^
Ordo eà inter mittendem nbsp;nbsp;nbsp;niiÃitm} -^ ^- -y â
quot;ErKo noii eà Deus trinus. â r 'o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' lt;
E. ^b ordiné ad eÃentiant nuUa efl fïrina conÃciucntia. Nam ordo dt-Ãinclus non toUit comunem eÃntiamÃue deitotem. Regula enim eÃ, ^lia dtciaÃrifgt;tMr£ loijuiitur de eÃntia Pieiy'alia de otxline atque de ofÃcioi Hoc yero in loco diÃutario eà de PyeitateÃite de eÃntia Dei prlt;£cif)ue , non de ordineÃu oÃciolD^ebantigitürhic allegari talta dicia,qM£ propn« ^er-Ãieue deipà EÃentia loqucrentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v' Aâ.' a . .i
XXII. z gt;:
Deusyultinuocariperfilium, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ '' 'tx.
Ergo Deus non eÃtrinus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â ⢠i' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â if.
R. NuHa eÃconnexio,eÃq((e impoÃura ,Ãcundum non cauÃam yr cau^ fam.N am dicla de inuocatione,non loquutur de ipfa eÃntia Det-.yeritm de officio. Sic autem fie Deus reuelauit, quod folusfiltus, non Parer Ãrfaclus homo eiPiiiciima pro peccarts totius mudi.ConÃitutuS eà igiturhiepropteiator generis humant,Mediator Sacerdos,in cuius nomine pieces funt oÃet edx. Licet tarnen etiamadipÃm ChriÃum inuocationem dirtgere, atquepetere, yr propterÃtumÃnguinem pro nobis eÃuÃm, nos dementer reÃietat fal-uet.Licetdtcere, leà ChriÃefili Dauid,mifercre mei.Item : T)omine leÃ, ÃfiipeÃiritummeum,lt;^c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' t ''' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
XXIII. -â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i '
Deus abÃlute acceprus,nongenerar,yt SophiÃx affirmant, '
Sednon eà Pater DeHs,qui nongenerârir.
Ergo docirina SophtÃica euertit docirinam de Deo,
R. Sunt quatuor termini ,amp;fallacia in noce Deus. Maior enim de na-ParaÃu Deitate loquitur, Minor de perfon'ts. Mc ricceffe efiin feras lireris obÃruare,qu£ dtda de ipft Deitüte, amp;nbsp;qu£ de peffnis dtÃinSe loquantur: quam quidem regulam tÃi ,^riani euerterc nonpotèrunr, Deinde in Maiói' rifimpliciter hocafarmatur, ynam eÃe deiratem communem tribus : amp;* ru-diores monentur,generationemfie infacru Utens eÃe reuelatam,yt adperfi-nas,
ARIANORT« IMTTATIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;97
nAt wfefAtUY^ncm^e aiPawntf ijui^eneratfilui, Aà PiltHm-^ qtiinatifr tÃfoliii.PAter emni »p» efi^eneratM,jiec SpiritusÃinüus cÃnaMSy qui habet Jùarn proprietatem in procedisndo ab ytroque. Malitiofè iÿturhanc I0-quutionein tfii^rianiexagitant. Etfiautem ScholaÃici dolores qu£daw. nimüÃibtiliterdiÃerunt., tarnen diÃernendumeÃintereayquit reBè dida funtyamp; inter ea,qu£ palam ÃntfalÃ.
XXlIll.
Deus Pater nihil quicquam nohiÃum a^ity niÃperpiHum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
fil^**P^ter eà Deus y non Filius Spiritus fanBus cum Patre Ãnt y nus nbsp;nbsp;-verws Deus.
R..Anteeeamp;esfalfum eÃ.Na GeneÃi.Elohim délibérât, Faciain^ inquit, homine.Ergo Deus Pater,Filtus amp;* SptritusÃnüus,tbiÃmula^untdc homi-ne.SicPater inquitMarth.3. ry.Hic eà Filius meus, amp;c. ibi PrfZcr ipfedo-cet nos immediate de FilioÃoyeitmquenobts exhibet.Deindc dicfa fcriprura de officio -vniuÃuiufquepeÃna non tolluntneque deÃruunt communemÃu quot;vnicam eÃentiamÃuDeitarem.
XXV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'1/.
J^numpofjunteÃe multiynon -vnus.Nam -vnus ^-unum dijferunt.
Pater nbsp;nbsp;Filius -vnum juntyDeitateypotentiaiatemitate,
Er^o non imus (îp idem Deus eà Filius cum Patre.
DecLiratio Minoru additur, chriÃus eà ynü nobiÃu natura -vel humani-tate,non-vnus.lta etiam cüPatre eÃFiliusDei-vnü natura , no-vnus Deus,
R. Multiplex eÃimpoÃura in hoc argumente. Primum enim à printipio philoÃphico, quod locum habet in crcaturisyad tpÃm crcatorem proccditur. /tatiue Maior tantum de creaturis loquitur, non de rnitate eÃcnti£ Dei. Si yero ad Deum referendum eÃet, reell intelli^cndum eÃ'et, nempeperfo-nasnoneÃeconfundendas. nonenim eÃynica tantumpeifonaynius Terz Dei,fed eà ynus yerus Deus, qui difiinélts tribus, Patre, Filio, Spi-, vituÃn^o, inÃeris literis exprimitur , fiue iÃos tres yoces hypoPaÃs,perÃ-nasyfiue v!fis-Ãp.tva., exiÃentia,Ãue alits conuenientibus nominibtis.
Deinde, in Minori eÃinfifficiens enumeratio proprietatum eius yni-tatis y qua Pater Filius ynum funt. Nam exiÃentiaÃu eÃentia quoque ynumÃnv. id quod callidè iÃiyeteratores omitrunt.Ratio firmtÃima cÃ,quia ficr£ litera de Deo, ybi non expreÃ! de diftinbUu perÃnis loquunturyfimpli-citeraffirmant,ynum eÃe Deum.Er^ illi tres, quos alias diÃinÃe nominal Ãn^ajcripturayÃntynus tUe De«î, de quoprimum praceptumait. Non
$3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ARIA N OR VM RtFTTATlO.
\)(ibcbti Deomlienos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â gt; nbsp;nbsp;nbsp;\ .
Declaratio Minoru diÃimile adfert. nihi/fgt;rob/tK Num 'FiltM Dei neqaaciuetm eà mît nobiÃumyÃcttteÃynttm cum Ÿatre.N((W de chrtÃo di-cicur , Plenitudtnem diuinitatu in eo habitarc fufjMTiKuç. Nisc proprietor nonconuenit Petro autPaulo.Ita etiam nonadmenÃram chriÃur acce-pitSpiritumÃnclum. ComprchenditurDliur D'eii'nprimopïtecepto, in tîlo iHuÃri dicdo , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuus nnus eÃ:Item,N^ eà alius prêter eum.S cd la ~
cobiir,Iohannes.)noncomprehenduntMr tait rationcin tÃtrdrciis niÃquod 'eum Dcrum Deum a^oÃere(^ colcre dchent, ConcluÃoi^iturar^umenti Priant yanaeÃ.
XXVI .' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f ââ
' nbsp;nbsp;Filins non cÃynur cum Pâtre quia tres Ãnt. Inde hoc ar^umentutit
extruitur.
Tres nonpoÃunt eÃe wuS. quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' lû. i'ii' u -â -* v; ;
Pater, Filius nbsp;nbsp;nbsp;Spiritiuifin£iusy tresÃnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;nbsp;' u v /
Er^o Filius non eÃynus cumPatre,nee SpiritusÃtnUus.
P. principio ^rithmeticoyod ipÃm eÃentiam atque maieÃatem Dei, nonyalèt cQnÃquenti'ä .⢠OS Domini dociet, tres eÃe;Vatrem Filium Spin tum Ãtnäum, ify* eÃe-ynum Dcum, qui nonÃtaliuSy quam Pater, Filius SpiritusÃtncins, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;f .. uc lt;nbsp;.
Deinde norandare^^ulacÃ.^lia di^iaÃripturx-loquuntur de perÃnis, alia dcTnirate Det, eaquenonjetpÃi euertuntacdeftruuntyfedpotiusdccla^ rant confirmant.BlaÃhemum igitur do^ma eà iÃorum ^rianorum, Pa-trem, Filium SpiritumÃn^lum non eÃe v n v m Dt'«/«. id enim mani-feÃis expreÃir yerbts aÃeuerant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j a
XXVII . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t â
, ChriÃusnuÃuamÃmpliciterdiciturDeus,Ãdtantum reÃe^u Patrisii-citur Xyeus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;''
Ergo Filius Dei non eÃynus idc Deus cum Pane amp;nbsp;SpirituÃancio.
P. Ex falÃs aÃeuerattonibus falà concluÃones gi^untur, Falfitmefi, ChriÃumÃmpliciter nuÃqua Deum appellan, Nam Thomäs eum Ãmpliciter lehoua Deum appellat,Dominus,inquit,meus,?i7*Deus meus.Ite, Rom.
('Ãfuperomnia De«i benediBus inÃcculaJEebrie,. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;creauit o-
rnntaDeuseÃ.Loquiturautemde FilioDei. Deus ipje yenictç^Ãluabit »OS. EÃi^i^.T^ocatum eÃnomen eius,Deus forns,^:l^.
FalÃtm çjz» hoc eà FiliumÃcmper tantiim rcÃeclu Patrts Deum did.
Nam
_ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ARIANoRVM REPVTA,TIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;99
quodadperÃniUyJäcrafcripfura ftonit difiinCiio»et}t Ycldt'ionenn ad ipfrm u ssi Dtz a/firttMt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cj]p Deftfft, quiÃrprimun
amp; n/)utÃifMUi, ipr^rer quem non Ãt Deus. Er^ Fibus amp;nbsp;Spiritui -Ãncius non Ãunt abus î)cus ^prætei-cum Dcum quiettam Pater eÃ.Q^ t^iturÃacra yox dtfiinbièponit, amp;nbsp;qU£ coniun^itamp;ynit, nonÃunt confun-denda i y el ne^anda .Tres ait eÃe Patrcm nbsp;nbsp;Fibum nbsp;nbsp;Spiritum Ãan^lum,
amp;' tarnen ynum eÃe E)eum.lÃa quidem ratio humana metiri iwnpoteÃÃed Ãdes myÃertis diuinituspatcfaUiS ?i^traditiSyycritategt;n trihucns,copleäipo-teÃ.Fides cm in non abÃerretur abÃurdu rationii .,Ãd claro ycibo DetÃm-pbeiter dtreäeaÃcntitur.Deus eni/nÃipientiÃimus yeraciÃimus ne~ quaquagt;n»fetitur,^udio quidem nobu obuci,Fibunj eÃe Deurn de Deo^e-nitum^acyerè iÃa dici credo,fid hicdepeÃnu dicitur-oiba yero diciaÃmpli-eiter de ipfo Eà feu exiÃentta Dez loquuntur, atque ynitatem yr^ent. Eo autemiÃi PriantÃuos cuniculos aÃute a^unt,ytÃbruant hunc facro^ â fancia Scripturie, z^F'fidei articulum, Fibum eÃe ynum Deum cum Prffie
SpiriruÃncio.HincporroilbsBriantsÃquetur, Fibum eÃe inferioren^ iyeumPatre,â¬ÃeÃaquadam ^ecubarirationc d e v Hyita quidem, yt non Ãt ynicus yerusY)eMs cu Patre SpirituÃncio..gt;ifttendari_^itur EccleÃa Dei,quataf prdiÃi^ias^riani rnediCetur in EccleÃa Christi ,miriÃci!SÃm stnÃdits,Ãar^ere.aperte enim iÃi ^riani iaciunt hoc fundamentum L.fPa trem, Fibum Spiritumfancium non eÃe ynum Deum A)eitatem quidcnt
Naturam conceduteÃc comunem iÃts trili-us,perinde yt tribus hominibus ipÃt humanitas eà eadem feu cominunis.SedÃmibtudoab hominibus ad eÃen-nam atque maieÃate Dei inconueniens eÃ. Nam creaturamÃcà Habere fertumeÃiipÃm yerb DeieÃentiameodemmodofe habere, nullus .trianus, nequeÃiritus mali^nusfrobare atque euinecre yUn arp^umentis po-terit.Peferimus autem nos in hÃe articubsÃdei, non ad creaturas, non ad ra-tioanationes cerebri humani ,Ãd ad yeibum Dti reuelatum, quod inquit y-num eÃe P)eum, de hoc ynico Deo diÃerens, nommât Patrem, Filtum (llP Spiritum Ãn^um.
XXVIII.
. Fbicunque Ueus abfolute in feripiurts eÃpoÃtus,femper eà Pater. , Er^oÃlus Pater eÃynicus ]5eus,non Fibus,non SpiritusÃanclus.
R. Rebula .Arianorum non eÃyera. Sed hiecrecula EccleÃtn Dei, quot;vent tÃ^Ãrma, Fbicunque yocabulum Deus,abfilute in fcripturis ponitur,nec ÃtdiÃrte mentiopeiÃnarum, tbi nonÃolum Patiâem,Ãd Patrcm, Fibum c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â n.ii.
100
AKIANORVM REFVTATIO.
S^iritumfangum complecfituy : yty^udilfiatl,Domintts Deus tuusy Deia quot;VMS eÃ.Non habebu Dcoi alienos.Dominum Deum tuum adombtSy ei fob fruits y i^c. Nam hie Deus y tali modo in fcru bterts exponitury quod ft PateryFibus Spiritusfn^us y^ in mundi ereationCyin colleciione £c-clefy tn re ventrattone y in donatione -vit^ siternHyac fmibbus operibusy partpotentia amp;*maieflate contun^unturyacconfntitEcelefdi Dez quot;vnani-mt,s fdts confefio omnium ttmporum i/dquodabo locopaulo copiofus expbeauimus.
obfruandum denique hocefiy Arianos nouos, more forum maio^ rum.perplexè truneatim de Deo loqui.Itaqueah ipf iure exi^imus, yt tnte^ram docirinam deDeOyperfieuis yerbts proponant,^ infnvubs partibus fetuoluaramp;gt; txpbctntynonÃudeant ambi^uiratibus obfuritatibus. Dicant clarcyqubd Ftlius non ft is Deus y qui Pater eà quabs ft Deus Fibus y cùm non ft ilk ip ft Deus y qui Pater Spiritus ftnÃus eà â¢. quota ^aduyytl quaratione Ftbusyquo addiuinitatemyft inferior Deus tpfiynico Deo Pat-eyciim non ftvnicus çgt; yerus Deus Fibus Dei, an ft alia ratione poÃerior Deus y^quomodo ft Spiritus fnedus Deus y cùm non ftynicus Deusyqui Pater^Fibus.CÃm enim earnproprietatCyynicum ^yerum ejf Deum, tantum tt ibuant Patri, earnquCyinquam yproprietatem Ftlio (it* Spiritui fnlio adimantydteendum eÃplane, an fntordine fecundi yel tertii Dip yyelntineupatiuè tant'um hocipfs epitheton adfribatury aut alio modo? Vbife tabpaido prodiderinty iudictum quoque fum, ex verbo Dei coa-fefione Ecclcfsi accipientyquale merentur.
Pl avenus nouor urn ^Arianorum falfas erroneas doBrinaSyContume-liofts in F ilium Dei Spiritum fantluyrecenfiy^ ar^menta exeuÃiy qust parrim ex inf itiacraÃaamp;-aff edatay partim yero ix manifeÃa calunia no-funtur.Doltndu autem eÃytnueniri homineSyqui tarn tetris portentis applau-^ fum prdobentyf^ orandus Deus eÃy-vriÃos nouos .^irianos confundat, ac fa doclrinam de fua ipfus exiÃentiayincorrupta in Eccleft fa cufodiaty idque pi Opfer inuocationem nbsp;nbsp;nbsp;vlorifcationem nominis ftfan^bfimi ^y^men.
erè enim nouiÃima nunc invruunttepora, in quibus diaholus omnus veneris corruptelasau^vetyytquamplurimoshominesficum inatemtiexittuabripiat, Blafhema yoces in Deum, quibus ilfiimmundiporei, nbsp;nbsp;rpfm Deunt,
Ecclefam eiuSytecle dehocarticulofentientemyconfgt;uunt,tam fnttetr/e (i;* horrend£,yteas referreabhorream.Nam iÃum Deumyqut ftynuSy^ft Pater,Fibus nbsp;nbsp;Spiritttsfan^us,hoc eÃf trespeif nut, aiunteff yerfpellent
Deunt,
D. ALEX. AtESri DE TRINITATE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loi
DeuMy qui fe interdum occultetin -vno^ interdum -vero dilatet in trihuó peifi-nus.Et hunc Deunt,quiÃt ynus in tribw,nihil vnquum e^iÃe,'vel yerbo yel o~ f ere,nee habere Filium,neeMediatorem,^ nihil dtffcrre à Deo Baal, Moloch, Bjrho, Turcieo ac/tidaico. JVcque eÃe ynum Deunt Patrem chrià i, in eÃentia amp;perfenu quarendum.ltcm fub titulo eÃentia. Dei, Satanam coli in-quiunt.Item,FPunc eÃe SophiÃarum amp;nbsp;^nrichriÃi,inioficlirium Deii,eÃ'e laruam triformem. Ita noÃram doBrinam, quod ynm Deus cxiÃat, ^^Ãnt trespeÃonx, Pater, Films Spiritusfancius, dicunt eÃe mera monÃra,eÃ'e fundamentuni ^ntichriÃi,eÃe ipÃus Satanst comnientum. iÃas non cohorre-Ãittoto pcclore,tantas blaÃhemias audiens?Si aliquot le^iones diabolorum ex ^cheronteproÃlieent, poÃentne horribiliorcs biaÃhemias inyerum Deum euomere^. ExhiÃe i^itur de nouorum iÃorurn Mrianorunt delirits omnespif iudicent.NonÃnt albi Ãubtiles iÃiÃiritus,qui EccleÃam per iÃosfurioÃs homines impetunt,Ãd craÃi,tetri,nt^-iâ. quos propter blaÃhemias in Deum,ni-Ãpedem referent conuertentur, mérita d e v s ipÃretundet, amen ^mcn.
ASSERTIO DOCTRINÃ EC-
CLESIAE CATHOLICAE DE SANCTA TRINITA-te, cum confutatione erroris Valentini Gentilis, Per Alexan-drum Alefîum,AcademiæLipficæTheologum,
I,
O N yoco doClrinam Ãnantem in EecleÃis per totum orbent )J terrarum deÃn^a nbsp;nbsp;indiuiduaTrinitate in dubium,nec de lüa
R more ^cadfinico diÃuto in ytranqueparrem,neque dubitatio-aÃero,ÃcutProra^rasapudCiecronemÃium librum inee-pit : De dits nequeytÃnt, nequeytnonÃnt,habeo dicere. EtÃio huiuÃnodi diÃutationes inCodice luÃinianiprohibitas eÃe.SedaÃiuero doi^rinade Fri-nitate,Ãcut exponttur in Symbolo ^poÃolorum, quod ÿ quiproximifuerunt ^poÃolts,^7*eos ac eorum diÃipulos audieYunr,l^attus, Polycarptts, luÃi-inus,Ireni£us,Tertuüianus, alijyocanttraditionem ^poÃolicam re^-lamÃdeÃacdocent, hancre^ulam opponendamprseÃriptionibushiereticorum, EtconÃrmo hanc doclrinam ex teÃimonits Prophetaruni ^poÃolorum, Ãcut illi in expoÃtione Symboli earn cofirmarunt, nbsp;nbsp;quemadmodum hoc ex-
pliCAtum fuit in Symbola Niceno ^thanaÃano, in Synodts ^ntiO' n.iii.
lOi- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D. ALBXAND. aiesii
-chenayConÃa»tinobolitaiM.,EpheÃn(t,ChalcedonenÃ,^^/eque}itiltti,Zfc^X Riorum omnium teÃimonivshiurcfes onines refuto.
II.
Non eà dutem nouum, ytaliqui, non tUi quidcm indocJi neque litbetctf fed inÃlentes nbsp;nbsp;tnÃati opinionsÃienti^, ^impulf ^lorioà nominti ambt-
tione^excerpedo dejacru literu fententiarum aliquot parficulas, nbsp;nbsp;ita abhor
rent a Catholtco conÃnà do^ma coflando, authores exiÃantrurbaram (s^Ã-eeÃionum. Neque tarn abÃrdum quiequam conÃn^t poteÃ, quodin nouitate non tnueniat aÃipulatores, quemadmodum intuentibm yeteres hxreÃs faale apparet.Iraque reccdenres à Catholic£ EccleÃti orthodoxo conjenà nonÃnt tn hacaudiendt, quantumutiperÃrepantÃripturis, laclatione, -/iTque refufae hosPÃlmigrauiÃtmum diüum: PeccaroriauredixirDeus, i^Mre tu enarroi iitÃii'iat meoi^ Cum autem multi fraudulenta inculcationeÃrtpturarum dece-pti,a ycra yiaÃducantur: nbsp;nbsp;quidam modo, quià Getilem nominat,perÃna-
tits Eunomianus,alienuf protjitf à populo Dei,qua, eà EccleÃa chriÃi,nefa-ria temeritate corrupereÃmmamÃdeinoÃr£,de natura Dei aterni, qua cer^ nitur itktribMproprtetatibttt fiuperÃontf, nbsp;nbsp;nbsp;ideo Trinitoi ynitts Dei appella-
tur, nbsp;nbsp;debrationesÃatperÃriptos diuul^are aufts fuerit: non debui neque
potut hac tacendo diÃimulare..ytltque conatibus lüiui cbuiam cundum effe du-xi, quibuifundamentum yt^riratu calcÃtf nbsp;nbsp;doclrinaÃina,,Ãnciafide(no-
Ãra conuellcretur.Itaque Ãequentia,dc quibut diÃutarcturpia arvumentatio-ne,Ãcundum conÃetudinem .^Icademia noÃrapropoÃi, repetittsitf qua ex-ponuntur commemorata traditaque a pits doBoribus in EccleÃa chriÃt, con-^ /utaatibus furores,partim manifeÃe,partim occulteperuertentespatefacla de Dei aterm natura perÃnts. i^ibmfutilia, commenta iÃtus Gentilis quo-que refclli exterminari facile intelligent omnes quibus yeritas cordi eÃ, roTi rtjOii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;si7ret6ifft ti) aA»Sflt;x Trjäa/oiran; J's aJ'inia , yt ait.^-
poÃolns. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;III.
ProteÃa tio ac confeÃio Ãici Gentilis.
Valetinus Gentilis Italus,aità credere bbrts Canonicts yeterii Ãameti,tanqUiim oraculü Dei,amp;â conÃteri Symbolum .^IpoÃoloram Ni-cenum,acdamnare omnes harejcs codemnatosab EccleÃa ex yerbo Dei, nee' probare docirinam ylltus hominis, quantumuts doCli, amp;nbsp;inÃcciemp^,qtu (i Ãriptura Prophetica -^poÃohea dtÃedit,authtucadueyÃitur.
IUI.
luxta hanc re^ulam ,aqua nec tranÃerÃm di^itum aità cefÃrum,fate . nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turÃ-
DE T Rim T A T E . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOj
turfenuUitnj DeumTriniratem offtojcere. EtaâpYobandum de ber' fintirum Trinitate in -vno Deo ejje humanum commentum, i^notum CMioli-cts y aitSophi/liu docuijje Trinttatcm ejjè nomen fubÃanriale, (i^Ã^niÃcare ejÃentiam extraperfonam Patru, nbsp;nbsp;nbsp;pdij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Spiritus fancft, acconfiituere
p quartam in TrinitateÃiÃantiam. Ne^at etiam trespcrfnnas tantum diÃin-^i relatione,autproprietatibt^s^ nbsp;nbsp;attribute, f^afÃrmatÃ_^nificare tres ra
tionales, lt;amp;nbsp;intelligentes efÃnttoi nelfrbÃantias. ^itettam fe medium inter hiircÃs oppoÃtoi Eunom^ amp;nbsp;^rijtenere, amp;neque Dcum trinomium, nc-quetriperÃonatumponereÃcdÃcut in Symbolo dicitur, Credereynum Deum Patrem omnipotentem,EtideoÃbim Patrem dici Deum ynum, propter mo-narchiam,vtdixit Praxcas. EtquodÃtorigo ^principium, eauà ^it^eÃv^or omnium, ac efÃmtiatorFilà Etpropterea Ftlium,SpiritumÃancium non poÃà dici,aut ejà ynum cum Pati e Dcum, quodÃtpu^nantia in adie^o, di-cere quod duo aut tres numero diÃerentcs ÃntÃtrnpliciterynns, autynus Deus.PoÃremo Patrem tantum in Soiptura dici Deum, Filium autem Dominum nbsp;nbsp;Mcdiatorem,^ Spiiitum Paraclerum,non autem Dcum.
r.
Summa fophiftjces Gentilis.
- .AdperfuaÃonem Ãuido^matisytiturhac Sopl}iÃica,QÃodteÃimonia feri-ptur£,ex quibia omnesCatnoliciprobantynumDeum eÃe propter naturæ amp;⢠eÃenti£ ynitatem, ipfe torquetadprobitdum tantiim Patrem cÃÃe ynü Deum, yclynam in DiuinitateperÃonam. Etcontra omnia Ãriptur£ teÃimonia,ex quibus Catholici probant rres in yna diuinitate eÃeperÃonai, detorquet adpro-bandumtres eÃentioif^ÃtbÃantias. FPocenimartiÃeio trabitin Ãtam Ãen-ientiam epiÃolas Ignatij, ait Ãc ÃenÃÃ'e luÃtnum, Iren£um , tamp;'Ter-tullianum.
E^o yero Deo iuuantc ex eorum aliorum omnium CatholicorumÃri-ptur£interprctum teÃimonits,d'jBrinam deynoDeo,Patre,^Filio,^ Spi-rituÃancloconÃrmabo,amp;\sefutabo fiphtflicam Gcntilts,
â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VI.
t PoÃem breuitcr ^rotundè ei reÃondere,redacdis ar^umentd ad forma m à ^^^'Ãni, coUeciti antinomiis ex diclts Pattntm, quos ait Scripturam pro Ãa Ãntentia interpretari, clauum, yt dicitur, clauo pellere : fed non yolo truncatos citare fententias, ac potiiis ex plena 0 perfecla totiw docirin£ Jgnatij ,Tei-rulltani aliorum expoÃtione qu£ fuerit perpétua eorumÃen-tentia df hoc dogmate Ã'monÃrare. d^are peto ytà prolixior in citandn
104 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D. AtEXAND. ALBSÃI /
TrÃim'^ni'nfucyr! leCfw liane mcam dili^entiam Æ w emenda 'vindicanda veritate à ÃpliiÃica,boni conÃtlat.
VII.
Redtabo autem ordine tiÃimonta interpretumÃriptur£,mdeà temporibin .y^poÃolorum Tgt;Ãutâ ad h£C noÃra:amp;incipiam ab Imatio,diÃipulo ^poÃo~ lornm. Deinde 'vcniam ad luÃinuin, Iren£um dtÃipulum Polycarpif ad dementem .Alexandrinum diÃipulum Pant£niy^ Tertuüianum.,^ O~ rig'-nem diÃtpulttm elements .y^lexandrini,^ Cyprianum,Ratios quipr£' cejÃerunt Nicenam Synodum.
VIII.
Ignatius in epiÃola ad Trallianos hos in Chnflum contumelioÃs focatf qut eum à Patt e aliénant^ amp;⢠neque qubdÃt SpiritusÃnciustconÃtentur. Et tn epiÃola ad Ma^neÃanos-.chriÃum yerb anteÃcula^enitu a Patre^Deum yerftum,^ ynt^enitum Filium,quia ynus eÃ^ Deus omnipotens quimanife-ÃauitÃipÃmperlejum ChriftumPiliumfuum^qui eà yerhumdpÃus nopro-latiuumÃilicetÃdÃtbÃantiale, non loquutio artieulat£ yocU, «AXa Itiic!)? tiirltt yiwnTityideÃf ytin epiÃola ad/Iebr£os didtuVfei.'ireuj'yAisf/.a.T^ç iTo'-
âCFJ ;:(;x(,a.gt;iTtip tUc û'nroç-etirteaç oujrS. Et in eadem epiÃola lÿtatij dicitur.Q^ anteÃeculagenitus eà a Pâtre,poÃea auteÃaedus ex Mariayirvine areo xltiz yiri,ÃltÃyerum, Dc« PatreÃum annundauit. Et in epiÃola ad Coloà ÃnÃs: Etqubd iÃc qui natus eà ex multere, Filius eà Dei, amp;* qui crudÃxus eÃ,primo^enituseÃyniuerÃcreatur£, Deusyerbum,(^ ipÃfedtomnia iuÃione Patrts. quod .^poÃolus corroborât dtcens : Vnus Deus Pater ex quo omnia,Cy* ynus Dominus leÃs ChriÃus per quem omnia. Et iterum,V nus e-nim Deus, ynus eà Mediator Dei hominum homo leÃs ChriÃus, qui eà imago DeiinuiÃbHts,primogenitusyniuerÃcreatur£:quoniam inipÃo creata Ãntomnia,qu£Ãnt tn C£lo nbsp;nbsp;in ten'a,yÃibtl'ta inuiÃibiUa.EtipÃe eÃante
omnes,amp;omnta in ipÃo conÃant.Etquia non eà ipÃe tUe qui eÃJitper omnia^' Deus,Ãd Ftltus ipÃus,qui nbsp;nbsp;aÃendere Je ad eumproÃtetur dicens: .AÃendo
ad Patrem nfum Patrem yeÃrum, Cil' ad Deum meum Cy* Deum ye~ Ãrum. Et quando et fuerint omnia fubieâa, tunc nbsp;nbsp;tpÃeÃbieiius erittUit
qui eiÃbdtdit omnia,ytÃt Deus ornnia in omnibus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\
IX.
Ergo alius eà tlle,qui fitbiecitFilto omnia,(^qui eà omnia tn omnibusâ.amp;*. alius Filius cut fubteiiaÃunt omnia, qui poà htucomnia ÃbieÃus erit tlü qui ei Ãbdidit omnta. Et no eÃpurus homo tlle S'i i ifà (f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tci iralrTUf
tdÃt
. _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE TRIKITATî. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOJ
d eÃypev nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in quo fa^^aÃntomnia,OmniA cnim,inquir,ber ipÃm fa-
^aÃtnt.Et in bbro Saqgt;ienti£ tpfe deÃip/o refertdicens: Q^um faceretCAlunf aderam iUi.Et iterum-.E^o eram apud eum cunéUa componens, con^aude-batmihi quotidie.
JC.
^/wmodo autem bomopuru^audiret, Sede ad dexfram meaml .^ut quo^ modo diceret,,,y^ntequam .abraham fieret,e^o fiuml VeliUudquodaif. Gloria lUa ^lorifica me , quambabuiapttdtepriujquammundnsfieret? Q^au~ tem homo poÃit dicere, Dejcendi de caIo, non ytfaciam 'voluntatem meam, Ãd -uoliitatem eim qui mifitme? el de quo hominc diceretur, Erat lumen il-lud lumen yerum,quod illuminât omnem hominem yenies in hune mundum. In mundo erat, mundmper ipjûm faclu6 efi, mundus eum non co^no-utt,In prop ria y enit,fiti eum non receperunti
JCI.
i^modo er^o huiujmodi homo efipurtts ex Maria demu habens initium ytejfiet, nonpotiùs Eieusyerbum,^ Eilius ynigenituf,de quo diclum eÃ; Inprincipio erat Verbum, Verbum eratapud Deum, DeiM erat Verbum.Omnia peripfiim faciaÃnt,^fine ipfio facium efl nihil, Etpaulbpbflz V idimus^loriam eiui ,gloriam quafi yni^eniti à Patre,plenum ^atia CiP ye-ritate, Etiterum: Vni^enitus qui efl infinu Patris,ipfi; enarrauit,QM (i7*per Salomonem refert dice^sz.^!nte omnes colles^enuit me Dominus, Et refiùfii-taturuseflcotporanoflra, Dixitenimâ..^mendicoyobisqttoniayentthora,in qua omnes qui in monumetisJüt, audiet yoce Filq Dei,Et qui audierint,yiuet,
JCII,
Ecce quomodo Ignatius exponit primum fiecundum artieulum Symbo-li, confutat hdtrefisJùi temporis cherinti, Ebionts, aliorum,qui nera-bant Dominum noflrum lefiim Chriflum efie natura Deum'aut contendebat eum non efie alium a Patre,id efl,aliam ab ipfoperfimam dtflinciam. Ex illis jeriptursi Prophetic^ .^Ipoflolicdt teflimonus,ex quibus omnes in huneyfi que diem orthodoxiprobant Patrem Filium Cp* Spiritum fiinclum,efiè y-num Deum,ç^ difiinéias interfiefiperfimas,
XJII.
Hic enim eflfiopus, flatus omnium dfiutationum Ignatq contra hic-refisde Trinitate, Etinhancfintentiamipflilla qu£pr£cefieruntexponit, in EpiflolaadPhilippenfiszVnus efl enim DeMomnium,Pater Chrifli,exquo qmnia, Yhminus noflerlefius fihriflus Filidi Del ynigenitus, domi^
o,i.
KXÃ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D. AtEXAND. ALESII
naror iinluerjorum ,per quem omnid : ynu^s etiam SpiritmJâncitt! qui obC' rabdtur in Mojc Pro|)l^ens ^poÃolu. Vnum quoque eà bapti/may quod daturin mcrtcCmÃi-.yna itaque EcdeÃa ejà debet, yna Ãdes, qu£ eà in ChriÃo-)Ãcundum didum eiuÃlein ^poÃoli diceniu: Vnm Deus^ ynaÃdes.,f^ ynum baptiÃna: ynitó Deus Pater omnium^ (^per omnta^ tn ornntbui.
Xllll.
Vnus l^itur T)eus ^Pater,^ non duo,neque tres^-rnus exiÃens.)^non eà prêter eumÃlus y crus. Dominus enim dicit: Deus tuus Dominus ynus cÃ. Et rurÃm-.Nonne ynus Deus creauitnos^.nónne ynus Pater omnium no-Ãrum? ynus yerè etiam Filius xà yoc, De«« yni^enitus ,qui eà in Ãnu Patris. Etiterum-f Vnus Dominus leÃis ChrtÃas. Etalibi:Q^od nome eius,autquod nomen Fthj eius'Scitote autem quia ynus eà Paracletus., ynus SfuritusÃcut yocati eÃts in ynamÃem yocation'is yeÃr£. Et iterum.,Omne5 in yno Spiritu iiról.JidaniÃiÃe autem omnta dona^âaiiarum ipà atqueidem Spiritus operarur. Er^o neque tresÃntPatres, neque tresFtlif, fednequetres Para-cletiÃedynus Paracletus:acpropterea Dominus mittens .y^poÃolos docere o~ mnes^entes,prstcepit cts, Bapti'x:^te eos in nomine Patris Filij amp;* Spiritus fincli. Non in ynum quendam trinomium, neque tr«vôp«7r»'irfltvT«ç, axxâ «ç rpeï! ôp.arlpMlt;;, quid ynus eà tantum qui homo fadus eÃ, non Pater fcilicet,neque Pdrdcletus,Ã;dfolus Filius.
XF.
Et htc rurÃs yide in quantÃ;ntetidm,amp; contra quos I^tatius dicitynum Deum Patrem, yidelicet contra li£reticos,qui docebant, Vnam tantum cjÃe 07ri!çâxlt;nY,id efi,peifinam diuinam,qu£ haberet tria nomina,propter tria oj^-cia : quad dtcatur Pater, quia creauit nos: Ftltus,quia in aÃumpta humana natura mortuus eÃ:^ SpiritusÃnctus, quiaÃtncliÃeat EaleÃam,yel nepu-tcnturplures dif,autPatres,aut Filü,aut Spiritus ÃndiÃeut VdleHtiniani,amp;* alij hæretiti conflnxerunt, de quibusinprincipio EpiÃolsi Ignatius meminit. Et inÃqticnri EpiÃola ad PhtladclplrienÃs, ybi aie. Si quts ynum Deum dicit, conÃteturque iesvm c h ri s t v m , hominem yero purum putans Dominum,rion Dcumyn-i^cnitum,'!^ Sapienriam Verbum Der,hu-iuÃnodi eà pauperÃrtà Ãcut Ebion.
Et in EpiÃola ad EpheÃos clariÃime réfutât mcndacia Gentilts,'quum aie. Medtcus autem noÃer eÃÃlusyerus Deus yni^enitus inuiÃbilrs Dornig nus omniumjyni^niti Pater (SP^cnitQr, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
falÃni
BB TRINITATB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IO7
fitlfam eÃi^tturPatycmfolum diaynum Deum cxclufo dtciyDominifW, no» autem -vnurnDeum cnm Pâtre.Imo Ignatius nbsp;nbsp;nomen
Ven Dez, eiPMeiici comune fcicitPatri (^Pilio inAinina natura. ErpoÃea ià em nomen tribuit Filio etiam in aÃumpta humanitate. Et docet eum yocari Etominiinoflrum,propter incarnationem.,paÃtonem.,mortemy lt;amp;nbsp;rejùrre^lio-nem^aÃenftonem tn c^lum, nbsp;nbsp;reditu ad tudicium, quum addit,Habemus au-
tem Medicum Yiominum nojbrum sv m. christv Ãcula Fi-burn yni^enitSy inprincipio Verbum:poÃea yerb hominem ex Maria yir^tne. Verbum enim,inlt;juit, carofaclum eÃ^incorporalti in corfiore.)tmpaà fibtlts incorporepaÃibtlt,immortalts tn corpore mortalityita in coyruptione^yt de corruptione ^morte liberetanimofnoÃroi)^Ãnetea infuÃts morbo im-pietatu-iC:^ intquti deÃderiif.
xvjr.
HIc Ignatius nomenDei Medici comune facit Patri Filioyamp;* qtii-icm in ytraque natura : nbsp;nbsp;docetFilium Deifacium hominempiÃibtlem
mortalem i yr nos à morte liberaret^^Ãnaret animas noÃras. Imo tribute proprietatesytriuÃuenaturtg. diuinsi ^'humanse perfinæ ChriÃi,ytdicatur Deus y crus incorporabtSyimpaÃibibs,tmmortalts, nbsp;nbsp;incorruptibilts: ç^homo
paÃibtlts,corporalts,mortali.s, corruptibih4,iuxta Pcgulam asnfi xan,eit,la.ç ï~ I'tufaciTov.tid eÃ^de communicationeproprietatum.Hlt;gc tarn copiosè ex omni~ bus epiÃolis Ignatij exÃripÃ, ytconÃrmarem doclrinam EccleÃsi de expoÃ^ tione Symboli .ApoÃolorum, nbsp;nbsp;confutarem mendacia Gentilis, qui ex trun~
catis qutbufdamÃententtisÃum error em à ab Hire conatur.
XV111.
IXune ad luÃinum yenio, cuius erÃauthoritatem pro fuo errorc producit: nuUam tarnen affert ex eo Ãntentiam. Ego y er 'o contra eius teÃimonia con-Ãrmata exÃacris literisprofero ad confutandam iilam eius impietatem e^tim-pudentiam, qua aÃerit Patri tantùm tnÃriptis Propheticts Gt* .^XpoÃolicis tribui nomen Dei,i^ Filio nomen Domini.
XIX.
In colloquio cum Tryphone, in quo tile negatleÃsm chriÃum cruciÃxum diet inÃripturaprophettca Deum. Principio ait, Dominus etiam ÃbiipÃnomen impoÃit,ytqui te redemit,is Deus iÃaeliticipopult in omnium terra yo-caretur,EÃist ^^.EthancfuamÃntentiam conÃrmat ex dildo EÃist lt;jlt;j.Na-rionesqu£t⬠ignorantste inuocabunt appellabunt. Populiqueij quibus o.ii.
D. ALEXAND, ALE SIX
es ad te confu^ient,propter Dominum De um tt{um,Ãincfum ijraelts] (jUi ttbi^loriam tribuit. Q^rite Dominum dum inueniripotejbjnuocate eum d^m inpropinquo efi. Derelinquat impius yiasÃtas, prauas co^itationes Ãias eiiciat,redcatque ad Deum.Deinde ex bits yerÃbuä PÃlmii^^.Deus deo-rum Dominus loquutus eÃ, yocauit terram, Deus noÃcr aperte yeniet^ Deus noÃer necÃlebiD^ nnunciabüt Ciamp;li iuÃiciam eii*s,qubd iudexÃtDeus. .Audi.,populemeus, tecum loquar,lÃael,amp;tibiteÃiÃcabory Deus Deus tuusipÃÃm. Immola DeoÃacrificiu laudts,reddeque yota tua .AltiÃimo. In-uoca me in die trtbulationts,eruam te.,i^ bonoreme ajÃctesj^eccatoriautcm di'xitDcus.
JÃJH.
Ht ex PÃlmo à lOt.Dixit Dominus Domino meo.,Sedead dextrameam, quemPfaimum yindicatà falÃspbariÃtorum commentts. EtexyerÃPÃl-tni 6z. Benedictus Dominus Deus JÃael, qui facit mirabiliaÃlus. Hunce-tiam Pfilmumprobatexponendum effenonde Salomone,Ãddc ChriÃo. Et exyerÃpfalmizy.Hicbenediclionem confequetur à DominOyamp;^miÃrieor-diam à Deo ÃlutariÃo. Tollite portas principes yeÃras, introibitrex ^lo-riii^Dominus exercituum ipfe eÃrexglori^.EtexyerÃPfalmi^'ÿ.Tbironus tuus De/#5 inÃculum,^inperpetuum: yir^a xquitatis^yir^a refftitui. Dile~ ^Ãâ iuÃiciam odtÃt iniquitatem^propterea ynxitte^o Deus,Deus tuus o-ko b£titix.,amp;* cocupiÃetrex decorem tuum, quoniam ipà eà Dominus Deus tuus,(^ adorabunt eum.
XXI.
H^c loca cum ab autbiore epiÃoU ad Hebra.os citetur cap.i. adprobadum CtiriÃum eÃe, dic'ique Deum inpropheticaÃriptura, çÿquot; nonÃlum Patremt tiihil Opus eÃ, yt plura ex colloquia luÃini cum Tryphone teÃimonia pro^ feramus, adprobandum, nonÃlum Patrem,Ãd Filium Detin Scriptura di-ciDeum.
IXJCII.
Hane potius inÃiciamus qusÃionem, quam Tryptson ludæus quierit a JuÃino, t doceat expropbieticaÃriptura alium Deumpamp;Ãtum i^pr^dica-tumprlt;eter eÃeciorem yniueÃi.Hocenim qustritGentilts.cui reÃondeo cum Iuflino,.AdÃripturas me referoÃbiqueperÃadere conabor huequi.Abraha-mo amp;nbsp;laeobo atq-, MÃtytÃs eà dbciturÃiuerÃm eÃe ab eoDeo,qui omniu candidit,numero duo,nonconÃlio ^Ãntetia.Scriptura dicitGeneÃi^. Solin teira wtus eÃ,(ÃLoth in^reÃus eà Se^or.TitmqueDominus pluitÃlphur
io-nem
â¢DE TRINITATI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOP
i^netn à Domino.Et,X^ixit Dotninui X)omtno meo, Seà e ad dextrameam, EtySobumtutimDeiis in perpetMum.dilcxiÃi iuÃiciam odiÃi iniquita-tem,proptercaTgt;nxitte Dent, Detts tnti6 oleo l^titi^. EtGeneÃs .E^o Ãm Domtntis quemyidÃii» loco Dei,ybimibicolnmnam ynxiÃi, Eodem Capite, QÃ)dà Y)cuyiribusÃperaÃi, dominesÃpetâabis.Et,yidi Deum facieadfaciem.cap.j^.A-pparuit etrttrÃps DominuspoÃquam ex Mesopotamia Syri^)e rediÃet,e'iqu^ benedixit.Et GeneÃs z^.E^o Ãtm Dominus Detis .y4brahami,lÃ(aci.Exo.z.Mofes ait-.DominM Deuspatrum noÃrorum mdn apparuit.GeneÃprimo,Faciamus bominem adimaginem, iamp;Ãmilitudinem noÃram. GeneÃs 3, Ecce .^^damfa^tts eÃquaÃynus ex nobti. EÃai^^z.E-. go Dominus Deus, btocnomen men eÃgloriam mea alteri non trada.Hoc ex contextu orationts dtcium luÃinusprobat de Filio Dei, non de Patre in^. teüigendum eÃe, réfutâtargumeta Trypbonts, qu£ Genfths nüc repetit.,
iXiXIII.
Eademin.gt;Sfpologiaad Pcntoninum pium proferuntur, contra-eos, qui negant Filium Dei eÃe ynum cum Patre Deum.Exodi 3 .Ego fum is, qui eà Deus Kbrabgt;am,Deus lfaac,Deus Iacob, Deuspatrum yeÃrorum.
X XIIII.
Eodem loco réfutâtduas li£refes,quorum prima ynam tantum ejje perÃ-nam Patris Filii,alia Filium non eÃe ynum cum Pati'e De«z« docet. J^i enim, inquit,Filium Patrem eÃe cenÃnt, nec PatremÃire coarguuntur,nee Patri omnium Filium eÃe cogtofcere,qui cum etiam Verbumprimogenitum. DeiÃt, Deus quoque eÃyqut Moà cxter'tÃque Prophetisfepatefecit.
XXV.
In expoÃtioneÃdet eÃclara confutatio b^reÃs Gentilis. Igiturinquit, y-^ num Dcum colere nos lt;amp;* diuinsiÃ'riptur£,lt;^patrum doclrinsc docent.Site~ nimynus oportet author omnium,moximè yt nihil extra circunÃansea qu£ Ãunt labefalFet. Etenimà quid ab initio extra Deum erat, idprofe£io ne-, ceÃe erat, aut Deum, aut y im aliamquamlibetefà conÃteri. F^-cfiDeUmâ quidem id eà dtcat quiÃtam,in diuinas yoces lituram induxit,qu£ aperte da-, mant, Ego Deus primus fum. Et poÃea,Etprater me non eà Deus.,
XXVI.
Ecce ,ex his eX quibus Gentilis probat F ilium netn ynum cum Patre Deum eÃe, luÃinus confiymateum cum Patre eÃe Dcum. Et addit: Vnus. igitur yere eà Deus omniu , ifque in Patre,Filio, SpiritüqueÃniHo cognoÃi-. tw,lt;!^nfeÃigitur.Qupniae_mm exÃian^tura^^p eÃentiaPaterFiliugenuiti,
IIO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D. A1EXANDâ ALESH
ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proceÃitprofeclujque eà Spiritsfin^ias^wre acmento ea qux
yniusciufdémqueejjentixÃnr^yniusetiamatque eiuÃem iQabentur diuini' titü. JleÃondct etiam iid dr^Hmenta cum aliorum bi£reticorurn -, turn Euno-mq^Gentiln. Quomodo ergOydicet dliqutSynon différât id quod ^neraty ' ab co quod^encratur.^ quodproccÃit,ab eo à quo profe^um eff^tqui Pa-ter m^enitus effyà quo nbsp;nbsp;FiliMgeneratus eÃ, nbsp;nbsp;nbsp;profe^us Spiritus. Non
ifftur eà idem Filins nbsp;nbsp;nbsp;Spiritus Ãnclus, qui P ater.N am hæc t'etia In^cni-
tufHy Genitumy Profeciumynon nature y effntiæqueffnt nomina yÃlmodi qutbus res conÃant.Modus enim conÃandi{Gr£cts eÃT^Traf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no-
minibus notatur. Effenti.ifVerb explicatioy DeiÃ^iÃcaturacdeclaraturap-pellationey-rtÃtPatrisa Filio Spiritu ex modo conÃandi diÃinclio : I-dentitas autem {TithocDerbo-vtar^pt ex ratione effntiæ. Si enim Pater id quod eÃ{ro t7veii)habet ayti'viiTiiiçyid eà ingenito modo, Filius autem â ytwxTuç, td eÃ^^enito modo y nbsp;nbsp;Spiritus cum proeeÃone Ãu profi cii»ne, ea qux di-
Ãinciionts Ãintproprie debent conÃdcrari.Siigt;erü etiam perfona. ipÃus id quodeà Ãecundtim effntiamÃ^niÃcaturyÃmulid communi diuinitatis de-claratur nomine.Non i^itur In^cnitiyGeniti amp;nbsp;ProfcQi nomma effentiam declarantyÃd hypoÃaÃs.
NNm.
Proliatetiam \datrem Filiumy^ SpiritumÃnedum eÃe ynum Deumy ex dicloChriÃi Matthäi.1.6.Eunteser^o doccte omnes Gentes y bapti^^an-res eos in nomine Patris ^9^ Filiiy^ Spiritus fanÃi. Et ?auli z .ad Corin^ios ij.Gratia DomininoÃrileà clirifii y ör charitas Deiy comunicatiofan-di SpiritusÃt cum omnibus yobis.Et ad EpheÃos z.lnipÃÃmmo angulari lapidelefr chriÃoyin quo omnu lt;ediÃcatio confrucla, crefcit.In quo çi^-vos co^dificamini in habitaculü Dei in Spiritu Ãncto.EideÃeyinquityDtdtdiÃciä quodchriÃi nomineparatur docensyquoChriÃitemplum efÃcimuryquem-admodum fcriptu eÃ-.In\)abitabo in eis, inambulaboy eroque eorumDeusi tres nobts perÃnas coniuncic colliÃt.
XNVIII.
^fp(ÃÃtniliateÃimonia ytad EpheÃos: Eiuius rei^ratiafleclo ^nuit mea adPatremDomini noÃrileÃi ChriÃi yytdet yobu corroborari pere-itis Spiritum in nouum hominemyytChriÃusperÃdem habitet in cordibus ye ÃriSy ^c.Etz.ad Corinthios i.Deus qui nos yobiÃcum in ChriÃo conÃrmaty noÃue ynxity^nosÃ^nauitydeditquepi^nus Spiritus in cordibus noÃrts..^d Galatas^. Q^niam autem eÃisÃlii Dei, miÃtDeus SpritumFiliiÃim cor-duy
DE TRINITATE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ill
yeÃra,cla)nantem, \Abha Pater.
Poà l)£c inquam teÃimonia^pfutlia^randemÃc concludit: Quamobrem â vriumDeumparcÃnosprofiteri, qu,tn PatreacFilio, amp;nbsp;SpirttuÃanch in~ teüi^Atur-. tta tarnen yt hoc quidem ipfo,quod Patcr^acFiltus, amp;nbsp;Spiritns fan ausÃntynwsdinmitati^ypcrfonasco^noÃarnui: eoautern tpfo qnod DeM Ãtnt^ad qaod commune eÃperÃnarum in natura eÃcntia intcUi^amus. Nam imitas intrinitate ^trinitoi in imitate intcUi^itur. J^odquo^ modo fiatynec querere alios yelim y nec mihi ipÃperfuaderepoÃum, me -verba qu£ de rebits alÃruÃs Ãnt y lingua lutea impurdque caruncula audere profiteri.
y ade nunc mendax impudens hutreticcy^fontemperfrica y ne^ando Filiumy Spiritum fancium -vnum cum Patre Deum eÃe y nbsp;nbsp;nbsp;aÃirmando
Ãnciam indiuiduam trinitatem Patremy pilium Spiritum Janclum !gt;-num Dcum y humanum commentum firiptur^ficra, Catholicu i^notum ÃÃyamp;JuÃinumtibipatrocinari.
luÃino co£uus fuit IrenAUSydifcipulus Polycarpiy qui lib.j .contra h£reÃs ralentinicapite.6.Ãriptum reliquif. Neque i^itur DomimtSyneque Spiritus finäusyneque.^poÃoli eum qut no eÃetDeuSydeÃnitiue t^alfolutè Deum nominaÃentyniÃeÃet nerusDeus:neque Dominum appcllaÃentaliquem ex fua peÃna, nià qui YFomtnus omnium Deum Vatrem Ci? Filium eius, qui dominium acccpit æ ParreÃoyomnis conditiontSyquemadmodum habet illud: Dixit Dominus Domino mcOySede d dextris meuyquouj'queponam inimicos tuosÃabcllumpedum tuorum. Patre cnimFilio coüoquutum oÃendity qui dedit ei h£reditatem Gentium y^^Ãbieciteiomnes inimicos. Perè iÿtur quumpatcrÃtDcminus, nbsp;nbsp;Filius~verèÃt Dominus y merito SpiritusÃn-
itus Domini appcliationeÃ^auiteos. Ltiterum in euerÃione Sodomitarum Scriptura air-.Etplutt DominusÃper Sodomaamp;^Gomorfam ignemamp;gt;Ãul-phur à Domino dec£lo.Filiumenim hicÃ^niÃcat qui amp;nbsp;.y4brah£ coUocu-tusÃtydPatre accepià poteÃatem adiudicandum Sodomitas, propter ini-quitatem eorum . Similiter habet illud : Sedes tua Deus in £ternum , -vir-^adiredioms-gt;gt;ir^a reÃ^nitui.DilexiÃi luÃitiamy^odiÃiiniquitatem,pro-pterva imxitteo Deus,Dots tuus.i^troque enirriyDeiappellationeÃ^^niÃca' â uit Spiritus y amp;nbsp;eumqui-vn^ituryFiliumy c^eum qui -vn^ityid cà , Pa-trem.EtitçiwnyDcusÃetitin Sjma^o^a deqru : m medio autem dcos dtÃer-.
». aiïxand. Ainn
nifjde Pdtre^^Pilio^^ f^is qui adoptionem meruerutjdicitj Hi((titem fnnt £cclefM.H£cenim eà SynugogA Deiiquam Dem^hoc eÃ,Filius perfeifjurn colle^it.de quo tterum dtctt-üeus Dcor«z« loquutus eÃ,^v6cauitterra. qua Deus^.de quo dicit: Deus rnanifeÃe 'veniet^Deus nofter, nonÃlehit, hoc fiÃyPilius quifecundum manifeÃationem hominibus aduenit,
JCXJCI.
A emo i^ttur Deus auf Dominus appellatur, nià qui eà Dominus omniii Deus-.qui nbsp;nbsp;AloÃait^ EvoÃtm quiÃm.Et de quo Elias,Si -vnus eà Do-
minus Deus,y ernte poà eum.Et iterum aitÃcerdoribus idolorum, F^os inuo-cabitis in nomine deorum quot;veÃrorum, evo inuocaho in nomine Domini Detmei\iamp;* Deus qui exaudiethodie,ipfe eÃDeus. Sicautem inuocaf. Domine Deus Khraham,Deus iÃaac, Deus Iacob,exaudime hodbe.Etintelli-^et omntspopulus quoniam tu es Deus iÃael.
' XXXII.
Oratio Irenai.
Eti^iturte inuoco Domine Deus Xbraham,Deuslfaac,Deus Iacob,Pater Domini noÃri leà chriÃi, De«5 qui per multitudmem miÃricordi£ tust beneÃnÃÃi in nobis,q»ifeciÃi caelum terram,^ dominaris omnium,qui esÃ)lus yerus Deus,Ãperquem alius Dew^ non eÃ,pr£ter Dominum no-Ãrum ÃE SV M CHRistv M,dominatione qua dominarts Spiritus Ãancln da omni le^enti hancÃripturam covnoÃere te, quiaÃlus Deus es,amp;conÃr-mari in eo,^ abÃÃere ab omni hstretica,^ qu£ eÃÃne Deo impia Ãnten-tia.H£cIreniiuiS.
XXXIII.
Sequentibus capiribus docetexÃripturts, neminem ex Prophetis, .A-poÃolis confeÃum fuiÃe Dominum Deum alium Dominum atque Patrem
Filium nbsp;nbsp;SpiritumÃnclum.
X XXIIII.
Clemens.Xlexandrinus in adhortatione ad Grecos'. Hic ergo Verbum ChrÃus,amp;* Dtnosolim eÃemns.Eratenim in Deo,C^^tbcne eÃemus cau-fifuit. Nuncautem apparuit hominibus hic ipfe Verbum, quiÃilus eà ambo, Deus homo,amp;* eà nobis omnium cauÃa bonorum, à quo edoéli reélè yi-uere ad yitam stternam tranÃnittimur. Nam ytait diuinus ille Domini .Apo-Ãolus : Gratia Deifalutaris omnibus hominibus apparuit,docens nos ytabne-gantesimpietatem^^Ã.xulariadeÃderia , moderate ^piè yiuamtss in hoc feculo,expe^antesbeatamÃem uduentumgloriie magniDei,^Ãtlua-toris
Bï TRINITAT«. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ii;
fon# ^oÃri IeÃt C^iriÃt.Hoc eÃcanticunt nauutn aduentm^qw nunc vefulÃt in noha ycrhi^quieratinf^ncipiOi^priM fuit.^i)p4ruitautâ¬W(iuiefi, in eo qui ifl -vcrbti^qui crata^ud Dcii,dociorapparuityper que omniaJitnrfah't-cata.y crbum qui cum co quodÃnxit DitamÃmul f)r£buitinprinctpio yropi^ ^fex,bene-viu(redocuitatmapparuiÃefvt Ma^iÃer, ytpoÃeaÃmperviuo Ãpp(!ditaret,-pt Dem.
xxxr.
7np£da^^^ cap.iz. ^tquimihiquidemifipÃTtideturhominemÃnxiÃe expuluere,aqua autcmre^eneraÃe, Spirituyero auxiÃcy Kerboautemp£-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inÃ(tr inÃituiÃe,adÃltorumadoprionem ÃlutemÃnClupr^ceprta
diri^ens^-vtcum ferra^enitum, ^in Sanélum^ JupercoeleÃem hominem Ãto aducnfu transformaÃet, diuinam tUam yocem maxime impleret: Faci'a^ mus hominem adimaginem ÃmibtudinemnoÃram ^atquefuit quident ChriÃus^Hocplenum quod dixit Detts.
Eadem oratione adhortatoria ad Gentes,exponit hxc dii^a de Patre,Eili9
Spiritu fanclo.^udi JÃael,Dominus Deus tuus, Dominus ynus eÃ.Et-, Dominum Deum tuum adorabis, d^illiÃoliÃeruies.Deus propinquus Ãum,Ci7*non DeusproculÃfecerithomo aliquid in occulta,amp; e^o noyidaio tpÃmi ^nnon cmlum cir* terram ego impleo, dicit Dominus 1 Q^ts metietur c£lum palmo,?^ terram omnempugiüo^^ facie tua montes liqueÃent,Ãcut cera à facie i^ts.Is eÃ,inquir,Deus, cuius c^lum eà thronus,terra atttern Ãa-bellumpcdurn eius.Videte, yidete quod e^oÃm, dP non alius Deus eÃprêter me. Ego occidam g^yiuere faciam. Ecce , ego Ãrmans tonitru Creans Spirttum, manus quoque me£ c£lifundarunt militiam. EgoÃm Do-minus.Ego Ãmqui loquor iuÃitiam,^annuncio yeritatem.Ego Deus pr£ter me non eà luÃus. EtÃruator non eà excepta me.Conuertimini ad me,^Ãlui eÃote qui eÃts ex fnibus terr£. EgoÃm Deus nbsp;nbsp;non eà alius.
XXX KI.
Tertullianus contra Praxeam:
Nos yerb femper,clstâ nunc magts,ytinÃru£lioresper Paracletum,de-dudorem Ãilicet omnts yerifatts, ynicum quidem Deum credimus ,Ãb hac tarnendiÃenÃtione,quam 0âtKoyofjt.ta.v dicimus, ytyniciDeiÃt, FiliusÃr~ mo ipÃus,qui ex ipfi Vatre in yirgnem deÃcndit,c^ ex ea natum hominem,
Deum Filium hominis, amp;nbsp;F ilium D« cognominatum leÃm Chri. ÃumÃuncpaÃitmÃunc mortuum,!:^ Ãpultum Ãecüdum Ãripturas,amp;reÃÃi tatum à Patre, O* i» coelo reÃmptum ,Ãderead de'xtram Patris,yenturunt
Pf
114 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â⢠At E X AN»quot; At E su
iudjc^re yiuos mortuos qui exinde cmiferir Jecundùm promiÃioneni Juam à R((t,e,Spmtum Ãnüumf)arailetum,Ãn£itÃcatorâ¬infidd corum, qui crcdunt in Putrcm^lilium SpiritumÃni^um,
' xxxni.
SedÃtiM iÃa pr£Ãfiptione,'vlnque tarnen propter inÃruciionem, eÿ* mu^ nitionem quorundarn dandm eÃetiam tracdatibus' loan, ne yideatur 'vrut* qujtque peruerÃtat non examinataÃd præiudicata damnari maxime hlt;ec quæJe exiÃimat meram veritatcmpoÃidere,dum Dnicum Deu non aliaspu~ tatcrcdendumyquà m ÃipÃim eunde'mque,^ Pattern ^Filium,^ Spiriturn ÃineJtidicar..,qUaÃnonÃcquoque ynusÃtomnia, dum exyno omnia perÃb-Ãan!ii£ Ã:ilieet -vnitatem, ndnlomtnus cuÃodiatur oiMvofji,ta.ç Ãa-amerr-tum,quiii vnitatem trinitatem diÃonit,tres diri^ens Patrem Filium Spiritum Ãnclum.Tres autem nonjk(tu,fâ¬d!^'adu:necfubftantia,fed formai necpnteÃare, ÃdÃecie. VnitnautemÃbÃantin nbsp;nbsp;-vntusÃatus,^-vniM
poteÃatsj,quia ynm Deus,ex quo dr'^adus tÃi,lt;t^ formai, Ãecies in wo« rniife Patrn,^ Filii amp;nbsp;SpirittnÃnäü.
XXXl^IIh
simp lices enim quique, ne dixerim imprudentes nbsp;nbsp;idiotlt;e,qu£ maiorÃm
â¢per credentium pars eÃ, quoniarh ipà régula fidei à pluribus diis ficuli ad 'vntcum nbsp;nbsp;verum JDcnm transfert,non intelligentes,'vnicum quidem,Ãd
cumfuaaiMvo//:!«. eÃecredendum : expaueÃuntad oiMvo/a,ii!n; numerum, diÃoÃtionem trinitatis,diuiÃonempr£Ãmuntiinitatts. Q^ndo imitas exÃ-ipft deriuans tf tnMtem,nQn defh'uatur ab tlla,fedadmintÃretur..
-â Ã nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xxx/x.
Colligit Tertullianus loca lcripturæ qua» probant tres per-â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fonasin vnoDeo.
PtpaÃlongtmdiÃutationemaddiF.Sienim ynaperÃna^ Dei^Do^ mini inÃripturts inucniretur, meritb ChriÃus non ejjetadmijÃs ad nomen iDei,^ad Domini.Nemo enimaliuspr£ter quamynus Deus ^ynus Do minus pr£d!cahatur,cl^ futurum erat,ytipà Pater deÃendere yideretur,quia y KUS Deus,vnus Dominus le^ebatur,^ tota Åconomia eius^ obumbrare-, tur^qu£ in materiamÃdei proÃeEba atque diÃenÃta eÃ. ^tybiyenit Chri-Ãus , ^ c'ognitus eà à nolns qubdipfe qui numerum retrofecerat, fallus Ã-^ curulusà Pâtre, lt;fy*cum Spiritutertiu5,amp;* tarnen Pater per ipÃm,Pater, pte-nius nbsp;nbsp;manifeÃius redaclum eÃnomeDei nbsp;nbsp;Domini in ynionei quia
afioms eMt,yt à multitudine idodorüm tranÃrent ad ynicunfDeum, ytdiÃcquot; rentish
t»E TRINITATE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;irj
rentia conÃititeretur tntvr cttltQres yntM plurtm^ diuinifittU. Nam lucere in mundo ChriÃianos oporrcbatyt^iiosluà i, lumen mundi^ynum Dominum eolentes-,^ nommantes.
XL.
Solum autem cloriÃum potei-o Deum dicere, Ãcut ,yifpoÃotiis, Ex qui-hus ChriÃu^yqui efl {inquit} Deits fuper omnia bcnediclus infecula.CitatetM ad tdptobandum diclum MoÃsâ.PluitÃpet Sodomam Gomotrham i^nem â ^fulphuremDeusà Dco. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;
XLI.
Expofitio primi articuli fymboli,
Credo in ynum Deum Patrem omnipotentem,à Tertulliano,qui reÃondit ad argumenta h£reticorum,quibusprobabantÃltim Pati-em dici Deum omru-fotentem.Omnia inquit,Patrn,mea Ãunt, cur non nbsp;nbsp;nomina^.Q^m er^o
gts,Deum omnipotentem amp;,^^lttÃimum, ^Deum yirtutum,^;;* Rcgtm if-raelis,lt;(^ eÃ,yide neperh£cFilius etiam demonÃreturfuo iure Deus, quiafermo Dei omnipotentis, qùia omnium accepit poteÃatem : ,y4ltif Ãmus, quia dextra Dei exaltatus, nbsp;nbsp;quia omnia funt illiJubiecia à Patrez
RexIfraelts, quia tütpropriè excidirforsgentis iÃius.Si autem yolunt Chri~ Ãi nomen Patrts eÃe,audientfuo locoJnterim hic mihi promotum ÃtreÃon-frm aduerÃs id quod nbsp;nbsp;de ,yjpocalypà Johanna proferunt : Ego Dominus
qui eÃ, qui erat, qui fuit, yenit omnipotens. EtÃcubi alibi Dei omnipotenrts appeliationem nonputant etiam Filio conuenire, quaÃqui yen-turus nonÃt omnipotens, cumCiT* Filius omnipotentts tam omnipotentà Dei Filitss, quà m Deus Dei Filius,
XCLll,
Sed hancfocietatem nominumpaternorum in Filio neperÃieiant, perturbât tUosÃriptura,Ãquando ynicum DeuinÃatuit: quaà non eadeamp;* Deos, dominorum DominospropoÃerit, ytÃpra oÃendimus. Ergo qtiia duos, CiP ynü inquirit inuenimus,ideo ambo ynus atque idem, nbsp;nbsp;Fihca, amp;nbsp;Pater
Porro nonpericlitaturÃriptura,ytilli de tuaatgumentationeÃiccHrras,ne fdn contraria dicereyideatur.Pfabetenim ratione, qutimynicum Deum Ãatuit, nbsp;nbsp;quum duos Pat,â emamp;' Filium oÃendit, ?iyÃÃicitÃbi. Filtum
nominariab ea coÃat Deum.faluo enim Ftlio recièynicumDeumpoteà de-terminaÃe, cuius eà FiliusldAon enim definit eÃe qui habet Filium, ipà yni-cusfuofcilicet nomine quotiesÃne Ãlio nomiriatur. Sine filto autem nomi-natur,cuprinapaliterdeterminatur,ytprimaperfona, quaantc Filii nomen pdi .
D. ALEXAND. ALESII
crat py^poneÃa, quia Pater ante cognofiitur^ nbsp;nbsp;pofiPatre Filius nominator,
XLllI. â gt;-
lÿturyriM De«^ Pater-, abfque eo alius non efi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipfè injèrcns
Kon Filium ne^at-, Jed alium Deum. Cdtterum aliui De«5 à Patre Ãilus »o» eÃ.Déniquei'njjiicejequentia huiuÃnodiFronunciationum, inuenies fete ad idolerum faclitatores atquecultores deÃnittonem car urn Fertinere j yt multitudinem jalforum deorumynio diuinitatu exFellat: habens tarnenFi-lium-,quanto indiuiduum infeFaratum a Patre , tanto in Patre reFutan-dum,etÃnon nominatum. ^tquiÃnominaÃet eum,ÃF(fyKÃetita dieens'.^-liumFréter me non niÃFilius meus : ahum ctiam Filium feciÃet, quern de ahis exceFifÃr,itaqueFrieterÃiFÃm non eÃe alium Y)eumâ. hoc FroFter i-dololatriam tarn nationum quant iÃaelis: etiam FroFter htiercticos, quiÃ(Ut nationesmanibus^itaiFÃyerbisidolafabricanturiidÃl-, alium Deum A-lium ChriÃum,
XLIIII.
daliaÃriFtura, loca citata ab hxreticts, ExtenditcstlumÃlus , tvÃondet ex Fuangelio : Omnia Fer tpÃm facda Ãnt. Proinde Ft hi yox ent-. Extendi C£lum Ãlus, Ãcut in PÃlmo diciturVet bo Domini c^li Ãrmati Ãnf.qutaÃphia in SermoneaÃiÃenteparatum eà caelum,omntaFer Ser-moncmJuntfacia.comFetit FiliumÃlum extendiÃeceelum, qutaÃolus o~ Ferationi Patr'u miniÃrauit.ldcm eritdicens: Ego Frtmtis inJuperuentu-ta,?^Fr£terme non eà Dew,. InF^inciFio enim eratÃrmo, iipst' Ãermo erat aFud Dcum,^ Deus cratÃermo.Etadditi
X LV.
Nam in yeteribus nihil tenent aliud quam E^o Deus, alius pritter me non eÃ.Etin Euan^elio : E^o Pater vnum Jumus.Et,Qm me yidet, yi-deteliam Patrem meum.Hts tribus capitults totam Ãripturam ytriuÃque te-Ãamentiyolunt aedere.Sed ft FroFterca eundem Patrem (p;* Filium cre-dendum Futant,yt y num Dcumyindicent, ftlua eÃynio eius, qui turn fit y nus, habeat Flhum tequc ^iFÃtm etfdemÃripturis comFrehenÃm. Si Filium noluntÃecundum .à Patre rcFutari, nefecundus duos faciat deos dici, o-Ãendimus duos Deos inÃriptura rclatos,lt;!F* duos Dominos: ö?* tarnen ne de }ÃoÃandalts^rem^rationem reddtmus,qu.t D^ no duo dicatur, nec Domini, fed quLa Pater Filius duo,^ hoc non exÃeFarattone fubÃanti£,Ãd ex di-ÃoÃtione, ( um indiuiduu inÃFaratuFihu a Patre Fronunciamus,necÃa' tUjÃd^radu, ahum, qui età De«; dicarur,quando nominaturÃn^ularts,
non
T de TRINITATE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;II7
non ideo duos Deosfdcicit,Jed ynum^hoc ipà quod ^Deus ex ynîtate Puttu yoeari habeat.
Sunitnu. Qi^ TtYtulliunus conu Pycixeum exÃriptuvdpioÃertteÃwionid, adprobandumPtltum non ejje eandemÃdaliam à Pâtre perfunam : Genttlis torquetadprobandumFilium no eJJ'eynum cum Pâtre Deum. Etfolum Pa-tremefl'eynumY)cum^amp;Piliumdltumà .P(ttre'Deum.
XLVII.
Cyj^rUnnsin ex^optione Symboli ^popoloru ait Orientales dtcere-.Crede in yno Deo Pâtre omni^otente^^ /» c h r i s t o i e s v l'w/co Filio eius. Detts autem inquitnature ippttf yelpbÃatilt;x,yqu£ eppfgt;eromnia,eP appel-latio.Pater arcani amp;nbsp;inuipbilti pcramenti yocabulu eÃ.DeÃnit etiaDcum^ ÃbÃantiampne initioÃncpneÃfnplicenipne ylla admixtione, inuiÃbilem^ tncotpoiTam^ ineÃabtlern, inctÃiniabilenj, in qua niloilacbun[ium,nihilcrea' tumpt. DocetetiaminPdtre Filium intelli^edurn eÃe-, Patrem^inquit, quunf audu^Filium intcUi^e Patrem^cuius eà imago amp;ÃbÃatia. Hoc ergo ipà f nomine quo Deus Pater appellatur., cum Patrepariter ÃubpÃere etiam Filius demonÃratur. Credendus eÃergo T)eus Pater eÃeyniciFilij DomininoÃriy non diputtedus. Heque enimfas eà de natahbusDomini d/Ãutare.ConteÃa-tus eÃPater de camp;lis dicens: Hic eà Filius mew dileéHus, in quo bene compla-cui,ippm audite. Fibus dicit : Qw yidit me,yiditei:i* Patrem. .y^n non crcdis qubd e^ in Patre, nbsp;nbsp;Pater in me eÃi Ego nbsp;nbsp;Pater ynum Ãmus, Qui eÃ
qui inter has Patrts nbsp;nbsp;Fil^ yocesytncdiumà interprat, ziiP deitatem diuidar,
aÃecdum pparet,Gt*pbÃantiam rumpat,Spiritumpcet,neget eÃe yerü quod yeritas dicit?
X LV III.
Q^oddiximtts Orientis Ecclepas ti'adere Vatrem omnipotentem,^ynum Dominum,looc modo intelligendum eÃ-. Vnum non numero dici,Ãd yniuerp-tate, yt exempli cauÃ, p dicamus ynum Ãlem. Hicynui ita dicitur, yt alius, y el tertius addi nonpoÃit, ynus Ãl.pc Deus propterea ynus dicitur, quod a-liits nonpt.Similiter nbsp;nbsp;de Domino accipiendum tÃ,qucdynuspt Dominus
leÃs cbriÃus ,perquem Deus Pater dominatum omnium tenet,ynde p, quens Sefmo omnipotentempronunciat Dominum. Omnipotent autem ab eo dieitur,quo:l omnium teneatpotentatum. Tenetautem omniaper Filium,p~ cut XpoÃolus dicit, quiaperippm creataÃntomnia yipbilia, nbsp;nbsp;inuipbilia,
QuiaPicut lux de luce, nbsp;nbsp;yeritas deyeritate, ita de omnipotente omnipotent
naÃirur,yt in^pocalypp lobannis äc SéraphinÃriptum eÃ-.Et requiem, nort p.iii.
I iS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D, At E X ANO, A t E sn
l}ithebantdicente5^Sdn^i^,S(tnçita,S((nCiM 'Dominui Dein qui cÃ., qui quot;venturu^ eÃomnipotcm.
XLIX.
Origenes7rtf}df%u)i caft. i.fcYuetur EccleÃaÃicapr^dicatio perÃcceÃto-rM ordtnem ab ^poflolif tradita, rfque ad prüfens in EccleÃis germanes, lilaÃla credeiLt eÃyeritoi qu£ in nullo ab EccleÃaÃicadtÃordattradittone. Primo,quodynnfÃtT)ct46,qui omnia creauit atque conipoÃit, quique cx nullis fecit eÃe 'vniuerÃyGeus a frima creatura,lt;^ coditione müdi, omnium tuÃoru,I)eus ^dam,^bel,Serh,Enos,Enoch,Noe,Sem,^braham,lÃac, Iacob, duodecim Patriarcharum, MoÃs Profhetarum,?^ quod h/c Deus in nouiÃimts diebns,Ãcutfer ProphetoiÃos antepromiÃrat, mtÃit Dominum leÃum ChnÃum : primo quidem yocaturum iÃael ,fecundo yero etiam^enteS poÃperÃdiampopuli iÃ-ael, UicDeus iuÃin bonus,Pater DomininoÃri lefu chriÃi,Legem amp;Prophetas,amp;^ Euageliaipfe dedit, qui^^poÃolo-rtim Deus eÃjüf yeterü noui TeÃameti.Tum deinde quia leÃis ChriÃus âpfi yenit ante omnem ci'eaturam natus ex Patre eÃ, qui cum in omnium coditione Patrt miniÃraÃet{per ipÃm enim omnia faciaÃnt'j nouiÃimts tem-poribusfiipÃm exinaniensfacîm eÃhomo, incarnatus eà quum Deus eÃitt Ct* homo manÃt,quod Deus erat.
E.
Ex cap.z.Xemoputetaliquid nos inÃbÃatluum dicere,quum DeiEilium Sapientiam normnamus. Si ergoÃemel recîè receptum â¬Ã,ynto-enitum Eilium Dei Sapientiam eins eÃe ÃbÃantialiterÃbÃÃentem, quomodo extra huius SapientiAgenerationem aliquandoDeum Patrem yelpunPlum momentiali-cuius quif poteÃÃentire, y el credere} propter quod nos Ãmper Deum Patrem nouimus ynigeniti FilijÃii. Extra omne igitur quod yel dici,yelintelligipo-tefl,tnitium,generatam credendum eà Sapientiam. In hacipà ergo SapietiiH ÃubÃÃentia omnia erantpraformata atque diÃoÃta,
EI.
Sicutigitur yoliitasprocedit è mente,^ nequepartemdliquam mentisfe-cat,nequeab ea feparatur aut diuiditur, tali quadamÃecieputandus eà Pater TiliifgenuiÃe imaginemÃilicetÃtam.VtÃcutipà inuiÃbilts eÃpernaturam, itpi imaginem quoque inuiÃbilemgertuerit.
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Grc«
PE TRINITATE^ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' U«?
Llî. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â___
Gregorius Neocæfarienfis in Antiochena Synodo conücM catacontra Paulum Samofatenum.
Vnus Vgt;ens Pater Verbt Dinentts Sa^ientuÃtbÃÃenttf, ima^in'nÃa {ntegr£-,inte^er^enitoYyPater Filij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yntts VomintfiÃlm exfilo^i-
maÿi PatrKy erbum efÃcaXyFtlimfemÃternM exfimpiterno^ynus Sf iri' tiüfan^lus, ex DeofubÃanttam habent., quiperFilitfm apparaitÃanÃiÃcanfy lgt;er quem DeuiÃiper omnia^^ in omnibus co^nofcitur.,
LI II.
Synodus Nicena conuocata contra Arium?
Lluic interfuit .yithanaÃus^yt teÃatur PuÃnus EccleÃaÃnx loiÃoriis. libra-to.cap.i^. I^fturapud .Alcxandriam defuntlo .^^lexandtn-, ylthanaÃus Ãu-^ Ãeperat federn. Q^dyerb efÃtacrts in^enif yamp;in EccleÃaÃicu ne^otiis apprime yi^ilans,Ãtu iam tune huereticis innotuerat, quum.ad coneilium Ni:-cenum cum EpifcopoÃo fene .^^lexandro yencrat^ cuiusÃ^^eÃionibtis hæ-reticorum doliacfallachn yi^ilanterdete^ebantur.Optrtet igituryerbaSym-^ boli Niceniâ¢. Crcdimus in ynum^eumPatrem omnipotentemyiÃbtlium omnium inuiÃbilium fa^orem.. Etinynum Dominum noÃrum: ie-gt; svM CHRiSTVM, Filium Dei de Patre natum yni^enitum, id eÃ, de fubÃantia Patris Deum ex Deo , lumen, ex lumine , Dcum yerum ex Deo yero, natum nonfaBum-, óp/iwm Patri, hoc eÃ, eiufdemÃdgt;Ãanti£ cum Par tre,e:^c. Oportet inquamyerba eius Symboliintelli^ereÃcM.y4thanaÃus, Eufebius PaleÃinus,y^ alij qui interfuerunt Synodo,expofuerunf.. Nam quum .y^rius yerba Niceni Symbolipro fua doClrina interpretarctur, coaClus eÃ.y4thanaÃus in fug Symbolo yeram Ãntentiam explicare. Q^re facHk inaelligi poteà Gentilem .Arianum ejÃ, cum reüciat Symbolum .^thana-. Ãi, inquo dicitur, Quicunque yultÃluus efà ,.ante omni'a opus eÃytteneat CiüholicamÃdem:quam niÃquu integrant, intiiolaramqueÃruauerit,abà que dubio in Sternum peribit. Fides autem Ãatholica hac eà ,yt ynunp Yleum in Trinitate, Trinitatem in ynitate yeneiemur . Hane Ãdern Centilts diciteÃe humanum commentum, ignotumÃcris literis eÃ' Catholicis..,
LIIII.
. Quu autem ex omnibus qurfeiiuutiÃtnt.HpoÃolos, yÃuead Nicena Sy^. nodumà ripturdi interprctibus probatum iamÃt,eosÃc inteUexifà Symbolunh ^poÃolorum,yt.HrhanaÃus'tUudexpofuit,eÃhancfuamintâ¬rprcratiorfem,
IIO
». Alf X AND. AlE SU
ex nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^poÃolorum conÃrmajje^ ni^iiliam YeÃat.,niÃ~ift
addantuf teÃimoniainterpretuJcriptur^y^uiÃquutiÃntSynoduf» N/ccwrf»», exillorum di3ifatq«e EccleÃ^ perpétua initocationç impudentia Gentil Itdwendaciarefittemu^.
Lr.
Et quident BaÃltM eorutit teÃimonia qui eum pr^cefÃrunt colle^lt inter qu£ etiain illud eÃEuÃebif PitleÃinr.San£iumDeum,luct6 coditoremper Sal-â uatorem noÃrum leÃnt chriÃuntfCumfin£lo Spiritu inuocantes.
LV I.
ident BaÃliui ex yerbió cl)riÃiyBiilgt;ti:i;antes eos in nomine Patr'tSy^ Pi~ l^ ^SpiritusÃn^iyÃe coUi^ittBapti^i^ri oportet ytaccepinttt5,credere autent yt lâitpti'^amuryjrioriÃeare ettam yt credimm Patrem amp;nbsp;Filium amp;nbsp;Spiritunt Ãnidttm.HucpertinetdtÃuratio BaÃlij contra Eunomiu, Etfratrii eins Gre-^orif,qua diÃrtiÃtme exponit^clariÃ.acÃrmijÃrefittaterrorem Getilu.Ha,c nunc édita eÃaclariÃ.^ doFfiÃÃviro,Egt;.Ioacn. Camerario y Gra,C£ Latine y^ ab eodem typo^apb)o,à quo httenoÃra eduntur, expreÃa. ideo hortor yt leclor eamÃbi comparer, Gre^ori^ refutationem le^at. Nam Gentilân contenditynumY^eum non poÃe dici aut eÃe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;5^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;htiC
duo aitÃgniÃcare diuerjas eÃentiasyÃeut Eunomins.
LVII.
Hilarius libro tertio ex dt^o MoÃs in GeneÃ-.Faciamus hominem adima-ginem Ãmtlitudinem noÃram, probat y num Dc-um y diÃtn^ias perÃ-nasylibro Ãcundo tertio De Trmitatey yt docet Lon^bardus inÃisÃenten-tiis. .^mbroÃtts yerba baptiÃni, In nomine Patrts Filij amp;nbsp;SpiritusÃnCii Ãc cxponir-.In nomincy^non nominibuSyytynitas eÃÃentia, oÃedatur,^^ Pa-tremyZir Filiumy^ SpiritumÃnclum tres eÃeperÃnas.
LVIII.
.yiuguÃinus libro primo De Erinitate-.Omnes Catholici tra^atoresy qui de Trinitate^qudt Deus eÃÃripÃruntyhocintenduntfecundumÃripturas decla-rarcyquod Pater Filius amp;* SpiritusÃnclus yniusÃntÃbÃanti^, infi-parabili £qualitate ynusÃnt Deus.
LIX.
H£c doclrina conÃrmata eà in omnibus SynodivSy ytinÃexta dicituri Hic (latus eà Eua^elica. atque .^poÃolic£ doclrinlt;eyre^ulariÃque traditioy yt inÃ-parabilcm Trinitatemy id eÃyPatremy ei7*Filiumyei^ SpiritumÃanCium ynius Deitatis,natur£ ÃbÃanti£Ãue eÃenti£yynius eiuÃiemqueprttdicemus
Mturalts^
, -fis. TRJNITATB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ill
nt(turaTtii'V(gt;lutatii,'Virtutii,operationis,dominittionii,maieÃattf,poteÃatifyamp;* gloria, amp;*quicquidde CAdemfanBa frtnkate eÃentialiterdicitur yfin^Uri nnmcroytAnijUAm de yna naf/tra tritfmÃbÃatialiHm peÃonarttm cowprehe»â* damns reo;H[(trirAtiQnein{ittMi.
- nbsp;nbsp;nbsp;-'.I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LX.
LxJjis facile conÃici poteà y quà m impndens impium Ãtmendaciur» Centila^quo d/cit, Deum Trinitatem eÃe \)umanum commentum y ivnotuns Cadnolicù'.amp;DcHm TrinitatemÃ^ificare aliud quam tresperÃnas,Patrem fipFilium SpirirumÃnclumyac Trinitatem eÃe nomenÃbÃantialcyC^ex â¬0 probari qtsartam in TrinitateperÃrMmy quartamÃbÃatiam diÃinciar» à PatrCyFiliOyC^ SpirituÃnClo.
LXI.
Refutanturlo£cmendacia exinuocatione EccleÃ^ Catholics Pater de cælfSyDeus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Fili JiedemptormundiyDetts. â¢lt; Sanada Trinitas ynus DeuSy miÃrere nobis. SpiritusÃnPley Deus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
Item y Te Dcum yerum ynum in Trinitate y nbsp;nbsp;trinum in ynitatCyVenite
adoremus. Ety
Te Deum Pat y cm ingenitumyte Filium ynigenituniy te SpiritumÃnBum Paracletum : Sanidam indiuiduam Trinitatem toto cordcyC^ ore confite-murylaudamusatquebenedicimus. Ety
Te De um laudamuSytcDominum confitemur.Te £ternum Patrem omnii terra yeneratur.Tibi omne5.yln^eliytibi cstli amp;*yniucrà poteÃates.Tibi Chérubin Séraphin inceÃabtliyoce proclamant,SanClus,fin^us,fin^us Do-minusDeus Zebaoth.Pleni Ãntcstli teyra maieÃatts^lori£ tu^.I'eÃorio-Ãss .XpoÃolorum Chorus. Te Prophetaru laudabilis numerus. Te Martyrum candidatus laudatexercitus. Teper orbem terrarum fanéda conÃtetur Eccle-Ãta y Patrem immenÃx, maieÃatis y yenerandum tuum yerum, ynicum Filium. Sanüum quoque Paracletum Spiritum. Et inprafatione EuchanÃi-ca : nbsp;nbsp;nbsp;cum yrugenito Filio tuo ynus es Deus, ynus es Dominus. Non m
â¢vniusÃn^ularitate perÃn£,fed inynius Trinitate ÃbÃanti£. J^od enim de tua pdoria reuelante te credimus, hoede Filio tuo y hoc de SpirituÃn^oÃ-ne di^erentia diÃretionefentimus, ytin CofeÃione yer£ fetnpitem£que Tri-niratu, amp;nbsp;inperfonisproprietaSy amp;⢠in eÃentia Anitas, in maieÃate ado-returttqut^tas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ;
' V T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;q,i.
txi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dj AIEXÃND. MESH
LXIl. _ '.aac
jQ«o4 AUtem Gentilii aityTrinitAtem effe nomen eJJènttitleyf^ j^^cAye ÃthÃantiam diÃinCtam à tribmperÃints,^^ quArtAm in TrinitAte perÃonAmy rtÃutAturAb ^u^uÃino dicete : PYi^tereA eà ynwn nomenquod de nul/afer-fonA Ãn^ulAtim d/citt(r,Ãd de omniLus ÃmuljytTrinitAf^ quod non diciturfe-tundùm fubÃantiamÃed quAÃcoUe^ittumplurAlitAtem deÃ^AtferfinAYum. Pt lib.lt;). De TrinitAte-.QMpropter credamM PAtrem,amp;lt; Filta, lt;1^ Spiritum JÃndum ynnm eÃe Deum, yniuerÃdi creAtur^ conditorem, reclorem, nec PAt^âem efà Filtumynec Spiritum fAnclum,yel PAtrem yel FHinmTrinitAtem relAtArMmAdinuicemperibnArum.
LXIIF
Vt enim ipà in libro DeÃde ad Petrii AityVnA eÃnAtUYAÃtt eJÃntiA Pa-trifamp;*Filii,C^ Spiritu^ÃAnÃijnonynAperÃnA.Si enimÃceÃetynAperÃnAy ÃcuteÃÃbÃdntiA PAtrtf,, Filij SpiritsÃnFii.,yeraciter Trtnttoinon dicerctnr, PurÃis quidem TrinitM ejÃryerdyÃd yni-ts Dem TrinitAs ipÃi non eÃer,ÃquemAdmodum PAter, Filina SpiritmÃtnclniyperÃnArumÃnt Abtnuicem propriet Ate diÃin^iyÃcfuiÃentnAtArArum diuerÃtate diÃreti. D-des Autem /^AmArchamm, ProphetArkm, ^poÃolorum, ynum De^pr^-dicAtPrinitAtem ejÃ.
LXIIÃT.
Gentihs AitÃe mediu inter SAbelhum ^ritimtenerey nequeponere Deum trinomium,ne yideAtur cum SAbellio Ãntire, neque rripcrÃnAtum, ne cum ^rioÃedaJÃrmArePAtrem eÃe ynumDeumynonnumeroyAutnAturAyyt ritüÃdrAtione ori^inis.Filtu Autem nbsp;nbsp;Sptritii eÃe quidem nAturA Deunty
cum Filim per^enerAtionem,Spiritui Ãncius perproceÃionemÃt ex immen-fd itit* inÃnitd ynius Dei PAtr'tfÃbÃdntidy aqud nec demones eximipoÃitnt. t Ãd Ãe nonpoÃefdteri Filtü nbsp;nbsp;Spiritum Ãn(Ãi eà ynum cum Pdtre Deum,
ideo quodÃnttres resÃibÃÃentes,rAtionAleSy^ intelligentes, repu^antta Ãtin ddteclo, eudem Deum eÃe Pdtrem ^Filium, nbsp;nbsp;quodÃripturu ybique
yocetynum Deum Pdtrem omntpotetem id^ynum Domtnum leÃum clnri-Ãum.EtlodnceÃe de^rinAmTertuUidni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t .. nbsp;nbsp;nbsp;, : j-a
LXr, ,c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Sed Ãprd induxiPertuUidnum ex cldra Ãriprurdt teÃlmoniisprobAntemy Pdtrem Fihum eÃe ynum Deum,proprer ynam eundemque diuini nd-tur£ eÃntidm, dlicubi dici duos nonÃdtu yÃd^Adu, hoc eÃ, yt PuterÃt primd in TrinitAtepeÃoiM, FiliusÃecttndd, Spiritus S,tcrtiA : amp;nbsp;tAmenFilius
â¢â¢â¢' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ynione
Xgt; R. 'TMni T A Ti.'I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;12^
' yntûitediuiniùttii aPafyefepararrnë^^^^^^^ indïuiduuniii^mrebarafiifn, {yr TertHÃtaniycrbu dtcaM)cum to Dcum tljè.yel.yt EaleÃa nucloquinos ffxÃnpturts docun,ynttm Dtwm,^ difitnCUm à ParrcperÃnam.
^odÃÃeno ore Gentils fMeretur.Patrem Pilinm ç^Splritum S.efÃe tres ô^oç-lt;^lt;riç, id eÃ, ^erÃonttsÃtbÃÃenfes in yna diuina. natura Ãue eÃintia, Cÿ* Filiu/n alium diet a Patgt;'e,id ejlj aliam V7râç-eis-iv à perÃna patrH', ide o d/edum ejÃeÃ^resÃunr qui teflimonium dantin c^lo^Patcr^ Verbum SÃri~ tus S.amp; ij tres ynumÃunt natura amp;diuinitate^yelynus Deus,quodidem cÃ, quia Deus eà nomen ejÃenti£ amp;nbsp;natura-. in ]-ianeÃententiam Trinitatem aiciynum Deum^id eÃ,Ã7rog-ttir6ii Patr'ts ^Filij Spiritus S. habere ean-dem diuinitatem,iam inter nos conueniret. Sed quia contendit Deum Trini-tatem eÃe humanum commentum^ i^notumÃriptur'u, amp;nbsp;EccleÃi£, Ci? neo-at FtiiumpoÃe diciynä cum Patre Deurn.proptei-eandem diuina naturx eÃen-tiam-.Ãed tantum dici Deum ratione origints^ âdeÃ, quod ab yno Deo habeat ori^inem, amp;Ãttex immenÃa eins infinirdqueÃulÃantia, à qua nihil quodÃub-ÃÃttÃeiungipoteÃ, acne demones quidem, niÃyoluntate, tpÃcÃeprodit, quod eli^atÃbi nouam fbrmam docirin£, çÿ* omnino conÃituiÃe ex EccleÃa diÃe-dere, imitatione ambitionis eorum, qui yÃtatam receptam doclrinam,^^ deÃnitiones EccleÃaÃicasnon ex i^norantia ,ÃdÃcientcs ^yolentes oppu-^nant, it elart (^célébrésÃnt. NamÃripturx,, quas citât, nihil pro ipÃus dogmate faciunt, ö?quot; rattocinationcs eins nullx,Ãnt,ytprius ex Ignatio, luÃino, iren£o,Tcrtulliano,Cypriano,Clemente ^lexandrino, ali'u quiprsaeeà Ãerunt Synodum Nicenam demonÃrauimus,amp;nunc quoque ex Hits qui hanc ÃquutiÃnt,oÃendemus.
IXFII.
Sic enim ratiocinaris: llleÃlns ynns eà Deus,qui eà d nulloprincipio,Cy* d quoÃnt omnia: SedÃolus Pater ori^mem neÃies,eà omnino inÃnitus,prin-cipitiÃneprincipio,cauà cauÃtrum,author CSP monarcha omnium ; I^iturÃolus eÃynns Deus.Expeclabam yt clar'e diceres,Ãolus eÃDcns.Hoc enim y'is^ ttiamÃne^as, te excludered diuinitateFilium,Ãcdab ynitate cum Prfftr.
.yidhocargumentum PraxenÃprdreÃoÃmeÃperTertuUianum, Mo-»archiamÃruariper à utttsp-l^i^rion tantu perÃlttudincm.Etnunc reÃon-^o,^^^Ãinguo Maioreat.Si enim intelligatur de rebus d Deo co»dzf«,Ter4
q. iÃ
114 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D. ALEXAND. AtBSII
eÃ.SiMtetn de Filio^enito à PdtrCy nbsp;nbsp;SpirituJan^Q ah viroqiteprecedent '
te,falja eÃ,
LXIX.
^d probationem maior'if'.Y)eus clamat per Efalant-.E^ Ãtm primus f^nouiÃimus prater me non eÃDeus. HocfilumcompetitPatri ,qui Filij^ SpiritusÃnclteÃejÃntiator. ï^uomodo enim Filius dicer,EtabÃue me non eà Deusi
^^noÃo argumentum^rij. SiX)eusPater^enuitFilium Deumzlgi-tur^enuitIcipfum Dcum, aut ahum Dcum, nonÃipÃtm Deum. Kiihil au-^ tem^^itÃipÃtm, Er^o ahum Dcum. PeÃ)ondeo ex .AmbroÃio : D/c mihi, h£rcrice ,fu'irne quando omnipotens Pater erat Deus, Paternon erat,amp;* poÃea faclus efl, I^itur^enerationts aceeÃione mutatus eÃ^ E^o Fihum e^e natum conÃteor, quodreliquum eà impietatis horreÃo. Ãriptum entm eà tn EÃia, .Ante me nonfuit Deus,eii^poÃme non crit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;er^o hoc dicit? Pa
terne an Fihus^.SiFihus ante me nonfuit,ahu5 Deus,inquit,SiPaterpoÃme nd erir,hicpriorem,ille poÃeriorem non haber.Inuicemm fe, nbsp;nbsp;Pater inFi-
ItOy^i^Filius in Patre co^noÃitur.Q^m Patrem nomtna6Ã)eum,Filium deÃ-^naÃi,quia nemo eÃipfeÃibi Pater. Q^m Filiii nominas,etiam Vatremfate-ru,quia nemo Ãbi ipà Fihus eÃ.Itaque nec FiliusÃne Patre,r^ec Pater ejà po teritÃneFtlioÃempcr ervo Pater,amp;*ÃemperFihus eÃiCisr'iirerqueÃemper-v-nus ÃuntDeus.QMd autem diets Patrem eÃe Filq eÃentiatorem, inÃdioÃ; impie dicittir.ETà enim Pater^i^nit Fihum,non ramen^i^nit eÃentiam ,Ãd perfonam, neque eà ori^o, nequeprincipium, nequecaujà ,neque eÃentiator eÃenti£ Filf ÃedperÃnx. .Ahoqui tpÃeÃbi eÃet eÃentiator, quia eadem eà eÃentia in Patre,Ftho,amp;SpirituÃanc}o,i^tDta in tribus Ãn^ulisper-Ãnts. y t enim Hilarius hb. 7. De Trinitate ait : J^od etiam ex tiiuo yiuum natum eÃ,hahctnatiuitatisperfeclüÃne nouitate natur£.In Deo enim totum quod eà yiuit,Dcus enimyita efl,^ exyita noporeÃeÃeniÃyiuum: neque ex deriuationc,Ãd ex yirtute natiuitas eÃ,acÃtotum quod eÃ,yiuir,^ quunt totum quod ex co naÃiruryirtus eÃ, habet natiuitatem Filius, non deriuatio-nemautdemutationem.Patrem,inquitHilarius libro 4.De Trinitatedn Ft-lio , Fihum tnPatre eÃ, plenitudo inytroque diuinitatis perfe^a eÃ, quiaplenitudodiuinitat'ts in Ftho,quodinPatreeÃ,hoci^FilioeÃ,quodin in^enito eÃ,hoc (Ãi-^enito,alter ab altero, nbsp;nbsp;yterque ynum, isÃilicet qui eÃ
nmtl habens quod nonÃt in eo etiam, à quo eÃ, non duo ynus ,Ãdalius in «-ho,quiä }Ãgt;n aliud in y troque,iÃy »umÃntinÃde noÃrajytque non ynus,nee
cundei»
de trinitatï. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iiy
tunde-vtrunqiynec aliud coÃtemur^quia Deu ex Deo natü, nec eundefhttiui-tiu-,nec (tliud ejÃpermitrit.Eande er^o in Dtroquef^virturkÃmilitudine deitattiplenirudinecoÃremur.quia yerita-s dieitfE^o in Pdtre^^ Pater in tue eÃ^. Omnia enim F thus accefit a Pâtre.N am à farte eiuÃdem qui^enuitac-cefity Neuter ergo ferfeéiuó eÃ. Deeà enim ei ynde deceÃit, nec flenitudo in eo erit., qui ex fortione conÃiterit. Neuter ergo ferfeaui eÃÃflenitudi^ nemÃam-,amp; quigenuit amiitit^ nec qui natuó eà conÃquitur. Fateamur t-gitur quod Pater eÃin Filio,^ Filius in Patre^t^ Deus in Deo.,non fer du-flicem conuenientiamgenerum conuenientiamynec fer inÃtitiam cafacioris ⢠f^lÃantixnaturamyÃdfernatumS'yeritatem ,Ãmilttudinem fer natiuitatem yiuentts,ex yiuente naturaydum res non dijÃcrturydurn naturam De/'non dégénérât natiuitasÃum non aliud aliquid ex Deo quam DeusnaÃitur,
L X N.
.^ddicdum MoÃsy .^Fudi iÃaely Dominus Dens naÃer Dominus ynus ^Ã- di^um Ãlalachiit : Nunquid non ynus Pater omnium noÃrum re~ J}gt;ondet.AuguÃinus'. NonfoteÃdicirrinitas Pater y niÃforÃn tranÃriuead creaturam rationecreationts.i2^d cnimÃriftum eÃ: .y^udi iÃaelyDominus Deus tuusy Deus ynus eÃynon ytique excefto FiliOyi^ Sfiritu Ãn£io of ortet intelligiyquia re^è Dominum Dcum noÃrum dicimus etiam Patrem no-Ãrum fergatiamy(^ regenerationem.
LNN/.
.AdÃententiam .^^foÃolt y Nobis autemynus eà Deus Pater iüe à qua omniay nihitofus eÃreÃonÃoncyquiacontinuoÃquirury Et ynus Dominus leÃus ChriÃus fer quem omniayamp;nos feriUum.ex quo ÃequituryDominum tioÃrum leÃum ChriÃum ynum eÃÃe cum PatreDeuyà quo nosÃmus conditi.
IXJill.
Exalio loco Pauli ; Tntts Deus ynus mediator hominum ]-)omo icÃis dorifiusyynusDominusyynaÃdes y ynumbaftiÃna y ynus Deus amp;*Vatâ¬r omnium-.manifeÃe coÃigitury fetÃonam Flii dtÃerni à fcrÃna Patru yfrofter incarnattonem: cstterum eÃÃe eundem cum eo Deum, quandoqutdsm ynum ^à baftiÃna quo bafti'^amurin nomine Patris^i^Ftlii ^âySfiritusfinCiiy^ conÃtemurnos credere in ynum Deum Patrem Filium SfiritumÃn-â ^um. Odilia qu£frofers ex Ignatio TertullianoyÃfra reÃonÃm eÃ, SedilludadÃnem taxandum futauiy chriÃum ideo dtci Deum y qubd ÃteX . immenÃt DeiÃubÃantiayit qua nihilquodextatÃfararifotcÃyacne damo-nes quideWynià quantum ad yoluntatem.ll^c cwm yoxnon chriÃiani ho-qdii-.
D. AlEXAND, AIE Sir
mt)M mihividettiMc memini Seruetum docerCyChriÃum nutumÃlium Dei, quodDeus exÃüciÃbÃaMia^utttn (ludÃam roridiisderniferit inytc-rum virgin is, -vt contendat, Deum ejÃc corporeum ,Ãcur MtdnemetiM. i^^d fl ex eins es fljola,, nbsp;nbsp;itajentis ifcutfribis, nihil quod exeat Ãparari pof
fab immenft Dei Jubflantia ,acne demones quidem , Et Ft hum tdeOTe-rum diet Deum, quia eà deÃtbÃantia Dei inÃntta, ex qua funt omnes créa' ti!r£,deterior es ^rio,^^ mdi^niis cui 'a chriÃianis refondeatur, fimpheiter tibi dteendum : Increpette Sathan Dominus, qui ante non es ~tgt;e~ ritus dtcere, quod Filius E)ei tn Beelzebub principe dlt;emoniorum eticeret ' diem ones, etus dtuinitatem- ambtuiÃi ante eonditum mundum, ^primas homines ambtre fecifii, ^abeo petiutÃtvtte adoraret,poUicttusre^ ^na mundt-,qu£ idololatris,quitepro Filto Deiadorantypartins.
LX XIII.
Sedfriptune^St* fincdi patreslon^e altterde fbÃantia Dei docent y dtÃniunt-.Deum efc ejjentiamÃptritualemyamp;ternamyfmpltciÃimamy incom-muntcabtlem, cuini hil creatum admixtum eÃ, infnitæpotentt^ yfpientûe,
bonitatis.Vatrem £tcrnum, qutab seterno^enuitÃbi Ftlium co£temum Tni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âi'^oç-aLrt'aç arn^^EiSpiritUmfnclutn
paracletumyytantè in expoÃtione Symboli ex Cjpriano oÃendi.
LXXIIII.
Tu conarts hanc colleclionem eludere, ^atereà Deus, Filius eÃ^ Defts, Spiritus fn^us eà Dcusyamp;* no fnttres Dij.Iÿturfuntynus Deusy qu^o-qutdem frtptura dicity Fres funt qui tcÃimonium dant in cÅloyPater, V erbum
Spiritus fncliis. Sicinquaconansh.ee eludere.Recîè inquis frtptura dicity litres ynurn funtynonynus, quia tresfubÃantiah numerdfine contradiciione tnadtecdo y ynus numero dici non pofimt. Q^d ÃPater, Filius,(ipâ' Spiritus fnci.is vnusÃmplieiternon fnr,necdieuntur ynusfimtliterquoque cum-ad^ tunclo non fntnec dieuntur ynus Deus, Imo inquit .XmbroÃus hbro De tri~ nitate: i^od yuius eÃfibÃatia. fparari nonpoteÃ, etÃnonÃtÃnvularitatis Jedynitatis Dcus.Fânus enim quumdieitur, nequaquam Deitastrinitatem excludit.Non eà diuerfi, yelÃn^ularis £qualtt.is, neciuxta Sabellianos Pa-tremFiiiumqueconfundens, nec iiiXta.Xrianos y Pattern Fihûmque feer-nes-.Pater enim Filius diÃinclionem habentyfparationem non habent. Pater amp;nbsp;Ftlius diuinitatafintynum, neeeà ibifubÃanti^ differentia y nec ylla diuerÃrasy ahot^ui quomodo ynum Dewn dtetmus?
/Loc
.AJOTrlt;!.fDl TRINITATï/û.j y - , : â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Xiq
â.'nxT''V'e ,-'i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;LXXV: quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
iloc teÃimonlo XmhroÃiyc^ew EccleÃa catijolicapro ycro Interprète Ãriptur^ a^noÃit, tota tttaÃophiÃicd refiitattir^ç^ conÃrfnatur yera Symbol! 'expoÃrio,
Lxxn.
Tequoquementiri^quu m inter Xrium nbsp;nbsp;Sabellium mediayiatncede-
reydemonÃratHteronymu«y(^oÃendtt^t(ieyiaÃt, qua inter hieiâeÃarchas meditti tatiÃimus ibifÃribens ad xlypium zlT gt;^u^uflinum cadiolic£ Ãdci colîtmnâs : Npn enim^ inquit,prorÃü aliquis eÃtn tiâinhate ^-adiis, ndnlque quod inÃeriusfjuperiüjquedicipoÃit:Ãed tota diuinirasÃui perfe^tonc xqualis eÃ, yr exc^tis yocabulis, qu£proprietatem indicant perÃnarum, quicquid de ynapcrÃona dicitur-,de tribuspoÃit di^niÃime intelli^i.Xtqui yt confu-tantes ^riutn ynam eandémque trinitatu eÃ-ntiam yelÃbÃantiam Deum ynum in tribusperÃonis fatemur-. ita etiam impietatem SabcUq déclinantes tres pcrÃnas cxprcÃuÃub proprictate diÃin^uimus, non ipfrmÃbi Patrem, non ipÃmÃbi Filium, non ipfumÃbi SpiritutnÃtnclum eÃe dicen-tes^aliatn Patris â gt; aliam Filiialiam SpiritusÃtncli eÃe perÃnam. Nonenim nomma tanrummodoÃcd etiam nominuproprietatesy id eÃ, perÃnas-,yel, yt Crxci expn'muntu'iTo^-cbretCyÃibÃÃentidJque conÃtcmur.Nec Pater Filii,yel SpiritusÃn3iperÃnam aliquado excludit,nec Filius yel Spiritus Ãanclus Pa~ trss nomen,perÃonamque recipit:Ãd PaterÃemper Vater, Filius Ãcmper Tlius, nbsp;nbsp;SpiritusÃn3us Ãmper SpiritusÃin3us. Itaque ÃubÃantia ynum
Ãnt,ÃedpeyÃnis nominibus diÃin^untur. Hac Hieronymus,
HxcyiÃm eÃhoctemporeitaproponere,ytdiÃin3a capitibus ccrtiiisco-^oÃi,amp;del)is conÃctudine Xcademi£ noÃr£ diÃutaripoÃet, quo £tcr-na Veritoipatefa3a yerbo Dei nbsp;nbsp;declarataÃrtprisÃcrarum literarum,ma-
iHuÃrius emincret. V ndique enim huic yel inÃdi£Ãruuntur, yel ma-nifeÃa bella inferuntur, dum abaliu ~igt;eteres loxreÃs reuouando yentilantur, abaliudete3i errores decernendo Ãabiliuntur. Sedpro illa ptis ^reliÃoÃs multo acrius quam pro aru amp;âfocts,yrdicirur, propu^nandum eÃ. Hac enim labefa3ata C£tera'ruuntomnia:,y4rque oportebatÃne accedciyad do3rin£ purx t^Ãncerx inteeyitatem, yit£ quoque morumÃn3iratem, diÃi-plinam earn, quam do3rina illarequirit.Cuiusrei neceÃrix inprimis neo^li-ventia animaducrÃonem Ãilicet Hei commouet, permitfcntis nos tam ^rauitertentaripunientis obliuionem maximorum beneÃciorum , qux in nos demetiÃime contulit. PleÃati^itur ytynuÃquiÃque nonÃt tantu yerbi^,
amp;gt; orationeTfedeJ^cacitatem quoque amp;Ãiid!o chrijlianm, netemeTè ^ fatjà tArn^LOYioÃtmnomen ifurpetttn fedrtomnibus^conföisfitéiïfque^i^ drän nojlri^ £temus Pater Dominiamp;Jaluator'ts noÃria, s s v c h r i s Filii yni^eniti,-vna cumJän^o Spiritu^trinitof Jxc yna Deita5,id efifVtGrç. ^nriuf NaJJà nfênuf cautè efl loquutuâ^iv tv to?« Tp/a-îjjyJj rpta id eflperfonx trestDeus ynuó,/olMyyerM,fancïuó ^fortK^immortalts^tuflus^miflertcors, ce-lcbreturamp;*^loriflceturpnféculaflculorum. ^men.
DE N I T AT E E S S E
ÃA E)MinA,Ã^ tribîis in eaÃibÃÃentibus flerfenist adugt;erÃis Arianos ôiMunr'mç,
M.tniflrorum Geneuenflum Ppiflola.
ILLV sr KISSIMO PRINCIPI NICO-
LAO RADZVVILO, DEI GRATIA IN OLIIKA ET NieflvvefcIiDuci,D.in Kleczko amp;nbsp;Grodeck,Palflcino Vilnen-fl,MagniDucatiis Lithuaniæ fupremo Marfchalcoamp;: Archi-cancellario Brcftenli Cauionenfi, Bqriflbuienfi, Schmolenii-Capicaneo generali.
LluflriÃime Princeps, binasà Celfltudine tua literoi yno tempore accepimtif.,yniti D.I.Caluino-,beat£ memoria, yiro, altei'as nobù inflriptaf, ytrafque copiofl nbsp;nbsp;nbsp;eleganter flripraf : quibus
quodtam flero rejpondeamttgt;s,ro^amus C.T.ytneque negligentiaâ.,nequeyüialiirei tgt;ibuat,quà m tabellariorumà nobü Tubingam,ynde miflaflintad noslitera ^commeanîium penuria.i^od yerbtnre tamgrauiy tâmquefleria,adeopaucis re/pondeamusflafuntcaujà .
Legtmus idque non fine horrore, qtia Gregorius Paulus Cafanonius alii nonnulli à Blandrata nbsp;nbsp;nbsp;Gentile faflinati, trespetfonas y flue vistoç-cl.lt;!-eti
tnt,es numero ooir/a;fluc eflèntiastransformantesyyariis libeUu Jcripferunt-. in quibus tam multa turn ambigua turn etiam Mç-ctltt comperimuS y-yt de co-rum dogmatibus nbsp;nbsp;arguments ne nunc quidempenè nobis liqueat.
Litera yero tua^quanuis multo clariiispcrflripraytamcn noflra ruditati, yt ingenue cum T.C.loquamutynonper omnia fltis/aciuntyprafèrtim mtertja il-lius conciliatoriaflententia explicatione {quamflredè intelligimus yputamus ab ilia
D E . T RÃNI.T ATI.
lif
ifhiPiitÃucpcnt^llfia^ueGKe^oriapa^arurna^QdumdiÃideye,.
Jtaque quum deadtierJariQyurnar^ti^ mentii^ nondumM' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neyideri j^oÃimjtf
yel de rebtfs »o» controuerÃsfmÃra Ltborarelycl nonÃttti a^^toÃte^ aduenÃi^ yiayiitn Ãententtam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,, qu^yes ^jijÃriÃ^^ infclicks.contentionc$ po-
tiusaccendere qu^m e^rin^tye :a.cprlt;efcreA etiam qutitn res qâà oÃendat, ÃcribendKykrociwqKetam )^tilfUiCrcÃcerc^otitts altçycationes^quà mt immt-nuiydum ynuÃpiÃue quodjemelÃcrifÃtnonfatiturrcpyehen^^^^ tdcircopriuÃ.. q^m iufium (idÃn^l^^ nÃgt;QÃm edawus, l)oca T.C.^ro chriÃt nornmcfla-^tramM,yttÃos quibus nonÃlacet hincpropoÃrio, P a t e r,F11.1 v s ,S p i-
RI T jY S S AN C T y S S V N T V N V S ET ID £. M D £ V S,b«C4£Ã/^i«, yt iötu Ãu do^fna tu de.^qntia^tu de hj/poÃaÃbissÃgillatimycl4rÃ?^diÃii^~^ idèfCfints i!^p-erÃÃÃsÃt'^Ãbui.f^.yÃxiÃd^^^ Ãt^^s^e.tid.rat^QWs tu ex^ yerbo,tum.e^pdt.ytigt;i^GrâitfoytfWLehtinommÃrtftis.deÃriptds adiiejanCf^ atque etiamÃ.bl^^bit.^n(ÃyoÃtm aiâ^umeatoru,qu£ non i^nqrdt,rtÃitati0nes.
~ _jf^4»f,iMdenf(t^ÃetfytJ^Ãeniii^J^ceytii^reÃondedfnu^'.quodquu^n Ão inpatyidpt tttquc adeo in totarn EccleÃam Ãpy ^^^mp^pnuiÃnunic ctiamaT. C;i»terp(i^(tÃ^ [[beatÃs^^^ dÃ^e,pÃus fm modpÃ^ydtiamp;nob^-^ci Deo Qpt^Ã^a:i^^oncefÃfa^ ceyedivtÃnpÃe^Dumsss. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
ipteÃn ye^qne no^^ ^Ãityen^p'!^in.lt;^npÃ^y^[ ter^aerÃtujn,e^ y^idÃ.**, lt;iÃ:\ quo reÃonÃt» diÃÃyre, palam t^amuy ytpud C,T. llluÃriÃme Princeps, nos per Gei^attar» inyera nbsp;nbsp;ortbiodoxtt fententia de Patre.,Filjo^^Spir/-^
ylt;pij.dppinumeroÃÃ yftpÃ
^^9pdst-eÃyÃ0»^rupycomr^entj/Ãp^,j;({nÃ^t^^^^^^^ ,^..,.j ^tj.^h/^.ineptÃs.sifp^ycr^quidtf^^t^.. JmpÃÃ^^ quarkfnppjipiÃirnäm^ l^Ã^Jtat^mnümeyfi-multiplicare^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. V,. ?â ,
l'.?{ pA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clt;!^i^^,qsii i^JÃ^a^ifivÃataunt^
Sed omt^s,Ãos.q^sar^^aî(l/^s d£,teÃabiÃs^»l^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(dtfli
^-ap^ifiqsde
ÃîiR\î\ih nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r.t.
ip MINÃ s T RORVM GENÃVENS. SPISTOIa'
^uttm Ãl»m Dei -verbum dcciaret, ex eo ,iutèmÃfere iüi rçcu^rihfjHM mk rum eÃeosiÃamperÃnarum dfflinCtionemnontermiÃb.
jfit-verà cjuid tandem diÃcrpta iji.ty'esdeo^diuina ejÃentia, tnte^-tmin Reli^ionis jundamcnto reiinquent?
Libenter tarnen nobtó perÃaÃrmtÃà multituiine dcoru -virareÃdixerihf, PaterjFtbu^ç^ S^ÃritufÃnciusÃnrynum^i^eà -vna diuina naturaÃue eà fentia. ^tÃigt;erb et:aÃ{exeÃicauÃà PetrnsÃoawes^ ^lacobw ^cantur 'vnu)ncÃcÃede,ijicircotresnominesnonÃTatuanrür. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âfv,.
i2md tÃturattinetier^uerjarijt^ cur aopotius libéré ingenue proférant q .'tod ex eorii donate prorÃn coÃquitur, nimirum ynaquidecjà diuini tatamÃ'd tres deos,zi7* quidem intey'à impares,quffm matusÃt ejà à Ã^Ãr quamnabereÃumeJÃabaliOjÃueprecaribDeutfteJÃi
Certèycl-vnicitnumero I)cüconÃituiltaportety'vetplUrei.Siâ^nkÃquade re digladiariedSinp[ures(derjuata vide licet Filii eÃeiia aPatrif eÃenria^vtÃnt ibtdt numero efÃntii£}quaÃote audebütnegarcfeplures numero dcosÃatuere^'
ItaqueÃiÃs credimitf-,no erantÃmplicircraccuÃndi Veteres illi idololatriie', quod multos deos colerentÃdquod piurestribusy^ qüidefalÃsdeos colerent. â lam verèifia eÃenti£ diuihjt »fultiplicatioÃt^e in duos ( audinitts enirn ia e-tiam Spirirum Ãinclu aquibuÃlaillörU expungi}Ãuetft tre}s'deos\âquomodo cu alcero ipÃrumdo^iate conuenit,_qu£cunque videlirètdevno Ãlo Deo tn ScriÃuris dicuntur,nec de I^Hioynecde Spititu ÃnSHo eJà inteHi^enda?quot;
N aà vnus ^i^Ãlus Pater eà Deas^orÃquiturFilritm vel Dcu non ejÃy vel ali'ogenere diuinitatis Deu efÃltquam Patre^ui eÃ.y4yianor.u errorÃcut Ãnato .yibeleÃlus y»^.gt;^da erathomby.y4ielÃllus eius Velfjomo no eraty vel aha hitmana noitirayqtfai^paKripÃiispraditusyitcprolA deÃecie différés'
J^^d enim reÃondentÃsfmih PatremeÃcoifJl^Wy ideÃy -ittinterpretantur^ aÃipà fiumeffehäbercyacli'iöindeÃlum Deunt dkiyquam inepte dic/tstri
Nam (tÃe vel à alio ejà alta natura.Ãeciem non conÃituit'atcproinde Pa- * terobiliam caufcmflust^p-vnietisDeus efedicinonpoteffnecdeitetyÃd' Ãlus^vnièusParer'yÃqsfÃltts(^-voicafFiH»s-yqitiavnigenititS. â
â N ec tale quidquam quäle ijh'cornminÃuntifr -^fpoÃoloin mententventiy quunt vnsim ÃÃum Deut» Patrtmy^^'hum acÃlum Dominum Dfüm^ Chriâ vocarepÃcut copiifms aliqiKtndoT:ÃueniePgt;eOydeclitrabimtts^,
j!^odportiè'»bs vt i^abttlà xitiis aiTiffiat,quamp; iagt;td^iureffci^iSakellioE^ii iia (l3*PerÃniit nomina confuüdenttypgtér'yPilhKyt^P ÃtritusÃn^ eramp;v-
qui wÃitresÃÃt''^Ãuo ^tÃnmioiikalk'hb}ts'p)âop^'tdti^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reipfi
.V.Tâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dÃinfU.
DET RINIT ATE. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ I
nos ajÃniiAs 1 nesn^e qusi inter tenebris
t ' ^et enim }Ti£ iu£ enunttationes^ P at t 'Rfi Fit ivSj et Spiri* TVS SANCTVSSVNT VNVS,d?',PATER,FlIIVS EtSpI RITVS SANCTvs svNT V N V s D E V s , idc/» dcclarantjUa enim perÃnasconfttndtiquod eÃSabelltanumz iÃayerb docetÃcdiÃin^ipeiÃ)~ jsAStytÃn^ullt;£ in ymi eddemque diuind efÃntia ÃbÃÃant : acproindeÃn^u-htÃnt non tantitmyna diuinititfÃd etiaynus z^ide numero Deits^cuius in y no Deo triplicin ÃhÃÃentia ordo à Futre incipit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in Spiritum S ÃeÃnit.
iMque quwn nos irridcntiÃi quaà contradicloria loquentesy quum t/es y~ num eÃe dicimus,ytx reÃonÃonem inerentur.Neque enim dictmus tresper-finns ejfeyndmcum Sabelliofed hypoÃaÃs inyna eÃentia exyerbo Deidi-Ãin^uimusproprietittibtn^ numero.
enintfinquiunt^on dicttis v n v uÃd v n v s;/wö yero non dicimus Ãmpitciter v n v sÃdvumddieSiione', vnvs devs, reÃecluyidelicety-nius etujdemque eÃentisi,inqua très tUi ÃcÃtbÃÃuni'jytnecdtuiÃÃnt, nec e~ tia coniuncltÃue lt;rMiwtoi:Ãd itaÃiisproprietatibus incdmunicabiltbus reipja diÃnÃiyytquillbettKiualiusÃtÃecudü bypoÃaÃn-^quam reliquiduoz^tame quia in tota eademq-, eÃentiaÃd}ÃÃit,ideo Ãtyn^ nbsp;nbsp;idê'De^ atq-, reltqui duo.
Nec aliud inteUexitNicenum Concilium Jicet ambigua loquutione,quum firiberet D e v m d e D e o^o» TTd^oi deos conÃitueret,Ãue aliquam dei-tatemex deitatededuceretz ÃdÃmpliciter yteÃentisiidentitateminduabM perÃniii aduerÃts .Arium aÃereret.
Stcllt;gt;annes^Vcrbum quod Veits eratapudl)eitm.,inprincipio fuiÃeÃri-lit^non duas numero eÃentiasÃed duas inyna C^ eadem eÃentia ÃbÃÃcntes perÃnas declarant.
NecalioÃnà Hilariits{quemynum iÃiautl)orem laudant^illud, vnvs EX VN O , T OI V S EX TOTO, PERFECTVS EXPERTEâ c T lt;iiÃcinculcat-,yttamen non modo dupliremdiuiniratem ,Ãdctiamduos â numero deos eÃe ne^et : quoniam yideha^tÃc Filius efi alius à Pâtre , atque adeoÃecundus ordine,quatenus eÃ^enituSj yttarne-quia totus in yna eadérn-que eÃentiaÃtbÃÃitÃtynus Ct idem atque Pater,quatenus eà Det«. Y rationeyeroinÃeciebuS'CreatisÃmiltterno eueniat,Ãc etia.T.C.aa-cipiat.Species create,ytl)omo,eÃÃeundhmformam diuidi nonpoÃunt,tame quoniaindiuiduis quatitatiutslytita loquar}ÃbÃernutnrzidcirco Ãciidiim qu^ titatereipà diuid^tur.ltaque{quqd diuuÃtexepli cauÃ')Petrus,Ioanes,IacQ-â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â r.ii.
ijl MINISTKOKVM G E N E V E N S. E P I S T O I A.â
bus, quamsforma illayniuerÃli.^JpeciÃc^ igt;nttinfintytaménnó» ,twitsT)(h mo,Jcd tres howines aicuntur:reifgt;Jâ niinirum,non tantùm fuis proprietiitibffs incornnMnicabjltbus diÃin0i,fdeti(tnrfiife^^âantttitte^iÃ:\stcGiabrielemy Jiaph4e/e,(^ Aiichac/e ntt ntodibtresdÃintiiisyniM i^in^eiliae.naturdelv)jro Ãitfsyfed etia tresÃiritw,ejje dicintus:quiit etf nanqitantirate corforea ; Ãtb-Ãanttx, nmepropnefatefintt!,retpà inter feÃcernutur.^iin diuma eÃeritia ontivb^ modts futipliciÃimay^aclu tnÃnit!Ãtma,necdiuifoni nee eopoÃttoni ioctss tÃÃfoteÃÃdÃUdiÃin^dioniyquamnobts nec atro necÃn^isÃdFiliM jpÃpatefecit..\. _;..'^-.\â-y^.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u. . / ' -.V'lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.1 â¢
i^ujectutem eÃipÃus nature, eudem quoqueeÃeorutnratio, qudiabÃlute de eaprædicatur.acÿroindeÃn^ulx pefondtJünt vnus ^^ idem æternus, im-menfisyinfinitusy^ omnifiotens Dens. ..
Itaque quum apud tllum lt;(^reamp;gt; nomine Gentilein iüo adueifns naÃum libella plures uttcmos nbsp;nbsp;omnipotentes le^remits, a^nouimus in tllo
implerum eÃe quodforepr£dixit.y^poÃolns,nempe yteiuÃnodi homines in reprobamÃue tn omnis-fffus ac iudicii exfertem mentem traderentur.
quot;De rts^autem qUA perrelat}onempr£dtcantur,^eam quidem eiujmodi, yt vi^}ç:a.fAé\i.luj iJ[iaTiila. deÃribant, ÃiterÃntiendum:quoniam yt aduerÃts iPraxeam rc^é déclarât âTertuüiannsÃyAceÃrelatittorum naturd, âvtneqtte eadcm,neqtiealterumabÃtiealtere eÃepoÃit. ' ' 'i* . â .h iik
denique qua tandem fronte naln^imptttahtï'Ã6mniante~ nim{qffod ltbro^.Ãtts tarne obÃure arvuitHilarius) nosperis-lav neÃio quid ÃorÃm PatrCjFilio acSpiritu Ãncio anteriusÃ^niÃeare quamp;dÃtinfeà De^, â ytÃthocmodo quartus quidamcornmurus Deus, ad quem tres tllAferÃnlt;e adiun^ant^r.;ytÃcquatuor tuadantiaitt cewe tres iI^a pcrÃme tanquam'ti-tiuspartes illudcommune conÃituant, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v-ij gt;» ⢠. »
llludaiitem commentum q«à mÃt inÃpidum,yeiipÃÃnÃs communis in â¢nbus naturalibus docet. FJicqueanim perà yntuerÃba quA yocanr, exiÃunt, Ãdh^poÃaÃsinipÃs ÃibÃÃunt. NtÃforte iÃt humanam naturam extraÃa mdtuidua tanquam ynum quidpiam numerent r ita ytadind/u/duà acCedens eor'hmnumerumaa^'at. *'
JtaqiteÃi^illi nos^,quii eÃentiam dtuinam nommamus, nid commune ati-quemÃu as'^'egatiuum Dettm-,Ãd id:t» quo toto codeÃn^lut'ÃUptrfona ÃtbÃÃuntÃftsfubÃ^alrbusproprietatibus, ytantediximus, dtÃtn^A, animo concipere:étâita qiude yt Tnw/fttr«nomine non ynu comunem DeufeorÃm, fed tres in ynaeÃintiafubÃÃetesp^fonas intelh^amus'. qitiaÃcut re^eÃri-
â¢â¢ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE IRINITATB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ 5
fÃtGfeâ^oritts illc Ntt^if^çnuSjnecyna eÃentia extra illas trespctfinas^nec tresperfinof extra totam tllam eanäem ynam eÃerttiam animo concipere poÃttmus^ Hine etiam facium, yt reclcparens die noÃer beat£ memoriji D, loannes Caluinus, yerus hunssyeritatis aÃertor yprccationem dlam^ Sanela Trinitas ynus DeusÃripÃrit barbariem Japere-.ejuoniam nimirum nià dextra interpretatione molliatur^quiddam extra tres perfonasÃbÃÃens, autipÃts tres perÃnas compones innuere yidetur^ad dlud yndierÃle{quod tarnen per à nori ÃtbÃÃitÃed tn quo potins t)-ia iliaÃtbÃÃunr')inuocationem diri^ens.
t^^nquam aliudfenÃÃi non dubitamus quiÃcprimiÃntloquuti. Hoc autemquiÃcarripuerut,ytT.C.Ãribit, ma^am optirnoyiro imurtamfaciuty Ãtam impudentiam aperteprodunt.
Sediam nobts yidentur illipoÃulare^ ytnon rationibus, quasliumanasyo-cantÃd ex yo'bo Deipu^temns.QuaÃyerb tresperÃ)nas,ynica numero ma^ nertte ipÃrum cÃentiayconÃituâ¬re,plgt;duÃphicumÃt commentum.
Cxteritm dum plenum tüud aT.C. reÃonÃm expe^mtts-, ytÃngula yer^ biDei teÃimonia accuratius explicemus-,Ã;meliÃis opponimns quiseiiquepro yno Deo aduerÃts deorum multitudinem in Scripturis dicuntur.
Etquoniam Filium SpiritumÃinClum nonÃcttf quam Patrem adora-tnui,qui tamenynum Deum tubemur adorare : idcirco Patrem,a quo tamcti'^ ytprincipio, manatpeÃonarum diÃinclio, Filium Spiritum ÃtnclumÃ-^dlatim ynicum tüum eÃe Deum credimits ac proÃtemur, qui Ãoluseà a-dorandus.
Solum IehouamÃuiÃe iÃaehs ducem teÃatur in cantico Ãio MoÃs: hunc autem aperte nominat ChriÃum Paulus. Itaquenon duos,Ãd ynum numero lebouam eÃe ÃateanturneeeÃe eÃ^qui filits duxfuiÃe dicatunquanuis alia Ãt Patrts^alia ma^i tpfius ..^n^eliperÃma.
* Seddehtsaliasplurayybi quodaT.C,petimuspr£Ãiterint, Hunc adT.C, redeamus .Precamur llluÃrÃ.Princâ¬ps.,ytiÃo5 ltucadi^as-,ytquam blaÃhe^ miam de pluribus numero diu iampridem in animo habent, aperte tandem e-loquantur.
Oportet,irtquam ,â¬vsyelynumâ¬undemqucDeumnobiÃum fateri,yel plures ex^modeducere-.aeproindè yniyero J)eo,'e^ omnibus einsÃincdu ex-ecrabilesÃeri. gt;nbsp;. v ,â
i^tur,probent aperte Ãum do^ma,quod ex pJdlopono ,5c«cro,D4â miano, clt;eter'u infelicu memoria, monjlru hauÃrunt, tdqueÃpoÃunt yel ratioaibufjyel ex Scripturu, yel Patrum yeter'iÃue ÃccleÃa conÃnju conÃr-.
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r.iii.
154 ministrorvm genevens. ehstoÃa
ment. Nos yiciÃim eandem conditioncm accipimus : nÃtam manifeÃe pÃrum hlaÃhemUm patefecerimns quà m cUrus efimeridies tttm demumf 1 lluÃriÃ.PrincepSypro pfeudoprophetis haben ac tradttci minime recuÃmus.
Hdanum ynum pgt;-£ cæreris laudant, nempe quoniam nihd eo durà ts nec obÃuriw eÃepoteÃ:quod tarnen nulla jpÃus tniurta dtdum quot;veltrntts.
.y^^u^uÃlnum autemÃne cotrouerÃa optimum acdo^liÃimum Ãriptorem, atqueadeo HdavijiTijy;i(f6v6v^ cur tandem non admittunt?nempe quoruam illis lt;ÃfiphiÃa:adeot't^u^uÃinianum quendam deum per lu^brium iaclent. ^tquiDelynica iÃaigt;ox-,llluÃnÃ,^rincepsÃcmentespiorum omniumyul-nerauit^ acmeritb quidem ) yt minime mtremurpios omnes qui nunc iÃicÃ-perÃunt^ab iÃu non minus,quam ab ipÃo diabolo refu^ere.QÃs enimÃano ho-miniperÃaÃrit aliter docuiÃe ^u^uÃinum de Tnnitate , quà m .^^phricanas £ccleÃaf?^ iÃof rurÃs aliter,quam catholtctis conÃnÃts fcrretjenÃÃei
iuntquidemÃateor,Ãi inPatribus naudquts enim hocne^ti}Ãdtalesyt fundamentum diutnitatis Ãaluum retineant:quoÃblato , quam fuijfe iltorum fidem,(^ quam EccleÃiam arbitrabimur^.
Jtaque JlluÃrÃ. Princeps, diÃimulareapud C.T. nccpofÃtmusnecdebe-mus, inexcuÃbiles eÃe quicunque tÃiuÃmodi hominibus aditum iÃuc patefe-ceruntzquumpraÃrtim quts homoÃitBlandrata,^ qua. infamu acperiu-ri illiusGentdis.impuritas publicisetiam Ãriptts mature acverèÃmulÃtmus tiÃati.
Deinde etÃ^rauis ardua imprimu eÃiÃa qu£Ãio,famen eà ex earum ^^enere, de quibuspoà tnnumcra illa contra hxreticos certamina,no maÿé fas Ãt qu£rere,quà m an Ãt aliquod numen,amp;* dtterna yita ambi^cre.
Quadigitur nuncadeo miÃre non modo impediturprstclarum illud Gomi-ni Opus,fed etiam yniuefum Polonia, regnum triÃiÃimts dÃidiis laceratur,do-lemus certt ex animo, nbsp;nbsp;aÃiduis cum tachrymis deploramus. Interea tarnen
iuÃum Del iudicium,Ãcquorundam quos minime (ipartuit{quodÃne conuitio dddumÃt) curioÃtatcm ac yanitatem tuÃa excacatione yindicantis,a^oÃere adorare co^imur.
JpÃtis autem Pe^iamaieÃatts piumacprudens conÃliumde blaÃhemis ià tsex ditioneÃaÃmel quaqua rtttione tollendts non aliter, quamÃncia illa E\echi£, loÃa, .^42^£, piorum aliquot Pe^um ludah eddda laudamus ac pr£dicamus:modonehocpr£textuyera religio aÃutia quorundam damnetur, ^quiabiÃisfafcinati inerrorem abdu^iÃnt, abipÃs blaÃhemiarumau-thoribus ac defenÃribus,Ãcuti par eÃ,diÃernanrur.
Priuatos
DE TRINITATE.
VrhtatosMtemfitftyes^ac iwprimiK orthttdoxos Icclejîitrum Pajlorcs hor-tuimtr in Domino, ytfeditiones ac tumulrttsab indijcrcto nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poÃciÃcwes
ftoyirihut imfedidnt'.i^memores nonÃbiyÃdMa^iÃratui^ladium ejji conceÃum. Spinm ons Dei,fidc,patientia,frcctbns a^eyÃtt iÃos cinimArum ÃtbuerÃrt's indefati^abili labore decenent.
ï^od enim nonnttlli quidam D.C a Ittini yoba expoÃeriore ipÃusadfra^ tres Polonos EpiÃola detorfe^'untjquaÃad mutuat cAides eoshorfAMur^eà in^ tolerabiltsimpudentidecalumnia.
DeniquefortiÃimAm ilLtm Polonicam NobilitAtem.^ ac T.ifnprimis C.lh luÃrjÃime Prtnceps,quem Audimi^pietate ac digitate in Polontco w^o ex-lt; cel[ere,peripÃmPtuvem.,FilitimyacSpiritttm Ãn^um ymtm D«lt;z« no-ÃrttmobteÃamuTyycÃbiacpatriif,ab iÃtiyaÃatoribusmulto ctiamÃudioÃun. acfortins^quam algt; yllu l^anarts acMofiovitis cauear : quodÃÃat, tn»c opti-r^ WA maxima quAque florentiÃimo Polonia rcffio ominamuv.'.qvoniam firiptwm cÃfore, Tf D W boz/oref à quibns lionoratttr. Sin minus{q uod Do-minttsproÃa bonitate ancrrat} proÃicimus maxima cum Animi noÃridolorg fururum,yt qutbus olim cladibus caleÃu ille Pater horrendos ^rif prafirtimy NeÃorià Eu^chetif, ^ahorum eiuÃmfidiÃlaÃhemtasylms eÃ'^tÃdem quo-qne non diÃimiliterpeccantes inMoluat.
Hii antem malts impadiendis Itbenternon tAntùm operam noÃram'Ãed e-tiamyitAmyDei^atiaÃetHmpemiemuSi
i^uodÃpcreÃyi lluÃriÃime Princeps,Domin«m ac Deum noÃrnm preca-, mur^yt ajÃiCla EccleÃaÃa mtÃrtusySaranafttrores compeÃatyomnes Eccle-^ Ãas, ac Polonica^ imprimh, m woylt;iȾ religionis confinà Ãabiliatac con-Ãrmcty tnómque C^ ma^n ac ma^ omnibus donis ad tanti re^pacem ac tranqwUitatem neceÃmis pet^ajt exornare._ Ãenens^ i4. Calend. ^prilh^,
V.C,addi^iÃimi GenewnÃs EccleÃsi PaÃore^ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;acPrqÃeJÃores,.
' 'V â
i3lt;S
T R I N I T A T e' P E R s o N A H V M E T , Ã S J) J K
Vnitate,Ex Theodori Bezæ prælccHonjbus, , . nbsp;nbsp;nbsp;.,V.nv- r
quot; - nquot;»
Erx tnuocationifDeiprxcii»(apars,eÃT)eradeDeo fdentia'. quia rite non fiojjùwusadorare quod nefcimtts.
, ^era'Dei cri^nitio ex ippHi-perliopereda ej}.,quoniam fgt;le^ 'vfqMdtti feÃe nohts patefedtad Ãlutem\ adcà ytqut de Deo extra yerhum tpfti^Ãipit,nihil ad falutemÃpiat.
}, ' De«« in Ãriptts Prophetarum ^poÃolorum, non tantum riÃime,Ãd etiam maximepropriè yocabulif nbsp;nbsp;fentctivi appoÃtiÃimtfÃipfum
mundopatcfecerif.danda nobts eà opera, quot;utnon modo quod ad rem ipfam at\ tinet intra Scripturx finet maneamtas, fed etiam formulai Scripturx yfitata» mordtcui retineamw. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tx 'i
4-
6.
7-
S.
_ Pecittamen hxreticorum importunitoi, ytyitadti eorum cauilbti^ aliqua in-terdum yocabula exco^âtanda fuerint : quod tarnen temerè à ÃnBn Patribtn nônfaciû eÃ,fedÃmmapotiùs reh^ioneyita yt de Scripturarumfententia nihil proifmimminuereturynecquicquam inyerbo Deinouarctur. 'r à H rCf cauà fuit y cur olim aduerfm Sabellium ^Ãum^qui perÃnas cum eà fcntia cbfu^ebaty !amp;*SamoÃtenum ^nthiochenurnyquiPilij d^itinamnatu-lam tollebat yifurpata Ãnt Crxca nomina vir ieu; t(elp^at'o9'it,vtfgt;ilt;i^quorumâtagt;-men poÃeriore yfus etiam eà author epiÃolx ad HxbrxosyCap. r quo runt y o cahulorum e xplicati one fere p endet tota de hu rebuscoritroUerfia, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Sciendum igititr Patres dediuinu myÃeriis loquCnee'S yhxcyoeabulaià r^ bus naturalÃus efà mutuatoSy non quod res tam diuerÃipuüt'»fntiiÃem 'ylt;fca-luflts proprièexpönipoÃe^Ãdytirnparium'^eryi^ oiiqiiaefHiitioni^veidiui^ mti quodammodo noÃrts ocultsÃbiicerent, eos fuis armislt;ti^ulare»et^tü. âH'heolo^iaminphilofophicoiarçutiiùtransforifiabant.
Dicemus er^o,quidÃt va-in-^ quidûncç-tta-n in rebus naturalibuSyquan-tum quiaem feretprxÃns â^^'^umentum, amp;poÃea quo reÃeÃu hxceadem yocabula addiuina m'rÃeria transferantur.
iÃixdam nomina funt yniuerÃlis indeterminatx cuiufdamÃ^nifica-tiontiy quxpari rations multis numero differentibus tribuuntur, in quibus co-mune quidiLtm contemplamur, quod ineà quidemplunbus illts rebus de quibus pari rations dicitur,Ãd tarnen extra illas nonfubÃÃityÃcutetiam illx non tvfi in illo communiÃibÃÃant: ytquum hominem dicoy nihil conctpiopropric rubÃficns
. DB .TRINITATf*
U7
ÃtlÃflenspercommunem quandam natttram ttbÃuepeettitari vlla de-trrminatiorie mente cSpleiioTyin qua pari ratione Pet^'ot^Paulus, Timotheuf^ , f!^Ãmiliareliqua Ãn^ularia ÃtbÃÃuM. Homo i^turcÃyccabnlitm Ã^Ã' cans irilt;t.y.,qua}iominti nomine declaratur.
Qwiniamantem co^itatioab illayniMerÃlitate,poÃeaadÃn^lariaamp;* 9 proprta quidam delabitur^per qua illa res ÃcernÃtur, in qutbus communis illa norio antea concipiebatury quaque ifiisproprietatibus circunÃriptaÃbÃÃuntz idcirco inuentaÃntetiam nomina iÃtsÃgnificadis accommodata, yt^Petnn^ PauluSyTimotheus:qu£ dicutur nomina r£v ùvoç-tttrietv,ûue,Tuigt; fd eÃ, rerum Ãus proprietatibus deÃnitarum nbsp;nbsp;nbsp;in iüa Ãa communi nbsp;nbsp;Ã^-
ÃÃentium.
Hocnomen DeuSy dedarat eÃentiam inÃnitam, £temam,ÃaipÃtssyi ni- 19 tentemyomnipotamp;temy creatricem conÃruatricem rerum omnium condita-rumyitque adeo in qua omnisperfe£lio reÃdet:^ qtM Dcum nomino, ejÃn-tiam iÃam intelligo irsdeterminatèy qua communi ratione dicitur deÃus hypO' ÃaÃgt;us in eaÃtbÃÃentibus.
Ha res iÃts nominibusÃ^iÃcatayPater,FiliuSySpiritusÃn£{us,Ãnt uVe- 11 rÃiretç, id eÃyproprietatibus diÃinÃayfSr in illa comunt atemaque ejÃntia ab aterno ÃbÃÃentesyquia proprietatibus Ãts diÃin^uutur.Pater enim eÃin^e-nitus, Filium^i^nens: Ftlitss ex Patre^nitits : Spiritus Ãn£lus nec^^ens necgenituSyfed a Patre nbsp;nbsp;Filio procèdent.
Deproccdendi amp;^^ignendijubtiliore dijÃercntia non laboroi certè qui He hacre liti^aruntyinjcttètorferuntScriptura locos, qui nihi/ad earn rem fa-ciunt.Nam quod alicubi diatur Spiritus Ãtneius procedere rf Patre ^Filto, ad manifeÃationem dona refeitur. SuÃiciatcommunem eÃe Spiritum Patris amp;nbsp;Filq,acproinde ad ytrunque refcrri.
ü^niam res aeataÃnitam bab^eÃentiam, idcirco neeeÃaribÃnitaÃnt, i j acproinde non tantumÃasproprietatibus \diÃtncla ,Ãed ctiam re ipÃÃparata Ãntearum v'iMç-eîfftç. Itaque Petrus, Paulus, Timotheus,quanuis communi rationedicantur homines: tarnen re ipà noÃnt ynus homo,Ãd tres homines, ipÃns eriamhumanitatis reÃeBu. i^niam enim Patres non poÃiint totam ÃutmeÃentiamcumÃli'tscommunicare, fedaliquid duntaxat, quodÃminis nttionem habet, ex ipÃs excemitur ,ynde manat Ãliorum eÃentia: ideoÃlq nonhabenteandemillamÃn^laremhumanitatem qitaeÃinPatribus,Ãd fimilem duntaxat,qua ex iSa ejÃuxit^deoqueÃn^arts humanitas,ytpote Ã-Ãta, in diuerÃtsfubie^is eÃe nonpoteÃ. idcircojinquam, ommbus ntodbts tres,
15® nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T H s î £ S TH. '8E ZAB^
fitntyPetrttfyPauîus,Timod)eM,nomgt;nm.,
J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sedin djutnü lon^è aliud eÃâ.Quonia enim diuina eÃentia inÃnita eÃ,
ÃnipbciÃima i£ferna,idcirco tres nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in ea ÃdÃÃentes, eà -perc funt
t)'es numero, t^uoniamÃnguUÃ'n incommunicabilibusfrof^rietanbus dtÃiri-'' ^uuntur,tarnen nonÃuntnec d/cuntuvpesdi/Ãcuttres homines: ^uoniam nee Filius^enitus cà à Pati'C, nec SpiritusÃnciusprocedit/i Pâtre nbsp;nbsp;Filio ali-^
qua partis reÃelionedd eÃ^ xa.Toip.t^ta-p.wj'vtquMm res quitpiam in triafruÃa dtuidiiuï'.nequefluxu quodam,hoe cÃ, aTro^oiet^ qualts eà liberorum procréa^ tio exparerno'femine:nequeproducîione,id eÃ,7rfoÃoû,-vteÃpropa^o in yi-tibuâ : fed ineÃabili totius efentia communicatiorte ab aterno, in qua nuüum â¢dari punîdum poteÃnecprincipij,necmedij,necÃnif.
J 5 * îlt;»rf iÃtur ^9â prorfia eadem eà eÃentia ^gnentis,^iti, amp;nbsp;proceden-tis, quanuis nec Pater qui ^i^nit, fit Filius genitus, aut Spiritus procedensi . nbsp;nbsp;necFiliusft Pater ^ignens, auiSpiritus procedens : nec Spiritus Pater ^i-,
^ens, aut Filius^^enitus. Nec Deus ipà eà trinomius, quum re ipfa, non autem nomine tenus fibfÃant tres perfona in yna effentia ; nec triformis, ⢠quoniam proprietates perÃnarum non Ãut imagtnaria accidentia, qua ad-eÃe TielabeÃe poÃnt,aut re ipÃ,autco^itationc,fcdyereinÃntperÃntSy illas diÃinguunt:nec etiam a^-e^atiuus, idque duabus de caufis, quoniant ha trespeÃona ita Junt diÃincfa,yt non fntfeparata: deinde quia in quahbet perÃna non eà aliqua Dei eÃntia pars ,Ãd tota eÃentia, eaque inÃcabilis^ quiainfnita.
16 Quoddeynitatc identitate eÃentia dixl ,neceÃrio etiam intelli^itur de communtbus etus aitributis, ytficut ynus Deus eÃ,Ãc etiam ynusÃtinf-nituSyOternusyomnipotensyamp;c.
Ãue o;j,!gt;dâ!-ut,in rebus naturalibus dictimrindjuidua, qua in eadem V eÃentiaÃuÃecieconueniunt,ythomo cum homme,bsutum cumbruto,Ãtrps cumÃiipe, FÃÃe hocyocabulum diuinis rebusaccommodatumadconfiitan^ dos Arianos, quiFilium dicebanta Patre, non ex Patris fubf antia^çnitumy fed ex nihilo faâît, atqueadeoparticipationc ytrtutis,n() natura Deum.^dr-fterÃsiÃos i^^itur conÃitutum eÃFilium eÃe 0p.iirw,ftue ifMwuv Patri : quo tarnen nomineÃmilem eÃe eÃentiam Patrts eÃentia FilÃnonfmpliciter-vo^ lueruntdicere,Ãcutinrebus naturalibus [ita enim dua numero eÃentia con-Ãit'iereiur, ac proindeduo numero dij,quod nef as eÃÃdpotiiis duo exprime-reyoluertit. K num, eÃentia no diÃerrc Filiîi à Patfe,quoniam non ex nthiloy ÃdcxipÃPatre eÃ^nitus/idqucab aternotquod alio nomine euuaiFlsifiÿiii-
Dt TRINITATB.' lt;
Ãcaritt. .^Iferum.^ !ta eÃe ex PAVt'e^ quatenus efiFiliuffytÃtvnuaiM Pâtre quatenus eà Dettf^/â eÃ,eÃentiaFi[qnon efÃfecüdaria quAnda cÃent-'a^ijn^ ab alteraprimaria ortufui habuent^quod yccarunt hteret/ct ex traduce,ho-die quidam ejÃntiationu nomine efferunt-.fedcam ipfimeÃ-ntiam totam, qua Pater Deui eÃ,eÃâ, Filium^^i^nendo, à Patre cum tllo communicatam, quot;vt Prffcr Bilius quatenttf tn yna cademque eÃentia ÃbÃÃunt ,Ãue ynitu eiufle'mque numero eÃentia reÃecdu ,Ãntynmidémque Dcuf, quum tarne» Pater nonÃt Filius.
Meritbi^itur damnatiÃntqui Filium yocabantofji6ivs-Kv,ideÃÃmil'u eà i8 Ãntidt, yt qui duos numero eÃntias inÃituerent : itémque ^riani reliqui qui irtfvj-ieiv, id eÃalterius cÃ;nti£ Filium eÃe dicebant : nbsp;nbsp;ytyiraretur eorum
fraus qui ex ófMioua-lou ynica literula interiecla 6/M)i\striovfacicbani,coepeiâunt patres o/xwiBvper CraÃn dicere, eadem manenteÃententia.
Itaque quum Filium dicimics eÃ-ynius eÃenti£cum Patre, pcrÃnas no» autem eÃntiam diÃin^uimus-.eÃque hoc dicendi^enus de communtbus eÃn-ti£attributts porius quam de ipÃt eÃentia accipiendum : ^maxime proprie loquimur,quum Patrem, Filium cÃ* SpiritumÃnciumynum eà eÃentia di~ cimus,Ãue -vnam eÃe Patiif,Filii,cir* SpiritusÃncJi eÃentiam.
Veteres htsformults yÃÃint,non ytpluralitatem eÃentiarum inueherent, 20 fed yt in relationepeÃonarum,idcntitatem eÃenti£ oÃcnderent aduerÃus eos, qui ChriÃum facium dicebant ex nihilo, nbsp;nbsp;quidem tn tempore. Hue enim
Ãeclabant iã eorum..^rianorüÃententt£ wSu Son nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oYk ovluv 'unl^n,
id eÃ,ex non exiÃentibus coditus eÃ. Patres iÃruraddiderunt Symbolo,Dcii yerumde Deo yero, yt nftenderent Deum à quo eà Deus,id eÃParrem: Dcumqui eÃa Deo,ideÃFilium,ratione cÃnti£ynum eà Deum.
Qftum aliqua Ãthcmonymia inter^^vlt;tiig-civii^,ideÃ,eÃ^ÃbÃ- 2-I Ãereiitemque interIwla-v nbsp;nbsp;ô^i^a.lt;nv,id eÃ, eÃentiam ÃbÃantiam,adeo
quot;VtconfuÃs tÃts nominibus ,a quo'rum diÃinclionep endet huius controuerã explicatio, mavnos errores conÃquineceÃÃt, cuod yeterum multorum,^^ quidem imprimis Hilarij nbsp;nbsp;HieronymiÃripta declaraf. idcirco Latini Per-
fonamp; nomen pro hypoÃaÃyÃrparunt,quod nbsp;nbsp;Grsicts Ãimiliterplacuit.
FINIS.
Errata fic corrigito in Præfatione.
Pag.y.lia lo.Iegc quodara. Pag.ixJia.i4.Ieg.ren«u$ Pag.âtf.Iin.j-Ieg.naturätaBtüiBs