ocr page 1

ocr page 2

Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

ocr page 3

ocr page 4

ocr page 5

ocr page 6

ocr page 7

ocr page 8

ocr page 9

ocr page 10

ocr page 11

ocr page 12

ocr page 13

ocr page 14

ocr page 15

ocr page 16

ocr page 17

Kure örfoit we

Ö4cr4mcnt.

ocr page 18

ocr page 19

iicbcr

B nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yreunb/'öse (5i-IE)wencFfelb

s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’S ineitjcnSncff’^in vnnb wiîî

Ä ''■2^^ JU bcrauûbi'cftct/pnbmirvbel

nadjrcbctfixinptfctncniBu* / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. tyd)crH pnnb ©Acramentô

'fd,cnb,ent /nhiôid) '^abct‘fflcnt)én / “Sas jr fo cbcit '^ieabfi'ijnfft ^es fJbcönciieößeFome/ jntïjiijcbicFt. Pnb ïfînurhcb'^aôcrfold;)^» /3neff/ 511 fenicncbrcnvnb ^iintpff/vnnbj» jtîcinçrn vnjfhniptfvnb fcbanbcn /aiiôbrciret. ©eim y.rrninb btib tdgt; aticb ^cn fclbeniucbt TToIkn 5«|îe£(cltî ! fonbcrn offen Uffen/ audgt; ntibt îtn fèlbcr ! fbnberp feinctn 25oten 5t» fdgt;rcibcri/.nod) feinen naincn efireii. ©en fokß vcrbaînptfcefierinanl/folÇob ©ott wiÜ niebt ïoerb ßey ilnr fctn/'^A^ tlt;b einen 15ndgt;fi4bei» jin j«fd)i‘eiben/ober niitjm rcbé/nolt;b jn feiert ober 6ten woit.3 fi mir au tb eben fo vfel/wen er ober feine »erflnebte Kotte ^er ödjwer«. Itter/atpin^Icr »nnb '3er^Iei(bcninilt;blobeni ober pbeken/ab wenn mid? 3wben/î^urcFen/ 2bapfi/obcr rjleid? alle SCenffcl fcb^Iten ober loi beten.

©enn icb ! ab ^cr ilt;^ n» auff^er (Brubeii wil ^:ö }en^inö vnnb 'liefen rbum mit tnir fur meina lieben ßtorren vnb ^^eilanba 3befh ifbtilii ‘■idgt;tfi«el Grinejen/^aaitb^ic öebwermer pnb Öaerantentafeinbe/ifarU « if

ocr page 20

Ibb/^tP/rt^el/dïcoIampab/ ©técFcfcfb/vn jre ^linger ju^urd^ vnb wo fie fînb/rm't£fançem lt;rn(î verbartjpt vnb ^cmibbcn ^abe / na4gt; fct«^ ncm PefeI^/2^it.ii|.5BincnSeçer foin» meiben/ wenn er einfi ober jwey »ernwnet tft/ Pnb wifTe/^Äßein foldjcr vcrFeerct t(î/vn funbi^t/ Ab'öcr fc^Ie4)twtl verbäptfetn. Öiepnboffi gnug/ oult;|) ernfllicb gnn^rermanctxjonniic rnbrtelenanbern/ ^icBne^er finb am tage, Vnb gebet nod; tegflid) vnfer aller pjebi^t/wi» berirelefierlicße vnb lûgenbafftige'^eçerey/ welche fie wol wiflen.

©er^albcn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nt4)t weni^ öe«

freinbbet vnnb mir ^ebancFen macht ! 0lt;bwencFfelb / fo Fórre vn Fune i(î xrorbc mit ©chîifften tgt;nnb ‘amp;ä(bern an mid;) nbsp;nbsp;m**

dgt;en/weil er weiß ober fawiffen folt f ^Aßcr mcinvnuerfüneter^einb i(î,

Ærfîlicb m^iefer fachcft^cß^^eili^en Qa* cramente /vcicld.)6 er inScr ©cbleficn eitel Kiot vnnb ÏPein gcmaAt/fc vil tanfent 0ee* Icnncrfiirct/^afür FeinÄuflTe getb^/ Ôôbcrn wieôalomo (agt/ExuItat in rebus pcirimjs,alß bette er wol {fernem ! P nnb '^ocb cfcbencFt/^er ÎLut^crmnlje feiner Sneue pnnbßuchtr fro werben, öenn ^arauß foire wol ein folchtf wc^n erw«d)(cn/alß were^erllut|gt;ermit^e ©djwecFfelb vn ^enödjwermcrn^titcinß/ tgt;nb ^cttcallcß wiberruffcn/nemenpnb ^cber» einanberSjieue »nb Sult;her/alß ^ute ^reim» bc etc.

$war

ocr page 21

Sïvarmiritîwôl au4gt; JtntOîofttangejei^ *Iô feiten ft4) ^le ©(^wenitcr r^ume/j wc re mit jnen cinea/ wclc^aic^ nt^t^abTOolIctt ^kubett / weil cô Feiner èfRntlid) von fieb wollen fcbieibê. Tiber mit tiefer weifc/fok mie wol ^cr cjloubcin^ie benbeFommenebei(^$ miebvetfebe.

‘fî^‘ï‘'/^»’ifr5«ïgt;f«ÎÂrfinb ea/^aaju l^UtAr^bur^ Swinrtcl vn 5£colampab vnb xtgt;ir etli4gt;c Sufamc Famé/vn vna vertritff? in vtclcartifFeln/öie^anQ lt;fb''*ttkcb finb/wie ^er^ebrucFt Jebel jcn^et» 2(ber im articFel vorn Sacrament ffleiba (IccFcn/ alfo/^aewir fonfifoltc 0ute ^reunbe fein/^amit *$5 feb^rpf ft feßreiben jjegenanber ragen möchte / ©b (Sott mit^er3eit'9Mrlt;h vnfer ®ebctwolthk* rin onlt;h eintrelt;hti^5 ver(lanb ^eben / Pnb ii^ Jimliche hoflïxun^ hlt;*ttc/weil i^er Jwin^el vn Sie fcine/|b viel^utcrTlrticFcl nachffaben/ifa foltemitSerjeit/ Ser einige 2(rticFel finben. Pnbwarb alfojwifTcbcnvnaeinflilk mit (ebreiben wibernanber etliche jar.

3nSea warb Ser ^win^cl jemcrlicb 3» fel^ be von jenem teil Ser Papiflenerfcbk^cn/vnb SBcolampab viel 3u (cbwacb/folcbc vn^l 311 tr« 0en/Srübervo: leibe andgt; flarb. ïüelcbea mir aneb felba 3W0 nalt;^t/ Çollt;h b^*'Çkib tbet j ich leiebt auch b«tt«niÜ£jc» 8leiben/öenni«h guter b^tiung war jrcr 0cflerunge/vnb So4gt; pr jre Seele mtcb aujfe b^blt;fï PeFumern mu (ie / weilfte noch imjrtbuwtverteujft ! alfo tn

A tq .

ocr page 22

funben rnter^ùn^en.

^/Ber lud) ‘3eö ^wniffcló tobe / ^iert^,e.ü| aije/wdd)ó er folt hart f» f fèinenjt j£nb jjeincc^t ^abé/uüt tiaiitc/Chriftianç G dei expofitio,adChriftianumRcgc,ctc.ÔoIlt;bô folt ein 2(ii6bub fein vber ftllc feine »orirte Äu dgt;er/Pn ’9lt;tô camp; fein ei£fcn/ ^ce ^wing^erö fein mufie/cfab /Sie art / feiner wilben wiificn rçbe/ »nb feine voîicfe tneinu;n£f.

@ old^ö 25 ue^Iinö / erf^wcF ieb feer / nie^t tgt;mb meinet willen fonbern vmb feinet willen/ öennweil er na«^ vnferin»ertra05n bnr^fold;eô ^atmü^c f(^rei6en/3fiô^ewiô/. Çiîô er allee 51» Uïftrbnr^ i^:gê »ne ntit falfe^ em [fernen »nb mnnbe ffe|)anbtIt^atZ»nmn* (Ie Cwie au4gt; no4gt; an feiner 0 çelen fçlf^ïeit ver} tveinein / wo er in ftldjen^, f nn geflorben ifî/Pnôcalt;^t/‘S«ô }nfcinc3unöer »nb Fomenjnm^^eiii^en »nb Vn«rtcrcr macbtê/

Jo sBrr ® ott “Bcö eib^en pnb ^eô iTIari» tererô.

^etl inwiefern Buccin Gleibtcr nidjtaHcin ein ^einb ^ee^eiliofcn Ôaeramentô/ fonbern wirb and) »n^ar^nm ^peiben. 0o fern ^ot er pti, ^ebcffert ! meiner ^o0Tinn^ na^}. ©aö Fanfin “öa^y mercf é/P ntcr lt;^nbern woro ten rebet er “óen felbc X óni^ alfo an. öu wirfl $ort fe^en in einerfcy ©cft Ifc^afft/alle ^etlii^e/ (rome/wcife/manli4)e/e^rlidgt;e ÎLepte/ ‘6cn ?Xr iöfeten rnhb rlóferTfbam. =ßal)4/^cnod)/ oa{)/2(ï)ra^ dl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ofèn/

.. 3ef«a/

ocr page 23

3ofua/(Eitbelt;in/SamncI/Pm^cn/s£fiÄm/^K (eutnauä) 3|ata»n/»n^tç3un£jfraw (Botte® £febcrertrt/^«uoner ^atrtcwetffartt/©autb/ j£5edgt;wm/3oftain/!©enieiiffer/Pctrn/Pau Iuin.^Dctculem/2rbefcmn/@ocratein/2ïh(îigt; bent/änti^onum/Vttjnwm/tfÄinilluin/cfato* ncô/Ôopionee/vnb ‘Seine Porfarçn alle/ 'S«« iin glauben ftnb rer|îorbeit etc.

©16 licket in feinem 23öd)lin/wellt;^6 C wie ^efaçjC folSasgfilbcnvnb aller ße)ic^amp;4)Iin fein/bAtt fnr feinem jBnbc gemalt. amp;ag€ nti xrerein (fbtififeitiwil/ Waa ‘Sarff man/^ec ^au(Fe/0acramcnt/€bnfln6/Se6 j^nan^elif ober ^er Prophete vnb l^eiliger ©ibrifft/xren foldje cfottlofe ^5 eiben / Oocratcô/2lri(îibe6/ 3 A quot;Ser ^rexrhdgt;.c Vl uma/Ser jti Xom alle 2(bgt; pottery erfltyefîifftljat/^nrt^ô^enfelô offen.» bartin^/ trie amp;.'2Lug,u^itnu6 be cinitatc bet fchreibt/Pnb ©cipio'Ser iJïpicuriiô/felirtvnb fjeili^ finb / mit Sen patriari^en ! Pröpsten rnb 21Profilen im -ßimel/fo fieSod, nicbte »on ©otr/0ibrifft/i£tiAn^cIio / f btilîo/^Aiiffe/ ©acramcnt/obcr lt;rhgt;'gt;fîblt;l)ê glauben gewulî jjabenïïPaô fan ein foltber ôcbreiber/prcbi* rtcr vnb fi.erer/anberfl gleubcn/von 'Sem ^bt* Plicbcn glatiben/Senn Soö er fey allerley glaugt; benglei^, quot;ünnbFónne ein jglieber in feinem glauben / fîlig werben/ amb ein ^bgóttifbeit vnb jMpifurer/alö ^unta vnb ÖcipioY

Weil nu in'Siefem 25ucbhn 5'vingelnicht dlein »om fcîïarpurgifcbê »ertrage 3À‘Sen fei

A iii)

ocr page 24

bluett mit ernfî nid)t gemeinet J) abgefallen/ @oiibcrnrtcler£fcr »nb ^ar 3uin43eibc wor« ben ifî/ Pnb '$ocÇ '9ie ©^wermer (eine ©efel Un Jbld)13ôlt;bIinC^4rinn 4uctgt; viel «ter ^ewel flel)f’^3lobe« vnö e^ren/-ßab ieb «u»^ lt;tlle «tet nc ^o^iung »on jrer àefîcrung farcn laffen/ Pnnb fie fo £(ar a»« '9er gelaßen/“ilaô id^ niebt b«be wollen wiber folcb Jamp;ùà^lin flt;breibê/nodb «tcbr fur fte ßcten/VOeil ieß gefe-t bcn/^Æô alle meine vorige fcbrifften/vnb »er# manun^/^aju meine lt;fb«fîi*’^«bebe»nb trc* wcju Vliarpur^erjeifft/fo »bei angelegt/vnb fo flt;benbtlicb »crloren (ein muffen.

ober

^X?fonfî jemanb gel^^rt/ ober ^erebtwerc/ ©ae icbe «tit $cn2gt;«lgt;wermern bielte/»ff $er Sache ««ns wcren/©en Çittc ich lauterlich »mb lt;5 otteö willc/wolte quot;öa« ja Feines wege» gleube, S'a behüte mich (Bott fur / wie er ßis» per get^an/^ae iih mit meine namen folte wif» fentlichAlcn aller^jerinjffle 2lrticFel b Schwer mer ^ecFen ober flercFen. ©enn auch 5« Vlîar purg/ wir nicht in einem einigen 2IrticFcl }u jincn traten ! S onbern fie ße^aben ftch 5u »ns in aßen articFeln/ on quot;öes Sacraments articFel Cwie ^er gebel gebrucFt weifetj wclcherÇwie gtfiigt 3 Pleib (lecFcn /auff hofl^un£f/)£r folte auch cnblich folgen / 2Ibcrwie ^iefe hoffnun£f geraten ifi/hafîu jtjt £fehöret.

Pil lieber fage ich / wolt ich »»i4gt; mal laffenjureiffen ober »erbrennen / ehe »th woIte

ocr page 25

^óoltc mit @ tendre feîb/^veinçfd/^ ccîainpab i »nb ^rcr fie me^r prtb/^ic leibi^ten 0(l)vreriner/ ctn© finned ober wiHend fein/ (iber in jre leer bewilligen,

Senn ic^ 9encFc noc^ wol/fîe^et äoc^ nolt;fr in jrcn Suchern / wie ^arubcraugfebcnblic^ (îe rnd ntit vnferm licbS io^rrnvn ^^eiUnb Ie|ieircn/^icffenjncinen^ebacFten(ßott/cinc ßrbtcrn (Bott/einen weincrn ©ott/ein^ebro-»-tenen ©ott/etcï^nd^ieffen fie/^leifc^frefier/ 3ôlutfeuffer/2(nt^ropopl)a£fod/lt;fapernaiten/ lC|gt;ye(îad etc. ëgt;lt;t ßgt; 'éoc^ w«(îcn/ ^«d fie ^em

Scrrn »nb vn6/mutwilligilic^/vberauamp;legt; jierlidgt; »nrec^t t^eten/rnb {c^cnblicl^e S,àgen »ber »nnd erbeuten/ tPek^d jacin £(ewtd $ey eben wAr/ ^ad Fein ^»ter ©eifl injnen fein Funbtc. Vïoc^ licflenwird ju VMarpiir^alled far en mb ^in jfe^en / in ^er fgt;ofßtun£f/pe woU tenwnb würben ^c^^antj Heffern.

Î9enn'9ad wufîen fie feer wol / ^ad wir fol* d)eamp; nie geleret noc^ gegleubt |iatten/on ^a« fy3U)remr|gt;um»n»nd jur fc^anbe/ forcent p óbel jfern ^en wa^n ^emac^tpetten/ aid we ren wir fokb^ tolk / vnfinnige/rafenbe Heute/ ^ic (f^riflnm im QacramentHccaliter^ielté/ vn fïucFIic^ 5ufrcffen/wie ^ie wolffc ein fd^afif/ mnb amp;I»tfóffcn/wie e»nF»e’3adwaffcr. ÏPoI wtjfïen fieCfage if|)S)^üd fïe ^»ierin »nd mit C'f^ fenberlic^cnvnuerfc^ainptenHùgen/^leifc^i’ freffer »nb 2gt;lntfeuffcr ^icffen aud'Öed 2^cuf* feld betrieb / © cnn anc^ ^ie Papifien fok^ed

a »

ocr page 26

«te geleert |»attert/wic fteatid^ woï wtiffen/ô» $Âô ilcrnnôtntt'ôemnairtcii ! papiflcîtauc^ woltcnwebet^un/^tc ^eilige gcillltcbciLcute.

Öenrt fófatman »nter'SeinBapfiutttge« ïeret/ wie auc^ wir Gewalten vitb nod^ fo leren/ àlô ^ie rechte alte nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^**'*^^ von »çoo.

i«rcn hcr helt C ©enn •Qcr 3apfl hat 'öaö Öagt; crament nicht geflifftet nochfnnben/ wtlcbflc ^ie Öchwermer auch felböjeugc mamp;ffcn/wic fafl pc C6 papifltfch machen wollen^) Ugt;en 9u vorn altar “dao Brot empfehefî/ @o rciffcfî» nicht ein arm vom .leibe ^ee nbsp;nbsp;s£rrn/otf Beif«

(efijm“Sicnafen/ober einen ftrtgerab/Öongt; bern ^u empfehc|l ^cn gaii^f leib ^cö -^5 rlt;. rcn. ©er anberp'^r folget / ault;h^enfelbcn ganzen leib. 0o ^r 'iörittè/ vnb taufent tiüch taufent fur vnb fur. ©côgleichèn wen Gleich ober ÏPetn trincFcfl / fo trincFeffu nicht cintropffen Blute aue fein? finger ober fufle/ ÖonberntrincFeBfeirtganijee^ut/Sllfo au4gt; 9er 9ir folget/Bte in taufent mal taufent/ f£?ie 9icwort ^l^rilii Flerlich lauten/Vïcmet effet/ 9aeiflmcinÄ.cib. }£r fprichtnicht/Petre^a frife^u meinenfîngcr/ànbrea frife 9jtmeilt;-n« nafèn / 3ohannee frife 9 u meine oh^eti etc. © onbern ce i fl mein fi,eib/9cn nemet vnb effet «tc.jginfglicber fur pch vnjcrflficFet.

Vlein (Sott lob / folche grobe ÏTólpcl finb wir/9ie heilige 2^ir«hc vnter 9cm ISapflum «lieh /nicht/wie vne 9er Bofe (5eifl9urch9te ^ehwermer/gernhette $u ^o^ent verbrioe vnb

ocr page 27

Vnb vnjtlunpff/ nbsp;nbsp;nbsp;»okF mit

«eiten/iuijc ctn^cbilbet/fre 'Keçerey jn fc^mu cFen. ©cnn fte xrnfïcn/ '9aß jr maul l^jcrin ein ÿ.u^éina.ulvcere/atilt;^ ^a^er/VOetl fie’^ic tlXef fen »otn ^ctli^en tParletd^nam lt;nbsp;wie inan^ ptce^on jweiuel offt (elbö ^efunjjcn vnb ffelegt; (cn ^attcn/'^arm vnter vielanbem Flcrlid} fle* jjet/Sumit ynus,furnun,t tnillc, quantü jfte,tangt; tum ille,ncc fumptps abfutnitur, ©aruinb ïvugt; (îen fie wol^ae wir Fcinc^lei(lt;bf’'cffer/;£gt;lut.gt; fcuffer ! ?ri))?efîe / (f cpernrtcn/nolt;b It OCAlifîcn weren. Pnb vnfer ©ott/Fcin jjebacFcn (5ott/ weiHerfi'ffiottetc.}ein Funbten. Vïod) niujîcii wir fold) jrc mutwdlicj'e/crFanbtc lefïertinjfbó ren/vrtnb werôni(^tltiffen wil/ Scy jncn/ noc^ lt;dfo Icfterf/'S cnn fic lefens in; rcn S ihl)ern.

^-y.Ö5d) liefen wiróCïVie £je(«^t Jaîlee |)in ^e ^^enju fcUarpurg/öaïnitwir jareid/Iicb

cr^rililid^e iiebc erjei^ten. 0enn C|)iljf Ç5 OtCxTic nni0ê wir wir Feine Cbri filidfe liebe J)ette/'öic ©icner lt;f bei(ti v£rftd)tc/ §ic Sird;en betrübten vnnb verwirreten ete, P nnb waren Feme unber au ff )£ rb en 'denn wjrdlein/ Pnb Feine 45 cilic^enitnßit’Acl’tkn ^ie (3d)weriiier allein / 23.cy 9enen ! war eitel fewer quot;xler liebe/(?y vnö eitel i£ifô‘âcquot;vnbaringt; bierçifjFeit/ôcnwtr waren ^leifebfreffer/öic w^ren eifcl/rein/piir/lanter/'^cr (Daift felbß.

ÏP.aô ^ataber vns nu fölcfa e/vbcr flô ffirfc lie be vnb Çcintît cfebclffcn f on ^ae ^a’Ourdb leô iji ertj^r wôîbe/t/vnb »nfer ^utc (joffnuu^

ocr page 28

femcriicß ÿefeikt ^At. ©eft liebe wirb vR ittu* ßetregen werbcn/weil fie allcß ^leubt »nb tra« wet.f.ifoj.xfi). 2ibertfloubenFannifbtfêiIen/ $enn (5 ott leu^ce rxicçit/ wie ^er menfe^ tlgt;ut/ j.Keff.x».

OOie folte »nb Funbtc ic^ nu au ff mein arm ffewtffen laben / fok^e »nflefc^wun^cnJSlefle* run^^er »nbueferti^en ©cbwermer »nbfi.e# Oerer/ Ü?ieicl)^oclgt; t|»unmamp;fie/ woic^ mi4gt; mit jncn einlieffe/mit Büc^ern/fe^ufften ober worten/wie mir ^cr ötencFefelb anmutet.

3o^anneôfà0tttf.3o^an. Qo yemanb fompt/»nb 6îin£ft^iefcfi.cre nk^t/^ennemet nicht Sti ^tinfe/vnii gruffer fn nicht/ Pnb wir jn^ruffet quot;Öer macht ficb teilhaffti^ feiner fên wercF. ißi^Öieflu/wer ^er VTlan fey Ser mich heifft^ie Schwermer weber hbien noch fehtti/fonbcrn meiben »nnb verbammen/tPie tih Srobenaue S.p«ulo îit. itf .auch ffefa^t/ Einert 2îeç;er fbitu metben/wenn er cinfl cbee jwier vermanetifi.

X)nb wene per impoffibile war werc/»nnb (ie recht hetten/^aß eitel ßzot tgt;nb wein im benbmalwcre/folt man'Sarumb fohttauS tolt; benrnb ‘Bonnern wiber »no/mitfolchê fchcu» liehen leflerurtffen ! ^ebacFen (ßott/Prêtent ©Ott etef Sölten fie nicht ^cr ^5cili£fcn wort €hrifliCwclche wir nicht ertichtet habO ©Aß ifl mein Ieib/»erfchonê/ 'Sarin er ye Herlich ^aa SarffercichtBîOtfeincCeib nennct.2llfo möch ten fte auch fnen einen tuchern/ober £fetücher* ten!

ocr page 29

tcn/cin^ewircf r en/eingeneten ® on/ lefïeren/ weil er m Kocf tgt;nnb jRleiber/^cncetvnnï» gc^ wircFt/^rtnjycn ift, quot;3té einen wefleri^? ® çgt;n/ xvcil er im 3orblt;in£jetauflt warb/cinen einge^ wckFtcn © ott / weil er in wolcFen cfcn 45inicl fufer»

3£b ^ctte jrc ©ott ^er weife na4gt; ault;^ wol wiffen jn nennen / woltô anc^ no4gt; wol r^nn/ WO ^eó namen ©otrcô nii^t f^onete /vnb jnen and) jrenregt;^tc namen ^ebc/^ae fïe md)t f^jlei^tKrotfreffer vn ngt;ein|enffer/fonbern/ @eelfrcffer/vnb 0ecImÓrber weren. Pnbfïc einein^etcnffelf/’öurdgt;fenffclt/»berfcuffelt/le» flcrlid) faerç »n JEln^cnmaul ^ctten/Pnb wolt garnit 'oie war|gt;eir ^efa^jt ^abcn/ weil es ni4gt;t Fan wibcrfproc^en werbcn/'Baô fie mit follt;^en jrcn 2.ê(lerun^en vnucrfd)ampt ^clo^en ^a* ben/wibcr jr eigen (Sevoiffen/vnnb no«4) nicl)t 6fiffen/3« pdgt; in jrer ßoß^eit räumen.

Wolaneofol »nnb Fan niemanb »on'^cn lt;f|)rifiêfnr'îgt;ie 0d)wermerßeten/nod) fnbic annemcn. 0ie (înb ‘êa^ingegeben»nb funbi« gen sum tobe C wie 0.3obannee fagt 5 V ott Tcn Uîeificrn rcbe iä)/^em armen PokF fo »t» ter jnenili/bclffe “^cr liebe ^ßcrr ö'^iifFno von-fol(bf 0eeImórbern.0ic fînb C|à£jc ilt;^3 boflgt; rn oflt gnug vermanet/ fie wollen mein nicht/ fo Wil ich jr auch nicht. 0ie haben nicht® von mirCrhûmé fic5^cß'BancF ich ©ott.00 habe ich t’iel weniger r 5 jncn ! ^es |ey © ott gelobt/ jmer hinfären/wae nicht bleiben wil / £«

ocr page 30

wirb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fmbèii / nbsp;nbsp;nbsp;(74)ô Herett «Il^ti

Pcr^cfiiiiben.

^^K|î!!c$ würben pe ftewiJmet/fluejs nn an JC^fan^ von 9cn» ^etliftc n (6etfî/‘ôa (îe wol m peben ©cifîer fîcb tcïicten/vber 'Beni^ejct/ jincr einer anberfîScnn^eranbcr.

i^^:hrcr|î^4rlfÎ4b ! m^idyte 'öcn teyt aifo/ ?^?©a6i|lfneinßreib/ ÖoltfovicI ^eiffen/

J^ieftçtincinlcib» Pnb^errext joltÂÏfo fîebcii/Ær liant “Saô Srot/^ancFt pnb Gradue/ vnb ijabe fct'nen 'J unsern vii fpracb / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiijt

incïn/Ieib ^cr fur eui^jjc^cbert wirb.

. 0 ^id war fo f^ewiô / *040 nid)t allein ’9er bcili^c ci jl/lpnbcrnb’ ijintclipbc Pater fçlbô ^atre ea jtn offenbart/ ^3anon ich wiber *910 bi» ntclifeltcn Propheten bab^!in5^£;cbr**^l’-n.

îEr anb'/otvinjjel (àtjt / fol^a ivcre nidjt ^^Sreebt^cntafbt/vnan(jefebcn/‘9a6’9cr bit ntclifd; ï)attcr felbebittte offenbart. Pit niad)te'9cn2^ctt ^urd) feinenanbernbciliftcn (Bciflatfo. l^ctnct/effet/Qae ßebetit meinen C.cib/Ser fur end; ^e^fcbenwirb. 3fî/mufte bie Ôcbeutetbeiffen.

ifr dritte 5£colampab/ß.-adgt;te^c,dritten (5ciji^cvfiir/^cï inA^ic^cn^eyt abcrmal anbcrs/ncmlieb alfb ! Vîeinct ep fet/’9aô ifi rticinô llcibea ocid}cn.

Ær vierbc/Ôtccfefelb/itieôfîd; ^ôncFê/ fein fiâcF were tbcfcm in Aller wclt/ß;ad;t ans ^cm vterben btibif^n Gcifi ’9ifc îîccfel. iJian mua ’9icfc wortCÔaa ifî mein leib^aua ^cn

ocr page 31

^cn Att^en tb tin ! Menn pc btnï'em Men gdfllu t^cn verflanb.ôicfc Kegel mnfïn wol merctc wilrn ein ^b^oloffns werbc/nemlicb ! ïüo Mie bellen wort (S otteó Meinen rertbnb binbern/ Mas Mn einen anbern fnebefi/MerMirgefalle/ rnb Mennfagc(î/Æô fey Mer beili^jc (Seifî/ Mac nad) Mie wou orbenefi rnb Meutefï / wie Mid?® j^ntMuncFt.

21le/bie rtiufïtijuuorMenbóbcn (Jcifïli^et» rerfîâb faffen/Mae ® rot/ßrot fey / tVein/wcin fcy/wellt;b6 Fein papifi npd^ fi^utber fentai« rerfianben b^t / aueb FcinÉ’ccFcr ood? Xrct3* ntaicr. PncbMemnacb Menïextalfomacben/ 5u fórberfi fet^c/neniliib/ fïeinet bin mb effet/ tîîcin leib Mer fnr eudgt; efegeben wirb/ift M? Q »ernint einega^lidgt;ejpei(ej Qxt bafîiiô/(5ebe nu bm vn fagc/MaeOtencFefclb nidbtMenbeiligcn (6cifî b^^e/ weit vber Mié Mrey Rédigé (Seifier/(farlfiab«/ Svcingclô viî lEcoIampabe.

IB r fûnffre bcilijfer (Beifl / æ tli^e fetnea ^cfdbnteiffe« pu rnjtfer« ! tnalt;ben« alfb. Vïetnet/effet/wae fur cult;b gegeben wirb/Maè ift mein^etb.

sBr fcd)flebeili^er©eifï/madgt;t6alfo.t^e met bjn/effet/Öa« ifl mein fi,cib/ jum bcibtnie. Ô oit fo Pil fèin ! Viertlet / effet/ 0aà ifî meine« fi-eibô ^cbetbtnieCnominatiuû corpus , per genctiuum corporis exponendo Mec fiir eult;b gegeben,etc,

ocr page 32

pcbcnb ^eiliger (Seift ^^^nuô/ni44gt;t6 rtlfo/tlenjcc igt;i/»/c/fet/©5 ifî «nci»û,etb/corpus fciücet paneû, 00kfo r tel l)et)|en/ Qas ßrot / fo id) eud) gebe ! i(t ein fi,etb ob’ côîper far fieb (elb$/nt£btineiniebêbigt; ^crnaturltèberleib/Öonbern eia tebeer/iebl^^^ (erß-cib/rvie fîetnvnnb bol:? einüeib ift^ber weil eö meine crcAtnr tjl/f? ifts aueb mem leib/ ilt;b çjefebaffen babe.öie i'ti b «Her

Ii^er ©ei|i/\r:b vnvbcr'iöteanbern «Ile/on'öj er *06 ßeefer ‘die ebre nnnpt/?er 'dennoi^ flutb etwas am 0rot ejeinacb t b‘ït* V nnb lt;5 ott nubt ^«s ßi-ot/fonbern ^as fern jnnt ffrot fcb«fft«

Ser ^tc^/fcbïveiflïc vmbl)er noch ein vbrt lt;^ger ^eiliger (BeififQefi if teiifelift^eilig/ vnb ein groffer ^eifl^^er fagt alfo/ Jfe py bic Fein 2(rticFel ^cs ^laubcns/^r nm folt man niebt ^rmnb 5ancFe/j£in yeber mbebtbi« gle» ben was er weit.

©iefer beiliftcr (Seift/Kunert mid) einjnn^ 0er beilmer (B eifi fein/weicben 'der alte bciti^c (Beifi (^encFfelb 0ebccFt ! »nb an^^ebruetet bat.öenn er belt fein die ?îe0el 0tencFfelbe/ »nb tbut den ^eptniibt allein außdenati^en/ 0onbcrn wirfft jn binberjicb we0 ! mit ginn* benpnb mitaÜem/wie eine taube nafa/mad^t nubte anbers draus.

©iefe heilige (Beiflcr alle fampt wie bitrt ße vber demî^ext uneins fînb/fïiinmenfîedocb 3ufamen/in dem bob^n (Seifïlicben fînn/Ôas Srot/ßrot/OPein/wein (èy, Pnnb wer fokb«*'

bob^n.

ocr page 33

^dlxn VC t Panb hi4gt;t ^4t/9cr folt wot irre i»te igt;tn/vnnigt;gleuben/^a6 3ïótnii^tStot/fonbem VoIr ob«r ftein were/@4ó were ferlicß fnjj.

^lbertbmal amp;ÿ|neitrtilt;b(ô atu* berô ! ^cnn fonfl ein te^jlid) gertieinemaljeyt/ m«n 25îot »nhb U?£ÿn tfunebt ) Ôenn öey ^em fdben/ F«n man pon (f bî’fîô reben ! lefen/ Uben/'öaneFen/ »nb alf) geiftltcb eflen/eben fb * ttgt;ol ab im 21benbmal €^:ifii. Vnnb Cbtiflud pberau^ ein grroffer Vïarr ià / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ein fonber

2ibenbmal flifftet/weld^a 9ie œ^It ^ûobt/ poI/ tgt;dl ffï/vnb teglii^ gefcbicbt- Were gar gnug 0€ttgt;t0/ïtb er alfo bette gefaxt/ Wenn vnb wo )p ßxot f ffet/onb wein trincFt/ @o t*)ut6 Jó mei nemgebecbtnio/^aôwereein polliÿ 2lbenb* mal(fbii0i/wie t» 9ie ^4gt;wermer baben wot lert/ (Dlctcbwic©. pauluovOn^em^ahQett teben fp2icbt/Wâ0 |r tbut fo tbuto im nammeti ^eé ^5*Mrrrt3beA’ ffbtifii/Vrtb^anrFet ©ott ^em Pater ^urcb jn. Waè i^ ^ao anbero/ïefï in allen vnfer m tbun/ ein ^eiftlii^ effen ^ahtnf ifî/9eô ßsMrrn gebeneFen/vnb ïen glau* ben dercFen. 2llfo mbcbie «»«t ^er Jeit/ein fein (5eff Ken jcdgt;en / wie 9ie ef ozintber anfien^n/ auo 9em 2Ibenbma( werben.

Pm anbern mal/würben fie pdn vielen ge» ^agt;arnet/p0n mir aueb ^ar fonberli4gt;/9a ieb fo v'hifpö wibcr fie flt;bteib/vn frc grünb vü »ifacben/^ewsltiglieb verkjft/'^aofr jtwaflen fûîen mnfic. 0enn fie batten ^ween ©pifiebe furftlt;b/ £inen3ob«W» JfleifebfliFeinnûçe/ .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b

ocr page 34

wdlt;^fn Jîcolampab / feint eiftrnt fgt;Ke. amp;(nanbern/lt;f|)}inu6t(l)^lt;n 45(niel0e« faren/^arumb Pon fein £.eib vn Blut ntc^t feiri im Sbenbntûl/Pn fûreten 9er Sptuef^e tne(gt;r/ 9ie vpn 9er auffart ir|gt;ti(it rebeten/£.ereté vna fur Iftffiig/ 9ae £{,riflHô ^en nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;were ge

faren/gerabe/ab petten wir foicbce/nhn wol »on «jóo.jaren f)er/niegehöret. 3bcr 4e ^a* rumb eitel amp;:ot vnb wein im Slbenbmal were/

Vîufelin woken fie Hie fein mal Seiffert nocÿanrûren/ wie meine Bû4gt;er 9afur^anlt;t ben/wiber fie getigert.

0en erflen (ptud^/Sleifdfiflfeirt hii^e/tiairi jnen fo gewaltig/ ault;^ 3w’»gel in (efw nem lebten Büe^Iin/ ^ee nie^t me^r gebenePt: 0en anberen nam i^ jnen aueb gewaftiglieb/ neming alfoi nbsp;nbsp;nbsp;were vnmugltcb/ ^aamp; fie foU

ten mit ernfi Gewogen fein /9en ILeib vfi Blut ^eö ß^rrn irtt.2lbenbmal ju terleugnen/vn» ^eß @p:u^ß willen C «k 0en ßimtl gefa* ren3 wiefie'öoi^in vielen Bueberenvnb mit fiol^en wotten jmer po^eten/ fonbern fie mft* |ien bicrin gewißlich hegen. amp;aß deweifet ich auß tiefem grunb / 0a6 Tlbenbmal ^ai C^ti^ fiu6 eingefe^t/vnb feinen Ceib vn Blut feinet» jüngern gegeben/wie ^ie wo'.t ^a (iebf/i£ff« V 9aß i(P mein £.eib / e^e er gen ßimcl gefaré iff» 0enn ^a filter vber ttffihe/bieniben auffift*« ben/ vn belt'^aetrllTlbenbmal. ©arum Pan» nicht war fein/^ae fie rhümen/nemli4gt;/^6 h* hcnfic Sewçgen ^te fptûehc von ßtmel-

fart.

ocr page 35

fart. St nn 9a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(tejjet/^ae îaà

ZIbcnbtnal ^elt nbsp;nbsp;9enn rr ^en .0ime( fcret.

^îiinbcrt nu feine ^5»nelfart 9aeerjle2(gt; benbmal rii4’t/ ïVlt;e P^nô crnfl rnb niiÿt erlo* jyen fein/^a fie (agf/^e ^abejie îiè Ctnielfarî Bewogen vnb ge^inberet ^intentai wir ntt ij 0 0Jar Peu» anber Sbenbmal ^aUen/9en 9ae 9er455Brrani ei^lîen botèingefei^t rnbÇefoU ^en/wie cr fp:idgt;t/0ol4*d t|)iR fa meinem ge» bti^tnie. 3“ wiflTen pe rnnb ùerfie|)eit niebt / waô gen ^itnel fartn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wie Pan fie

éô 9enn i5ewogcn ^nbthi

3e wiber Punbten pc niebr» ritt|gt;r/pfi fu(ÿ ten na wege/ ivte pe jr 6ôfen fachen ßicPett °^x»n pleçS/tgt;n fi4gt;mit pndperg(et4gt;Pmô4gt; ten. amp;a warb 9a0€olloqüium $u VTtarpurg angefîellet ! amp;àrin 8ef|erten fie 9ie faebe/ Pnb gaben 5u/ ^«were ni^t eitel giot rnb wein tm 2{benbmâl/ wie fie ßieber geflritten batten auffô lgt; effti0 fî/fonbern 9er teib en Blüt were aneb ^rinnen/Jlber ni4)t Ieib(ilt;b/fonbern geifl licb- @bl(b6 wolt 9en (ïieb au^ nilt;bt b**!^*quot;/ ©enn gti^li^ genieff.n/ifî allein 9er betligert t»nb gereebicn. 2Iber Ô.paulue fp:i(bt/9an 9ic vnwirbigenebenfo wollen leib »nb 6lut

î i0t emppben/Äl® nbsp;nbsp;wirbigen j.if ot.^j.

Pnb 9tr Zwingel b^ite ein lange vnge* éeimpt gefdjweÇ mit mir/ 9e locali indufione/. 9adtm lî:ot niebtfeinPamp;nbte 9erleib (fb^ifii'/ wieim raum ober gefefle/®erabe/alé lercten/ wir i nbsp;nbsp;nbsp;(fbrifiuô Icib im ^tot were / wie fW 4’

b

ocr page 36

im fade/ober wein im pfd.0emnalt;b fr rtlidM ' cntfcbulbiijetenb fi4gt;/r'r bettenbe nicbr anbfré »erflanbcn/wir »nb ^ie Papiflen kc r£Un alf 0/ ^ae l«b were in» Oacrammt Itoeah* ttr/wie (Irö im ! 0 quot;dad war ein fauk/FaU te/lamcentfibulbicrung.

0eiin fte wuflen feer wol f w ber 9ie paptfien nolt;bwtr/fo batten gekeret. Prgt;b ob fieeôCPtt01cublicber weife jurebenO niOit 4ii» bere bitten »îriîantf/mûfîen fie'àannt ifefen* tien/îàaé fiealô^ie rnfinnigen/folcbcfad) n n fecbten ! welche fic felbö nie mab beiten reinolt;büer|lanôen.0enn''àer p.'piflcnteere/ war 9er ^eit viel mehr / 9enn j^Vam ta^c/ 34eöwar Peinanberfcecream tage/ el-etiie ©(^wermcr haben maffen 9erfelbigên wiffen bafft gehabt haben.

3ifo krenaber 9tepaptflcn ! 3an!cbt9ilt; papifien/0onbern 9ie belt;llt;de ifbi ijiLcbe cbe vnb wir mn jnen C9eiin 9er Sap|i/wte ^e* fa Jt/bat 9ae Sacrament nicht eingefeçOiJad ifhiilltid ieibnichtfeyfi-oraliter Cwie Ikdint facP^im Ör.rramenr/fonbern 9efinit'.ue/ isda« 10 'ér 10 ^ewiamp;Iiib ^a/ nicht wie 0rô im fucF/ Z2(ber 9ocb leiblich vnb warha0ti^ 9a ! Wie ich in meine ßuchlinitarcP ßeweifetbabe. 0ol(hé fa0eicb/wu0en 0e wol ! ober waren»fe fchamp;M bi0^ü wi0en / 0a fie fo grcwlii^ toben woU ten/wibtr 9a»/fo fie niiht wu0en.

2l[fo fliehen wir von ^arpurg/ mit foU ^er hofptun^wic ^efagüw«! ficalU ChtiH»

lieb«

ocr page 37

licite 2(rlicFcI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/ »nb in Urti*

cF«ISe* ^eihffen Ôacramente/ «n«^ vorn »cri gen frtbum CSae ee fcble d? 16îot were^abtrat» ten ! @ie würben voKenb^ar amp;nnb0ançmit Seront5U pnetretten.

Weil nu Surefcô Ceuffelô (Jefÿef^ folc^d i^tfeil .t/vnb t(b wol 6etro0en/wie idb audSent ^amp;4gt;lgt;n na(tgt; Se* ^win^el* teb au*^an0en/ mu* mercFen ! Sa* er nad; Sem ^olloq iiio er« £fer woïben i0 Senn jnuer / »nbÿfwi*Iilt;^ fa trtarpur^ ^at felfÿlicb mit mtr ^ebanbelt/ Werbe iefc'^^ejwungen/ Feine* ôdbwermer*/ er ^icffe 0tencFeftIb ! ^wingel/ Sgcolamp ib/ ^arlfiab ! ober wer fie fmbSte ©dswcrmer/ BîO’freffer »nb Weinf»ufièr/Sôô ilîM^îifîuô lefierer vnb feinbt/ÿemein(d?A(it anjuncmtn/ fonbern mu* weber ireBrieue/Bûcber/grti*/ fegen/fe^tifft/ namcn/noe^ ^ebecbtni*/ in mei* nem ^erçen wiffen/ aucß weber (e^tn nod^ |)ô ren.

ôenn weil idgt; öewi* ßin t »nb fr ci^en £fe« tviffen wtber fie Oeben mit* ! Sa* fievnreibt finb »nb (Sott lefîern/ Wil »nb Fan ilt;b fröliib für meinem lieben 45sBrrn 3befu (TbtiOo «n» 3an0O«t M0« fa^en/4$i£rr3b«f«/lt;lt;b b«be fie trewlieb Oewarnet»nb »ermanet/ Sa^u fiefr ei0é (Sewiffèn uberjeu^et / Sa* mamp;fjen fie fur SirOeFennen/Sa* weiffeflu lieber =ß^rr.

O Pm Stuten mal wurbF fie »ermanet/Sur«^ ^Sa« febrecFliebe »rteil(5otte*/SaSer§win 0elfo iemerliiÿ warberfcblaoen / wie Sie b ii)

ocr page 38

3gt;ftotien pnb jre Tèrieat^tu^w/vnb 0e^ fünff taufent VTian/feer feiner ^eute.tüic* wol fie fol4gt; 3«rni0 orteil / ^letc^ fur ein (Dna* ben^ei^en Acuten weiten/ Pnb Ven 3pc*in0el/ lt;I« einen ^eili^en räumen/ 'der gleich wie alle i(^eiligf viel leibS muffen / auch onfchulbiglidh erfchhgen fe^.Wao hdfftte ï wenn (ßott noch mehr plagen / 4enn er »her Pharao thet / obeç fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;! weil fie folcheö finne« finb/ das fié

eitel ^eilige» leiben daraus machen wollen^ tPic9ic 3übennu gt;$ao. far/jr leiben onb on* §(amp;cF auch Leuten / pnbfich^Aniit verfloeFen/ emit fie fogrewlich oermanet w*erben. 3ch aber fo gewi® 8in/ da® Zwingel Cwie fein letjt Buchlin ^eugeO in groffen onb vielen funben vnb (Botte® lefierung geflotben ifl/Pctn jredeu tung nicht gleuben.

Wiewol ich wunbfehe »nb wolt / da® (Bott mitfmhtttedtn fptuch Pauli gebtauchtf» (Tottnth» V. Vbergeben jum vebrerben de®, ßeifche®/ auff da® der (Beiß felig tperbe am ta ge de® 05^rrn3hefU' Vnb j. Corinth- xj. Wenn wir geßraflt werbep f fo werbe» wir vorn 45 K K VI gejuchtiget/ da® wir nicht fampt der Welt oerbampt wcrben.(P hcf^lieh gerne wolt ilt;h/ 9a® fm nach diefen ^pr^chen gangen were / l^enn ntirfolch fein vnglucB Pher die maffe Idb war/vnb noch iß.

Wenn leiben fol h«(gt;g nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hlt;*Igt;d

ma4gt;en/mu® ^nuor vnfehulb da fein/ vn gute

fa^s/wie auch @.2(ug.fptiçht ! Nó pœna

ocr page 39

pana/cd cauG facit Marryrem, t^u wifTrn 0'lt; wol/^e gwin^tl/pber *8« kftcrS^ wiber 84a amp;Acraintnt/ aucb weltlicher W(ifc6dfe fâche hätte/ 8â er an 9cm (ira(|e legten/wiberfcnea teil / freuelich nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fgt;4gt;6 wolmehe

finbet/ erfejpnach^itftm @pruch beurteilet. Qui gladiû acceperit,giadio peribit, 3dfö mûf fen wir 9encFlt;n vnb halten / Sie mub^tt tin! ia^in! fchmücFen waa fie wollen/ 9ie ^5t« (lorien vnb jre fchriflt/finb wiber fie felbe.

@ie trbllcn ßih auch Cb^c gt;lt;b fabtt') fie viel Buchte fchui^en enb broßc arbeit 6cy. 9er j^irchen vnb an 9tr Öchrifft tbun. IQPaa b ilßxd f weil fic (Bortea wort onb @äcramcnt fclfchen »nb verFeren / Pnb nicht hóren wol« lenïtPer (Bott nicht höret/ 9cn höret er wibee nicht/ öonbern fein bebet i0 ein brewcl/ Pro* tterb. 0ie3üben arbeiten auch feer in 9erlt;5chnflit/nuwohjoo.jar. 3lt;twelche2le* çer haben nicht viel mche bcerbeitct/ mit Ieren pnb fchreiben/9enn 9ielt;fheifitn * ©eo 3^tu-fcla VTlartcrcr Cwieman fpjilt;ht)wïrb9ie^5tl le viel feurer $u verbtenen/9cn9er4^int,cl9cn rechten 4ieiliben.

tPeilnu fo vielvnb beoffewarnunb nnb ntrmanunbe (Sottea an |n€ f^Iechta verloren ftnb/©enn meine fchrifftfur fun^^ehenjaren auabanben/ Fan ich mit butem blt;wif|envnb (tarcFem blaiiben/au^ (Böttliche vermanunb rhümen ! neben ^n anbern 5w0i vermanun* lt;!ten ! 6o6tnidhau^ntcht5ubettnbe9a}uy

b ii4

ocr page 40

^40 pc von mir ftcß folten »erm«ncn Ufptn/ YVlt;n nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;räumen / Öen nid) auc^eni öie*

ner (f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6m/ fo wol/tuo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mc^ir/ alç fie/

Pnb lt;iu4gt; in feiner Sir4)en gearbeitet ^flbe/ (|gt;e ^tnn fie/wil ni4?t ju bO'^ rbûmê / mue it^ fie faren la^en vnb meiben/db ^ie automata f d t06/9ie tviffentlicbvnmütwiili^Iicbt’erbampt fein vpoHen/Vnb mit Irem Feinem eim^ertey gt meinfebafftbat“»*/ tlt;!’lt;bfrmit6tieuen/fcb:,fl^lt; ten/wouen.nocb werf Fen [ wie ^er ßj^rr ^e* beut/Vn4ttb'X»’'tj- Jîî«' bdffe ôtencFfeb/^win gel lt;;iber wie er wolle/ Öen icb reeben (le alle in einen Fud)en/wgt;e fie aneb finb/^ienidbt gitu« ben wollen/'öüö ^ee Öïbt int 2(b?dmal fey / fein re^ttf naturlieber 8.eibf welchen ^et (Bottlofe ober 3uba6 eben fo wol munbliÿ cm pflt;bet/«Ie ö.petrue vnb alle ^^eiligen. tPee

(fage i4* 3 nilt;bt wil gleuben/ 9er la$ milt;b nur jufrieben/mitBtieuen/febtifften ober wot tcn,Vn boffe 6ey mir Feiner gemeinf(b4(^/0A wirbt niebt anber e aue*

3e mit b^bt jr / iîlein guter ƒ reunb mein »rfaeb/warum ilt;b 9j fi.e(lerm4ul$ebwen f Fefelb nicht hob wollen b^ren / noch jnt antwo:ten/9aö mugtjr/wo eeeuehanbere ge luflet ! 9enen an^eigen 9ie villeicbt 9en $ten» cFefelb/ wiber mich Si^tndert vn 6efcbmeiffr. 3lt;h/wie glt;fagt/b«bß gern/9aö mich folche fce flermeulcr febenben ! vnb9a« fie feer turnen vber mich/ ^«e I(lniemanb9erauff jren jorn gibt, fie 9en ;$5lt;tuöuatter 3 djebu b freiten

ocr page 41

flt;fee(ten/ai40 foffen fienic^t leflern fein fcef ©4Ô ifï/ SZ^uren pc vnfertn Itcbcn 4?i}£rrn SefumOîiPufT» Icftcrn vnb lugen Praôff^n m feinen wonen ! VTenKr/effet/Mas i(î mem Ceib etc, »nb fein feligee trbpliebd ©acrament 9» u ten vnb »erfeeren in cine 35awrjclt;be/waô fol* ten *010 allerl)obfnûti0flen ©eiPer/^em armen JÈLut^r nicht tbunf

©umma ! Qgt;ie finb »on mir erfunben tmb vberwunben/ vielfeltiglich/ alô quot;9ie offenberli* (hen ß.ePerer »nb S.ugener. ^rPltch 9a pe im anfan^ lerctcn/^ ô wäre ni^tö 9enn eitel Pzot »n wem im ^benbmal,@arûber pe »ne f4gt;ol* ten »nb Uperten ƒleipbfreper’/ Blntfetiffer/ S^bgt;lt;Pad/ (fapernaiten / Pnfern ßi£rrn/ 9en ((ebacFê (Bott/9(n ßzötern (5ott/9en weinern lt;5ott/etc. wie 9ie ^eueb« tarn tape zeugen ee wiplicb.

U?eI4gt; Cbn'Pen ^ert} Fan ober wil au«^ pleuben/ 9a6 9er beilipe (BeiP / »nb nicht viel mehr 9er leibipe îenpci nochmale »nb jmer fort in jnen fey ! tPiilpe9iehtnen ÏVon9e^ ^^rtn ! Viemet/epet/9a6 ip mein leib/^tut tenauä eigener thurfj »nb freue! ! aupjren trauwm / 9aamp; er geiPIieh »nb mebt leiblich 9a fey. ©ann wir wiffenb feer wol/ob gleich 9 ec (f h’iPt’6 9urlt;h 9en glaubenCwie pauluo leret j£phef.it(Oin »nferm herçen wo net/ welch ô geipliebe wonSg htipt/ ©o hat ec 9och Feinen geiPlidben ^eibnoeh ^lutanpch genomen/noh fur »iid gegeben/wie er fpzicht b P

ocr page 42

iuf. vit (ßreifft vnb fe^tt / iSin |gt;ät Fein fleifct* vn deine/tvie jr felgt;et ^40tgt;4b(/ Pni in vnferm (»er^cn wonet ^limanberen/^iefpmtÿefo fie ^efurt^a* I)en ! 4(6 9ie von 9er ^imelfert vnb vom vn« nä^en fletf«^ rcben ! I)4be i(tgt; Fltrlicfc vbervoci* fet/94ö pe 9te felben ßeifd^Iid) gebeutet/ vnb im vtrlo£len ver(i4nb 0eb:4U(bt I)4b.en / Pnb 4lfo in vielen groben lügen ergriffen finb/ vnb infoI4gt;en d(fêntlt4gt;enle(îeriin0en vnb Ingen noch ^tutißtß tagce ! vnbu^fertig t verflocFt/ ^4l|i4rrtgli4gt; verlgt;4rren ! öo mufle idtgt; mi4 felbö in4bgrunb 9er gellen f4mptfnen ver* b4tnen/wo. nbsp;nbsp;nbsp;mit fnen voolt holten/ ober mit

fnen gemeinf^4ffthob5/obcr 94^0 flill fehtvei gen ! wenn tlt;i^6 mereft ober höret ! 940 fie fieh, meiner (Semeinfiÿaf^ 4nm4fllt;:ten { ober rbo* meten. @40 tbue/ober 94ju febweige 9.tr Çeu fil vnb feine Vnurter/3cb nicht.

3(b xvil mit9em htgt;lgt;0lt;n ratter ^btahom vnb 4lIen(J^riflen/4u(f 9em fpruch Hom iitf. (leben. VP 3 0 lt;5 (D î Î XJgeÆï ! 021® xan i£H aplt;f^5 5:45pn.3tempf4im. If. auff940 9u recht bobeft in 9einen wotten/ wenn 9u geurteilet wirfl. Pn wil nicht/ju erfl meine vernunfft rat fragen/ tPie fiche reime/ ober muglicb (ey ! vaeich feinen £.cib vnnb Blut münbtlich empfaben muge/vnb 94rnach aie ein Hicbter vber 05ott/fcine tvo:t/nach mei nem 9ùncFe(9euten. Vtein / fo wil ilt;hgt; nicht , (chtvermen / £rh4teigcfâgt/9alaâ ióedey bleiben

ocr page 43

p{çi6eii / X?erfârct er niicfc ! fo ßm i4gt; perfuret.Jgr ^at nod? me Fein mal gelogen/fait «ud^ niebt liegen, ^ber 9ie @4)wcrmer (inS $tl«ntli(be Jlugener/von mir pnb von jnê fclb« «rftinbê Vnamp;fTenauebimer fort liegen weil fie trê^tineFel me^r trawen ^en quot;ôé wortlBottee. Çy\ VI© wer ^aô md^t wil t^yn/ vnb nidjt (ie ^em/ober^er gleifijen fpruc^eZ

Wad (Bott rebet i^ae Fan er r^un.

(Bott Fan nieb^ liegen ctc©ê rate ief; trewlidbZ ^aö er 9ie beilige @d;gt;rifft vn 9ie 2lrticFel ^ee Ç|gt;ri(îliÿen gloubene $o frieben laffe. 0enn mit feinem Leuten t^erteuffét er filt;ÿ Z fe lengec je mer ! Pnbifi fm amp;ffer er 61eibeein verbam^ pter 45eiblt;Z9enn 9ad er etn oerbampter (fbn« (len werbe,

(i) lieber Vrtenfd} ! wer nie^t wil gleuben iep 3rticFel im 21benbmalZ wfe wtler^oÿ fmer mebr gleubê/^en 21rticFel von 9er fdftit vnnb (Bottbeit tTIbrifli fn eiyer perfonï 'Cnnbfiebtet^iebanZ 9ad9u9en leib (Tbrifit mônblicb empfebefiZ wennen ^ao £:ot vom 2lltar iffefiz 3tem ^ae Blut (f brifïi empfebefl munblitb Z wenn 9en Wein trincFefl im 21benbmalZfo mue ^it^ gewiôlicÿ viel mer an^. fcebtenCfonberlieb wenn ^ae 0ûnblin FbmpO wie9ievnenbtliebt’gt;ib vnbegreiffliiÿe (Bott* beit ! fo allentbalben wefenlii^ ifï / vnb fein muô/leiblieb Sefebloffenvnb Begriffen werbe/, in'öf r VMenfcbeit vn in quot;Ser 3ungfrawen leibe wie p^uloö {AQtl (foil. f. 3» fm wohnet

ocr page 44

Pnb wie ifle nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;foltefï gleo*

ben / wieaUein ^eröonfey tnenftb woïben/ niebt ^er Pater nodgt; ^eiliprer ® ei(l/fo Vod) ^ie ^tey Perfonen nilt;bt6 «nber« finb / ^enn^cr einige (Bott ïm aller etni^flen wefen vnb na« tnr bereinigen (BottbeittPie Pan fi4?6 reimêf Wie ifl« mugliebf bad bie einige gan^e voIPo« mene (Bottbcit bee 0ond/ fï^ alfo folt trerien oSer teilen/ bad fie jâ gleieb iff vereinigt mit if tOcnfebcit ! Pnbbie felbige einige (Bott^eit bed Patcrd vnb billigen (Beifîd/ nilt;bt vertik nigtifl mi t ber li^îenfibeitf Pnbifl jô gkilt;b ei nerIev(BottbeitZin lt;î*b”(lomitberiTîenfcbeit eine Perfon / vn nicbt ber Patter ober bnligee (Beifi. © œiê follen fieallererfl re(btflt;bwer» men/baiimeln wnh poltern/ wenn fie bieber Fo men f 0a follen fie beuten finben/wie icb be.in b^re / bad fit ffereit an getroji vnb weib* lilt;bblf‘*’''0lt;blt;^'^/ 'M** ^uty^erey vnbncfFo* ree-0en b^ bacbt icb wol/blt;tbd aui^ gefagt/fic muflcn bie b*’^ Fomen/ber Teufel Fan nidjt fei« ren / ÏPoereineSeçerey (î’fftet/ ba miidee mebr Oifften ! vnb bleibt Fein frrtbum alleine. tPenn ber King an einem oit en^wejt ifl/ fd «fl er nicbt mebr ein Ming / belt nicht mebr vnb Stiebt imcr^tt etc.

Pnb wenn fie gleich viel rbumen ! bad (le Siefen 21rticFel von perfon gleuben vnb viel baruon plaubern/lt;^o foltbu ed nicht gleuben ! fie liegen gewidlicb allee wae fie hie von

ocr page 45

vdn fagcn / VTlst 9em munbe fa^en fïc ee wol/ (wie ^ie ïeufil im Æiiangelio aucb ^en ren nenn? (Dotted fon32lbcr ^«ô ^erçifi weit dation/ ^att|).)t;p.*9âe ifl^ewio. (Dletdgt; wie Çic 3uamp;en fc^wuren ßey lebenbigen (Dott/ 3btr f4gt;tt*uren ^o4gt; felflt;^li4gt;/ fpucbt quot;öer p:o ^bct. 0er ^urePe räumet âu«ÿ ^en namen ^otted/2lber im (îerbcn fmbefie/wirir (Dott fi.y. 0tnn gewio i(Î6/wer einen 2(rticFelnilt;ÿt rechtgltübet/ober nicht wil (nach ^cm er vcr* tnanet vnb »ntcrriiht » fïO^er gleubt 0ewi6lj4gt; Feinen mit ernfl tgt;nb rechtem glauben. Vnb teer fo Func i^/^a6 er thar (Dott leugnen/ober lägentkatfen in einem Ugt;ott/Vnb t'^ut folchn mutteilliglich wiber »nb »her ^aö / fO er eihft Öfter jwsev mal oermanet/ober »nterweifet ijl/ ^cr thoram^Ohutd auch gewielich3 (Dott in allen feinen wotten leugnen vn lügcn)lraffen.

©arttmb heiflto/runb vnb rein/ganij »nb alle« gegletibt/ober nichtd gegleubt/0er heilt ge (DeiftkOt pch nichttrenen/ no(htei(lt;n/9ad er ein 0ücF folt warbafftig/onb^ae anb falfib/ leren ober gleubenlafTen. 0nwo fchwachcn finb/ ^te bereit finb fich ju unterrichten }u la|# fen/Vn nichth^lflArriglich }u wiberfptechen. 6onf{ wo ^46 folt gelten/9ad einem (ebern on fchaben fein mü|le / fo er einen 21rticFel mócht icugnen/weil er 9ie anbern alle für re4gt;t hielte Cwiewol im grunb foI4gt;o rnmttglich ifl 3 fo wamp;rbcFctn ^e^er nfmer mcht»erb5pt/wura he AUih hin ^eçer fein Fónnen au(ferb?. 0tn

ocr page 46

^KeXc^cr fmb tiefer art,^40 fie er(îti4gt; atféiA an eineàrtkFel anfa^éZ9arnacb muffen fie alU ^ernac^ vnb aile fampt rerleti^net fein / 0lei4gt; wic 9et Hin0/fo er eine Sorfîen ober rig Fnegt tang er ^an^ vnb gar fließt liiefjr. X)nb wo ^té (SlocF an einê ert ßerftet/flingt fie aPiÿ riteV^ö me^r/vhb i)î gang vritôc^tig.

0ollt;^0 las ^i^ *Sie 5£jcempel Ieren /2(riu«l ham liefen einigen 2IrticFel for/0ae(f {gt;ri(luamp; niefet iSott/fonbern eine lt;i^reatur were. @ic art bern 2lrticFèI alle'/ rnb fonberltt^ ! ^as (Bott ^er Tatter ein einiger (Bott were/flt;bepff«r 4$* mele vnb 9er i£rben ! 9a6 fur vnfer funbe gefîorben were/9aô 9ie îauffe/ôaeroi« ment ) @(^luffel/ att|fer(ie{gt;ung 9er tobten/ tnb evrigeö leben roeref gieübte er wol anbeeb tiger (wie feine wert lauten 3 9enri 9ic redbten ifbrifîen glenben. Vïolt;b (lebet 9a 9ie beilige ©djrifft/vn jeuget/ er höbe Feinen 2lrticFel ge gleubef. ©ennfo fprilt;bt@.3ob«nnesi.3ôb* ij. ÏPer 9en fun tgt;erleugnet/9er bat aheb 9en Tater nicht / Q?er 9en öon SeFennet/9er bat aueb ^«rt Tattcr/etc.:ßat nun 3riuö 9en ©o»« »nb Tater nicht / fo bat er auch Fcirten (Sotif noch fchepffer 45imelö pnb 9erÆrben/9a6 tfl/ jEebilfft jn nicht ! 9aö er mit feinem maul/ (Bbtt9en Tater fbepffer ^^imels vnb 9er ben nennet enb hoch pteifet t ob wol Fein an« ber (Bott i(l (chepffer 45imel6 »nb 9er Arbeit 9enn9cr/ fo^riuö nennet mit feinemlamp;gert* maul/ no^ ifl er/ |m 9cm 2(rto nicht lt;tn ® ott/

9arumb

ocr page 47

f arumb ^4« er feinen einigen 0on tgt;erleu0net pnb lefiert/'dad er ni4gt;t (Sott («f.

2Ufoi(lim^ieC«uff« t Pein ^auffeme^r/ Per0ebun0 9er fonben t Peine ver^ebun^ quot;der funbcnmeprZ Sacrament / Pein @âcranient mt|)r/ 9aa iff / £0 nu^et |tn niebi mebr/ ob er WÓI Juuor rtlt;bt 0etoufft ifl/recbte ver^ebun^i/ relt;bi^0lt;)cgt;’Atticni empfangen botte. 2llf0 boi itr alle 21rtiePeI See glaubend verloren/ weil er 9en reiften (Sott 9ee glaubend (fbfgt;(luni per leugnet / vnb i(i jnt Plt;ti» 2(rti(Pcl niebtd pnb er Pän auch Peineri ^rticPel mit renitent crnfi gleubcn / 0onbern mud 9er felben alle fatnpt ßraiicfocnju feinem pcrbamntid ! VÜic anber ®ebot fagt/0u folt 9en namen 9ei hcd (Sotted niebt miobraucbtn. idab^t^Ou ^jaucb^errcebte blt;gt;lgt;0c name (Sotted niebtd bilfft/fi:)nbernf(babet/9enP9ienilt;btre(btgleu ben/ fonbern 9ed mifjibraucben. 0aber au4i 9ie alten Teter 9ifputirt b«bS ! ob 9er Arianer ïauf^ aittÿ rechte ^auf^ were. 2(lfo Pdmpt |mer ein piiglltcP aud 9em anbcrn.

VnatebOniiid Bif4gt;off‘}ti (fonflantinopci üerSe^et gleubteau4»olle31rticPel/ on 9ei» einigen ! ©ad 9cr beibjfe (Sei({redgt;ter (Soti were. ÏTad bolffd jneh pfi 9ie feincnf ff e icpar fm 9o4gt; fo Pitl old gtetibte er Peinen.Pnb ob er fie mit 9em moul gleich re^itoußfpredbe pnb nennet/ fo bot er 9och Peinen (Sott/ weil er 9en heiligen lt;Sei|} fur Feinen ÇBeirbelt/ ©arumb hot er oult;h Peinen ©thebffer lt;6'nKld pnb 9er

ocr page 48

Ærben. ©ai'fî (eint î'atiffe ni4gt;t6 «ttetjr/Pefn« uer^ebaiig'ôâr fänamp;en/fi:in 0af rament/Feirt cwiefeô (Leben. Vnb ob er (Ireni^e lebt/ tgt;nb ein febeinbarlid) (fbr'fîb^b lebtn furet/ nocb ifl er Fein rechter lt;rbî‘(î/@ôberrt ein proffer Icr/ Were jm v^el ßeffer/ ?aö er fein (TljtlR we* ït! noch lt;fbîlt;lîl'eben namen fo miffebjau« cbet/pnb felfebhcb ßret/ '^aamp; iji/ fo verbamlieb furet »nb ebteti

2JIfo fïefloïtuo/a«»^ ÄiffcboffjU^on^an* Mnopcl/ war mit ?«n feinen ein jirenger tnanil in allen «nbern 3rticffen/3ber in ^em einigen war er ein Äeçer / ^ae (Dotter 0ôn iiiebt were von Waria ’öer 3tirtgfrawen gebo tCn/Pnb VMana werenieb'/fû’tbtcâueb nichî f.in/eine mutter ^otteó. ôamit wuroenjitt

anbern aile 21rticFel au cb ju ntc^tZ on wàd er fie untrem matti nennen vnb mirttaueheit niodît. ©aber auch au0 “öiefen ’treten Xtçerrt Julct^t viel mehr Seçercy berauô ßtaeben ! vfi an tag ficb gaben (^cnn fie fîcdtcn juuor %Utt nen verborgenste “dar ^cr leiöig Vflacb'^’ttetb berati o Fome n t(Ï/ ©cnn alle ^tfïoncn jeugett ïrtabmetb fey aur ^en 2lrriancrn / KRacebo* niern vnbnef ortten Fomen / ^nweie^ener aueb jeitlieb vnb von anfang gefîecFt bat.

Pnbwo b^r tfî^er Bapfîfovol Xeçereÿ woîbcn ! vnb bat i.mcr eine ÄeQcrey nai ^er anbern tn 9ic tPeltSiaeht/ßir fie nu ^uXom/ fonberlt^ in eg Jamp;spfie böfe j eitel ^pieurce vnnb fpàttec ^ee €b‘'‘ni’4gt;lt;ngUMlgt;en6 fmbi

Vtemltcb

ocr page 49

Vlcmltd) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pe vorn glauben tfjjriflf

«utfôiewcrcF ^fallcnfinb/^ae ifï/auff |re ci* gene gcrecbrtjjrcit.ïûaô i,î jm nôçe Shebê/ vort allen artbern ^rhcFclrtf ÏPae bilfft jrt/^j er mit ^em maul bo4gt; vbûrttct ^ett redeten ©Ott ^ert X)Ater/ @ort vn betlt^crt ©ctfi/Vrtb trefßicbert furwcrtamp;eteirtcó é'b*‘’Rb‘:bf lebcrtó/® leicb wolifl vn ßleibt er / ^cr ^r^ ffcfl feirtb (T^rifït vnb quot;ócr redete 2lrttilt;brlt;|l/^at fï4gt; felbß jnm |)eubt quot;^cr b*'’|Ïlt;nbeit gentad^t/Sa $um vnterlolt;^ vnb binbcrlot^ ^C6 3^cufêlo/^4 ^rtrc^ fo viel çfrewcl/'Ser Vîleflen/^^nûrtdbcreÿ Vrtjuditirt'öie welt aeÇJ^mifjen ifl/éiô foWrt^c «ueb ‘ôte VTïurtcbe vrtreb jt laufîcbte Fappett/ ^en. flcrbenbcrt 0^^ Z3tmel bulffcrt.

2llfo wirbe 'ôte Ô^jwermer rtt(^t6b^Iff«f* ^aô fte Ôey 9em Sacrament feer groß gcwcfd^ treiben/vort ôcm {^eiftlidb^rt cffcrt vnb trincFcrt ^eô ß-eibe vnb Sltttd (Tibrtfli/vnb vort'öer lie* bc vnb cini^FettÖcr tfbciflcn. öenn 'ôaô (înb eitel ^ci^crtblctter / ^a peb 3lbam vnb ^ean mit'öccFertVrtb fc^mncFertxvoltCrt/'ôaô ©ott |rc febanbe vnb funbe niebt mercFen folte.Ptel Tveni^er wirb fte belffcn/jr^rofjcerbeitmit le* ren vn fcbtcibcn/mitcrnftem jücfatijjem wart* bei ! Ôaô ifl rtocb allee 45 eibrttfcb “ôtn^ /öaju auch ^te verloren tfl/öae fte © ott ‘ÖenPatter/ S Ort vrtb 45eili^Crt ©eifi / vrtb

-ßeilanb glcuben/HUeß fagc icb/ifie verlorett/ mit allen 21 rticFelrt ! wie recht vnb vrifîrefftic^ fieôie felbenmit^cm falfcbêlcfiermaul rtenen

c

ocr page 50

©ber ^cbcn/9ftrii»nb *9^0 fie piefen ctnf^en2^r àcFelîeii^ncnvnb lu^ycnfîraffen/ ©aim crament tfbn|îijô fpnd?t/Vïemct C ßrot^ tmb effet/^ae iflmeinfceib ‘3er fur cuc^ £fecje* ben wirb/ctc, ©ciï xrae fie vorn jfeifîlicbê effen mb »on ^er liebe plaubcrn/ iff allee ’öa^in ^e* rkbt/^ae fie folcben fcbabenvn rtifft ju 'SceFen tinb febmüeFéwoHcn/öaemanvcnfelb^nti^c «ebten nod) fe^cn/Ôonbernfieale^iefonber*-Iteben »n Pefîen ö'br’fïF aebtc folk/ ©ae ^eiffi «iiff^cubfeb/ ein »i eufcte ^efpcnfi fur ^ie au* öen fïellen ! Pnb 'öen ftnficrn Teufel Cwie «S', paulue kreO mtt ^cm pellen Ffcib/^ er Iiei^t? i JgnefelfómAcFen. ©arum ifijr^roer^urnen I rnb »iel erbiéf/weil 0‘c inwiefern einigen 2frti^ cFeI/nt4)txvoncn if fctn/verloren.

©auonrebct^er «ßiBKK fi-uc.KÏ. ju/^ae^ae lieert m i^ir ntr finfïernte fej). öo nu‘Sein tfórpcr^an^ lieert ifl/fnb FcinfïócF finflernte ^at / fo wirb er ^anç lici^t fein / Qa fibefiu/'öae ’3er io sE X K wil / JÉe folk allee lictbt in »ne fein / »nb Fein fîùcF '3er ^nfïerni« darunter fein. 0?icaucb Vnatt|).»f. ©o^ae' Iici^t^ae in'3ir ifl/finfier ifï/ U?ic 0roe wir!gt; 9a6 fînflernie felbe fein.Pnb Paulue (5 al. o» 3cb6’e3cu^e einem fcben menfeben/wer fi4gt; Bcfèb’^^ken kfftCwclebee ein flucFlin war3'3e» ifi»on ö'brifio »nnb »on ^cr ^nabe gefallen/ »niflfêbûfci3('3eô£fançc(5efei3ee Jubitten, ©aber fomé ifi '3er fprueb 3acobi tf .Q?er ^ae ^an^e (ëefeçe bellt/»nb fonbi^t in etn^flucF/ 9«c

ocr page 51

^cr ifîtrt alien flScFcn fdjuIbiÿ/Ôen^cr $a^e boten bût/©» folt

««lt;b ïfeboten/©» folt nit tobten etcÆe t(î cm G btt “öei- allés tjeboten b«t/Wer 'tien tn einem er jurnet/mtt'öein jurnen irtbcrumb alle ^reo; turen vnb alle (ßebot (ßotteo/2Iucb |cineei^c negate xvcrcF ^te er na4gt;^cnanberngeboten rcrnteinct get^anb«ben/©enn pc pnb nicht iin rechten gehorfam ©ottes/noch tmglau* ben (f btiPt getbttn/etc.

iJTïódhtetïii fagen/2Icb lieber lt;.uther/cöifl 30 hoffen ober je nichts» (Jeforge/^as ©ottfo feer hefftigpnnb graiifani geprenge fein folt/ ^ûû er'Sie nicnf^en vinb eines arncPcls roik-Icn verbannnen woIIc/Wen fte fonpanber alle artieFel trcwlich halten vnb gleaben» ©enn alfo tróPen pp? nichtallein 'ôte '^ei^cr / p?nbcc auch anberefunber/ wtcöyrachfpireibt/als tverbe © ott jr anbcrc gate weref anfehen vnb gnebig fein ! VPic aud? ^er funig @aal feinen vngehorfätn/mtt feiner anba«ht vnnb opffet phiniicFenïvolte/j.Keg.tv. gehen alfo'ôahin fein peiner vnnb gewis als hett es Fein not mit jacn.©ic viel grop*e wercF vn erbeit fo pe fonP thnn/ werben ein einiges päcFcvbcrwcgen. ©agegeniP^a ptgen/^as ©ott viel weniger hopen nopjpeh verfehen Fan/^as fein arme/ elenbe/Plinbc (f reatur/fo toi vnb poli5 fein folt wiber jren phcpffttvn^ÆKK5£VÏ.©a6pc fein ©örtlich wort/Ieugnen/Iogenpraffen vn tepernwürbe/ öonbernalfo »P jm ja hopen/

c tj

ocr page 52

^A6 feine ^cmhtiÿe/vnbert^enigefige^orfamt ^reatur/niâ)t ein einiges wort leugnen vnnb kfîern ! fonbern alle mb ein j^Iic^ô in fonber# ^cit ^erçlid? annemen ! vnb mit allen freuben van fen werbe / ^ae fie werb ifl eineini^ed Worten ^6ren von jrcmitebe lt;6ofte/3«r®t^«* ^ct6 ©ottan 5n gebenefem

Vï n n aber tburi '9iè Feçcr nilt;t)t anberfî mit © ottee wort/$enn/al6 wer ce menfêbc wort/ ober cinô narren wort/X3?eIlt;b^ö Pe veraebten/ fpotten vnb ledern móchten/1)nb allee ße^er maebenFunbten nalt;b jrein ei^en pbóncn quot;Sun* del/ wollen filt;b quot;^aju nicht weifen laffen. ö« ip6 allee verloren. V nb werben ^ie ^ie gre^lfe viel ^ute wercF vnb erbeit/^ae einige ßbfc pfl» cFe nilt;bt vberwcgen/öenn'Ba ifl weber viel no4gt; menig / weber Flein noch greffe gute wercF/fonbem eitel/ nichtige/ ßb fc verbampte wercF/9cn quot;öer vnglaube ober ©otte leflerun* gc macht auch 9ie gute C wie fie ce nennen) wercFju nicht vn verbampt/jaerger pnb folch gute wcrcF weber fonfF vie fchlechten funbe pnb/weil pc gehen vnb gefchehenin ©ottce namens vnb werte IcPcrungvnb hlt;ileParri* gcr verleugung/^ae gar viel ßeffer vnb ?u wiinphen were/ fie theten 9a far fùnbe vnb fe meref/fo crFcnnetcn fie 9och vn wûfîcn wao pcthcten.Vïn gehet^nî nachdem fpruch iemonie /i£ccle.v. ISewaredeinen fuewenn 9u Jiiin h«ufe © ottee geheP / vnnb Fern erju 9aß 9u h^reß/ 9ae iß Sefjer 9enn 9er Vïarren

ocr page 53

opffer/$temlt;^td wifleit/wte ß$fe fre werd finb. ©pffer imacJiijfutwcrcF/Vïocttljeillö 65 fe / weite ^ic narren “öte niàft ^èren woUcit C^ae t(i Ste (B otriofcn ober Fei3er3t^»n.2tbec piel fcfaerffer wirb fie 'öer inal eine richten »nb febnciten^er fpruc^ Pfal.l. (Bottfprid^t juf» ©ottlofen/ warumb nimpfln meinïPort iit cinë munbïóae fey quot;Sanon 0nu£f.U?cr nii^t ^èrcn wil/^er fare ^in.

2Int lEnbe mue ic^ ault;b ‘tluß anbencfen/ 3(b bSrc fa^en/'^ae ertlilt;be^lt;iraug fiewogen fïnb JU ^encFcn/wir feien mitsen fc^werinern eine ! ^ae wir in »nfern Xir4)c ^ie ^leuatioit boben fallen »nb anflef)en laffen/öaniit wir ßc Fennen fgt;Iten/ÖAP f b*'*f^“* Utb t'tiï’ ßlwt nicht im amp;acirament fey / nolt;h ntunblieb enwfan^ gen werbe. 21bcrfobcltfilt;b'^ie|ef«’^e/it6 ifl ^efebebf für jwençigobcrjwey »njwençi^ iarenZdai4gt; anfien^'Sic vTleffe ju werbantnen »nnb bAtt wiber te Paptflcn fbretb / “öae fie ttilt;bt ein Opffer nolt;b »nfcr wcrcF/fonbern ein gobe »nb jfef^eneF ober teflament (B ottee wc re /wellt;beö wir (Bott nicht opffern Funbten/ fonbernpon (Bottentpfanjjen folten pnb mu* (lcn/£tleilt;b wie ^ie îaulfe nid^tein opfler/fon* bern eine ^nebijfe lt;B ottee gobe were etc. war i(b jur felbcn jcitwol'öaju ÿcnçigt/^ie 5£leu« tionobjutbun »mb ? er papi|len willé/^ie ee ein opffer »n wercF / »on »ne (B ottc ^eopffert bielten/wie ft« nolt;b tban/»nb »ber (cib® butugt; bert jare ßiä btt ^etbon b^^hen.

lt; »4

ocr page 54

2(bcr wet! ju^cr Jett »nfcr^Lere ncvo vnnb »ber Sie maßen ergeelid) warin'^ er ganzen wclt/muflctcb feubcrltcb faren/vnnb vtnb ^cr (ii^wacben wiHen viel nad^Uffen !^ae ^er-f^ Itacb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t^ct ! Itee clfo 'Sie jMIeuatiot»

ßleiben/wetl fie ^ocb eilte gute Deutung blt;tbcn îûbte/wietfb nnSuebÜft’^c ^ap^^ftbybitica ß^reib/i^emlii^/ ‘öaö es were einaltcr 0rftudb AUÔ ilïcfe gfertomen vnb 0e)? 'Sen erfîett € b*quot;** ftett fur unb fur 6Iiebcn.ôen wae tîlofe vom Cbnupblt;*®f’^b*'uma/fouberlilt;^©cuterouO* mi0 Kvj»f(^reibt/fan n u ein j cflicblt;^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in Str

Ôeubf(^en35ibliale|en/S«ô eenicbtopffer ge ïve(î (înb/(5 ott ju verfuné vrtib Sic fûnbc/wie Sic pepifien jrc ^îcffcopflêr hielten vnb ver« faufften auffe fbenbtlicbfletc. Ôonbern eitel öancFopffer ob Sancf fàgfuncf fur Sic einpfan gen gâter Scô^Lanbô etc. 2(ult;b were Sas eine feine Scutun^/Sj SerPriefier mit auffb’^^’S^ Scô ©acrainentô nic^tô anbers toette/ ©enn Sae cr Sic «port vcrHcrctCôas ift meinS.eib3 alô wolt er mit Scr t^at fa^cn / ècbet ! lieben ifbnfîcn ! Sj iff b fi. etb Ser fur eu^ gegebc ifï/ Sasalfo/ Sa« auffbeben niebt einjeiibenSe» ppffcrôCïvic Sic Papille narretC^c^cn (5ott/ fonbcrneinc vermanung «pcrc jfegenSiemen feben/he jum jjlauben jü reiçcn ! Ô onberlicb «peiler« fo ebenauff^âbe 6alb nalt;b Sen worsten C©a« iff mein Ücib fur eud? ^cffcbenD Piï Sodb tiicbt einenBucbfiabc vont opffcr Sa 0cy mcIbet/ÔoIcbô finbçflu im ßucb/Sc if apti.

3«

ocr page 55

^em fo ^encFc mb 6(ctbe/ poltert vR ninwclt wiber mï4gt; gerent ßaitö vntternBHt ©.Carlfiab mit feinen^sùnïifd^en propre* ten / »nnb lefltwiber vnamp; ctnJ3u4gt;lin auamp;gc'» l^en/^arin ferait er vnö Witteinbcrgcr/ifbrifl tnôrber/ (f brifîcreuijt^cr/ Vfenje Papific/ctc. »nb malt;btö feer cfrob rnb »ncffc. ^5atte od^ feine anberc vrfacben/ ©enn *öaß wir nbsp;nbsp;nbsp;0

cramentauffb’iben. Öolii auffbeben^eutec er/^eopffert/Q?citcr deutet er £jeoptfert/fo vil aie tct/»nnb riel erster ^ebanbelt/ weber ‘éie3amp;gt; ben je £jetban batten. Vïu wn Jie er feer »n auô ^er maffen wol/ ^aswir Witrember^cr “Saô ©acrament nicht ein Opffer bicitc/ ôonbertt batten nu faffßey 'örey faren wiber’öiePapi* (len cjcfîrittê/'ôaô es nicht ein © pffer fein nolt;b beiffenFunbte/ öonbern eine^nebicje (Babe rnb ^cflantcnt (Bottes/Cwie'Proben rfefajfO Ï) nb wir f m nicht ju ^ancFc batten/'äer amp;nbsp;ère/ ^ae'öae ©acramentFein (Dpffer werc/öenn wu'ö fo lan^c jutior von jm ni.ht gelernt/ ©onbcru er vne ju^ancFen batte/vonwel* lt;hen er 6 {jelcrnt battc/fonfl were ea wieleicht irt feinenFopffnimer mehr gefallen.

©a nu foldgt;en tollen ^cifl toben fabe/ wiber »na/one vr (acbe/^aa er vna wolt funbe machen/vnnb fo ^rcwlichc funbe/^a^odb Fei* ne funbe war/noih feinFunbte/^Vur idb ju /vS ßebtelt'öic SÊlçuation^cm felbê Teufel eben ju uoiber vii }u »erbriea / welche.»lt;h öenei^t c iii}

ocr page 56

tpar/falkn ju laflcn/wiber Sie Pdpifïett

ilt;^0 nit^t leibenwoltc/ aucß not^mc^twolt/

^er 3^cuftl utic^ ettrde krcn foke tn »ufcr 2lirlt;ßcn Ju orbenen ober fèlt;3^«‘ öoubcrltck aii^ 'öarunib nic^t ! '^ae mir (olte ein follt;^ । l^euölic^ j^exriffen jjernaebt werben/ale ^ette lt;4 ’fbvifïu’» ermorbet/ gecruQigt/ gfef^en» bctetc/TOo id) ^ie s£lcuation ^ielt »nb niebtab tbct/tt’ie^ertolfc£fci{îfTjr^ab/pnnb viub foU 4gt;cô6ôfen^ewiffenô willen/inamp;kf ffinb ( ^wttngê wurbe/^ie jEIeuat’«^ abjutbun. i^cin nein ! fol^je® ^ewiffene war icb nnfcbulbi^/ ^ae wufïcieb ^rwar/vnb funbtemteb^ Anneuîen/fo wufle wok

öenn e^c icb folcb (Bewike™ wolt annc^ ' men/oberauffinilt;b laben / nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^arumb

muflerie jSleuationfallêlafToo/’S^ó «b ^urlt;b Vife felbi£(en milt;b einen

ger/Henefer /achten (bit/wok tlt;b noik b^uti* ^6 taÿeô^ie ^leuakonniebt allein bebaken/ üonbern/ wo ce aneiner nicht rtnuö were/ ^rcy/f«eben/jebenj£lcuatiortbelffenanri(btc. Saruntb wok iebs frey blt;^ben Ç wie (amp; ^enn «U(b ein frey quot;öing ifi vnb (ein muöj)^arin Fein ' funbe £(cf(beben rünbtc / man bieke ober keffc CÔ fallen.2(uö Riefer »rfacben ift '^iei£ leuation ßey vne ßkeben/ öcnnwaß^eyifl/nemk«^ weber geboten noch »erboten/ ^arin man we* ber (unbigen noch »erbfenenFan / ^asfolin »n(er maept (leben/ala »nfer »ernunfft »nter worffen/^ae wira mügen/ on alle fu»ibe »nnb

. fdb«'

ocr page 57

fa1)r ^cß (5 ewiflenß/örAMc^en ober m4)t 0ra» chen/^aken vnb farenMaffen nalt;k v»t|erm ffff falk» ober notturffr/ Pnnb wollen Fur9 vmb ^le/in freie nbsp;errn pnb ruckt Ä nclt;kte fein/ ^le

Cß titiigen Nantit macken/wie/waß/wo vnnb wenn fie wollen / Pnnb nickt ^ejwun^cn fein cbjîîîkun/0ey folieer fckwcrer/rtroffcr/fckrecF lidxr funbe / wie ^arlftabß ^eift woke /3uck nickt 511 klt;tken/Bey »erlufl^eröeelenfcIirtFeit wie ^eß Bapflß teuffcl wil/ öonbern fol keif« / W iku eamp;ni4)t auff keben/fo laffe eß lie^î.

U)iku eß ni«ktke^claffen/fokebeeßauff.u)5 fra^t (ßiott^arnack^fDaß fragtmein (ßcwif* fen auik ^arnalt;kïiè ben fo wen^ aio Ser2(kar ^arnadk fragt / ob nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Srauffktben oberIc*

gen roilt/gtlt jin ^let^ viel.

^emnack klt;tben ^ieöaeramentß ftinbe nidjt vrfacke rkumen/alß tketen wirß jnen 311 willen vnnb '9ienfl/'9aß wir ^ie jEIeuation fallen laffen.V n folß niemanb ^afur kake/9aß wir vnß^amit wolle ;u jrf Icfîerlicken jrtkum neiden / viel weniger gegeben/ onbern woU len pe ßeflenbi^lit^ vnb fefiirtlick/ fiit ® otteß vnb vnfer verbainpte feinbek«kcn/P nb nickt fampt jn? i^rifluö wort leugne/ fekenbf vnb verFeren/alß tnamp;flen wir von jnen lernen Srot effen vnb wein trincFen/ VTeUkeß wir wol/on tfkttRuö abenbmal tknn Finnen. Pnnbbic gançe Q?ck te^ltck/on ® ottallju viel tkut.

@ onbern ^aßifi$ie einige vrfarken ! ^aß wir %aßaujfkeben laffen anfleken. fPeilfafl

c V

ocr page 58

$Ä« mehrer teil ^irä^en / Jtiudr ^ftbeit ^a« «uffb^l’Crt nftcbcjclcflcn/öowoltenwtr »116 ^cn (clbi^en »er^Ictibcn/pn inlt;bt «« fon« berö üben in foldgt;em fläcF / ’öaearifïd; fclbô frey»nb onf«^r^66 ©eiriftene/ flehen ober iiegfen funbtc. öoiiberhcb weilfd) »on an« fänrt^aju ^cnet^t/»nnb ^ewieltd) Sti '9er Jett äetpan bette/tPo ntebt Carlfîab foldje ffrcwii«

•e funbe^raue fjcmaebtbtw«

©en wo eô fonfl on fnnbern fa^r / ober on er« ^ernte ^efebeben Fan/tfle ^ar fein/'Sae fid) ^tc 2Lircbé/and) in cnffcrlt4gt;ë fîûcFf/'9ie ^oi^ frey pnb/»crdleicben/wte fie fit^/nn ^^^cifl/^lauben/ tPort/@acrainentcn etc.rer^Ieicbcn- ©enn folcb^e fïcbet fein / mb {fefcüct jeberinan wol.

2iilt;b ^«rumb ^ae folebe »n^lcicbcit ! weil |ïe»nnÓti^ifi/feer ebniteb fib«/«'iein @cbtp ma/ »neini^Feit ober trcnnun^ '9er berçen. ©enn »on anfang 9er ^ircben/ blt;tben “Sie rementen »tel »nliifîô in 'den ^irlt;b«n an^e* rii^t/ aie ! 'dae Oflerfe jï riebtet ein fold) wefen an! “dae weniefÄireben mit einanber Gruber einee finnce waren.Pnb quot;der Ätflt;boff5u?lt;om Pietor t^et tn quot;den Sann alle 'die Sircbenin (ßriei^enlanbe »nnb gegen morcfen/'dariimb Sa6 fic nicht mit 'der Xbmifcben2ltrcbcn/a(iff rtleicben tag iÜ (lern hielten. 3ber er warb ge* Krafft »omSifeboff 5uJtion3reneo/ 'daeet mafte abflebcn / »nb (^lieber Sirdten jre wei* fettnb tag laffenjitm ©(Icrfêfl/weilee onfabt »nb cr^erniffe nicht Funbtc »cr£flicchcnwer«

ben/

ocr page 59

bcn/Ditb Fein fahr '9raufffîiinb/ôb Jîoin atiff einen 4nbernta^(Dfîem^icIt/Pnb ^ic (Bnegt; d^enAud) ait ff einen anbern.

Ôolcbcô’ôingôi|î»iclme|gt;r/ ^arinpi^ ^ie (Briefen mit ^enKèmernnicht vcrctlicd)ert auch noc^ nicht vergleichen. Pnnbxvaôt^nt *9aô Bifîum VMeylan nôe|gt; ^enti^ce tA^zef welche vntcr'öcm Bapfi in Wdfe^en-^ Ianbcnli£ft/©anichtancinbiej£lenation/ober ein flucfc in ^er tUefle^en anbern ^tre^en/ Öonbern^ie jantje ^effe vnglcic^ tfl/fon# berltc^ ^ae eô quot;öen Fleinc «fanoncin nicht^at/ vti aller bfn^e ein eigen wetfe hellt tn 'Bcr VTlep fe.TlIfo ^ae ich^lnno «$ lt;o.©a ich ’^^bnrch 5O£j an Feinem ort Funbte Vïleffc halten. Pnnb '9tc Prieflervns facjten/ Nos fumus Ambrofiant nonpoteritishiccelebrarc. Dnnb waeiQarlfö viel wort ï i£ô ifî Fein^irchc ati(f Ærbcn /^a f? mâchcrley vn^leichh^’t weife/in (B ottcô ^icnfî/vnnb in^cn2\irchcni|l/alô eben in^ec KbmifchtnFirchcn/ quot;daejei^ft nicht allein '^ie crfariin^/® onbcrnauch ^ie Bûcher im0eiflgt; lichen recht/YDelchcr ffar viel wcnicfer weren/ WO mehr ^leichht’t in ‘^er KémifchcnFtrchctt öliebé were. Tiber ce hat $em Bapfl genutet/ Sae viel ober allee vncjlcich ju fjien£je/wen fîc allcin^arin gleich würben / “ôae fy jn fur “öae hettbt^er gAnt^en (ThriRcnhcit hielten.

ôahcr'âer fpruch vnter jncn^ien^/Sifuo ris Rotnæ Romano viuito more, tPenn '$11 JU Kom ßtfi/ fo halt^ich Hbmifch. Tllfo magith

ocr page 60

faÿtn, Wenn? IJ an einen dttFdmefî/ $4 man ^te J^Içtiatwn no^» ^ellt/ nic^t erlern nç^j (te »erbamnen/ ôonbern ûô ^trô gefallen / tpfil eôonfunbevnb fa^r $eß (Bcwiffens^efc^tcbt. PieleicbtFènnenfîe lt;ô no4gt; ntc^t enbern. 2(ber cnnolt;^ iflß ja feigt; ner vnb (lebet 0efjer/ ^aô man (teß ^ea (lucFa tn allen Streben »er^Ien^c. Pnb weil'Sie (£le« nation »ngeboten/ »nnb vnnótig ifl/ala on (ßotteö rtebot/von tUenftbli^er anbaebt bor* Fomen/öo i(îô ftlli^er/^as man plt;b mit'Sen üKircben »etjfletcbe ! fo fein (Bleuation haben/ ^enn wibetumb mit ^enen fo (le hoben, ©enn 0.Pauluß leret tmnß trewlicb allenthalben/ ^aß wir »Iciffi^fein (bllen/£fleilt;h »nb eintreeb* leren »tt )u leben/vnb »nß hüten fur vn «ini^Feit ob »ngleilt;heit/wo wir F6nnen/Kom. |:t(. 45abteinerley (inn »nternanber.i.tfor.j. 3df erinnere eudgt; lieben trüber ! '9urlt;b ^en namen vnferamp; ^53£rrn3hcru lt;f hnRi/^oß jr ei nerley rebe fürct ! vfi la(ft nicht fpaltun^ unter euch (ein.

U)o aber folcbß nicht (ein Fan / fo la(fe ^aß Ktitj .lt;f ap itel Kom.^ehen.P erwirret ie ^ewi f nicht/ i£iner ^leubt/er móge allerley e(fen/ Welcher ober fchwacb i(l/^er i(fetFraut.S£iner bellt einen tag fur Sen anbern/©er anber aber hellt alle tag gleich / iBin (glichet fey in feiner meinung gewiß, ©aß reich (Botteßill nicht cflenunnb trincFen/ fonbern / (BerccbttgFät/ ƒ hebe vn ^reube im heiligen (5 eift ©orumb

Uflt

ocr page 61

Ufft vn»$em nad) fîrebcn/946 jum ƒ nebc 9»e net/rnnb jur ßeffcrun^ vnternanber'öiencn. idc6 b^Irfe vns alienpnfer lieber 45 s£rr 3î)c# fiiö (T^influa mit (35ott ^ent Patter pnnb ^em ^eiligen © eifl/

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0elçgt;bt in Æwigfeit/

avuicn.

M. D. XLIin.

ocr page 62

ocr page 63

ocr page 64

ocr page 65

ocr page 66

ocr page 67

ocr page 68

ocr page 69

ocr page 70

\

ocr page 71

ocr page 72

ocr page 73

ocr page 74