Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertoriumJibrarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede • de staartsnede • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge • the back board

Theologie

Octavo nquot;. 69 a.

DE EVCHA

R I S T ■ A S A C R O#

SANCTIS S, ECCLESI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;

Chrifti Icfti, Authlt;,i2 Georgio.jj J.i ceîio , Nuper â loanne Lat(i?y

fteno Rlienano Romanis fa \ A-;- J

' auribus ^»^natus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y

I.lt;C ?» X X I I, î?c'' fifcitc in ,nci rccorJflii

1 I P s I '

Nie». ' ^uolrab

N

REV E RE N D O IN CHRISTO PATRI AC DO. tnino Adàmo Rutto, uiro politiorii literdturie con fiiltißimo,Chrifii(in£^(lifciplinie cultöri cum primii in/igni,Priori pto Kt lOANpiES LAVSTENVS

S, D»

LIM 1 N SCHOL I S puer, Vcnerdiide Pdter,didi ci,fecretd ftudid Idudctri A doäis,PcditA, inquit ErA= ptiui, ut poJlcA è ldtcbris wt biircMm prod€dmui,uiriunt ^ue noftrdru^ .^iculiimpA cidmui.îd quum mira modepia fempet \eruaue= fim, nouertm^; [[uÀin mihi curtA cfpet pcpcliex, if A ut puderet unquam demonflrdri eSquot; dicier hie c^i: tdmen edm uerccundiam perpicuit turn tud duthori tds,c.uipdrcre pulchrum er ncceffcirium eii,fu publicd EcclcpA utilitds, cui debemui quicq^d uf=! qudm hdbemuf uel eruditions nel uirium. Tibi,mi Pdter,libuit fortdßii uel ex oßieio ,rdtionem(ccu gupum quenddm)fdceremeorum pudiorum,cr ex eririjftruin partus ingenij mei uitdks eßent : nc

«dfH

E P IS TG LA

uel tufrufira o^cmm collocdfjc uidercris dîiquÂda in ^ilium purum ob/ei]ucntcm,pdrumq;tuie expcéld tioni rcßgt;ondentem,uel ccrtc ego fruftrd expcndif^ fc oleum ex tdutdrum uigilutbuni labores.Sdne,ego ab ip/is lùerarum crepundijs,ßc aninio imperdram tneo,ut dut prorfus obmutefceregt;n,dut exercitdtior WJ Iifcrjî,h(fiw erexperfjïf« in pdlieflrdm properd remk8?inrH^:neßmorelcdrinimium infirmis pe= teremfublimid pennis extibi dcdecori eßem CXdlijs riluùSunt enim ex hodie,etidmnum inter ipfos mo= ndfticosCne quid de (eculo dicdm)greges, qui Khi=: nocerotis ndfum hdbent: exettm ipß nihil in medium adferdnt, quo uel meliores uel eruditiores reddd= tnur,omnibus tarnen fdeeßunt negotium, quo aut à propoßto reuocent tenerds mentes, dut dlicn£ inui di£ exponant ^onßantes.Quorum tarnen ego hade nus condtus,tit cum Homero loquar,

OÛk. uç El /XE vuvii êàÂoi,K ttoHq Kurpa/j €eà0(5 av ƒ çoç àvaÂmJ'oç ovricPavoio Quid plural Satis eit tatillum mouiße Anagyrim, Ut tandem ex illorum narcs fiibcat mdlus inuidi^ flagroT,fcidntq; quàmfemper primum fui mordax ßtliuor.Verumtuis, Optime PATER, du/picifsft fus, non potui non prlt;eftdre quod exigebastbonaft defuturumßierds,nemtni debere improbari, quod eum tanta necefitatc donatur,Difiuli (ut ipfe iuxta

DEDICATORI A. y mccunt tencjjpcr dliqu o t dies hänc operdni,credit dut tc rißjfe me,dut fortdßis itd imperdffe, ut mes mor no effes eoruin q«« tMjJcr««. Ndw h^c fere fub Citjlis illtî f«(e familhe coiripotdtiunculis crgenids libiM ucrnis dicbus aHa funt.Et folct plerKrt^ uina i)i(cribi,iiuodfucrit inter poculd diilum. SfcJ q«î4 ncnddpurumrecordcturfobrittsdnimusXompos tabdmui,confabiildbdmur und omnestdt itd ut nihis lominus mens ipfd expeditd effet crliberd ddftii of* ficij perfoluendd pefd.Tdntum uini ddhibebdtur,ut reßcerentur idm longis uigilijs diutinisq; religionis P’wdijî confeUd corpord,non luxu opprimerentur. Et lt;]uid ideet omnis uoluptds, p dept comis cr dptit confdbuldtio, tu nobii pro Attelldnis fdbulis,pra dureo Apulei dpno,pro Aefopi nugis^occinebds fo lidds fcripturdrum cdtiones,crpro Heóforisfdtelli tio,pro infdno PhyUidii ClytemnePr^qi dmore ctl tdlogum recitdbdsEcclepdfticorum Doilorum^qui cum fcriptis,turn uitd Bccleptepdem tuentur^ eque Hiereticorum concilidbulisfeiffdm Chripi tuniedM ceu cldudm ex Herculis munu torquentes/mconfuti lem,hoc eSt imtegrdm t^iioddm poftliminij iure res ftituerunt corpori chriftfquod eSl Bcclepd-Deni-^ue ddprntdbds ncc hodie Ecclepdm effe fuis pr^ß dijs deftitutdm,hdbere edm etidm nuc fuos Pdulos, fKOf Hierotiyinos, f«os Auguftinos. multis

A iij tnorerS

EPISTOLA

worfr?A äducebds i« huiuf rei teftimonium Vuiceü um,ueluti unicum CatholicsEcclcßtcafyln,qui uel folui ceu alter Scipio,non iamRomanam rempub, fed uniucrfam Chrifti rcligione poßit rcflituerc pri fiino ßdci ordini. Verum quia huiM uiri fama oes omnium aures quidem penetrarat, ingenij aute mo numentd paucts erat leäa,rogabas,im6 (ß quidMi tnographo credimus)imperabds,utß quii dignum fuo fdcerdotio opns facere uelit,huc è uulgari Te« toiuimlmgud,inldtinielingu£ trdnsferret eloqui= um.Etcur hocf Elimirumquo feneftramaliqudm aperires,tuisq; occdßonem dares etioluendis doüo rum hominum libris, ne uel ignauia torperent, uel ocioßs coüoquijs male perderent, qute cuiq^ datur temporise quo ir.bil precioßus )portionem.Ad hicc deßgnabas certum authoris librum ceufcopu quett dam,quo noftrorum ftudiorum dirigenda eßet inquot; tetio,undc er leiZori eßet maior fruélus,e^ certior labor interpreti. Quis tali obfecro hofßiti non dis gnetur eße conuiua f Qjiis eiufmodi conuiuium im= probet ? dut quis tales confabuldtiones recufeti Quödßhodie tales eßent omnium compotdtiones, nihil dubito quin eßet er plus cruditionis minus rixaru inuidiaeq;. Nîîc quumaliosedrpimus, uicif= ßmcarpimur,erhoc folumiiofirie flultititcpriemi am htfbemiis, at loqui ignorcinaf da/n ticfeimus ta

DEDICATORI A. 7

cere.Accipiej igitur ex me, mi Pater,Vuicclium tit uin loc]uentem,c]ui ß tibi alicubi obfcuri=gt; or iiidebitur,difficultasmaterite in culpa eR,quiefn perdt ownci» diccitdi pvieftatitiam.Nam quo maior eSt huius Sacramenti maicftas,hoc minut digne ex:^ plicari poteâ humaiii oris facundia, fed tantum co prehendi fyncerte fidei conftantia. Quàm multos quiintos^; hodie in huius Sacramenti cruenda ueri* tati decepit curioßor inquißtio?Quam multis item miferc iinpofuit exitialis lUa (pvT^avr'ixf qui ut nos «i magißri habeantur,noita dogmata cudunt.îion=‘ tiepttius erat ab Eccleßie ftetiffe partibus, cr pium fidjfe ponu$ quam curiofumf Sola Eucharißia fui (tdmirationem adinittit,non cognitioem. Qniequid twcrf fit,arcano ffiritus numinefieri ccrtumeSt^ Si uel humanarationc comprehendi poffet, ucl exs plicari fermone,nihil oput effet fide, Cur igitur no magii earn ceriiuo uultu fufpidmiis, cur non magis toto pedorc ueiteramuriPluris nobis debet effe Ec clefiteauthoritas,quàmincer:a htereticorum cons tentio.Vcrum ne quafi Oreftem deferibes, longum faciam,multame inhuius Vuieelij translatione, ut MtgeiiMc fatcor ,fefellerunt, multa etiam prictcrie runt,turn quia tn uernacula ilia lingua par um exer citatus fim,tum quia ilium liberalium artium orbe, - quemGr^ciivuvKÄOTvcdißicW uocant,potiî(sfaltf

É nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A iiij tariiii •

s nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;B P I s TO L A

tdrim cjuditt abfoîucrm.Vtcunqi tdmcnfefc res hd^ bedt,tpf'e ftiliu ordtionis tdlis eâ ut ddjtt mund.ici= esc^dcß[fucus:nift quod cdndcm uerborumluci non ubiuis pricftare potui, ob dlidrum lingudruitt duritie))i,qu£ fepe interrumpit ordtionis grdtidtn. Sub'mde etiim Vuicclius intcrferit turn Gr^cdtutn Uebr£d,quie inter dum ipfdfud udrietdte aut fu{}gt;cn fum tenent leélorcm,dut confundunt cdndorem fer tnonis.Adduxit ed uir ille dd rctundendd hieretico= rum dogntdtd, qui plerunq; ex peregrind lingud in terpretdntur quad nefciunt, cr quodmale didicere in ßlentio,peiui in lucem proferunt. Sed quid opta tdntdpurgdtione,qudndo ditos uerborum cothur-nos cr fermonis fubnind fdcile contemnet, qui co gitet illud Uieronymi : Eccleßdflicd interpretdtio etidmß bdbedt eloquij uetiußdtcm, dißimuldre earn debet çyfugere,ut non ocioßs Philofophorum fcho lis pducisq; difcipulis,fcd uniuerfo loqudtur honti=‘ numgeneri. Nos tdmenhoc ubiq; condtifumus, ut C^doélusfuds hdbedt delicids,Q!rßmplex leäor fu emfruäum. QMÔdß nonfemper uotis ref^ondet fondtusjcogitet etidm in non dßecutis uoluiße tdn^ tumidbunde pulchrum ey mdgnißcum eße. Qui na ftrd/pernit,fud fubßitudt,Gr pdri uoluptdtc fcre=i mus noßr£ fdm£ dißiendium, dum ftus mdnedt te^ fiori ßudKi. Tm interm opt. p.fdóle t«

DEDI CATORI A.

few omnibus dabis ueni4m tw ttjwtottiJjûj Gquot; hu^^ iusmilitif tyrucu'o:figuidem^ut cumPlinio loquar, fuccißuis temporibus iftu curauimus, id eïl,no{tur nis ferè,nc quid fub dininis putes cejfatum horis, Acgre quod fdo iftlt;t audiestuerum utcuq;ßt,ueni4 fäiüis dunda. e^,m4xime propter Uttrios huius teftd tis trdnfuerßin meurrentes ldbores,quibus impedie bdr perpetuo dßidere captis.Jpfe cnim feis quedds ntodum poil logd interudlld,uix tddem ddtußt uel ps^rpundum redire ttd mßitutd, Atqtii hinc etidin fdHum eft quod cum eruditus ledor,tum tud Pdter nitds fortdße depreheiidet quieddin hiulcd,qu£ddin ’^‘‘tcd^quieddm inchodtd çr ueluti cdput ßne cdu^i

minus dbß)lutd.Ndm etß interdumextioßro («a genio dddidimus obfcuris lucem lt;3quot; dubifsßdem, ta snen id perpetuo non licuit,ne noflris pdnniculis dU fttds dclicids commdculdretnus.Hoc unum dutem tu am P.oro obteßor^ per oinnid fdcrd, ut ß qudnda genuinum in me flringi dentem uiderit, iÙud Anti» genid£ obijcidt Idtrdnti leâori: Mihi cdntduit 03^ Mußs, ß dures furd£funt c£terorü. Et rcHcrrf tibi folih£c cdntduimus, qui populdrts durafugiinui plftMfMin.QtiodftpereilVigilctntiß.P-oro uthdne mcdm ..uddcidm boni conß,lds,cr noflrorum Idbo» rum primitifs hildriexcipidsfronte,dnimumq; pos tins penfes^ quàm rem ipßam tiüniirum Artdxerxis I ^7* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A U Perfdrum

IO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E P I s T o L A

Perftrum regis cxcmplo duétus^qui utrem fordidic iiquie 4 Selldrio mfiino GT plebeio hominc obldttim ttuUufufccpit iucundo : Arbitrubatur enimea. c[ujb 4 benigno promptoq; animo fufciperet, par« ud eßent,non tarnen minoris itflimanda quàm prie^ claraatcj; pcrmagnaiUa HTrEXoTroçHTaVTaAou TaTicü/ra.Bc/ie uale in Chriflo ornatißime P. que iUe inflaurandie pietati ac prouehendis bonis hte* ris quant diutißimc feruet incolumem.

Bxnoßro Monaftcrio PaffenSuua^ benheim. Anno falutis i y ? 7 ♦ DccMMo/cptimo Ca*

Icnd.Oct,

EIVSDEM EPISTO

LA APOLOGETICA ET

Paricneti ca, ad amicum IcÜorcm.

Aî^DEMCâdideLeilor operteprccium me failuruiit putauijß GX tibi meorumftu diorum rationem expqne^ ré,ne uel tu, ß noftra legas, ßuperßitiqnis,uel ego,ß alte na transférant, acciifcr uani tdtis.Vanumcinmcffet,ßpratercaufam abaJioatt te pifiam rnaffam repinßrenifpariter amp;nbsp;fu^rftiti

A D L E C T o R E M.’ n

tu huiufcemod^ iitfMneres opcram, c[ult;e nù fc;lo p!ui adfcrrent utilitdt:s m aliciid lingud, quàm i« proiotypo. Verum cum itiftd ddßt cdufd,non de {gt;e! did crimen quod proi'icifcitur ex neceßitdte^ QU£ illd^Quumuidcrempdßim Idtinai literdf ßup puUuldfccre, nec ipßs Lteris dignos Mußt d,ceÇe cultore5,ucilui,ut(iuo.'in fudUngua dppldudebdt rußidi^idem pldccrct zsquot; 'odis, quos folum Id! ina lingKiC deliciie tencntc^uin etidm ut quod uni Ndtio tii ddiurn ed dd fyncerioris ucritdtis dujßicid, idem qnoq; uniuerfo terraru orbi innotefceret,dd Cbri-fiiditiC pie.dtis profedum.A fold Italtófemper int munis erit db HterefiiVcffold Gdüid perpetuo libc 3'lt;t erit d SedisiQuSdß tandem fuos pofliimini' iu-^ re reuifdt C H R1S T V S^quos uel Gades habent uel Ca::cdßmontes claufos tenent? His igitttr nuUa dabiniics ::oßrie ßdd monumentd^r.ulld aduerfus in grueiitcs mc.lorumconatus fercm:is prteßdia ? Aba ßt.Pugnat Eccleßte Vine chus, tmde quicquid ex al= boEcclcßiedt,bincßbi fumât feutußdei z^armd falutis. Proinde neq; ego uanns ero, qui omnibus prodfjp uoluifmnidere tiemini neq; tu Ledorfus perßitiofus,ß ca legas qu£ pluribus coducerc pof= funt.Sed h£c quaß funt, cruereor ne cit amphordm caperim ii ftituerccu.n HordtiOjWra ccus c^edt,ltaqi, id quod ud (« primis admonuiffe k nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oportuit.

B P 1 S T O L A

oportuit, is à nobis fcruatus interprctdJi ordo, ut no uerbil è iicrbo,fcd fcnfum exprimercm dcfcn fu.Hitbeo^; huius rcimagijlruinHorMtuin (ut cie= teros tMdin ) cjui hoc idcin in dytc Pocticd ertidi to interprctiprtocipit tNcç uerbumucrbo (urabif rcdderc fidus Interpres- Quôd ß alibi me contingit (id quodnon dubito futurum } a rediori Vuicclid ■n£ iitcrdfcopo dcflcilcre,dabis iienia crrato, cogi tdbisq^ difficile elfe, ut Hieronymidnis uerbis utdr, aliénas linens infequentem non dlicubi excidere,amp; arduum,»t ijua; in alid lingud benç dida funt,eundç decorem m transldtione conferuent, uno in loco offundit nofiris oculi: puluerem udria illdlin gudrum mixturd,c]uo minus licet ddfequi germdnü turn duthoris tum feripturat fenfiim.lnteredq^ dccc= dunt Hyperbatoriim dnfraäus^dtßimilitudines cd= fuum,udrietdtesfigurdrumjpfii)n poftremo fuum, ut ita dicdm,uerndculum lingu£ genus. Si ad uerbu interpretor,dbfurdc refonanttß ob neeeßitatem a= liquid in or dine uel in fermone mutduero,db inter=’ pretis uidebor offieijs rcccßifjc. Verum hdcerudis torum uirorum iudicio committimus, utß qudndo uifumfuerit,noflrd ungue QT obelifcis confodiant, çx meliord fubßitudt.Stquidem ea legefcripta med ad Lectorem ueniunt,ut qu£ in cis falebrofa fcnti* çntur^ed leuigdrc,quie obfcura illiitniiMre,^u£ tor

Ad lectorem. n tuofd corrigcrc C?' eKcrbcrarc non uercatur.'i^on fuMimibtSKjfcniw, ncc facile crcdipotcft tpjzM o= pCM mibi non fatiifaciant.Lahor certe talis ac tan= tns fuit,ui: credidcri/nt nee Hcrculi plw-s Ubon's fu^ ijjè 'm interfciendd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,«ibi iii tot d«tbo=

rum librw euoluendis.Eü enim frequens in citandis ueterumpdtrumfcriptis. Etbtiic dijjicillimf diffi= tultdti^nefcio quii ntdlm Genius dccelferit,tit nibil fcrè pnf errore citctur:ut per fe dlioqiii 'wgens U» bor Idbore cuinuletur. Ndi» lt;t«t h'brorMin numerus fdllit,dut cdpitu diftimHio mentitHr.PlerKïïtq; into turn ipfe locorum index fupprimitur, plcrMnc[;etiA dutborwnttitwii« toUitwr. Q«Midtnin tiinto mo^ Icfidrum Lab^rititbo non cSi dignus uenidfCui in» tcriw earn incuriam afcribdin eer turn no bdbeo. So lent interdum ipfjChdlcOgrdphi dohnitare C/hiCc ceu leuiordhaudmagno in diferimine ponerc. Poa tuit etidmnumficri,ut ipfnm quoq; Vuicclium mt{l= td leilio confunder et,quuin fe certo talid legilJc fciret,no» tdmenfatis memirierit «bi.Ncqj; enim/fu ftrdfertur apud indoHum uulgus : Pluribus intent' tt« inüjorellddfingula fenfus i Contra,pernosßc ittdcptigdbili eura ddutgiîdtum eft, utfudßngulis reflituerentur: G'ubi toc yvHcrïa hoc cSiproprid dcfecerunt, quam potiiit feri, ßmillimafubßitui^ tiiufinttjos ttffftddâj dccufdrent BtSretieiiLatiuS

EP 1 s TO LA

bdc de re indnnotdtioibiis noftris lo^uemur, in ijui bm uidebii qudntoperc ucl in unicd uocula fiepe fu-ddtum fi[,ticc tdmen profecerim. Vitde fdituin c{i ut huic opcri iKcdum ultimdjn mdiium aliter impo^ fuerim qudin Appelles olhn piâurii.Siquidem dpti us exire, quum in muhis turn hie e^ diffeiUimum, propter librornm legendorum immeßtatem crmul tdrimi lingudru 2.iaA£Krov. Vale ernoftros conax tKffanore demerere.Ex noftroMufeo, Annore dempti orbis s') 3 v.Decimofex

to Calendis O cto= bris.

GEORGIVS VVICE

LIVS CHRISTIANO

Ledori fdutein,

A C T E N V S mi Lcilorf inxtd rationent Ecclcfafti= ci mci offtcij apertis, quod diunt, tibijs di/ferui de con feßionc admißorum, ncciia de facrofanihe Euchartßiie Sdcrdmezito.ld qualicunqi teinere tarnen animaduerto

bdc occdßone effefaitaniiHt alqs hiec mca opera ad^ refurrciiione^

AD LECTOREH. xj relurreilionein picfdhjq; dcceßionem ceffcritfcli^ citer, (tlijs contra ad ruiniï niale.Atqui i) ipß quids fortiter nobisßicccfent,ßquide uerbum Gei(gladi ttsß)iritus)eos non leuitér perßr'mxerif.ilU aiit,eti dTOnum ß numero pauci ßmt, apprimcßbi gratu^ Untur de felici prißin£ Euaiigelica ueritatis tii^lo ria:crni)nirum obnix£ rogant,ut iamiam extra li-men proferatur qiiod intra ßacras £des audire pan cis contigit. Tum eo etiam quo lapßts noflri publi ci Auditerij per cominunem Chalcographi£ ußtnt i farciatur,quoq- ipfum Dei Euangelium citra ullii fermonis fncum,uel in teäis iuxta diitum Chrißi fa melicisEccleߣ ouibus edißeri poßit adßalute.Huc dccedit,quödnoßras f£penumero conciones Eccic plt;e hoßes iuxta fuorum ingeniorum uaßieiem pro fua uoluptate inucrtunt,exqi ßui animi uoto me tra ducunt,cr male obloquuntur apud crcdulam uulgi turbam.Proinde ne quis per horum confina oßcn= tamenta uerborumqi monßrd(uelutißc per mc di= äa cradferta)fcducatur imprudent,mihiq; deteßa d£ miuri£ inuratur nota, coailus ßim inter ißos ' oblatrdtium canu quotidianos ßrepitus, publico cO. lamo meds p raceptiones £dere, easq; communi oa tmiium iudicio fubmittcre. Vtinam omnium cordis bus illuccfcatDcus,certißimus acunicus fidci fcoa fißebij, ipßo dif E^idij i y J 4*

I S * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lESVS»

I E s V s

IVVSilïe Bernardus , uir in Chrifto uere pi us, ab omni inuidix lue iua fcripta pur* gans, Si quid, inquir, dicfîum eft poft pa* tres, quod non fit co

tra patres,nec patribus arbitror,nec cui^^ quam difplicere debere. Qyam nimiru (ententiam, mihi iure quodam uindico peculiarem. Siquidem ÔC noftrae lucu* j bratfones ac ftudia fuccedunt patruifl Iaboribus,non tarnen pugnant cum pa* trumftriptis. Qin'n magishucmeorutti ftudioi^ omnis ucrgit intenrio,ut quani fimillima inter fe noftra ftudia, ipfis pa* tribus per omnia conibnent, ne uetcres terminos, quos ipfi pofttere,audaci fit* i percilio frontecp perfridîa trâfiliam ; uti ( liabet uiri ftpienris parænefis. Quin po tius eos confulam, extjscp petam iblida ueritatis ftrucfiuram, quemadmodum fcriptura y

DE E V C H A R î S T I A ij fcnptura hortaturj-acics^inquiês, quæ* cunque docuerint te Sacerdotcs Lciuu'« ci generis, luxta id quod præcepiejs,2lt; impie foîlicite. Quiiquis enim EcclcfiEe contemnit patres, ipfam defpicit Ecdvfî am.Verum qui faftidicritEccIefiam,inc nihil recîe,iàncleiuxta Sgt;C Catholicefena rire poteft de eius fponfo, imo capitc Chrifto:utcunque noflri graculi contra corntccntur Sgt;C iatftitcntalas. Quâquara non ufque adco ccrta eft hæc noftra fcn tcnria,quafi patrum tantum (ipretis fcri^ pturis)udimus hærere ueftigi]s,fiquidê ëC ipfè Auguftinus nec fcmpernecubi-uts patrum fiditicriptis, nec optât fuis li-bris idem deferri ius, candcm^ fidci au« thoriratem,quæ merito dcbetur icriptu« ris iàndis,iuxta quodalibiinquit : NoH mcis literis «dut canonicis inièruirc, Quod 2lt; nos iùbindepari fidecurabi* mus,quo Sônoftræ præceptiones de ue« ritateEucbariftiæjfolum diuinarum icri pturaiji folidcntur authoatate, tjs^ceii firnuffimæ petræ anchoræ^ fiddtliîmæ

B innitantur:

iS DE EVCHARISTIA

inmtantur: Ad quarum plcnioreru per* inde adfèquendam cognitioncm,fubfer uirenobïs debet eruditorum hominum nee minus piorum fcripta: eatenus tame quatenus adferunt ucrara lucem óó gcr^ manum feripture fenfumjcx (pintuChri ftijUon hominum fbmntjs. Innixt inqua (cripturis, maxime duodecim Apofto* lorum ac difcipulorum fcriptis, qui dubio procul plura didicere audiêrec^ ex (ito noftro^ omnium magiftro, quam explicat fuccintfta illa amp;nbsp;breuis noui T c ftamenti hiftoria, Proinde in ucrbo dd figêtur ueftigiamea, iuxta quod £lt; cum Dauide precor : V tinam dirigantur uiaï meæad cuftodiêdasiuftificationes tuas. Et eo ampliusiLucerna pedibus meis uerbum tuum, amp;nbsp;lumen lèmitis meis, Cuilane diuinorum uerborum

A07ÏH inter hafceplus quam Cimmerias tenebraSjUariasœ mundi opiniones./o’’ lumintendam fîdeioculos,ôi:iplèChri fius aperiet fiC dabit mihi intellcôlum, quo adfequar fcriptursefenfum, eiuscp cdffcani

1 H s T 11 V T 1 o.

edifcammâdata. Quemadmodum duo busfllis difcipulis in Ernanntem eunu'e busindpiensàMolcôd: omnibi s Pro-phetis interpretatus eft omnes (criptu-ras quæde ipfo ciant, Âperiet,inquam, mihi fenfum.,fed plane clauefllaDauiu« ca,ut Apocalypfis habet, fiquidem iplè folus poteftaperirehunc librum Sulbl* uere eius fignacula, ut cui iplc lèmel ape ruerit, huic nemo uuquâ claudat uel in cœlis uel in terris»

Intereanclongius aberremusà pro* pofito IcopOjhaud ignoramus primani originemjgermanamcp huius facrolàn* «îhmyfterij unde luppullulauit radicem, fcilicetquomodoex Veten* Teftamen* tonatum folidatûcp fît fîws quibufdam imaginibus ae certis figuris.Primum an telatam Molâicam legem, Genefi.14.de Melchifedech qui proferens panem SC uinum benedixit redeunti Abrahamo exhoftium caede.Deindefub lege,utEx odi.iz,de efuagni Sgt;C azymis panibuscS lacfluos agreftibus.Præterea poft datam

B X legem

»o DE EVCMARISTIA

ïegem,utputa Prophetarum tempore,Ut Plamaio.ïâltemiuxta latinorum nume* lumtMcmoriam fecitmirabilium fuorfl niifericors â^mifèrator Dominus efeam dedit timêtibus fè.Et Danielis n.ubi ipfe Daniel uaticinatur quod olim Anrichri ft us qui per Antiochum defignatur,in* di'snabitur contra teftamentum Cmótt* arjj óó quomodo exeo ftabunt brachia polluent lanóuarium fortitudinis,au ferentc^ iugc làcrifîcium, hoc eft, altaris oblationem.AIalach. etiam i.In omni lo co,ait Dominus,bicriHcatur 8C offertaf nomini meo oblatio muda.Etapudeun dem cap,5. Colabit eos quafiaurumS^ quafi argentum,Sc eruntDomino ofFc* rentes ficrificia in iuftiria. Et placcbit do mino lacrifidum luda ÔC Hierulalem fi cut dies feculi QC ficut dies antiqui. Ad hæcadprimefcimus quemadmodum id ipfum Sacramentum teftificatum ÔC tQ ipia fit prçftitum in Nouo T eftamento, cuius fubinde etiam peculiarem nome* daiuram fortitur, propter id ugrea^ «nice of

I N s T I T V T I o. ax unicc ordinatum amp;nbsp;inftitutû nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quo

modo enamnum ob id amp;datur ô^uicifi fim lumitur à credentibus, qucmadmo» dumcernereeft in mulns NouiTeRa« menti locis,ueluri Mat, i4.Mar.14.LuC. ai. Ioann,6.Âct.i,i.cap.io,amp; u.Proinde de inftitutione nullus dubjtat, multo mi rius de inftttutorc. Quare amp;hoc fide cer ta tcncinuSjquia baud unquam poenite« bit inftitutorem fui inftituti,quicquid id fit quod ipfe certiflimus rerum artifex le mel inftituit. Quin ipfe lacer Ipiritus udiuxta fimplicem lcripturacliteramin uniufcuiufqj uercChriftianihominis pe t^ore teftificatur,quid cuicç credenduir» fit ad filutem. Hinc A’poftolus apud lo annem,Scrutamini lcripturas,ô^illg funt quæ teftimoniûperhibent de me. Et ali bi, Spûs, in quit, eft qui teftificatur quo* niam Chriftus eft ueritas, Equidem hu* lus fpiritusundio amp;ulret femperinfe, inueterafcitnunquamteftcp efficaciffi mus ad uitam aeternam ftimulus in îj» qule4olt;^^tfiïntucdtatcmàd€o 6lt; Chrj ß 3 ftumha«

Î2 DEEVCHARISTIA ftumhabentjtum eruditiontsomnis au* thorem,tum probac uitæ exemplar. Ait enim feriptura: Spiritus eft qui uiuificar, caro non prodeft quicquam.Et apud AïatthçumtVnus eft magifter uefter,o* nines autem nos fratres eftis.Prgterea ex peripicuis Euangelicæ fcripturac loeis unà cum Ecclefia deiCatholicedocebi* nius,quidnarn fitSacramentum.SC quo modo uel quare fit frequentandum aut ftimendum à fidelibus.Sic enim fixaftat aninii mei ftntentia, baud uel latum un* gucmuelle difeedereà lcripturarum li* mine,ne met Diaboli, id eft, calumniato vcSjMomi^, iuftam uideantur captaflê querimoniæanfam, quam quidem con* trame die nolt;ftucp pcrnicilltmequæri* tant. Et licet uerbum dei baud unquan» peffum ibit in acternum, ut inquit Eiàias IS- tarnen çterna calamitas oppriniet Pro ph etas mendaces, qui iuxta fui ingenîj aftuciam non quod debêt fed quod uo lunt i» uulgus fparguntjiadtâtes efle uer bum dei quicquid ^'xenntjCum cis non fitlocutus

I N s T I T V T I o. ■ z-j fitlocutusDominus. Porto quonofrra adfertio nuhori cum laborc amp;citius per cipi poffît de retineri diu, Decem diftin* ôa erit capitibus.

PRIM O:Difputabitur demultis, ijs^ uarqs nomendaturis huiüs nomi* nisSacramenîi.

SecundoîDe fui ufufiue inftitutiois ratione, quæ eft Dominicæ paffîonis co memoratio.

Tertio : Degratiarum adione pro impenfo ièmel nobis tanto diuinæ picta ttsmunere.

Quarto:De eius myfticafignificati* one,hoc eft,de tnutua noftri diuinæcpdi Icdionis copula,qua unimur deo , ui cilîîm iplè iungitur nobis.

Quinto: DehuiusSacramenti per-ceptione.

Sexto : Quis hinc frudlus aut q ma* neat utilitas pcipientc digneEuchariftiâ.

ScptimoiCertis rationibus aftruetur «critas corporis ôe fanguinis Chrifti in Sacramento»

B lt;1 Oflatjo:

Z4 DE EV CH ARISTIA

Ot^auo ; De mcmoriali oblarionC ' huius myfteriijödhoc bifariam;Pn'mum de £O gencre oblarioisquo qujs (eipftitn hoftianl offert uiuaminodorêfuauna* ns, cx iniitauoneChrifti:dcjncte quomo dó nos ui'ciffîm Chriftum ofterimus io {iii commemorationem.

Nono: De ufu SiS dtgna præparatio ne noftri quotidiani facnficii.i. MifTæ.

Decimo:Certabitur aducrfus cxitia« ïcsLuthcnfmi contagiones, portento* fis^ bæreiicorum opiniones»

annotationes.

PariOtf(lyjTraçaiVEo'fÇjid eâ,adgt;nonitio,d ir« ^uod cA ddmoneo.

Grdculi corn! cent ur. J Conticdri dicuntur, ^ui tncptc gdrriunt CT mteinpcftiud loquäcitate oinniit confundÜc.Trdäuin à cornicuin grdci/lorum^; gdr rulitate.

EtipfeAngufti. ) Sitpius tn cdndcmßntcntiäiit hcjuitur At{gtifl:i/ntn,pr£fcrtim dd diuum Kieron, G'dd lAdrceüin,lib.zi.de Ciuit.Dci cdp. 7.1Ud,i»» qiut,iiu£ dpud nof yprieter cos quorum dc hitli* froi'legimiiffnonhdbent tefiem,Ç^db cis cofcriptd

to,

I N s T 1 T V T I o. xf furtfjtjui non funt diuinitiK dodi,lt;(tcj; huintinitiu fd' li forte potucruntjicct ci«'ç[; ßne reild rcprchcnfi One non crcdcre. Nnm ncc ego «olo tenierc credi cunUdcjUtepofui^quidiiccd meipfo itdcreduntur Wnçni(Uddc tüisßt in med cogitdtione dubitdtio, Atfiuihdceô di(ldfnnt,miLeitor,utinteUigds,qttd tut ßt ldbor,ddre germdiidm îeüionem, ubi deßt certwlocorum^index, yvlt;^fj.o'\-gt;yt,t.)yvii/j.nfentcntid,yvù/j.o'\oyï(X fentétidrucoUcàio dicitur,d yvu/j.o'Xoyev, i^uod^ eâ ßntentioß: dicere.

Cimnîcrws tcnebrds.)Cimmcrij populi Scythici fuerunt,lt;]uibui,itt intjuit Tibulîns, nuncjudm cdden te die: dppdruit ortu.Hinc dediidum eâ fronerb. Tenebric Cimineri£, i« coj qui tdqudin c£ci omiiii «critdtiî expertes fKrtt-Sub qno fubinde ßeitßt re£lc BiHifreti'cos quddrdt,lt;jM error um Idtebrds ^««erc tfjjEndftgelicæ ucritdtis fugiutu lucem.

Diaboli,ldeâ, cdlumnidtores.) AiccSoZk enint latine calumitid dteitur crfrJl'kio.îîinc^iâSû'Â^ ideft,clt;tlHi«nùtor.

Momi.jMoini« reprehenßoiiis olim detu hdbb tut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum ipß nihil fdceret,aliorum tdmén o*

perd Itbcrrime cdrpcbdt.Hinc Momi uocaïUur dltoruin ßudid repreheiidunt.

, nbsp;nbsp;nbsp;, C Ä P V T I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

B y Ante

Z« DE E V C H A R I S T I A

Nte omnia itacp fermocinabi' mur de uarijs huius iànéltffi* mi Sacramenti uocabulis atlt;^ nomenclaturis. In primis, di* uns Paulus uocat Cœnam Dominicam, quæ èC peculiaris eius nomenclatura eft, eo qudd in ultima cœna ipiè Dominus hoc cdebrarit fimul atc^ inftituerit. Nec interim eo exemple flans probari poteft iiel debet, quafiperindc ÔC nos fubue* fperumifthuc debeamus frequetaremy fterium, quemadmodum fortafle poA fentliocmoliri quorundam contention forum hominum ingénia, iuxta quod hodie omnis hominum afiutia in hoc Sacramento magis tentât amp;nbsp;audet, plus fibi ufurpat Si «endicat,quàm in cæteris EcclefiæSacramentis. Alioqui eodem exemple compelleremur etiam federe, non adsurgerc aut inflecflere genua fub perceptionetanti diuinæ erganoschari titis ptgnoris, fübcp tam præftaniiffimi Chriftianæ unitads Symboli commun! one. Compelleremur inquatn, præter hune

i N s T I T V T I o. £7 hue abum,ctiam quæ vere alium,attç ad facîetatem ufep nos ingurgitare largiori bus cibi potusœ delicijs,idcç ex alqs pa* tinisacpoculis cé longe diflimilibus ftu dijs ac inoribus,ghabuithalt;fîcnus fobri us att^ inueteratusEcckfig uftis. V erum bine quid aliud futurum cclès,quàm Co rinthiam aliquam,quam Paulus impro« bat, cometTationem Salubrius longe« quelànôiuscft,fobrium auroræ tem« pus obfcruare,uel tali exrationc, quod isufus à temporamp;us Apoftolorum in banc ufe^ aetatem citra ulîam controuer fiam deduduSjferuatus arque probatus fit unanimi totius Ecclefiæ confenfo, Quemadmodum apud Tcrtullianum uiderc cft, qui uxorifuæ cbariîfimae ita faibes, Non feiet,inquit (fuîurus)mari tus tuus quid feer etc ante omem cibum gufteSjôé fi fciueritpanem,no ilium etc« dit elfe qui dicitur.Ânte omnem,inqüit, eibù, quo d baud dubie pertinet ad ma* tutinum ,ut fie dixer im ,ientaculum, bic* que baud uulgari argumento teftatut, quôd

X3 DE EVCHARISTIA quod nulîafuerit apud cum cibum co* mcflatio,Qtiem iancritum amp;nbsp;hodteCa tholicæEccleffe feruant.Qiiin is ipfe 'rcrrulîianus alibi hoc Sacramctum uo* cat Conuiuium Dominicum, ficut tcfta tur ipfc fcribeus ad eandem: Quis ad co uiuiuilluddominicum,quod infamât, fme fua foipuionc dimittet uxor cm; Ad haec à Thcophyladio Menfamyfti* ca uocitatur ita diccnte:Si enim qui men fæ myfticæ parhcfpanqcum deo incunt fodalitatem, necclTe eft, ut qui dæmoift acæ participes fucrinr,cum dæmonibu? ipfisiungaat confortia. A' Cyrillo auté menfa diuina liuefacradiciturinloan* nemftcfcribcnte: Quia ergo nondum (piritummifcrat,idco àtatftu fùo Mari* amprchibebat dicens: Nondum enim afcendi ad patrem meum, id eft, nondû pater per me fpiritumßntftum ad uos mifit.Hinc Ecclefia régula acccpiqpro* hibemus enim à làcra meniàCatcchume nos quamuis ueritatem iam cognoue* lint amp;nbsp;fidem magnauoceconfiteantur,

Qtiia

î N s t I t V t î 0.

Quj'a nöndum locupletati f}3irftwfan’« do font, qui non habitat in îjs qui bapti (mate côfummati nô lùnt:unde quû ba^ ptifmû reccperint quia fj^irituflàndua habitare in il lis creditur, à tadu amp;nbsp;comii nione falutarisCht ifli corporis non pro bibentur.ldcirco èC accedcntibùsadbe üedidiôeni myflicam, minifth myftcrij ttiagna uoce damant, lànda fanc'tis : fo-» lis fandificatis fpiritu, tadum Sô fan=s dfficatiôncm corporis Chrifti congrue re fignificantes. Porro â Chryfoftomo etiam menfeiàcræ participaiioappeUa« tur,idquodcx multis (ùorum operum locis coîligere eft atep uidere.Primuin inHomilia quadam ad popuîum,T u cri mê, inquit (nct^ enini cettior iam occur fit autoritas ') no ieiunareefTc putans,ali udincurris crimen multo mains diffi cilius,quôd facraehuius meniæ non pat ticéps elFiceris, qudd corpus tantum alensanimam famæ conftimis.Et alibi là cerdotibus l0qucns,Non parua,inquit, Uobis inixninet pœna, fi quem aliqua im

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ probitate

30 DE E V C H A R I S T I A probitatc tenen' fcientcs, ci hums menße partidpationem pcrmittatis. A' Theo* doreto ucro diuinus citrus, amp;nbsp;cœna my fticaa diuo NiioEpifcopo ficdicenre: Ab omni corruptioeabftine, myfticæ* que cœnæ quotidieparticeps fias,itaeni Chrifti corpus in noftrum mutatur.

In initio naicentis Ecclefise conueni ebant inter le Chriftiani, nbsp;nbsp;celebrabant

conuiuiola non ad uoluptatem, ncc ad innouanda huius feculi gaudia,fedad confirpiandam mutuæ dileóionis Chri ftianecppacisbeneuolentiam'.quosnimi rum ConuentusTertullianus in Apolo gctico fao ô^vaTraç uocat ac fi dicat con uiuium dilecfiionis. Ait quippe : Cœna noftra de nomine rationem fuam often dit, uocatur ccvavr«, id quod diledlio pe* nes græcos eft,quantifcuncp ftimptibus conftet,lucrum eft,pietatis nomine face reftimptum.(Atqp ut egregium cafti co uiuij exemplar nobis oftendam, placet reliquam authoris addere fententiam.) Siquidem,inquit,inopes quofcp refrige lioifto

I N s T I T V T I o. j« riö iflo niuamus non qua penes uös(gë tiles alloquitur) parafiti afteótant ad glo riam famulandæ libcrtatis fub autoramê touentris infer contumclias iâginandi, fed qua penes deum maior eft contemn platio mediocrium. Si honefta caufa eft conuiuij,ieliquui'n ordinem diftiplinac aeftimate,quid fit de rcligioisofficio.Ni hil utilitatis nifi modeftia admittit. Non prius difcumbitur,quàm oratio ad De* umpræguftetur.Editur quantum efuri* entes capiunt. Bibitur quantum pudicis eft utile.Ita faturätur, ut qui meminerint etiam per nodîem adorandum Deum fi bi effe.Ita fabulantur, ut qui feiant domi j nbsp;numaudire .Poft aquam manualem Sd

lumina ut quifq? de fcripturis fandîis ueî de proprio ingenio poteft, prouocatur ' in medium,Deo canere.Hinc probatur quomodo biberit;aeque oratio conuiui umdirimit.Indedifcediturnon in cater uas cenfionum, net^ in clafles difeurfati onum, ncc in erupuoes la(ciuiarum,fcd ad eandeni curatn jnodeftiaî Sdpudicitiç ut qui

5 t nbsp;DE EVCHARISTIA I

Ut qui non tam ccenâ coenauerint quàm difcfplinam.Teftatur idem amp;P linius Sc ) ciinduSjUcl inutta teftificatione fcribcli® Traiano,Chari{rimis noftris fratribus, uel ut ipfc inquitjChriftianis morcm fu* iffe conueniendi adeapiendumeibum, promifeuum tarnen SC innoxium,quos lum conuentusac ibdalitatcs ( quas ipfe uocat traijôaç) iuxta imperiale editfîuiu inhibuit Chriftianis. Idem auté de ante* lucanoChriftianorum conuentu adeun dem Traianum in hçc uerba icribêSjAd firmabant autemjinquit,quôd cfTent fo* j liti ftatuto die ante lucem conuenire, car । menq? ChriRo quafi deo cancre iê^ in* , uicem Sacramento no in feekis aliquod obftringere, fed ne furia, nclatrocinia, ne adulteria cOmmitterêt, ne fidem falle rent,nedcpofitum appeîlati negarent. Hacflenus Plinius, Retinet hucufçR qux dam ueftigia ueteris huius confuetudi* nis CatholicaEcclefia, quum ipfo louis diemaioris hebdomadæ Mandatum SC deindeCœnam(ut uocant utrunqj^Do

minicam

ï' N s T I T V T 1 o.

rnim'cam paupcribus exhibet, de qua eti atn Pontius Paulinus mcminit dicens, Menlàin in Ecclefia poni folitam pro paupcribus cibo reficiendis, quantalq dominimêfamuocant ôd à domino po fitam, adhortans diriores, ut egcntibus defuo libenter impertiant. Et hæc qui* dem de uno nomine huius Sacramen* ti.Præterca dé apud ueteres pleruncp uo catur Myfterium,maxime ^ud Chryfo ftomum,quiait: Singulis fidelibus per hoc myfterium fe coniungit Chriftus, dé quos peperit non alq nutriendos tra« dit,fed ipfeftudiofiflîme alit.Et paulo infra,Cauêdum,tnquit, tibi cft,qui hæc myfterta miniftras, ne dominum irites corpus hoc non purgando, ne acutum gladium pro cibo prçbeas. Nec tn ideo tantummyfterium uocatur,quôd fub eo lateant occulta dé maxima quædam rerum diuinarumSacramenta, uerum idcirco etiam,quôd inibi memoria fum mi Sacrificij,id eft Chrifti,qui eft noftra redemptio, quotidie innouetur ac con*

C fîrmctuc

54 Û E EVCHARISTIÄ firmetur in nobis. Quâquam etiam pf se terhoc,uocantur apudgenttles myfte* ria,omes fcripturæ,ut fie dixerim, facrç, quæ in iàcris ædibus traefîantur, ratione occulfæ ftiæ fignifîcationis , quàm foli ‘^^ra diuinarum re rum incumbit,apprime norunt ac intcb ïigunt. Auguftinus ièmel fidei Myfteri’« «m dicit,quod,utipiè inquit,ûlubriter credi poteft, iàlubriter non poteft inuc* ftigari. Atqui ex græcailla dicSionewusil çi» latini mutuati funt Sacramentum Ô6 fortaffîshocideo, quiainibi aliud uide tur foris, aliud intelligitur intus. Sacra« mentum enim diffinitur apud Theolo« gos iâcræ rei uifibile fignum, autinuifi« bilis gratiæ uifibilis forma. InterdQ hoc utrunq? iortitur nomen,Signas Sófigna tû,fimiliter myfteriû occultansamp; occul« tatû,id eft,uifibile nbsp;nbsp;inuifibüe. Quanq

dC alias multo ftcius utantur hac uocu* ïa(Sacramento (cilicet)nempe pro mili* tari iuramento,eo quód aliquid facri in fe continuât, id^ olim foli facerdotes ex igebant

I N s T I T V T I o. 57 îgebant à miliwturis, quo plus habe« retauthoritatis,ncc minus robohs.Atcp in hune modum facer Baptifinus pecu« Itarkcr appellatur Sacramêtu ,eô quod in eo cum Chrifto huius noftræ militiæ Antefîgnano amp;Chriftianæ uitæautho relubadi fumusiuramento (àndo,eius uoluntati ad nutum nos obtemperatu« ros, cuius fidei lymbolo ita adftridi perbaptilmum fumuSjUtnunquam lice atabciusfœderedeficere,SC pacifei eu Diabolo.Copiofiushaede reinlibello deBapt.Caete^ haud raro ÔC aliter uliir patur hæc nomenclatura ( facramêtum feilicet, quanquamnon in eumfenlum iuxta quem nos ea utimur fecûdum Ec« clcfîæ ufum)utputa pro fecretioribus di ! nbsp;nbsp;uinæ difpenfàtionis myftertjs, quæ qui«

bufdâ Tandis uirts aperuit ipfe deus per fpiritum fuû, quum in V eteri T eftamê to,ut apud Danielem feriptura ait : Tiïc ingreflûs domum fùâ Daniel, Ananigep ÔC Mifaeli ôd Azariae focijs fois indica* wit negotium,tït qugrerent nûfericordiS C 2 àfâde

5« DE evcharistïA à facie dei cœli fupcr facranîento ifto non périrent Daniel QC focij eius:tum in Nouo Teftamento, ut in Âpocalypfi. ubi loannes alTumptus in fpiritu uidit in fpiritu iTiulierem ièdentem fùperbe* ftiam ôô in fronte eius nOmen fcriptum myfterium.Cuiiubinde Angelus '.Ego dicam tibi facramentum mulieris 06 be* ftiæ que portât eam.Maxime autemPau lus Apoftolus reuelatum Chrifti Euan gelium confueuitSacramêtum uocare, lîcut Ephefijs fcribens, Secundum reue lationem^inquitjOOtum mihi fadïum eft Sacramentum, prout poteftislegentes intclligereprudentiam meam inmyfte* rio Chrifti.Et fubinde:Mihiminimo da ta eft gratia hæc in gentibusEuangeliza re inueftigabiles diuitias Chrifti ÔC illu* minare omnes quæ fit difpeniatio Sacra menti abfconditiJtem CololT.fcribens, Vtimpleam,inquit,uerbum dei, myfte rium quod abfconditum fuit à ftculis Ô6 generationibus , nunc aût manifeftatö eft fandis dus quibus uoluit deus notas facere

I N s T 1 T V T I o. 37 facere diuitias glon'æ Sacrament! huius in gentibus,quod eftChriftus.Præterea amp;nbsp;Timotheo fchbit, Oportere Diaco=» nos pudicos eiïe SC habere myfterium fi dei-in confcientia pura.Et infra:MagnS eftpietatis Sacramentum quod manife* ftatû eft in carne, Slt;c. Porro hoc ipfum quod nos in hune modum Sacramen» tum 8C Græci muskçiov dicunt,Hcbrgi uo eantRaZjfiue Chaldaice Raza, Danie lis x.ldem apudeos fignificat Sod,ut Amos^.Eledliffîmumautem huius Sa« cramenti uocabulum eft Euchariftia,fic dida ab ipfo opéré quod in ultima Cœ na fuis coram exhibuit dominusrquem* admodum à tribus Euangeliographis SCnoftro Apoftolo Paulo per græcum uerbumhixaç'SHo'aç explicatur, hoc eft agens gratias,aut cum egiffet gratias. Sa dus Marcus femel loco huius ponittu» Xo7Ho-aç, id eft,benedicens aut cum bene dixifletEx cuius loci authoritate^ etiam altarisSacramêtum licebit iuAoVfavhoc dtjbenedidionem nuncupate. Quan« J . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C 3 quam

38 DE EVCHARISTIA

quam is ipfe Marcus,proxime ubi ßcf* Calicis meminiijponit £uxaj»sn'CT'aç,nihil diflonans à cæteris. At(^ ita pleruncp 0^ (cribunt amp;dicunt omncsOr thodoxi pa treSjUt uerifimile fit 0^ Apoftolos ita. Jio mina(re,id quod QC Clemens tcftatur in quiens : Aliter nullo modo oftendieos ( ludæos icikcet) polTe ialuari nid per fpiritufläncfiigratiam tring inuocationis diluibaptifmate properarent, amp;Eucha riftiam Chrifti domini iumerent. Et rur fus alibi apud eundem: Petrus eos qui fi dem domini plenercceperant, deduces ad fontes mari contiguos baptizauitöJ Euchariftiam frangens cum eis, confti* tuitEpiicopum Maronem. Sortitur ÖC hancnomeclaturam apud diuumigna« tium cum dicit : Nemo præter Epiico« pum aliquid agat eorum quac ad Eccle^* fiam pertinentjfirmaEuchariftia repute turquacab Epiicopo concefla fuit.Alt;» pud Irenæum ödT ertullianum uix aliud habet nomen quam Euchariftia. Quo” rum prior ficainQuomodo dicunt car nemin

I N s T 1 T V T î o. 39 ncm in corruptionem deueni’re non perciperc ui'tam quæ à corpore domini amp;nbsp;Sanguine aliturÆrgo aut fcntcntiam mutent,aut abftineant ofFerendo quac prædiôa funt. Noftraautem confonâs eftfententiaEuchariftiæ, 5gt;C Eucliarifti'a rurfos confirmât fcntcntiam noftrâ.Po* fterior uero fic:Euchariftiæ,inquit, Sa* eramcntum ÔC in tépore uidus amp;nbsp;omi* bus mandatum à domino etiam antdu* canis cœtibus nec de aliorum manu g præfdentium (umimus.Frequentius au temitauocaturapudEufebium prianum, quorum hic ita lcribit; Primo idoneus efle non poteftad martyrium, quiabEcclefianon armatur adpræliû, mens déficit,quam non Accepta Eu* chariftia erigit ôf accendit. Alteruero fic.Tamen quia præceptum fuerat ut la pfis in exitu nemo reconciliationis Ibla tia denegarct,amp; maxime his quos prius id rogane conftaret,parum Euchariftiæ puero qui ad fe uenerat dédit, quod in* fufum iuflît lèni prgbcre.Caeterum àDi C 4 onyfio

40 DE E V C H A R I S T I A

onyfio îllo Areopagita peculiariter Sy* naxis uocatur,tainetfi etiam Eucharifti am nominct. Ait quippe : Primum qui» dem illud inipiciêdum, cuius rei gratia quod alîjs quocpuenerâdisdiuinis^my fterijs commune uocabulum eft, huic præ cæteris præcipue ac peculiariter ap plicetur,ut fingulariter communio fiue fôcietas amp;fÿnaxis fiuecollecftio dicatur. Etpaulo infra, Neque enim, inquit, fer me fas eft iàcerdotalis muneris myfteri* um aliquod peragi, nifi diuinumiftud Euchariftiæ, auguftiftimumcp Sacrame turn compleat, quæfingulacum pera* guntur, amp;nbsp;eius qui perficitur colledio» nem ad unum illud unicû ßcratius ope* retur, 66 diuinitus indulto iàcramento* rumcœleftium munere,ipfius ad deum confortium perlât atque perficiat- Vt» tur SC præterea Chryfoftomus hac uo* cula(fÿnaxi ftiliceQcum inquit: Quum tibi periuaiêris quod poft cibum SsC po» turn ô(5ad iynaxin conuenire necefle eft, omnino 8lt; inuitus multam gérés mode üix cu^

1 N s T 1 T V t ï o. 41 ftiac curam, amp;ncquein ebrictatcmncqj in crapulam unquam deducêrts.Et rur* fustQuandOjinquit, quæfo uos diledli melius feciftisc'An præterita fynaxi,quS do poftmenfamad fomnum conuerte bamini, an nunc cum poft mêfam ad di uinas leges audicndas conueniftis Sya naxis autem, eoniuntftio dicitur latine, uel coagmentatio,hoc eft mutua coadu nadoChrifticum Ecclefiaeius fponià, fignificata fub tali tanto cpmyfterio. Aut certe ideo noftra Eucliariftia Synaxis appellatur^quodunanimi dileffiôis uin culo congregati fideles earn concordi quore pietatis ftudio fiimât.Vnde eft il lud Apoftoli *. Cum conuenitis in Eccle fiam fratres inuiccm expedate ut non in iudicium conueniatis . Quapropter banc eandê lynaxin uocarunt olimChri ftianiColledionem fiue Colledam, ut eft teftis Athanafius apud Eufebium ita dicens:Eratnox amp;nbsp;aliqui populorum aduigiliasuenerant expedabaturcp uê lura die colledio. Hinc eft, quod faepe C 7 apud

ZVÎ deevcharistia apudDionyfmm Communio appdia* tui'jiüxta quodatnÄt uero pontifex cö dnn'namunera laude profècutusfuent, ûcrolàndîa ÔC auguftiffima myftena co fielt, ÔC quæ antelaudauerat, uenerâdis operta atq^ abdita fignis in confpecfïum agatjdiui'naqj muncra reuerenter often dens,ad (àcram illorum Communione ipft conuertitur, ÔC rel i quo s ut com* mum'cent hortaturtfumpta demum at^ omnibus tradita communione diuina, gratias référés fînemmyftertjs imponit. Necfôlum apud hunc,uerumetiâ apud reliquostum Orthodoxes turn N co te* ricos ferè omnes id Ibrtitur nominis, eo quodiftud Sacramentum non tâtumfît communis omnium credentium cibus, fioceft, par pauperi cum diuitc, fed ôi. quia dcfîgnat, imo 8é ipfa. rc praeftat unanimem communis.Chriftianae reb publ.coniênfum, prout copiofius infra docebimus,utnonimmerito nec infeite sapud Chryfoftomum uocetur Sacramc f um pacis. Ait quippe; Pacis enim iâcra mentuirt

ï N s T 1 T V T I o. 45 mentum eft hoc Sacramentum,inquifiM oni pecuniarum amp;nbsp;Symoniæ non con» uenit,Interim apud Euftbium in epifto la Conftantini nuncupatur fignum co* munionis. Siquidem Conftantinuslm* perator Alexandro atcg Ario presbyte ris pro Concordia fcribes,Non, inquit, pro fummo legis mandato apud uos oc cafio certaminis inflammata eft,necp no ua quædam pro Dei religione Hærefis introduda,lcd unam eandem^ rationê habetis, ficut etiam unum communiois fignum.Et amplius ibidem : Commune autem charitaris præcipuumSacramen« tum amp;nbsp;ueritatis fides honor,circa De um at(^ religionctn legis apud uos inco cufie permaneat.

Ncc fane minimum aut contemneti dum huius iacramenti uocabulum eft Miffa, quodilli neqj Papanetç Sophi«» ftae tribuerunt, fed doóa nafcentis Ec« cleft JE diftiplina, quemadmodumuide« re eft apud Ignaiium difcipulum plane Äpoftolic«, qui hocSacramentu aper teMilfam

44- DEEVCHARISTIA

fcMifTani uocat fcrfbensSmyrnenfibusï Vbi Epilcopus pi'æfèns fuer)t,illuc 8^ plebs congregetur,ficuti óóubiChriftus eft,omnis cœleftis militia adeft, taquam pnncipimilitiaeuirtutis domini, amp;nbsp;ipfc eft dilpcnütor totius intelligibilis natu* re.propterea non licet fine Epilcopo ne que offerte neq; fàcrifîcium immolate, neque Miffas celebrate. Atqui bine inua luit huius nominis ufus ôô penitus inoie uit hominum memortjs, ut licet cernerc inHiftoriaTripart. in qua eademad cutn modumlegiturtPriorum principÛ têporibus Chrifti cultotes, licet SedlarÖ diuerfitate differrent apud Paganos, ta* men Chriftiani elfe patiebantur,amp; fimi* literpalïîonibus fubiacebant, aclernet# «pfos propter communes perlecutiones examinarenon poterant, amp;nbsp;propterea facile inter leconuenientes MilTas cele# brabant.Et rurlùsalibf.Dimittês, inquit Conftantius,eum (Macedonium puta) Milfas facere in Ecclefiafolum, in qua fucrat ordinatus.Origenes uocat,Sacri# ficiuin

i N s T I T V T I Ó. 47 , ficium conuentuSjin fuis commentarijs fuper lob.Sicnamcjî ait ; Et Apofiolus pofthæc dicif.Probetfeipfum honiô,SC fie de pane illo edat 2^ de calice bibat^ hoc eft mundet fernetipfurn,amp; fie de fan ôilTimis domini facrificîjs fruatur.

Quur iam qusefo, i me ratione ac ne celfitate nos ex fola odiofa quadam ia« (?^antia ac cpiT^auTiH damnabimus quod primi patres ato^ noftrifratres (quinos in omi pietatisftudio heumultis parafan gis praecurrerunt^intentione fancSa atlt;^ recflo iudicio inftituerunt,certiscp nomi nibus protuleruntc' Haud fane ex feipfis omnia, fed ex eo potius qui in eisfuas

I uires mirifiee explicabat fpiritulfari« ; tfluSi

Eft autem Miffa uocula hebraica, quant nos latine Oblationent aut mu» nusuocamus,quôd fponte proprijs ma tribus defertur atque expenditur in ue^ ros pietatis ufus. Et inuenitur inDeute« romonio ubi Mofes in feftum Penteeô fies dient uoluntarias oblatioes fieri iuf* ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fixdi^

4« DE EVCHARISTIA fit diccns;MitTath Nidbath,id eft, obla« tionem Ipontaneam tug, ut (cripturaha bet,manus, quam offeres iuxta benedi ôionem domini Dei tut, ÔC epulaberis coram domino Dcotuo» Quo ex fon* teGræciper omnes fùænationisEccle* fias deduxere fuâ «rcuçyra/j, qua fubin deuocu]a,etiam diuus Paulus adaliunr fenlumabutitur.Proprieautem A«rouç= 7?« eum nobis defignat fiipremi numi’« nis cuhum,qni publicitus exhibetur, filt; ue is fiat obîationibus, aut precationi« bus,fiue lcripturæ {àcrx pia declamatio ne aut (àcris cancionibus. Vnde fit (fi* quidem amp;nbsp;prophetarum fcripturaidem ius nobis concedit,ut infra docebimus) utlatiniTheologi paffîmhoc Sacram? turn uocent Sacrificium, quodGræçis uerius fonat uçouçy'fa quàm XflrouçyiK Qiiod fi iuxta etymon germane æque catholiceinterpretariuolumus Sacri ficium(ex cuius unius occafionc tantus fuppullulathodie diiputationum conte tionum^ labyrinthus)plan€ aliud nihil înnuit

I N s T 1 T V T I o* 47 innuit nifi fànôificationein, aut ßcrutn opus,unde SC quibufdam offïdumfà» «um uocatur,al5 alijs fimplidterÄdio. Pon ó oblatio fuse fignificauonis ratio« nem oftendit ex fui origine,hoc eft ofte ro, quemadmodum SC oblatu .Verum ij quihocSacrificiumuocantaltaris Sa« cramentum, perfpicuo iatis argumento declarant uere ene quoddam Miffath donatiuum.Siquidem huius uoculae Al taris,r€latiuü eft oblatio,ui quadocuncp altare dix«is,nccefle fit, pariter fignifi« ces Sc oblationem.Hinc enim SCnomen habet apud GraeCos, fiquidem Thyfia« fterium defcendit à Thyfia, ficutBapti« fterium à Baptifmate.

Quam igitur ftulte ac tem ere nofter Sacramentafter hicfaciat, quum undeci mum Danielis caput aduerfus Ecclefix gt;«Tou57ï«p coatfta interpretatione intor« quet,aliorum efto iudicium.Sane Dani clipfeuaticinatur in ifto ac proximo ca« pite de Antiocho,qu^nimlrum prophe ti| pkniffime iqxtaliïeram iwi multis re

trotem

43 DE EVCHARISTlA

tro temporibusadimpleta eft, utiabun*^ clc fans adftriiit Machabgorum mirifica ilia hiftoria,fcd ôf pofthac implebitur in AntichnftOjUt taceam caetera qua’ quo tidie coram in finbundo illo Chriftiani fariguinis bofte Mahumeto uidemus impleri.SaneipfeAntiochusRcxfacriU gus ac diuinae religionis plane deteftam dus contemptor ruit, hoc eft, tab's qui fanctc m'hil,nihil redte ftnferit de Deo, in cuius fubinde contemptum ÔC fuis f dolis(quibus plurimi facrificabat)coiv ftanter perniciofiftimecp adhaefit.Cuius fubinde tyranni nefanda fimulachra bis Daniel baud longa intcricfta capedinc Mauzim uocat. Mauzim autem iuxta noftram linguam fortes atcp potêtes fo^ nat,fie diefti ex impoftore Diabolo, qui inter fui imperij Tenebriones,potentiifi muscft, iuxta quam ratiocinationemôlt;^ inEuangelio fortem eum uocat domi* nus. Alioqui hoc loge potentior eft do* minus nofter,uiuus ac unicus rerum o« mnium author amp;nbsp;moderator, ut merito

folus

1 N s T 1 T V T 1 O. 49 folus hoc nomine inuocctur ac nomine tur : quemadmodum Dauid eum in* tcrpellans ati^ adorans ait, Tu Mauzi, id eft,T U fortitudo mea es.Et paulo an* te Zur Mauzi eûinuocat. Vel ideo ccr te propheta lân(ftus gentium idola uo* cat Mauzim,quôd eorum miniftri falfo cr ediderint fefe ex eis omem habere uir* tutem,tutumcp uitæ pracfidium.In hune prophetæ locum multa effent dicenda, qux prudens praetereo: tantum illud ex infano illo dogmatifta quæro, qua tan* dem rationePropheta fand us unquam potuiffet per Mauzim defignare Mii* îàhÆontendit tarnen ôlt; hoc ex omnigc næ fuæ artis infeitia uel iuxta fimplicem hteramadferere. Obfecro te,coniunge hæc duo uerba Miffath 2lt;Mauzim,fup puta uel ad digitos craffam literarum fe riem,maxime in hebraifino,8lt; facile ani maduertes deteftahdam animi tui ftulti*i tiam,qua toto erras cœlovQuin ut auda lt;^er loquar, etiamnum fi hic haberetur Mazon ÔC non Mauzim, tamen'inanis

D effet

JO DB E V C H A R I S T I A I effet omis ilia tua adfcrt!O,amp;odio digna Io quadras. Ad quam ffibindc animaris ab ns qui eum locum aducrfus huius fan tffiPanisueneratores atq? uercadorato res primo maleinteflexerunt, fedmulto peius deinde tumultuanti popello inter pretati ftint, quo fimileshaberent labra laducas, QC fimilis contingcret ouibus paftor.Certc quod fi aliud nihil adducis contra Euchariftix ueritatem, nifi por» tentolùmilluduertiginofumcR dogmi ex fufFuratis tjs^ nonintelleÆs Danie» lis xnigmatis, poffesmerito obmuteic« • tuas,quod aiunt,protjcere ampul* J las iefquipedaliacp uerlsa.Intcrea nosr^ ipiam in nomine domini lerio aulpicabi ! mur, 0( dodli dominico gregi fimplici ca^ catholica ueritate explicabimus, ; quamobcauiam ÔC in quernulùm'po» tiffîmum debeat h uius iacroßndi Sacra menti potiri beneficio,

A N N O T A T 1 O N E S.

Corvathidm (omef.) Corinthij päßimolfm ob ttimiü luxum nuk audkbant.Et erant etiamnnPan litem

1 N s T 1 T V T 1 o. T» b' tfmporf proch«cî ni delicias, «ti ipfe teflutur i* Cor.n. Nlt;tmf«w promifcuis ncc m'mui exquifîtii epuliî propbdziiilxtnt dom'wiciOnmîpijn. Viîiie V«i cfliiM qunfi adagij loco ponit Corintbium comcjjîts n‘oncm,pro U«t4 crfMmptMop.

Agdp« Hoclt;tt.J)cc7â7rH cblt;trit4j,dilcdio. OIhi» conutuid qui« pdHperibtM rrfociUdnJK cxbibebârta fur 4 CbrijlidnM fo «ocdbdntur nom'tnf.

McdiocritMttJHoc cfl: pd«pcrHi». Ndm olim Ai f«lt;«mf»pK wiiwtdbdnt Cbrijlidw pduperf J dlgfn= USjCrnudoj.Hodie prxpitigwcs comindtiks no prw ddbibfmi« co«i»ijs,nf nonfwo inngdttw Att4= biw'Nionmto, Veru iin boc Endgelicum pr.ncfcio, tcrte i^fe cbrijltM ncg4t.

Et«rclt;(j,)lTaiÇ£iafocict« «ocdtttr.Vnde dp»lt;l ifocrdtcmNicoclcî dd popnldres în^wit.tT« i^ûaç P-H 7r0ieT],(iKT^ lt;nJVo'lt;AoUÇ StVtU ■? £p.Hlt;5 yVlâ/J-HÇ, id f jljtttdctc ne foddlitdteî d«t coitiones nip me du« iborc fdcidtii.Hiwc tràiçiuujid eft,focictdt« dgo.

Plmu« fecundiM.) Meminit zy in rttm moduni fautiu Flinij TrrtuUidniM infuo Apologetico cd. z. ûdfcrtbens: Atqui muenirntu in^uifitioncm quo^ «n nos probibitdm.PliKi(K enhnfrcundt« cum pro« tttncidmrcgeret, dunwidtis qwibnfddm Cbrijtidnw, quibufdd grddupulps, ipldtdmémultitudineperx t«rbdtw,q»»id iecAticro dgfret,con[«lMit tuncTrd

D amp;nbsp;ianum

ft D BE VC H AR 1 STI A ianum Impemtorcm allegdns prater obftindtiorte non picrificandi nihtl aliud fe de fdcrii cor«wJ co»i= periffe quint ccetui antelucmtos dd cdnendum Chn fio srDeo^CTdd confeedcridd difciplindm:homià dii»n,ddulterium,frdudem,perfididm cr citterd (ct krd prohibentes.Tunc Trdianiu refcripßr,hoc nui iiiquirendos qutdcm non effc,obldtos uero punt ri oportere. Utec ille.

Pontiuf Pdulinui.JExtdnt hodie huiui Pduîi-ni qHieddmCpr^ter dlid) cdrmind de bdptifmdte amp;nbsp;Euchdriflid in hunc tnodunt.

Inde pdrens fdcro ducit de fonte Sdcerdoi Infdntes niueos corpore, corde,hdbitu, Circunddtqi rudes ueftis dltdribw dgnui. Curd fdlutiferis imbuit ora ctbis, Hine fenior foci,e congdudet turba cdterute. Alleluid, nouis bdldt ouile choris.

Myfterio.)/J-vsK^iop drcdnivm dicitur,quod no perficitur niji occulta atiqud fdcroru rdtione,quod que nefds eit uulgo elferre. Ndm oliw quicquid peer dot« fummo filentio oc^ cultdbdnt,und€ etidtn diila uolunt quod ea sa.VTlt;x^ tv(l^op,hoc eSt,occludere oportet intus,in tus cuflodirc,nec cuiqudnt prophano cxplicare. Qtidre O' olim à fdcris uulgus arcebdtur, ut teftis câ Chryfofi.Hom’7igt;m Matth, Eleemofyna inqui enSjiny

1 N s T 1 T V T I o. T? t fiîjHi^JIcriwnî eft, concludenJie igitur iatwje «f q«ij «tßiicMt quic «idfre tiefes c{l:, crc. At^ihi qiujîc occnltdfjdt jngt;jleriii p.usai cliccbdn!«r,boc f ft ingt;)lf riorum pcriti,©“ initidti facris dlicuius ii» miniî.Vndc ZS“ a‘V}^./xha.i uocantur qui eifdcmfos cris fuut initidti. Vt Cbrijlidtius Cbrijlidno,flt;tccr= dos ptccrdotijMoudcbusMondcbo Sgt;jnwgt;)les cft, «ndcHieronymus Pduiino fcribens,Ad te ipfum^in 4ilt;it,Sgt;iningt;jlen foddlc m meum.

Pro militdri iurdracnto.)Sdcrdmcntum cft iufi» VdndtMn,cui mtcrpoJttisfdcrisobligdmur.Vndc e:j Sdcrdmentuw militdrc uecdturjquof ut Erafmus wt . qKitJqui fuijjentfoluti diccbdntur exdutordti. Ncc pugndre fds crut niß picrdmento dddflw, nec licc= bdt exdutordtis in dciem defcendere.£t dddit. Vide qudntiwMrcligionisddbibfbdnt Etbniciwi repro» pbdnd er impidjcum Cbrißidni pdßim nuUd neq; ß de ncq; religione bcUo conßiftcntur.Porro formd iurisiurdndi qu« diadhdtur,extdt dpudvegetit«».

Eo,q«od in eo cHW Cbrißo.^Pulcbre bic tio» ßer Vuicelius quddrdt ctwnPdulo, qui dit : Confc= pulticnimfumuscunt illoper bdptifmunt inwor» tfm.Siquidcm non fol um commori Cbrißo, «erunt etidtnconfcpclirijboc ipfumcft,qMod m bdptifmo Mouemus, dbiurdtes Sdtbdtidm euw fuo mudo, cu^j pompis ÇT nequitijs itliiM.

T DE EV CH ARISTIA

«iXaurïaJlJeft fui ipptu amor. Eft cniw P* fliletiffimum morbi genus, cum atitfuis ipfe affenta turpbi,Qv,od Hieronymus pc latino fermoneex» frcßit,HuUus, inlt;juiens,p^cipiat,lnemo blanJo udulatore feprtecipitet.

Multii pardfingis pr^currerunt.) Multis pard fàngis prtecurrere, fft alium in re quapiam longo inter uaUopr^cedere,M p quis dicttt,Cicero muM parafangisprgcurrit Quintilidnum . Erat autem pdrdfdngd jpdtium trigintd ftddiorum.

gt;.etroo^yiai.)Proprie Xftrouçyïa pgnipcdtCp ÇHWfitm uoccm adfcripturnefdcrie ufum exigdt) ittiniperium,non quoduis,fed fdeerdotdle esquot; fdcru qudliter esquot; Luciie t. cius pt ufus amp;nbsp;tytvtTo, ui 47rXK(Ö'Ko‘a/j «I Kp.£çai XflTOujyîaç imrV, 2t7rMA0$/V bç rbp oiMp SturS, idcft, CT fdftwM» utimpletifuHt dies officq eius, dbijt in domufudnt, Vbi Erdpnus in Annotdtionibus inquit,‘X{erou^yu e(^,id eP,miniperij, quod tarnen plerun^ de facrif minißeriis accipitur.Vnde cr s.cap, ad Heb.pc le gitur,'?^ayiap AôToujyo’ç, crc. id cft, fdnilo^ rumminifter,nbirurfus Erafmo tefte XeToujyJi* nonpmpliciter miniflrum fondt,fcd proprie mini* Prumfdcrorum^cr qui officio fungatur facerdot^ pro alijs.Quanqudm ipfe non fum nefcius,ed ipfam oonnunquamnocetnpro quouif minifferioafcipi^

Qÿcoiad«

w

QgfmdimoJtwn er «t oftduo Mordliwn Nicomlt;t= tbcorKtn libre dpttd Arijlotel. eitu fit «fi« pro ^«o Mis fcilicct dmicoruitt officio quoddltcr dltcri pr«» JltXf-, Et tW-'crJww etidî» pro tdit wimere quodrci« p«bl. grdtid fiifcipitiir ddjninijlrdtur. Vnclc Vui celitK hic dljcrit Pduluwt dli^Mdiulo ed diftione dbufttwrße i« dliuw fenfiwtt,nimiriwnRo»n.i?.(d«t Jîcubidlidj «bi de rcipub. ddntinijlrdtoribiM lo= ^«rnsÀeiTouç'yoî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßtS bcrip, uçOiuto

TiJTO'Tt^otfKaçTt^Svrtç, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mtnijlri

(Iri funt, wt boc ipj«m inciwnbentcîjErdfmo pitcra prftc.Hmc ^«TOUÇŸiaç Xerouç^ep fft tdlld m» nerAfubireGTtidminiflrdre. p

'u^ouçyfa. ) Ldtwje fdcrifîctMm did poteft db n^ouçvtUjid f ft ,fdcrd cclebro, ey fungor ddmi«* Jlrdtionf fderorMin.

TdntiM fHppuI.content.Idbyr'mtbiw.) Ldbgt;rt«« tbi« dicitwr lociM uidrum dmbdgibtts HtßextM.fi«» it^; ftrudura. pro mdgnd p« pdrtc pibtcrrdntd,dai bdgibi« ddeo iwipUxdjKt nfmo,(j«i mtraßet, poQè ^Hidt exire dtccrftur. A cuius pmilitudittc er per« plexds ordtionff pue dißiutdtionfs.d quibusp? not» fdcile extricdre poteft bumdnum tngentum, uoed« WiMldbjrintbiwn.

Si^uidew TbypdPeriumOeuo'ïajid eft, Sderip lt;ii(,bofti4,utftn»djbmc eutriosH^iov^id eft,dltdrr.

D 4 Sacra«

f« DE EV CH ARIS TI A

Sdcrämcnräjlcr JRfguU eft dfiuii VdUdin, No« ueniunt 'mdfterimitdtiocm potiuiqttdm iiminutionem fignißcdre. Quad Ji uerum cft,ij no / tis dicctur Sdcrdinentdfter, qui nidlc dliorum htcre ticoritm fequitur figmetd cr'mßiturd, Quodetidiit gt;: (ubMe indtcdt ipfc Vuiceliuf, divin djjirit cr olim quofddin extitijje, qui Ddnielis prophetidm i« con tumelidm Chrijiidnt fdcrißcij mtorfcrdnt, quorum imitdtorfdÜus Cocus, ctidtn eddemfomnidriicum CiCteris.

Abinfdno dogmdtifie.) Dogmdtiftes diciiur, ' qui leges cr inßiMd prtefcribit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Toto errds cœlo.)In eum qui uehemctcr errdt. ' yidetur dutcm fumptd Mctaphord db cquis Phde ' tontis.LegeOuid.mtrdnsformdtionibui lib,ii. j

C A P V T II.quot;

uariatn illain, nec minus ^Sacrem concertationê quæ eer huius (aero* IVTEuchariftiæ ueritatc, fub hoc tempore doóios anxie tenet,in* gentit^’ curamortalium pedora ueriat, innoxium mehacflcnus ab omnium par tium dogiiiatis feruaui 0lt; immunem. Et tamçn

I N s T I T V T 1 o. $7 tarnen, quo ego fimul elt; ij qui noftro uerbo fuam committunt fidem,portum aliquam cui tuto inter iftas nutibundas, procellofascç opiniocs fidere poffîmus, nancifceremur, ex. certa animi fententia decreui,fcripturarum,maximenoftri,i4 cft,Noui Teftam .inueftigar e décréta, fi quo modo fortaffîs in bis craffîus aperti ustp expliCctur,cur Ecdefia fanda Do« minicam cœnam non folum celcbreque rum etiam ob quam caufam debeat celc brare.Et ecce oportune occurrit mihi in Luca amp;nbsp;Paulo quoduolebam. Apud Lucam quidem hæc uerba ; Hoc inmeam commemorationê. Apud lum uero ifta: Hoc facite in meam com memorationcm.Et iterum ibidem; Hoc inquit,facite quotiêfcuntj, bibitis in me« ' am commemorationem. Atep iterum;

Quotienfeunep enim manducabitis pa«» nem hunc,amp; calicem bibetis, mortem dominiannunciabitis donee ueniat. Sa« tis mihifuerat fi uel folum unusEuange lifta teftis accederet ♦ NSc uero quia ide Dy ÔC Apo«

$3' de evcharistia

Slt; Apoftolus dint, nee idquidê (I’d lam tertio, dare, aperte, 5)C diftin* die omnia,maiori animus fuldturau* tiioritatCjhinc^ intendo huiusMyfterH rationem redderc SC demonftrarcuerita . tern omibus qui placidis auribus SC ob** uijsulnis noltras lib enter excipiuntdi* iputationes.

Quanquam mihi igitur Euangelic? i

Apoftolicac (cripturx (iamiam ad* dult;flæ)abunde fecerint (atis, tarnen co* I gor uel admirationis gratia diligentiiis percontari,anetiamEcdef{a Catholica i in fuis inftitutionibusat«^ adeo dodod bus cum (cripturisfacris ( quae iam reel’ tata: funt) eadem pari cofenfu adfirtnet, fentiatjdem'cp SCprgcipiat.Etccce refpo dent omnia uotis,amp; id quidem cum uo luptatefumma . Quaeenimmaior po* teft effeuoluptas, quam ubi collaus utd «f(ç partibus,Ecdefia attj Scriptura fi* bi confonant i Quid iam obfecro de qs decernemus,qui nec (cripturis credunt, necEcdefiacmonios obfequQtur^ Vni* co %c fol*

! N s T 1 T V T I o. T9 CO ac foil rerum tefti fiderclicet aut diffi derc. Vbi autem duo teftificantur, imd iiifliamultaadfunt,quiceuex code orc loquuntureadem, (€ntiuntcadem,non potes nonefle pcrfriôæ frontis, fi con* tratotpiorumhominû teftimonia,pa:« gis tui capitis tueri (ententiam.

lam fi quis eft,cuius ingenium noua aliqua Septicipitis huius Seôac perftiafi one ab unitate Ecclefiæ longius abdu* ôum eft, et poteft ante fupremam uitae tnetam fefe exbac impoftorum turba ex tricare,huic bona fide cofuluerim, quo omnomfui cordis intentionc dedatacter riîtfapientiæ, fummxcp dd ueritati, ôd bifee ftipra annotatis feripturç uerbis ue luticlariffimo lutnini totisincutnbatui* ribus,quç non fecus att^lucerna lucent in hoc caliginofo feculo,donee duce* feat dies ÔC oriatur uerus ille lucifer in cor dibus omnium,ut habet P etri (enten tia.Huciam adefto ô hotno,0f uendc omia fi potes,fi non potes proijce.Emc ’ «eritaian,para diuini uerbi fapientiam, * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quae'

I

DE EVCHARISTIA

quæ tibi certum aliqucm tramitem ofte dat, quo properes ad Chriftum. Ea filt; quidem preciofioreft cundis opibus, amp;nbsp;omnia quæ defîderantur,non ualent huiccomparari,ut nobis teftis eft Solo«= tnon. Atep in hanc rem, en coram cxhilt; bui tuis oculis præceptum domini no* ftri æq3 ÔÔ magiftri Chrifti Iefu,cui uni* verft quotquot Chriftiana profeftionc cenfentur^ gauderitq fideliffi'me oblt; âudire ex animo debent, quo 06 eius iiâ famiam graftantem mitigent,SCrpcond fient gratiam,Nemo eft qui non follici* tecum timorémultoac reuerentia Car* (aris uel alicuiùs terreni régis audiat edi* tftaifiC folus Chriftianus populus ûluta* ribus Chrifti, fui authoris ac adfertoris, I'uflis oblutftabitur, nec animo recondet huiüS præceptarSuijimd 86 noftri omni urn patris de coelo auditauoxeft: Hûc audite.Supereft igitur ut quod author« Deo faciendum cognouimùs,mente hi lari 86animo pro pto impleamus, iftos* ûuçPfeudochriftos ac impios Ecclefia* ■ Î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(hei Ob’

' î N s T I T V T I o. ’ öi ftid ordinis Zollos cum fuo ftoiTiächd religemus ad Gades aut fimauis Gyà* ros. Dubio procul qui nos iubet fuum fitium audire, faciet fobinde (fiquidcm in eius nomine petimus^ ut fint intcndc tesnoftræauresuoci fermonis eius nec occludantur unquam cœlefti dodori fpirituifandlo.

Præceptum autem eiüs, id eft^Chri* ftijCiufmodi eft: Hoc facite in meam co« memovationem. Quibusfanecx uerbis omnis omnium quœftionum foluitur la byrintbus amp;nbsp;tollitur ânxiüs confcientia« rû fcrupulus, qui haôenus male habu« ituniuerfos, ita plane, ut quifquis uelit, leueturomninouorum dogmatumatn biguitate ac c6trouerfia,quæ hodie heu multisimponit, fubcp inani ueritatis fpé ladlat in indicium ætevnæ mortis. V eru qui totus pendet ex Chrifto ,eiuscp uer« . bq fideliter credit , hic nec quaeret^

nêc dubitabit dehuius facrofandae Eu« l chariftiæ ufu,qui nobis tanta cum luccj ' cû^ tamclarodiuini uerbi teftimonic» ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' èfcript^

6i deevcharistia

c fcriptuhsinnotcfcit,traditurcp feruan* dus. Equidetn uult Chriftus ut quic* quid ipk fedf,nos fimiliter eius dooi ex emplo fadamus ,quod ÓC facimus non lam cx noftropte ingenio (èd dus au* thoritatc, quandoquidem dixerit : Hoc fadtc.Scd ÓCquare facere debcamuf,apc rit ipièjCum inquitjn meam commemo rationem. Atqui ni hanc ièntentiolatn adiunxiiïet, incertus erat futurus huiUJ Sacratnenti uius,dunt quiiquis iuxta firi ingentf placita præicriberct peculiar«n edendi rationem, quemadmodum fokt plerun^ ufo uenire, ut callida hominö ingenia plus fibiuendicent,pius diffini* ant,quamadmitiit fobrius foripturarun» (piritus.Proindefamiam Locutulei con ricefcant Sgt;C digito compefcat labellum, utpote quibus Harpocratem (utita di* C2m)reddideritChri{ius ipfe, defignas cau(am,ob quam potifïïmum à nobis fit frequcntanda coena dominica. Efiët neexeeranda audaciaSC intolerabilisö (fiantia,fiian(fbusaliqutd ibi tentet infii

. , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tuereho*

1 N s T 1 T V T I o. Ci tuere homo,ubi prior Inftitutor acceffe ' ritDcus.

Chriftusiefus huius Sacramcnti au» thor, uult foum Myfterium ita feruari ' 5 amp;nbsp;percipi,uti decet ôC par eft tali autho* ' [ ri.Quisiamaudeatpraefcriptammetatn l tranfgrediCAut quisaufit contemnerc î ( 8lt; noui ufus author haberidmó quiamp;uc » nbsp;nbsp;nbsp;litlibenter noua fingere,quæuel€x Dia

I J métro pumantcumChriftidecretis,ÔC ( alienumiapiuntdogmaCHaudChrifti» i ànutn oportet effehune,fed infignem i hæreticutn,qui fubeat tanti criminis faci l nus.Sufticit difeipulo parem fcche fuo i tnagiftro ut cadem cum foo magiftro f fentiat.Quôd fi hic noher magifter,qui i ; eft Chriftusiefus, fàncftius aliquodin » huius Sacramenti præceptione, infti» , ' tutu lauiflet y aut làniorem formam, àC f magisnoftræ lâluti profuturam, com-i pcrtamhabuifletjhauddubiumquinfil ( os edocuiflet. Quapropter nos redo » animo ac plena fide hçremus uerbo dei, t docentes ac teftificantes,quód Chriftia» 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nah£G

C4 deevcharistia nahæcEuchanftia (uel fi mauisMi(rlt;* fiue Sacramenrum ) fólum ïnftituta fit in commemorarioncm mortis Chriffi, fblum^ lêruan debeat in commémora* tjonem mortis Chrifti,deni^ amp;nbsp;perópt in memoriam dominicæ mortis.lta uuli ipfeChriftuSjita iubet,ita conteftatus eft inquiêsiHocfacitei'n meam cornmemo rationem. Quodidem eft ac fi aperte d( cat:Filiolimeï,dudum præterrjtplenit»' doiIIatempon'Sjfubquaà pâtre exiens, uem' ïn huncmundum, nunc contra ïn* ' ftat hora,utuidffim ex hocmundo trâf i earn ad pati'em.Quod ut fiat, ncceflurn f éft prius cïaiïficer,hoc eft innotefcapei'. uniuerïàm terrarum orberÉ,fdm connu ' get per meam mortem atque dilcefiiitn. Eftnci'am ( perpcndite quæfb fiJn ) res * miratu digna,quód oporteat Dei filiuifl mori,quo ponit homo cum ftmel mot tuus corpore fuen't, amma reuiuilccfC ad uitamc'Ad hpc,meamofsacfuturaft fiirredïio,eft communis huius dcmptio^S^ ’'roaratio ilh'us, prnfl*

pai'Cfl

I

ÎNSTltVTIO. «ff parentis noftri Adam, hpfas. Quare cu iemel mihi moriêdum fit,non aniplius, ôé hæc ipfa mea mors tanti futura eft, cc ce huiusrei gratia defidcrio defideraui hoc pafcha manducare nobifcunijante« quam patiar mille iliaatcp miranda meae Paffionis obprobria.Sed ante hæc omia nobis atqgt; pofteris mei memóriam relin quam,que deinde in hunc quern iam co ram cernitis modum, edendo ac bib en« do celebrabitur per uniuerlum mundS# Et quia res ipfa agitur periculo Corpo:» ris atqj Sanguinis mei,debetis ôi^uos me urn corpus ÔÔ fanguinem in uerum cibum fumere, hocipfum plane quodiS præfens fum ipfe, quodcp iam meis ma-nibus uobis ponigo, quo mei ftudtofi-us memineritis cum à uobis fublatus fu ero afcenfurus in cœlum.Poteram equi dem uel alia rationc mei memoriam ho-minS peóoribus infigere, fed hie cibtis efficaciffimus erit ftimulus ad innouan-damatep excitandam inuobis, Ôdapudl Uos met commemorationem, quoties

E cum

Î

S« DE EVCHARISTIA

«um cibum legitime (umias 8^ cahceni dignebtbms.Quo etiam cibo, id quod perierat ego quacroac inuenio, inuen« * tumœ iub mea cura ièruo, nerelabatur in pnuina: ieruitutis tyrannidem.Et hoC facietis in mei mcmoriam, no certo quo j dam annorum curriculo, quin ( quciu ! admodum cx meo pofthac ipiritu infti tuenir ac confirmabitur) omni huius culi tanpore,dum(ut ille ait)terra cœl0 media libratum feret, 66 nitidus certas ; mudus euoluet uiccs, numerusœ arenis décrit, QC iblem dies nodïem^ uqucn* tur aftra.Tam diu inquam, donee redic roipie, 66 cum uosipfi mc redeuntem uidebitis in maieftatc mul», cum ange* Iismeis,ad iudicandam uniuerßmear* ncm,hoceft,uiuos 66 mortuos. Proin* de tarn ialutare uirtutis facinus,quod icruando orbi impend« filius Dei, tan^ tus inquam,ac talis conflitflus, triüphus ac gloria, denim tot 66 tanta egregia di* uinae erga nos cnaritatis pignora,qug ß cilccxceduntomnesomium hominum

mentes,

I N s T 1 T V T I o. lt;7 mentes,indigna eruntacterna memorial Si temporalis ilia Ifracliticae gentis ab Acgyptiaca feruitutc adfertio digna me moria fuit, ficut feriptum eft : In cadem ipfa die ducam exercitum ueftrum de terra Aegypti ,cuftodietis diem iftum in generationes ueftras ritu perpetuo, Et fi dignum memoriafuit quôd Arcæ domini cefferintlordanis fluenta ,rcicB miraculum duodecimfignarctur lapidi bus,neexciderct ludacorum mentibus, Denitç fi dignum memoria erat, qudd Maria effuderit unguenta prcciofain ca put recumbentis Domini, quomodo noscommittemus,uthuius tâ infignia fadimemoria, quod nobisredimendi« exhibuit ipfe Deus, aut contemptu abo Ieicat,aut intermoriatur obliuione,8d nonma^salfidue meminerimusprsefti tibenefictj,quo noftri fefcanimi erigant infpem certam, firmamtp fidutiam con fequcndsebxreditatis ætemx, gauden* l nbsp;nbsp;tesfubinde ÔC exultantes quôd nomina

I noftrafcnptaÛntineœlisfOlimopotte.

Ë X batte»

deevcharistïA batrelfnquf fignum accertum quodda indicium cxcidq congrcgatiois^Chore, brout legimus in Numeris:Locutus eft Dominus ad Molen dicens'.PræcipeE« leazaro filio Aaron làcerdoti, ut tollat thuribula, quæiacent in incendia pro* ducat^ ea in laminas SC affifgat altari,eo quód oblatum fit in eis incenlum demi ïiOjSólanóificata fint, ut cernant ea pro figno monumento filij Ilrael:amp; miri* ficaillahumani generis adlèrtio attire* paratiö nullam lui lortietur in Ecclefia mernoriamc'nullum lui relinquet ueftigl um,quodlabiles bominum mentes co* fnoilefaciat lui redemptoris ac uindicis Chriftic'Erexerat Abfolonfibi tituktifl cum adhuc uiueretin ualleRegiSjdices: Nonhabeo filium,amp;^hocerit monuine turn nominis mei,cuius tarnen memoria bàudquaquam in benedidlione eft, Et Chriftus uerus ille Ablalon, id eft, pa* ter pacis aiit Sarlolom ( quemadmodö éum uocat Elaias ) hoe eft princeps pa* ds nullam habebit fui nominis memori

amfVe*

ï N s T 1 T V T I o.

amc'VeiusillaSynagogaiub.eturin mo num entu,panes oblationis ponerepoft fingulaSabbata,futur os in cibum Aa* ron ÔÔ eius filijSjôC fola Ecckfia praeter fimplicem pane nihil hab ebit amplius, nihil fanâius poffidebitc’ pane inquam, fed quern Sanélus P aulus domini pane uocat,qui eft eius cor pus, ÔC hoc in com tnemorationem.Quciii^di^odum aute inLucaatq^Paulohçc uocula îitvap-vHtfiç ponitur,ita fane 00 eademreperies inLc uitico ca.x4. fiGræcorumuoluminum fidem confulas.Sed de his copiofiusali bi.Solebat olim mundus maxime in Ac gypto in monumentum futurae famx erigere atm conftruere egregia Maufeo la,Cœnothaphia,altasPyramides,ingen tcscp Colofl'os, ac id genus reliqua deli«

* ciarum,Sed ÔC Romanorum Satraparu nullus ferè fuiqficut amp;inter ipfos uulga res ciues pauci,qui non fui nominis ma moriam certo quodamfymbolo pofte» ritati commcndaretjhic aendsincifis co lumnis,ifte imagine fculpta ÔC formata

È 3 esera

7» DE EVCHARISTIA

C3era,ille Grçcamcis antiqua repetitis origineEpitaphtjs, ôôi'd genus fimiH* bus quitus teftabantur fe uixifle. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

ctfi expltMratiflîmum habebant fe unaeô cacteris morituros aliquâdo,tamcn qiH’ tiominum memoria,cito poft fata quit* j fcitjtalibus uteunep confilijs occurrcbSi ' neceflïtati,quo SiC abfèntes innotcfccréi pofteriSj^fiiafortiafada commenda* rent fequacib us,hoccp confilio ingcniK teftarentur (è haudquaquam ,ut Poëta । inquit^numerumfuifteautnatos tatutn confumcre fruges. Et tarnen hçc dom* fu'co collata monumento quanta font^ Iftorum Coloffï temporum uctuftatc in tercidcruntjfublatacp cft eorum memo* ria computruit ut ftercora. Huius aü tem domini noftri, qui Rex regum eft, Sc Dominus dominantium, hucuftp fit ma ceu ahenea atepmarmorca turns,per «nanet memoriale in generatione 8Cge* nerationem, baud uno in loco, fed per omnes terrarum angulos, renouatur^ de diein diem intnuba gloria, attp per* petu/s

I N s T 1 T V T 1 o. 71 pctui’s cœleftium laudum hymnis. QuS to cmhuius noftriRegis uirtus prçcdbt angdorutn fimul amp;hominum fada,tan to 06 fandior dus memoria erit nobis in eum credenhbus, promptiffimis «ter nç fuç maieftatis ac uoluntatis miniftris. lam autcm baud ludicra res eft, Chrifti commcmoratio.Si enimres foret leuis, utihodie obganniuntnonnuUi, ncqua* qnam tanto cum ftudio, rcpeotaép uiclt; prxccpiffetferuari eandem.Et fi iâ Chrl fti prxccptum Icue ccnfes,fit pr oindc ÔC dus memoria inanis. Vcrum tune pu« tas mortem Chrifti femd pro nobis fa* dam baud efte (ads dignam, in cuius co memorationem Sacramentum feruetur inEcclefia ^Sed inquicst Atqui ipfum Sacramentum oportuit effe cfficacius, operaricp maiora.Refpondeo‘.Tunc u* nus prudentior es Chriftoc'Aut esipfe Cbriftus ? Tants'nc tibi iuris ucdicas ut aufis Chrifti uerbis tuos affucre pan* nos ? Tibi foli nequit (atisfacere Chri* ftuSjfuisiuffiSjqui nadenustot mflibus

Ë 4 anima«

•JZ de EVCHARISTIA animarum in fuaEcdcfia afFaum fausf« ctt, quicn tothominummilia hoc modo aluit miuftum robur fui fpiritus f Quid amplius petiscQuid potes maiusautef* ficacius ex hoc Sacramento decernerc, quam tuustibi ( ft modo tuuscft)ftatu* it Chriftus,£C apertetradunt ApoftoH; Dubio procul ingen tia opcratur,queitt admodum fupra noftri patres, falubrb ter docuerunt: fed interim baud unqua tninaci illo tuorum uerborum fulmine, milodoce,nobis perluadebis noua tua fîgmenta, etiamnum fi Seffitet in labris Suada dilerta tuis.Quis enim compelkt nos repudiate certa Chrifti uerba,SC in« certis Pleudochrifti hærere opinioibusc' Inconftantium hominum ea perucrfa opinio eft,quafi huius mâdati uerba iinlt; potcntiora fint, quàm ut ftifficiant in ta« lern huius Sacramenti ufiim. Sane cito pr oferûtur,lèd frage nucem, erue nucU um,amp; cam fiib dura cortice compcries fpiritus energiam, cui pares non fint fn Wræ omnes tui ingentj uires.Atch iam U betalt*

! N s T 1 T V T I o. 7? bctaliquodpericulû facere huius encr-eiæ.Vos dicitiS'.Debetunufquifqi Chri ftianusiuxtafuarum uirium tnodulum fcmper àC ubique meminiffe amaræ mords CHRISTI. Hocquidem cffeuerum’8ô probe dicfium nemo eft quiambigat. Ét tarnen extra commune hune pietatis cultum,multo plus homo operæ impendere debet euoluêdæ mor ti Chrifti fub huius Euchariftiæ prxfeti tia,fiue huic participet ipfe,fiuc alius quifpiam.Nem enim leuiterurget Chrt ftiuerbumtHocfacite inmei commet moradonem.Inprimts igitur feias, earn ipfam commemorationein, quam hic et apudPaulùmiubet fieri Dominus,non tantum abditisanimorum fecretis con» ftarc,uerum edam uocalibus (utita dixe rim)uocum alt;fiis cæteriscp moribus, ita omnino,ut omia membra noftra inhu* iusSacramenti reuerctiam honefta qua^ damfollicitudineac falutarimorum co-l pofitio ne fefe ornent ÔC excolant. Hinc ipfePaulusfuper hanc uoculam ( corn» E y memoa

74 DS EVCHARISTIA

memorationcm) quodammodo cotn* mentatur diccns: Mortem Dominion* nunti'abitis,non parum hoc comment» n'olo adferens lucis QC adiumcnti ftudio fo auditor!. Tâdem quomodo,i'nquies, hocfademus in ftii, hoc eft, fuac mortis commemorationernfHoc te palam edo cct Ecclefia miro quodam ordinc,nec minus uarijs ceremontjs,in omnibus îjs quæ in hoc myftcrio uel opère peragùti mr,uel deprehenduntur oculis, autpeP cipiuntur auditu.Hæc enim omnia cer* ta habent fpecimina ac pia quædam ue* ftigia dominicæ paffîois, mortis^ Chri fti.Nihilenim hic eorum intermiflùm eft quæ in tui authoris atœ Seruatorisce dunt monumentum 8Ó gloriam. Et qn» retam accurate omnia cNimirum quo lalutaris ilia paflîo amp;nbsp;mors longe omniô ad noftræ iàlutis incrementa fcrtiltffîma durisnoftrisæqueSlt; piOTis præcordijs penitus infîgatur , tota^ flla domini^ ex crucis ièries in noftris pedoribus quotidiano quodam piac meditationis

I H s T I T V T 1 o. 7Ç pcnfo fupputctur, ac demum abeat in mores.Quamobrcm cum pcrcipis ipfc huiusfacrofandæ Euchariftiac munus, aüt ades perdpientibus,ut fubinde QC tu iftud ucl fpiritu cxdpias, omnem tuum intelkôum rédige in obfequium Chri-fti,côpone omnes cogitatustuos, eos^ furfum toile ab omni procul mundana rum rerum cura,inuifecp faltemtuo fpi* rituGolgathac locum, ubipro te Deus ac Dominus tuus fufFixus eft crud ÔC fil ftinuit mortem.Hic iam aperi oculos tuicordis,tacitoï» pedlorisftudio perci pc amp;nbsp;mente reumue uniuerfos illos cru datus, quos illi malcdiôi ludaci pariter ÔC impqGenulesfecundum prçfiniiutn confibumacprxfdcntiam Deiferodffï me impegerunt. Primo omnium ueniat inmcntemincomparabilisilla erganos îetemi patris cbaritas, quaî bue eum c6 pulit,ut darct filium fuum unigenitum pro redemptione mSdi. N on quafi nos dilcxcrimus eum,fed quiaipfe prior dilc ait nos, amp;nbsp;raiût filium fuum propitiatio nempïo

DE E V C H A RJ S T U

ncm pro peccatis nofrris, utïnquitloan ncs. Vnde ôC Paulus tcftatur,quód com inêdetchaiitatcm fuam Deus in nobis, quoniani cum adhuç peccatores efle* mus,hocc{t,cuiTi fecundum gentilitia labcm elTemus inimici,pro nobis moitu us efl Chriftus. Atquihanc dilecflionis dignationem caftimmus lile ac plane I'nnocensagnus fuishumen's nobis nb hiladbucpromeritis aduexite çœlis,iü xta quod Petrus aittßenedicflus Deus ct pater Dotnini noftri lefu Chrißi',qui fc” cundum rnilericordiam fuam magnain, regenerauit nos in fpcm uiuam per re* furreCiionem lefti Chriftiex mortuis in hæreditatem incorruptibilem SCincon* taminatam immarceffibilem confer* uatam in coelis.Qiiin ÔCidemhoftia pro nobis faóus eft in odorem ( iuxta PauH fcntentiarn)fuauitatis,per quam ex irare cepti iumusin gratiam, quo peccata de* inceps non imputentur nobis.Denique perhuiusagni atcç immaculatæ hoftise ipçrita fatfti ftjmus turn fill) Dei, tum.co . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hxrede§

1 N s t I t V Tl Ö. 77 Iiæredes, uti abûdc fans teftatur Paulus^ fatbens Côrinthîjs,ac dicens;Qiion!â* quidem Deus erat inChriftö,mundurrt reconciliailsfibi,non rcputans ilh's dcli« (fia ipforum, fed pofuit in nobis uerbiî reconciliatiois.Et Romanis,Quod, in’» quicns,impoiïibile erat legi,in quo infir mabatur per carnem,Deus Hlium fuum mittens iîi fimilitiidincm earnis peccati, ( nbsp;nbsp;Sedé pticcato damnauit peccatum in car

. ne,ut iuftificatio legis impîcretur in no» I bis,quî non fecuridum carnemambulâ 1 nbsp;nbsp;mus,fed fecuridum fpiritum,Deinde,ue;

I nbsp;nbsp;niât inmeritê,propta ilia filr) obedienria

I in qua bibit hune pafiionis calicèm,ad multOrum exhaurierida peccata, iuxta quod ipfè aptid Matthæum ait ; Hic eft languis metis qui pro multis effunde» tur in remiffionem pcccatorum, iuxta quod SôPaulusPhilip.lcribês, Qui cû, inquit,in forma Dci effet,ncnirapi. V eniat,inquam,in meritem amp;nbsp;eximia lUS erga hominum genus di!c(fîio, qua aliam nemo p oteff hab ere maio rê, quê^i admoduriî

71 DE EVCHAMSTIA admodum teftatur ipQ diccns : Maior? hac dikdionem nemo habet, quam ut animam {iiam ponat quis pro amicisEi* IS.Et Paulus Galatliis kribens, Graa'a, inquitjuobis ÖC pax à Deo patre noftro 6c Dno lefu Chrifto, qui dédit ferner* ipfumpro pcccatis noftris,ut aiperet nos de praefenn leculo nequam.

Prajtereamenuniflc par eft,quemad modum is ipk filius, tut cauia uermis amp;nbsp;1 no homo,opprobrium ÔC’abiedio pie* i bisfadusfit, ÔC quemadmodS efFofise manus arque pedes,denit^ numerata o* mnia eius corporis oflä.Recordare quo modo illi in ara crucis nctç fpecies ne® decor,fed nee aipedus fuit ullus.ConJ* dera deipedum QC nouiflimum uirorS, qui fuum corpus dédit percutientibuS éc genas iuas uellêtibus. Memorare fao guinei illius iùdoris,ÔC palpiiaus anim* j in montae oliuarum. Ad hsec cofftt quam fit iniidiofe traditus quam | quiier captus, quamferociter ligatus,g | cotumeliofe circumquaeBduduSjqu^»” falloac*

1 N S T I T V T I o. 79 falfo accufàtus, quàm malitiofe laqueo conftri(Hus,quàm irrifus iurpitcr,quàni crudeliter uirgis cçfus,quàm indigne co rona fpinea,purpura,arundineocç bacu lo delufus,quàm inique addicquot;lus morti, quàm male fuff ixus cruci,quàm impro* be cum iniquis dcputatus^ quàm mifere develiâus,quàm denitç innocenter con fixus lancea,2lt; demum fepulturæ tradi-tuSjiuxta Euangeliftarum fidem.Et qua rehæc,6lt; tam multaç Sane propter nos homines SC propter noftram falutem. Quarto, Recordare quemadmodunl olim perpetuac morti obnoxius ôi. per« ditionis nlius,nunc per mortem Chrifti adfertus fis in uitam.Memêto quôd per banc mortem tibi fublata fit mors gehe« næjSC naturæ mors comutata in fomnû. QuidmultaC Plane impleuit quodali« quando ipfe per prophetamfuturû præ dixèraf.Ero mors tua ô mors,morfus tu us ero infeme. Subeat mctem tuam perpetuus ille acternç morris cruciatus,ignis illeinextinguibilisSC uermis nunquam

moriturus,

so DE EVCHARISTïA moriturus,qiri paratus eft qs, in quibuS nihil ftii habet mors Chrifti,hoccft,pro quibus fruftra eftuftis uidetur fanguis Chrifti.Cogita magnitudinem huius ho ftiæ.EquidêChriftusuerus ille Aaron 66 unicus noui T eftamcnti mediator,no aliam creaturam,fed ftmetipfijm obtulit pro nobis,id,emSacrificium,(acerdos hoftia facftus.Cogita quod in ipfo Chrf i fto,hoceft,pereiusmortem ^etcrnusp^ terfibipacift'carit ac reconciliatit mun*, dum uniuerfum,perc5^ hanc mortem in* ter Deum amp;nbsp;hominem æterna pax amp;• I fumma concordia cofirmata fit Ô6 ratalt; s Reminifterc quomodo per hanc mor* : temde iniqua peccati fcruituteacSata* np imperio nobis triuphatum fit infigni ter,nimirum quia per earn omne quod * ad çternâ {alutem,ucram uitam ac cocle ftia gaudia fpe(ftat,confecftum eft atqne impletum copiofiftime. Et quo huius mortis memoria uiuaciusatt^ efticaciuî tuo inhæreat pelt;ftori,memini(re couenit quantum quoqj intaxeflerit temporis» exquO

ex quo pro te mortem fubqttuusatque omnium autor 8^ Seruator Chriftus. QuinSC ipfa loca fupputa,in quibus mortuuseft. Cogita eius sctatis florcm, peipende difcipuloium fugam, atque

I nbsp;nbsp;fanfliflima’ matris extremamtriftitiam.

V cniat in meutern ludacorum execran*

j da uæfania.Memineris fummæ futuræ eius mortis anguftiæ,flcbil€mcp uitç di^

I nbsp;nbsp;fccffum,8C harc quidem omnia tui caufa

‘fufeepta atep fponteperpeffa. Qttid irt* , tcrhaec fufpirast'quidftulte mœrescP oti ’ I us gaude ÔÔ Içtar e ex buius mo rtis com« ' I nbsp;nbsp;memoratione,propter cos qui per banc

11 nbsp;nbsp;aVfequuntur promiffam uitac bscredita«

• 4 tem.Autuiciffimluge,propter eosqui«

» nbsp;nbsp;bus ea mors ad ruinam acternae^ mor*

t nbsp;nbsp;nbsp;tis cumulum ceffit infelidter,aut in qui*

i I bus ifta redemptio, promiffio ac opti* - nbsp;nbsp;mumEuangelionbenediôifemints Ä*

i nbsp;nbsp;nbsp;brahae, nibtl profecitad falutem,nibfllt;ç

• 5 ’ gratiarumaôioisattùlitin glöriamDd.

'» k bubindemirare mirificam 8C falutarcm ûnûwttm faipturarum cofonanuam, , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F Siqui®

t

St DE EVCHÄRISTiA Si'quidë nihil pafTus fit Chriftus, non ante multis retro temporibus dïumfitSópcrProphetas fidclinîitici’^ ■ ncinatum,uelad fèpulturam ufquej^^j* tarnen Sanlt;fîus Paulus ex fcripW^'’ manifeftatamaffcrit loques Corintbi)*'i T radidi uobis inpn'mis,quod äfacccpi» J quoniam Chriftus niortuus cft pro p«*^ can's noftris fecSdum lcripturas,SC quö fepultuseft,2lt;^ quia rcftirrcxittcrtiadi^' feeundum Icn'pturas.Etid fortaflisi^ Efaia, apud quem ficlc2is:Erit fcpn^*' chrum eius glorioftim. RuiEumró dabit impios pro fepultura 2lt; dïuit^ pro morte fua.Extra harc enim nclciol* quid certius comperies aut leges. Atqu' eiulcemodi commemorationis dt citur iftuc Sacramentum, ut totam tnc* tem tuam talis cogitatio pofti'dcat, tale^ occupe! petftora ftudium.

Quinto occurrat Chrifti innoccfl* tia,in cuius mortem nulla unquam inüÇ ta eft dati damni aut commilTt fcelcns adio, fient teftatnr ipfe iudex Pilatus-, QuiJ

I N s T 1 T V T 1 o. ,35 Quidem pcccauithic agniculus i quid comm eruit C Et tarnen iftc inno eens ea paffus eft, quæ nos malè nocentes pat» coueniebat.Peccatum pro nobis fadus cft,quifoluscumfciret omnia, peccatu ignorauit. Fatftus eft inter blafphema ludçorum ora maleditSutn^malediélus cnim qui pendet in cruce) cui ante mun di conftitutionem unicebenedixerat do minus, amp;nbsp;in quo benedicuntur omnes tribus terræ. Cur non miraris C cur non obftupcfcisc’cur non OC meam linguam orationemep comprimit fiftitep admi«* ratio mentis Ænprimogenitus ante mnem creaturam fufFixus eft crue» .En J nbsp;nbsp;nbsp;omnis uitæ autor, mortem pafîus eft, ô

confilia dei,ô arcana cœlorum, ô altitu» dinem diuitiarum fapientiae ac fetentix dei, quàm incomprebenftbflia ifta, ® nbsp;nbsp;nbsp;quàm ineffabilia f Hic crede, Hic fidc.

Hic exulta in fpiritufantfto, Hic mêtem leuain cœlos, ÔC pronus procumbe in terram adorans (àlutar e illud D ei bo

. minuin,Hominem inquam.Chriftum 5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fl Icfw.

Ô4 DE EVCHARISTIA lefûm.Nonpotero nonmirari,fi extam fàlutifera comniemoratione non igned ïcat,non inardefcat ac deperiat homo’ amore totus.Et cui tam præfradîa prx» cordia,etiam fiuel Hircanæ admorunii ubera tigres, qui non totus ceu ca:rali i quefcens,foluatur, quurn inillain fupr^' mam nodem aninium intenditH^ commetnoratio, earn pianè in noftn\ pedoribus excitât charitatisflainmâ/ ncqueat ante fedari, quant fie diligamii^, Chriftuntjficut ipfe dilexit nos,Hoc cft quantum par eft humanae naturæ. Ha’‘ jnquam commemoratio (fi modo^^ animo proficifeatur ) certam adfertdc' ploratis animis confolationem, mam credentibus, ac denio^ omneni b^ lus mundi metum, fpiritaîiumcp ncqüi* tiarum terriculamenta procul ièinouf' e piorum hominum cordibus. Poftt^* mo etiamab omni terrenarû cupidita'’’ nos elcuat ftrepitu, atœ fùlFigit crucio^’ mini noftri,patulocp C H R1S TI gïlianatlateri,exhibens coràm ip^

ncva ÔÔ offcrcns ofculanda, ac demum tam modis omnibus cfFicit nobis iucun dum Chriftunijtam reddit fuauetn, tam eharum, tam amabiiem atcç gratum, ut fi mibi linguæ centum oratç centum^ omnianonpoffcm percurrcrc nomina rerum.

(^1 Habetfubinde ôd hoc commodiia fe iftud pr3cceptum,ut facile noftrx me* moriæ fuggerat omnem dominicçmor tis feriem.Nam cum per Paùlum dicat,

gt; I nbsp;nbsp;quôd perhuiusSacramcntifrequentati-

lit onemfuam debeamusannunciaremor 5' tem,ùltro offert ftudiofis animis quatre di anfam,cur ipfe mortem fubierit, cum e nbsp;nbsp;finepçccato effet,iuxta quod apudloan

î( nbsp;nbsp;ne aif.Quis ex uobis arguet me de pec*

111 nbsp;nbsp;nbsp;cato,nec fueritinuentus in ore fuo ullus

d*’ nbsp;nbsp;dolus,utaitP etrus ,Et teftatur loannes

6 inquiensiScitis quia ftle apparuit,ut pec c» cata tolleret,ÔC peccatum in eo non eft. tô Quid igitur ïNimirum neceffe eft nu* 10 dihieprodeant Adam2)CEua,2lt;abfque V nbsp;nbsp;«erecundiac inuolucris foliorumep inte«

V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P 3 çumen*

8« de evcharistia

gumentis fui admtttant contcmplatto« nem.Quomodoc'Sanèut agnofcantft reos prxuaricationis, amp;nbsp;publiée fatcan tur, quod lua inobedientia fubegerit Chriftum cruci, qucmadmodumÔôfcfi ptura ait ; Propter peceata populi mû i pereuffî eum. Item:MuItorutn peceata i ipfc tulit. Rurfum : Ipfe iniquitates eofô portabit. Et iterum: Dominus poftiitni eo iniquitatem omnium noftrum. A que etiamiTradidit anima foam in mót tê.Proinde fob hac taliqj ratiocination, ’ teipfom 6 Chriftianequantus es, tonin’ iufta trutina examinabis, horû^ numn ro te adlcribes, pro quorum abolenda iniquitatc oportebat Dei filium morte turpiflîma occidi forts Hieruialem. Cô^ pone omnes anima: tua: iênfos, eofque rédigé in obfequium Dei, ut iamiam p’ ratus fis priorem iniuftitiam cofiteri Do mino,amp; deteftari commiffa, ut fias no* vus homo in Chrifto. Videtur neiamt’ bi perditiffîma peccati conditio, SC exe* cranda iniquicamm neceflîtas, quarum lollcnda*

tollendarum caufà neccffum erat talcm , j fieri mortem quæ nec fimtlem uiià eft ’ I nec habere fequentcm c'Hinc agnofce, ’ I quanti Deo Opt.Max.conftiteritpccca

ti abolitio, fimulat«^ cogita, quidnam nos fumus,quibus rcdimendis neceffc

’ nbsp;nbsp;nbsp;cratimpendi ac tradi Deum. Quid autê

' fumus nos i Quales nos reputas Ccrtc ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;taies,qui cria indigni pro quibus uel in*

’ t fimus homuntio debeat mori.Quid eft

Deus^O' Summumbonum.Curnon lundis tuum pedus Chriftiane, ÔC caput

I nbsp;nbsp;inclinas huic nominiî’ Hic quscfo paulu

lumperpende, quàm fibi Deus fcilicet placeatinbis,qui audacius peccant,po*

* fteaquam femel per Chriftum cius fili*

f nbsp;nbsp;nbsp;um adfcrti funt inlibertatem.Sed 06 in*

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tellige,quanto fcilicet gaudio futuri fint

■ Deo, quihuius mortis fidutia peccant.

Quinpotiusaudiât, quiaiftcagnusdei tollat peccata mundi, non augeat fcéle*

♦ nbsp;nbsp;nbsp;rum fentinam. V t autë paucisfiniam,in

i ca ipfa commemoradone omnia cum * confeäa tum infeôa peccata longe ti* 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ F 4 bigraui

SS DE EVCHARISTIA bi grauioraac turpiora comparebunt^ utlibeatad ca redire poft idoneamde* tcftationem, Arqui aduerfus quamcu^J peccati contagionem,nullum præfentt^“ us pharmacum reperics, nullum fenties efficacius antidotum, quàm affîduuiH huius contempiationisftudium, quod ex praecepto Chrifti per fui commenio* rationemin Euchariftia periclitanti oc* curritfratrijiubet^ fiderefuturo præfr dio {pus. Ncœ enim hoc uerbum qü° didïum eft, effundetur in remiflîoneit' peccatorum, nos fol um conlblaturob remilîionem,quam uere contritis cofl‘ fert Catholica Ecclefia, iëd SC ièrio ad* monebit, ut diligenter nobis caueamn^ â peccati illecebris contra^ has promt pto ipiritu infradioœ animo dimice* mus.Mihi crede,haud unquam Diabo* lo omnis peccati auto ri coniènfùm ftabiSjfi cum tali dcteftatioe odiocp pet^* cati, domum repetis ex Miflàrum fo* lennijs.

Tâtum dixilTe iufficiat nobis de hgt;l iusS«

î N s T I T V T I o. 8? lus Sacvamcnti uRi, Hoc unû interim pe tentes, ut quotquot huius Eucharifti^ fandîa muncra pcrcipiunt, autab alrjsfii mi confpiciunt, hæc Chrifti uerba ante diligenter mente reuoluant, memoria re pétant,ac demum opéré cxerceant,Hoc faciteinmeam commemoratioem. Sed diui Pauli: Quoties manducabitis pa nem hune, mortemDomini annûtiabi»» tis.Quæ nimirum annuntiatio ex aequo omnibus conuenire poteft, dum quifiç autapudfemetiplûm aut apudfratrem fuum repetit, quàm {ponte fuftinuerit mortem Chriftus, id^ qua excauû, ÔC in quorum (àlutem, amp;c. Qua ctiam rati oneuel nuda dominicæ mortis imago quotidie innouat in noftris mêtibus hu« (US mortis commemorationem, quem« admodum aliæ tu facræ illius Parafée ucSjtum aliarum Veneris dierumeere« moni3e,quæ aperte nobis iuggerunt hu ius mortis memoriam. Quanquam inipfa Miffafiue Euchariftia, ipfum dq mini corpus ac fanguis praefto eft F 7 utrunep

90 DE EVCHARISTIA utrûque uifibtlc, fol um credenti coiïi prchcfibile,Hoci'nquâm corpus, quod îufFixumfuitGruci, ôC pro nobis traditö in mortem ,Lu.î2. et is mfc (ànguis, qui excodem corpore profluens effufusfu iti'n remiffîonem peccatorum noflroijt*

Qliæ fine omnium iàcratiffîma prX (èntianoftra pedora uehementer in hu« ïus mortis memoriam accedit, infhgat’ que ad redamandum cum, qui fie priof adamarat nos.Ethæc commemoratio ïefl’imauonc fui OC pondéré, tantum ex« cedit omnes alias pietatis memorias,qu3 turn Chriftusipfefiiaauthoritate uincit omnem creaturae ordinem. Atqui in ta« lem commemorationem inftitutum eft hoc Sacramentum, ita ut audadîer iuxta iueritatisadamufiîm tuo proximo refpó dere pofiis.Sacramentum altaris nihil ali ud cil quàm infignis quædam memo* ria,ac egregium mönumentum mortis Chriftilefii, Hoc eft, efFicax quoddant aeternæ làlutis indicium,certus^ perpe* ««SC uÛÂ indcXjquæ folis credcntibusac picin

I N s T 1 T V T I o. 91 pic in Chrifto uiucntibus,pcr lue mor« tem parta eft Ôlt; impetrata à pâtre. Cuius nimirum mords commemoratio nung abolefcet,nunquam intermorietur,nun quam ceffabit. At malorum hominum memoriam cito ex hominibus tolletDe us;2lt; contra,iuftorum memoria perma net in gloria 6ó bcnedilt;Hioe,ficut ÔC Do mini memoria perfeuerat,qui eftuerus illeïofias,boc eft,Seruator,cuius memo ïiain compofitione odorisfada in oîni orCjquafimel indukatur.

Hadenus ipfum fupremum feriptu r3cfpiritum,omnem nobis loquentem ucritatem audiuimus, nunc ipfi Ortho* doxi patres accèdent teftes, quôd haud alia ratione hoc ipfo Sacramento ufa fit Ecclefia Chrifti, quàm iuxta primae in* ftitudonis exemplar,uti QC infra proba* bimus,cap.8.modo Deus cœpta fecun det.Sanlt;îlus Diony fins de Coclcf. Hier . cap.3.apertc dicitinibi facram memotiâ peragi.Eius ucrbahæc font (neep enim cevtioracompcrio)Nelt;p enim fas eft tjs qui ft*

95 de EVCHARISTIA qui (àcra myfteria tradunt, fiuc quiilla percipiuntjOperari prorfus aliquidjinfi | quod ofFjcij üîi diuina fànxic inftitutio. ' Idem deEcclefiafticaHicr.fic aitjEntm® . uero dârina ifta imitano quomodo no» ; bis ali'rer obueniar,niß memoria tam ex* ( ccllcntium benefidorum Deriugi'ter in nouetur (àccrdotalibus prædicationb bus atcp myftertjs Hocenimfadmus, ut facra eloquiaadmonent,in eius conilt; mcmoradonem.Et paulo poft: Quorii lt;a,i'nqui't,r€uerenter fimul amp;nbsp;ex Pontifi । call oftino Antiftes poft fàcras diuino* rum opcrum laudes, qudd hoftiam fa* lutarem ( quæ fupra ipfum eft ) litet, Ce cxcuCât^âd ipfum primo decenter clamaus;T u dixifti:EIocfacitc m meant commemorati'onem,Deinde tanto mi* nifterio ad imitationem Dei inftituto di gnus fieri poftulaqamp;fimilisipfîChrifto pro uiribus euadere,ut ÔCSacramêta lân (ftè coficiat, SC cafte diftribuat. Poft höc Só ûneftus Cyprianus feribit: Célébrait* tes inquiens Sacraracnta,conioncfflUf

1 N s T 1 T V T I o.

quafi ungulam findens ôô ruminans pe cus,reuocare ad fauces,S^minutatim co molerc Dominicæ inftitutionis exem« plum,utfemperpaffîo fit in memoria, ncc terreât crucifix! hæredcs mortis fiip pficia,fed pafcât ôC reficiantmaturatç te furreôionislætabunda folcnnia, K.ui« fumcR ibidem de ijs qui hæc facra r eligi-^ ofe oûferuant, inquit *. V ide quo modo his qui Chrifti commémorant paffionê, intra facra officia quafi per quofdam ca nales de interioribüs f ontibus egredian tur torrentes,8C fuper omncsdelitiasla* chrymis nedareis anima dcle(ffetur,quâ tamfuauitatemanimç inquirenti ubi fit Deus fuus,fufpiria contemplationis cfi* ciât.Similiter èc in cake eiufdcm fermo* nisaif.Hæcin Chrifti commemoratio* nemretraöantur à fidelibus, defeca* lis animis carnis eius edufium noneft borrori,fedhonori,potucBfanlt;ffî ÔCfan ôificâtis fanguinis fpûs dekdatur. P or* ro diuusScdulius in Epift. ad Corinth. cap,u,üc ÙU Chsiftus nobis fui memo« xiamin

94 de E V C h a R I s T I a riam in terris reliquit,quemadmoduin fi quis fubiturus fit longa peregrines régi* j onis itinera, pignus aliquod quafimii” tui amon's indieem rclinquat apud am^ cum,utquoucs confpexeritamorismo nutnêtum, priftinarum recordetur atni citiarum,acueterum ofFiciorum.Sic di» uus Chryibft.ad Heb. OfFerimns qui* dem,inquit,fed ad recordationcm tari* entes mortis eins. Itemcp Pontifex auu’ nofter ille efi, quihoftiam mundantefl' nos obtulit, ipiam offa'imus ÔC niin^ quæ tune oblata quidem confiiminon poteft ♦ Hoc autem quod nos faci’ mus, in commemoiationem quideiît fit cius quod fatfium eft. Hoc enim in* quit,inmcamfacite commémora. Non aliud Sacrificium ficut Pontifex , fed idip (um iemper facimus, magis auton ad recor dationem iàcrificîj operamur-Sic Sc S. Aug. pulchre admodum edo cetquomodo hare memoria ièruâda fit inEuchariftia,uidelicet, quod Chriftns mortiws fit QC rçfiïrrcxerit, in h»c uer^ bafef*

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î K s T I T V T I o. 5ÿ

bafcribcnslanuario : Sacramentum eft in alia celcbratiöne, cum rei geftæita re* memoratio tit,utahquid etiam fignifica ri intelligaturjquod fancflè accipicndum eft.Eonatïc^ modo agimus Pafcba,ut non folum m memoriam quod geftum eftrcuocemus, id eil, quod mortuus eft ChriftuSjôC re{urrexit,fed etiam cætera, quac circa ea atteftantur ad Sacramentt ngnifîcarionem non omittamus. Diuus j nbsp;nbsp;uero Gregorius fichabet : Conftcratur

facra prece panis pro nobis in comme« morationem Dominicæ paflionis. Atcç

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eius generis ftntentiarum immeniâ co*

• I nbsp;nbsp;nbsp;piaeftapudomnes fcriptores diuinoßi

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cloqusorum,maxime in ijs locis, in qui«

I» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus meminere Sacrofandæ Euchari«

11 nbsp;nbsp;nbsp;ftiæîQuibus confonant rcliqui Ec*

1: nbsp;nbsp;clefiæ Dodlores. Scdamp;2 ita hadenus

• 1 fummo conftniu docuerunt cum Or«

thodoxiSjdocHi Romani Pontifices, do

• 7 öiEpiicopijdodi Monacbi,à fexcentis

't nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftrè annis.Sic ufep hue fenfit Scholaftr«

ca Theologia in pubîicis Gymnafijs, ita

i

D E E V C H A R 1 s t 1 A ita (quod nemo expert us inficiabitur) » utui'x aliud ho die Eeclefie dogma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

quo magis fibi confonent uniucrfi, atÇ’ ; in huius commemoranonis commen” i, datione, per quam fempcr iubindedo j betinnoftris petfîoribus Chrifti pafli'o j uirefeere ac adolefcere ad iuftum robur j; ipiritus iuxta quod uult iubet ip^^ ' Chriftus.Ad hanc quoc^,ceuThefcifr j lOjHos ducuntinucterataEcclcfiæ ca, ftcræ lecHiones, colledîarum utuû* i câtpreces,alternæ Antiphonæ, fuaud jl Hymnijamp;flagrasSequentiarum ardof) i omnia in laudem corporis Chrifti coifl j pofita, quænos quo dam quafi pietatis Oeftro excitant in hanc iacrarnmemo* riam. Quarehaud Eigide tab's reruin^ diuinarum concors inîntutio,confîriA^ redeberet piorum hominum corda, , tamïeuiter refilirent à recepto Eccleßsf ulu.Ethæc quidem de commemoratio» ne Chrifti,in qua plurimum omnis uct* j (àtur totius intentio Miflæ.

ANNOTÄTIONES.

Zoüoî*

I ’ INSTITVTIC.- $7

Zo:Ioj.)ZoilK$ qutddm wÆgni« Poëtafcris • pj(t contre Llbros HoincrtjMiitle Hióli« fft Homc= l romdJhXjidfftjHomcri/ldgt'Uwm.HwicojnniïqMt * ) cun^; «el doft» welpijs ums detrwbit ^uocAtur Zoi lus.OiudtwSj

gt; Ingenwon m^ägtii liwor detrwftwt Homert,.

) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;illo Z Olle nomeii bitbcs.

Ad Geldes relegci«us.)Gc(des G(tdiKm,fft ïtiplt;= j, UOcedwiHltrwBetiainHiß’.'irtWjCircei colwmiii« Hfrcwlis.Vnde eww dlujue cxopitn bdbcmi«, optd« Sbimtii eum e)]'e «Uret Glt;tdes,fie quid db eo noxij no^ bisiiigerdtur.QttisdWtcmmdgis c medio EcclcßeC «tblcgdndws eft, qtwm HaereticwSjCMiws (ermo «t cÜ «er Jcrpit,femperq; dlioraw pcrnicicm meditdtwr? Similis pdricmid eft,Vltrd Sdwromdte« udkre.

Locutulei 3Locttt«teiws,qui CTGriccis

Xó^oQjis dicitur,qMi nowos rumores ß’etrgit, qwiqj dd quiejluw qwiduis gdrrit,cr wt Perotti« loqwi« [11 tur,cuius lingitó tlt;tm prodigd infrenisc[;,ut deterri } I md quitddm coUwuione werboruw ßult;tt femper, CT j 1 «Jlwct.Hwnc itwiores noß:ri lingiidccm wocdiit. U Harpocrdtcmreddit.)Proeoqwod cj1:,jiletitwn

I indixit.Hetrpocrdtcmcnim filcntij DetwniMttetCa ƒ• resßngebdntjUtbodicinPr'ifidicdtortHtt Canobijî I Dominici« pingitttr,ori ddmoto digito.

îtvapKo-iq, ) Atwnineps, id eft, reminifewtid,

G Diffcrt

53 DE E V C H A R 1 S T I A

Differt anti ab wtto/xvk j'/ç, quôd hoc poiiut pcctadmonitioncm, lüitd ucro fjiontaneam contini , moratioe)n,(iiiie tiltro fubitmrntem ttofirdtri’ '

Maufeola.)M.((ufoleumfepulchrumfuitMàul^ J U regis Cariie, ab Arecmißa uxorc adificatum, opibuSjUt inter feptem orbis miracubt , meraretur. A qtto omnia preciofaßpulchra Mau* ' folea dicuntur.Vnde confiât hic Chalcograpbos fi' raße^niß cjuis diminutionis gratia hoc e^c faiiliHii/ credere uelit.

Cenotdphia.) mvoq, id inanis, c{b,fipulchruni,undc Cenotdphia dicuntur Mot» mentactquot; Stattherepnefentantes uçluti fepidtiiiHi eu iüic corpus illius no adßt, cuiu/inodi crat Achfi (( in Cheronefo,cr cuiufinodi funt hodie in Ecclc^ ßa capße illlt;e,quie ponuntur in off'tcifi mortnori«tilt;

Pyramides.)Pyrainis.idis moles maxima qua* dratafita confiruâa,ut è lato in acutum tendat, iigt; formam flammie,diâa ßc à 7rvf,quod cil ignis, quèdflammdrumfimilitudinem habeat, Erant au^ tem Pyramides in Aegypto firuâte ex quadratis !•( pidibus ddmirand£,fdfiigia!lt;e ultra omnein cxee'fi tatcm,qu£ manu fieri poffet, ut fcribit Solinus,^ fub eis f'epulti rcgcs.Excogitata; primum a re^ibiii Acgypti,ne plebs efièt ociofd, uel ne pecuniain fut (cßoribm relinquerettt.

Coloffbs.)

1 N s T I T V T 1 o. 55 Coïo^os. ) CoIojTi dicuntur ijlrftwrfr«« jnol«, («rribiH p4rf5,«cl i, Colofjc artißce, qui Solis coa

Rb0cil fuit, traditur fcciffe, ucl ut qui» d4in putdt «.TTQ TOU KoXa^oVj^Mod eü crttcidrc,ct modum cxfcderf tn rfliqnd rc. Ndm propter mdgni tudinm toriitw uJ^ciSk incim.ibil« rrdf, «ce cwitt» nec ueiicrdtione digfiHs ob fwtnptt« mrfgnitHdinrra.

Tuoslt;ij]Mercp4iînoî.)Hoc€ft,tM4jf‘iHol4s,i«» grfîerinconditdfîgrtieiiM. Ejlenim propric pdijo JiiM fordidtor iiejlis crgroJJÎor.Viide eft iHud iipud ‘ Et'dfmHtn:Non eßlcigito PbalerÀ«, fed idem nonfc I ro piinno$,qMiip diccref: Non dcpdcro pigjncntrf, , lt;it idem nolo fordes.

ISHddrf difcrtd.JExempUr babwit Pyto. Vcrm nos SKidrtm Utine reddidimnSjpropter ßrinSurdn» c4rraM!is,m(m quæ Grlt;eei$ Pgt;ro, nobis Suada ßus ' Suiidfla difitur.Ptcgcbafur autem olim pcrpiadeit ' di Dea.Hinc e ft iHud: liUabris Pgt;to jtat reuere nda I fuis, id eïi,d{fcrtus cr facwndws eft.

** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Energia, ƒ » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cwm per t fcribitur, uim pa

'* gnijïeat CT cjjtcaciam,ab îUiç7£co,quod eft ago Jt J «e ejjieioinaliquo quippiam.Hffic eft lUi d Hkto.

Habet nefcio quid latéris îvtç’YÛai’ uiua uox CT in ÂMrcs difcipuli de autboris orc transfufa fortius fo i Bat. Cum per «, euidentiam.

Uÿrcatwe ftdnKgt;,wbfra tjgrcs. gt;nbsp;Hemijliebiw» , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G % eft

100 DE EVCHARISTIA cS dp nd Märoncm, ubi Dido Acnedin dccufdns igt;i‘ grdtitudinisfi'mulcrperfidi£,mquit: tJectibiDi^ ud. pdrens generis,ncc Ddrddnus duthor, Perßdc, fed duris genuit te edutibus barrens Cdttcdfus, Hircdttieqi ndmorunt uberd tigres. Vfiii dinein t= ritß quem durant er inhumdnumßgnificdre uolii^ mus qui nullis ojßcijs flcólitur dd bcneuolentidin.

Dionyßus dccalefl. Hier, cap . videniim hiclegendumßt de Eccl.Hicr.cap.^. Part.^.ibi enlnt inter cteterdßc infronti/picio hdbes: At ucrigt; iïïd duguflior unius eiufdemq; Gquot;panisQ~ cdlidi communis, pdcißcuq; communia , concorda lïii' utfrdtribus und, educdtis,diuinas fldtuit leges, dtlt;^ canie illius fdcrdtijßniieC fx 4““* fuinpfert principium)fdcrdm memoridnt renouut. Alias non occurrit certior eiufmodi uerborum fentetid incoe teft.Hier. qudm citduimus fupra. Verumh£citi=‘ hilad eommemorationem fdciunt,niß ßc inteüigd^ mus, ut ubi Aiyflerid,illic neeeßdrio fcqudturamp; Chrifii comeinordtio.Porro quad addit,Part. j.cdgt; ^.ätrd controuerßdm ex Eccl.Hierdr.eSl, cuius pitafubinde in partes diuiduntur,quodincceleß’ Hiervon itaßt.

C A P r T HL

Itaq«c

I N s T 1 T V T I o. ïOt

nos haélenus Ecdefia* ftici àC ucre Catholicæ Eccle fiæ Hyperafpiftæ prçcipuum huius Sacramentiufumacin’» tcntionem ex fcripturishaufimus,opera dodorum fcriptorum. Nûc uero alteri opevi nos fuccingamus oportet, quod eft gratiarum atftio, unde àC Miffa Eu* chariftia uocatur, quemadmodum fu* prameminimus.Quænitnirum gratia* rumadio preternrittipoftponiqj debet nunquam,quandoquidem graüffîmus fuauitatis odor fit placidis Deiauribus* EtenimPauIus earn uolutatemDei nun cupat dicens'.Semper gaudete,ftne inter miftione orate, in omnibus gratias agi* te,hçc eft enim uoluntas Dei,in Chrifto lefuin omnibus uobis.Vultfemper De us in fuaSyonC quae Ecclefia eft, quam ipfeinfuamtutehmac gratiam recepit, hoc eft,qua fibi in terris conftituit quan dam uoluptatis paradifum, ac bortum delitiarum, ut Propbetac uerbis utarquot;) gratiarumaôionemeffe ÔCuocemlau*

G 5 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dis,Di«

lOi DE E V C H A R I S T I A

dis.Diat cnim Efaias; Gaudium nbsp;nbsp;ïsfd

tia inucnictur in ea, gratiarum aôio, uox laudis. Hinc Nehcmias duos con* ftituit choroSj qui ( conuenicntia rebu» ipfishabentes nomina ') uocati funt Ho dothjCO qj per eos gratiarumadio SClail dum præconia cxhibenda crant Deo. Ait enim : Afcêdcrc feci Principes luda fupermui^, amp;ftatuiduos cboroslau* dâiium magnos. Atqui pcculiaris olim conftietudo eratHebræis, crebro luis ß cris adncdcre gratiarumadlioncm, utl probari poteft ex codé capite, Dicit nâ* que IcripturaJnDedicarionemuriHic* rufalem rcquificrunt Lcuitas, de omni* bus locis luis,ut adducerent eos in Hic' rußlem, Ô6 facerent Dedicationcm inlç titiam gratiarumatfîione SC CMtico ÔC in cymbalis pfalterq, ÔC cytharis. Sic olim quo« præcepit Deus per lêruum fuum Molen,ut non folo labiorumftrepitu flt;ï honorarent, Itd ÓC publias oranonibiH fibi confitcrentur ad gloriam, quas ipß Hcbraci «ocant Zcbahthodali,ut inLc* Mine«?

1 N s T î T V T I o. »01 uilico 11. SCi.Paratip, Tametfidehis alias copiofius.

SicôdChnftusIefus ipfe confuctu« dinem habuifle kgitur, ut prius ageret grattas Patri, quàm ucl prodigia çderet, uelntortuos excitaret, nee dubiu, quin ad irnitationis exemplum, Sed SC per Paulum nobis pi çcipiqut omniö primo uigilemus in gratiarumaôione. Apud Ephefiosquidemfic; Huiusrei gratia, flcdlo genua mcaad pattern Domini le fuChrifti, SCc. Apud Theflalonicenfes uero ficddco ôC nos graûas, inquit, agi* mus,in Deo fine intcrmiffione,Ètad eofdem fæpius. Apud Timot. quidem ita-.Omnis creatura dei bona eft, 6C ni* hilrcrjciendum, quod cum gratiarum adlioncpercipitur.Nullo non tempore uerfaridebetinorcnoftro diuini nomi nisreuerentia.Equidemadhoc ipfeDc us omnia humano ufui inftituit profu« tura,fic regit gubernatep uniucrfa,ut dû gnus fit omni praeconio. Quid dico^ quum Abacuc teftetur, quia omnis ter-

G 4 ta plena

104 de evcharistia

ra plena fit gloria eius.Hoc eft, uniucr* û manuum dus opera laudant eu,dant* que creator! cunCtacrcata precem.Por* ro nos fumus peculiaris dus pop ulus, ad hoc crcati Sé conditijUtlætemurin Deo falutan noftro.Dicit enim per Efa» am Deus; Populum iftum formaui mi* hijlaudem meam narrabit.Et iterS: Do* minus dedit mihi linguam eruditam, ut ftiam ftiftentare eum qui lafliis eft uef* bo, Rurfumcp : Et nunc qui redemptt funt, à domino reuertcntur, QC uenieni in Syon laudanteSjôd lætitia ftmpiterna fiiper capita eorum. Neqp enim horaria eflè debet diuinalaudatio, fed ut Dauid inquinSepties in die laudem dixi tibi.

Liquet ex Matthgo SiC Marco,quod ipfi difcipuli Chrifti ad illam pafchalis agni coenam,fiib qua Euchariftia infti* tuta eft,Hymnizarint,id eft, laudê Deo cecinerint, quorum exemplum nos ft* qui par eft in omni adionum ftudiO' ProindCjfi quando uis huius fantftae Eu chariftiac inftituuoni faeere iatis, memi* nifle de*

I N s T I T V T I o. lOÇ niOè debcbis nô folum Dominicac paffî onis,Chrifticp mortis,fed ÔC gratias âge re illi ex toto corde,ex totaanima,exto« tis uiribus tuis. Et ut paucis compledlar multa-.Memineris Chrifti cum gratiarû* adione, nihil poflum dicere efficacius, nihil cogitate gratius.Equidem fi extre mumuitium eft ingratitudo ,ut uulgo aiuntjCum nullaapudmemores ueteris ftat gratia fadi,quâta eritiniuria, fi quis ingratus exiftat Deo c'Quàm feite Di« uus Auguftinus ad Marcel, de gratiarû adione feribit: P offumus ne, inquiens, uel melius aliquid animo fentire,aut ore proloqui,aut demum calamo exprime* r e,quàm Deo gratiasÆt Ioan,Chryf.in Mat, Eft prorfus,inquit,abfurdum,nos opere quidem ipfo,beneficqs eius quoti die perfruentes, gratias ei ncc fermonc perfoluerc, 8lt; hoc cu nobis rurfus pro* fitipfaconfeffio.Necp enim illealicuius noftri eget, fed nos omnium quae illius funt,indigemus,Siquidem gratiaruma* (ftioilliquidem nil omnino addit,no» G Ç autem

10« DE EVCHAMSTIA

autcm magis illifamiliarcs facir.Nos en» hominum beneficia recordantes, uchc* menrius corum amoreaccêdimur, mid to magisbeneficiorû in nos Dei memo» res,ftudiofîorcs erimus, ad ipfius man» data fèruandaddcirco Apoftolus dicit: Etgrati eftotc. Optima qiiippe benefiet orum euftos cft ipfa memoria benefi* ciorum,amp; perpétua gratiarum côfeffîo. Pfopterea ÔCreuerenda ac iàlutariailla myftcria,quç omni ccrteEccIefiç cogrc gationc celebramus, Euchariftia, id cft, gratiarumaôio nuncupatur. Sunt en» beneficiorum recordatio plurimorum, caputqj ipfirm diuinaî erga nos charita» tis oftendunqnosœ faciunt débitas deo gratias (èmper exoluerc.Si cnim Domi» num ex ùirgine cflë natttm grande mira culumeftjamp;Euangelifla cum admirati one dicebattHoc autem totumfatflum, in quo tandem beneficiorum ponemus ïoeo, nium; etiam monuum efle pro nobisfNam fi illius tantummodo naici town» uocatjiam ÔC femefipfum nobis cibwfl

1 W s T I T V T 1 o. XO7

fibs dare, ÔC fpiritalcs illas præbcve cpu las quid uocandum cft; Agamus igitur ei juges gratias, Sé no modo uerbishoc noftViSjUci^etiâ opcvibus ipfis principa Itter impleamus. Agamus uero gratias, non de proprijs tantû,uerumetiâ de alic nis bonis.Ita cm ÔC inuidiam poterimus extinguere, 2v alere charitatem, camcp in nobis efficcrc pinguiorem .Neque cnim iam illis poteris inuiderc,de quorS bonis,gratias Deo deferendo laetaris.Id circoenimaltari affiftens facerdos ,pro uniucrfo orbe terrarum,pro abfcniibus atep pr3cfentibus,pro his qui ante nos fu crunt,pro bis qui pofteafuturifunt, fa* crificio illo propofito,Dco nos gratias iubet offerre.Hoc quippe amp;nbsp;à terra nos libérât,ôd tranfponit in cœlum,atquc ex bominibus angelos facit.Nam ôC illi or dinantes Choros,pro bis quæ nobis col lata funt bonis^ratias agebant Deo,at-que dicebant,Gloria in excelfisDcOjôC

, nbsp;nbsp;in terra pax bominibusbonac uolûtatis.

Et quidadno», inquicSjilludexemplS, quod

IOS DE EVCHARISTIA

quod non de habitaroribus terræ, nccp dehominibus protuh'ftiç'Qinmmo ad ! nos maxime, qui ita docemur diligcre ' conieruoSjUt illorum bona, noftra eflê bona dilcamus.Propter quod etiâ PaU’ i lus incuncîis fere Epiftolis fuis,pro tott us pene orbis ßlute gratias agit ipfius fa lutis authori.Et nos igitur, turn de pro“ prijs tum de alienis bonis,tû de rnagnis, tum de exiguis,gratias ei referamus afii* duas.Etfi enim paruûaliquid fueriqfot* te fit magnum tarnen de honore donan , tiSjimo nihil exiguum eft, quod illo lar* gicte confertur,Non Iblum etiam, quia datur à Deo, led quia tale eft, quicquid die confertjUt did non mereatur exigu» um. Vt enim alia uniuerfa præteream, quaemultitudine fua numerum exupe» rant aren.arum,quidnam poterit ci, quse , propter nos facfta eft difpêfnio,in æqua ' Ie proferri Quod enim erat apud cum omnibus prcdofius , unigenitum pro nobis filium dedit, ÔC quidem cûadhuc efiemus ipfius inimid.Nec dedit folum, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fedôi

I N s T 1 T V T I o. 105 fed Só noftrum ilium fecit cffe cibum, omnia facies ipfc pro nobis, ÔC donâdo uidclicet, amp;C gratiarum act orcs ipia do* norum fuorumubertatefaciêdo, Quia enim in multis homo Deo exiltit ingra* tus,ipfc ubiep fufeipit uicem noftram,et ea quae ad nos pertinent, per diuitias fue difpêfationis operatur .Nam quod pro ludæorum aliquando lalute faciebat, tc poribus atf^feftiuiratibus uarijs, in me« moriam illos iuorum beneficiorum re* duccns,idnunc equidem magno cum ftimulo eft operatus in nobis, ipfo ge* nere iacrificij,ad iugem nos pro benefi* eqs fuis gratiarum incitans adionem, Hæc Chryfoftomus.Ex his fatis audiftf, quodbenefictoqe cuftodem dixerit efle, perpetuam gratiarum confefltoem, qua nimtrum fententiaid omnecomprehen dit,quodHebrçis dicitur thoda,hoc eft, confeftto S)C gratiarumadio, quæduo in eundem definunt fenftim. Nam cum dico, confiteor Deo,quid uolo t* Nimi rum hoe fignifico,quod illi omnem lau dem

H9 DP PVCHARISTIA

detn,5C immortalcs dcbcâ gratias. Pro» fiteor enîm, ex eo me omnia poflîderCy quicquid ufquam muneris coUatum cft mihi,Aut plane confiteor Dco gratia« j rumatfiioncm.Etenim in hune modum grarias agebantDeo Prophete chin, un fatêturipfi, omnium autem maxime i DauidinmultisPiâlmoi^lûcis Sé poft J hune Elâias Confitebor, inquiens, tibi Dominc,quoniam iratus es mihi con* uerfus cft niror tuus,amp; confolatus,amp;;c. Ac fi dicerettGratias tibi ago, aut debi* ras tibi grattas agnofeo, fiue confiteor. Sic ÔC £)aniel,Mehodelach acia, ôlt;^c.di* xitjHoc cft: T ibi deus panum noftrorû confiteor,teep Iaudo,quia iapientiam SC j fortitudinê dedifti mihi.luxta cuius ide* Oman's dialedum öó Dominus in Eu* angelio dicit : Confiteor tibi pater cœK SCc.Ex his iam plane intelligis, Confite* h DeOjamp; agere grarias Deo, idem figni ficare, uti nobis foipturarum fiifFraga* tur autoritas,etiamnum fi pro reudatio ne admiflbrum criminum nonnunquî

reperia*

1 N s T I T V T I o. «I tepemtur in (criptun's hoc ipfumuer« bum Confiteor,quemadmodum hodie utitur eo uulgus theologorum,pro ea fignificatione qua opponitur mentiri.

Euge age nunc Chriftianac, pr^fia te gratum slc fideiem IcruQ domino tuo^ ut qui alias pro innumeris bcneficijs, hem quid dico f' imo pro fingulis ( uti docet diuus Bernardus) gratesperfol* uere debcres,hicfaltcm men tern leucs et agnofcas opt.max.beneficium,quod per Chriftum dilctfium fuum filium ribi feruâdo impcnditaeternus pater. Agno fee inquam, beneficium redemptionis tua:,0(^ confitere cum gratiarumatfiioe, quia folus Chriftus Iefus,te atq; uniuer* fum hominô genus, fuo corporc ac fan guineab çterna morte uindicarit,afieru erit^ in uita.NecefTc enim eft,utrunque cofitearis. Sed'quomodo^lta fane, ut fi agnofeis dC connreris, qgt; te fuo corpore ab imperio mortis cxemerit Chriftus,ac fuo pciofo fanguine de feruituteDiabo If reftituerit in libertatê «iwc fubinde ett amuiua

lU DE E V C H A R I S T I A

am utua perinde uocc teftens,pcreund3 prorfus tibi fuifle, nifi mediator dei atep hominû,homo Chriftus Iefus,fua mor* tedeturbaffet cumqui môrtis habebit । imperium.Eras nam O) 11 lie Chnfto (cS’ qüeadhucfineChriffo) cum Diabolû in ignem æternum protrudendus. fummo quo potes ftudio agno{ce,amp;^ fumma qua potes humilitate confiterc-Agno(ceinquam,amp;confitere cumin^ gna gratiarum a(flione,quôd te fuo coï ÇoreÔCßnguine Chriftus, non fohnfl a morte redemerK,quin eti'am ex Diabo 11' mancipiOjfiltum fecerit Dd,ex cófói’’* i te mferorum hæredcm conftripfènt coe i loijt, experditiflîmo profuga, digna j tus te fitfratre chariftîmo .Eximïa certe (unt hæc duo beneficia,pro tam uiliho* muntionc.Si tantum ueten' illa tyranni* I de efles exemptus, haud poftes partf autem ex ent* pticiofèruo liber fadius (modoipfeli* bertatemagnoftis tuam)ex gratia perfi dem in fanguine Chrifti, cogita quanta neceflî*

1 N s T I T V T 1 o. U? neceffîtate conftrictusfis ad tantorum beneficiorum mcmoriam. Proinde in bac facra Euchariftia agito Chrifto gra tias,dato honorem,dicito laudctn, præ* dica eins gloriam. Equidcm ea ipfa Eu» chariftia gratiarumadlio cft, infignc Chrifti præconium, utpote, in qua ccu quotidiano penfo perfoluiturDeo gra liarumadiio. Quomodo aut quando hoc c'Videlicet cum in facrificio cani» mus tuxaçisup-iVjôdc.hoc eft,gratias aga musDno deo noftro. Ad banc quippe uocem omnis populus affurgit, unacp cumfacerdotetantisbeneficîjs,ÔCfinon par es,débitas tarnen repêdit grattas. Cu iusfanè reltóonisinueterata confuetu-do,euidêtiffimis edocet argumctis,quid fit Euchariftia,SC qua intentione frequê tetur in Ecclefia. Sed hac de re alias la« tius.

Haud tarnen cuiufquam animum deijciat,fi nequeamus pares referre gra« tias,quandoquidcm huius rcdempiiois beneficium maius ac incomparabilius ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' H nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fit,quam

«4 DE EVCHARISTIA

fit, quam adfequi poffit humana fragile* tas.Si enj'm,uti làpientes docent,ncc pa* renubus,uelmails, nee præceptoribus parem poflumusrependere gratia,qua* to minus ipfi Deo,ex quo cum corpus, tum animam,atq5 adeo omnia quotidia nac uitæ necenaria,Slt; æternam anim£C ft lutem nancifeimur^Quan^ hoc unuiu quod noftræ opis eft, libentcr impartft mur,amp; luxta naturg noftrg uircs citra Iamintcrmiftionem,citra ullum tedium» honorifice gratificabimur Deo pro ft torum in nos officiorum meritis ( quJC fupra longius enumerauimus ) conntt* bimur^ nos impareshifee gratificandis officijs, etiam fi omnia corporis noftf^ membra uerterentur in linguas, aut uiH homini omnium hominum fuppeter^ wires. Sed ante omnia memineris, ut folo labioijz ftrepitu,fed 00 uita amp;nbsp;opegt;'^ gratificeris Chrifto, quo tua obftquft, pro tuarum uirium modulo,refpondt* ant meritis Clirifti.Nam 06 hoc per fed* pturas maxime exigii à nobis,m non

l«mpw

1 N s T î T V T ï 0lt; Hf lum pukbrum, ucrum etiam neceffartu (ucrit,ad æternam uitam, uerbis ac con uerfàtioneilb uiuere in gratiarumadîio« nê, Verborum quidem grariarumaôio haud illt ingrata eft, quanquam piorum operum adlione citiuscapitur, éc magts dekôatur.Verumhæc foislocisexpli eanda erunt. Neqj cnim confundendus «ft ordo Euangelicæ prædicationis, ri’* quidcm fingula fois locis ac tempovk bus dici debcnt,ne in lente unguenium, quod aiunt.Primo enim omnium expo ncndum eft, quid nobis bench ci] præ^ ftiterûDeus per Chriftum.Deinde qux nos contra conueniat exhibere erga de-um,erganos ipfos,8lt; erga proximos noftros.

V erum quicquid hadlenus uel ex ra donc EuchariftiîCjUel ex iufta feriptura* rum erudinone in hoc capite diximus, fubinde confirmabit 8^ Ecclefiæautori laSjCx fuorum dodlorpm Decretis.

InprimisS. Dionyf. Areopagita ille in foa Ecddiaftiea Hierarchtanc feri*

H X biuQtti

n« D E E V C H A R -I S T I A j btt : Qiit uero, tnqutens, tpftus ordim's praedpui funt, «nà c5 fac^rdottbus fan dlum panem,amp; benediótonts calicem, Sacroiàndîts akacibus impoiiunt, cum I ante præceflèrit ab omni dero unïuerû lis laus at(j( cófeffio.Et paulo infraiSum pta demum atomnibus tradita com* munione diuina,gratias réfercns finein myftenjs impomt.Et rurfus:Tum uero ' caftiflimi facratidimorum fignorum mi ’ niftn'jSt^ ftudiofiffîmi fpecfiatorcs facro* (andiamyfteria,digna cum uenerationc contuentes,beneficium illud præcipü* um,ac toti'us indultorembonitatisca* tholica laudatione concelebrant.Et fub inde:Hunc autem,inqait, hymnumalij laudationem, alfi reltgionis fymbolum uocaht,alq diuinius (utmihi quidcm u* dctur) pontificalem graoarumadtionegt; ut quae omnia diuinitus in nos emanam ria lacra dona contineat. Atque iterum in fine eiufdem capitis,Sumptis,ait,tradi riscpmyfterfis facrisin grauarumatfîio* nes cum omni Ecclefiælândîa multin^ dine

I N s T ï T V T I o. 117 dine definit Sacerdos,in® bis omnis (à« cerdotalis funCÜo pontincalitcr congre gata, poft diuina perceptamyfteriacü gratiaruma(ftione defiftit, tibi fcilicet di uinorum bencficiorum gratias pro mo* dulo fuo rccognouitatcplaudauit.Gu« ftateern Jnquitille, uidete. Profetfto qui facrofanifta diuinarum rerum difci« j plina initiantur, pcrmagnificas ipfarum recognofcent gratias, 06 cxcellentiffitnä illarumcelfitudinetn ac magnitudinem participatione fpeculantes,cœleftia diui I nitatis beneficia grate laudabunt. Ter« Itullianus uero fic ,Non putem, inquit, tmpudentiorê,quàm qui in aliéna aqua tingitur alij Deo, adaUenuin cibum altj Deo expanditur,in aftcna terra alij Deo ftcrnitur,fuper alienum pancm alij Deo gratiarumatftioibus fungitur, de alienis bonis, ob aliutn Deum nomine eleemo fynæ 06 dileiftionis operatur. Ita quoep Irenxuslib.t.ubi meminit Eucbariftix, pariter loquitur SS de gratiarumadlio* ne,quam unà cum Ecclefia obferuabat H 3 ÖChse

«8 DE EVCHÄRISTIA

£lt; hacrctidjdum ait : Pro calice enim ui* no mixto fîngèns(loquituraQtdeMar* CO Heretico)fe gratias agcre,ô(^c.Et fub inde:Rurfus dans mulieribus calices mi xtos,ip{âs gratias agere iubct præfente ubi hoc fatflum eft, ipiè alium call* ccm multo maiorê, quàm eft ille in quo ilia fedutftaEuchariftiamfacit, proférés transfundens à minori qui eft à muH ereEuchariftia facftus, in illû qui eft ah ea allatuSjamp;c. Rurfum^ li.-f.Sed ôi. di* fcipulis, inquitjfuis dans confilium, pri mitias Deo ofFerre,cx ftiis creaturis, nô quafi indigcnti, fed ut ipfi nec infrudîu* ofi nec ingrati fint, cum qui ex creatura panis eft, accepit amp;nbsp;gratias egit dicens, Hoc eft corpus meuin, amp;c » Et iterum, OfFcn'miKjtnquit, ei non quafi indigeu tijfed gratias agentes donation! eius, fàntftificantis crcaturam. Et ex hac ratio ne, plerunc^ is ipfelrcnæus Eucharifti^ uocat,quamnoshodie Miftàm uulgo uocamus. Theophylaeftus autê ita: Ca* lix cui bcnedicimus, nonne communié’ catio

1 N s T I T V T I o. 1x9

Qtio fanguinisChrifti eftchoc eft, grati arumadiones.Inmanibus namcp ilium habentes, gratias ci baud dubie agimus, qui noftri gratia fanguinem fuum eftu=» derit,dignatuscp nos fitbonis ineflabili busJtem^,Reminifc€re,inquit,quem« admodumpoftrcmum id nobis'myftc« rium dederitjôô eanoôc qua erat paulo poft oceidendus, èC proditorêhaberct conuiuâ.T u uero fratrem quibufuis re« bus ducis indignû, præfertitn eu inftm flus fis gratias agere,quales Chriftus ipfe agcbatjUt nos ad earn rem ôd forma ret 2lt; inftituerct.

Quidampliusc'Multa djcutitr àmul tis de confeffionejid eft, gratiarumaflio ne,nec id quidem iniuria.Nam plurima dici debent.Vbi enim præfentius cemi« tur uel ipfe Chriftus,uèl penitius caetera uniuerfa,que per eum nobis contulit pa ter,agnofcuntur,quàm inhac Sacrofan flaEuchariftia Ipfe eft Seruator mun« di, Quo pr ecio fP cr quae meri» i Aur o ne uel argentot' Non, inquit Petrus,fed

H 4 redem«

120 DE EVCHARISTIA redempti cftis preciofo (àngui'ne, qaafi agni immaculati Chn'fti, ôdincontami* nati.Etquidem hue te uocat Euchart* fh'a, ut dilcas quo preci'o mundumrede merit Chrtftus,ntmirum nobili fuo cor* pore,ac preciofo fanguine, pro quo ho nonfice cofiteri ci debes, hoc eft, agcrc gratias.Et hune ipium ianguinê ac iàciô corpus,per qugtibi tanta ulus parta eft, quotidic tibi exhibet Ecclefia,ita ut non iolum uideri poflint,fed QC tangi,necfo lum tangijfed ôi^in cibum fumi.Qiiod* nam hoc corpusaut quale c'Haud fane uulgaris quilibet cibus, ièd tdtpfum pla ne corpus,quo pro noftris peccatisipfe filius æternum fuum patrem placauit, quo cœlorum portas reièrautt, quo an« geltcos chorosexhilarauit, quo infero* rum clauftra ibluit,quo denique omnes homines ab aeterna morte redemit, certa futuræ uitç coniôlatione per fuun» fpiritumanimauit.Poftremû in hoc Sa* cramento uniuerfelegis, ac Propheta« rum feripturæ coëuntjCopletumcp aper te often

I N s T 1 T V T I o. Ht te oftcnditur id omne,quicquid in Chri fto coinplêdiini fancflorum uatumceci nerepræûgia Luc.x-f.Ita omnia inquâ, in hoc fibi conueniunt, ut fit ceu uiua quædam ac uera Bibliorum idea,fub qua contineatur diuina omniû fcriptura rumMaieftas. Et hæc quidetn de aâio ne gratiarum in Euchariftia.

ANNOTATIONES.

ÎTTtjao'TTiSKçOld cft, (dtclles GT protcUor, i cly pfo,c«ii« obieft« fdtcllitcs tc^unt corpora Princi« pui«.Fejli»itcr aiuc itocat Vuice liuw Ecck/tlt;e Hgt;'» pcraß»ijlcrt, tacite fHbindicans eumnonfolumefle Ecclcßte membrtM« ,fcdçT protcftorcgt;n,(}«ie Ia«$ pa«ciîcottti«git.Nairtboclic Eccleßg ««Igiwlaw» ddt (juiJcin Ecclejiant, (id cam ab biercticw non de fcniüt.Qu,i ergo ßc laHtiaiu ut nbsp;nbsp;dcfeiiddnt cib i«»

grttfntibttó Iwporww inßdijs, bij baud dubic dupli» ci honore digni fKitt, iiata Pauli uocem.

. XuTçwTK.)ÂUTÇMTHç,i(i cft^rcflcmptor, 5t7r5 TOUÀUTJOU, i£lcft^rcdimo.VndcXurçult;riç re demptio.

In lente «ngMcnttwtt. ) Vario «fui commodatnr ijluc Adagium. Hic pro rcrum commixtione acci pitur,^uando propria rclinquentes aliéna v mi«

H 7 nw ap.

ntgt; DE EVCHARISTIA

nuf dpU loquimur, ZS“ ipfa udrieid^c intcrrnmpt* mus fcrmonis ordinem-Hinc eR: illud dpud Hcgf»“ dorphinum : Scd hdc de rc poji hdc, iic in lente un* ^uentum, quod dicitur, Uunc quod nojlri e^ inßi tutieffeilumcurdbimus.Cuiferè conucnit cr tüd p^ä'oemidtAqud hjeret,diild in eos qui qucinddmo* dum quum dqud hicrct, non hubentcs ucru curfunt tlbfurdd dicuntCTminime conuenientid,dc ab omni rdtionis difcurfu alicnd,duthore Cicerone, qui dit: Dielt iüe quidem multa locis multis,fcd dqua h^ret ut diunt,hoc e(l,hdüucindtur,

eft,figurd.formd,d/^cä-us, ZT origin ndlis rerum ßiccics.Vt illud îJdufex in Panegy rico VirgmK:'Vnde,inquit,effent ßbi uniuerß noit feeuf dtqi cx uiud qudddtn Ided normam uiuendi dt ) ccpturi,Htpote cuius uitd uniusfuerit omnium difei plind,in qud quiequid eil uirtutis er honeßatis non dliter dtq; in fulgentifpmo quodam/pcculo reßilen defcit.Verum hic cum dicitur. ut ßt ccu uiud Bibt ldcd,ideme{tdc ß diccretur, uiutu quidem uocis dilus,quo quaß cordiit rcpr^ßtntdtur er exhibe* tur nobis feripturarum uirtuf.

C A P V T niL

VartOjintercftomniumfciren* V. Augnificadonem huius Sacramen*

ti. Nequ^ 1

1 N s T I T V T I o. Ui tt.Necpuulgare Chnftiano nomini de* dcais eft,quôd credcndum uulgus mul ta quotidie audiat,nec quicquam difcat. Contra, nonnulli femper difcant, ÔC ta men nunquam ad ueritatis fciêtiam per tingant. Nam cum ex cis aliqua noftræ teligionis, hocrft, fidei petitur ratio,mi nus fapiunt,minus intelligunt,fciunt mi nus,quàm trimi autbimi, alias in rebus mundanis exercitatiffîmi uerfàtores. In» terim nos tarnen in huius argumêti pro uincia,nolumus infifterebominum do ôrinis, fiue ex neotericis, fiue ex- Or» thodoxis profeôis, fed nec noftro qui* dem ingenio, magis autem uolumüs omnem noftram praecéptionem alicun de,boc eft, ex fcripturisrogare, camtp fcripturis firmare, quo tutius ac firmius aduerfus omnem ingruentiumnecmi» nus uariantium. Seôarumtempeftatetn confiftatat® perduretillælà.

D.PauI. Cor .in bxc uerba fcribiv.V * nus panis ÔC unu corpus multi fumu8,q de uno pane parùcipamus.Exhoc loco

nos

izq. DE B V C H A R 1 S T 1 A nos olim aperte cdocct fpintus Chriftf, quidmfe habcatmyfteiij huius Sacra* menti perceptio. Elt enim eiuSlîgnifica tio insrens oloriofà, ab initio nafee tis Ecclefiæ probe cxcrcitata, ôd ad un* gucin ufqj difcuflàà primisEcclcfiaftis, hoc cil, Ecclefiæ dodîohbus, ut in* fraiua cuiufcpfcriptaprobabunt. Quo tum fubinde cxcmplo edodh,certisani* mamur argumentis, ut fiîllis facere hoc dieuit, nos haudquaquarn debereeauen tfs committere,qugini tam'folerti ftudio :jrt ufuspietatis contulerunt. Itaque quo detur huic muneri initium,in hunc mo duicpepta myfteriaaufpicabimur. Nos qui Chriftianifumu6 ÔCuocamur,mul ii fumus, ôC huius gregis turba omnem numerum excedit, tametfi earn certo nu mcro comprehendere non fit difFicik Deo, Pfalmifta teftante : Dinumerabo cos Sc fuper arenam multiplicabuntur. Quis enim hominum numerare pofle^ aut cœli ftellaSjaut metiri arenam marisî’ quemadmodum ibbolem fui feminiS (hoc eft

I N s T I T V T 1 o. lîî (hoc eft Chriftianoiv ) futuram prædi'« cit ac poUicetur Abrahamo Deus Gen. ly.ÔC 26. innumera multitudo fcnbi qui dê obiter poteft, ita nimirutn centû qua»; dragintaquatuor milia,ut habet Apoca. ueruminterimociusadditur: Vidilur* bam magnam,quam dinumcrare nemo potcrat,Apocal.r, ut fit certum,Chrifti anorum multicudinem non pofte com^ prehêdi fub certo numero,Multi fumus nos,aiuntTheologi, Sgt;C tarnen pauci co paratione eorum qui non funt ex nobis, hoc eft,ex noftrae ndei profeftionc.Qiiâ tarnen interea credentium multitudinê, ita uultDeus inter fe efrccompa(ftarn,ct ueluti quibufdam charitatis uinculis c 6« gluiinatam ac innexam,utunus homo hat ex mukis. Quare hoc C Videlicet in promptu cauia eft. Quibus enim unus eft Deus una fides, quare non illiipfi eiufdem Dei atep fidei multi populi (no enim tantum unus eft populus, licet hie ex multis unus fiat populus) debeât eftc quaftuft wusfVnusinquam wir,debet eftc

DE EVCHARISTIA

elfe uniuerfi Chhftiam',non duo,non ui ginti,no frigtnta.Qui hecmiratur,haud dubie ex eo quod Dei eftjaflequetur (en fum noftrorum ueiborum. Etenim Pau lus dicitiObiêcro uos fratres per nomc domini noftri lefu Chrifti, ut idipfuna dicatis omneSjótnon fint in uobis fchifi inata,Sitisautemperfe(fii in eodemfen* lu QC in eadem fcientia. Et alibi, Si qua, inquitjConiblatio in Chrifto, fi quod fu latium charitatis, fi qua focietas Iptri^ tuSjfi qua uiieera miferationis, impiété gaudium meum,utidem iapiatis, candé charitatem habentes, unanimes idipfum lèntientes, Proindc,quum idipfiim dice re debeamus omnes (quemadmodutu iam ex Apoftolo didicimuSjidep nobis faciendum loco Chriftï præcepcrit) i efic perfedfi in eodem fènlu,óó in eadeiu ( lcicntiaac certa fidei opinione, fieri nc* quit,quin ex multis quafi unus fiat,nos* que omnes in unum redigamur. Alio* qui quot capita, tot erunt ienfiis, ut ill^ ait.Neque entin «el inter paucos conu^

uasco

I

I N s T I T V T I O« »7 uas conueniebat Horatio, cum diccrct: Tres mihi conuiuic propc dijjèntire ifidcntur, Pofcciues udrio mukum dmcrfi pahito.

Sic iam ÔC noftra credentium multitu do,fi non fuen't unius inftituti, fed iuxta mundihuius uanitatem difperfa,uarijs iadetur opinionibus Secflarum,non po teft idem loqui, non eadem fentire, non deni(puoto eodemuiuere, dC erit cuicp fuum uelle, 2C crefcente credentium nu» mero, crefcet amp;nbsp;opinionum uarietas» Quód fi iam habuerit tot difïïdcntes fen tentias, tot uarios fen{us,incertis^ ober ret opinionum diuerticulis, necelte fub* inde fuerit,habeat ÓCplures Deos ac plu res fides,fiquidem fiia cui(^ parti tribu« enda funt,6L aut unum ex multis fieri nc cefTumeftjficutó^una eftfidcs, aut ex multis opinionibus contra, multiplex coniurgat credendi controuerfia.

Hoe me primitiac noftræ religionis (uiua fidei exemplaria) dicereiubent ac uolunt,quibuscorunum ÓC anima una fifatinDeo.Qiioïniüia credentiumfu-ilfepu

IZ8 DE EVCHARISTIA iffeputasÄ tarnen cum tot milia anima rum,totcp milia cordium in cis cflent, rant tarnen quafi unum cor 8C anima u* naJdem quotp continget fi multa milia Chriftianorum quafi unus fueritChi'i* ftianus.Quid dicamfQuid hæc noftds confirmo teftimonijs, cum Marcuî Cicero uir ex prophanis Philofophis prudentiflimus dicat audadcr, AmicitiÇ uim elfe in eo, ut unus quafi animus fiat ex pluribus.Et quid aliud uoluit fibi Plato cumfua ciuitate necdû extrut^îaJ' Fortaflîs ÔC Pythagoras fimile quid par turijtjfuo illo laudato Cœnobio.Atqui hanc unanimitatem animorum^ coniû lt;nionemlèmperftios,etiam certis qui* bufdam rerûm ipfarum indict js,edocuit Deus,quemadmodum uidere cftapu^l Ezechielem, qui iulfus eft tollere duo Iigna, amp;nbsp;coniungere ilia, unum ad alte* rum tn lignum unum, ut effent in unio* nem.Praetereaeam ip lam unanimitaté, quo luculentior accertior conftarct ere denuummentibwSjDeus iple oftendit exhil

1N s T 1 T V T I o.

ex humani corporis proporrione, quo ùel proprrj corporis imagine nos doce ret quernadmodû multi quafiunus efle debeamus,fiquidemnon quodlibet me brum,corpus per fe fît, quâdo etiânum fi mille milia mêbrorum effent,baud ali ud effent, q fîngulaunius corporis me bra,quandoquidê mcmbrorû numerus non augeat corporis monadem. Quod fi autem(conferam enim exemplum fî-milius)fingula hominis membra pecu liarem uitæ ordinem fîbt uindicarent, idem foret ac fî fin gui i quicpChriftiano rum fuas haberent Hærcfcs, fiios fenfiis ac fuas dcnicp errorum ambages ♦ Age, cfto interim membra fint,tarnen ut uiua membra’ perfeuerent, fadlu difficilimii fuerit,öi^ non potius tot corpora, quod funt fua cui(^ dogmata »Sed longe ma* gis iuuat de hifce difputantcm audirc Pauls. Ait quippe ille fic : Sicut in uno corpore multa membra habcmus,oiriisi autem membranen eundem atffumha* bent, ga multi unum corpus fumus in

I Chrifto,

Ip DEEVCHARISTIA

Chrifto, finguli autem alter alteriusme bra.Et rurlus:Sicut corpus unum eft 5^ membrahabet multa,omnia autemme* bra corporis cum fint multa, unum ta” men corpus ftint,ita SCChriftuszEtenin^ in uno fpiritu omnes nos in unum cor” pus baptizati fumus, fiueludæifiue Ge teSjôCc. Nec diffimilia Ephefijs fcribit cum ait : Solicite ftruare unitatem fpi” ritus in uinculo pads, Vnum corpus SC unus fpiritus, quoniam fumus inuicetn membra, Quæ nimirum ftntentiarufl' (ylua, præcipuehuic competit Sacratne to, utpote cuius unius fignificatio, haec prædicanda ÔC enucleanda fit po” pulo Dei, à ftudiofis Ecclefiæ dodo” ribus.

Cuietiam corporeæ fimilitudiniS^ alteram de unanimiillo Chriftiani pop^ li confenfiiadiunxit Deus, ab erigetio*^ sedtficijs fumptam, fiquidem omnis edi ■ficatio exmultis lapidibus confiftat,qrgt;* lapides ceu unus tarn en lapis conglutt* nant«r,ita ûnè «t iam una domus fit z/ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

I N s T I T V T I o. ' ■ lîl uocetur ab omnibus, Accedit huic fen»» têtise noftræ tcftis P etrus,cutn dicit: Ad quem( dominum inquam ) acœdentes hpidemuiuum ab hominibus quidcm reprobatum, à Deo autem eletflû ô£ ho=» norificatum,8lt; ipfi tanq lapides uiui fu« perîcdificamini domus fpirituales,in (a^^ cerdorium fanlt;îîum,ofFcr€ntes fpiritales lîoftias acceptabiles Deo, per lefum Chrtftum. At(^ ex hoc loco omnis no* fter de Ecclefia ceuuiuo ex fonte profits eifeitur fermo, alibicç latius deducetur, uidelicet capitenono.

Enimuero Ecclefia Del conftrucfia ilia domus eft, de qua haud indigne il« lud «ulgo fertur æni^ma :Si unus omni bus fenwis, effet amp;nbsp;omibus una domus. Quum igitur unam habcamus domiï Ecclefiam, par eft ut ôô eundem fpiritS amp;nbsp;candemmêtem habeamusomnesin domino. Qui uero fiio haerct ingenio, huic peculiaris domus fit neceffe eft. Di uerlàm autem ab Ecclefia habere do« iimm,eft Ecclefiafticç unitatis effe exper

1 X tem.

fjî DE EVCHARISTIA

tem.Inter omnia auteni Sacra, propha* nacp,nihil eft quod æque delecftet, ma” giscp in noftri amorem rapiat Deum, at que mutuæ unitatis confenfîo, tû quôd ipftunicusfitnecpoflît eflè numerofi* or,tum quod fecum ipfc diffîdeat nunq» Solus nantp ÔC uerus amp;nbsp;unicus rex atcp paftor eft, ficut per Ezechielem teftatur dicês:Ego ero eis Deus, paftor uniis erit omnium cor um .Et per alium,In die inquitjilla erit dominus unus, ÔC critno men eius unum » Ad quem modum nos uult efle populum unum, cui ptt omnia eademacuna fituitæ conftictu* do;unus fpiritus, ÔC cor denicp unum, iuxta quod in Paralipomcnonftriptu* ra ait: Fada eft manus domini in ludtra ut daret eis cor unum, ut facerent iuxta præceptum regis SCprincipum uerbum Domini.Etïn Hieremia, Dabo, inquit, corunumSduiam unam,uttimeantme uniuerCs diebus, amp;nbsp;benefiteis ôôfilîjs corum poft eosdtem in Ezechiele : Da^ bods cor «num, ÔC Ipiritum nouum tri . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;buait*

I N s T 1 T V T 1 o. «»

Aum in uifccribus eorum, ut fintmihi inpoputôjSlt; ego fîmeisinDeum.Equi dem cum ip ie Deus unus fit, unam etia agnofcitEcclefiâjCui dicere poffit: Vna cft columba mea, una perfecla mea.

Atqui in tal cm unanimitatis confen fum nós inuicatiftuc Sacraraentum, uti indicant prima noftri fermonis ucrba, Vnuspanis Siunum corpus multi fu* mus, qui de uno pane participamus. Quid enim aliud nobis ifta fignificant, nili ut qui eodcm uefcimur pane, edam ’ eadcm fentiamusc'Hic autem diligenter aducr te, qucmadmodum illa fententia, unom effe, non debeat intçlligi iuxta co muneGcrmanicæ gentisideoma (^fiqui dem noftri GermaniiJÊWS feirt dicunt, quod latini uocant cÔcordcs effe, quod quamuis Chriftianos maxime deceat, utpotequos unice commendet concor diacuirtus, tarnen longe diffidet ab hu« ius argumentifenfu) fed plane fie unS effeintelligiuolumus, quemadmodum QEVS ÔCCHRloTVS unum

l 5 futtt.

i?4 DE EVCHARISTIA ! flint,Ioan.io»(nec me præterit,quam fa* eile hic fèfè redperet Artj fpirinis, tuxta uLilgi noftri linguam, mfi habercnaiis quod contentiofb cuipiam Germano f quafi minus in fua lingua abfoluto pof* ftt obqd aduerfus controucrfiam ) quemadmodum Spiritus, Aqua 06 Sail guis, tria hæcunum cffedicunturi.Ioane

ôC ipfe Chriftus pro nobis patrê orat ; ut unum fimus,Ioana'?’. ói. quemadmo* dum Galat.3.fcribitur,Omnes uos unÖ । eftis in Cbrifto lelu, Et k Cor.io. Vnu» panis 06 unü corpus multi fiimus.Quae profeóo unitas longe efFicacior eft$ lila Concordia,qua inter lèmutuo coniô t^i erant Dauid Ô6 lonathas, Pylades SC Oreftes,Damon Ô6 Pythias,ô6c.Prom* de fimile quid facit Chriftus, ac fi nobis fuis difipulis inter cœnandum iftacont i. * I ter et diccnsiCharilTimi, Si ü mûdus ' hic xmpoftor,bclla, (èditiones, pugnas -’ncitabit, quia ego in hunc munduin ncrim, mudo contraria docens,ita ut ' onfurgat filius aduerfus pattern,66 filia lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aduerfus

I N s T 1 T V T I o. uç aduerfus matrem, tarnen hue mca omis uergitintcntio,ut aliquâdo graues iftas confliflatioesmeo fptritu componam, cum bacchantium furor fua fpote ceffe rit.TuneÔC meam offeram pacem ôlt; per me reconciliatam patris gratiamil* lisannunciabo ,quo æternabona(quac nihil eis confiant, utpote mco fanguine parta) ampletfiantur meæquc fidei fuas ceruicesuîtro fubmittant, utpofihac ex tot impiorum generationibus fiat una generatio reôorum. Hoc exigitnamtp meæ religiois ratio, ut quisquisbuc ad« mittipoftulat,non folum deinceps mei nominis gaudeat honore, fed Ôd meæ uî tæ infiftat ueftigtjs, fiue ille ludæus fiuc Gentilis fit.Equidem fie animo fedet,ut ex duobus,Hem quid dico? imô ex omi bustotius orbis populis qui adhuiusui tæ tramitem properant,unusinme effi* ciatur populus,quem fubinde egoÇtol« lens quicquid ulquam diffidt) eft,omcs« que fepeliens inimicitias') primum in u« num fpiritum per baptifmum compina

I 4 gam.

n« DE EVCHARISTIA

gam,deinde per uinculum pacis confif mabo, quo perièuerent tn unitatc iptri* tus,adquam uocati funt ex fut bapdl* mans fac ramen to . Quo autem padio meos,eiu(cemodi pacts uinculo con* ncdlam conglutinabo^, ipfi coram ui* dcbtus.Ecce hie ad edendSuobis porrt go panem,qui eft corpus meum,ut uos hoc pane non folumcocordesaefidos mutuo amtcos,qutn potius ex multis u* num,0£^ fratres à forores reddam, qui* bus non tantum fides una,ftd fiC perft* lt;fta fit charitas,accipto,inquam,hunc pa nem in manus meas,quern uobis diftrt* buam,quo uosunus panis,aut,quod di cift»Iet,una eiufdem farinac confperfio cfficiamini perme.Diftrtbuo uobis me urn corpus,quod paulo ante fimplex p» nisfuit, quo uos unum corpus fitis, in xta quod amp;meum corpus unum eft. Is meus ctbus unicus eft, erit^ per omnes omnium feculorum gencratioes,amp; uos unum efle debetts,dum hofee fpiritusre xcrit arîus. Atqui quemadmodum is ci* bus

I N s T 1 T V T I o. tJ7

bus cogeftus eft exmulus filiginctsgra« nis,acuarijs uuarum raccmis, quçfimul commolita atcp contriu ex uno aceruo, ita inter fe commixtaatcp perfuia funt,ut dtfcerni ncqueant:fic uolo efte 2lt;uos cummeæ mcnfie participatis.Olim era« tis multi,fendentes diuerfa,(otrarqsma= cipaii opinionibus, dC pro fuo quifque tngenio nunc hue nunc illuc uacillabat, inuicerninuidcntes,mordêtes, pleni ira« rum attp diffidiorum. Nunc uero unus eritis multi,eandem habentes fidcm,fen tientes eadem, charitatem mutuam fcr« uantes,pleni pacis atque amicitiarum.’ Hæc omnia uobis facile ifte fuggeretci bus,totieslt;ç horum admonebit,quoties tnanducabitis panem hunc Só caliccm bibctis.Vnum inter uos fraternitatis uo lo efle collegium,eandem omnibus uitç focietatcm,eundem fidei confenfum uni ucrfis,quotquot exmeo nomine forti*

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turi eftis uocabulum,00 htj fic confœdc

rati in nomine mco, ac huic facto eibo

I nbsp;nbsp;nbsp;participantes,iHilibro uitx adnumera*

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I 7 bun*

lî» DE E V C H A R rS T I A b iintur,refercnt^ ex hacmenû pccuHa rem quendam frucflum,charitatem (cilt cet fi'aternam,qua fcfemutuo amct, mu tufs beneficqs iuuent,mutuo confolen* tur,mutuo errata corrigant,mutuo leftibus di(cjplinisinftituant,amp;4enique mutuispræfidijs ad meliores lèferecipi* antprofedus»

lam in hac facra menfa ïiqutdo ani maduertimus g æqui bonicp nobis con fuluerit Deus ex ill o cibo,dequo parti'» cipamus omnes,quo uiciffîm ÔC nos re* ôe ianclîe^ afFiciamur erga eu attjadeo ergauniuerße Ecclefiac (ynaxim.Hoftrc mOjUtad colophona redeat oratio, hu* ios ßeri cibi eiu Chriftus fuosin unum ouile conger«,ac ueluti ineicat ßlutari quadam diuini numinis phrençfi.Vnus cft omnium cibus, quo omnes unutn fiant. Vna omnium menß, cadem cun* dlorum edendi ratio, ac communis ac* ccfTuSjUt fibimctmutuo innotefeanto* mnes, gratulenturquc de tantis dd beneficijs, Qyin SC hac ßcra( «t fie dixe • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ƒhn)

INSTITVTIO. IM

tim') commeffatione inter fuos pacem confirmât Chriftus, eoquod nontan* tum fiium corpus dcderit, fed tdipfum ad eden dum magis dcderitjcxingen« tiquodamfuæ erganos dilcdionis ar« dore.Dici non poteft,^^ata fint Deo in fuo corporc(quod eft Ecclefia)pacis ac unanimitatisfixdcra,ad qusc fubindc confirmäda etiam nos per hoc Sacram? tum uocat, utnemo poffit non fcire qd fit cffe Chriftianü,2lt; quid deceat Chrifti anum hominem »Hac etiam fpSs efca, confirmât omnium fandloïjî fuorum co munionem, eo quod hac ufi fint in uita fuaadfalutem,perc»hancunuspanis Sd corpus unö effedi tînt in Dco.Hoc,in« quäjSacramento coalefcit coferuaturcç Chriftiana charitas, ita ut fit ccu manifc ftum quoddam infime Chriftianac con cordi2e,quæ eft ipfe Ucus.Docet cocor diam,componit fites 8*2 id genusrefiqua uirtutum, ita ut quifquis hue mentis o«

1 culum uertit, nihü nifi unanimitatia ! cernât typum , nihil niU faräendx

con«

140 DEEVCHARISTIA f concordiæ référât argumentû. Hue fp^ lt;fîat quicquid ufquâfcriptura habet de , mutuæ dileóhonis ofïitio. Item hic uehi * h ex lympidiffimo fpeculo licet intucri, quicquid à prudentibus olim eiiam ei'.^ teræ religionis uiris proditum eft.,utpu» i ta,decômodo pacis ueraejp amicitia.His ad de quicquid legitur aduerfus conten tiones,difridia,hærefes,fe(fîas fediriôcS lires, bella, ôC id genus miliamalorum» Componunrur enim hic omnia amp;nbsp;qua* fi è medio tolluntur quæcunq; cedunt -. in difpêdiumChriftianæ unitatiSi Quid plurat'Ouïs omnia enumerate fufFiciat^' T anta eft huius myftertj uis, ut ea ipf» , lt;de fignificatione huius Euchariftiae} | portio,uix fex iuftis declamationibus ft i tis poftit explicari,prat rerum fignifica* tarum praeftantia. Quanquam horuifl omnium frudîus 06 utilitas plenius fu® indicabitur loco.Nunc hoc dixifte fuff* ciat,quomodo in hac facra Euchariftft» commendetur Chriftianç plebis unitaSj amp;nbsp;quemadmodum hinc difeimus, imo

«lon^

I N s T I T V T I o. 141 mönemur,docemurc^,quomodo alttt altenus membrum fit in uno corpore, quod eharitate pura Slt;C amicitia confiât non filt;fia,Reflat iam ut hanc unitatis fra tcrnitatem,ad quamnos inuitat præfèns myfrerium, furfitm erigamus in cœlum amp;nbsp;ipfï Deo fiiffigamus.

Et quismodo hic eloqui ualeat lar* gatn Dei in nos pietatê(qu3e inter quo-tidiana beneficia nouis femper accelfio«* nibus accumulatur ) cui QC hoe accedit, quod feipfum Chriftus nobis indignis fill's miniftris fbeiat, ac ueluti in nos fefe transformât, quo nos accedamus propi us in unum corpus, ardlius^ conftrin* gamur indiflblubilibus quibufdam cha ritatis uinculis. O fummam humilitate, 0 ccelefte opus,quam ingens quam exS« inium hoc, Quis ambigit, quin ceu ui* uouocisadlu nobisfic loquatur Chri-fti corpus c'Populemeus, unitatem fir« ua,cuftodi pacem.Ipfi ero tui itineris co incs,conforsuitæ,8C tuæ humanitatis confrater,immorwWtttis largitor 0^ au« tor.

t4S DE EVC H ARISTIA

tor. Quifquis uobis im'cccritmanus, is intdetamp;mihi,ut fciat haudquaquä fibi rem cum fungi's efle. Vos mihi amici ôi ego uicifltm uobis amicus, ita ut non fo Ium in uobis manfionem faciäm,aut pe regrincr uobifcum tantum in uobis,fed amp;nbsp;unum corpus uobifcum fim.Ncc eti* amuos iblifitis Ecclefia mea, quin 0^ ego uobis admixtus,fimul unam confti tuamus Ecclefiam,non habentem ruga, net^maculâ.lnferior Ecckfi'æ pars uos critis,fùperior ego,hoc eft,caput ero Ec clefiæ.Veftra corpora erunt mea metn* bra,in quæ transfundam meg uir tutis in fxgnia,id eft,diuinarum gratiarum cha* riimata. Ego bonorum omnium fons, 80 inexplebâis Oceanus, uos autem ue“» lud riuuli,qui ex me debetis pafcua pet« re,utfitfublimitas ueftræ fidei,nonlt;^ ■ uobis,fed ex uirtuteDei. Hacc ferè fcH* pturarum funt uerba, quac ideo loquen ci Chrifto attnbuimus, quo uehemenri” usfègnium auditorum animos excita* rentinhirius Sacramêti ueneraaoneiV’

Intc*

IN s T I T V Tl o. 145

Interea hæc ip(à fandia commixtio tZhrifti in nos,8lt; noftri uiciffim in Chri ftum,nonfoluminipfo EuchariftiaeSa cramento peraginir ,quin etiâ amp;nbsp;ipfa re fub huius Sacramenti perceptione con tingit fidelibus, uti Pauli indicSt uerba: Vnus panis SC unS corpus multi fumus qui de uno pane participamus.ltacphoc ipfum qd fumimus clFicimur,Panê fumi mus quieft Chrifti corpus, quo ôd nos Chrifti corpus efFiciamur, nonquideni effentiale^ut dicuntTheologf) kdfpiri tale,iuxta quodPaulus docet; Qui, in* quiês,adhærctDeo,unus fpiritus eft cS eo.Eft quippe Chriftus amp;nbsp;Ecclefia ceu quoddam coniugium fpiritus, hoe eft, ex duobus unum corpus fadli funt.P or roipfcfp5fusChriftus,denoftra carne 1 nbsp;nbsp;carnis fubftantiam fumpfit, cum homo

\ nafceretur in terris, amp;nbsp;contra nobis im« partitus eft fuû,hoc eft,diuinum ac coele ftebonü,ita ut nosqui eiusfumusEccle fia,exeohabeamus, quiequidhabetipfe ÓCukiffim ipfeexnobisquicquidhabc«

mus

144 de BŸCHAMSTIA

musamp;nos.Ethauddubie,hæc cftilia cafta defpôfatio, cuius meminit Paulus fcribens EpheftjsiC H RIS T V S dilc xit Ecclefiam amp;feipfuiTi tradidit pro ca, ut illam làn(ftificaret,mundans cam laua cro aque in uerbo uitæ,ut exliibcretipft fibiglorioiàm Ecclefiam, non habentc niaculam aut rugam,ôfc.Qi_iamobretn cüam,quo idipfum coniugium effet in* diffolubile acratum,cum cœlos répète* ret feipftim reliquit per hoc Sacrament^ in terris Ecclefiæ ftiæ iponfàc, haud ali* am ob caufàm,quàm utmanducaretnus hancipiàmfuam carnem,quæuitam at* tulit mundo,per huius efus comnnJ* nionem in eo perpetuo maneremus iij uno fpiritu, nihil habentes commerrijlt;^ menià dæmoniorum, quum habeatnn^ menfàm domini. Quid amplius refta^* EIuxitueritas,nihil icrupuli relitftô^^' Si enim Chriftus Ecclefiæ caput eft, n^* ceffeerit,ut ChriftusfimulÔC Eceft^*^ unum conftituant corpus, quod fua*” uitatn fortiatur excapite.Et ad hanc Ip** fitüS

î N s T î T V T 1 o. 44Ç ritus coniunôioncm ac facrum coniugi 1 um, maxime conducit fert^j fuppettas 1 præfens Sacramentum, fiquidem ex cf* 1 fentialts huius, ut fie dixer? m, corporis

Chrifti perccptionc,unitas ilia ac fanda deiponfatio Écckfiac cum Chrifto,non tantum confirmatur, fed Si foie clarius j nbsp;nbsp;«lucldatur,amp; quafi ar cano quo dam fpi«

ritus pcnicillo ad unguem ufcp delinia-

I nbsp;nbsp;turdmô per hoc Sacramentum Chrifto

; prorfus incorporatur Ç ut patrum utar I uerbo^Eccîefia propiuséç inuicem fibt conglutinantur, 66 in eundem coeunt fpiritus amorem,Sanè res ingens quôd

I iftuc diuinaeat«humanaî commixtio-nis myfterium, fui corporis edulio Do-minus ipfeuoluitfrequentariac diffun*

I di,per oês fines orbis terrç.Scd quid no ’ ladt tpfe ut nobis bene fit ? Nihü niû ignitameharitatem fpirat,quicquidun* quam nobis feruandis aut olim fedt aut quotidiepr3eftat.Seipfum datincibuit* quo penitius perfpiciamus fllius erg» nos chariutem fuinm%m,pariterm trans

K lorme« « »

14« DE EVCHARIStiA formemur ac quodammodo mcntC immutemur in id quod contingûnus ore.Iuuat iamianiabrumpere potius,^ finire fermonriU, ut uacet audiendis pri moruni Ecclefiaftarutn decreus, iuxta præceptum Dei,quo dicicur: Intenoga patres tuos,5lt; annun. ttbi, miio.ô^^ d.ri.

Santfl rsDtonyf.inEcclefftja Hier* multis uerbis cxplicat, qucinadmodum mukifahâinrernosdiuilijtamen in DfO coadunémur, èi cum eo unumefFûi* amur in facia Synaxi : Eius uerba bajc (unf.Primum quidcm inquit, illud pi^ infpiciendum,cuius rci gratia^quod ali* isquo^uchcrandis diuiniscp myfterijs cômune uocab ulû eft, huic piæ cæteris praecipue ac pcculiaritcv applicetur, ut fingulariter communio,fiuc focictas,ô^ fÿnaxiSjfiue colletflio dicatur. Nëpc eût éCunaquaccp (àeramentalis inftitutioitl agit, ut noftras uitas in plura diuifas iu Unicû ilium ftatum, quo Deo iùgimuG colligatjdiuiduorumcp noftrorum diui m ^Ikdione nobis dus quod uere . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;unutrt

IN STI T VT I O. t47

Uttum cft,foci«atem unitatemc^ indiui* duam lavgiatur. Similiter ÔC parte tertia feite admodum cxplicat huius unionis myRerium dkens : Sane op er turn pane 8Ó indiuiduum aperit antiftes in frufta eoncidens Só fingularem calicem omni busimpartiensunitatem fignStcr multi plicat, att^ diftribuitjincphiscofummat cœlefte myfterium.Vnum enimillud et fitnplex atep fecretum IE S V diuini uer bi noftræ humanitatis adfumpiione, ad compofuum attp uifibile fine immutati one fui per fummam clementiam bent* gnitatemep proccffiijfocietatê^, noftvS, qua fibi lungeremur beneficentiffime cxcogitauk,noftra humilia fuis diuinis excellentes iungens, fiquidem ÔC nos illi tanquam membra corpori congrua mus, 00 per uitac fyncerx ac diuinae fimi litudinem compaginemur, ne corrum« pentibus mortificati «ittjs ad diuina 84 fanâiffima membra incongrui efficia* mur,ut qui haerere, eademjm uita uiuere nequaquain ualcremus. Oportet enim

K X ' nos

143 DEE VCH ARISTÏ A nos(fi ad ilh’usafpiramus fodctatern)^* uinamipfiusin carne uitammtueriaflî duc,(àndamcp ipfiusimpcccannam iW tando pro uiribus,ad ftcratiorem liabf* tum,exadlinimam^ recurrcrc kitelhg^* tiam,ita enim conuenienter nobis foeic* tatcm ad fimile confortiu largietur, ÔCc. Sic quoqpDiuus Ignatius apertis edocct uerbismyfticam huius Sacramcntiuni* tatem.niud,inquit,digneiiominanduni amp;Deo dignum presbyterium ,itacoap tatumfitEpifcopo,quomodo chordae in cythara colligatæ,ita QC ipfi in concof dia 6C conibna diledione, cuius dux SC cuftoseftlefus Chriftus. Ét qui funtfin gulatim,omncs unus chorus fianf,ut co lonantes fadi in unitatc, coniundioeirt domini in fimilitudinem morum recipi entes,in unitatc unum efFediconienfu, Deo patri QC dilediffimo filio eiuslcfu Chrifto domino noftro, (ecundu quod ipiepatrem rogans dicit:DailIis pater fandCjUtficutcgo ÔC tu unum fumus, ita nbsp;nbsp;hi) in nobis unum fint, Vale eft

cniiW

XNSTITVTIO. • nbsp;X49

enim uos fine macula in unitate coniun dos Deo, iïnitatores efle Chrifti, cuius 1 6C membra eftis.Si quis autem non fue* rit intra altare,fraudabituf pane Dei. St enimunius aut duorum oratio tantara habet uirtutem,utChriftusin ds confi-ftat,quäto magis (àcerdoûs 5)C fandi po puh lüpplicatiOjConfonantcr afeendens adDeum perfuadet pradlare eis omnes petitioes in Chriftoc'Qui ergo à talibus feparatur, amp;nbsp;non eonucnerit in congre gatione Sacrifidorum, Ecçlefia: pri* mogenitorum deferiptorum in cœlo, lupus eft in grege ouium manfuetam de monftrans nguramltem S.Irenscus pul ehre docet, quemadmodum praedicari debeat in Euchariftia altaris commmu« nio 8lt; unitas carnis SC fpSs.lnquit enim: Noftra confonans eft fententia Eucha« ' nbsp;nbsp;nbsp;riftix, Sc Euchariftia rurftis confirmât

1 nbsp;nbsp;nbsp;fententiam noftram, Offerimus enim ei

qu3t funt duSjCongruenter communica tionem SC unitatem prædicantes carnis SC fpiritusEt paulo poft,Itaquc,inquK, K 3 corpo*

fro DE EV CH A R. I ST IA

corpora noftra pcrcipicntia Euchan'fH* am,iam non funt corruptibilia, fpcm ri furrctflionis habcntia. Q^iamobrcni SC îgnat.idïpfum Sacramentum uocat dicinam immortalitatis.Sed 8C D.Chry foftomus ncqua^ infçitc do cet huius u* m'tatis myfterium,dicrt enim:Necc(rariiJ eft diktflifftmi myften'orû difcere miïa* culum,qui'd tâdem fit,9d quare fit datÖ,

quæ rei utilitas. Vnum corpus furtius S)C membra ex carne eins S)C ex ofltb us c* ius.Vt itat^non tantum per charitatcn' hoe faciamus, uerum ipià re tn illatn mffceamur carnem,hocper eicam efFid tur quam Jargitus eft nobis,uolens oft^ dere defiderium quod erganos habet« Propterea femcupfum nobis immilêuit, corpusfuum in nos contemperauit, ut unum quid efFiciamur tanquam cof* pus capi'ti coaptat3,ardenter enim anii* tium hoe eft.Hoc itacp lob infinuans di cebat de feruis,quibus erat iupra modö defiderabilis, quod defiderium often* dentes dicebant; Qÿis det nobis ex car* nibu*

- I N s T I T V T I o. lyx nibus eius implericPropterea quidem et Chhftus idfecitin maiovcm nos indu» cens charitatem,SC fuv.m erganos often dens defiderium,non tantum fe præbês cupientibusuideiidum,fed Sgt;i. palpandu ÔC comedendum, SC carni dentes infige te,8lt; coimpîicart SC omne defideriû im* pAere.Atcp hinc cft,quod Augalibiait, Chriftum no mutah in nos, fed nos mu tariin eumpeihuius Euchariftiae efum. De qua communionc amp;nbsp;inEpiftolislo quitur djeens ; Ifti cum quibus agiinus uel de quibus agimus, non font defpevâ di.Adhuc eniæ font in corpore, fed no quærant fpiriruinfan(ftum, nifi in Chri fti corpore, cuius habent forts Sacra» mentum,fédrem ipiàmnontcncntin* tus cuius eft illud Sacramentum,2lt; ideo fibi iudicium manducant 06 bibunt. V nus cnim panis Sacramentum eft uni tatis, quoniam ficut Apoft.dicit, Vnus panis,unû corpus mufti fomus.Proinde Ecckfia catholica fola eft corpus Chri-ftijCuiusille caput eft faluator corporis K 4. foi.

»T* DB BV CH AR IS TI A

foi, Extra hoc corpus neminem uiuift* catipirituffanóusjquia ficut ipfe didt Apoftolus : Chantas DcidifFufâ eftin cordibusnoftris per fpiritumfanduin, qui datus eft nobis.Non eft autem par* liccps diuinac charitatis, quihoftiseftu» nitatis.Idem fiiper Ioan.Norunt,inquit» fideles corpus CHRISTI,fi corpus Chrifti no negligant, eile. Fiant corpus Chrifti, fi uoluntuiuercdelpö Chriftt« Inde eft quod exponens nobis Apoftu lus Paulus hune panem, Vnus panis,in* quitjunum corpus,multi fumus. O Sv cramentum pietatis,ófignumunitatis/ 6 uinculum charitatis. Qui uult uiuerc, habet unde uiuat,habet ubi uii»t. Acce dat,credat, incorporetur ut uiuificetur* Non abhorreata compage membro* rum,nonftt putremembrum, quod rc* fecari mereatur, non fit diftortü,dc qult;s erubelcatur.Sit pulchrum, fit aptum, h* fiinumjhsereat corpori,uii»t Deo Deo.Nunc laboret in terra,ut poftea r« gnectn cœloJdoninSer, dePalchalifi' ftiuit^

1 N s T 1 T V t 1 o. jrt ftiuitate,Nos , inquit, fumus corpus Chrifti, qui corpus Chrifti manduca* mus.Et iterum'.Hacrctici quærSt Schift mata,cum hic panis non nifi uniutem fi gnificet.Sic ad fuum dicipulum Paulft num,V ouentur,inquit,omnia qua: offe tuntur D eo,maxime fanôi aharis oblaa tio,quo facramento pracdicatur noflxQ uotum,aliud maximum, quo nos uoui« mus in Chrifto effe manfuroSjUricpùi compage corporis Chrifti. Cuius rci Saaamentum eft,quôdunus panis unS corpus multi ftimus,Et Cyprianus, Sed amp;nbsp;nos ipfi, ait,corpus dus effetfti Sacra mcnto être iàcramenti,capitc noftro co nelt;ftimur,ÔC unimur,finguli alter altcrft us membra minifterium dûedionis pro inuicem exhibentes, cbmunicamus cha ritate,participamus folicitudinc, cundç J cibum manducantes, eSdcm potum l nbsp;nbsp;nbsp;btbentes,qui de peira fpiritali profluit et

l nbsp;nbsp;emanat, qui cibus amp;nbsp;potus eft Domi«

l nus nofter lefus Chrift us.Et rurflimtV 1 l denthaccSacramenta pauperes fpiritu, l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K Ç Khoc

^74- DE E V C H A R 1 S TI A

amp; hoc uno content! ferculo omnes mû jii huius deliuas afpernantuv, ÔC poflî^ tes Chriftum aliquam huius tnûdt pofll dere firpcllcctik-m dcdignantur. Efun* çntes ÔC fitientcs luftin'am, cnm faturaû fucrint,uide quid aganqintelligc quxE quâtuf,quàmfanCti odoris fitquicqui4 erudiat illaplenitudo: uerbum bonum, piores compofttos, afFetflus pudicos, fenfus pacißcos, ilia interior fynccritas ubiep diffundiqßaut poft odoramenta iftagratiæhuius comparticipes difeut* rant, SC mutuis iè adinuicem affcôibiis. completftantur, SC quibus unus eft pa* tüs,unum eft corpus,ÔC omnium unum cor, SC anima una uni C H RIS T û adliærens , cætera omnia quafi fer* mentatarefpuens in unius azymi fyn* ceritatçlætatur.Sic quo que Diuus Am* brofius in Sermone de Euchariftia, Hic, l'nquit, quod diuinum eft, uninir ciquod eft humanum. Cui confonat Gregorius,Debemus,inquiens,prefens ieculum, uel quia confpicimus iam de* fluxiflij

1 N s T 1 T V T I o. IK ftuxiffcjtota mente contemncrc,quottdi ana Deo lachrymacum facnficia,quoti* dianas carnis eius SC fanguinis hoftias immolare.Hgc namc^ fingulanter ui(fîi ma ab açtçrno interitu antmam faluat, quæilîam nobis mortem unigenttiper myftcrium reparat, qui licet reiurgens 4 mortuis, iam non moritur, SC mors lUi ultra non domtnabùur, tarnen in feipfo immortalitçr atqueincorrupubiliter ui« uens,pro nobis iterum in hoc myftcrio facræ oblationisimmolatur.Eius quip« pe ibi corpus fumitur,eius caro in popu li falutem partitur, eius fânguis non iam in manus infidelium,fedin orafidelium funditur. Hinç ergo penfemus quale fit pro nobis hoc facrificium, quod pro abfolutione noftra paffionem unigeniti femper imitatur. Quis enim fidelium habere dubium poffit in ipfa immolatio nis hora ad Sacerdotis uocem cœ« losaperirijinillolESV CHRISTI myftcrio angclorum chores adclfc, fununis

D E E V C H A R. I S T I A

fummisima Ibciari, tcrrcna ccelcftibus lun^'jUnum quocp ex uifibiLbus amp;£. inut fibmbus fieri i Quin SC extra banc Dei atcpnoftriinuicem commixuonem pet hoc Sacramentum nobis coIlatâjSC no« quocpinuicem coadunamur, 5C ueluti in unam rnafTam redigimur, uti fupra docLîimus,Çonfinnathoc D. Sedulius in Epiftolam priorem ad Corin.dicens: Q^iemadmodum ex multis grants con ficftur panis,Itanos ex diucrfis Gêtibu^ acmuluscredentibus tn unum corpus Cfirifti colltgimur atcp coniungimuf’ Qtfam fybinde reru fimilitudinem, grants mnltis in unum panem,6Cmulns racemis in cundem potum, nbsp;nbsp;alij ol»^

eruditiuirifibiuêdicarunt ad firmand» catholic^fidei ueritatcm. Atqui in hunt modum à prima inftitutionc Chriftian* Ecclefiam hoc (acramento fuifle uiân*

IcgimuSjad roborandam fidelium unit’ tern uel ad iarticnda drfciflamjita ut qu** cunc^ olim fimul manducaffent hunt panem,palam tcftificarentur fe efiê cois cordt*

t N s T I T V T I o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ifi

tordes in cadem fide,eodê^ Chriftiani dogmatis confenlu.Dc hac relatius co* fuie Eufebium lib.7xap.24. Et quando cunqi Ghriftianus aliquis abnegauerat Ghnftum,aut fuafponte defciüerat à fi* dccatholicäjhunt fi cumücrepœnituit prioris inConftàntiarfuac, recep crût Ec clefiæ^fub huiüs iàcratncnti communio ne,per quâ rurfilS corpori Chrifti,qüod eft Eccklia,ueluti pcculiarc membrS rc ftituebatutjnec ire perditû iùftinebatur. Indeeft quodintcrdumhoc (àcramen-turn foiatium reconciliationis üoeatüt* DchôclcgeEufebiuittlib.^.cap,34. ÔC lib.gt;.cap.$.Itetn Cypriarium qui fie ait: Non PoteftismenfæDomini commu« nicare ôfmêfsc dæmoniorumjHçc qui fubtrahit fratribus üoftris,dccipit mifigt; roSjUt quipoffunt agentes poenitentiâ ueram,Deo patri ad mifericordianï pre cibus ÔC operibus fuis làtisfacerc 5 fedu«

1 nbsp;nbsp;cantur,ut magis pereant, 6C qui erigere

' nbsp;nbsp;fe poffunt,plus cadant. Nam cuth in mi

noribus peccatisaguit peccatores pœ« niten

tfg DE EyCHARISTlA nitentïam ifto tempore, amp;nbsp;fecund um (ciplinæ ordincm ad exomologcfim, cft,confe(ïîonem ueniant, ôC pcrraanus Mmpofitionem,Epifcopi SC Cleriiusco * municadonie accipiantjiiunc crudo tctn pore,perfecudonc adhuc pcrfeuerantc, nondum reftituta Ecclefiæ ipfius pace, ad cômunicarionêadmittûtur, ÔC offer“ । tur nomen eoijr 6^ nondum pœnitennâ f ada,nondû exomologefi finita,nondô manu eius ab Epifeopo aut elero imp^’ firaEuchariftia illisdaturjCÛ fcn'ptûfif Qui ederit pané aut biberit calice dni i# digne,reus erit corporis 6C fan. dominé Tamneaduertifti quo per omniaipf^ cû patribus ôf patres mecû catholice let’ tiuntî'Sed latius omnia audies ca.ç. pro ximefèquuturo.Vnû tin attexamus ne* celle cft,dcinde coronidé, quod aiutja^f dituri.S. Paulus difputaturus apud thcnas,certa ratione adftruerecotendK) quemadmodûDeuscxuna propagiez omne hotninû genus feccrit,fed amp;nbsp;qu^ no loge fitab unoquot^ noft^.Inipß’ cniin

i N s T 1 T V T 1 o. 179 enim,inquit,uiuimus, mouemur, ôiûi mus.Quâfentemiâlatiusinter propha* hosexplicaturus, prophani Propbetx authohiatcutitur,g dixerit.Ipfius ein SC genus fumus. In quo nimii^i argument! generCjduo pracetpue adnotanda funti Primû cft,quia oês eundê pàtrem habe« mus Adam, Alteiy quia in nobis Deus, nos uiciffim fumus in Deo. Sed hæc ad qdfratresc'Haud dubiead confeque dû mutuç diledhonisac unanimitatis c6 fenfum.Si ein oines unum,iuxta naturx ordinem habemus patrem, fieri nequit, quin inuicem fimus fiat res attç foro« res.Quddfi hocuerum eft^imo quia uerum eft) par eft fubinde,ut uel iniufl» faciamus ea,hoceft,ut ipfi inter noshoc fimus, ad quod nos uocat præfens Sa* cramêtum,ita ut unû Corpus efFiciamut quotquot aequali natiuitatis nobnita* mur gloria. Quod fi etiam fecûdo,unû habemus Deum, qui non tantum in fe «iuit,fedôô nobis concedit uiucndiu« fuiHjCitra cuius nuiû nuUa fubfiftit uita^ congru

lîO D E E V C H A R i S f ï A

congrirum cft,ut hoc inter nos aróiu« conueniamus ÔC animorum hærcanius glutinOjidcpnontantum inter nos » fed ideo etiam longe magis,quO ea ipfa con | lundio ad cum quotp tendat, qui nob*^ dédituitam,ita,ut Deus Si nosplanèb mus unum^Commune illud naturîc iui* ex primi parends Adam femine diffu» fumin omncs,haud grauatim nos facict arnica fodetate fideles,amp; fida amidtiaiö ólos, nee no firma cocordia unanimt^’ V e^ uiuus illc Dei fpiritus, hanc ipfai” noftram foeietatem utrlum tollet, ut d* dem nobiïnim ncceflîtudine capiattff acconftringaturDeus,fîc^ tandem hu ius Sacramenti compleatur occulta intt do,hoc eft, ut omnes unum corp«»» omnesunusefFiciamur paniSjiuxtadi* dhnn PauliJmo taies fîmus, qualesfirt** ros optât ipfê Dd filius,quando patrfl” oils, inquit, Vt SC ifti in nobis unfi fi*’* fieut ÔC nos unum fiimus« Atquih*”^ omnis noftri fèrmonis elucelcit inte”* do.Hoc fiquidem ûiloeo ego Dei fol’*’

Icti*

1 N s T I T V T I o. xCï Ictn fecundum fpiritum intcrprctor, quandoquidem ambiguum non fît, primam illam ex Adam generationem, conftarecarne.Omncs enimcx Adam caro tantum nati fumus,renatt autem ex fpiritu Dei cum eflemus caro,ut ïam no folum Adam filq, fîd QC H1 q Dei fîmus ôô nominemur.Iamne uidetur tibi (atis arcfîa ilia Dei neceffitudo nobiicum C Et quæ mator pofîît intercedere amicitiaî' Proinde recie dicere pofîumuszlpfîus ÔC genus fumus. VndeCExDeo, inquit loannes, nati fîint,Et alibi, Deus manct in eis.Necç fanehac Dei ibbole ac fpiri« tus generatione alia fàntfîior nattuitas cffepoteftin terris, necglon'ofîor,nec deni^ eximior. Curigitur nondebea» mus elfe cum Deo unum, imo corpus unumamp;^animauna,iuxta quodhabent noftra{pon{àlia,dicente Paulo : Nemo unquam fîiam carnem odio habuit,fed nutrit SC fouet eam,fîcut ÔC Chrifîus Ec clefîam, quia membra litmus corporis dus, de carne dus, SC de oflibus dus. At

L que

KZ DB E V C H A R I S T J A que uel ideo haud dedignatur fe pef hoc SacramCiitum in cibum fumi, quö 8lt; ccrtior fiat hæc unio dC nos tandem efficiamur Dtj, iuxta fcripturac promiHi onem.In quem fenfum amp;nbsp;nos Cliriftia* ni illud Arati in Phænomenis uertimuS cocedctcsinterim illiloqui defuo louCj quicquf d Übet anim o.SimiÜter Sn^Virg-fic Intelhffimus ( authore em Paulo hoc faccreÜeebit) qui primus fuit huius A' rati Hemiftichij interpres quû dicemt^

A lou^ priucipiiim iouisfutii omnM pleim.

Et illud eiufdem Poëtæ:

Spiritui inrui iiit lotos^; infuft per artui, Mens agitdt niolem.

Atc^ illud Lucani:

lupitcr cR qitocunqi uiiîcs,quûcuiiq;

Et illud Ouidianum:

Eft Dem in nobit ägitdte calefdmus iUo, Qua’quidem etiamnumfiintclligeo^’ concedimus de naturalis uitæ ratio’’^’ quâcuiqp uiuentium cornmunem*^^'” tæteris conceflît Deus,tarnen in (èntia didla uolumus de fpiritali gcnc*'^ tionc^qua Cola Dei fiüj efficimuv,^^°f

! N S T 1 T V T 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i*t

triufœ partis natiuitas ,utriuflt;pdiîcôio nis pietaSjCum erga homines, tum crga Deum,unum exDeo atcpnobis efFiciât populum. Hoc nêpe poftulat SC ipfius facramcnti intcntio. Neq;, enim fola ex Adamnatiuitas,quxcarneconftat tan ium,hanc internos firmat concordiâ, fed diuina potius natiuitas,qu2c ex fpirw tu confiftit, talem efi'icit incorporation nem, interueniëte tanti myftertj uirtutc, ANNOTATIONES.

PUto CM fitd ciHit(ttc.)Plato de repubdibros fcri q wib«^ mire dcpinxit qualis cjjc dcbeat ciwi» taj,«t nuüi fit dij)t’nfio,nHlh difcordia, fed «oto «i M4tHr codé.Mcmiint borit Macrob.in Sonm. Scip. CT TMll.2..li.deTufi.Ci«lt;ef Scd ZS“ nofier AMg.Ub. x.de CiM.dci.cdp.14.. An forte,inq«it,Pldtoni Grlt;e (0 potius pdlntd dada eft, qui curationc fifnwret, qualis ejfc ciuita« debcat,tanqaducrfario$ ciuitatis PcctiW cenfuit «rbe pcUcitdos.Noluit eiiim boru fi gmemis anwnoî ciui« fufeari corrtîpiq;. Cæteru addit V uicelius, needtwn cxtrufta,non fatis iwteUû gOjiiifi fortajfc putet ctufinodi ciuitatemraram cf» , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ff iwuentUji« qua no wtterdtwn difiidcant ciues ipfi-

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Certe «0$ oV Itbrorum penuriam non pojftwnin ita

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L X omnia

1^4 de EV ch a ri s TI a cmni.i dd dmußii» expcndere.Proinde in tdlibuf ('(■ plicdndis exercitatior leâor nobis debet ejße uic'i' rius.

Pythdgoras fuoldud. Coenobio. J Et hicrdttduf Scriphidmfuiffe oportuit,niß Auli GeUij commet tdrij cnctdtjjent in mdnilt;s, utcunlt;j; fentildcerdti. enim Iib.g.NoftiïMft Atticdrum capire ^.itd Sed orid qtioq^ non pr£tereundum eft,quàd omtics ßntul,qui A Pythdgora in cohortem lüdin dtßipb' ndruin recepti erdnt,quod quifq^familid: pecuiti£^gt; hdbebdnt, in medium ddbdiit.Et cohibebdturß^i'^ tds infepardbilis^tanqudmiUudfuerit antiquum fortium, quod re atq; uerbo Romano appelldtuf MiVüSiopßd eii, contubernium.

DauidcriondthdsJHorum mutuam neeeßttu* dinem luculetißime explicat primus Regumlibif-J^amßc babes capite 13. Fadum eH cum coinplef^ pet Dauid loqui ad Saul, anima tonathx congluti* nota eit animlt;e Dauid^cr dilexit eum Jonathas fianimamßuam,Et ibidemßepius in hune modui»'

Pylades Oreßes. ) Philelphus in Epißoii^gt; quatuor ßcribitfuißc amicorum paria, prißoraxt memoria maxime celebrata. Thefeum er Pfritl’i’ tim,quiparitcr ad inferos defeendentes, Kt Proff pinam raperent à Cerbero,inibi detenti funt,utiß bulatur Virgil.Aen.S ,Vn^ Horatius ad Torq»^-

1 N s T ï T V T 10.

Efc Lftbæd udlct Tbcfews dbrwmpcre cbdro VirtcMldPcrùboo.

Altcrwm dtnicorwm par fuiflc AcbiUein Plt;ttroa clttm.îs cnim c«m clt;cdct» in putrirt fecijjèt, fugit 'm Tbejplw dd Pclcum rcgcm,ci«M$ ßlio AcbiUi cbda rißwniM fftdi«, tandem cum iUo profeftt« eft ad bcliwm Troianiww. Ciwn autem Achilles iratus of» raptampbiab Agamemnortcamicam,pMgnare nol let.PatrocliM eins arma induit ,crjîc territurus Troianos,(n pugnam Hcnit.vcnwnab Heftorc oc cijns caufa fuit,«t Achilles ad pruelia redirct ac He ftorcm nccaret.

Ter» Win, Orcjlen CTPÿtadcmfuijJc aiunt. 0= rejlcs cnim Agamemnonis cr Cljitcmncjlr« ßlius, tandem ipfam fuam matrem occidit,eo quôd iUa pa tremoccidijjèt.Deinde Pjirrhum Acbillw jtlium, qui Hermionem Jîbi prius defponfatom uxorcm di» xeratjOccidit clam in templojCr Hermionem recc pit.Pojlea furiofus ob bjec fcelera faftus, uagaba» turfCr cujlodicnte fe Pgt;lade amico fidelij?imo, uc= nit inrcgionemTauricam.Et ciwn ejjct occidendus (in eacnimregiortc folcbant aduen« immolari Dix n«)eius loco Pelades fefe obtulit ultro morti. quot;Vca r«m obinauditam omicitiarum fidemutrifqjdona ta eft uita. Mcminit borum CZ Valerius Max.li.4. cap.7.Tenacius,inquiens,eor um nomina pojteriM

L 3 tisme

i«6 DE EVCHARISTIA tî! mcmorid apprehcndit, qui nducrfos dinicofif»^ cdftu non dcfcruerunt, qudm qui profperutn uit^ curfimi comitdti funt.ücnto de Sdrddudpdli dribusloquitur.Orcfbes Pylddc penè dmico, qu-ini Agdmcmnonc pdtre notior eil.Sjquidem illortin^ dmicitid (« (onforttonc delitidrum luxuri£ tdbuit, horuin dur^ dtq; djpcrd conditionis fo‘ Idtiunt, ipfdrum imferidriim expcrimento tuit.

QUdrtum pdrfuilfe dicunt Ddmond gt Pgt;tß!* M. ) Miror quoinodo Vuicdiui dixerit Pyb-'iir quum nee apud Philclphum nee dpud Vdlerium e” fentidt nominis nttio.Vortdßif emenddtiord pldrid feeutiit eft,dut metnorid Idpfui.UifborideX’ tat dpud Vaterium libro quarto eapitc feptiino.Di inon,inquit,CfPythids,Py!hdgorie£ prudcntiie p cris initiati, tam fidelem inter fe amicitidm iunxt= runt,ut cum alterum ex hts Dionyfius Syracufit^ nui interfieere ueüe[,dtque is tempus db co, quo priusq pcriret,domu profcélus res fuas ordinartt impctrduiffet, dlter uade fe pro reditu eius Tynin no dare no dubitduit.Solutus erat pcrieulo mortifgt; qtti modo gladio ceruiecs fitbieifds hdbuerdt,eide^ edput fuum fubiccerdt, cui fccuro uiucre liccbat-Jgirur omnes z^inprimis Dionyfius nouje dtt^ .'tiici pitisreiexitum /fieculabâtttr.Appropinquante de-’'

inde

I N s T 1 T V T 1 o. xO

Inde finite dit,nee illo redeimte, unup^uifi^ tu t4mtcmfr4ri«mß»onforc»n (ümnrfbdt, ht is ni» bilfrde dmieicon/lomiamctMerc prjedicabut.Eo» dem alitent inomciuo O' bor4 4 Dianyfio conflitu^

C4 accepcrAt fMpcrMenit, itdmtrdtt« aniboru dniin« Tgt;T4n«s («ppliciHin ^dci remipt.lnfMpcr^ vos r ogduitjUt fc 01 focietdtc amicitiie,te rtiwm foii litij grddu ultiind cwlturM benenolcfiit rccipercnt.

Ad CoIopborw.JPro co quod eft dd fKinmS ara gwmenti Mciiirc. KoXocpMj) eitim capita uertex dici mr,Potior aut hominis plt;tr$ C4p«t cft,fed ç^fupre ma pars hominis, unde wjterdM Colophone addere dicimMspro co eft nltimä manu operi imponcrc.

Incftat pl.d.nu.phrcnaejj. ) phrentfeps proprie infanta pwc mentis alienatio dicitnr aw tou cpçw VMTia7«i,qHoleftinfanire.VfJ'«m hic ptclcganx ctVT i p.£T aS ogt;.K ,id cftjComwat i o,dM addit «rfaluta ri,nt intclligaîita homine in hac Enchanpia pror fus mnndo mori Oquot; calcjliurcr« amore capi, wt cS iuxtaPauliuoeem jluitus patmundo,tarnenurre fapicnsptHiChripo.

Rcmejjfe e« fungis.JHoe eft, cum îmbcciUibui O'horainibusnihili. FungimoUicies ac fragilitai locum dédit Adagio.

Athan.med.immort.uocat.)Co’’*lt;’dt» inter ipfae (pinotdtionei ocemTut ipp«« ignatij Htrb.sû enim

U 4 ' iMbo

IS8 DE EVCHARISTIA

habes Hptflolalo.ad Ephcf.Stdtee go frdtresfif‘ mi in fide Jefiu Chrifti, er in dileiiionc eius^dtt^ re‘ furreélionc omnes, in omnibus enim his grdtid. W eius nomine congregamini communiter in und fide Dei pdtris er Cbriflifilij eius untgeniti,obcdientei EpifcopoerprcsbyterOjimprteudricdbilifienfufi'd gentes pdnem, qui câ medicdmentum immortdlit^ tis,dntidotum non moriendi, fed uiuedi per Jefum Chriftum in Deo,cdthdrticum expellens mdlumfit in uobis.Atlt;^ bxc in contextum referendd re^ ponendd crunt.

Eorro cdthdrticum/tmile quid fondt qudfi purl ficdtorium, unde cdthdrticddicuntur purgdtorid, qudlidfunt Cdtdpotid medicoru, id cA,pilulie qu^ deglutimtii dd deijeienddm dluum, d u.(x6afi]a, id eit,mundo,purifico,unde Klt;x6x^lt;riç,id eß, purg^ tio,er KaôaçTKÇjiei eii:,purgdtor.

Coronidem dddituri,)Coronidem dddere did” mus,cum extremum rei cuiufpidm finemßgnified^ mus.

Eufebium lege lib.^.cdp.Z4..)Quo minus biiim uerbd in contextum retulerim,m cdufdfuit proltxi oris fententiic fdßidium.Ed: quippe in co loco Ion* gdcontrouerfidcrdifceptdtio Pdtrumde celebr^ tione Pdfcb£. Qute dutem recitdt uerbd funt Irenct Epifcopi,Denilt;^ dit: Et tdmennihilominus omntf

1 N s T 1 T V T 1 o.

i)li, etidm cum in objcrwintiit iwridrcnt inter fe» mctipfoSjCr nobifcum pdcißci fnerunt femper fi«nt,jiec dijjorian' id ici uni j jitki confoiwntidm r«» pU.Nlt;tgt;» iUi omnes dnte Sotberem prcsbgt;tert qui Ecclcp^ c«i t« nunc priecsf Viôlori Rom. Mrbis E« pifeopo loqwiiKr) pteerdotium tcnwcruiit, neq; ttlt;t teiiHcrunt^ncq; bi qui cum ipjîs erdut, er tarnen eu ipjî italion obfcruarcnt pacem, femper babuerunt ewm illij Ecclcfij j,qux bunc objeruantif morem te nebaitt, cum utiq; V ipjîj contrarium uideretur, quod non ctiam caiteri pmiliter obfcruarent.Nun» quam tarnen ob boe repulp funt aliqui ab Eeelejîx foeietatCjUt uenientes ab iliis partibusjUon pnt fu» feeptijimô potiuj cr omnes presbgt;teri, qui fuerufc ante te, omnibw femper qui no ita obferuabât preî byteri$,EeclcparumEuebari(tia folenniter tranf« mittebantjCZe.Qworfum bae tam longe repetita? Nimirum eô ßgt;eftant,Vttieelio tejle,ut eojlet omni bujboc Sacramentum ejfe datum ad roborandant conprmartdamq; eredentiumpacem.

Et lib.7.eap.8.)lnboe capitc loquitur de quoa dam fratre qui non contentus aeeepto femel ab H« reticis baptifmate,exorabat fe mundari cr purift» cariEcelcpajlieo baptifmate,ut gratiampoßet eo» fequi fpiritttjfanfti, Quodego,wiquit(ibidem Dio non fui,fed dixi pojfe ei fuflficc

L ç tetam

170 DE EVCHARISTIA

re tdm multi tempora commuttionein,ciudm in deßä confeeutuf cd per hoc quodù nobis Euchdri ßr^fußipicns donMn,rejßoderetdmcn, ex quo ej

ßuguld potuißet in Sdcrdmcntorum uirtute purgdri.Cohortdbdtur igitur cum debcre confide* re uirtuti fute^ZT confcientitc idm purgdtic,zr dnte omnia quod tdtn dm in Sacrdmcntis nobis idm parti ccpsfuerit,crc.Ex hiße omnibus aperte liquet dltdris Sdcramentum effie quoddamfolatium recon* alidtionis^eo quod cr Idpßsßcranda; pictdtis du* ' gcdt fidutidin,cr dfiïiélis conférâtßlattum recon* eilidta pacis inter Dcum zy homines.

Paulus dpud Athcnie.dißu.) Hrfbeî hoc in dilis tdp.i7,'Vbi Paulus in Martis curia dißutans, Ara* teftemuocdt.lpfius cnini zr ^enus fumus^quod gratcedicitur tS yap up;/] nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Et ed

Hcmifiichiunt Arati in Phicnomenis quod opus dd* hueextat.

Authore enim Paulo hocfdccre licct.)Qj!0* modo Videlicet quod is plerunq; in rc fcrid abutdtur duthoritate gentilium philofophoruni.. Sic Epimenidis poetc ucrficulo abiifus eft fcribcits ad Tit tern: K? nr àîi ^-tvsai ttaita Ohji« yaSEj£$ '-i èt^yó:i,id ed^Crctcnfcs femper menddccs,malf be '' fiiT^uentres pigri In alia quolt;^ Epifi. Menandri ponitfeiiariS «ftamp;ójouo'iv jocjSHfiKX^jHa'à.o^jLiTiî

*' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«1 X«K«j

INSTITVTIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17t

«I «.«'Aatjid rft,corrnpKnl f nim mores tonos collo quirt mdld.Et ne prtr«boc|it,£i«ftor,iiiqKitHtcro. Cbr.’jlirtiîi cxrrciri« crorrttor inuiftus pro Cbri» ßo crtufrtm rtgc!ij,etirt infcripfionc fortuitd arte tor quct in .irgumcittît ßdei.Didicerrtt enim rt ucro D4 !«d cxtorqucre de mrtnibus boßiu glrtJium cr Go« lijefupcrbipimi crtput proprio tnucrone truncrtrc.

C A P V T V.

Vinto, opcfæprccium faflu-

■ Ci*« I u;dcor,n depeiccptiôchu i^^sEuchariftiacnonnihû com memorem, praefertim ob ho vum temporum iniquitatem ÔC nimiam hcentiam,quando ho die maior parsuul ci,magis exfuifiduaa,quàmextâiimy« Iterq vcucrcmia accédai hanc faeri con* uiuiimenfamideocçuolumus Sgt;(. hune articulûmorcnoftro folidis feripturçar gumentis comunire, ne quid uidcamur fingere ex proprijs. Dabit aut huic mu« neri initium infignis ilia Pauli tuba,qu* I nbsp;nbsp;nbsp;piÇCO fortiffitnus omnibus omnium ho

\ minûintonatauribusdicens'.Quicuneç \ nbsp;nbsp;manducauerit pané hunc, ÔC calice dhi

j biberitindxeuseritcor«0lt;fi4,£t ncrumt \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qi?*

I7i DE EVCHARISTIA

Qui manducat Si bibit in digne,iudiciS fibi manducat bibit. Quibus ex uerlt;= bis nos conuenit merito prudentiores fi eri,quo ad percipienda tanti Sacramen ti myfteria,mens humana paratior atcp j diligentior fit in exercêdis uirtutum ftu» dijs.NetpenimhïEcApoftolum terne* re excogitafle putemus, aut,quod dici (bletjfuxiiTe ex digito, quin potius ere* , damns cum, ita,quod ÓC ftipra teftatus ! eft,accepiffe à Domino. Et quo ccrtius cum hæc dixilfc ferio coniinret, iteruto atep iterum eadem repetit aduerfum eos qui indigne accedunt.Etcnim etiamnö i fi fem el didum fijfficeret, tarnen crebri* or repetitio auget rerum fidcm,ita utni* hil fuperfluum fit,nihil fitirritum uel ad minimum iota ufcp.Alferit enim ingens QC indélébile commit« à nobis raci* nuSjfi indigne accc(rerimus,utcunq5 ho die perfbnati noftri Mimi, rem leuem exiftiment QC nihili. Equidem reum eflë corporis 8C languinis domini, no quod Jibet pcccatum eft, ftd infigne quodda •, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;crimeii

I N s T 1 T V T I o. t7î crimen ex contemptu Deiprofedum* Nccç enim aliud eftquàmhomiddiuni quali aliquod perpetrate in dominum, iuxta quod ÔC diuus exponit Ambrofi» us,inhunc feribens modum:Quoniam futurum eft iudidum ideo præmonct utfecundumordinemtraditum, deuo* tarnens fit accedentisad Euchariftiam domini,utquêadmodum acceditunui« Ô,reddatcaufas indie dominileftt ti, quia fine difciplina traditionis ÔC conuerfationis,qui accedunt,reifunt corporis (ànguinis domini.Quid eft autem reos effe, nifi pœnas dare mortis dominic'Occifus enim eft pro bis qui bc neficiumeius inirritumducunt ♦ Quid iam obfecro ncquius committipoflit ab homineç'aut quæ poffïtmaior effe init quitas i Atqui huic malo accedit S6 alia grauior animae ialt;ftura,cum indigne fu* mis banc Euebariftiam, nimirumbor* rendum illud iudicium, fub quod addi» rendus eris fupplicqs æternis. Quid ein aliud eft,iudicium fibi manducare Ôi bi here.

X7 de EVCHARISTIA bcrc,quàm effe obnoxium extremitud ctj feueritati,aut certe in hoc quoej cor» pore diuerfis exagitari morborutn infir mitatibus,ne maneat inultum tam gran defacinus,amp;^ deteftandus contemptus, uti clarius fiibinde exponit Paulus. Quàm itatp iàlutare cum corpori turn animæ cft, digne hanc accederc mcn» (àm, tam noxium contra eft ôC exitia» le tod(quâtus cft) homini, accederc in* digne.Proindè utruncp perpende,SC co gita,quia nec alibi maior frudîus, nec eti am laetalius exitium.Multi funt qui huic quotidie participant menfæ,alii hngulis hebdomadis, ait) fingulo quique men* fe,amp;S ne pilo quidem meliores, quin longe improbiores,6lt;homines reddun tur magis nequam. Quid cauiàc eft{' Aliud àne nihil, q indigna pcrceptio, propter quâeos punitDeus.Nam lied corpore ualeât 8é nitidse ac bene curatac cutis fint, tarnen paulatim iniquitatc ini quitate cumulant, trahêtes quafi funteu lum longa iniquitans fyrmata, eo quôd eonttfl

1 N s T I T V T I o.

eorum antmi 6C infirmi fint, ÔC ,vit pro-pius (copum attingam, (èmiiu'ui tor» pefcant. Nec hoc cuiquam miium aut nouum uideri debet. Caftigat entm Deus interdum peccatum peccato, ôd filios male obedientesin reprobum dat fcnfum.ut faciant ea quæ non conue* niunt. ludas Ifcariothes indigne man» ducauit hune panem, ôôtam audaxfa« cinus ôô facinoroiàm audaciam fia* «m fucceffit aliud iniquitatis fodaliti* utn,hoc eft proditio magifiri,SCdif* fidentia adlèquendac ueniae, Equi* dem poft bucccllam, inquit feriptura, intrauit ftatim in eum Sathanas. Vbi autem Sathanas, illic nullus uirtuti lo* eus elTe poteft. Nolumus hic explica* rc eum nodum quo inter iè amp;nbsp;diffident SCuariantH ILARI VSamp;A V G V S TI N V S, quorum hic ad* firmat ludam accepifle corpus domi* nicum, alter negat, cui contentioni fè* fi ingerit A L G E R V S,SC no* dum foluit » Nos id modo ueriàmus, SC ceu

I7Ä DE E V C H A R I S T 1 A

ceu digfto demonftramus qucm* admodum Paulus fub tam detcftan* di criminis ÔC tam horrendi (ùpph* cq iudicio, mterdicat omnibus indigne fumentibus huiusSacramenti corn mu* nioe. Atqui hçc Icire ud inprimis ©pot tuit uniueribs,quo ûcerdotes pariter v ïaici talem in lè paratam diuinitus uindi dhm non ambigant,mature^ fibimet* ipfisconlulant,ac caueantà tantocor* porum ÔC animarum difpendio. Paul* uerba hçreSt lèmper noftris animiSjqiio

noftra corda a iocisabducant, éc feria inftituant. Primu aût hinc difeiffl«® cum qui male acceflerit rcum effe mot*’ tis Chrifti.Deinde huic inftare diftridîâ , actemi iudictj animaduerfionem ex tant* myftertj contemptu.Oiuftumiudiceif» amp;(. Ó grauem iufti iudids fèntentiam, quis acculàbit eumCHæc chariffîmi no^ ideo à nobis dicuntur, ut quempiamd^ qdant autà menlâ domini deterrean^ fed quo omnes commonefadant debi* taercuerentise,cautoscB reddant aede*

uotos

ï K s T 1 T V T ï o. 177 uotos circa tantorum myfteriorû parti* cipatióem.Potes imô ÔC debes crebrius frui hac tn€n(a,nam « in eû ufum inftitu taeft,tantum diligenter aduerte qualis femperaccédas.Hueenim potiffimutn 1 nbsp;nbsp;fpedat falutaris ilia P auli parænefis-.Pr o

betautem feipfum homo,amp; fie de pane illo edat, ôd de calice bibat. Idem enim eftaefi aperte diceretiTu quifquis ille es, qui nolishuic menfæ participate, in animae difpendium amp;nbsp;condemnations tuijpriusteipfumnofceôC iufto examine proba.Hæcautemtuinodtiaamp;ô iufti examinis indicium ,inteipfo confiftunt. Nemini enim exploratû eft, qualis qui!* quefit,nififpiritus cius qui habitat in eo ïeuelauerit ei, Itac^ fistuiipfius feuerns iudex, amp;nbsp;iuftus examinator, diligetereç , circumfpice cunlt;fla,perpende uniuerfa, reâacp truttna metire omnia, tandemep ferio adcalculumrcuoca fingulas cum corporistumanimi aôiones. lam enira fuppetit tempus, quo ÔC mala corrige* te poicriSjôC temelioribus inftitutisnf-M ferre.

«73 DE EVCHARÏSTIA

ferre. P rar ter ca recipe te intra tui cordis (ècreta,excute omnem conicientiam tu^ anijCuius unius teftiraoniurn tibi foli Si neminialteri compertum eft. Hie ft tibi reefte conuenit cum Deo,hGceft,fiesuc reChriftianuSjfiuiuum Ecclefiacmeifl* brum ôi iuftitiæ culior, fecurus accede hanc menlam, fenfiirus magnum piëta» tisfrult;ftum,efficacem^ diuini numinis opem.Sin minus bene tibi confeiuse^, hoc eft ft falftrs Chriftianus es,ft uafiï^ fidci ftdiator, fiEuâgeiicæ dotftrinacdu bius auditor, ft ièdtarû conforSjfi Eccle fiac maftiXjfi Chriftianæ unitatis conté» ptor,fi feruandæ charitatis negligcns.fi improbae uitæmancipium,fttbducito te i ab huius menfte communione, fiquidé • eiufeemodi homininetp inftitutaneqiie parata funt huius couiuij myfteria.Nec dubium, quin is fit germanus Paulin^f probacfenfas,nifi prorftis nobis illudat dus capitis turn uerborum fplendot) turn ordo circumftantiarum.Nequeen’ poteft efte obfciirum ex hiice uerbis,^^

uolt;

uocetPaulusindigne manducarc pane hune ÔC calicembibere,Scilicet,citra re« dam ac puram tuæ confeientiæ teftifica tionem accedere, aut «elle etiam mandu care «cl inuita ôô reludante confeientia, qua te nofti improbiorem quàm ut fis dignus unà cum cçteris Chriftifidelibus buic participate conuiuio.Sic quo^ in* digne comedit hune pancm, quilquis nequiter ÔC fub fidei fpecie Chriftianam fimulatreligionem,Slt; cui Chrifti dodri na pariter ôôüitaautludo eft aut nihil eu rac,quite ex fuo uoto carnis obtempérât iuflis, amp;nbsp;ceu prophanus diuerfis tapi* tur uoluptatum illecebris, nec D ei me* mor,necactcrna£ uitæ competitor,quin imo fuste deep fert fiueaugefcatChri« ftiana fides, fiuc infirmetur, nec quictgt; teiam intereffe putat,inualcfcat'ne do* dpna Euangelica, an intereat fundi* tuSjÔC ciusdem acftimat,hoc eft, aequa* li in diferimine ponit, utra pars ui« dricia référât figna , id eft , utra ulncat, ud Hareticorum perfidia, M 2 uel

i8o DE EVCHARISTIA

wel fuccumbat Ecclefiæueritas,modo (pes affulgcatnummbSv pladda afpirét ocia uitæ.Prgcipue tarnen ante altoshac menla indtgnus eft Hærettcus, hoc eft, alieniab Ecclefia inftttutifèÓator, qult; nouisdogmatis refondit Ecclefiæ uni» tatem,amp;infirmisanimis fcandalumpa« rit ad ruinant,Is, inquatn,qui fibi fuisc^ peculiarem ftatuens ac comminifcens Ecclefianijfegregatim docet, peregrinö cultû præicribit, alienum ufunt inducit» quem amp;nbsp;fcriptura nefo't, ÔC priftina ne* gat Ecckfiac conluetudo.Et qua ij ratio ne digne polTent accipere Chrifticor* pus,quum ipfi in tot feó:as,tot^ diuerfa inter le uitacftudia diutdant Chriftuntt’ Poterit ne is cfle dignus myiierrjs Chri* fti,qui tarn arroganter tamcp pertinaci* ter horumnegligit imo contemnit fticam fignificationeme' Hoc lacramen* tum Chrifttanam firmat unitatein, contra Haereticus inuidiam fubftruit,« citât contentiones,odium nutrit. Huius myftert] radOjUnoeodemœ nos pacis gluti*

1 N s T I T V T I o. iSi

g1utinatuinculo,quum contra Hæreti» eus diTcordiam feminet, conuocct fediri ones, folumeç ca capiatur uoluptate, fi Chriftianus populus mutuis concidat uulneribus quum uel ex timoré Dei, tiel ex Ecclefiæ rcuerentia,fuos uidetire lufum conatus.Sic tertio,hune cibumin dianetnâducat publice criminofus, qui fek fubinde nouis(ceu fus in uolutabro luti)confpergitac inuoluit pcccatorum inuolucris,quilçtatur in rebus peffimis, ôd exconfenfualienis communicat dcli* dis,qui prudentiac uerba non recipit,ôô honeftos deteftatur mores, quitç prob» tatem fubfannat, 6lt; redla uirtutis opera baud ingrata Deo, Rginocerotis nafo detorquetadiocos Jtê indigne mandu cat omnis libidinofus,auarus, idolola» tra,periurus,bla(phemus,tcmulentus,at quealienac poffeffionis uiolentus depo* pulator.Etenim fi cum eo qui eiufmodi cft ncuulgarem cibum quidê, ut Pauli habet prseceptum, capere debet Chrifti anus,quanto minus cum tali, aut talis cü

M 5 ipfo,

IgZ DE EVCHARISTIA

«pib debet communicarchuic ùaocv bot'Etquum illiufmodi ( adnumer^ ris interim mollibus ac mafculoruin co cubitoribus)regnum Dei nequeant h» reditare,uti adfirmat Paulus, qua dign^ oblècroratione hune lubindemandü* cabunt cibût'Certe indigni funt uel quo tidiani uiëîus alimonia nedû diuini nU* minisgratia, tanticp praefidio cibi .HoC nos aperte Apoftol.apud Ephef.doceG quum inquittHoc feitote, intelligente^ quod omnis fornicator, autimmudus, Ô6c.non habet hæreditatem inr^no Chrifti èC. Dei.Similia ÔC prædicat Gala-cû aittManifefta funt opera carnis, quae : funt,Fornicatio,immunditia, QCc. qux [ pracdico uobis ficut QC prædixi, quonia ! qui taliaagût,regnâDei no cofequêtur-Cernis’nenicmulto plura à Paulo red* tari, q nos pofuimusquiindignû faeiöt accedentê wera fÿnaxit' Sanè ipfi quotj Corint. partim caftigantur ab Apoftq’ indigne fèfc ingefTerâthuic cœnæ,qua^ necipûm cauwm fupprimit ob quâin*’ digne

I N s T I T V T 1 o, i8? digne comunicarant myfterqs fandis, imo potius palam oftendit omnibus gd interceflerat uitq, quôdeos parum di» gnos,parumcp efFecerithabiles partici* pandisdbis diuinis.Erant quippe inter fe diuifi, ac finguli fuoshabcbantEcclc fiaftaSjhoc eft,contentiofi état ac difeor des,ÔC tarnen fidenter recipiebant unita tis myfteria.Atep hæc ctiamnum eft ilia extrema indigmtas, ÔC fumma ignomû nia,qua: ôC noftris temporibus male de _ fertur tam facrofanôo myfterio, èC ab is potiffimum, quihorum diffidioijt tu* multuumcp audtores funt, eaep in hune ufquc diem fumma cum audacia ac im* punitate tuentur aefouent, fuisep incon ditis laudibus, ac impudentiffimis lin* guis in cœlum ufcp ferunt» Ad hæcPau lus ipfe grauiter inuehit incofdem Co* rinthios , quod quifque prxfumpferit propriam cœnam manducare,2lt; quod uno efurientc, alter ebrius crat, ôic, Qux licet conuiuandi confuetudo, iam pridem ex Ecclefia fublata M 4 fit,

184 de E V C h a R I s T 1 a I fit,tarnen baud multo bute diffimilis co meffatio amp;nbsp;bodic perfèueratinter Chri« , flianos,quæ nos pari ratione facit indi» ' gnos pcrdpiêdis myftertjs fandïis.Quac eft illac'Scilicet proprrj lucri ftudium, n ra fiibleuandismiièris cura, SC ddicata interpoculanitentescp meniàsuita. An nehîec pulcbre conueniunt cum Corin thiacisepulisç'Adde bis,quod Corinthij contemnebant EcclefiamDei,amp;çon* fundebant proximos in nbsp;nbsp;quia nibil

tereffe putabant,quomodo aut ubi con uiuarentjdomi'nean foris, quin amp;nbsp;tuis uoluptatum ftudîjs inter (è certa* bant, quem quis uel luxu 'ciborum, ud fiimptuum gloria fiiperare poiTet.ltaeft SC bo die uidere inter noftros boegenu^ iadlantiæ, utcuncgbocolim Corintbia* cum deliciarum genus noftris oculis fi* 1 eut SC pleraœ eius generis alia, fubduxc ritdiligens ifta acuerepia Ecclefiæcu* ra.Quàm multi bodie fiint, qui iuftorÖ Ecclefiam tnudentes,fua lequuntur con uenticula, SC. p oft greges porcorurn co*

î N s T 1 T V T 1 o. i8f gcruntfihquasc' SuntôC qui in templis ubi confpicstur EcckfiaDei,idem fibili cere putant,quac Wtl in foro, uel in pro« prijs domibus . Nee ab is longe fucrit, (fimodo par fuppeteret malicix facultas) quin ex ipfa domo Dei redderent aut tabernas publicas, aut impura thea* tra,atcç adeo fpeluncas latronum, prae* fcrtiin CÖ nihil intereife uelint, inter do-mum orationis ÔC emporium negociati onis. Quorum etiam partes ha,udfegni« ter fouet atœtuçturnouum illudChri-ftianæ, imô diabolicac Überaus dogma. Quâquam hi ipfi, de quibusloquimur, tmpuriffimi ac perinde indigni tamo fa* crametoillufores ,uel primiadfint huit diuinæ menfac,nec folum adfint, uerum potius praefint ac primas fibi ante alios uendicent ad capeffendumhunc falutis cibum.Sic QC diuitum plurimi tnhunc ufeç diemfub perceptionehuiusEucha riftiac come(fantur,conuiuiorumtn fre* quenam orbes, proinde quafi in nafee deÜcias,at(j pompas inftiiutumfit,ex

M y qui*

X8« DE E V C H A R I S T I A quibus Chrifti pauperes ( quorum ino^» piam diuitum fumptibus ieuatam o= portuit ) confundanHik'jCumnequeunt fua tenuitate horum refpoderc epulis,et tanto hinc perfidiæ interdum præten” tcntur Icandalo, ut frequenter dubitare poffentjpertineant'ne ad huius Sacra« menu communionem,uel fi potius niti^ di illi epulonesfàcratiori, aut magis falu tari participent menfæ à reliquo creden tium uulgo»

Ex his iam liquido cofiat, quod ilb indigna comefiio,ad iblam noftræ iiit^e pertineat rationem,ac denotet incompo fitos mores, perniciofàm peccandico (uetudinem,ita nimirum, uthomo ne$ indignus fit, qui uel leuiter ex hoc facro cibo guftet,eo quod impius ÔC nequatfl fit. V ult equidem hæc dominica cœnî habere conuiuas fe dignos , quibuî fubinde ÔC ipia digna fit.Ncmpe, quô^ ciufcemodiconuiuio dignabitur adefît fierifpiritus numen,amp; ccrêa fpcsiâlü*’ lisperpetuae.Sandîa efi hæc ccena,S^ fanâoJ

1

1 N s T 1 T V T 1 o. ï87 fanôtos ac puros recipit, maxime eos, qui fefe puros ÔC defecatos à grauiori» bus peccatis conferuant, ôô ab his quo* que quæ cauere haud difficile fuerit. Porto is qui in perpetuis diffidijs amp;quo tidianacum proximo uiuit contentioe, atcç adeo farciendæ concordiæ negli-* gens fuerit,ut nec uelit reconciliari fratri fuo, S^potius pafcaturodio ôiexitialie bus (ceu æquorepifcis) faginetur iur* gtjs J is inquâ plane ab omni fpiritus pin guedine contabefcet,peribitcp è cœtu fl delium, ceu prophanus, cuius imagiamp; nem rcfert.Op ortet enim fub huius Sa* crament! perceptione, puram ac (ÿnce* ramuniuicuiufc^ confeientiam etfe,quç ÔC Chriftiani hominis exhilaret mêtem, amp;C tali cibo cfficiat dignam, Si cui pura cft confeientia, ÔC reSa animi intentio, isabundefatis compofitus cftcumEc* defiaDei participaremenfçChrifti, Co trà ,fi quis audaxHeroftratus indigne hune cibû,atc^ adeo impuro contigerit orejCoinquinatiséçexccperit prçcordijs, ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ineum

ISS DEEVCHARiSTIA in eirm longe grauius animaduertetur, (quemadmodum Pauli indicat fcnten* ca)quàtn eftanimaduerfum in Oramil Ium,qui temere indignas fulciendæ do« mini arce iniecit manus,quin etiam null to grauiorem pendetpœnam, ^Bethfa mitæillij quitätummodo hanc impuris cofpcxerät oculis. Quam obrem nec in« fcicehuic noftro propofito conuenit il« lud Elegiogrsphi:

Proculhinc procule/lo prohpanc.

Nec idiniuria, Quum enim Hycro« thecas aciacras Diuorumreliquias pu* tridis non obuoluamus pannis nec ca ra opobalfami ungenta corruptis co« mittamus utnbus, qua audacia Chrifti ! corpuSjimó ÔC lànguinem putn'do tuléto excipiemus animo, qua,inquan’, temeritate hxc (an(fla,non folü crimin^ la excipiemus confcientia,fed ôc foetitl'’ fepcliemus ca dauere nbsp;nbsp;qui dem niM^

cadauere difFert homo talis(nifi inqu^n turn homo edjcurn uiuens mortuusfit) ut loquiturPaulus de confimilibus.V^ ruf’

I N s T 1 T V T 1 o. i8? rum ualeant qui eiufmodi funt,quanda quidem ea cccna aedentium duntaxat abus fit, non infidelium, neqj eorû qui ore confîtentur fenoffe Chriftum,et negant operibus.Intereaeaipfàdiôio, indigne, infra lanus explicabitur.

Proinde hadenus huius perccptio* nisfummafaftigia ceu fcopum quendâ accertumfignum oftendit nobis Paulus, Cui nos fubinde quafi aura atqp ar gentû adftruemus quicquid nos,nofi:ra catholicaEcclefia per Orthodoxorum fuorum patrum falutares catechtimos edocet,nobiscp fidcliter præicribit.T an tumaudeantuniucrfi (exre quippco-rnnium erit)nec offendatur quifpiam fi fecus de fuis myfterijs noftra tradat Ec-défia,quàm de fuis nobis definiant lui-giofâ hæreticorum conciliabula.

Itaqs diuusilie Dionyfius Arcopa gitaeuidenter in fuaEcd.Hier.oftendit quemadmodum foras olim pellcban* tur Catechumini aren Energumini fub diuinç communiôib tioranbAiibamcr,: îtaep

150 DE EVCHARlSTiA

Itaquc Pontifex quidem , ubi oratio* nem iàndam fupra diuinum altare per egit, exipiô incenfùm adolere incho* ans , omnem phani ambitum circuit, demum ad fanétum altare iterutn re^ diens, Pfalmorum incipit mélos, coiv cinentibus iècum ûcra carmina o* mnibus ecclefiaftici ordinis gradibus, deinde miniftrorum ofFitio , fànôa* rum ieripturarumiedio fuo ordinere* citatur, Pofthaec extra delubrum Ca« techumini fiunt Sgt;C cum ipfis Energv* mini, ÔC hi quoque, qui in pœnitentia font, manent autem intUs foli qui diui* na fpedarc merentur atque percipere. Etiterum; Porro Catechuminos, in* quit, fie Energuminos, Si cos qui in præfentia font ûcrofenéîa Sacerdota* lis inftiturio ,Pfalmodiam quidem p** am Si diuinam iàntflarum foriptura* rum leôionem audire permittit ,|adeâ uero quæ deinceps in hoftiac fâïuta* ris oblatione geruntur contuenda» non hos plane, fed perfedos SC «ot*

ï N s T I T V T I o, 19t

rei dignorum admitrit obturas. Efte^ m'tn diui'nus facer ordo fandæ iuftitiæ plenuSjóÓ unicuique pro menu's digna falubriter diuidit, congruam fingulis diuinarum rerum partidpattonemÇiux-taillorummodum amp;nbsp;ratioem) fuo tem pore facratius largiens.Arcet em'm pu-^ rtffima illa 8lt; fyncera per omnia uox, €0S quoque qui diuina digne fumen« libus munera, coniungi connecfïicp non poflunt,Et longe profedo magis prophana 8lt; impuraillorum turbaerit, qui paffibiliter iadandos fe föedis uolu« ptatibuspraeftant, SCabafpedu omni 8d communie ne Sacramentorum pror fus aliéna, Eos fiquidem qui ad Sa* cramenta coeleftia conficienda pro* cedunt, ea oportet effe munditia, ut iplas quoque animæ extremas imagi* nes purgatas habeant, ficœ ad referen* da myfteria ( quanta fas ef^ fimiiitudi* ne’puritatis accedere. Itakern liquidiore diuinçappariîionislucc cingêtur eximi is illis atep altiffiuus fulgoïib us in fecula ad fui

I9i DE EVCHARISTia ad fui fimilituciinem lucentia ubcriusat quelympidius proprium immitrêtibus iubar,atque fubinde adiungit,qucmadgt; niodum ói. lacerdotes olim precaban« tur Deum,quo lè dignos una cum cxtc ris rantis faceret mylferijs percipiendß : iuxta Chrifti imitationem. Hinc iam,in quit,ucncrandus Antilles diuinis altari bus aftans, landla ÓC diuina laudat opera,quæ inefFabilis prouidentiçratw nein lälutem generisnoftri,uoluntai« , làndiffimi patrisin fpiritulàndo, utcJo quia diuina tradût,côlummauit.Peraôa uero laude uenerandacç ipforum ôi in” telligibili fpeculadonefpiritalibus infpf ^aluminibus,tum uero edam ad facta myfteria in fignis eelebranda progredi* tur,id£^ ex traditione diuina. Quocirc’ reuerêter fimul QC ex pontificali offid® i poftlàcrasdiuinorum operum laudt^» ‘ quod hoftiam làlutarem ( quae liipf’ iplum eft)litet, le exeulât, ad iplum p^^ mo decêterexclamansiTu dixiftij^o*-fatue in meam commemoraiiocm«

ind«

1 N s T î T V T 1 o. »91

Inde tanto minifterio ad imitationêDd inftùuto dignus fieri poftulat, dC fimilis ipfiChrifto pro uiribus euadere,utSC Sacramentafan(fieconficiat,amp; cafte di* ftr{buat,8lt; qui ad côtnunionem accefli» rifunt,digne participant,ficcp ueneran» difttmamyftcria confummat,£lt; laudata ocufisfubijcit,infignis fantfte propofU ti8.H«c ille.Sic Irenæus iterum attç ite« rum mcminit de puritate confcientie cir cafacrificium altaris. Ait namqj fie : Igi« turEcclcfiæ oblatio,quant dominus do cuitofFerriin uniuerio mundo,purun» facrificiumreputatum cftapud Deum, amp;nbsp;acceptum eft ei, non quod indigeat à nobis làcrificium,fed quoniamis qui oft'ert glorificatur ipfe ineo quod offert fi acccptctur munus cius.P er m unus em erga regê öd honos ôd affedio oftendi* tur,quod in omni fim plicitate ôd inno» centia dominus uol ens nos offcrre,prac dicauit dices: Cum offers munus tuun»

’ adaltarc,ôdrccordatus,Sdc.ltemcç:N5 Giaificiafanâificanthomtnem,nop cm ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N indiget

I

»14 DE EVCHARISTIA

indigct (àcrificio Deus, fed confcient» eius qui offert fanÆHcat fàcrificiuiUjP^^ raexiftcs, amp;prçftatacceptare Deûq*^’: G âb amico.Quoniamigiturcûj tare Ecclefia offert, iuftc munus eius pjJ ! rum fàerificium apud Deum députât'’ cft.Qucmadmodum amp;C Paulus Phil'P* penfibus ait : Repletus fum accepos 3^ Epephrodito quæ à uobismiffa futu'p odoretn fuauiiaiis,hoftiam acceptab^ placentem Dco.Oportet cnim no» ob* gt;nbsp;iadonein Deo facere,amp;; in omnibusgf’ tos inucniri fabricatori Deo, in Icnt^ tia pura,amp; fide fine hypocnfi,in fpebr* ma,in dàedîione feruenti, primitiascot? quac funt dus crcaturarum offercntcs,d hanc oblationcm Ecclefia fola puratfl offerer fabricatori,offerens ei cum gf” arûaôiôe ex creatura eius. Sed hoc pl^® nobis aliquid adfert Cyprian. qui po*’ multam eruditionem ac longam adtnf niüoncm, additad terror? miracu» quac fuo tempore ex indigna fumpoon^ . corporis ac fanguinis domini cotig«/^*

ÏNSTITVTIO. ■ quot;

Ait namcp'.Emcrfit fratres chatiffimi no uû genus cladiSjôC quafi paijt pcrfecuti* onis pr ocella Gcuicrit,acceffit ad cumu« lû fub mifericordiac titulo, malu fallena ÔCbhnda pernicics. CotraEuangdi] ui

1 gore,contra dni ac Dei lege, temeritate quorundâlaxatur incautis communica «0 .Irrita Si falfa paxpericulofa dâtibus

' nbsp;nbsp;ôi nihil accipientibus profutura. Non

quacrunt fanitatis patientiam,ncc ueram

i de fatisfaôioncmedicinâ.Pocnitetia de peccatoribus exdufa eft, grauiflimi ex« tremiej ddiôi memoria fqblata eft. O * pcriunturmoricnti5uulnera,amp;iplagalç i

1 nbsp;nbsp;tabs altis Si profundis uifceriEus innxa,

1 nbsp;nbsp;diffimulato dolore cótegitur. A diab oli

aris reuerteics ad fandû dhi fordidis SC infeâis nidorc manibus accedut,Morti fcros idoloijt cibos adhuc pene ruôâtes exbalâtibus etiânum fedus fuü faudbus amp;nbsp;contagiafunefta redolcabus,dni cor pusinuadût ra occurrat feriptura diuina Si damet Sidicav.Omis mûdus mâduca bit carnCjSCMÛma quçcûcBmâducauerit

Ni «car

gt;9lt; DE EV CH AR IS TI A 1 ex carne ûlurans fàcn'ficq,quod ett do* mini, Si immunditia eins fuper ipfu”’» i Si pcribit anima ilia de populo iuo. poftolus item teftetur Si dicat:Non pO* ( teftis calicem dni bibcrc,amp; calice dçm^ i niorummon poteftis meniae domini municarc,amp; mcnfæ dæmoniorum. contumacibus Si peruicacibus conin’** i^rur Si denunciet, dices: Quicû«^ edç^ r pancm,amp;c.Spren'shis omnibus at^ contemptis, uis infertur corpori eins gt;nbsp;(ànguini eius. Plus modo in dominu*’] manibus atcp ore delinquunt, quàm c* dominum negauerunt.Ante expiatad^ lida, ante exomologezinfadam cn”^* nis,antepurgatam co n feien riam faenfi* do Si manu iàcerdotis, ante ofFcnfa*** placatam indignantis domini 6lt;mina** gt;nbsp;tis, pace putant efre,quam quidam uC* bis fallacibus uenditant. Non eft pai**^ la )fed bellum. Nec Ecclefiæ iûgitur qV* ab Euangelio fêparatur.Quidiniurian^ beneficiû uocant i Quid impietatemp* ctatû uocabulo appellantï'Qjjid ds q**‘

1 N s T 1 T V T 1 O« »y? flereiugiter ôdrogare dominum fuum debent intercepta poeniientia lamentati one communicarè fe fimulât^ Hoc funt eiufmodi lapfis quod grando frugi* bus,quod turbidum fidusarbohbus, quodarmentis peftilens uaftitas, quod nauigtis foua tempeftas. Solatium æiec næ fpciadimunt, arborent à radicc fub» uertunt,ferm one morbido adlætale co« tagium ferpunt, nauem in fcopulos, ne inportum perueniat,iUidunt.Non con ' cedit paccm facilitas ifta, fed tollit, ncc communicationem tribuit,fed impedit ad falutem ,Dehôa poiiusnoftra prius , Teputemus,aftus noftros amp;nbsp;animi fecre ta woluenteSjConfcicntiac mérita ponde I remus.Redeat in cor noftrum,non am« I nbsp;nbsp;bulaffe nos inurjs domini,8lt; abiecifle le

gern Dei,præccpta eius, amp;nbsp;monita falu« taria nunquam feruare uoluiffe. Quid de eoboni fentias, quem timorcmfuiffe apud e5,quam fidê credas, que co rrige renccmetuspotuit,nccpcrfecutio ipià reformauitï'Âlta êCereâa ceruiXtnee qa

' . Ns

lt;58 DEEVCHARIJTU ' ceddit inflexaeft . Tumcns animus fupcrbus.ncc quia uicflus cft fraóus eft, «cens ftantibus, Si integn's uulneratiis minatur, ÓC quód no ftatim domini cof . pus inquinans manfbus acdpiat,aut or‘ polluto dominifàngumembibatjfacÉt* -âotibus (àcrilegus irafcitur, Atçp ô tu* am m'miam furiofc dementiam Jrafceu^ et qui abs te auertcrc iram Dci nititur, mtnan's qui pro te domini miièricord'* am deprccatur,qui uulnus tuum fcnt*^ quod ipiênon (êntis, qui pro te lachty* mas fundit, quas ipie forfitan non fuß' diSjOneras adliuc crimen, êCcurnubs-Etcumfisipfe implacabilis ad tes Dci y putas circa te dominum pou^ fdacarit’Accipe potiusô^ admittequst | oquimur. Quid furdae aurcs ftlutafi^ prxceptanonaudiuntquæ monctnUS' Quidcacciocwlipœnitentiae iter non u* dent quod oftedimusf Quid pcrculßf’ alicnata mens remedia uitalia non pit,quae de fcripturis cœleftibus amp;nbsp;mus fiCdoccmws;Aut ß incrcdulis qt’**

.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ,. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bufdat”

1 N s T 1 T V T I o. 199

I nbsp;nbsp;bufdam minor fides eft futurorum, uel

pratfentibus terreantur.Exempla funt

5 nbsp;nbsp;omnium, tormêtapaucorum.Prçfcnte

( nbsp;nbsp;nbsp;ac tcfte meipfo accipite quid euenerit.

{ nbsp;nbsp;nbsp;Parentes forte fugientes dum trepidinu

, nbsp;nbsp;nbsp;nus confulunt, fub nutrias alimêto par

, nbsp;nbsp;nbsp;uulamfiliam reliquerunt,rclilt;ftam nu*

j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trix detulit ad magift ratSjlli ei apud ido

j nbsp;nbsp;nbsp;lQ,quü populus cÓfluebat, quo d cam€

, nbsp;nbsp;nbsp;needum p offet ederc per çtatem,pancm

i nbsp;nbsp;mero mixtum, quod tarnen ipfum de

i immolationcpercuntiumfupereratjtra

, '1 dideruntRecepitfiliampoftmodüma* tcr.Sedfacihus puella commitTum tam

’ ! loqui 2lt; indicate non potuit, quam nee , 1 prius intelligere potuit nee arcerc. Igno \ [ ratione igitur obreptum eft, ut facrifi*

Î cantibus nobis earn fecum mater infer* ret.Sedenimpuella mixta cum cactc*

•' ris, precis noftrac ÓC oratio nis impati* «ns,nunc ploratu concuti, nunc mentis «ftufluôuabunda iaôari, uelut tortpre

■ cogente,quibus poterat indices con* fetentiam faâi tn fimplicibus adhuc

N anni»

aoo DEEVCHARISTIA

annis rudis anima fatebatur « Vbi ücro folennibus adimpletis, calicem Diaco* nus ófFerre prælênttbus cœpit, QC zcci* piendbus cæterisjocus eius aduenit,fa« ctemüiam paruula inftindudiuinacma icftads auerrere, os labtjs obmrantibu» premere,caliccm recufarc.Perftittt tam^ Diaconus, amp;nbsp;reludlanriliect de Sacra* mcnto calicis infudit. Tune fëquitur fingultus SC uomitus.In corpore atqu^ ore uiolatOjEuchariftia permanere non potuiuSandificatus in do mini fângui* ne potus, de pullutis uifceribus erupK, Tâta eft poteftas domini, tatamaieftas* Secreta tenebrarum fub eius luce, detc* da funtjfacerdotem Dei nee occulta cd mina fefellerunt.Hoc circa infantê,qu2^ adloqucndum alienum circa lê crimen needum habuit aetatem.Et uero ea, qiUt aetate proueda 8C in annis adultioribiö conftituta facrificantibus latenter obre* pfit,non cibum,lêd gladium fibi

ÔC uelut quædam uenena laetalia intr^ fauces Sc pedus admittês angi SCanitna exïcftuïin*

I N s T I T V T 1 o. ' sat ctaftuante concludi poftmodum cc» pit. Et prcffuram noniam perfecutionis fed delicîti fui paffa,palpitans ÔC tremens eoncidit.Impunitum diu nonfuit,nec occultum diffimulatac confcientix cri* men, quæ fefeUcrat hominem, Deum fenfitultoretîi.Et cum quxdam Arcam fuaminquadominifandlum fuiqmanl hus indignis tentaffet aperire, igné inde fur sente detcrritaeft,ne änderet attinge re.Et quidam aliusôCipfe maculants la* crificio à facerdote celebrate,partem cü cæterisaufus eft lateter accipere, fandlû Dei cdercjôi contrcôarcnon potuit,ci* neremferre feapertis manibus inuenit, documento uniusoftenfum eft, domt* numrecedere cum negatur, nec imme* rentibus ad falutem prodetfequodfu* »nitur,cum gratia falutaris in cinerc fan* ‘ «ftitatc fugiente mutetur. Quàm multi 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quotidie immundis fpiritibus adimpleit

1 nbsp;nbsp;nbsp;tur, quàm multiufcp ad infaniam mêôs

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cxcordcs,demcnti3c furore quatiuntur.

! nbsp;nbsp;nbsp;Necnec^ceftiïcpcr exitusftngulorô,

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N î €vwa

2*2 DE EVCHARISTIA

Cu per orb IS multiformas ruinas tam lidborQ pcena fituaria,quam dclinque» tium multitudo numcroia.Vnufquif* que confideret non quid alius paffus fiG fed quid pati amp;nbsp;ipie mcreatur.Nec cua* fifie ic crcdat, fi eum interim pcena di* ftulcrit, cum omcrc plus debcat, qucflt fibi Dei iudicis ccnfura feruauit. Haec Itad^enus ille in Ser.dc lapfis. Idem rut* fus alibi ait: Cum inminoribus peecatis agant peccatores poenitentiam,ifto ten* pore,amp;fccundum difciplinac ordinen* ad exomologefi'm ueniant, Öi^ per ina* nus im pofiuoncm Epifcopi QC clcti in» communicationisacfipiant nue crudo têpore perfêcutione adhuc pcrièuerâte, nondûreftituta Ecclefiac ipfius pace ad comunicationcm admittuntur, amp;nbsp;offer tur nomen corum, amp;nbsp;nondum poenitc tia fada’, nondum cxomologefi finita, nondû manu cius ab Epifeopo aut clero impofitaEuchariftia illis datur, cu fcri* ptum fit : Qui ederit panem aut biberil calieem domini indigne, Sic. Sed nune

I N s T 1 T V T 1 o. *Oî

tUi rei non (ùnt, qui minus fcripturxlc* gem noucrum.Hrunt autem rd qui prx Hint, ÔÔ hæc fratribus non fuggerunt, ut inftruôi à propofitis faciant omnia cum Dei timoré, 8lt; cum data ab eo ôi præfcripta obferuaüone.Sicbbro ?.ad Quirinum,Cum timore,ait,8lt; honore Euchariftiam accipiendam in Leuiüco liabes : Anima quxcunque manducaue fit ex carne iacrificq (alutaris, quod cft domini, ÔC immunditia eius fuper ipfum eft, peribit anima iUa de populo fuo. Item inEpiftola ad Corinthios: Quicumquc ederit panem, autbibcrit, SCc.SicDiuus Bafilius de inftitutione Monachorum,ubi fratres quxrunt qua li timoré uel fide ueV affedlu percipere debeât corporis ÔCfanguinisChriftigra tiam,Et refpondet: Timorem quidê do cet nos Apoftolus dicens-.Qui mandu caûerit ÔCbiberitindigne, ÔCë.Fidemue toedocetnosfermodni dicentistHoc eft corpus meû quod pro multis datur, hocCaciteinmeam commcinoratiocm.-orrt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et.

X04 DE EVCHARISTja

Et iterum fèrmo Ioannis dicenn's, quod ! uerbum caro fadlum cft, habirauirin | nobis. Scd Ô6 Apoftolus fcnbens; Qy» cuminforma Deteflet, nonrapi. Sic. Cum ergo fidem habet his dicfèis con fideratmagnifîcentiam gloriæ ipfiusôi admiratioenimietatem humilitatis, quo modo tantusac talis obediens fuitpa* tri uf(ÿ ad mortem,pro noftra uita, pu* to quod polfit prouocari anima ad afFlt; ôum J Sc dileóionem iplius Dei patris» qui unico filio fuo non pcpercit,(cd pro nobis omnibus tradidit eum, 8C adaiuo rem unigeniti eius coamplius prouoca bitur, quo eum uideat mortem turpifli* mam pro noftra redem ptione tolera(ftgt; ftcutSC Apoftol.deeo dicebat. Quod chantas Dei conftringit nos iudicantes hoc, quodfiunus pro omnibusmornJ us eft, ergo oes mortui lunt, 8C pro oîn* bus mortuus eft, ut SC qui uiuût, iam fi* bi non uiuant, fed ei qui pro ipfis mor* tuus eft,Sc reftirrexit. Talem ergo aff^* fidem pratpararc debet in ant* m*

1 N s T I T V T I o. ioy mo fuo,qui de pane amp;nbsp;de calice partiel* pant.Sic rurfus Cyprianus, Non opor ict,inqui't,e(re fermentan'os noui T efta* menti miniftros,puras fyncerasepmen* tes fandtum quçn't conuiuium, in uCru crucis b oni odoris aflatio,omncm exco quatcarnalium lenluum cruditatem, Sd induret folidetep mentis afFcdus, nec in Eedefiae fanefîæ facrificio ullafit macu* la,led pura fimplicitas Qi. innocentia ui* tæin una Ecclefiac catholica: domo à fi* delibus de Aegypto cgredientibus trail to mari rubro lotis Chrifti (anguine af* fedbbus oflFcratur.Et rur(umtSacramen ta quidem quatum in fe eft, fine propria efte uirtute non poftiintjnec ullo modo diuina fe ablentat maieftas myfterijs,fed quamuis ab indignis fe fiimi uel contin gifacramenta permittant, nonpoftunt tarnen fpirituselTe participes, quorum »nfidelitas,ucl indignftas tantae fantftitu* dinicontradicit, Ac iteruJnter domini cœmcnfæ conuiuas animalishomo no admitütwr,quicquidcaro SC fanguis di« tftat

iO« DE EVCHARISTIA

(flat,ab hoc coetu excluditur, nihil ßpiG nihil prodeft quicquid humani lênfos molitur fubtilitas,omnc quicquid à fuis rarionibus deuiö uidetur, iapicntcshu» ius ièculi ad dementia referunt nbsp;nbsp;nbsp;à uc*

ritate reputantalienum. Et itcrum, Ncc folos, inquitjiacerdotes ad panes huius dignitatisLeuineç prçrogatiua admittit, uniucrfà Ecclefia adhasepulas inuita* tur, aequa omnibus portio datur, intc* gcrcrogatur, diftributus non demem* bratur,incorporatur non iniuriatur re cipitur non includitur,cum infirmisha* bilans non infirmatur, nec pauperutn minifterio indignatur.Fides pura,inais {ÿncera,hunc habitatorem dcletflat, ne* queimmenfiôf omnipotentis Del ma* giùtudinem pauperculx domus noftrat anguftia ofFcndit uel arcflat.Et iùbindc. Panis ifte Angclorn omne deledlamen* turn habens uirtute miiifica,omibus qui digne amp;nbsp;deuote fumunt, fecundum iim defideriû fâpit,ô^amph'us q mânad lud hercmi implct ÔC fàdat edendû appc

àtuf

I N s T I T V T I o.

iO7

tftus 5c omnia carnalium (aporum iri= tamcnta SC omnium exuperat dulcedi« num uoluptates. Polbrcmo, Verum, ait, his qui uerbotcnus corde ficci 8C mente aridi facris interiunt uel etiam participant donis ,lambuntquidem pe tram, fed inde nee mei lugunt nee ole «m, qui nee aliqua charitatis dulcedinc nee fpirituflandi pinguedinc uegetan* t jr, neefe iudiGant,nec iacramenta dqu dicant,fed ficut cibis communibus irre« ucrenter iacris utuntur muneribus, SC doininicæ menfac in uefte lutulenta fe ingeruBt impudenter, quibus meliua crat mola' afinaria collo alligata mer» gi inpdagus,quam illota cónfcientia de manu domini bucellam accipere, qui ufcue hodie hoe ueraciflimum SC randidimum corpus (hum créât 8C ian;) óificat SC benedidt 5C pie fttmentü bus diuidit* SicóiD I O NYSIVS die Alexandrinus Epifcopus ferio ad«= mon« populum Catholicum ut an^ ce omnia fuas confeientias probent , aepur

lôB DB EVCHAMSTIÄ

ac purgent priufquam hanc menfaat ac i ccdantXege Euïêbium lib.^.cap.g.E^* clefiaft.HiftonHabcs enim hic qucm^^ modum isipiè Dionyfius fratrem quet* dam animo deiedum cohortatutjdebf* reconfidereuiftuti (ug ÖiSconfcicnaat** purgatæ,Ôtante omnia quod tam dim*' fàcramcntis cum eis particeps fuerit apud cûdem babes qucmadmodS Aif* orofiuscaftigarit Theodofium bnp^*^ rortm, quod pcccaus obnoxius,inlt;i‘* griC paruciparat ßcrificio akaris.Sinii* k q^uid narrât Sextus apud eundernG*^ Jefiaft.Hiftoriac liber.cap.iç.de Philip po lmpcratore,qui quum Chriftianus effet. Sc in die pa(chæ,id eft, in ip fis uig* i Iqsintereflc uoluiffet, 0^ communicate myftcrqs,ab Epiftopo lod no priuscft pcrmiffus,nifi confiteretur peccata fua» Sc inter poenitentes ftaret, nec ullo mo* do copiam fibi myfteriorû futurani,fl* ft prius per pœnitêaâ culpas, quç dceo ferebâtur plurimac,diluiffet,Fer3t igittii libcter cum, quod à ûcadot« impctaquot;^

INSTITVTIO. iogt;

fuerat fufcepine,diuinum übi incffeme* tum, fidem religionis pkniffimamre busatcp openbus com prob ans. Et di-uus ille DiofcoruSjXgregius Euangeli« caedoÔrinæ propagator, nec quenquâ ad hanc fynaxim admifit,priufquam ma lac confcicntiae depofuiflet onus, amp;nbsp;de« ftjffei à pcccâdi propofito. Dicit nancp de eo odauusTrip.Hiftoriae liber ca.i. fic:Diofcorus non amplius centum Mo nachts pracfidebat. Qui cum presbyter effet,facrificia faciens, omnem perfeô io nem adhibebat, examinandoep diligen*

I ter,dijudicando accedentes ad facra my I nbsp;nbsp;fteria, ita ut expiarent, mentemcp mali

I nbsp;nbsp;cuiufpiam confeiam n on hab erent. Sic

I £lt; Eulc^ius presbyter eos qui aliquid I mali gcmffent uel prauum confilium ha I buiflmt ab altari fufpcndebat,manifc I ftans eis peccatu,quod egcrant,£lt; indul 1 gentiapurgatosrurfusmfcipiebat.Con

1 I louât his Chryfoftomus ille ^regius f ' morumformater, cum inquinTempus ' ' quidemconfeffiôisincumbithis quoc^

»I« DK E f C H A R I S T I A

quibapüfma confecuti (unt,alijs quide ut poft patentia nulnera criminum, pœ* nitentia intcrueniente curentur,0t ad fa era myften'a redire mereantur,altjs uero ut cam , quam poft lauacrum cœlefte conceperantmaculam diluentes ad do* minicam menlam,mundaiam confeien tia fecura^ coueniant. Et alibi,non fint pliciter dixit, uade, fed addidit ,prius Sé tunc ueniens oflFcr munus tuum, pc*quot; omnia ifta figniftcans, quia per aliqua» inter ft ininiicitias diftidentcs,ncquaqu5 menfa ilia fufeipiat. Audiant, inquit ,fi* qui fàcris certe myftcrtjs initiati, cum inimicitijs ad communionem altarisac* cedunt.Ac iterum : Tangamus etiam nos,ait,fimbriam ueftimêti eins, into u« ro totum. Ipfum cnim ft uolumus,non ueftis folû, fed corpus ipfius nobis pto” pofitum eft,ut non tangamus folummo dOjftd utcomedamus èé faturemur.A* deamusigitur Chnftum finguli aegto*’ tes magna cum fide.Nam ft qui fimbr** amueftimenti eins tunc t€tigerunt,re(!^^ : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ontu^5

1 N s T 1 T V T 1 o.

omnes conualuerunt,quSto magis cor* roborabimur, fi totum in nobis habebi rnusc’ Cum fide autem accedere,non eft uttantummodo propofitum corpus rc cipiaSjUerumetiam multo magis,ut mû* do corde tâgas,ut fie adeas,qucmadmo dumadipfum Chriftum.Quid enim fi uocem eius non audis C nonne uides ia« centem,imô ucro Ôôloquentem per Eu angeliftam ipfum audis c Crédité igU tur omnes,quia etiara nunc ilia cœna celebratur, in qua Chriftus ipfe recum* bebat.Nihilquippe intereft interillatn Çlt; hanc, Non enim hæc ab homine, ilia ab ipfo conficitur. Qyando igituc facer dotem corpus tibi prçbere uideris, noli facerdotiSjfcdChrifti manumad te porrigi arbitrari. Qui enim maius, J id eft, animam fuam pro te pofuit, quare dedignabitur iuutn tibi trader« corpus lt;nbsp;Audtamus igirur ta«n facerdo* tes,quàm ait) ,quàm ma gna, quâm admi rabiljs res nobis conceffa eft .'Audia* mus oro, ÔC perhorrefeamus , cames

O Z, fuaa

*» DE BVCHAMSTIA

filas nobis tradidit,fdpfum immola tum propofuit.Quam igitur Gtisfatfîionem ofFeremus, cum tab pabulo nutriti pec* ccmus,cumagnum comedentes inlu* pos conucrtimur, cum ouiniscarnibus làturati,ut leones rapiamus c præfertim cum id Sacramentum non à rapina fo* Ium,uerumetiam ab omnilufpitioneini micitiaium,mundum fem per fcruareiu beamur.Pacis enim Sacramentü cft hoc Sacramentum,inquifitionipccuniaruii' bi. Simoniæ non conuenit.Nullus ergo Iudas,nullus Simon,hanc meniam ade* at,quorum utertç aeris cupidttate pertjt» Quare fugiamus, oro,hanc fouearn,nc que putemus iatis efle nobis ad falutcm, ficumuiduasSC orbos parcntum fpoli aueris, aureum calicem ÔC gemmis orna tum huic menfæ offeras. Vis hoc facrifi dum honoraref Animam tuam ofFcra» propter quam Chriftus immolatuscft, earn auream fadto. Quod fi anima plö* bea tefta aeris cft, quid tibi proderuntaii reaualaç'Animarum ergo munditia tibi OpüS

1 N s T 1 T V T I o. ill

Opus eft, propter quas etiatnrrafahaec Deus recipit.Et certe non crat ex argen« to menfa ilia, nec ex aur 6 ille calix, quo Chriftusdifcipulis fanguinem pra:buit fuum,precio(a tarnen erant omnia ÔC ue nerationis plena, quia fpiritu abunda« bant.Vis corpus Chrifti honor are,non defpicias ipfum nudum, necp hie quidc in Ecclefia fericis pannis induas,foris au temfrigoreac nuditate coficinegligas. Qui enim dixit,hoc eft corpusmeum, 6C remfimul cumuerbo confecit, idem dixicEfurientemmeuidiftis, amp;nbsp;non ci« baftis,£lt;c.Hoc certe corpus Chrifti no amiôu fed anima munda indiget, fllud autemmulta cura ÔC magna diligêtiain diget.Perdifcamus igitur Chrifomle* fum philofophari, Si ipfum ex uolunta te fua honorare,nam quihonoratur, co maximchonorclçtetur,qucm ipfc uult,

I no quem optamus.Non eft opusuafis, fed arrimis aureis.Et alibi, Caue, inquit, Herodi efficiaris fimilis, ÔC dicas,ut ÔC ego ucniensadorem cum,cum(p ucne«

O 3 ïisin»

ÎI4 DE EVCHARISTIA I hSjirrtenmere concn's.Huius etctu'm fi* miles fjiif ,qui indigne abutuntur conv muniÔemylterrj.Reus eft enim, inqua, ifte corporis amp;nbsp;ûnguinis domini. Q1« entm ciulhiodi fïint, habentin fe tyran num 3^ regno Chrifti iugiter inuiden* tem, loge ianè Hero de illo nequiorert, Mammonam (cilicet. Et iterum alibi fi* milia loquens, V igilandum eft, inquit, non enim paruum fupplicium indigne communicantes expeeftat. Cogita quan ta indignatione aduerfus proditorcm, aduerfus eos qui crucifixerunt ipfutn moueariSjSC caue ne tu quoeç corporis 66 ftnguinis Chrifti reus efticiaris. HW accrbilTimc trucidarunt, tu poft tot tan* taep beneficia fordida fufeipis omnia. ‘ Attp ibidem: V cniat in mêtem tibi, quo fis honore honorants, qua menfa frua* i:is.Ea nant^rc alimur, quam Angeli u( ( dentes tremunt,nec abiep pauorepro* pter fulgorê qui inde refi h t afpicere pof funt,ô6nosinunam cumillo maftamre ducimur, Ghriftt corpus unum SCjfaro 'wia

IN STI T VT 10. «ï

una.Cum difcipulis, inquit, meis fado pafcha.NuUus communket nifi ex difei pubs fit,nullus impuro animo ficutlu* daspanem affumat,nc fimiliapatiatur. Sic in loannem Homilia 47. Hie fanguisChrifti praefiguratus eft femper in altaribus, in iuftoijt caedibus, hic or» bis terrarum decus eft,hic eft quo Chri* ftusemit, quo uniuerfam ornauitEcclc fis. Vt enimhomo feruos auro emit ëC ornât, ita nos (ànguinc fuo Chriftus. Qui huius fanguinisfunt participes, c3 Angelis ÔC Archangelis ëC fupernis uir tutibus commorantur , ipfam regiam Chrifti ftolam induti,fpiritalibus armis muniti.Sed nihil dixi, imô ipfum induti funt Regem.Sed ficut magnû eft 6C ad» mirabile,ita fi ita pure accefferis, ad fjdu» tem acceffifti, fin praua confeientia, ad pœnam ëC fupplicium. Qui enim man» ducat ôebibit indigne (ànguinem dni,iu dictum,8lt;c. Nâ ft qui regiâ purpura co»

;, inquinant,haud fccus q qui feindunt pu niuntur, quid mirum fi qui immunda

O 4 çon

XitS DE E V C H A R I S r I A

confcicnua Chnfti corpus accipfun^ idemfopplicium fubeant,quoUquiciJ ciauis cruel afFixeruntc' Vide quàm for* midandam pœnam his minetur Paulus: Irritam quisfaciens legem Mofi,fineul lamilêraaôe duobus uel tribus teftibus moritur, quanto magis putatis détériora meren' iupplicia,qui filium Dei concui* caueritjôi ûnguinem teftamenti poHn* turn duxeritjin quo (âncfîificatus eü^Co fideremns igitur rem noftram dilerîîiffi* mi,cum tantis fruamur bonis, SC cSiur-* pealiquodaniraum dibit, cum irauclre uel uerbis 'rapimur, quid mcreamur, quem (piritum acceperimus nobifeum 1 eputemus, ÔÔ irrationabilcs noftros co hibcamus aflredus. Et apud eundêHo* mil4.dgt;Timeamus,inquit, amp;nbsp;nos,nc quando per auaritiamludam imitemur* Non qui tradit Chriftum,(ed qui paupc rem fame confedlum uel frigore con* iemnit,eiufdem reus erit (upplicij, Si cö indigne myftcria participamus, eôdeifl modo quo Chrifti interfedlores punie* mur*

ï N s T I T V T 1 o. M7

mur .Et ad populumHomi.6i.Tu fi eu tnnocentia ÔC puritate accefleris, ad falu tem acceffifti,u uero cum mala confeien tia,ad pœnam amp;nbsp;ultionem. Et r urfus iH dem,Multos,inquit, uideo, domini cor poris parricipationém temere fumentes, ut à cafu 8^ confuctudine potius ÔC lege quàm cogitatu amp;nbsp;mente. Si fuperueniet Enâæ tempus quadragefimx, qualifeû que fit aliquis, myfteria fumit, fi fuper* uenerit Epiphaniorum dies, licet tepus aducntus,uel Epiphania,uel quadragefi ma dignos accédere nonfaciat, fed ani* mæfynccritasôôpuritas.Cumhac fern« per accede,fine hac nunquam,Sic Hila* rius, Quifquis, inquit, pcccare defijt,i8 non definat communicarc.Et Ambro* fius, Tu, ait, quicunque facerdos es Chrifti,prius teipfum fanôiftca, quo de

. nbsp;nbsp;nbsp;inde altar i digne miniftrar e queas. Item

1 nbsp;nbsp;Gregorius illeNazianzcnus dicit : Ra*

tio fuccingerc débet malitiam, quo pu*’' 1 nbsp;nbsp;nbsp;rc ac innocêter pafebalibus interfis epu*

lis. Atcç iterutnChryfoftomusinEpift.

ai8 DK EVCHARISTIA adHæb.Pluritn^att, exïâcrificfo femel accipiût in toto anno,alii bis,altj ßepius. Qiitd ergo efte' Quos tnagis acceptabi* m usÆoïnè qui femel,an eos qui Içpius, an illos qui raro accipiûtc' Neqj illos qui femel neep q iæpius necç g raro,fed eos qui eu munaa confcieniia,qui cûmûdo eorde,cum uita irreprchenlibilfifti fcui per accedunt. Qui uero talcs nonfunt, ncque femel. Quidita c'Quia iudiciuu’ , fibi accipiuntSC damnationem ôsfup* plieium.Etnonmireris, Sicut cnimd* i bus naturalitcr nutritorius extans, fi iu • eum qui prauis cibis corruptus,incidat, omnia perdit ÔC corrumpit, efficituroc cafio morbitfic etiam ifta, quæ ad liste terribilia pertinent Sacram enta, Santîlis autem hæc conceflâ funt. Hoc etiâ Dia conus infonat in ilia hora, (ànefîos uo* cans,amp;^ per hanc uocem ueluti maculas l'nfpiciens.Sicut cnim in grcgc,ubiniul* tx quidem faluae funt pecudes, midi® autem icabie plenæ iunt, nccelfe eft, ut hæ prohîbeantur à finis,fie etiam in Ec* j elefia,

1 N s T I T V T J o. 119

défia,quoniâ aliæ quidê funt faluç pecu des,altæ aût uitiat3c,per hanc uocem pro hibêtur hæ ab illis,pénétras ubiçppcr uo cëillam tremêdam facer dos fancîos uo cas ÔC attrahês » Qiiia cîn impoflibile cft hominê fcirc interiora proximi(quis cm fcit quaîfunt hominis nifi fpiritus homi nisquiinipfoeftc')hanc emittit uocctn poft^ facrificium pcrficitur, ut nullus fimpliciter amp;nbsp;quomodolibet ad fonte fpiritualcm ueniat. Quando enim dicit Sanôa {ànâ:is,hoc dicit : Si quis non cft fancftuSjnoaccedat.Nonfimpliciter di« cit,àpcccatts mundus,fed iànduSjSan* ôum enim no mûdatio peccati tni facit, fed etiam præfentia fpûs, ôt bonoï^ ope rum opulentia.Non enim, inquit, uolo a cçno uos mundos cffe,fed etiam alb os effe ÔC pulchros. Et idem alibi in eadem Epift.grauiter obiurgaiac caftigat cos qui indigne acceperant facra altaris mu* ncra. Ait nancp '.SiinueteriT eftamen. ubilexMoft irrita fit,tantû eft ac taie fup

1 pUciû, quamo magis putatis,quia peius ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mevo*

2Z0 DE E V C H A R I s T I A [ merebitur fupplicium qui filium Det fo J culcauit,amp; fànguîncm teftamenù corn* [ munem exiftimauit, ÔC fpinïum gran^ iniuriauïtc’ Et quomodo incukat quif* quam filium Deic'Quando cnim exip^ô participatur quiftp per iàcramêta,non/ ne peccata committitc’ nonne iHuflt concukat^nonnc ipfiim eontênitc'Sicuj cm ea quæ concukamus nullius ti pendimus, fie ôô qui peccant in Chri* ftum,nullius momenti cxiftimant,ô^ peccant. Fadus es corpus Chrifti, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gj;*

dis teipfiim Diabolo,ut coneukes Chn ftum. Audiamus qui indigne làcramfi’ tis partidpsmur, audiamus qui indigné ad mélamillam accedimus.Vctj^enin’* nero quod ilia didio (indigne ) noftf^ uitæinfînuethabendam rationem, tcft” eft SeduliusinEpiftola priori ad Cor- , cap.u.cui acceditS^ ThcophylaóusH^ fcribensiT ua confeientia examinata lt;1gt;* fcufla^,adito eamyfteria,non feftisir’*’ do profeftisep diebus, ftd quouis t«’’* poje cum purum te QC dignum coflip^ ;

I N s T I T V T I o. rxlt; rcn's.Sic quocp Auguftinus l'nlib.de Ec defiafticts dôgmatis,multis adftruit uer bis,non elle acccdendum cum confcier» tia i'nqujnata,animocp peccahs onufto. Equidem didt : Quoudie Euchariftiæ communioan percipereneclaudo nec reprehendo. Omnibus tarnen domini« cis diebus communicandum fuadeOjôd hortor,fi tarnen mens fine affeôu pec» candi fit.Nam babentem adhuc uolunlt; tatem peecandi grauari magis dico Eu* charifliæ perceptione,quàm purificari. Et ideo quamuis quis peccato morde* atur,peecandi non habeat de caetero uo luntatem,amp; eommunicaturus iàrisfaci« atlachrymis amp;nbsp;orationibus,Slt; confides de domini miièrationc, qui peccata piæ confeflîoni donate confueuit,accédât ad Euchariftiam intrepidus amp;nbsp;iècu* . rus.Sed hoc de illo dico que capitalia Sgt;C mortalia peccata non grauât. Nam que mortaliacrimina poft baptiftnum com miftapremunt,hortor prius publica poe nitentia fatisfacere,$lt;itafacerdotis iudi-- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cio

DE E V C H A R 1 s T 1 A cio reconciliatum communion! fociari, fi uult non ad iudicium Ô6 condemnati oncm fut Euchariftiam pcrcipere. Idem Homtl.gg.fuperloan. Quifqufs hucac ccdit,carerc debet iniquitate, ÔCabunda re iuftitia fandlitaris. Item diuus Ambf' in Serm. de Euchartftia aperte edocet, quomodo cum timoré amp;nbsp;reuerentia,eÔ puritatc turn corporis tûanimæ de hoe jnyfttco cibo edere debeamus, ÔC id dem cum idonea pœnitudine cordis, deteftattone uetcris peccati.Sic enim ain Qiianta domine lefu Chrifte cordis co tritione Si. lachrymarum fonte,quanta reuerentia SC tremore, quanta corporis caftitate, SC animi puritatc iftud diuinÛ SC cœlefte ûcrifidum eft celebrandunt) 1 vbi caro tua in ueritate fimitur,ubi fan* ' guistuus inueritatebibitur, ubifumn” imis iunguntur , ubi adeft præfenO* . iândlorum angel o rum, ubi tu es facet* I dos Sc fäcrificiurn mirabiliter SC biliter conftitutus.Quinóó Chryfofto* mus alibi adferit qwód hic faccr obus if

dign«

1 N s T I T V T I o. 2ij digne Eimptus plus obfit quàm profit perdplêabus. Sic enim habes apud eu« dem inEpiftola priori ad Cor. Qiiicun que comederitpancm hune, ôi. biberit calicein doniini indigne, reus cric, Quamobremc'Quia efFundit (ânguinë Si non. (àcrificium, fed iugulationem præ fe fert, Quêadmodum enim hi qui eo temporeChriftum punxere, non ut biberent eius fanguincm, ièd ut effunde rent,idem fanefadt, qui Chrifti langui« nê bibit indigne, ÔC nullû ex dus potion-né fruefium redpit. Similiter amp;nbsp;Ifidorus de fum.bon.Qui,inquit,federate uiuût inEeclcfîa SiC communicarenon défi« nunt,putantes le tali communione mun darijdilcant nihil ad emûdationcm pro ficcrefibi, dicente Propheta ; Quid efi: ?[uôd diledus meus in domo meafacic celera multa f Nunquid carnes làndlæ auferent àtemalitiastuasc' Et Apoft. Probetaûtfdplùmhomo, Sic. Rurfus quo^ Auguftinus ad Ianuarium,Dixe rit,inquit,auquis non quotidieaccipien dam Eu

X1 DE E V C H A R I S T I A

dam Euchanftiam*Quacfiens,quai'^' Quoniam,tnquit,digendi funt dicsqi^* bus puriushomo continenrius^ uiuif» quo ad tantum làcramentum dignusac cédât. Qui enim mâducauent indignC) Ôôc.Et ad lulianum comitem Epiftoi«' euidcnter docet, quomodo per pœiiit^ tiam prius pcccata diluenda fint, quarn hue accedendû.Equidê ait: VnufquiffJ antequam corpus ÔC fanguincm dom** ni accipiat, iêipfum probet, SC iècuttdS Apoftoli præceptum fie de pane illo dat, ÔC de calice bibat.Quia qui indigné manducat corpus SC fanguincm doingt;* nijiudicium fibi manducat ÔC bibit, nofl dijudicans corpus domini, Quando enim eumaccipere dcbemus,antea ad confeflTionem amp;nbsp;poenitentiam recurr«* re debemus, Si omnes atfîus nóftros ci* riofius diieutere, amp;nbsp;peccata obnoxia^ in nobis ièniërimus, cito feftinemus ptf confeffionem QC ueram pœnitêtiamab* luere, ne cum luda proditore Dubo' lum intra noscglantes pereamus,protra hentc*

I N s T 1 T V T I o. ixç hentcs 2C cælantes peccatumnoftrû de dicindiem.Etfiquidmaliaut nequam cogitauimus, de eo pœnitenttam aga-mus, fie uelodtcr illud de corde noftro eradere feftinemus.Quid hic obfècro t» biuidetur,ô Philochrifte,6e Ecdcfiac a-matorC lam'neintdligisunum eundem’ que plané effe fpiritum,qui primum per Paulum, deinde per Pauli coadiutorcs, Ecclefiacmagiftros ÔC dolt;fîorcs,tam co fîmilia locutus eft i Confer pauliiper tû Pauli, tum horum fuorum cooperario* rum docftnnam cS hiiee dogmatis, quæ noftristcmponbus Pfeudapoftoli qui« dam,imô infulß Spermologi,ôefallaces dominicae meffis operarrj,hne mente lcr quaccsrahulac,auribus fùggerunt cre* dentium, fie male diffundût, SiC ilico ad« uertes quàm longe inter fèfe diffîdeant-ueritas êc mendacium, iuftitia ÔC iniqui las,timor fie audacia,innoccntta fie ne* quitia, deniqj quid interfit inter Chrifti« anuin fie fidtæ fidcihypocritam.

P Annota

m DE EVCHARîSriA

annotationes.

PerpJMti M mi.)PerfoMtu{ is dicitur quiftr^ fbniSjhoc e{l,laruis indutus eli,unde pcrfoMtduiil nerddicuntur,qu£ lacent. Quare perfcnati Mittii ij nobis uocantur,qui fub boni uirifpecic Cf habi‘ tu, clam uulgi mores fcquuntur jiudia^cuiufmo diferè hodte fiint Hiereti€i,quifttb nomine rcligit nij Chriftiang paßim Çefe accommodant hominum placitis,qito cos minori cum labore pertrahant i« fut error» nafßam.De quibus Prophcta:Loquiinini nobis placetia, uidctc errores.

Trahétcs lon.iniq.Syr}nata.)Syrma atis.cSyr ma lt;e. genus ueftis Tragicorum, cz crfwdd pue tr^ Aut uejlisfocminaru. Marti. Aptafti hfngu tu que Syrma tibi.Vnde metaphoricc iniquitatis Syr^ matahicdicuntur pro longa cf aßidua peccandi eonfuetudmc,qua (blent peccata 'm orbes redire,in xtaiüudSapicntistPeccdior cïi uenerit'inpro(ilt;rt‘ duiin,contcmnit. Et iHuJ Pfalmiftit : Supra dorfui» fabri. peccatorcs proîongaueritt iniquitatcfuinn.

QttorMM conte ntioni fèfe ingerit Algerus.) Al gerus,cMut bic meminit Vuicelius ex fcholaßico Monacbui ordinis Diui Bened.fcripßt ‘mteraliii ßft opufcula,uolt(men inßgne de Sacramtn toaltarispartitum ‘m3.libros,libro autem pn’^ (opM-ntfitiinit huius inter HiUriwm ^Augußiiof

(OnffO

CûiuroKerjîf, quant cr ccrt'u ratio ni bt« abfoluit, ne Mil» pdtresCtn duibiM, ut ipfe inquit, erdt uni« ftiiritiw^non diflcnjtonis.fed paciî ) d fc dijjeittire Bidcrentur.

Rbinoccrotti itdfo.^Hoc eR per ludibrid detor quent dd ioeos. Rbinoccret enim dnimdl e ïn nare bates cornu.quodfubtnde dttritiwn cduti« bus/mmucronondcMit.VndeProuerbiumeâjNd': ftwnRbtnoccrottsbdbent, deijs quidd Jîmilitudi-« nem cornu Rbinocero»s,ndfuwilongttTObdbfntff, quemuis facile irrident, Martidlis, Et pMcri nafum Rbinoccrotis baVertf.

AuddxHcroJlrdtiw.)Heroßrdtult;botno ignobi liSjfold glori« cupiditdte duftus/meendit tcmpluta Epbe)îlt;eDidJix.VndebdudiMfcite dcciptturprobo mine temerario crfdcrilcgo,)îcut qui impure dcc» pit Ettcbdrijtidw rede nobis uocdbitur Herojlrda I tiMjCo quodnon ex confeienti* puritdtebuc dccc« ' nbsp;nbsp;nbsp;dit,fed ex lt;^Mdam glori« cupiditdte, nc p dltdri

fe fubtrdberet, exteris uidcretur ntquior.

Apudeundem Eufebiu babes quomodo Ambro pusTbeodopum.^Hoc fubobfewe Eufebiutnare rat cr ambigue.Ncÿ entm folom per Ambropum fcoeejfefaattwdicit,fedper cieteros quo(^ Italie (acerdotej.Tdme quia fumma facerdot^ apud Auh

P z brofwm

MS D E-,E VÇH ARISTIA tropiim tunc temporis erat^nihil fmpcdit,^uo nut diçiitur c^e faAum per cum. sic dutem hdba upud Eufeb.lib.u.cdp.sS.Per idem tempus pfiof quddd damonis turpis mdculd religiofo Pni* dpi muftd eâ.Etcntm cum dpud Theffalonicivtl^ ditioae exortd, quiddm ex militdribus uir fuijfet popub fureiitis extmilus, repentini «(froettdfe fuccenfus,dd ludos Circcnfesi)iuit^gt;'‘C^ pulum ei^^ex improui/b circumfundi milites Htff obtruttcdre pdßim ut ^uife^; occurrijfet giddio ftft,C2r uindiâdm dure,non crimini,fcdfurori-Ok hoe cum d fdcerdotibus Itdliic drguerctur/gttonit debäum,culpdmq; cumldchrymis profcffïu,p»^^^ cdmpanitcntidm in conßgt;eäu totius EcclcßjdXi* git,cr in hoe fîbi tempus dferiptusn dbfy; regäHj^ ftigio pdtienter implcuit.Vcrum res ipfd midto (b rius expoßtd fertur dpud ipfum Amb. Dicit lib.f.Epifloldrum Z8-Epift.dd ipfum Thcodof^-fdilum eS: inurbe Theffdlonicenßum qiiod!ii‘^ ntemorid habet,quod reuocdre non potui,ne fuadeo,rogo,hortor,ddmoneo,quid dolori hi,uttuquipietdtis indudit^ exemplum er dsA^i apicem clement iat tenebds,qui ßngulos noeentei pdtiebdris pericbtdri,tot perijße uct doleds t«.Ego quidemcdufaminte cotümdciie nitlbii'^ ■ be0,p;d habeo timor is,offer re non etude o

I N s T I T V T I o. xzj (an^JT Moltfcrjî 4j?ijlere. Id cnitM mibi iwtfrdiÂun» dducrti. Cum enint eßem foUcitui, ipp( noflc qtnt projicifci pirAbam uenijjè quidc uifm es adEccle ßim, fed mibifdcrificium.o^erre n5 licuit, 4tq; ob

EcçIc/îdedJjtHprobibuijJc Impcri toroKjpfeduteiKTbeocIoptMpc plt;tldi» rcprcbru fi« pÂtientt lt;tniwo pertalit, commißiwn confîtes panitentwincgit.Hdc Urnen de re ccrttorlt;t cont« pericj inTriprtrt.HiJl.lib.9 .clt;tp.?o. Vnde reor CT Vw'cfliumfiMmfententww commoddto dcccpijjc, WtcMn^ recUmet exempUr Emmc4n«w. Deniç^ ii ipfww babcj CTdpwdTbeodoretu Epifc.lib.y.cdp. 18 .«t non poj?it non cjje «cri»tt,{^«o(J untor«*» «î ror«i» coi»problt;(tMr teflimonio.

C A P V T VI. \

HAgna quidem ÔC multa feade nus de male accedentium hâc facram menfam diximusuin« dida. V erum cane quempiâ fuotcrrorc deiiciant,profcrcndafubin-de ait in medium amp;nbsp;ipfautilitas qux hinc manct eos qui digne ÔC tradant fumuni tanta falutis myfter ia.T antut

P 3 eftautetn

Xîo DE EVCHAMSTIA cft autê ipfeCqui bine ceu ex fonte cifcitur,paratur^ digne inanducanti^ «’bum amp;nbsp;bibenti cah'ccm) prouentusa^ fruôus,quanta funt ipfa fupplicia mal® rum qui accedunt indigne, Nec temef^ fontênendos duxerim uarios illos eqi^^ £lt; mirifico» huius Sacramenri fruôuS) quin æfhmandos plurimi,quando ucra plurimi faciendi funt. Vnde tbufiaftasfiue Euebitas illos fuis mot** bus dimittetes,procul ultra Saurotnata« lekgabitnus, ne fua défit Cypn'o bo^ increnda.Equidem hosnibil olim pudü it ud publicitus apud crcdulum uulgU® adferere, hûcdiuinû dbum nec prodef* (èquicq bonis nec obeffe malis,iuxt3 quod babes in Hift.Ecclcfiaft. Sed lieu nimiû métita eft iniquitas ipià fibi. Qu’ enim ratio e coniè(fianeum eft, nihil hfic «quot;buminuare pios acfàndos liomintf, qui fponte fiia nulla cogente neceffîtate reéle accedunt,pure fiimunt, fine fimu^ lationc,finc fidîæ fândimoniae oftentati one,ex ibia charitate SC ani'mi deuotiôe,

I N s T ï T V T I o. îjt abfcpfuco,abfcp pompa ôd plaufti, fine præcipitatione,hoc cft, ex certo iudicio amp;nbsp;animo deliberato, ciîra aliquâ repenti ni impetus temeritatem, fed digne, cum difcuifa confeientia, SC hoc una cû cætc* ris fratribus,in una eademcç fide,in una Ecclefia, ad firmandû folidâdumcp mu tu3E pacis uinculü fraternitatisep amorêi Porto fummæhuiusmyfticac perce ptionisuis ôi. prxcipuus fruôusis eft, q^per earn Chrifto omnium noftru ca« piticonglutinamur quodâmodoin eum transformamur : quemadmodutn SC uulgaris ille naturae cibus abit in fub ftantiamcorporiSjinquam paulaiimde ficit ÖC prorfus commifcctur,modo tem perate fumatur ex ncceffitate naturae,no exuoluptate gulac.lmd etiâper huius fa cri cfus participationê unum plane effi* cimur cumCfirifto, ôô uiciffim ipfeno« bifc5,ita fane ut ubi fit ipfe,qui eft caput noftrû, eô peruenturi limus ÔC nos ,qui ciusfumuscorpus.Nccclfe quippe eft Ut quibufdam mutuis organis caput

P 4 corpus

DE E V C H A RI S T I A corpus fibi cohærcant ac connecftantiK fi modo debet effe ui'ta cornes. Quôdfl l'am per omnia caput uiuit ac regnat per pctuo, 6C fubinde pari rariocinatioe hii ius quoque corpus eius iponia immor* talc eft(iecundum animae ÔC glorificad corporis conditionem) qua unquâhæ*: potcrunt ratione diuifim uiuerct'Etid quo certius conftaret nobis, idemcp uc* re iênüremus omnes in (piritu, reep ipf’ illam,de qua loquor, aliquando experi* remur unitatem,reliquit poft fe in terris fuamcarnem inpeculiaremquandafpi ritus alimoniam, per quam nos omnes furfum ad CeCubueh2t,cog2tc^ deni® â diu fufpirare cœleftia,donee ipfeabior« beat id quod in nobis mortale eft, ôi demum cofiguret noftra mortalia cor* pora, corpori claritatis fux. Fit fiquidé per huius cibi alimoniam ut nos inefft bill quodaipiritus defidcrio rapiamui forfum(non fecus attç fil q chariffimi pa rentis ducuntur'pracfcntia)uolcntcs fem per efte cum Chhfto, cum^ facie ad ft* cio»

I N s T I T V T I o. 1»

dem contueri ficuti eft, quem nunc(ccu amantiftimum amicum) per fpeculum tantum in xnigmate contemplamur,(o* lacç fide comprehendimus, ut nobis eft teltis Paulus. Deniep per hune cibû uni ucrfijhoc eft,quotquot Chriftiana pro* feflione gaudent,ab ortu folis ufquead occafum,ôô per omnes mundi circulos, at(^ adeo ÔC ij qui iam dudum dormiût

, in dominOjUnuspanisôCunum corpus effieiuntur inChrifto. Qua ex rc inæfti mabüis fuboritur credentium metibus lætitiajôi praccipuum in rebus aduerfis folatium.Tametfi mente potiuseaexpS di poffint 5)C citius inueftigari animo ä explicarifermoe, Et nos quoeç de ciul* modi unanimitatis confenfii paulo ante fatis abunde difputauimus.Intcrcafi feri pturæ fenfum diligentiuslibetintueri,li* quido aduertemus, quàm plane hacin parte mihi aftipuleturfextum caput Eu angdqloannis-.lbi enim foie clariusha* bes quemadmodumis panis uiuus fit,

1 nbsp;nbsp;defeendens de cœloôC dans mundo tri*

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P ç tam.

2}4 de E V C h a R 1 s T I a tâ.Et rurfum,Ego fum,inquit,panisui* tæ. Ex cutus loci occafîone læpe apua Ecclefiafticos Doôores,uitç panis nun cupatur,uteftapud CyrilMib.3.cap.j5* in îoannem,Sum,tnquit, panis uitae,no corporalis,qui fami folum corporcç re* medium pracftatjfedquitotû animal ad uitam æternam reformé SC morte fupcf* us efficiam. His enim uerbis fuboftédit fandîiffimiiui corporisuitam ÔC graüâ, qua in nobis unigeniii proprietas,id£ft, uita SC ingreditur ÔC permanet. Et rut* (ùs I1bro4.cap.1o. Qui, inquit,panctn uitaî lùlcipiunt, immortalitatem conft* quentur, ÔC omnia interitusmala elfugl ent, cum Chrifto aeternaliter uiuentes. Nihil autemuerbis noftris olFicit,n£C idcirco mentiri uidebimur, quiafideles qui CHRISTO participarunt, cor* pore moriuntur. Nam ctfi hac commu« ni omnium morte cadereuidcantur, ui* uunt tarnen Deo,ut Paulus ait. Hæc Cy rillus.Siciterum apud Ioannem,Si quis, inquitjinanducaucrit ex hoc pane,uiuet in acternuin»

1 N s T 1 T V T 1 o. »3Ï în ætcrnum Jtem:Hic eft panis de cœlo defcendenSjUt fi quis exipfo manduca«' ucrit non moriatur . Dem'que : Niß manducaucritis carnem filq hominis, ÔC. biberitis eins fanguinem , non ha« bebitis uitamin uobis. Contra autem, QiJimanducat meam carnem ôi bibit meum fanguinem, habet uitam seter. SC «go refufeitabo eu in nouiflîmo die. Et amplius-.Quimanducat meam carné SC bibit meum fanguinem, inmemanet Si ego inillo.Præterea, qui manducat me, uiuet propter me,uel uiuct in îcternum, ut proxime ièquitur. Hic iam coràm cer nis quemadmodum dominus ipfefcpd es acter nam uitam adfcribat, certoepred piatijs,quimanducant carnem foamôC ßnguinem fuumbibuntNec id immeri to,Quum enim ipfe perpetuo uiuat, de betfubindc SC isuiuerc,SC eandem, quâ habet Chriftus,etiam habere immortali tatis praerogatiuS, qui ex eo digne man« ducat,fiquidêSiipfedominus ex quo gt;nbsp;mâducatur, fit panis uit9e,hoc eft, panis talte

2;« DE EVCHARISTIA ' tail's,ex quo uiuatur in eternum,nonp3 nis mortis, quemadmodum uetus illu4 inanna,uel qmlibet alius communis pa* ms,qui mâducatur quidem,(êd ab imp2 ho mortis mâducantê non uindicat. Ni i liil autem ita commendat hanc iacram noftri in Chrifto amp;nbsp;Chrifti in nos meta ( morphofim (nifi mauis diccrc commit tationem fiue commixtionem quot;) atque ifte locus in quo dicitur,Qui manducal mcam carnem,amp;bibitmeum ianguine, in me manet ego in eo ♦ Quid enim aliud nos, imo quid aliud olim lanói pa tres(uti abunde fàtis hatflenus audifti)tc ftificati funtÆn is eft ingens ille prouen tus ac fingularis frudus qui hinc proue nit Omni crcdenti,cx^ hoc cibo mâdu* । canti,ô(S ex facro illo calice bibenri cedit inætemæuitac haereditatem, Et quan* quam nonnulli iftuc præftns loannit caput procul arceant ab altaris facrifi* cio,6^ hab cant aliquam quafetucantut (cripturac authoritatem, tarnen ego hue nequeo adduci ut eredam nihil domi* nufli

1 N s T 1 T V T I o. zn numfub lîifceuerborû inuolucrisprsc* ccpiffeud difputaffe de Sacramento al-taris, præfertim cum haétcnus ferè oês Orthodox! patres unà2lt; Ecdefiædo* dores fllud exponant æque ÔCdtduin adfeuerant deucritate corporis ÔC fans# guinis in Euchariftia. Quinetiampar erat 2lt; ipfum loanncm amantiffimum Chrifti difcipulum,nonnihil feribere ac meminiffe de eare, ettamnS fi nihil dus meminerit in dominiez patfionis hifto« ria, ficut cæteri Euangeliftæ, quando huic proprium fit, p otius rerum geftatjt ueritatem dicere, non etiam texere cer-turn ordinemtemporumJnterim quidc admitto,quod præcipue apudloannem l nbsp;nbsp;nbsp;loquatur Chriftus de fp6ali potu ac du,

I quâdo homo per uerç fidei confeflïon? I nbsp;nbsp;nbsp;intra animæ fuse uifeera ita traîjcit Chrt*

1 nbsp;nbsp;nbsp;fiutn,ut nullis unquam ab eo poffît aucî

l Utentationibus,tamenexhocnonfequi ’ tUT,neclàt{sprobaripotcft, quodeadê «erbanondebeantudle^ ud intdligi ix, «ircaaltaris Ucrifidum,maxime quan» doe»

Zî8 DEEVCHARlàTlA do ea pulchrcunà cum cxtensEuang^ Iiftis atque Paulo fibi cohacreaiit ac omnia conueniant, itaut deunopanç carne,iânguine,deni(jde eodcm cfu P® tu^ unanimiter conlonent cactcris.Dc* b et equidem ud inpn'mis fpiritualitcf fomiChrifticorpus, alias nihil prodeiif corporalis perccptio Sacramenti. Hoc eflc ucrum nemo inficiabitur. Sed tun« putasMatthæum,Marcum,Lucam,ad* de ÔC Paulum (quos tantum corporal’s illius dus ac potus auihorcs tibi propo* nis óf habcs tcftes)noluifleut poft cor* poralem quocp ac uifibilemillum cibÖ óf potum, etiam fpiritualitcr mairduce* mus attp bibamus f An fortafl'e uerba Chrifti de Sacramento apud hos non item crunt fpiritusóf uitaCSi nonfud uita,quiseftfrult;flus participate menfx domimïSi nee fpiritus, quid obfccro operatur in nobis tantus cibus,aut quid adiumenti confcrtcSic rurfus fi caro ilb apud loanné, nulli ufui, nulli nobis prx fidio cftjquidinagis confert apud Mat*

î N s T 1 T V T I o.

thaeum i An'neuna ÔC cadcm cft apiid mrofcpc'Atqui certc eadê caro eft apud omnes Euangdiftas atcp Paulum, ueiij folocre SiC non lynceraanimac fide exce pta,pavum conducit ad æternam félicita Km.Proinde ualeat Capernaica ilia con icn«o,€lt; ira applicemus loannem fpiri« tuali raanducaiioni,ut non excludamus corporal cm. V iciffîm concedatur,ita ali osÊuangcliftasunà cum Paulo Sacra* mentalem nobis cfum prxfcripfiffe, ut interim baud neglexerint fpiritalem.Sin fccus,fcquimr quodlufficiat, fi quistan turn corporaliter manducet, iuxta placi ta trium Euangdiftarum,amp; Pauli, V cl j nbsp;nbsp;contra ( finechoc uerum eft ) fequitur

quo d fufficiat,fi quis duntaxat fpiriiuali

1 ter edat,iuxtaloannispr3efcFi|^^quod 1 nbsp;nbsp;tarnen impium ac iniquuirf fuerit cr edi*

1 tu,pracfertim cùm corporMiter, ut fie di 1 nbsp;nbsp;xerimjôC haberi poflït fumi.Itacp hoc

paôo ducefeit ueritas, quandoquidem fie intelligrmus tumipfos quatuor Euangdiftas tumPauIwm dehoc SaeramS i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to dilferen

»4d Dl B VCHARISTiA

to diffcrcntcSjUt ex aequo, cum corport Itter tum fpin'tualiter raanducariac bib^ debeat,quo nobis adferat amp;nbsp;cfRcaciorß pietatisf’rudlumSC praefèntiorem fp^^* tus opem .Equidem loanncs uelud in* ftaurat ac reiarcit in fpirituali illo cibi quiequid cæteri Euangeliftæ intennii^* runt.Vndeipiê Thcophyladlus ita cau* te ac prudentcr præfens Ioannis caput exponit ut utrin^ iàusfaciat ledor0i^ nancp fie de ipiritualiinprimismandu* catione:Dicit Chriftus : Ego funi pn^^’ uitac , non dixit autem panis feduitæ. Nam cum omnia mortificatt eflent, uiuifîcauit nos per femetipfmn Chriftus,qui eft panis,eo quódferffl^* tum human» conipcrfîonis crediinn^ coflutynt^pgtti deitatiSjPanis autan^ tac non huiu^ folitac, fed immutatae * inortcnon dçficientis.At qui crediting lumpanem,noneiurietneep fatnemf* rct audiendo fermonetn Dci, neepfin^ (piritualem fitim,eo quod habeat aqna bapufini fandhficaüonem fpinn^

I N s T 1 T V T I o. X4« f am quinonbaptizatuscft, fitim pati-nir at tnagnam ariditatem,cxpers aquae fanifîîe retrigerantis. Baptizatus autem fpiritum habet, per quem fcmperrefri» geratur. Decorporali quidê fie ait: Ma nifefte nobis hoc loco dem^ica com« munionefui corporis dicit: Nam panis qui à nobis in my ftcrijs manducatur,n5 eft tantum figuratio quaedam carnis do mini,fed iplacaro domini.Nonenim dixit, panis quem ego dabo, figura eft carnis,fed caro mea eft. Transformatur enim arcanis uerbis ille per myfticam bc neditftionem amp;nbsp;accefitonem fiincftifpiri tus in carnem domini. Et ne quem con» turbet quod credendus fit panis caro, Etenim K in cameambulante domino, ÔC expanealimoniam admittentc, panis ille qui mâducabarur,in corpus dus mu tabatur.Et quomodo,inquit,non appa ret nobis caro ftd panist Vt non abhor rcamus ab dus efii.Nam fi qufdem caro apparuifletjinfuauiter affetSi eflemus er ga communioncm.Nunc autem eondc

Q fccnd«u

»4X DE EVCHARISTi/ ( (cendcntc domino noftraeihfirmi(aa,ff ’ lis apparct nobis myfticus obus, quali* bus alioquin adfueti ßimus. Atq; ad«o paulo poft dc utraqï dieft manducatio* nejOportetnos,inquicns, quumaudi* uerimus, nifi edcritis carnem fïlij, no’’ habtbitis uitam,infumptionibus ditii« norummyftciiorum indubftatain rco* nerc fidem, amp;nbsp;non quærere quo palt;^®‘, Nam animalis homo,hoe cft,qui l^q*’** I tur cogitationes humanas SC animaif^) noneftcapaxeorum quae funtfupe*'’'’ turam 6C fpiritualium, Atqj ita 6^ fp'^, ' tualem eftnn carnis dominicac nonint^* j ligitjCuius qui non funt participes crunt participes acternac uita: co non fufcipiöt lefiirn quieft uitaætf'^’’’ Similiter ôd Diuus Cyprianus Pancm,inquicns, Angelorum wb cramento manducamus in terris/**”^

coelis,no corporali mïnifteno gt;nbsp;pctitis adiorübus ad cadcm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

■ Kdconfummatofaccrdouono^^f’ij

1 N s T 1 T V T 1 ©. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»4i|

pcrmanebit perpétua ÔC ftabilis im* plens Só reficiens nos fufFicientia, qua proferct palam abfq^ ullis integumen* îts omnibus confpicabilis fummi praî« fentiafacerdotts.Ht infra, Dixerat,in* quit, fané huius traditionis magifter, qp nifi tnanducaremus ôi. bib eremus ciu« fanguinem, non haberemus uiiam in nobis,fpiritualinos inftruens documen to,amp; aperiens ad rem tam abditam intel ledu , ut feiremus quôd manfio no* ftra inipfo fitmanducatio,ÔC potus qua fiquædam incorporatie,fubieôis ob« fcquîis, uoluntatibus iunôis, effetSi* bus unitis, Efus igitur camis huius quç« damauiditas eft, quoddam defideri* um manendi inipfo, per quodücimprî minus Si eliquamus in nobis dulceds* nemcharitatiSjUthxreat palatonoftro. Si uifeeribus fapor diledionis infu* fus, penetrans ÔC imbuens omnes ani«

j mæ corpotis’que rcccffus, Potus ÔC lt;(us ad ; tandem pertinent ratio« Bcm, quibus ficut corporea nutritur

Q, » t«'»-

»44 DE EVCHARISTIA

fubftanha ujuit di. mcolumis perfetii ratjitauita fpiritus hoc proprio alimcn* to nutritur, ÔC quod eft efta carni, hoc anima: eft fides, quod cibus corpoil, hoc uerbum fpintui, excellentioriuiriii । te pcragens aeternaliter, quod agunt aK menta carnalia temporalirer QC finalircr. Decorporali ueroficait: Hoceftcor* pus meum. Manducauerant SC biberat decodcm paneftcundum formamuili bilem,(cd ante uerba lUa cibus ilk com' munis tantum nutriendo corporicom modus erat, Sgt;C uitae corporalis fob' ftdium miniftrabat. Sed ex quo à doff* no didlum eft: Hoc facite in meam com , mftiiorationem,hçc eft caro mea,0^ hfc eft languis meus,quoticnfcuncp hisuct* bis QC hac fide atftum eft, panis iftefob' ftanaalis,8C calix benedi^ione folenjj' (acratus,ad totius hominis uitam fafoiclt; ! queproficit,fimul medicamctum Slbo locauftum ad lanandas infirmitatcs purgandas iniquitatcs exiftens.Subfögt;* bit hifte SCdiuus Auguftinus tn Ioann« ontno”

I N s T 1 T V T 1 o. » J omncm fcrè huiusSacramenti uirtutetn tnbuens fpiriiali tnanducauoni. Nam et nos,inquit,accipimus uifibilcm cibum, Sed aliud eft Sacramentum,aliud eft uir tus Sacvamcnti.Quàmmulti de altari ac cipiunt ÔC moriuntur, ÔC accipiêdo mo riuntur^V ndc dicit Apoftolus, iudiciS ftbi manducat ÔCbibit.No cnim buccel la dominica uenenum fuit ludx, Sd tarnen acccpitjôCcum accepit,incûtni micusintrauit.Nonquia malum acce* pit, fed quia b onù male malus accepit. V idete ergo fratres, panem cœleftê ipi* titualiter manducatc, innocentiam ad al tare apportate,peccata fi funt quotidi anauelno,funtmorafera antequam ad altare accedatis, Attendiic quod dicatis: Dimitte nobis debiu noftra,amp;£c. Et rut fum:Siquis mâducaueritcx hoc pane, non morieiur,Scd qui, inquit, pertinct ad uirtutem Sacramenti non perti® net ad uiftbilc Sacramentum. Qui man ducat intus, non f oris, qui manducat in l nbsp;nbsp;corde,non qui premit dêteJtem^’.Qui

Q. 5 «nandu

S4« DE EVCHARISTIA ! mandutatmcamcarncm, in nie manö, flCego in ilIo.Hoccft ergo manducare illä cicam ÖC ilium bibcre potö, in Chri« fto manere SiC ilium manentem in fe ha* bere. Ac per hoc qui non man« inChri | fto in quo non manet Chriftus, pro» ! cul dubio non mäducat fpiritualitercaf ncm dus,nec bibit cius (ànguinem,lic£t carnaliter 8i uifibiliter premat dcndbiis j Sacramcntü corporis ianguinis Chti fti. Atep inhunc modum ab eo fcriptö legimus in lib.de Poenit.Quid paras dé , tes ÔC uêtrcmc'credc in Chriftum S)C hûC cft mâducare panem illu uiuum. Qpd* quisenimineum crediderit,ismandü* cat eS.Sed Algcrus Monachus ctuf* i dem fpirirualis manducationis aperte meminit dicens : Duae funt comcft* ones corporis Chnfti inEcclefia,una corporalis,altera fpiritualis, unafitcor» de,altera fit ore,quarum corporalis co* munis eftîbonis QC malis,hisad falutcm, fllis ad indicium, fpiritualis au tem taiitû bonis,Et corporaU quidem orecorpo* raliid

INJTITVTIO. 147

ulitef mâducamus SC bibimus, quoti« dealtari dominico tpfum dominicücor pus fubftanttaliter pev manum faccrdo* xis in Sacramento panis SC uini accipi* muSjCovdeuero fpiritualiter corned’« mus SCbibimus,quoties,utaitB. Aug. hoc quôdpro falutenoftva filius Deiirt cruce pependitjinmemoria rccodimus. Sc non folum ad huius rd comcmorati® one,fed ctiam adimnationem,crueifigc do carncm noftram cum uittjs SC cocu* pifcentrjs,nos ipfos acccndimus.Cçtajc SC nos omnia de interna ac fpiritali co« tneftionelatius cxplicabimus cap.9.

Adhsec tarnen SC aliquid plus fru« ÖUS ex Sacramento ifto cxpedlabitur, tcque ipfa fefe offerer ultro ,fiquidcm hinc noftra fides augeatur, folidetur , confirmeturque , nimirum quia ipfum domini corpus SC fanguinem coràtn cernimus atquc perdpimus, quod pro nobis olim traditum eft in mortem .Nt« queenimhicullus relinquitur ambigui i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tati locus, quin potius ita huius mortis

Q. 4 po

X48 DB I V C H A R I S T I A

per omnia certi cfFicimur, ac ficora«* cum loanne, atlt;j adeo cum Matre Ma* ria ipfifTimg Icfu cruci adftioflcmus.Sfd nee ullas hie contrarias admittimuseo* gicationcs, quas fubinde Icmper nouas, uecusillc (erpens nobis fuggcrerc fokl ôi. fufFundere memoriæ, mo more no* bis perpetuo occincns exitiale illud Ne* quaquam,8C diccns : Haud ita feres ha* betjUt tua tibt fides pcrfuadet.Equidetia Simon illeCyrencus lufFixus mcnid fie in ea mortuus, non Chriftus, Aut ccr tc putatiue mortuus eft, quum intuenri* urn eum oculi,quibufdam prxftigtjs de ccptijcum mori putarent, quern uis diui na tali exemit neceflitate. Vel fortaflis ftiâ. fie : Quo patfto in altari eflepotent efrentiale,ut fie dixerim,Chrifti corpus^ quando nullum ante habuerit corpus, fie nihil fibi adfttmpftritde Manama* tre, per quam ceu per canalem tranfijt. Aduerfus haec idepgmus reliqua figm^ ta quotidic dimicat Ecclefta,primum ad firmans,ddnde diftribucns ucrum Chrt fticor

I N s T I T V T 1 o. *4, fti corpus, quo nihil in ca re cufquam dubitareliceat, fed contra oportcat fir-miter nos crcderc( quâdoquidcm SiC. fie clTereipiä uidemus ÔC experimento dt* fcimus)ita certocertius fefchabere hu* ius Euchariftiæ negotium, ut in ueritate confiteatnur utrunep, hoe eft, ÔC corpo ralem fui corporis præfentiam, ÔColim ïnortalcmeiufdcm corporis difeeffum, iuxta quod multis retro temporibus prç cinucrunt fandi Prophatæ, priufquam fada e(fent,ôlt;S antequam ciufinodi con* feripferint Apoftoli quumiam crît im* pleta.Porrp quifquis iamtn tait fide non tortem,non immobilem, no infradum fcfepræftiteritjis fane infenon habet ui« um manentem»

Prxtcrea ctiam inhoc Sacramento quodammodo perficimur, ueluti ad Îlenû ufcp confummamur in düedione )ei,eo quodhincfedula cogitatio afcê datin noftras mentes, quemadmodum nos tam ardenter prior dilexertt Chri* ftuSjqua fubtnde diledione ÔC nofter ex. Ç animuK

If© DB EV CH AR IS TI A animus accendttur ad redamandumeii, amp;(. ad rependcnda digna iuis bencficij* obfequia.Solomonmultafublimia lat de charitatc (uç diIedîricis,qugcftÊc clefia, cuius amori par effe debet SC ftraddedlio erga promerendum Chri« ftum, Ü modo efleuolumus uera SC ua fuæ Ecclefiæ membra. Vnde SC fo^* tis ut mors efle debet noftra dilc0io,iu* fta, ÔC fiio propofito rata, non puerili* ! quædam ad horam confiftcns,fed con* . ftans ÔC p erfeucrans, ubic]^ gerens iniri* ' dlum animum aduerfus ingruendahu* iusrnundi terriculamcnta.Nam SC Chri ftus ipiêà nobis flngulis expetit pccuK’ rem fibi amiciriarum uirum, quo in fui nominis amore pariter 8C çonfcflîonc | perfiftamus incolumes, iuxta idqiKX^ apud loannemaitiManetein dilcCliofl« mea. Et ü præcepta mea feruaucritis,m» nebids in diledîionc mea, ficut SC ego præcepta patrismei icruaui, SCmaneo in eiuB ddeóione, Nee hoc fadlu diffid* kfu«

1 N s T I T V T I o. »T« le fuerit,prxfcrum cum à pâtre nobis fe* mcltmpetraritôC donavit fpiritum düco ôionis,uti teftis cft Paulus feribensTi* motheo : Superabundauii gratia domi* ni noftri cum fide ÔC diledionc, quac eft in Chrifto lefu. Et apertius Romanis fer ibcns,Charitas, ait, Dei diffufa cft in cordibus noftris'per fpiritumfanôum qui datus cft nobis. P et hune namque fpiritum longe ârdentius poffumus re* damare dominum, quàm olimamaue* ritPetrus, qui tarnen pluscaeteris dilige» batjUti habes âpud loânem capitc uige* fimoprimo.Cuius exemplo fi ÔC nos rc iedis omnibus folum in C H RIS TI dûeâione deperimus, amabit uiciffim SCipfenoSjiuxta feripturam dicentem: Ego diligentes me diligo, ÔC qui manc uigilauerint ad me,inucnicnt me. Atqui hic demumuerè celebrantur cafta fpon faliaChrifti cum anima ,ÔC tnhoc uno ueluti uir ÔC uxor in unum corpus coe«» i unt,fedfpiritalegt;iuxtaquod Gen.habct

DE EVCHARI5T1A

Sc Pau'.us docet.Et quidem huiufccmo* dl charitatcm eltcit acprouocat iftucal tans Sacramentum in Ïbmnoknds ac p* gris Chriftianis ad parandam firman* damcp talem dcfpoiationem Chrifticö anima hominis crcdentis.

Poftremo idem ipfum iacrofan^^ï’^ Sacrificium plurimum quoque conftrt adconrinuandam catholicæ profeflio* nis pericuerantiam SC ad ftabilicndam pcrpetuam in malis panentiam quæap* prime nobis ncccfiaria eft, ut uoluntatc Deifacientes rcportcmus promifiïonc» Hic nanque ante oculos quafi intucor Chrifticorpus Scianguincm,pro mem mortemtraditum.Etquumhçccogito, iècrctis'quibufdam peCloris inftinClis prouocor,ÓCquodammodo animorad eadem perfercnda pro Chrifto, qug per tulit ipiê prior, ut nihil dubitem pro fui nominis eonfeflfïoncmeum corpus fub ijcerc gladio, SC mcum corpus trader« pro fuo corpore, demum« roeumfan* guinem pro fuo ianguinc lioês ac prom ptiwe*

I N s T 1 T V T 1 o.

ptus cxponâ pcnculis, intra^mc fempcr earcpetens,Chriftus lefus dominusac deus meus, ntl non malorum expertus cft in hifcc terris, contemptus eft, mille mords artibusintentatuseftjS^ ego eius feruus in ocio uiuamccgo meæ uolunra ti obfcquarc'ego inter monarch as niten» tesc^ menûsmale expendam datam mi» hi uiuendi porrionemc'Non fiet iftuc in æternum.Dominum meum uocauerût Beelzebub, me eiusdomefticum Ra boni Baali uocabuntfme longis repc tiiiscp titulis ferent 1 Atq; dubio procul ciufcemodi animus ac lalis diu inltru» ôa intcntiOjDiuum îgnariumprorfus totumpoffeditjCum Romanis kribens diceref.Sinitcmcut beftiarumclca fim, per quam poflSm Deum promereri.Tri ticum enimDei fom, dentibus beftiarû molar, ut poflim panis Deimundus in* ueniri. Vtinam fruarbefttjs quemihi pa ratæ funt, quas 8C opto mihi ueloces cß fe admeû interitum amp;nbsp;allici,ut cejcrius me comedant, neficxu in alîis lerrita:

funt

«74 DE EVCHARISTIA funt,amp;no costengerûr.Et fi jpfic nolu« rjnt,ego ipfis uini ingcra, ego urgebo, ignolcite mihi,ego fdo gd mihi expedî* at.NSc eflcindpio difcipulus,nulli emu lor uifîbiliû Si muifibiliQ,ut Idum Chd ftûmerear adipiïci,ignis, crux,befti'arß* que conftatta,ablcifio,ieparatio,cófi^ clio,diffîpaao^ racmbrorô,intcn'tus to tiuscorporïsôC flagella Diaboli ooints lt;n me ueniant, ut lefum Cbriftum mere ar adjpiïci.Nibi'1 me iuuât quse fiint di huius, neep regnum temporale.Bo* ' nû cnim mihi mort Chrifto lefii, quant rcgnarc în finibus tenæ. Et uerequif* quïs cum ûna fide efFufum Chriftißn* guinem Icrio contemplatur, is ncceip eft id petîloris animo concipfat,utlubö ac fortiter fubeat turn probra tum md* tem, pro tuenda. Chriftianifmi religio^' Hinc olim eft quod Diuus CyprianüS | uolebat utmartyres, hoe eft, Chriftit«* ; fteSjprius Chrifti languine infigniréfli* ac munirentur, quam congredcrend^ j cum Tyrannis,quo uidch'cet, Si fuß nbsp;nbsp;I

î N s T I T V T 1 ©. , xn guinem tâto promptius pro Chrifti fan»^ guine cfFunderent in morte,quanto cer tius conftabat necChriftum (ùo peper* dfTe, quo minus eum daretin remiffio* nem pcccatorum.Ait nanque : Atuero nunenoninfirmis fed forribus pax ne ceflaria eft, ncc morictibus,fed uiuêtib? cômuniçaùo à nobis danda eft,ut quos excitamus exhortaraur ad praclium, non inermes 6^ nudos rclinquamus,ïcd protcóionefanguinis Si corporis Chri fti muniamus,Slt; cum ad hoe fiatEucha riftia, ut poflït accipientibus effe tutela, quostutos eftè contra aduerfarium uo* ïumus,munimento dominicx faturita* tisarmcmus.Na quo docemus aut pro* uocamus eos inconfeffi'oe nominisfan æiinem ftium fundere ,fi eis militaturis Chrifti languinê denegamusc'Aut quo modoadmartyrtj poculum idoneosfa cimus,fi non eos ad bibendum prius in Ecclefia poculum domini iure comma nicationis admittimusï’Necidquidem miuria ,Si€nim uiniim rubrutn amp;nbsp;ex* preffus

DE BVCHARISTIA prcflus in calice mofoi^ humor,pübl** ce oftcfus, armai ad aciem Ëkphantos, j ne dicam homines(quêadmodum An* tiochum fcciflè legimus,quando erataii ipicaturus pugnam cum ludæis apu^ , Bethfüram, amp;nbsp;iuxta id quod de Rom» no illo Catilina apud Florum Icgimus, qui priufqciuile bellum ordiretur,hn manum fanguinem in calice iuis often* lauit coniurads, quo fè fiioscp animarct fîC infpem firmiorêconîjccret,aducrf * futuræ fèditionis pericula.) Hanc,in* quam,6lt; talem ferociam,fi uerifimilis et fidirius tâtum præftatftinguinis color, . (âne fieri nequit, quin ÔCChriftianS ho* tninem (acer Chrifti ûnguis per eS grati amquæ per hoc Sacramentum confer* ( tur ita ignita quadam erga Deum chari täte impleat,ut ftatim de altari geftiat ad mortem.Tandemuthocextraaliaoniö । uel coronidis uice adqdam, ut^ ad cal* cem redeat orano, tali ac eiu/cemodi omnino fraterna diledione donantut digni hw'us myfterij perceptores,qu« cos prof

1 N s T 1 T V T 1 o. xy?

«OS prorfus furfum ferat Ôô aequiparet ijsquiiam olimChrifti nomen (ÿnccre confeffi font. Eoque ex una menfo manducamus omnes, ut unus effida* mur cuneus,£lt; unicum fraternitads fo* daliuum.Eft cniminhoc Sacramento fchola quxdam dileôionis, in qua arde terdifeitur amare. Sin minus,ubi igitur «rit pignus amorisîEx qro tarnen quo« dammodo dileôionemDeiinnosman ducamus ÔCbibimus,candemépcumfra tribus pariicipamus .Hic iracûdiac flam ma, qua irafeimur fratri, exunguitur. Hic odiu confopitur 8C conticefeitinui dia.Hic omnis male habendi cupiditas, bCtenax rerum poffeffarura philargeia procul pellitur. Hic truculenta bcllona, fie ultrix uindidla, denique omnis ama« rulentia,fallacia, omniscç infidclitas cô* demnatur,quandoquidemiftud Sacra«

I nbsp;nbsp;mentum fignum ac cafti amoris pignus

fit, hortïm nihil apud fe panens délite* feere.

Anno*

Zî8 DE EVCHARIST1Ä

ANNOTATIONES.

Sim Cyprio bouimer.)Prottcrbiuiftucinfor£ dos homines competit,quibus fud impuritdte di^iH obuenis pofJcßio.Vcluti ß quis conuiud fordidu [cf dido ddhibuerit conuiuio, e:y qun hic dicitur idtr^ Sdurom.rel.nc fud deßt Cyprio^erc. idi eß äcßdi ccretnr,ne deßne (Uis prlt;emidßiis mcrùis digM,ji( Kt ^Mi Hirfli ßnt, etidm maid expertâtur iiitiefort('

MetdmorphoßsMira/j.ö^lt;pult;rilt;^,id cit,trdnß formdtiOjOCTTo tS p sra/xo^tpou.i. transfornto-

Cdper.cont.)Elegdns ncc minus dptu Epitft“quot; e{l,dcdudlu db excplo paritcr ZSquot; loco. Hdbes dpud Jodn.cd.S.quomodo murmurabant inierß^ litigdbdt ludici^ co dixerit Chriflus,Egoß^l’^ nis uiu. (^ui de ca.deßvnde crdiccbd[:QUo nobis hic cdr. fu.ddre ad mdnd. Et hjec qtiide Cdperndu.Cuius ßubinde rei dUußonc,tdcite ittos qui ernoßris teporibusfub Sdcrdin.dltärß^ lut eße tdtußgurd er no corporis ucritdté,di((^'^ quoddmodo culudieis,QUö poteil nobis

Simon ille Cyr.)AUudit hic dd hd;reßtn pfr queßc olim orbi fuu uirus ingeßit Diàbol^’. fft cfrnererfpiid Irni. li.i .con.h£ref.cd.ily‘^ lt;ltt:Hic dicit neq; pdßitm ChrißH,fed SimoK^i^^^ dd Cyren.dngdndtHm,portdlfe cruce amp;nbsp;bunefeeundum i^ordntidin ZX

I N s T 1 T V T 1 o. - lyj fx» trdnspgurtitu db co, uti putdretur ipfc cj?c le ftM.ez ipfttitt 4«tcin]cfttitt SittioiiM «ccpijjc formï ©• jlitntcm irrißffc co{,crc.

Vcl put.mo.cft.^Rcuocat dd men: or id h trcßnt Mdrci cMiwpiJ ncgifitij rcfurrcftioncw cuniis, ZT Cbnjt« ito Hcre fed pittsttiuc p jJJ’kmi cjfc dclfcucrdn liSjUt cobis rft dHtborAMg.AdQWoduMltd.de Hlt;c.

Cttnul.blt;ib.corpMS.)Huius opiniois dutborebi »bolojitdffdor extitit Cerdo nc[cio qHt,dic« Cbri fliî ip/um nclt;|;ndtM ex fœniintt/lec babuijfe cdr.ncc «ère mort.uf l quicq pdJfuWjfed JîmKUJfe plt;ij?ioné.

Et nibil pon.deMd.md.JEt boc olim orbi per» piddere nixus eft Didboli« per Vdlcnt. quendS, de quo ir rii.pc trddidit pojberitdti lib 4,cont. lîfftf. cdp.i.Aïunt dîtt bunc.i.Cbrijl« effe.quiper Hdrijî trâperit,q«édd}rtodw dq«lt;t p tub» tript-Sic CFA«. Vukntin.dicîtt Cbrijlü à pdtrc jniJJipn.i.d profun« do fpudlc cr ealejlc corpus fcc» dtt«lijjè,nibil^ ddfuMippjfc de uir.Mdridjfed per iUdwi tdtiq per ri KH d«t per ppuîdtn fine uUlt;t de itld ddfumptu cdrnc trîpjfc. Atqui boc eft mi Icftor iUud Kctws Nequd^ quod nobis folct mifle iHc noeendi drtifex femper per fttd orgdnd occiMcre.ctn tdmé cum Ecclejïd co Kcnitiios fortiter repjlcrewi^de.

PbiUrgjirid. ) lt;îgt;iAaç7uqïa,id cft,(UMritid,un dc lt;îgt;iXae7uçoe,id eójdudrw.

R i* CAPVT

Î^O DE EVCHARISTIA

æqucôt remigrationcin Hierofolymita rumjfuccefTurum erat utric^ genti, hoc cltjudaicæ attj Chriftianæ,cuKy in fua fide. Cuius ncgotf) fupranusfcopusis erat. Futurum ut Syriacus illc Tyran«» nus populum Dci,id eft,Iudæos oppu* gnaret amp;nbsp;ad tcrram ufc]p profterneret, qucmadmodum iam pridem Chaldai» cusfcccrat Tyrânus.Interca illaturus ÔC prophanas manus in ßndluariü Dcigt;u* niuerß^ inibi demoliturus arœ cucrfu rus,ita plané ut omnem Deicuttum xta Molàicam iegcm legitime inftituriï cxtingueret, huccptota intcntione téde retjfi quo modo pofiTetludaifinôtranf»» formarc in impios Gentilium ritus, id quod ô^hodie fanguinolcntusillcTur ca ton's molitur uiribus, Atqui ea Pro* pheda olim copiera eft,ut teftâtur Mac chabarorumlibrï atcpluftini.

Quin amp;nbsp;inter reliqua cxirialialudai car reipublicæ diipendia ablaturus erat 0^ iuge Sacrifiau,quod imperaratMo* res,6lt; inuiolabüi religione femper ferua turn

J N s T I T V T î o. iSi tum fueratapud Iudæos.Dc hoc Sacri« ficio multa habcs in Numéris z$.cap.ô^ in Neemia lo. 06 in Ezechiele46. Voca tur^ apud Hebræos Olath thamid.Vo catur à Minha thamid,ut cft apud Ne* emiam,hoc eft z.Efdrae lo.Graeci id appellant in Moiè S)C Neemia Holocau-fton Endelechifiui. Veruntamcnhic in öanicle fimplicitcr appcllatur /^’Çjqucmadmodû amp;C infualingua fim-Ï'iicitcr Thamid. Nunc uero,ut fimilia îmilibus conferamus, quemadmodum Thamid apud nos Germanos Teuto* 'ïcs 2((weg fonat, id eft, fempiternû, uel ^liquid fimile quod perpetuo durât (iu-^ta quod SC quotidianus panisin oratio ’'c dominica He^raicc Thamidi nun* ^upatur ) ita uiciffim graecum fliud En* dcleches apud nos interpretatur id temper æqua aciufta porrione perftue* fatjuec mutatur unquam nec intermitti ^r.Etquidê hoc ipfum iuge Sacrifteiu Omnibus antelucanis cclebrabatur, uti ûïLeuitico Iegimus(Exodo interim di*

Z y cen

ia D E E V C H A.R I s TI A !

Itquæcapreæjica fagirtam dtngit,utfuo s fodalitio male fcruet parta uidoriam. I Quidlibetcmm, ÓCueluti cacreünafuW I fingit ex hoc Sacramento, qucmadmo» dum Slt; cætcri ohm fecerant. Veijt qu5 , id ammi haberet, potuerat longe maiort j cû fœnorCjhoc eft,gloria,fuo pepcrciflc labori, ÔC reliquû fortis fuæ gregc diini’ fîflic in acte,qui non folû huius artis peH ri habcntur (ut ipfe)uer um enam mutuo fibi inuicem credûtur fideliores, ipfc non fuit fuis. Quae autcm huiiisfo pcrbi commentatoris in hoc Sacramf^ to fucrit infidclitas, latius lo. cap.hui'^^ opufculi citra ullum ucl fucum, uelm** iumgnatonilmum declarabo«

Dogma uero hoijîimpoftoruinh*’ minum taie eft, Nimirum uei^ Chnl^ j corpus ÔC eius uiuifîcum ûnguinemJ^ elfe in Euchariftia ^parlt;fticc,hoc fubftantialiter fiue effendalitcr, fed fy*”* boliccjhoc cftjfignificatiue fiue fig'^ lcr. Vis craftius hacc nbi explicem Cv* pis aperü'iïs audire omniaC Subor« j

I N s T 1 T V T 1 o, quidam hac noftra tempeftate docêtes in facrificio altaris non effe oerum cor=î pus Chriftij necp eius fanguinê,feddun taxat quandam fignificationem corpo« ris ac fanguinis Chrifti, Ratio eorum ta lis eft ; C^um Chriftus abiês in cœlum, rcliqueritmundum, ÔC fedeat ad dextrâ patris,igitur nunc non eft nobifcum ue raciter èc fccundum corporalem fuam præfentiâ inEuchariftia,boc eft impoftt bile eft, ut eius corpus ÔC fanguis nobif* cumin terris fit fubfpeciepanisôd uinu Alioqui idem corpus in diuerfis fimul etiamlocis eflet,fedhxc répugnât. Qua enim ratione poteritidem corpusmo» mentocodem,in duobus autpluribus uere effelocis î' Hæc qui adferunt, non ex feipfis nunc primum fingunt, fed in« nouant oliminuenta, Is nancp error an« te quingentos annos excogitatus eft, QC annis fere triginta inGalIijsper pulîli« cas ebeiones mifero popello perfuafus à GalIica.illoScoto,Ôlt;quodârriduardo, quoi)t utcrcf ÔCuerboijz acumine ÔCinge R 4 niorum

D E . E V C H A R. I s T I A niorum perfptcuitate plurimum ualutf* Deinde eundcm errorcminftaurauitamp;' Bereng^rius Epilcopus (baud multutfl diHimib's iftoijz moribus ) cu fuo franco,quorum uerfutia quam plurini* inciderunt Diaboli laqueoSjpriulqua«' contra hos,auxiliares manus ferret Ec* clefia,nutantibus homi'num conlci'ctil^’ Verum ubires ad examen deduóla eft Sóaderuandam ueritatem tantimyft^fl quatuor concilia coada funt, reipfà co“ pertum eft in Sacramento Eucharifti^e praefens effe uerum corpus Chrifti,^^ eius uiuificum (anguinem ex fola uirW“ te ßntftiffimi uerbi per ftdem. Quod 0^ idemEpiftopus confeftuseftjpoftea^ (anis rau'ontbus conuitftus digito coifl* peftuit labellum, SC palinodiamcanefC compulftis proprijs fcriptisca retrada* uit,quç antea in diuerfum fèniêrat.Quo eoam tempore contra BerengartjopU“ (cula forriter fcripferunt Guimundus Auerfanus.ÔC AlgerusMonachys, am bo uiri difertiftimi,dC in adfcrenda Euan

• î N s T î T V T 1 o. U;

gdica ucritatc Athlctæî^vikktoi.HosEu chahftiaemaftygas SC capernacos, ui fie dixerim, Hærcticos mala fucceffione fe* cutus eft Almaricus, ÔC hune ftatim alte ro gradu V ualdo de Lyon, quem fub« indeV uiclephus cum to ta Bigar diajqui omnes antiqua uulncra femel cicatrice obduda, eatenus refricarunt, quatenus noftris tandem temporibus retegeren« tur ad uiuum ufcp. \ tinâ D eus aliquan do côponat difiunôa,2i indies in peius glifeentia uulnera farciat, hofeequetu multus ucrutinfui nominis gloriarù,ÔC Ecclefiac pacem.T ametfi multi fua Ipon te defcifcantab hac peftifera perfuafioc, quumuideant reliquum Hacreticorutn gregem cum errorem in tot diuerfas, casep contrarias fibicontentioncs parti® tijUtexipfisetiamdiffidijs uel citraucr« borum pugnam,fadlc poffit ÔC cerni ôi ifttclligi occul» eorû fallacia ÔC latensui rus conta^ofx dodrinæ,

• V orr o nos Ecclefiaftici perfeueran® terhaôenusprofitemur ÔCteftificamur

R 7 fupra

DE E V C H A R I S T I A fopraamp;: contra omnemhumanamfapi cnuam,fcienn'am 2C intdlcdum, ui'deH' cet,carnemChr»ftt ac dus ftnguincmu^ rè percipiinSacramêto,adcp huiusmy* ftcrij jnrdligendam ueritatem folamn“ dem fuffïcere,quæ fides inquam,omnes mtdligtbtles res amp;nbsp;Humana ratione per* ccptibiles immenfo excedrt irtteruallo, Chryfoft.teftcj qui fie ait : Fide ad iftud opus eft, ca cnim aniniarum medicamé tum maximum ac iàluberrimû eft.Qy^ ftio auem Dei difpeniationi contraria efle perhibetur. Qiiid enim fides ipfi efticit, ac molitur in nobis fVt fcilicet, ipfius beneficia grate fufcipiamus, cua* damus^mdiores.No permittit de re ia contendere, autambigere, fed requit ab his omnibus praeftat. Quæ cih fides peragitatep çdificat, ca quæftio prorfus euertit. Cur id quaefot' Quia inquirendi nullG fine facit 8C fide prorfus éliminât. Non igitur intédamus quæftionibus, fi deles ein deo uocati fumus, ut his quae dicuntur.fine ulla hacfitatióe credamus, utnihU

I N s T I T V T I o. iS7

Ut nihil omino dubitcmus,nam fi huma na effent quæ dicuntur,oporteret ea me rito difcuti fi diuina funt,honoranda folümodo,arque credenda cêfenrur, fin uero non crediderimus ea, nec^ Dei effe fciemus.Quo ein paflo nofti,quiaDe« us eft,cum ab eo caulàs, ratiôescp rcqui rasc’Nam quodDeum nouerimus,iff ud pnmutn arguments eft,fi omibus quæ-cûcp ille dixerit, abfque argumcntis pro bationibus^ credamus.Hæc ille.Et fd« turn eft illud apud Thcologos,fidem non habere meritum, ubi humana ratio præbet expcrimentum. Cui perquam apte fubfcribit Cyrillus, Crcdendo, in* quicns, non quærcndo ifta comprc* henduntur,Et rurfusfuper eo uerbo, Qiiomodo potcft nobis hic carnem fu* am dareadmanducandum, S cd nos ma gnum quxfOjinquit, à peccatis aliorum profecîium faciamus 8C firmâfidem my fterqs adhibentes, nunqin tam fubhmi bus rebus,illud quomodo, aut cogne* mus autproferamusludaicû enimhoc

ucr*

7.63 de EVCHARISTIA

uerbum eft, QC extremi fupplicij caufa. AliorS igitur, ut diximus culpa pcrdo ói,quum Deus oper etur,no quçramus quomodojlèd opens (ui uiam,atq; feie* tiam illi (bli concedamus.Nam quetnad modum quamuis nullus nouit, quidna (ècundum naturamDeus fit,iuftiHcanir tarnen per fidcm,quutn credat premia d lum redditurum credêtibus in eum ; Sic ctfi opcrum eius rationem igiorat, quS tarnen fide omnia ilium pone non dub* tetjUon contemnenda probitatishui«® prgmia colêquetur Jta profedlo nos aft* ci per Prophetam Efaiam dominus ipl^ hortatur:Nonenim (unt confiliamea, inquitjUt confilia ueftra,nec ficut uix^^ ftræjiriacmeaî (lint, dicitdominus, ficutcxaltatur cœlumà terra, ficexalta tx (unt uiæ meae à uijs ueftris, ÔC tioesmeæ à cogitationibus ueftris, QP* autê(àpientiaà uirtute ÔC Deo excellé» quo non operabitur itamiraculofc,^* operûftiorû ratio mêtem noftrameff** giatî'Nonnc uides quid (àepcnumei'Ç mœchaiii

I N S T I T V T I O, î ig9 mœchanid faciunt i Incredibflia uiden* tur nobis nonnunquam cnarrare,fed ta men quiafimilia ipfosfedfle uidimus, poHepcragifadk credimüs,Quômo«« do igitur fummis crüdatibus digni non erunt,qui return omnium opiftcem De um ita contemnût,ut quomodo in Ope* ribus fuis dicere audeantjquem totius ia picntiæ largitorem non ignorât quem omnia pofle fcriptura nos docuitC Si uc ro tu ô ludaee, quomodo etiam nûc cia* mas, hanc tuam imperitiam egô quot^ fcquens lilîctef quomodo ex Aegypto exiuifti rOgabo,quomodoin fcrpéntc Moiàica fuit uirga conuerü,quomodo lcpramanusafFeda,unomomento tê« poris in priftinum ftatum reftituta ite^ fuit Quomodo folo clamore inéxpü«gt; gnabflisHiericho ceddit c* Innumerabi* lia font in quibus fi quomodo quæris, uniuerlàm cucrtcrc tibi fcriptura neeeffe crit,Prophetarum icriptürarum amp;nbsp;ipfi« us Mofis fcripta contemnenti. QuaVe credidiife Chrillo potiusuos oportuit, amp;:

iio deevcharistia

6c fi gd arduum uidebatur,ab eo buiwl* ter petere,^ uelutitemulentus exclama* re, Quomodohicpotcftnobis fuâcar* nc,ôi^c. Haócnus Cyr. Atqui prçcipua in'rtus,cui oêm noftræ fid ci iiiiponitnu^ ftrudîurâ, eins uerbi eft,cuius ÔC corpus 6C (ânguis eft,quod illiquidêaufcrreiu tuntur, at nos contra feruare uolumus. Hoc eftcorpus meû, ÔChiceftftnguis meus,dixit Chriftusipfe, qui nee menti* ri poteft nee fallere, ÔC multo minus fal* li. Apertius certius hifee dni uerbis nihil habcs in omnibus ftripturarôcor nucopijs. Vnufquiftp hominum facile capit,quid fit corpus 6C languis, maxi* me quum mentio fît de Humana natura-Eft auté âC Chriftus Homo, QC de feipfo loquitur ad nos ♦ Quid igitur fibi uolut hfretiaï Cur fibiipfis malum aceerfunt rebellesc' Quid eos iuuat,fi minus rclin* quant locum Deiuerbo c'Quinpotius admittunt Chriftum uera loqui, Ggt;C potentem fuorum uerborumfSanè ego haudquaquam ci difFidcrem, fi uel fingt;*

I N s T I T V T 1 o. X7I pîcx P O mum in manus fumeret SC dice* ret. Hic eft uniuerftis teriarum orbis. Ego'ne huic adeo hui'usuerbis difbi deredebeo, quum ÔCdus pracpotentiâ æque ac ueritatem ingenue fatear,ubitp earn in tot ab co conditis rebus quotidie expertusC Eius curse comtnitto quomo do id poflit fieri quomodo fiau Nihil me angit res ifta,fiue huius cor-p us longum fiue breue fit fiue cutem ft ue offa fiue poplités habeat in (acramcit to, denique quomodo uel ubi aut intree aut egeratur.ln quibus omnibus plus Si culis gerris uanioribus, laboriolc uelii ti immundae fcrophae defudant græcani ciilli Stereoraniftac, uel ipfo nomine in*’ fames.MihifiifFicitChriftiucrbum, cui necadimo quicquam nec addo. Et cum hoc faciam,quis eft qui me culpet i Aut quis eft qui audeat obftrepere Chrifto, quafi nimium dixerit, 5C quafi parcius didSoportueritf Ohomo quant fuerit falutarcinfolo Chriftiuerbo conquie* fterCjSC quam pulchrum noftra corda foliûg

DE EVCHARISTIA fblius Dduoluntatcfirmaref diuinarum imperitus, qui crcdat iicram illamcorporis06 fànguinis Chriftipr« fentiam redîe QC quafi ex diametro pU gnarecum illo catholicæ fideiarticulo» quo confitcmur Chriftum fèmel afcetJ difle,ôô nunc federe à dextris Deif fi necefle fuerit,eam feffi'onem iuxta hU'* manascogitationes effèdimêfàm fi*^^**; cumfcriptam, ut nec maior nec fublinit or,nelt;^ cfièt mirabilior, quàm uulgatis quædam (èflîo, qua homo aflîdet hon’* ni. Quo (ah indignumfacinus ) nöc^“ rificatum Chrifti corpus detrudinius. quo proftribimusCNonne impeccabi^ illud,amp;: 0Tô' p-ivopavap^^THTop ChriW corpus ex ibio ipin'tuiànêio concepW» unicum mundi precium, ôiperpot^*' tiflimam fuam refurredionem iêm^^ rificatum ac gloriofiim facftum, qtiin^ foper omnes choros Angelorum tn W ammaieftatem translatum cœleft^^“’^ pus, imputribfle amp;nbsp;plané immort^^^’^

1 N s T I T V T I o. 27} Icjinquam, corpus,nonne longe glorio fius efficacius efle oportuit,g hoc no ftrum putridum corpufculum, quod hodie nihil omnino taie eft quod eft cor pus ChrifticSedlogius nos abducit hçc argumêtatio,8lt; diutius moratur, quàm ut paucis abfolui poffîtaut debeat à no bis,qui properamus ad metam, Tâtum rem ipfam expendamus iuxta (cripturæ fpiritum, huius^ diffinitione contend fimus,6^ ocius eradicabitur error omis, conticefcent^ contentionumlongæpe riodi.Qualis tandem oblècro effet Chrl ftus,hoceft,cuius uirtutts,fi nequeat à dextris patris federe iuxta fcripturas 8C nihilo minus fuum uerbum perlèue« rantercontinuare in operationc,illud in quant uerbum, quod in extremis fuis fii per pafchalt ilia cœna,ô(: dixit S)C confir* mauit perpetuis temponbus implcndûlt; Altiorafratresmei éc uiciniora quidem falutiièntiamus de eo, Accedunt huiiis noftrac fententiæ leftes duo dariffima Ecdeftx lumma,8C Euangeiicac doôri« S nxfon

17 de EVCHARISTIÄ

nç fontes,S .uidelîcct Amb.ôC Theoph. (ut intérim praeteream Emiïenum ôiCy prianum)qui nobis eruerût oêm dccof porc aefanguine Chrifti uen'tatêcontn iftos ncotericos Spermologos 6d Pfeu* daddphos,non fècus, q fi horum tem' pohbus uixifTentjCorâc^ uidiffent imp^î dentiû canû la tratus. Aitnâ® fie Aitif’' in lib.de M y ft er ijs initiâdis.Forte diras: j Aliud uideo,quo tu mihi afTeris^q» Chn fti corpus accipiâ c' Et hoc nobis adhuc iupereft ut probemus, Quantis enim mur exéplist'Probemus no hoc eflf 9'^ j natura formauit, fèd quod benedivto ' confccrauit,maioremcp uim cfTc bent^i ôioisquàm naturae, quiabenediÆo”^ etiam natura ipfà mutatur. Virgam batMofès,proiccit ei ôô fadia eft ferp^ Rurfus apprehendit caudâ fèrpentis^ in uirgae naturâ reuertitur. V ides Prophetica gratia bis mutatam luram 8d ièrpentis QC uirgx. Currel’^

aquarû fubito de fontiûucnis fanguis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

I N s T 1 T V T 1 o. »7? pcre. Non erat potus in fluuns. Rurfus ad Prophetç preces cruor ceflauit Humi num, aquaijt natura remeauit. Circûclu fus undicp crat populus Hebræorum, hinc Acgypttjs uallatus,indc mari clau* fuSjVirgamkuauit Mofes, fcparauitfe aqua,amp;inmuroiîi fpccicm congelauit, atc^ inter undas uia pcdcftris apparuit, lordanis retrorfum couerfus contra na turâ in fui fontisreuertitur exordiû.Nô* ne claret naturâuelmaritimoijt fludluü uel fluuialis curfus efle mutatâcamp;c. Ad* uertim, igitur maioris efle uirtutis grariî g naturâ,5lt; adhuc tn Prophétise benedi «iois muneramus gratiâ.Quod fi rih ua luit fermo Heliaî,utignê de cœlo depo* ncret,non ualebit Chrifti (crmo,ut fpeci es mutet elementorum ç'De totius mûdJ operibus Icgiftt, quia ipic dixit QC fadla funtjipfe madauit QC creata font. Sermo igitur Chrifti,qui potuit ex nihüo faccrc qd non crat,no poteft ea quaefont inid «nutare quod nô crâtî* No cm minus cft nouas cd)us darc g mutare naturas, Ô^c.

S X Hifcc

X7lt; DE EVCHARISTIA

Hifcehaud diffimilia inuem'es ÔC Theophyladum,exquibusuel folecl^, rius licebn elicere inolitam Ecclefiæ co» (uctudmemJn Matthæum nanq^ fie foi bitdPorrOjdicês, hoc eft corpus meuni) oftenditquod ïplum corpus dominieü panis q fantfliHcatur in altario, no rc* ipondens figura. N o enim dixit,hoc eft figura,fèd, hoc eft corpus meum.Inefo j bili enim operatione transformatur,«« fi nobis uideatur panis. Quoniaminfîf miftimus SCabhorremus crudoscarnrt comedere, maxime hominis carnem, ÔC idco panis quidem apparet,fed caro eft Rurrûs in Marcum fic:Hoceft corpu* (neum,hoc inquam, quod fijmitis.No” enim figura tantum ÔC exemplar quod' dâ domintei corporis panis eft,fed inquot;' lum conuertitur corpus Chrifti. Doi*quot;* nus enim dicit Panis quê ego dabo,^ rci mea eft. Non dixit, figura eft «nBç.Etiterum:Nift ederitis camcm® l)oniints.Et quomodo ,inquis,caro ƒ «ideturfO homo propter noftrâ tn^*

I N s T 1 T V T 1 o. *77

mitatem iftud fit. Quia enim panis qui* dem ôC uinum ex his funt, quibus adfue uimus, ea non abhorrcmus, idcirco mi fericoramp; Deus noftræ infirmitati conde* fcendens fpeciem quidcm panis ÔC uini feruat,inuirtutcmautem carnis ôôian* guinistransdementatur. Sic quocp iti loannem:Âttende autem,inquit, quod panis qui à nobis in myfterqsmanduca tur,non eft tantum figuratio quædâcac nisdominijfedipfa caro domini.Non enim dixit,panis quem ego dabo,figura eft carnis,fed car o mea eit. Transforma tur enim arcanis uerbispanis ille per my fticambenedicftionem 2lt; acceffioné fan öifpiritus in carnem domini. Et ne quê conturbct,qudd credendus fit panis ca* ro, Etenim ÔC in carne ambulante doml no ÔC ex pane alimoniâ admittête,panis ille qui mâducabatur ,in corpus eius mn

1 nbsp;nbsp;nbsp;tabatur jôCfimilis fiebat fanôç eius carni

ôi in augments ÔC fuftêtationê conféré b*t,iuxta humanû moréAgitur ÔC nunc panis in carnem dnimutatur.ô^ïHxc

S 3 Theo

vn DE EVCHARISTIA

Interca baud ita multûad bui'usSa* cramenu gloriam confcrt,fed Sé ne pilo quidem nos meliorcs reddit exadior ü* la Scotiftarum potiusquam ueriortrü «na,qua ad pcrpêdiculum uftp mettuæ । tur onïia,unde tot Sophiftxac qupftiot* tot humanae tnuenoones,ftultalt;p i ta oriQtur,qu£ non lècus atcp confufm” tus coagelafcunt, cacterum nihil iuuant auditorem. Nam quemamodiï uisign** paulatim ius om ne decoquit, ita fane huius Sacrament! uirtus um'uerfashotni numinuentioncs fruftrat at^ cuacuat» Et quato harum numerus fuerit maior, tanto frutfïus minor Ô6 fcniusabftrufi* or.Diuus Paulus femel atlt;^ iterum tungt; Timotheo turn Tito difcipulis contra ftultas bominum quæftiones fcripßf» quid hodie fadurus, fi coram audiret prxcocem illam ac immaturam loquad tatem,maxime in hoe myfterio, fcilicet) deanicrinalana Sé porcines pcnnisCn« dicâi»

I N s T I T V T I o. 17» dicam delana caprina,aut afini umbra, Chiiftiani non debent cxplorare omia, fed fimpliciter credere SC confentirehu* milibus, ac uitx feruare innocentiara. Omnia uelle ratione metirij ÔC fupputa* read cakulum,multos fecit Hxreticos. Contràaftuta fimplicitas 6C amor iufti* tix multos fecit ÔCin fideftabdes ÔC in opère efficaces.

ANNOTATIONES.

Pdlfjlrd.^naXfiji^i quoPaUjlra,!«quot; ftdtio,qwilHdiKttb Atbcmenjîbi« injlit««« fuijjc dicitur.Vtrg.Prfrs wt graminew exercent membr4 prtUjlris.Hwc Pdliejlrit« dicîîtMr ijuifcfc ttoiXbç Jîhc paUjlrd exercent.

Gdleitw crc.)Glt;ilelt;t muniinentiwn cdpitû cft, ê corio qwoddm ßerifolita, nue èferro fit,à ^uo g4 Icdti miÜtej galeis arnwti.Eft dutem elegdns Tiuiriç inter pugndntes iUdj diftionej, quibw« ex» primit tum crudclitdtem twm udnitdtem nojlrorwm ‘Hi£reticorMm.Gdledti enin» quodommodo funt CT fduore PrincipîMH ©• coniurdtionc Seftdru, cr td» men tcjtdcci,co quod nuttw folidis «eritdtw dr» gumentis mwniti conjîjldnt. Quod p dliqudnd» , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S conti»

»So DE EVCHARISTIA

cantigerit iüis deeffe principum confenfumamp;Si' trapdrum fuffrdgù,httud difficiliiafuerit cutithii «ongrcdi,qudm cum te/ld ad folcm cx luto iniuri‘ td.Atqiii cotingct olim Ulis fud j!Jeine/js,u[ crPriU cipes dccepto mdlo uel fcro fdpidt cum Phrygibufi er ipß denilt;^; Htcreticifuif référant digna pretnit fdiHs,tidm alids confultum non drbitror dimiciiri cum uetribus coniurdtis, qui nec dures habent,ncc mentem.Principumfduorfubmdemutdbtliseß:,amp; pduldtim idm emergit ucritdSt ut nequedt diu coiu fißere dißidiorum cdligo.

Aegobofcu.)ld cSt,cdprdrum pdftorem CT lin tcm,db a.i'Yi^u,ideä,cdprdspdfco erdilanio-

C^reumnafumßn. )C(ercumndfum cxrcqiid* pidmfingere,citremd proprid fui ßgnißcdttone 'm fenfum diuerfum mtorquere. Sic Roffenßsillf m Lutherum, Non pdtidr,inquit, te fententidtui» Bcclcßdm ex feripturis ferre, qui feripturas inutf tere foies, cre^eumexeis nafum pro tuo cere hroplcrumqifdcere.

Mdlum Gndtonifmum. ) Gnatoniftnus idem li quod djfentdtio, ßue adtdationis ailus, d GiidteK pdrdßto dpud Terentiiun, Ap tum autem addidit eu togium,dùm uocat mdlum.Nihil enim e{i,teße üie r»nymo,quod tarn facile corrumpdt meittes houiù twm,tùhil quod tam duld er molli uulnerc dnimui»

I N S r I T V T I O. X8»

feridt.Vnde cr Sapiens ait:Verbti dduLitorum mol lid,feriuttt dutem interiord uentris,

HjpdriStce. JuTraç^iç fubftdntid O' uitd, unJe VTra^tiTtuoç fubftdilttuus CrÜ7raçKriK.uç fubjldn tidlitcr.

Symbolice.) Sv/xSo'Ko/J notdd Cicerone dici» turßue ßgnum. Vnde zip.amp;o'Ka nurayoç oca. cli* üd [tint qu£ddm qudp £nigmdtd, ßgnificdntid rei alicuius occult£ cr recondit£,qult;e etidin «ruvflHp.« Ta ü'àÀÀHVoçHp-aTadÙMntMr. Hiik ddieHiuii

SoXiKoç^ict eft, conieélurdUs, dHc^orictu CT anigmdticus.inde lt;rt5/xgoÀiK.i( 6io^.oyï(xefi, in S4crlt;tnJ. implicitd e{l ho die in Eccleßd, «t olmi in ceremonies Icgdlibus fuit, GT dduerbidliter Su/a So'XiMx^.i.coieilurdliter^cinegorice etßgurdliter, A Gdüicdno.) Hic proprio nomine diilus eft Io lt;nnes cognomento Philofophus.Scotiu dutem uoca tui db Alberto f«per illud Mdttb.io. Confiteor «« bi pdtcr.Porro hie diferetionis cdi^d dddidit pr£» nomen,Gdllicdnum,ne fuj^iccris eße Petrum Seo« tinn ilium Argentinen/èm gerntdnum. Primttm iHm lt;uw» Fridttdrdo nefcio quo,orbi infeliciter proge* nuit Gdllid,0‘dliquot dnnis dluit. Scripjit dutem U brum quenddm de Euchdrifiid, ^ui ddmndtus eft in ConciÙo VerceÜenß.

Brrengecrii« fumfuo l.dndfrdnco,)3ereng.iße

S 7 Turo

zgi DE E V C H A R 1 s T I A

Turonê/tsdeEuchdriftid prdue fcntiebdt:,cSfrdtliti ex pr£cepto Leonis Pdpte ht Conc.Tolet. Ldiidfr^ eus doilor di/putduit crcueloquetißiino fermoed ftUdui[,crdb errorc reuocdutt. Vn non fdtiscoftjt qnifnd lUe Ldndfr./it,qué hic inter Hfrc. ntmerdt Vuice.niß ide Ldnd-fub Lcone.^.in SynodoVer cel. fe purgduit lt;»(gt; errore 'Bcren.Lx qbus cojidt J fucrdt^G'fortdßis fddu cü dit Bcrtgdri» ueneno leudt,feipfum cotdgioe peftiferd pdiderit.

Palinodidm cancre coinpulfus. )7rlt;x?lt;ivcùlt;f'e!gt; eR his qud! prius dixeris contrarium eße. Traslat» db eo qut uituperdtdin d fe Helend pofted Idudduit-

Cuimundus.} E ex mondcho ordinù Bened-Ar chiepifeopus Auerfanus fdäus, fcripßt contraers roresBercn.de corpore cr fanguine domini lili-?’

Algerus.)Hic qiwq^eiufdem ordinis mondchiis, fcripftr contrd eùndem de Sdcrdm.altdris lib.j- lt;jigt;i adbuc extdnt.O felix illud fcculum, Erant tue Mo KitfttTÙ, ceu qu£ddm bonaru literdru Gymitafa, ex quibns ueluti exiequo Troidno pdßim ad Ecde fiant redibdnt uiri doHißitni, æque fanäißH^' Quôdfiddeumoduinftdurdrétur cr boà'e pfd ccenobid, effet undefibi grdtulari poffet E«!-âtviKXTOi. )ldc{l, pugnatorcs iituii» cibilfî. NdinctÔAHTKÇ latine dicitur htädtor i uerboaßAtco deduHutn

inuin*

IN ST-1 TV TI o. »8î

WMÎncibiliî, qui nuîlK laboribus cedit.

Eccleßtemajlig.) ld eil, flagelLitores CT dctr4 ftorfs ßiK euer ['ores Ecclc/ix.

AlmunciM.JAnno 1104 fwS Othone 4.qMib«|« dï «iris litcrlt;ttis pfudßo Dilt;tbolu4 pHcrjumm/liU Idbdt intfUca«,q«oru Almdri«. »Jlc »fllt;igi{ler pr4 «iwtis crdt.Hij dicrbdnt no aliter c0c corpiM Cbri JliiwpdUf dltdriîj^mulio pdnc crinquulibet rc, pc^Dtiwn locHtKm fuijjè in OuidioßcMt wi Aug.

V«4ldo de Lgt;on. J Et bunc GdUuw fHiJ]*e ipf4 pitrii mdicitt. Vidc dutem quint contdgiopi ex «mtrddicefMppwUHUrit fobolrs,Ht non poj?itnon ejjè «crw» qwod did |blet,KaKS nojanoq nanoj» «ópji'l cä,»««*!! ^orui mdlum ottunt.

Qttem VtticleJHic loS.Anglicus dift«lt;,docwt Anno 1^94. inter «lies («iC feft« lt;irticMlo$,SubJllt;ti» tu punis mdteridliî, ZT pmilitcr fwbjldntii «ini nt4 terulis rémunéré in Sucrum. dltlt;(ris,nec Cbrifiunt fJJèineodéSucrum.idétice CTreuliter in propri4 priefentiu torporuli-HHiiM «enenSuuide buuptpo flea Hieron.iUe Prugenjts, cMius fubinde pcjlifero dognwte couluit omnis error Bobemorum.

' nbsp;nbsp;nbsp;' Cum totu.BigOHinc «emüt ijliBegurdi jiwe Blt;

gHini Hier .qui ‘«quot;.ter cetcru fue geti« dogmutu uiut , fl, in elcHdtione corporis Cbrijti non debcunt Cbri jtiuni udfurgerc.nc« cidfm reuerewUw exbibere.

Siculis

X84 DE E VCH A'RIS TIA

Siculis ger.udn.) Eo diwrtio utimur dd/tfftiß cädtis res Icuicu!m ç^tuhili^Dedudü db lüiuf moribufcrudnitatc.

Grxcdnici tüi Stcrcordnifli£^ J Jnfdmid nemintf indiedt ftukitidtn erroris.U ij ndnlt;y ex GrdM pf'’ gndi:i,ncgdbdnt ef]e exonerddum dlùu poß:fitgt;»pf‘ onem pdnis calejlis, ne cgererctttr,qudß Cbrißi^ nihil prfß'drct cteteris excrementis,e:^ tndgii occupet qudm mentent^

Ad met dm.) IdeS:, ddfinem. Eft ijuippf certuicuiufq; rei terminus.

Long£ pcriodi.)m^ToJ^oç circuitus,eirlt;^i^^^’ dmbitus.Solent dutem ultra citro^ hdbittc coittt»“ tiones in orbes redire, dum nuüuf altem cedit»

Exd^tior iüd Scotißdrum. J Hoc eße ucrHi» tui Chriftiditus orbis deplardt. Quid enim nui noftri Thcologi profecerunt fud curioßt‘‘f^gt; I ^ud dd uiuum uflt;y amnid metiuntur,niß lt;iuod i di'pduldtim ßßulerunt ,cr mundum ittextyi«tigt;gt;!! bus Ldbyrinthis implicdrunt, qud occdßoneß^'* e{l,ut dum fe ^uißj; eluddri nititur,m ditierßs'^ ciddt errorum fcopulos,iuxtd iüud uulgitftcidiC*. i Seylldin cupiens uitdre Cdrybdim.Et cur nönf'’” usferipturis dgunt rcî ßtds f Quid nugdcius, gt;1'*'^ eurioßus qudm drcdnd myßerid humdno expbt^'’ re drbitnttt, rlt;tfjone fcilicet conditm

I N s T 1 T V T 1 ©. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;18Î

ßt munduSt per quo!(loqudr cum Praßno) ca ndles, Ubes iüd peccati in pofteritatem ^riuAtA ßt,quibuf modis,qult;t mcnfura, qudntulo tempore in uirginis «tero ßt abßolutiK Chrißus, quentddmo duw m fyndxi dccidentia ßtbßßdnt ßne domicilio? Sed b«c protrtwjlU demum mdgnis Theologis di gnd putdnt,îium quod inßdns Ml generdtionc diui nd,t^tvin plures in Cbrijloßlidtiones, Nimw poßibi liîpropojifio.-PdtfrDmoditßlium,Num Dewi potuerit ßtppoßtdre muljerc )n,n«m Dilt;tboliMM,nS dßnum,numcucurbitdm,numßlicem,Bt quid con=* fecrdßit Petrut co tcmporc,quo corpus Chrißi pi debdt in cruce. S»nt inn«incrlt;ibHcj7gt;*TT(oA£%iai, bis qwoq; mHlto fubtiliorcs,de inßdntibut, defçr* ndlitdtibiM f de qutddiutibus , ecceitdtibut qudt nemo poj?it oculis djfequi, niß tdm Lynceus, ut cA 4«o(l; per dltißimds tenebrdt uidedt qunc nufqudnt pmMdtn bds lubtilißimdffubtilitdtesfubtiUores eti àm reddunt tot fcholdfiicoruin uitc, nr citius è Llt;t« bgt;rintbi$ temet expliccs,qudm ex inuolucris Rcdli Mm, Nomindtiuw, Thomiftdrum, Albertißdrum, Occdnijllt;ir»m,Scott}l(ir»m, ZT nondum omnes di» *i,fed prlt;fcipKds dîttlt;ixaf,lrt qutbi« omnibiM,Mrttîlt; eft erudittois, tdtit diflïcMk(ttw,«t exijlimé ipßs A» pojlolis dito ßgt;M opits fore,ß cogdntwr hißce de re» butfCii boc noMO Tbcologorw g«e coßercre minus.

Ui DE E V C H A R I S T I A

De dnferitiiC Iditd cr porcinis pennif, ZS'C-') AddgioUs foUmuiUtiin meris nugdmeittisO'rt* bits nthili,

C A P V T VIII.

dubito fratrcs, quin eoS U le« Q malehabitura fît huiuscapiri^ I g adfertio, qui ab omnibus Ec» ckfîæ inftitutis, quæ nec ipfi intclligunt nec inftituerunt,odiofe dcfci (cunt amp;nbsp;uariant. Contra quorum mak* dicam infolenüam nosoportune fob« tur ac animat Solomon, cum inquif, Non recipit ftultusuerba prudentix, nf fi ea dixeris quç uerfantur in corde eius» Verum nobis interim non eft habenda ratio (fi modo integri coram Deo appa rere uolumus in die iudicq ) placcat'n^ an diipliceat hominibus noftra doâri* na,quinhocpotius modis omnibusô^ fidulo curandum,ut ea fit integra fi^fa^* ua,quopoffitillxlaconfiftcrc aduo'f'’* omnem probationisignem. Noneftaü tem cuiuslibet ipiritus,fingulisrerun*

contro*

1 N s T 1 T V T I o. 287 controuerfiiscertumdare iudicmm, ÔC pro mcritis, omibus de rebus æquâ pro nunciarc fententiâ.T ametfi hodie hau d definr feueri,ne dicS impij Ariftardn,q quum alio rum fcripta ad uiuum ufc^ c ê foria notent uirgula,fua tarnen nolint ui ciffim uel kuiter probari, cum tamcn fumma fit aequitas, ut idem ius patiaris tibi dici quod tu prior dixeris alteri. At* que rjdem ceu peculiar! quadam prxi o gatiuafibiuendicantin Paulum feden» tij ( quod aiunt) ius, 6ó nouis inturgef^ fcunt r euelationtbus (nifi mails dicerc fi gmentis) quum rerum omnino dtuina« rum ignari 8lt; expertes,folâ fupcrbiâ ex* crccât in mête, plus fuo moliminc per« turbantes communemEcclcfiç paccm, q poffent uel feptem Ecclefiæ Synodi cóponere.Equidêfacile eft ditftu, Hoc eft iniuftu, hoc eft mancum, hoc eft dû be, At difficilefuerit hoc ipfum iniuftu ipia re comprobarc , quod alius pro leruanda iuftitia femel confcripftt ac fe-rio confirmauit, ÔC denique idipfum quantum«

18S- DE B V C H AR 1 S',T1 A quantumuis elumbe ,jpari fidditatc tarijtpfocp opéré exhibere.Porro nosja iam(enam fi rumpantur ilia Codro)colt;’ memoratiois Sacrifidum traifîabimuS quod in fua aeftimationc nec maius minus eft,quàm ipfum altaris Sacram^* tum.Ideomultorumin nos iudida,ca9 diuerlâ ferenda erunt, quæ nos interin* necfuqimus,necmagniadmoduni fat* mus,Ÿantumid unumnos male habet» quod partiales, quos uocant, fuftinea* mus indices, amp;nbsp;oês eiufdem ferè fariné cenfbres fint, ita ut fi antchac un^ nûc maxime,quo gfij dolt;fiior,hoc pfidiot, hoc peior cft. Et qdhinc boni expeâa* re mihi liceatC Aut qua ratioe iuftûiudi cium fjjerare po(Tem, quandoetiâ nid indices,hoc eft,Zoili Qi. iniqui Mimi, ö loge ante inter fe conuenerint QC pronô eiarint, gd ferre uelint fiifFragtj, g aut flo (Irauox inceperit fua uerba formare,aut iam formata uerbâ,lingua proferrefVt prima ein me uiderint, ÔC rude aliquod noftrae caufæinitiumolfecennt,diâuH func

1 N s T 1 T V T 1 o.

ftint'.Ha, fufficit,fàtis eft Jam pridcm cal lemus fenfum hominis. Talibus quis fe

\ tuto credatc' Quisin horum tergum fuâ fidem commutât cquot; Aut quis contrahos confpiratosuêtrcs, èC mokftos Minos pro meferatfentêtiamc Quis iudicct,qs difcutiat,5lt; horum uer tat iudiciûcQuid igiturC Oportet'ne horum femper iudi« cio ftare nbsp;nbsp;non magis catholicæ Ecck

I fiçdecretisfiderefuelnthil ampliuspræ

1 Seôis habebit Ecclefia prærogatiuîc, I nbsp;nbsp;uel faltcm contcmplatione ôôraiioefui

i nbsp;nbsp;fpiritus ac fandimoniæcDices'.T ui iudi

I cesiuxta diuinarum fcripturarum prae« fcripta iudicabunt,ÔC non iuxta fuos af» feâus ôlt; opiniones, Féliciter eft Slt; mi« hi uolupe iftuc audire ex te. Nam etiâ* fi eorum affetftus ac placita multum ue* rear in certamine, utpote qui eos intus 6C in cute nouerim ,amp; fciam raro lupum

I nbsp;nbsp;mutarc naturam,tarnen audaûcr experi

ar fub iudicto fcripturae amp;nbsp;tottus E ccle« fi» determinatiôe. Interca fi g fimplicio tes ÔC agreftiotcs ex htftc noftris fcriptia

T (^quando

•îO DE B T CH A R I $ TI A

(quandoquidê ad mckora noftra horta tur intenno)feïplbs adiwffus ingrucnti' um malorum metum fortiorcs redder« ijolent, ac ceriûfirrnarepropofituinî*^ percipiendam fîdci uerKatein,autfiq'J* contra magis fuccenfère ôô obftreper^ àment,quôd eis hæc minuriora ÔC infif” miora uideantur, quàm ut ad adftrufn«’ dam ueritatem fufticiant, quum tarnen alijs plusninu'o uideamurreddercratw ïjem, cum hisego nollcm contendere, quinpotius eoscommiferim Deo,uti^ diflSdcntcs componat ac è medio iufto* raim ftibmoueatcotagia malorum.Tri* turn uulgo Adagium eft: Antelucanis cxpergifci oportet eum, qui uelit omni' bus ‘ad gratiam amp;nbsp;fcribcre ôC dice* re. Quod fi aliter fieri nequit, nccefle dl idem faciâ, quod is qui inter aeuflô* mas Simplegades tranfirelaboratilllt;e’ fus.Verum quid trepidem, quâdoiam à confragoià ilia Malea(gratia Deo) ngt; (ùl mihi periculi fit, utpote qui rcâîenâ vigauooisgnarusô^çcrw^fîin?' - ‘

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Con*

1 N S T I TV Tl ©. .

. Çonftat autem omibus, ex duobus, luce dariusP ropheüsEfa, nêpe amp;lHter. ipfumDeum praedixiffe,fe eleôuruni Saccïdotes ex gentiliîate tempore nou» T eftam.iuxta illudEfaiæ tPonam in eis fignû QC mittamp;^cxeis quifaluatifuerint ad gentes in mare,in Aphricâ,amp;Ly diâ, tenêtes fagittam ,inltaUâ ôi. Græciâ, ad infulas loge,ad cos q nb audierût de me amp;nbsp;non uiderunt gloria meS.Et annûci«, abunt gloriam meâGentibuSjfiCadda cent oês fratres ueftros de cunôis Gen tibus donû dno ,inequis amp;nbsp;in quadri* gis ÔC in leôicis,2lt; inmulis, ÔC in carru* cis ad monte fan^lum mcû lerufalê, di* cit àns,quomo do fi inférât filrjlff ael mu

j wuSjinuaiè mundo indomûdni,Etaflîî mam ex eis in Sacerdotes amp;C Leuitas di» cit dbs, quia ficut codi noui 6ô terra no.

( nbsp;nbsp;ua quæ ego facio ftarc coram me, dicît

dns Deus, fie ftabit fernen ueftrum nomê ueftrum.Et illud Hicremiç'.Hsee dicitDns:Non interibitdc Dauid uiï. qui fedw fuper thronum domuslfr*«^»

in DB E .V C H A R I S T I A

8^ de Sacerdotibus Qc Leuitis nontnt^'' | hbit uir à fade mea qui offcrat holoC3'^ ftomata, QC incêdat ûcrihdum uicHimas omnibus diebuSjamp;c.QuaJ nc uerba j nulla ratione intelligi polTun' de Saccrdoribus ueténsTeftaméii,ngt;‘* uim uelimus faceretum ipfi fimplicil*^ ræ,tum dusdrcumlfantqSi fi negemus apud Hieremia per Dauw intelligi debere Chn'ftum, Proindcno^ ex Propheris ita dcfinimus PresbytcroSj ! non folum quemadm odum cO runi nbsp;nbsp;1

do fit apud Paulum, 6C quemadirtodi’ j nobis cocedunt ÔtfedæjZekcnim,lio^ cftjfèniores (ut eft apudPïàlmiftâ.

etiatn aliter quam meminit Paulus , quod folum prohibent fcamp;x, nimirutt^ I Cohenim quod nonnulli Papas ,a!i/ Sacerdotes exponunt. Competiteniia id nominisin iciedtas quaftp perfonas, quae in iandluario miniftrant Deo, un* de amp;nbsp;ueteris Teftamenti Sacerdo tes no ' ' alia uocabantur nomêclatura, quorum oftkiutn eratofferre ûenfida ô^pred

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ri pro

J N s T I T V T 1 o.

ri pro populo,Proinde quifquisnûcin ficias it, hoc eft, ncgat,in nouo T eftam. debere effe aliquos fingulares ÔC præci* puos Sacerdotes, qui præfint uulgari illi Presbyteratui, qui eu: comunis quac* dam omnium noltrum fraternitas, is ipfam fcripturâ negai atcp inueriit. De hoc uulgaricommunity omiumSacec dotio fie quidemhabes apudPeuum: Vos genus eledlum,regale Sacerdotiô, gens fanâ:a,populus acquiiuionis, ÔCc. Et apud loannem infua Apocalypfi: Qui dilcxit nos ÔC huit nos à pecca* tis noftris in fanguine fuo,8lt;fccit nos rc gnum ÔC Sacerdotes Deo nbsp;nbsp;patrifuo.

Similiter 06 apiidlrcnçum fortiffîmum Ecclefiac propugnatorem fie dicentem; Omnes iufti Sacerdotale habet ordinê» Sacerdotes autem funt omnes domini Apoftoli,qui neep agros ncque domus hxreditant hic,fcdfempcr altari ÔCDeq feruiunt .Sedanidcirco Petrus prind* palesillos Sacerdotes ac reliquoi^ Prx fides c medio exturbarit, contempferiV

T 3 que,

294 D amp;lt;'E V C H AR I S TlA que,quod omnibus dixerit:VosregaIf ^acerdotium , facile aduertere poteris f .eiufdem Epift.cap.ubi quibufHamfii’ cularitcr hoc Onus imponit, comfflone racircp eos,fufccptum paftoris officiutn fummacura Si diligentia cuftodire.Ait nantp :Senioresqui in uobis font obfc* CIO coniènior ôC teftis Chrifti paffionû, Pafoite qui in uobis eft gregç Dei, pro^ uidentes non coatfîc, led ipotancefef“ dum Deum,necp turpis lucri gratia, uoluntaric, ne^ ut dominâtes inClefO fed forma fatfh gregis ex animo. Adbf^ aperte uides apud Molen,an ideo nolu erit habere 6C alios prædpuos Prxsby* teros,quia femel reliquo uulgo dixcrif, Vos critis mihi in regnum Sacerdotak gens lândîa.Quo ex loco etiâ fuâ têtiam rautuatus eft Petrus, Sdmus cf’’ fiimmum Sacerdotem Aaronfuifft^^ hunepoftleper focceflîoné alioshàbn life ulcp ad fine legis Molàicæ.Atqui if’ hunc modum 5C lummus Sgeerdos d( 'Chriftus,ÔC habet ftib ft alios Sacerdo* tesin

Î7Î

les in fuaEcclcfia,donee ipferedeat ad nos,Ô^purget area fnâ uentilabro iuft» examinis.Ëtquidcmhoc eftueiyillud fecundum ordinê Mckhifedech Sacer» doriüm,tanto melius Aaronisillius Sa» cevdoüo, quanto ipfo Mofe maior eft ChïiftuSjôC quanto ueteri Inftrumento exccllcntius atc^ perfeflius eft noux le* gis Teftamcntû. Porrô ipfa DciEccle* îia fuos ab initio miniftros non folum PresbytevoSjfedôCSacerdotesuocauit, baud dubie quin ex uirtute ÔC authorita telocorQ iamiam cxPropb.addu(ftoî5t. De Sacerdotio fuâEcclefiafticâHiera. amp;nbsp;uocat ÔCinfcribitD.DionyCille Arc. Sic nâçp cxorditunSacerdoti] quidêno fttifunôioncrnfanôiflime fill Timor, auguftioris efle ac diuinæ àC diuinitus indultx fcientiç,a(ftiôiscpôdpcrfe(fti5is, ijs qui facratioris dotftrinae inftitutionê, ex iacerdotalibus myfterîjs traditioni* tuséç acccpcrûtjde fandaiçi fcripturatjt maieftate ncceftario demoftr ar e inftitui» y nde ÔC ChryCj. fuos eloquentiftinros ;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, T q. Dialo=

X»« DS evcharistia

Dialogorum libres de digm'tate Saccf* dotali côpofuit infcripfït. Sed ôô Cy prianus multa de authoritate noftri la* cerdotij religtofc meminit.Et ut ex m^l tis paucainterfèram, fie Cornelio fratri fcribit:Cum hæc,inquit, tanta ac talia Si m-ilta alla exemplapræccdant,quibii5 Sacerdotalis authoritas Qi poteftasdiu* na dignatione fii'matur,qualcs putas ef* (èeos,quiSacerdotum hoftes Ecclefiam Catholieâ rebelles, nec prsf* rnonentis Domini comminatione,n£C futuri iudictj ultione terrentur c'Nequc enim aliunde Hærcfes oborta:funt,aut nata funt Schiimata,qüàm inde quod fi cerdoti Dei no obtêperatur. Nec uniis in Ecclefia ad tem pus Sacerdos,6d ad té pus Iudex uice Chrifti cogitatur, cuiU (êeundum magifteria diuina obtemp«* raret fraternitas uniucria, nemo aducf* film Sacerdotum collegium quicquam mouerct,nemo poft diuinumiudiciû, poft populifiiffragium, poft coepifeo* porum confenfum, iudicem fe nonàffl

Epifeopt,

fNSTl’TVTlO. »O

Epifcopi,fedDeifacer€t, nemo diffî* dto unitatis Chrifti Ecclefiatn fcinderet, nemo fibi placens ac tumens fcorfum forisnouam Hæreftm conderet, nifi (i itacftaliquis facrilcgçtemeritatisac per ditæ mentis,ut putet fine Dei iudido fie ri Sacerdotem, cumDominus înEuan gelio dicat: Nonne duo pafferes ueneût affe, ôéneutereorumcadit interramfi«gt; ne patris ueftri uoluntate: Quû ille ned minima fieri fine uoluntate Dei dicat, exiftimataliquis fummaôCmagna,aut non feiente, aut non permittente Deo, in Ecckfia Dei fieri, ôô Sacerdotes, id eftjdifpenfatores eius,non deeius fente fia ordinaric'Hacc iUc.Eft authoc ipfum nomenÇ^Sacerdos') frcquêfiffimoinufù Chriftianis dodoribus, fîcut etiamT ec tulliano, qui fie ait : lefus ifte Chriftus Dei patris fummusSaccrdos,qui primo aducntufuo Humana forma nbsp;nbsp;pafiibi*

Us uenit in humüitate ufcp ad paffiôem, ipfc cnim effedus hoftia per omnia pro omnibus nobis,qui poftrcfiirrcdióem

T 7 fuam

D E 'E VCH ARIS TIA

fuam fndutus poderem , Saccrdos ti* aetcrnum Dei patris nuncupatus eft • fiibindc,Alter,inquitj pro delidîisobis tus,ô6 Sacerdotibus tantû temph tn biilum datas, fècundac repræfentatiois argumenta fignabat qua dditfîis oinn** bus expian's, Sacerdotes têpli (pïntahs» td eft, Ecclefiac, dominiez gratiac quab tiiïceraooe quadam frucrentur, l'ciunât* bus ceteris à ftlutc. Quarc ÔCillud byterq nomen quo utitur Paulus adT’ moth.non potent factie aliter exponb^ de Ecckfiaftico noui T efta,làcerdotio» De quo S. Ignatius fie fcribicQuid eft Presbyterium, nifi inftitutio fandîa con fîliarrj ÔC confeffbris Epilcopi,quide(i5 Diaconi,nifi imitatores Chrifti, mini” ftrantes Epilcopo,ficut Chriftus patrt amp;nbsp;opérantes illiopcrauonê mundâ Si immaculatSc'Præter hçc omnia,necipft Apoft.Paulus negat nofti^SacerdotiS» quin potius admittit unicum Cbrifto fummo ac unico omniû Sacerdote.Nc* que cm dicitiublatû cfte Saccrdotiû,ft^l translatui”?

INSTÏT VTI O. ■ nbsp;19^

ttanshtû,ita ut nouû fit SacerdoÄum,fi cut 8lt; noua facfia eft lex.T ranshto em, inquitPaulus, Sacerdotio neceffe eft legis translatio fiat.Quanq ibidc Apo« ftolusnonuocet Prêsbyteriû, fed Hie« rofinâ,hoc eft,peculiare quoddâSacer dotiûj^din exterioribuslantftis Eccle* fix cseremontjs peragitur atcp confiftit. Hine merito poffem nouæ legis là* cerdotes Hieromnemones, hoc eft, me tnoratiuos, fiue fandx memorise uiros uocare, eo «jeoijt officium conft et fola commcmoratione Chrifti. At qui hanc nomenclatuïâ iuftius poffiderêt,öiolim Atticus illeMagiftratus,qui quur lie uo catusfuerit,nulla inuctaeft ratio fide di gna.Subinde ergo quemadmodS pecu liare quoddam noui T eftam.Sacerdoti urn eft, ita reftat 06 altarc huic foli offi* *, cio congruum. Et quanq cum Sedulio I Apoftolicu illûlocû quo dicitur, Habe I nbsp;nbsp;musaltare, de quo edere no habet pote

I nbsp;nbsp;nbsp;ftatë,quitabernaculo deferuiût,poffem

( nbsp;nbsp;nbsp;deEcclefi« altari cxponere,tn propter

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;contenti

3Q0 DE êVCHARISTIA

contcnuofos et cxpofiijoni fuperfcdco, 5C folo Dionyfio contentus uiuo, lotu plctiflimo Apoftolicæ ucntatis teüc, apud quem haud cft mfrequcns huiïis Ecclcnafticaealtarismentfo » E qui dem ôifi allas fàepius, tarnen præcipue dus meminitde Ecclefîaftica fcnbcnsHie* rarchïailtatç Pontifex ubi oranonc fan* ôam fupra dkiinum altarc peregit,flt; jpfo incenfumadolere inchoans, omnC pliani ambitum circuit, demutn ad fan* dlum altareiterum rediens Pfalmorunt incipit melos concinêtibus iècum fac* j carinina omnibus Ecclefiaftici ordim'S gradibus.Et ruriusiQui uero ipfiusor* dinis praecipui funt, unà cum Sacerdoti bus iàncflum panem QC benedidîiôis ca j licê iâcrofandiisaltaribus imponunqd^ ' ante praeceflerit ab omni Citro uniud* (âlislaus atq; confelïio. Sed quid arcnA marismetiarç'Quidpiiccs maris num« rcmCLegimus ô^in Eufebio,quôdin Antiochia Syriæaltarelandîumucrfus Occidentemfuerit collocatum. Atqult; ibidofl

1 N s T 1 T V T 1 o. îôt

Ibidem cotttperimus nonnullos à caiho liea fide Apoftâtas, fandum altare inho horaflcin gratiam fuorüm dominoï^» Sic ex commun! confenfu apud omncs Ovthodoxôspati'es fitmentio huius al-taris,unde cÔftatEcclefiam Chrifli nun quamfuifie finealtari. Quddfi pergis cffe moleftus,cccc habes uel ex Etàia no üi T cftamenti altare cû fuo titulo, füacp hönorifica infcripüone, nimirum in tc-ftimoniû domino, quemadmodu apud Athenas ignoto Deo* AitenimEfaias inhçc uerbatln die ilia erit altare domini in medio terrç Aegypti,ôd titulus domi ni iuxtâ terminum eius, amp;nbsp;erit in fi gnu ÔCinteftimOnium domino exercituuni in terra Aegypti.De hoc altari fie ait Haymodndie tlla,id eft,in temporeillo pou dômini paffionem,erit altare domi ni in medio terrae Aegypti,id eft,in hoc mundo.Et titulus iuxta terminum eius, domini.Et crit^ fubaudisillud altare uel titulus in fignum dominicæ pafttois ÔC refurreâionis.Etin Teftamentum do* tnino

K-Ä D E E V C H A R I S T I A mino cxercituumin’tcrra Aegypti, hoe, eft,in toto mundo.Per unum altare de* bemus intelligere omnia altatia totius mundijQuia Ticut una eft fidcs creden* tium,unum baptifina, una Ecdefia, ita unum altarc.Titulus autem qui iuxia il» lud altare eft,Euâgclium S»^ Apoftolo* rum intelligitur doórina, quæ uflt;ç terminos orbis terrae uenit. Proinde quilquis iftud altare fecus interpretatut QC in diuerfum exponit,huic idem con* ringet,quod olim Oniae cum fuo ptiaco altari, de quo multa apudlofo phum.Quum igitur certo certius con* ftet nouum Teftamentum habere peen liarc fuum Sacerdotium QC altare, leQ^ tur ncceflario ut habeat amp;nbsp;hoftiatn.AH oquinquorfum attineret Hierofinaô^ altariumCSût autem uariæhoftiae in bus Ecdefia Chrifti nihil indiget ari Sacerdotio, eo quod quifep Chrifti nus ad cas offerendas in lânaobapO* (mate confccratus fit Sacerdos,aciin* duSjUt neccffcfttcriteas compleat®^’^

I N s T I T V T I o. îo?. bone fuiiuramcnti atcp profcffiom's.Nä quifquis Chriftianus hafte hoftias re ipia non praeftiterit, is plané indignus, cft nomine Chriftiano,fcfecp priuat çter næ rctributionis mercede, Inprimis no, ftra lex habet corpoream hoftiam, dice te PaulotObfccro uoßfratres per miferi cordia Dei,ut exhibeatis corpora ucftra hoftiam uiuentem/andam, Deo placé tein.Habet ÖC oris hoftiam,aftipulante Hofea:Tollite uobifcumuerba,ÖC con uertimini ad dominü ÖC didte ei: Omnr aufer iniquitatem dC accipe bonum, Si reddcmus uitulos labiorum noftro^. Et rurfus confirmante Apoft. ac dicen te-.Peripfum offeramus hoftiam laudis ftmper Deo,id eft, frutftu labioï52 confi teutium nomini eius. Habet amp;nbsp;hoftiam cordis Pfâl.tefte-.Sacrificium Eko fpfis contribulatu6,corcontritü Öihumfliatö non defpicies.Eft SC auxiliaris hoftia au ihorc Paulo PhilippenC ftribentetRc« pletus fum acceptis ab Epaphrodito, qugnüfiftis in odorcm fuauitatis,hoftia »cceptam,

304 DE BVCHARISTIA accq)tam,placcntem Deo. Atquiciufcf modi hoftiam oportuit offerri omni« ! bus in locis SC omiu lempore, SC quidc i ab omnibus turn uiris turn mubcribus, quia placet Deo fuper uitulum cornua producentem SC ungulas. Deniquehic offerte domino ueftra lacrificia ô Laid, iuucnes SC uirgines, fenes cum iuniori* bus, fitamenuultis digna Deo ucftro offerte. Hic date Deo quæ Dei fünf, Hicmortificatemêbra ueftra quæfunt fùpcrtcrram,Fornicationem,imnnindi tiam, concupffccnriam malam,ôiC.Hic » mquam,fuffigite cruci ueterem illû ftrac libertatis proditorem Adam, etcm cam pœnam diu commeruit. Audite quid dicat Paulus;Qui autem funt Chrt fti, carnem ftiam crucifixerunt cum ui‘ rijs concupifcentqs. Poft talem obla* fam digne hoftiam,laudate Deum, caf late Deo, agite gratiasDeo, ita ut laus dusfêmper fit in ore ueftro .SuftoHit^ ôf puras manus in orationem, nam 2^ hoe cft faaifict« ofFerre Deo. Ait quip^ pelaccr

1 N s T 1 T V T 1 p. 50T pe facer P faites: Dirigatur domine ora» lio mea ficut incenfum in côfpccflu tuo. Eleuatiomanuum mearumfacrificium uefperrinum.Hanc fubindefubfequa-lur intima cordis contritio 8C idonea de teftatio præteritæ male atSac uitæ, fub qua defleas omnesuitæ huius mifcrias, qux te fub Chriftiani nominis profeffio neperpetuo premunt,amp;anguntPorrd pofthac ftatim fequatur SC auxiliaris fl* la hoftia, quant Analogice manualç ho ftiam rede dixerim, ratione tali, ciua , officium fit uel dare uel acciperc, aut di I ftribuere, quemadmo dum Syrach mçgt;* net-.Salutare, inquiens, fàcrificium cft, i attcndere mâdaris ÔC dtfcedere ab omni j iniquitate SC propitiationemlttarcfacri ficijs fuper iniuftitia, 8C depr ecatio pro peccarisrecederc ab iniuftitia.Retribu* «gratiam qui offert fimrtamnê, 8C qui tacit mifericordiam offert Sacrifidutn. Ex bis liquide aduertis effe SC aliud ge* nus hoftiarum,nimirum artender e man datisDd^temep recedereab omniini^

V ' quitate.

3öS DB BVCHARISÏIA

qui'tate, 2Cc. Atqui dubio procul hoe eft illud Sacrificium itîftiriæ,quod oniv bus itnperatuvjteftante Pfal. Sacrificatè facrificiS iuftitiæ amp;nbsp;fperatc in domino. Atc^ in üniuerfum,potes Si ipfe fieri ho ftia lalutariSjquin ÓC libenter fieri debes cum hoe à te exegerit Deus. Veruit’ hoe omnium difficillimum fuerit, niinlt; rum feipRim Deo propter ChrifiiEu'' angelium otFerre, ac in mortem tradeo re.Vnde Philippêfibus Paulus,Sed inquit,immolor Rtpra facrificium Si oh . (cquiumfidei u€ftra£,gaudeo I gratulor omnibus uobis, iciipfum uos gaudete cogratulamini mihi-E^ quidem eiufinodi hoftia Riauiffimoff^ grat coram Deo, ctiamnum fi infip*^ nt carni atqï molefta.En ad has unihof^ fascum corporales turn fpiritualcsho* ftias es tu,quifquis ille es o fideliffio^‘^y ice,dé uocatus QC eledus, Hem qi^'^ cocimó 06 confecratus unicuspap^,‘'j peculiaris Sacerdos ante Deiim, o^' corona uitaurternaeR, De

1 N s T 1 T V T I o.

hoftijs audiPetrum tibi dkentcnv.De»

1 ponentes omnem malitiani ÔC omnetn

1 dolum,ôô fimulationem ôi. inuidias SC' ' oinnes detradliones,ficutmodo geniti

infantes rationabiles ÔC fine dolo lac co

Cupifcite,utin co crcfcatis infalutcm ,fi tarnen guftaftis quoniam dukis eft do« minus. Ad quem accedenteslapidem ui uum ab hominibus quidem reprobatü, à Deo aut eledum SC honorificatum,ÖC ipfitanglapides uiui fupevxdificamiiü domusfpirituaks in Sacerdötiö fanôû offerentes fpiritales hoftias, acceptabi« lesDeo per lefum Chriftum.V eqt extra hçc boftiai$t genera SC aliud reftet opor tet, alioquiuctus illa Synagoga, bac in

* parte nobis multo effet felicior .Nam ÔC ' îudæi uaria hoftiarum genera babue* runtjUtpote incenfi, mortuorum, cfco rum,potuum, pro peccatis, pacificoî^, gratiarûaôionisjtcm Sacrificiû antelu* canû ÔC uefpertinûjSCc.T ametfi boc tê» porenihûi aeftimetiftaDeus ÔCadpri* me inuifababeat ,Dicit enim per Efaiî:

V i Qya

JO» DE EVCHARISTIA Quomihi muWtudmemmdtnwEt.’’^ flrarum i Plcnus (um,holocaufta amp;nbsp;adipem pinguium ünguinew^*'* î tulorum QC agnorum ÔC hircorutnn^* lut. NeofFeraris ultra (àcn'ficiu Incenfutn abomitnatio eft mihi.Etitcf‘'' Qui immolatbouê, quafi q^interß^'^' uirû, Qui madlat pecus quali qui excf* rebret cane,Qui offert oblationequaii I qui ftngutnem fùillum offerat,Q«*^ ! cordatur thun's , quafî qui benedi^^^ idoIo.Et Gcer P laites: Sacriffeiû tionem noluifti, aures autem perfedß* mihijîolocauftum 66 pro peccato non poftulafti, tune dixi, ecce uenio.Ê* Amos: Odi ÔC proieci feftiuitates uf* ftras 8C non capiam odorem ccEtun®* ueftrorum,Quôd fi obtuleritis mihiß'’ locauftomata SCmuneraueftra,non^i‘ feipiam, Qc uota pin^iutn ueftrorini' noQ refpiàam. Âufer à me tumultui” carminum tuorum SCcanticalyrxWï jtofl audiam-Sic habent ÔC gentes fu dasnoQiorytn làcrificia.Paniimmnlat , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' canes

I N s T 1 T V T I o.

( nbsp;nbsp;fines. Lampfaceno afinos ôô id genus

i fpurciciei. Horum ftuluiîjs fuednitôd

1 nbsp;nbsp;V irgilius quum ait,

, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dona fcrunt.onerant orlt;u nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iMuencoî.

Et alibi,

i C«muUnt ftUdria donis» Ac rurfi«, J Prwtcipio dclubraddeunt paccm^pfrara« ExquiruntjMiaddnt leftas de more bidentes

*, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 cgifera Cercri,Pbœbo'^;, patri^i Lyao,

lunoniantc omncf.

gt; 1

11 Soknnius autê Sacrificium apud bos J nbsp;nbsp;uocabatur Buthyfia.Nec contenu hifee

i i nugis,quin etiam ÔC humano irtfandu t fcelus)litabantSaturno fanguinc, tcnc ( riséç infantibus. Cybelæ apud coxas carnes dabant uirorum,boc cft,cxcdos

tefticulos.Hcrculi congerebant maledi da fuper fuo 6ou^y70'lt;gt;amp;c.Vndc ôi. feri ptura facra faepe indicat facrificia Genti um qusc exhibebant Dagon, utIudicS habetHiftoria,quando Principes Phi* hftinorura conueneruntinunum,ut itn molarcthoftiasmagnificas Dagon dco fuo ÔC epularentur, ÔC qua faciebât Ba*

V 3 alut

510 DE EVCHARISTIA

al,Ut Regum tcftatur Hiftoria : Ingrfff' funtferui Baal ut facer ctuidliin as locaufta, SC qux cxhibcbant uitulisii’ Dan,De quibusj.abunde meminitR' gum liber. Hieroboam enim cxcogiP' to cofilio fecit duos uttulos aureos,po* fuitt^ unum in Bethel,Ô6 altei^ in Dan, aicendensc^ airarc ut immolaret uituli^ quos frabricatus fucrat.

lam auf (ûlutis tempore) haudoi^ no conuenit,ut fua finguli habeât facri“ fida,unu$ hic,alius ihi,8C quii^pro fun arbitrio nouas inftituat hoftias,fibi'qu‘ praefcribat proprium numinis culnim, fed una fit necene eft hoftia, cuius fiin* damcntumôd firmamentumfolidisfcn pturæ teftimonijs fiibftrucftum fit, qu^* admodum SC memoratacfiipra hofttó '(quae omnibus Chriftianis commune« (tint) fua habet fulcimenta ex fcripturis-

Verum quomodo aliud uifibileSa crificium efle in nouo Teftam. poteriti g illud quod ab ipfis Chriftianæ Eccle* (lae primordijs (emperpro ialutariho* ft» ere*

1 U s T I T V T 1 O. • ?ii ftia aeditum cft i eft facvofandla Euchariftia.Si potcii effealiaboftia,hçc €rit nulla. Si alia noncft ,meïKo hsecid pçimanebit quodfuitante.Nemo cnim eft,qui non poffitfateri, faltem propria confçienüa didâtc, effe neccffarium, ut Sk nouum T eftamentumi aliquâ habeat corporalem hoftiam ufui-aptam,alio« qui qu3c effet noftra rdigio, quæ inte* rim alias omnés ÔC fan^îitateuincitjôC /audioritatefupcratï

Hæcboltia hoc Sacrificium ,Eu chariftia dico, ex pane ôô uino conftru« öa^am longe ante in Melchifedech de monftrata Si fignificata eft, id quod ne mo bominum un^,modo fyncerç ueri l nbsp;nbsp;nbsp;tatis ftudiofus fueritjinficias ibit, utcûtç

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quidâ id tentauerint, fed male ceffît illis

fuus conatus .Quand taies Çfi m odo ue ïè Chriftiamatores effen0potius debue rant noftroqt patrû iudicio,hoc eft,Or tbodoxis Ecclefiæ dotftoribusfubfcri* bere,qànobis ad ludços defcifcerc,fub quorum magifterio amp;fe erudiri fibicç

V perfua

$i£ DE EVCHARISTIA

perfuaden miïère patiuntur,ntmtnnit non obtulent Melchiïèdcch. Sanc chracomparatio fdlicet. ludæi nosd«* bent Chriftianam fidem cdocere.Iudx* inquam,indicare nobis debent omno# de Chrifto ueritatê, noftri patrcsaiqu^ Orthodoxi dodores ftulti crunt,nec credentes nee quïcquam intelligent®! de Chrifto. O præclaram lâpicnflaingt; ® ucrè Euangdicam prudentiam, ftilied-Libet interim hic nonnihil diiputarein praefidium ÔC dogma illud ludaicut”’ Quorftim igitur illud pertinerecenfe quôd etiam quidam ludxorum hûc p?* nem Ô(S uinum de fàcrifi'cio unà nobife^ intellcxcruntt'Hoc tantum attexentts» quod nonMelchiièdech ifta,ièd potit® iplè Abraham obtulerit, quandoqügt;dlt; ipfi huic,hoc cft, Abrahamo, plus fanquot; per tribuant quàm alteri, hoc eft, Melquot; chilêdech.Nunquid ÔC q ipforumR^l’ bim'(ut uocant)nihilfcientix, nihilfatquot; fus habuifle credêdi fiint, in Chumif^ fiueinquinario opcreMofîc'Anfor^^

' IN s T 1 T V T I o. m fis Nicolaus Lyranus, qui harc récitât, Hcbraifmi omnino i^arusfuit, con* trafortiffimum Ioannis Capnionis tefti moniumf Adhaec, praefto dl ÔC Rabbi Samuel, qui hune locum citraomnem controuerfiam de oblatiene exponit. Nonne iam redius fuerit, nos Chriftia* nosÇquando etiamftncdufmodiargu* mentatione elucefeat ueritas^uél paucis credere ludacis,qui penè attigerût reâx fidei feopû quàm cæteris plurimis, qui tune nos de Chrifti Sacerdotio edocc* bunt optima, quando lupus illæfas fer* «abit eues,ÔChir eus fuum euftodietoli toriintatflum hortumfDiccs, Haud ali* I nbsp;nbsp;ud me fendre finitlitera,Rcfpodeo ; Au

l nbsp;nbsp;dio ludæum hacc adferer c, cacter um ne*

I nbsp;nbsp;mo unquam ab inirio Chr iftianotji hûc

1 nbsp;nbsp;locum fubneruare conatus cft amp;nbsp;élum*

' nbsp;nbsp;bemfacere.Atquibiseft Chriftusium*

1 nbsp;nbsp;tnusSacerdos nonfecusinuifu8,atquc

1 nbsp;nbsp;atrilimina Diris, amp;nbsp;tu quoqj eius Saccr

dotali collegio inuides amp;nbsp;cxccraris il* ' nbsp;nbsp;nbsp;ludgratiarûaâioniamp; iâcrificium, quod

y cme*

ÎI DE EVCHARIS.TIA

c medio (lift ollere ni ten's, ut leutû quo” riindamhominum ftatuas opinioneit'-Scd iamtam expendamus ipfam non* nihil Iiterâ,fi quem fortalTe amp;nosuerit2 tis fenfum poliimus aflequi. Hotzi non fig-nificat obtulinied extulit.Deindeno habetur,ruit enim Sacerdos, fed Venu* cohen,^d eft, óó ipfefuit Sacerdos .Ttf tio,q) cibarit Abrahamumpaneôfuino regale fuit ,quód autem etiambcnedixe litjiacerdotale.Etis quidem eft nucleus amp;nbsp;fumma eorum qui improbant huius fîguræ myfteriû.Sed refpondcOjQ®” doquidem tu hæc tam anxie ÔC ad uiuö ufque expendere UIS, proinde propnn Hotzi fignificat extulit à Iatza,co quod obuiam exierit Abrahamo. Verum egO laic cibariam illam Melchiftdech obhn oncm baud collocauerimin hocuerbo Hotzi fiuc extulit, quin potius rcmifeto in eius Saeerdoiium,ac duo ilia minuiu la ucrba,panem 8C uinum.Quod filws clicftiones una cum uniuerfis ludgorum piachinis poferis eruerc ac ê medio toll'

1 N s T I T V T 1 o. 517 re,libentcr intcrmiferim contentionetn. Dubio procul ipfeSacerdos extulit pa^» nem SC uinû.Huius certi fumus SC pro* be utrmcç cont-enti. Reftat aût quæftio in quem ufum extulerit pané 8lt; uiuum, 8C cui extulerit.Refpodebis, îdeo ut co mederet exer citus.Hoc proîîa fcripture teftimonio,quâ toties interpcllafti. Alte ri quçftioni, nimirû cui extulerit,ita re* fpondes,Abrahamo.Scdboc quocpfir ma fcripturis,ad quas me ducis, quang ultra eo contendam SC ego, Quôd U uel unus ineft feriptorse eioftnodipun* élus, qui aperteauerat,quôdideo Mel* chifedech protulerit uinum SC pattern, quo laffum reficeret exercitum, aut quodhoc, panent SC uinum feili* cet, Abrahsc protulerit ac dederit, fpon I nbsp;nbsp;nbsp;te ceffcro,5Cne my quidem fecero.Qua

autem ratione te ad teftificandutn ac-i cingas f Nihil hic habes qUod in rem \ tuam faciat, ettamnum fi confulas uniuerfam Synagogam ludseorum.

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imfoxicunhulocsttiir c|uod

Melchifc

ÎI«S DE E V C H A R I S T 1 A Melchifedech Abraham o pancm^c^’' num extulcrit ut cdcrct unà cum quinimo amp;ipûrc probari poflît Abr* hamum ût commeatus habuiflc, hil ei opus eflethuius regis fubfidio, ccffe cit alfa rcftat caufa, ob quam Md* chiïèdech eo tempore fiCtam prompte panem ÔC uinum cxtulen't j'n occurft«’' Abrahat.Quae autem poflît inueniri oporiunior euidentior caufa, Sacerdotalis ilia hoftia, quam jpfe obtn lit Deo in gratiarumadlionê, quod ipf^ tam inÇgnem uidîoriam ac triumphuiï* dediflet Abrahamo î' Qyemadmodui” feniper morts fuit, ut poft féliciter per’* ôas pugnas offerrêt Domino gratia^ adionis hoftias.Vnde etiam latini ni «Himam à uitftima dcducunt,ficut ôiho ftiam ab hoftibus cacfis » Vide primuifl iibrum Faftorum apud Ouidium.ËA quo autem Melchiiêdech Saccrdosfti* it, pcrtinet ad cum hoftiarum oblatio, maxime tempore uidoriac Abrahaf, quo futurz ueritati confonaret typus* Proindc

ï N s T I T V T 1 o. ” VI Proindeunutn fatearedcduobus.Mcl chifedech Sacerdos fuit,an non fuitC Si SacerdoSjUeceffe cft ut facrificarit, eo nullus Cohen fîue Sacerdos conftitua* tur, nifi propter facrificiorum oblatio-nem.Si non Sacerdos, mentitur icriptu la, 66 tu rede fentis. Sed mihi parum rc defentis(utmcaftat fententia) quidc-negas fcripturani,quae toties Melchife* dech in utrocp T ettamento adftruitfu«» iffe Sacerdotem.Quum igitur undtque conftridus iufto iudido us,cupis tandê ex hoc piftrino elabi, ÔC temet in liberté tê uindicarc hac ratiocinatioc : Fuit qui demSacerdos Melchifcdech, qui amp;nbsp;ob tulit, fed ncquaquam tune teporis,quin potiusalio, ÔC obtulit quidem non pa* netn aut uinum , fed id quod amp;alij Sacerdotes, ouesÔi boucs acpecoraca pi.Rcfpôdeo’.Teftificationê fui presby teratusatep fuiofficq inoblatiôibusex te accipimus libenter. Verum interim oftende , quod non hoc quoque loco obiuleritjôCitamecertiorcm fadto, cum

?IS de E V C h a R I s TI a

eum non obtuIifTe hac Ui'ce,quemadfflO dum ip(c conÊrà certus fum quod hic quo(^ obtulerit. Nihil cnim relinquituf inlitera quod obfiftat, quo minus ipfc Sacerdos hoc loco obtulerit.Quin po’’ rius contra habet literal quod extuleht ad offerendum,cuius rei tot utrinep gio riofos habes telles tam ex Chriftianis $ exiudæis, Quód ü Melchifèdech non facrificauit hoe Ioco,lèd alio,indica ob« (ècro quando aliasl Volo enim,imo exigo hoftiam quandam ex Melchifc« dcch illo lummi ac opt.max.Dei Sacct’’ do te,aut aufim dicer e quód parumdb gnus óólufFiciês Sacerdos fuerit,ac pro inde non lans honoris exhibuifle Chrb fto Dauidem, quum uocat eum Sacer« dotem Iccundum ordinem Melchifer dech.Chriftus Sacerdos obtulit,ói quo modo non obtulilTet Melchifcdech!' Enimuero melcirc conuenit, quomo» do amp;nbsp;quando Melchifcdech obtulerit, ficut certo lcio, quomodo aut quando fixam hoftiam confeer arit Chriftus.Si ö ignoro

* ÏNSTltVtlO.

î|rforo quomodo 8ó quando,plané du Wws ero an unquam obtulerit. Hinc ist ft’quitur,qrró d Melchifedcch Sacer doti ximinfirmius fitquam ut debeat cotn^^ pavari Chrifto. V erum abfit hoe. Et ta^ metVad hancimpietatem, qüodammó dofcneftramapeiit SCfternit uiamüla tuairnpndens rebellio, Quod autem la dus adftruis,Melchif€dechê no obtuliG’ fè panem SC uinum,fed oues SC bóuesy eft parum emunótafcntêtia. Ex eiufmo dînant^ argumenro confedlancS effet, Melchifedech Mofaicum fiue legalem Fuiffe Sacerdotê, cuius miniftri langui* nolentis peragcbant fua facrificia ho* ftijs.Verum adhacc quid didlurus eft Apoftolus Hebræisfcribens lt;; Nihil hic ages.imd contra ftimulum calcitrabis, ctiamnum fi aufisrefpondere 0^^ Chri* ftum fanguinólentamexhibuiffe hofti* am in cruce.HaUd fic expugnabis uerfc tatis cubicülum, nee admitteris ad Re* gis fponfam.Caufa in promptu eft, Da «ld ÔC ddnde Apoftolus unanimitev adfirs«

î*o DB EVCHARISTIA adHrmant Chriftum eflc Sacerdotcm । cundum ordtnem Melchiicdech, »9 fccundum ritutn Aaron. Par autcm ôi scqualeilludSaccrdotium,parem habe I bit Sc hoftiamSi iâ Melchifcdech obtU lifïet oucs ac uKuloSjOportuifTetjetChr* ftü talia obtuIifTe, qnquidem idê utriïj effet Sacerdotium. Etfi hoe uerum cfle । conftiterit, critMelchifèdech ac ChriW ! Sacerdotium prorfus Leuiticum, nee inficniusnccmeh'usquamillud Aaro* nis.Ac procul fir ifta ndes.Oportuit nï que SacerdotiS Melchi/èdech ac Chri* fti ante legemeffè,ueluti fineinitio,ói poft le^em,ueluti line fine manfun«^ Contra Aaroms Sacerdotium, SC certö prindpium,acfinem certum habere de buit,prx omnibus alijs düFerêttjs, quas longe latem Apoftolus depingitapud Hebræos.Similiter atfta ages,fi exhifce fiiteri ueliSjMekhiftdech quidem pro« tuliffè uinum ÔC panem fiue hoe loco, fiue alio neftio quo tempore,cui perift* dcrerum typo Chriftus relpondcritin crucc

I N s T 1 T V T I o, ' 3M crucc , 2lt; non in ultima cœna, ficut 6C omnes alias figuras Synagogicaiji ob« lationum compleuit in crucc. Scita fane colleôioîNunquidigitur 06 Chriftus pancm amp;nbsp;uinum obtulitin cruceç' Nun quid ÔCnos àmorte,Diabolo ac inferis^ pane ÔCuino empti fumus f Quis hoc proferre audeatïProinde fi typumillS Melchifedechisfateris, fubinde necefle cft fetcaris ÔC rem ipfam,quae in ipfa coe nadominica exhibitaeft à Chrifto.CS enim Chriftus Sacerdos fitfecSdumor dinem Melchifedech, oportuit eS quo* que praeftare fui Sacerdotîj officiû, hoc eft, ofterre fecundum ordinem ac ritû Mclchifedech. Melchifedcch autem no obtulit panem amp;nbsp;uinum in cruce, iuxta quem typum nec id Chriftus fecit.Caete rumquotquotreftantfiguræ Leuitica* 1 nbsp;nbsp;rum(oblationum,has uniuerfas (ilia ex*

; cepta)compleuit Chriftus in cruce, no 1 tarnen fecundum Leuiticum ritum. Ha bes modo ratioem huiusuerbi Hotzi, quod non modo ekuat ac fubncruat il*

X htn

îiz. DÉ ! V f B A R I S T I A

lam Melchiftdechis oblatioem, fed po* tius indicar quid ante oblau'onemfaó^ fit, nimiruni q? panem ac uinu cxtulerit) ad conficicndam hoftiam,quae fortaB etiam poftca comcfta ell,id quod lubes 1 co ncelTero .Caue autem nc ad uiuu ufij I cius oblationem lubmoucas, nc parites amp;nbsp;Sacerdotium tollasin gratiamludx* orum abneganiium Chriftum. Deinde uerumquidem eft quod ipla habetbi^ ra,Et ipfc Sacerdos. Sed quid hæc obfi ftunt eius oblatiomïMerito debuerani ifta noftram comunirc fidem(uti exfo‘ perioribus intelligere potes) quadeqis* dêipfè Sacerdos fuerit. Interim latinos fuutn,enim, non ex feipfo cofuit autfio xiqled hoc habet ex Septuaginta inter pretibusGræcis,quifortane ficlitcrao’ non fine euidenti caula tranftulciunt' Atlt;^ firmiter crediderim, no ita proco' d fcopo ueritansabefie, fi Ecclefia con* (entiat Greets quemadmodum SCinpl^ rifqpalij s locis facit.Netpem hinc aliqnis fuboriwr â Chriftianifino difccHî'^

ï N s T 1 T V T I o. în Atquf in uniuerfum ncc tibi profuerit fi e medio fuftulerishoc ipfum eîh, ncc obfuerit nobis intucndanoftra fcnten* tia.Si tanta tibi cft uel authoritas uclfa« cultas ut eandê uoculam ÔC Chriftiuev« bis adimas,quum tarnen ea in ipfa litcra habeatur Matth, iç. cur non amp;nbsp;hic tuo uoto indulgcamus c' Præterea nihil tri« buo Sophifticis tuis fubdiuifionibus, quibus nitcris,Equidê, inquiens, fi non fuos cibauit pane ac uino Melchifcdcch conuiuas,quafi rex^Sc bencdixit Abra« hamOjmerito oportuit craffius omia ex plicate fcripturam.Si ifta tua uerbaha* berct ip(a fcriptura, nee quicq egerit co trouerfia. Verst quo paao acquiorfttua animishanctuamferemus commentari onem, 66 qua ratione ei credere poteri« mus uelutiuerboDeifHic habetur, ex* tulit,nÓ aöt, cibauit conuiuas. Numero 1 nbsp;nbsp;nbsp;crant trecenti,qui dubio procul plus pa

I nbsp;nbsp;nbsp;nis ac uini infumebant,quam unius uiri

1 humeri ferre ualebant. ’Verum hîcc (ùa facilitate deglutient atque dicent, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X X Md-

Î14 DE B V C H A R I S T I A

Melchifedech ufum efle opera fuoruit* ntiniftroiji,Hçc fi rata eft fentenria,pof lèm amp;nbsp;ego uiciffîm dicer e, quod Abra* bamo quocp bcnedixerit per feruu.Eü* ge rurium elegans conftituimus facer^ dotium (ciltcet. Tametfi præter ea noit fit confuetudo fcn'pturæ,ut bec duo co iungat,panem dC uinumjquotiesdecor poralt loquitur refeôione, (èd fimplid* lcr dénotât panem.Quodfi ampliusali quid adiunxcrit, hoc ipfuin erit aqua» quetnadmodum quarti Regunt habcs: Pone pan cm QC aquam coram eisütcö medant ÔC bibant, ÔC uadant ad doini* num fiium.EtGenefèos:Surrexit Abri ham mane tollens pânem ÔC utrefli aquîc,(capulae etus im pofuit.Sic in Na» meris,Deeft,inquit p o pulus, pants,non fiintaquac,anima noftra iam nauféatfu* perçîboifto leuilïimo .Et tertio Rfg' quo(p:Non comedespanem nequebi* bes aquam Jd^ iterum atqj iterum ibi* dem-Sic Efaiae: Panis d datus eft, aqu^ dus fiddesfunt, Etj.Efdræ; Exurgö’’ ElHriS

U

I N s T I T V T I o. ?»ƒ Efdras abqt in paftoforium lonathac ÔC. hofpitatus ülic non guftauit pancm necaquam bibit fuper iniquitatem mul titudinis,amp;:c. Nififortaffis mihi obqcc* rcuelis illud Prouerbiorum : Sapienria immolauit uidimas (u:as,mi(cuituinû propofuû mcnfam fuam,quæ fenten tiaiam longeante in rem noltram con* fcntit, defenlàns huius Sacramenti eau /âs.Quanquatn eriam res indigna fuerit ut Rex Melchifedech eiufmodi apo» phorctis gratularetur Abrahamo, quû Reges argento amp;nbsp;auro mutuo fibi gra-tulentur èC nufquatn in feripniris eiufcc modi gratulanonis munus reperiatur. Quin QC ipfàlitera teftatùr Abraham ôdfuosomnemhoftium comeatumfe» cum abftuliffe, ita ut confentaneum fit fplendidius eos epulatos, quàm ex fim» plici pane ôé uino.Quid igitur Melchi* fedcch lignaferret in fyluam,8C his cibû daret, quibusiamante omnia fuppete« bantÆt fi ideo Melchifedech tantum (à «rdos fuit ôd dicitur,qudd Abrahamo

X 3 bcnc«

Ji« DE E V C H A R 1 S T I A benedixcritjCrimt Ribi’ndc amp;nbsp;omnesPJ tn'archae Saccrdotcs fimiles Melchift“ dechjquandoquidcm dC q alijs hoc mo do bencdixerût. Quare inanis eft onii's tua ilia Gontrouerfia .Non fcruat fidem cum uentum fucrit ad pugnâ. Boni Ca tholici periêucrâtin ucntatis uerbo/ff” uantcsatq^ credentcs fimpliciter, quod Melchifcdech Saccrdos panem amp;nbsp;uinû idtêporis cxtuleritforas, quolàcnfica ret Deo in gradarumadlionc, eo quod Abraham uiccn't fuoshoftes, SC quod fub hocce fàcrificio bcncdixcrit Abra* liamo diuinis ac ßlutaribus uerbfs, qux «nagiscompetuntfàcrificio S/C cultuid» uino,quàm commeflarionibus at^ co* uiuqs.Quin ctiam hoc modo (ùum Sa cerdotium nobis demonftrauit ÔC no ftræ Euchartftia: typum præfignauif,iu qua SC cû qua(Euchariftia dico) Ecdc’’ Ca Chriftiquocp grattarumadhonisfa* crificium cxhibet,eo qgt; uerusille Abra* ham, Deus ipfe, inquam,per ftiGfibdiu infernales illos hoftes proftraueriqô^ca

1 N s T 1 T V T 1 o. ^17 ptiviutn ilium Loth,hoc eft, huma num genus de Diabolica poieftate crutûin pnftinamEuâgelicæ uitælibcrtatc affe» ruerit,2lt;c.Atquihuiustam infignis bc ncficij ratione amp;nbsp;contemplatione, quin bCmcomemotationembuius benefice tiæ, nos ei quotidie offerimus, non bo ues,non uitulos,quêadmodum Aaron, fedid quod ante nosMelchifedech ob* tulitintypo,8lt;poftc5 ipfc dominus in ueritatc, nimitjz panem ÔC uinû, quibus accedit diuinû uerbû,utfiat caro 5lt; fan» guis dni unicum noftrscfalutis pignus. r r oinde chariffimi,huius Melchifedech Sacerdotio tenaciflïme nos inhxrcrc oportuiqne nosaliquâdo ab hoc diuel lat exitialis illaludæoijî perfidia. Si Chri ftuseft Sacerdosin aeternufec.or.Mel. debet ÔCcius facerdotalishoftia ex pane ôC uino confiftere, donee libiponat ini micos fuos fcabellum pedum fuorum* Hanc enim çtcrnitatê eatenus intelligo, donee Chriftusuerus Melchifedech, ÔC

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Rex iuftiti3e,rcgnûDeo patri tradiderit,

' i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X 4 ÔC

jîg DE EVCHARISTIA

6ô quando militan's ilia Ecclcfia cnifl Omni Ria militia celTabit ôC in cœlcft^ ac fpiritualcm transformabiturSynago

Quanquam igitur is ici ipturx loj cos abixnde nobis fufFiciat, tatncn hauu quaquamuulgareac proletarium prît* ndium contra Ecclcfiæ hoftes erit,fi gnofcamus ôô penitus habeamus cxpl^ ratum, quemadmodum ÔC Orthodoî^^ dodîoreshanc de Melchilèdech hiftof*

am unanimitcr de oblatione exponant, ÔC ccu certiflîmam figuram perpetm Ecclefiaftici (noftrac gratiarumaóÜó*^) fàcrifictj fua declararint lucc, quod,tn* quam Sacrificium, in ufum perpenwin nobis commêdatum eft,donec ipRHo* minus redeat iuftus Iudex. Equidcm lo anncs Chryfoftomus fuper Gcnefi*^ fie ait: Vide quomodo propter honort in Patriarcham collatum,infinuatur Sa* cramentum. Obtulit enim d panent ôi uinum.Videns typum,cogita oro ntatcxn,ÔC admirare diuinarumfcr*P^^* ranif'

I N s T 1 T V T 1 o.

rarum ueritatcm, quomodo fupcriori* bus feculis ÔC ab initio furura pracfigna ta fint.Sic item Cyprianusjn Sacer dote inquit,Mdchifcdech, iàcrifictj domini* ciSacramentum præfiguratûuidemus, fecundum quod feriptura diuina tefta« tuï ôô dicit*. Et Mekhifedech RexSalê promût panem ÔC uinum,FuitaûtSa* cerdôsDei fummi, Ôd benedixit Abraham. Quôd autem Mekhifedech typû Chrifti P or tarer,déclarât fpirimffandua inPfalmis ex perfona patris ad filium di cens; Ante luciferuin gencrauite, iura-uitDominus 2lt; non pœnitebit eum, tu csSacerdos fecundum ordinem Mel-chifedcch.Qÿi or do uticçhiccft deSa-crificioillo ueniensôC tndedefeendens

I nbsp;nbsp;quod Mekhifedech Sacer dosDd fum

mi fuit,quôd panem QC uinum obtulit, quôd Abraham benedixit. Nâ qui ma-gis Sacerdos Dd fummi, quàm dominus nofter lefus Chriftus qui facrifiew Deo patri obtulit. Et obtuÛt hoc idem -quod Mekhifedech obtulerat,hoc eft,

X panem

3?0 DE EVCHARISTIA panêôduinû fuG,(cilicet corpus 8Cfan* gujnemÆt poft pauca : Vt ergo in nefi per Melchifedecb Saccrdotem be* neduftio circa Abraham,po(ïît rirccel^ brari, pracceditante imago facrificijin pane SC uino ft ilicet conftituta,qua rem pcrficiens 6C adimplês dns,panem 2Cca licem mixtS uino obtulit, QC qui eft pft* nitudo,ueritatem prçfiguratæ imaginis adimpleuit.In cum modum loquitur Si Origcnes:Quis,inquiês, offerebatpro eishoftiascCerium eft quodipfelob.Si cnim poft hoc pro amicis fuis iulTiis eft offeree atque hoftias immolarc, mulio magis pro filqs ftiis ipfe ofterebat fynee ras atqp Deo acceptabiles hoftias .E»* nihilominus ctiam eatempeftateSacer* dotes, necdum adhuc à lege ordinati, fednaturali ûpientia hoc requirenteac perfieiente . Ita Sacerdotio funóus eft Abraham, ita Sacerdotium ge® Melchifedech. His confonat SC Aw* br ofius iia fcribens: V enifti ad altare, difti Sacramenta pofita fuper altare, ipfatngt;

I N s T I T V T I o. 351 ipfam quidem miratus es creaturam,ta* men creatura folennis ÔC nota,Fortc ali quisdixcrif.IudacisDeus tantam gratilt;= am praelhtit, manna illis pluit c cœlo. Quid plus dédit fidelibus fuis i Quid plus tribuit his quibus plus promifitf Accipe quæ dico,anteriora elfe myfte« ria Chrillianorum, quàm ludæorum, ÔC diuiniora effe Sacramenta Chriftiao norum, quàm ludaeorum . Quomo*. doç Accipe tludæi quando elTecoepc« runtÆxIudautique pronepote Abra« hç. Aut fi uiSjita intcllige,Exkge quatn ïudîci accipcre meruerunt . Ergo ex pronepote Abrahac ludaci di(Si funt tê« porc Mofi.Et fi tune Deus ludæis man namurmurâtibus pluit è cœlo.Tibiau tem Sacramentorum horum figura pracceffit, quando Abraham erat, quan do uernaculos trccentos decê amp;nbsp;odo collcgit perfecutus cft aduerfarios amp;nbsp;de captiuitate eruês ,nepotê fuû,tunc uicloruenit, occurrit illi Melchifcdecb Sacerdos,2lt;obtulit eipanê ÔCuinum.

DE 8 VCH AR JSTI A

Quis habui't panem Çi uinumc'AbrahÏ nonhabuit.Sedqui's habuitï'Mekhifo dech Jpfecrgo author Sacramétoruni. Quts eft Melchifêdech Qui fignifica* tur rex iuftitiae, rex pacis. Quis eft iftc rexiuftitixC'Nunquid homo quifquam poteft: rexefteiuftinkfOuis ergo rex iu ftihae,nifi niftitia Dei, qui eft Dei pax, Dei fapiétiat'Qui potuit dicerc, pacem meam do uobis,pacenimeam relinq^f uobis. Ergo primo intelligc Sacratnct^ haec quae accipis anteriora cHe ]VIofi Sacramenta,quæcunqî ludaciha* bere dicunt, 6^ prius coepifle popul'^' Chriftianum,g coepifte populum orum,S€d nos in praedeftinatioe, illi”” innominc.Obtulit ergo Mclchiftd«lt;^ panem ÔC. uinum.Hacc Amb. Eiuß^ opinionisfunt dC reliqui omnes fan Dotflores, uti abude (aus citâtur ab in argumentum quod cathohcaCbf Ecclefia nSquam aliter ucl fenfitueftf didit.Quod fi quis fccus credatud at,is amp;(, omnis fani fenfus experseft?^?

i N s T I T V T î ö.

mal o fpiritü inflatus, nihil rcrum diuint rum intelligit

Porro unUs reftat fcrupulus, qUenl ut latius explicem ac deinde eximani oportetXatrantac obftrepunt fortker Ecdefix oppugkatorcs, propter cxpû» dam uoculam,enim(uti proxime audi* uimus) quail idcirco oblatiô Nlelchife* dech non poflit defignaré iàcram no* ftram Euchariftiam,cum tarnen interim necGyprianus in fua Epiltölähöcha« beat(Énim)ôd tarnen adferat Cam (hoc eftEuchariftiam)efle prxfignatâm ex typo oblatioisMelchifedech »Quid ad hxe dicisfHxc funt iltius uerbaiFuit aut tern SacêrdóS,amp;c«Erratüm'ne eft euam inparticula autem? Cur tu igkut eandc uoculam reddidifti ex copula VaucSSt I enim hxc tua Uerba,Mdchifedech aute ( Rex,ô(lc.Sihxcceüminutulacontcm«« nêda font,quid tories obgannitis quid toriesEcclefix faceflius nègotiûc' Quid quod nee hanc ipfam uoculam (Enim^ aliquis iacrificorum commentus eft,fed Grxci

de EV ch a R is TI a

Graeci ac Hieronymus publicarût,qu* procul ab omni maîifiifpicioneliberrlt; mi funt.Et crediderim cos adprimein'’ I tellexifle uniuerlà Biblia citra tnam opÊ ram,cum tu cotrànequag citra illoivfli operam quicquam intelligas. Vndcâ.' minimam dlam confîgnificationé Vau baud cos temere dC nô intcnctîiam pf^c* tcriflTe credidcrim.Prætcr hæc otniiiaA hune Genefeos locum 14. ctiam ita pofùit Paulus Burgenfis in fiio Scruri* nio lcripturæ, tametfi genuinus ac gcf* ( manus efiêt Iudaeus,SC utitp fcirct quO“ Hotzi produxit fignificareqiuxta quo“ QC interpretatuseft dumait: Melchil^* dech qui Sacerdos Dei altiflïmi erat, If” gitur quód cum procederet ad benedj^ cendum Abrahae de uidoria inim’” corum uenicnti, eduxit panem SC ii*quot; num^, in quo fi'guratur ïâcrih'ciumE^^ charifiiae, quoa fiib fpeciebus panisö^ uini conficitur, amp;nbsp;à Chn'fto qui eAS^* cerdosin æternum principaliter coni^ cratur, Vndc Pfalmifta loquens

1 N s T 1 T V T 1 o.

Cerdotio Chrifti çtcrno dixif.Iurauit do minus Slt;no pœnitebiteum,tu es Sacer dotes in. amp;c. quiaficut Mekhiièdech obtulit pané ôôuinum,ut didum eft,fic Chriftus in Sacrificium Euchariftie fub fpeciebus pan» QC uini, confecrat cor* pus fuum Ôé (ànguinêJn quo làcrificio Chriftus eft facerdos principalis Slt; ho* ftia oblata,quod quidem myftcriû fie fi guratum eft in prçditftis authoritatibus Gen.amp;Phdm.LicetHcbraeicxtoto no intellexerSt, ficut ncc alia myftcria Chri fti cognouerunt ad plenum ,nihilomi* nus tarnen quidam decorum gloftatori bus antiquis aliquid de hoc quafi fo* mniando fenfcrunt.V nde in Glofta lu* per Genef magna quæ dicitur Berefich Rabba, fuper illud Genef.x^.. At uero Rex S^em eduxit panem amp;nbsp;uinû,2lt;c. ficdidf.Hoceft,acfi diceret feriptura:

I Tu es Sacerdos in æternum fecundum ordinê Mekhifedech.Hæc ille. Ex quo patet,q fecundum eû facerdos inacter.

I qui non erat realiter iUe Mekhifedech, fed

DK BVCHAMSTI*

(êd per cum figuratus, habebat paneffl QC uïnum, in ficrifidum offerre, quo4 propric adaptatur piopofito noftro. Hæc illc.Sic etiatn cum intellexit Raba* nus Epiicopus, Hebraicælinguae non ignarus intcrpres, quern admodum eius Pentatcuchus teftis eft. Hadenusaudi* uimus typum MelchiledeebjCui fatisft rifecundum ftiumordinc debetinno* «O Tcftamcnto in acternuin.Adhscc oftendit nobis fcriptura Qc aIium,Exo^ dili.ex illo ludæorumPdàhjhoceft, pafchate. Quid hicfadtûfitapudinos, legunt uniuerß,at paud funt qui adu« tunt hiftc ineffe quaedam uerba,qu3eoo bis fiint ecu aheneus murus aduerfus o* mnes aditus ingruentium Dei hoftiuni) SiC Ecclefiac oppugnatorum.Qux fünf illa uerbacEt cum dixcrintuohisfilij ftri,quæ eft ifta religio i dicetis cis, uilt;S* matranfitus domini eft. In quefenfoin 8C bis ftipra dixit,quod deberentimtno larc agnum paichalem.Siceaam ronomtj praecipit dicens: Oblcruam«* fefl*

I N s T 1 T V T î o. ?î7

Çem nouarum frugum 6lt; uerni prima temporis, ut fadas Phafe domino Dco tuo.Haud dubitauerim ,fi hsec quidam atœhisfimiliain Mofe uerbapenitius inipexi(rent,dilig«ntiuscp uoluiffent ani mo,£lt;minimumhac tempcftateeffe co tcntionis,Slt; plurimum pads. Quid italt; Dicam tibi in charitate; Maxima uocife ratio,quæbodiecontra Ecdefia:gratia rumaâiôcm,ciuséç magnificentiffimû Sacrificium inualelcit, ca eft, quod pars aducrfa manibus 8C lingua adfirmare molitur,ôdadftruitiniquû uidelicet cffe, 1 nbsp;ut hoc Sacrum ( qi od miffam uocant)

1 uocetur {àcrifidum,quandoquidem ex i eamanducetur,SacnfidumenimDeus I nbsp;nbsp;Übi folus uendicet èC non homo. Qua

I propter aliud elfe oblationcm ôi aliud j commeftionem, quand oquidem bate l nbsp;nbsp;duo uerba offerreac edere,uel ex dia*

I nbsp;nbsp;métro inter fe pugncnt.Nam fi Mifia fa

' crificium cft,non poteriteficSacramen

turn,amp; contra fi fit Sacramentum non poterit effe facrtficiû, co q» hoc furfvtn Y offeraïur

??8 D E E V C H A R I S T I A I offeraturDeo, SCilltid contra manda* cetur, £lt;c. Verutn dufinodi oblatran* tes canes,prius ipfum Rlofcn à capite ad calcc uflt;j^ totû perlegilTe oportuit,præ* dpue i2.cap.Exod.fiC id. Deutero.^ cs I'gnoranna Sgt;(. quadam audacia temcrc omnia inner tant fiC damnent, qnænort intellcxerint. Audis enim qucmadmo« dum pafchalisille ludæorum efusnon femel led tertio in codé capite repetitus, pro uidima fiue ûictifido dcfcribitui’ at que impcratur, quæ interim fiC ' Deo £C maducat ab hominibus.Quf; fi ctiam hie nece(îîtatcconftricflus(qw^ doquidem ueritatem audis)dubitareii^ lis de hoc loco, £C eius latiusorigino^ lt;nucftigare,en ipla Mofi lingua,hoed* Hebraica duo tibi olFcrt uerba Schahat be Zebah,quç certilTime uifilimarn oblationem defignant ôe cxprimuntbi quidêillaquocpCatechefiSjid 0lio,quaa parêtibus Rits imbuendio'^ liberijin hQcmodu ab iplà fua origifj^ .legttur ÔC fonatjZebah pefa

mîTiTvno. - nbsp;nbsp;n»*

ftai.Cui fuccinunt ôô Septuaginta Grx«* ciintcrprctes iuxtalatinum iermonêita dicentes'.SacrificiS pafcha hoc dno.V n de citracontrouerfiâ probatur çp Iult; dæoruniPcfahuei^i Zcbah fucrit, hoc eft,Eoïîi pafcha facrificiûfuit,Dco ob* latum,quodfubinde eos oportebatfu* os liberos edoccre,quo ôdipft fcirenthu ius oblatiois myfterium, quod cognitu certe perq neceffariû eiat. Eoïjt quidem P efah fuit agnus agniculus, que itnmo*

' labât pariter ÔCcomedebant,neutrum R ( nealtero, ficut neutrû ab altero quicq !differebat,fed code côftabant (àlutis fa

cramcnto.Quare aût ô^in que ufum de buerantludsEicû fuis uartjsxeremontjs agnos fuos immolare ac ederc C Mofes refpôdctôC dtdf.Habcbitis aût hune di

1 em in monumêtum Ôd celebrabitis cum

\ folennêdhoingencratiôibuscultufem piterno Jn fua quidêlingua Lezicaron, ^dGrscci dicûtp'*tp^lt;nvojj,ideft,Memo r iale.Hçc formidolofîs ncc minus folici us anûnis dixc(im,qpTopius ac penitius

Y * '^cupi*

140 de E V C h a R I s r I a f upiunt agnofccre fôlida

g*^ • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

Hic iam aducrte amice lclt;fîor, q«^‘ admodum ex diÆs diuinarum icriptu* raijt locis, Chriftiane boftieeluccfcati’^ riras,fuaptc^ ipôte fefè proférât in dium.Neminetn autem futurum (nifi quis prorfusfànæmentis imposquot;^ èc careat cerebro) qui neget Pauli fcnic riam,qua dicinPaicha nourum immo'^ tus eft Chriftus, quibus ccrtc uerbis »* gnanter explicat hune Exod.ii.locum, nos euidenter edocens qualcm habeant Cbriftiani Pafeharis agnum,qui pro bis fèmel in cruce ob la tus fît c3 ûngu** nis cffufîone, utilarius adHebr.r.amp;^^ cliiputat,necp rurfus pofîhacin cam for niam immolabitur qua femel obbw® eft in cruce, quinpouus fub myft^rio in figura panis acuini,pcruerbumfi^^ fanaificati, ueluti perpétua quatdam ƒ afiidua grauarumadîio ab Ecclcfia oftr rctur unica,omnium oculis aperte«p« fita,noftras iàluitthoftia,quo fingul^’

1 N s T 1 T V T 1 o. ?4t

lUa f ommeiriorauo,ardêscç illud Chri* fti defidenum innouctur in noftrismc* «bus, noscp accendat pari amoris aft'e* ôu. Quod profc^lo infolo hoc noftro pafvhalicfucontingit iuxta Mofaicarlc gistypum. ïam confer ipfam obfecro imaginem cum EuchariftiaEcclefiæ,Ôd ex omnibus diuerticulisin rcdlam redi» bisuiam.Primû haud dubito quin fatea ris noftram facrofanôam Euchariftiâ, in iUo pafchaUludacorum cfu pracfigna tam effe ÔC teftificatam, Et fi inficias ire libet , teftabuntur aduerfum te turn ipfum Dominic um opus, tum ucr« bum.Opusquidem, quia cœnam illam fuam iuxta confuetum legis tempus celebrauit deinceps finemimpoluit uetuftis legis cerepionijs .Verbum eti* am, quandoquidcm ipfe dixit tDefide erio defidcraui hocpafcha manducare uobifcum, Deinde pari fide confitea« Tis neceffc eft (.fiquidêueiuslex figura, noftraautem fitipiâueritas^unumde-bercalteri ex aequo refpondere, quo pa

Y 5, riicr

?4ï D E.-E V C H A R I S T I A

fiter figura ac ucritas fibi conlênttónt, tandcmcp in ipià rerum exhibitionc fibi j mutuo confonent.Porro ipfakgis figquot; ' vanûctcftatur il lain ludæorum pafch» tis hofiiâ (quac cft noftra uefpertinaC’X na^effcimmolatatn, «ti abunde exbW ipia coftitit fupra, ac deinde comineftalt; luxtaqucmió ordinem oportet 8C no» ftrutn pafchalem agnQ primutn ofFerrt ac deinde manducari. Et fi hocnoftrtJ paicha non dici debet Sacrificiû fine ob latio, nequaq facimus iatis ipfifiguré, quæ tam grauitcr nos compellit ad ob» latiónem.Iudaicus ille agniculusno to molabatur duntaxat lèmel, ita ut dein» ceps non amplius immolareturacman ducarctur,quin fingulis quibuscp anto -offerebatur. Quid proinde obfecro di» (criminis habet, fi içpius idem fiat quod piû ac falutare efi, fiue annue fiue quod die, quandoquidem nccefie fit plus g ß mei fieri f Si admittis annuam oblatio» ncm, non poteris tollere quotidianam. :Quod fi contra dixeriSj noftramE,^ . ’-t ■ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cb»gt;

ÏNSTITVTIO.

chariftiamnon debcrenifi annuc, SC id quidem femd cekbrari, pugnabit ad* ueriumtc, ucluii ex diametro ipüus do* mint fentcntia : Quotiefcuncp facitis in mei commemoraiioncm facietis. Atqui huic potiffimum aufcultabimusprtece* ptori.Quanquam etiam pukbre fuie fi» gurxconueniat, quodEcclefiaftici ex aequo omnes huic participant menf» fub facro pafchatis tempore. Etiâfi in* hibitum nullt fit 2lt;alias idem facere fine certo temporis dcleôu.liem Ecclefiafti ci feipfos fub id tempus purificant acri prseteritorum pœnitudine, quo digni habeaniuf hac menfa conuiuacj cuius fa ôi fane umbra fuit,qudd ludæos omne fermêtatum extra domos fuas oportuit

1 nbsp;nbsp;nbsp;cfferrc. Quid autem fermêtum illud de

1 nbsp;fignet, facile ex APOSTOLO

1 animaduertcrc eft, nimirum nequitiam 166 malitiam. Atque in hunc modutn

fibi concinunt Figura 66 Veritas in prxeipuis huius myfterij caufts. Ad hxc teftatur quoque ipfa eadem k ? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Y 4 legis

?4 DE E V C H A R 1 J T I *

legis figura, pafchaletn ilium ludæoJ? agnum efle immolatum fimul aflt;^ coffl meftumin memoriam diuineergafcct* ftodiæ in Aegypto, necnon ÔC in vccof dationem mirificæ illius libcrauois, cos cxemitab Acgyptiacafêruitute.lu« xtaqucmri£um,6Cnoftræ Eudnrifti^î rcligionem inftitutâ oportuit elTc reCNimirum ut fi quis apud fe fluduet, ancepscp huius ueritatis profeflbr cxtirc rit,hune ftatim citra moram poffii Chf* fti uerbum uindicare ab omni ambigti* tatis ferupulo, ÔC in dus dodirinajafTer^ re præfidium, tutiflîmum fiddaiÿlunigt; Cuius iànè dodîrinæ abundc locuplf' tes nobis telles funt Lucas amp;nbsp;Paulus in hacc uerba de eo fenbétes: Hocfacitein mcam commcmorationem.lam'neup des quàm (cite quàm apte cum Mo” (âica ilia figura c6ucniat,imo fimilia di‘ 1 cat, nimirum quod fuum palchaacillt* us Mofi palcha eodem pcrtineant,ôf ult; rèunumfintulu atœ myfterio i Quin 8^ eadcinopera obllruituiamhis,qnlt;

olin* I

I N s T 1 T V T 1 o. 5 î olim uenturi atep diduri crant immola« tionemChriftiin cruce refpondiffc lu« daico illi T\D îi,2lt; non ucfperrina: flli cœ næ fiuc Euchariftiæ quandoquidem ChriftusfenÔ obaüerrtin memoriam, fed in redernpuoncm.Numueroinmc moriam fe obtulit ï In cuius quaefo me« moriamç' Autapud te'ne idem eft, me« moria ÔC rcdcmptioddeocç folidam at« qucgermanamnec minus firmamfen« tentiara habes apud Lucam atcpPaulS, quorum pofterior non folumbuius no uræ Euchariftiae ufum fub prxcepto edifferit ^quemadmodum alibi in huiua libri partitionc audifti) uerumctiam obnixe orat,ut uidclicctnoftraEuchari ftia pro uirili refpôdeatîudaico illo Pe« làh,tam in oblatione ac efu, quàm in c6 mcmorationcjôôcæteris omnibus,haut uchementer mirer,fi quis ad hxc tâ aper te expofitaucrba,tum intelligenda,tum ' cïedenda,poffit effe adhuc uel métis tat dx,uclingenq plane ftupidi.Quôd R intérim ÔC hocinteipfocxpcririneque«

Y ç asjtetç

1

54^ D E E V C H A R I S T I A as,rc^ ipft cxplorarc,quo m'delicctpï* óo hen' poffit, ut Euchariftia aliqüO modo fiatfacnfidum ÓC oblario Chri^ fti, quum eius refonent uerba, Acci’ ptte SC manducate,pugnentŒ tntet^« omntno dare acdperc. Audi his lati* ora :NufquaIcgitur inld-iptura,itafifl gula quaccp uetens T eftamêti holocau* Ra cfle immolata Deo, ut cx his nihil àSaccrdotibusfumptû fitscque meftum, quin poifus. omnia cconuei'fo habes. Lege hac de re r. Lcuitid capuG in quo luce clarius habetur, qucmad« modum hoc ipfum quod immola* tum erat Deo, cxceptum quoqj fit aß cerdofibus SC commeftum, maxime pa cificorum oblatio, iuxta quê typum SC ipie dominus nofter feipfum fecit obla» tionem padficam, quo inter Deum Si homines firmarct pacem, inftaurarett^ pmnia quæ in ccelis SC quç in terra fünf* Latius uide Apoft. Paulum feribenten’ de tanto myfterio Ephefiisatt^ Colof Cuius fane làlutifcri offich quoiidi? . * . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nos

IK s Tl T VTlO.i î47 nosinnoftra Euchariftia memini'mus, debitascp perfoluimus gratias in omnes omnium fcculoi^ generationes. Qiiin« ctiam, fî adhuc es tam animo fimplex, uel potius nequiter ftultus, ut credere uelis oblationê femper adimcre uiiâ cb% lato, acproinde Miflam effc quoddam homicidium illius quodluccedit in fa« crifidum,fcias Só id certo perfuafumha bcas, qutfquis hoe dicit, qgt; ex feipfo ea ceu araneus fingat, hoe eft, métiatur .Et nemo tam abfolutæ eruditioniseftjUt hoe P aradoxon poflït,tefte fcriptura,tu cri,Sæpc,fateor joblatio defignat inter-nctionem,fednon femper,fiquidem ua ria immolabantur in lege, tarnen non oinnia occidebantur^Difpieemodoex ïot narijs nomenclaturis quodcunep uo lueris uerbum, SC tarnen inter omnia ne unû quidem reperies, quod certo défi» gnetaliquâ exitialê corporis necem,nifi fortaflîs illud Schahat. Nec quidê inter Græcos inuenies, niß hoc unû fortaffig •vwj utihabes ap«dLuiéJeu fi qua alia • • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peculiaria

348 DB EVCHARISTIA

pcculiana facn'fïcandi nomina runt,ot oÀoxauroû) PaulusSTrÉvJ'ca/xaiutitur G*quot;? ca di(fïionc,in fuailla corporcxmor* ttficationis delibarionc x ^..Timoth .4’ Quâquam alias etiam in alium fcnfuii^ capiatur.Latini queries mcmincruntal* cuius oblationis quac praefentem adfttt mortem uióimae, per hoe uerbumim* molo plcruncp exp!icanrid quod fenü* unt. Offero uero unde oblatio dedud* tur, uarfjs ufurpatur modis, partius ta* mcn,quotics mentio agitur uióimae ali* cuius quæ aliéna perfoluitur morte-Quod il interdumin cum fenftim acd* pitur,fere femper annexam habetappé diecm quæ exprimât genus oblationis-Veluti: Obtulitin holocaufturn, amp;c. Quid proinde pcccamus, quid fecleris cômittimus fi Euehahftiam uoeemus oblationem f quafi ofFero idem fignifi* cet quod occido. Heu quàm meticulo* fum uerbum fadîum eft unica uocula oblaiio, ut quifquis cam pronunciet,fta tim Ixtalner impegerit caput, Atqui tî

ï N s T 1 T V T I o. î49 grauem tumultum non oportuit mo* uiffeenam fi uel à facrificio deduefia ef» fet uocula.Potcs'nc igitur tolcrare ut Euchariftiam oblariôem uocem aut mu nusfSi grauiter accipis, quum dtco Sa* cnficium, potcn's tu intelligcre facrum oiFitium, autfimplidter Sacrum. Et fi hoc audtïu tolerabik cenlcs ( co qgt; uerc Eucharifttafàcrafitjd quod negare ne quis)curnonigttur fubindc camucl u-nico uerbo nuncupem Sacrum i Quid iam atwem altud eft apud uetcrcs lari* nos,Sacrum,nifi Sacrificiumdta quof^ fifaftidis ô Phtlomufe6ult;ria/jfiue9£06 jx Top uoca u?ëow* fiue nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;te of»

fendit fubfttrue «y'«]«. Si ut'tas He braicumillud Schahar,huiult;î loto repo neminha,kurban,fiue Ifle. V erum kur* bannimiu findet Hebratce,quinigitur perfeueras in hoc nomine Miß« fath,quod pjeamp; Chrifiiane rdbnat cn-amnum fi fituox Judaica iSed hoc face rerecufas.BenetQuidtgitur uis ut facta inusabiî'SiubidcfipifcK ncitcr cib quem

îfo D BTVCB ARIS TI A quem alium ad tuum palatum condif* ( mus^Nufquam,inquis, habetur quo3 , Euchariftia in fcn'ptura uocet Miflâth, Quin pari fide amp;nbsp;tu dic fodcs,ubiuoc« tur Sa^rramentum.Si Euchariftia no eft MiïTathjCur no cam alio exprimerepo* tes uocabuIoÆt quid aliud eft diccre, Miftath non eft obIatio,nifi,Mifrathnô eft Miftath, quandoquidem Miftath fi* gnificet oblationê i Quod ft pergiscflc pertinaXjtuo^ hçres ingenio(faciamus aliquod periculum iftius tuse audacix) nc unquam utaris hac nomêclatura, nee uoces altaris Sacramentum. Admit te nobis horum nominum ufum, fiqui dem QC noftra (unt, QC finge tu« Euch’ fiftiac alia . Sed quod crit ilh nomcn^ Quo uocabulo digne explicabis huiiis Sacramentt dignitatêc'Libêtcr uolumuJ efle fpedatores huius Tragœdise,ô^ff pcriri quàm féliciter fuccedat tibi cö uiif go.Nihil enim dubito,quinftatim eogi tabitjimo iplare ftibodorabitur cQ con (ueta no audierit nomina,quod pro Eu chariftt'»

ÏNStiTVTÏÖ. 3TI fhariftia fis iilis ex altari partiturus reci* famcntaraparum.Sanc, quantum con« kclura affcqui licct,cgrcgius htnc fcili» eet 8C pukher cmerget diuini numinis cultus,ita ut intra paucos annos pror« fus e medio fuftollatur huius Sacramen ti memoria Jam tandem die obfecro, quak nam nomen uis illi dar€,quod in fcripturis expreffe habeatur f Tefta-mentum dici cupisç' Sedde hoe in ultimo capite audies propioria ueritati, NunquidEuchariftiam ; Bene, Quód fificcam cum Ecclefia nó minas, con* fiteris ÔC illud cum Ecclefia, quod fub hoe nomine intellcxerunt omnes Pa* tres Orthodoxe. Menfam Dei appella-relibetÆt id redle : Scias autem tÿ Pau« lus ex menfa domini faciat altare, iuxta quod infequêtibus latius auditurus es. Porrofîiam unumatqûeidêcftmcnfa fie altare , rurfus cum Ecclefia confi* ten's ucritatem. Proinde cum nolis hoc Miffath unà cum Catholica Ecclefia nuncuparc Sacrum, fîmul omnia tibi nomina

îf» DE EVCHARISTIA nomina intercipiuntur-, Sé tandem Eii‘ chariftia ipfà. Sed ut ad inftitutum amus, Chriftianus homo haudquaq^a feideo occidit, fi corpus fuum exhibent hoftiam uiuam,iuxta Pauli Paræncfini' Neqt etiam idcirco ièic interimit, fi quo que iuxta Pfalmiftam, Contritum cor fuum ofFcrat domino. QiiotidieofFcrô tur pacis preccs,gratiarumadiones SC munera Dco, Sgt;C tarnen nuUa condngit datæ mords aÆo.Haud itaqj crucifigit Chriftum EccIeCa,quum lècundum or dinê Mekhiièdcch feruct ac faciat, qui'c quid ci portendit Mofiicum illudPc* fah.Quam igiturindodlosS)C nequiter ftolidos cos elle oportet, qui eiuihiodi nenias uulgo proponût,quafiEcckfii fêquerctur crucis uidîimam, ÔC non ma gis imitaretur illius uelpertinæ cœnxfa crificium.Nam quumiChriftusin crû* ce QC nô in uluma coena palTus fit, nos* que (cquamur illius ccvnæ ordinê, quo pado crucifigimusDcumc Quiautan hi ûnt, qui ruriùs crucihgunt itbiChn« ftum

I N s T 1 T V T I o. îfî ftum,clare enuclcabit nobis Apoftolus adHcb.6.tantum tu cura ne ipfecoten* liofus Ecclcfi æ aduerfarius inuentus,u« nuk ex horû numero merito cenfearis.

Inrerea quid obeft fi nunc poft delt;= monftratum priorcm noftræ Sacrofan dæ Euchariftiæ typum, etiâ aliumad-ducamus edifterendum ex Leuitico i In CO quippelcgisquemadmodum præce périt olim Deus populo Ifraeliiico,in (u islàcrificijs memorialcm oblatioem ce» lebrarein odorcm fuauiflîmum domi« no.Conftat ipfa fibifcriptura citraullS fucum.Hebræi uocant hanc oblatiSon Iffe fiue Azeara, quod nimirum uerbû petuliari quodam iureperrinetad Sacra mentum altaris. VndeSó Septuaginta Græci eum locum «k? àvi p-vko-i/j interpre tati funt,eadcm reddentes uerba,qute 6^ Lucas 6t Paulus,dvm huius Satramen* tiinftitutionem deferibunt, quo sgno* feamusunum eundemcp fpuKum tfte locutum in utroep Teftamen o, ôf «plà re coràm experiamur , quôd »s panis,

Z quetn

574. DE E V C H A R I S TI A

qucm uctus illa Synagoga inmonum«* lt;um obtulit,noftri præfignaucrit Sacr» menti uen'tatem Sgt;C ordinem.Nccmini* mum adiumenti adfert quod Azcara enamfignificatfuaue olentcm oblatio* nem, quæ unice quadrat in Chnftuffl, qui iêmetipfum tradidit pro nobis obU tionem Slt;hoftiam Deo in odoremfua* uitatis. Veruntamennc quis hancme^ morialem oblationem in pane fuffigat crud, nec uelit infra in fuo dimitterc ufu,cn,uult ipium GræcanicSécvap-VKfn? redprocani habere memorialem obhri oncm, neœ enim dicunt p-vea uel quae finipficem rcrum notant mcmori« am, fed Scvap-vKinç quod reciprocam hoccftjCrebro recurrctem dcfignatmc moriam , quam iterum atquc iicrum fieri oporteatjid quod Paulus lubens concedit diccns:Quotienicunt^ fadtis, 8Cc.Nelt;^ cnimillud Græcanicum ocioleferiatur. Vt tarnen multa paud* complcdlar, hunc memorialem panon tantac elk oportet wirtvitts ac ]atriae,ut omnino

INSTITVTÎO.

©mnino nobis unlearn illam Icfù Chri* fti oblationcm pro nobis pcraôâ in cru cc,in quotidiana,plena atep fubinde prç fenti commcmorationeconferuet, fug« gerat att^ tucatur inter tot tantasep curas,ac mille huius feculi calamitatcs,quç nos dum bate manct uita, perpetuo tor-quentacangunt.Ncc dubium eft, quin 8C Dauid de hoc Azcara cecineritPfal-mo iio.dicens:Memoriamfccit mirabi-lium fuoi^ mifericors SC miftrator dns, efcam dedit timentibus fe .Metnor erit infeculum teftamenti lui. Quid clarius, quidapertius fuo teporede hacfacro« fanda Euchariftia Dauid dixiffe potu-itCPorroProucrbialem ilium locum de tnenfa fapicnti3C,qu3e Chriftus eft, pru« dès prætereo, interim lcdlorê remittens ad Cyprian.quiinhac parte noftro fun getur officio. Is autem fic ait: Sed ôfpet öolomonê ipûflantftus typum dnici Sa crifict) przmoftratimmolataehoftiz pa nis 00 uini, fed fiC altaris amp;nbsp;Apoftoloi^ facials incnuonem,Sapicntia,inquit, Z a «difi

35”« DE EVCHARISTIA

îedificauic fibi domum fubdidit lumnas feptê, Madîaun fuashoftias,nii (cuitin cratere ujnum fuum èC parauit menüim fuam.Et mifit fèruos fuos con* uocans cum cxcdû prædicauone,a^ cratcrem dicens:Qui eft infipiens,dcdi net ad me,SC indigêtibus fenîü dixicVc nite S)C édité de mcis panibus amp;(.

uinum quod miïcui uobis. Vinum mixtum dechrat,id cft,calicem dniaqua d uino mixtum Prophetica uoce dcnund at,ut apparent in paffîone dominica,ilt;i cffegeftum quodfuerat prædidû. Am pliusficuilibet, poteft SC panemillû^ derum,boc eft, propofitionisin figuré dominid panis referre Ilium foli Sacer-dotes comedebant, SC hune q oqueSa cerdotes, fiquidem ornes Chrifhani fint ^irituales Sacerdotes confecrati Dco. Et qutlquis non eft Sacerdos,hocciî, Chiiftianus,hunc dedecet efus huiuspa nis. Quurautem is panis Lehempha* nim uocetur,uaria eft apud Veteres opi nio.Namiuxta fimpliccm literaturam dufmodi

1 N s T 1 T V T 1 o. î$7 eiufmodt panisfuit qui omnibus coràm proponebatur inmenfa,ucl qui aperte ante omnium confpedum profercba* tur in medium. Quanquam non fol um non contemplabatur, fedmanducaba« tur etiam,ncc licuitSynagogæ unquam carerehociàndlo pane, bcclefiac quidê Dodores interpretantur hune panem, de diuini uerbi pabulo, eo quôd is pa-nis femper aperte ac fyncere coramDeo difpertiendus fit Chriftiano populo in falutcm. Qnemfanè fenfum refert nobis 06 Man illud cœlefte.Poterit int créa amp;nbsp;Euchariftiam fignificare, iuxta illud Ioannis 6.Patrcs ueftrimanducauerunt manna in deferto amp;mortui funt,Hic an tern eft panis de coelo defeendens ,utli quisexipfomanducauerit, nonmoria tur in çtcrnum.Equidcm perada huiua uitx militia, ftrenuis Chrüli Athletis da bitur uerum illud manna in æterna gio ria iuxta illud Apocal .Vincenti dabo manna abfeonditum, in fimilitudinem cotuquiquadraginta annis in deferto, Z 5 hoc

î78 deevchamstia

hoc cft,qui labile huius miferiac tempus line cœlefti illo manna non funt emcn* lî, uerum magis uft, in'que ƒ ius uirtute hanc peregrinationem fortitcrcumHe lia abfoluerunt,haud abfcp magno con fliducontra fpiritalcs poteftatesacne* quiuas habitantes in cœleftibus.Man apud Chaldæos fonat,Quis ucl Quidî' Eteftuerbum ciiiufquc fidelis animæ, quae lëcum de Dco eiufque mirabili* bus intra lui pedoris fecreta admiratuï dicens:Quis hacc uniucrlà largitur i De us. Quid autem c* Omnia bona, lanóa quzque amp;nbsp;fàlutaria. Atqui ineum mo’ dum polTumus èC nos làlubriter hac uti uocula Mana fiue Manna.

Eandem præterea hoftiam quant habet Ecclefia, nonnulli ratam elTc uo* lunt ex Danielis Prophetia capiteS.fi^ M.in quibus uaticinatur Daniel quemad modum olim HaThamid,hoc eft,ætet na ilia ac perpetuo durans oblatio aufe* rendacratper impium Antiochum rc* gem.Laudo uiros qui tam induftrie fo* as exp^

1 N s T 1 T V T 1 o.

ascxplicant uires incruenda fcriptura, eam'que fcrutantur dteac node ,iuxta præccptum domini .Spero quoquefu* turum,ut inancs Pfeudoprophetarum ftrcpitus contcmnant, quando rj dato ftudio omnetn antiquitatem ( exccptis paucuUs) inuertantatque confringant. V crû quos uerè Ecckfiafticos deqciet uentofutnfoliutni Quos femel rede ca tholicos profligabit înconditaHacreti» corum loquacitasç

Liquet omibus Danielis propbetiâ capite undecimo dicerc de auferendo iu gi Sacrificio.Eamergo primum intcl* ledam uolumus iuxta literam, deinde ctiamiuxta retrufiora fpiritusmyfteria. Pïopheta Daniel, magna in Babylo* nia angebatur folicitudine propter di* uinac tuêdas fidei cauffas, ÔC huic uni ne gotio impendebat omnem animi fui uir tutem. Ideo cp iuxta fua uota mifit ei An gels fuum Deus,qui reuelaret ei omnia, uidelicet quo pado multis rétro têpori« bus poft Babylonicam illâ captiuitatem

Z 4 «que

DE EVCHARISTIA

acqucÔt remigrationcm Hierofolyni’^ rurrijfuccefflirum erat utricp genti, h? cll,Iudatcæ attj ChriftianæjCuicp tn fide. Cuius negotfi fupranusfcopusi® erat. Futurum ut Syn'acus illc Tyr^n” nus populum Dei,id eftjudxosoppi’* gnaret amp;nbsp;ad tcrram ufcp profternerct, quemadmodum tarn prtdcm Chaldai’ cusfcecrat Tyrânus.Interca illaturusS^ prophanas manus in iàndluariû Dd,ü' niuerfacp inibi demoliturus arœ cucrfi* rus,ita plane ut omnem Dei cuîtum xta Moiaicam legcm legitime inftitutu cxttngueret, huc^tota intentionc téde retjfi quo modo pofTetludaiimutranf' formarc in impios Gentilium ritus, M quod ô^hodie fanguinolcntusilleTur catous molitur uiribus. Atqui ea Pro* pheda oLm copiera cft,ut teftâtur Mac chabarorumlibrï atc^Iuftini.

Quin Ô6 inter reliqua exitialialudai cac reipubltcæ diipendia ablaturus crat iuge Sacrificiûjquod imperaratMo* feSySt inuiolabdi religione fempcr fcrua tum

J N s T 1 T V T î o.

turn fucrat apud ludæos.De hoc Sacri* ficio muhahabes in Numéris xS.cap.ôC inNeemia lo. amp;nbsp;in Ezechiele 4.6. Voca turcp apud Hebracos Olath thamid.V o catur 8*2 MinhathamidjUt eft apudNe-etniam,hoc eft x.Efdrac lo.Græci id ap« pellani in Mofe 8lt; Neemia Holocau« ftonEndelechifmi .Veruntamenhicin Daniele fimplicitcr appcllatur « J'tXîKî* M-3i?gt;quemadmodû nbsp;nbsp;in fualingua fim«

pliciter Thamid ♦ Nunc uero,ut fimilia limilibus conferamus, quemadmodum Thamid apud nos Germanos Teuto« ncs fonat, id eft, fempiternü, ud aliquid fimile quod perpetuo durât (^iu* xta quod SsC quotidianus panisin oratio nedominica nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Thamidi nun«

cupatur quot;) ita uiciffim graccum illud En* deleches apud nos interpretatur id femper xqua ac iufta poi tione perfeue* rat,nec mutatur unquam nec intermitti tur.Etquide hocipfumiugeSacrificiS omnibus antclucanis celebrabatur ,uti in Leuitico lcgimu8(^Exodo interim di*

Z Ç cen

Î^Z DE E V C H A R I S TI A centemane SCucfpere) SC hoc in dationem conditæ olim à Deo creator?

uniuerfi mundi opificij, Maxime Sabbatis. Quod fi myfterium præfigurabat unius ac (blius Dei tatem, QC folida cœleftis patriacgau«*’’ Iftucautem Sacrificium furibundus**'^ T yrannus fupprc(ïit,fundituscp extiiîA uit, iuxta Apocalypfim Angeli.TâiJ** ctfi nolint quidam hic admitterc folus Antiochus Epiphanes notetut, fed magjs Titi illi, uel fi qui alîj Ro” mani Coniùlcs, ut CralTus, Sofius,Sa* tgt;inus,5C id genus Ducum, qui illud uini cultus exterminium folicitariint,w oquefauoreSC inftindîu prouexennH-Verum SC hoc ludaicum quoddanidigt; gma eftjideo cxcogitatum,ut fi ifta bh” fphemia transferatur ab Antiocho,iii* tcrcidat fimul 8C ipfà ueritas figut^f. Quifquis à capitead calcem ufqucdili' genter expcndcrit huius capitis leâio‘ nem,is facile aduertet, quodiugiter hic

uniuA

IHSTITVTIO.

Unius perfonæ fiat mentio, quac fllud grandcçxcidiumex Cuoingenio exor» lurus fitjfuoptecp Marte perpetraturus. Quódautemintereaó^ mulcorum alio rum hic fit mentio, qui peraâuvi fint cœptabelli rnunia,nequaquam nos co^ gitaffentire ludæis, quafi hic pugnato* ruin manus nequeat effe Antiochi Prit! cipis, hoc efi:, belli duces, per quos ccu per iùam manuin prophanet Sandua# riumDei,ÔÔ aufcratiuge Sacrificium* Hæc dixiffcoportuit in præfidium cius quod proxime fcquetur . Antiochus ille eft uenturus ille Antichriftus, quod uniuerfus confitetur CHRISTI A» NIS M V S, nec poffunt non idem di cere ôi Schifmata. Nequc cnim frultra Chriftus dixit Matthaeiuigefimoquare to : Qui legit intelligat, certo loquens ) de Daniele. Quibus lane uerbis, ceu digito demonftrat Antichriftum , ac fidicerecraflius uelit: Daniel Prop! e« ta non femper de Andocho, Pilafc, 6^

JU DE E V C H A R I S r I A

amp; Adrianouaticinatus eft, quiabomi* nationem deiblationis pofituri funtin loco iandlo, Hie Olympij louis fimu» Iachrum,ifte Cæfaris Aquilam,ille Schi kurz aliquod, iuxta omnia quae narrat primus Macchabæorum liber, fed mul to magis de perpetuo illo meo aduerfa* rio,quern ipfe Satan corporaliter poffi' debit ac inhabitabit,quicB omnes quot‘ quotmeum nomen prontcntur,fuafc« rocia profligabit, amp;nbsp;quicquid Chriftia* num ac landlum eft,cuellct,iuxta Antio chiT^ranitypusn.Etfihoc uerum eft» necefle erit fubinde,ut in nouiffimis ton poribus iâeuiat inter Chriftianos Ant* chriftus ad fimilitudincm illius Antin' chi,qui ante Chrifti natiuitatem grafb' batur inter ludacos. Sed fîC Antiochus inter caetera luftulitetiam i^eSacrifie* um ludxorum, quare neceflario fequi* tur, q» QC Antichriftus eruturus fit qnn‘ tidianum illud Chriftianorum Sacrifie^ um,Et hinc quoep conftdlaneum eft e* tra cotrouerfiam, etiâ Chriftianos op^*^

1 N s T 1 T V T 1 o.

tere aliquamhoftiam habere,ne in typo euacueturuerttas. Alioqüi quid poffer fuftollere Antichriftus? Ettamen opor tetomninotmplcri feripturam, Quale autem hoc genus ûcrificij erit quodau ferct Antichriftusc'Corporis'ncan con triti cordisCde quilausfuperiuslatius tra ôauimus,Scdhoc genus hoftiarumne quaquamcompctithuicinftituto ,eo q^ nulli exterminio obnoxiûfit. Qui funt igiturij quiinuident Chriftianis exteri« us Sacrificium, quin 06 eos fua defrau« danthoftia, quam interim eos habere oportuit, nifi prorfus nos fallant uauci* nia ProphetarutnC

Ageiam tandem rctrufam quorun* dam nequitiam ab auriculis foras pro* trudamus, qui for taffe côtra nos obftrc pentes diduri funf.Hæc quidem de lu* daico illo tâtum Thamid hadfenusfiue iugi Saaificio diôa, quid ad nos perti* ncntfParerga funt8lt; a nobis aliéna. Re fpondco, TT u'nc audes ifia diceree Opti me.Eadem opéra nega euam omes alias dqfdem

5« DE EVCHARlsriÀ ei'ufdê DantdisProphedas de Antichri fto, tantum l'uxta literam de Antioch O intellige untucrfas.Qi’O^ fi feceris(facies autê ucl coadus ôi dem cttra gratiam)tam tuis fcripttstndi or decider portio, quæ maxima ex par* te ex huius Prophetæ uaricinijs Papifti* cam oppugnant authoritatem .Ecqui^ fubinde ipfe rogo tam ferociter cogi* myfticum huius Prophetç (ênfum, iat” Regia tlla facie, nunc illecebrofisinfor* minas concupifcenrqs,denique cutn fn* finemanibus excidio, iuoep Maoïini, fîCc, Quanquam fine mente uocesfinj irriti conatus. Quod fi tibi Danidao uerfus commune Ecckfiac MifTathin* fiirrcxiffè uidetur (idquodfiditiS eft) cur nonpotius inceflit in Anachriftu^ qui Chriftianum illud Thamid,hoc A çacrificiû fublaturus cft c” T ua‘nc in Pa* nielem congeftamcndacia acftimariiô* lum debent, ÔCnon potiusuetus ex Deo prodiens ueritas fibi uendicat’*!' pondus amp;nbsp;fidem/Tibi'nc foli uatidnar* contr»

1 N s T I T V T 1 o. 5(S7 contra Antichriftum debuitPropheta, non item nobis lt;nbsp;Vel folum de

1 Antiocho pracdicare dcbuit i Quishic tam caccutiat, ut non uideat Ecclefiæ xqucôCEuchariftiæ hoftes impure fua tradarc dogmata,ôô Cneuerecûdia no« uafingeref Eiufinodi Spermologis ac Chreftologis unà cum Daniele fan« ôum Paulum uelinuitum fubfcribere oportuit, imd ex ipfo Daniele certio*

1 ra difierere de hoc Antichrifto ad Theffaloniccnfes. A nobis autcm Apo

1 ftolumamp;Prophetâlonge oportet effe i diuifoSjO præpoftera iudicia.

Quandoquidem igiturhorumpet uerforum dogmatiftarum deprehendi« mus fallaciam ôC fenfimus perfidiam, ipfe Propheta in fuo munere inui* 1 olabilis atque immobilisperfeucratte« ftis aduerfus futuri AntichriftiT yranni dê,placctpcrftareincertiffîmo attpfan ôiffîmo Dei uerbo, quodluacEcclcfix ' pa fuum Angeld denunciauitjUiddicet

a

568 DE EVCHARISTI* quomodo file homo peccati SC perdirionïsfît roeôurus Chnih'anoru hoftiam, luxta typû ohm in Antiocho dcpilt;Hum.Atqui hocipfumlonßcant« præfcire oportuit Ecclefiam quaniHai, ut cum faâum fuerit,credat, ita fieri nt” ccflum effe, quo impleaturfcn'pfurxue ritas. Item idcirco earn præfciam huiïis oportet efletribulationts, quo paraiins» paticntius atcp animo fius terribileoi Anticlinfti fuftineat perfêcutioctn ex parte in huius Prophetæ Prophet ad unguem dcicripta cft. Nicolaus il'^ Lyranus exalijsDotfloribusmuItacol ligens in huius capitis declarationeni,cH cit quod tempore Antichrifti ob nim« formidincm non audebunt credcntts confueta celebrare Sacrificia. Nollefflli bcntcr cffe garrulus, QC alicnæ confcicn üætraducfîor, 6C tarnenunus,id quod coatflus dico,iùpercft ex tam numerofo Hæreticorum gre^e, qui hic non ceffat omnem excitare T ragœdiam, êfinfit' mis poncre ofFcndiculû, Is fibi moioi udiiHj

1 N s T 1 T V T 1 o. 5«»

Uelim, ne hifce fufficiatur lods,è quibu» uindicat Antichriftû. Claret ipfius fcri* ptura: opifidum, Si patet omnibus ipfà opcrû tcftificauo,qu3c amp;nbsp;fortiter fuftra» gantur ueritati, Tametfi SC ipfe (àtis in« telligat quidfibi uelit Daniel cumfuo HeùrUjEt fin minus eum attç fuos hoc uerbiferit, quàm ut fentiat, fané ereni« 5iam habeat oportet pelle, nullis peruia telis.Equidem iftud Sarah, fiue uagain illam âTrosacfïap de Ecclefiaftico Sacrifi vio exdtauit idemipfe, ncc aliud eft fortius oppugnet,fimilefaciens nimiijt, quod Sc ohm agminc fado Antithri« ftus fatfturus eft, ita fane, ut mcrito quis qu3cficrit,fi aliquis non folum Chriftia« nus, uerumetia SC EuâgeÜfta cftc poftit, ac cade opera facere facfta Antichriftû

Supereft fuprema huius Eurhari-ftiæfentcntia,dcprompta ex Malach.u cap. Quod fl SC hâc quis uiolêta manu inuaferit, cogor adminere uel inuitus» Extorqueretamênemo poterit etiamfi aftutilmus fuerit. Verba quidcm patet

S) oimubuK

î70 DE EVCHARISTIA

omnibus, Icguntur ab omnibus, inter* prctantur amp;nbsp;exponuntur ab omnibuSj pro (uo cui'ufqî ingcnio, 2gt;C tamcm^ù® senere inuiolabiië rerincnt ucritatist^’ féiïïonem, Rdjcituc hic à Propheialu* daicum ifludSacniiciura,6CaIiud prophetatur, qiiod non in Hiërufalu’^ necinter ludæos, lcd in toto terrai^ of* be ÔC inter Gentes magnificabiiur.Con liant hæc omnibus.Tâtum inhoconn^ uerlàtur contentio,quia abus fîc,atq; ah us aliter intelligit hancGentium obla«o nem,unufquifcp ut propria fert opio'b, . quo ex inconfutili lcripturæ tunica fat’ antdiflutum cothumum. Vcruiniftf*“ non expedif, nec quidem fieri opof^ Hoc nanep modoEcclclta Chriftidto redigeretur in nihilum.

Proinde fi qua magis tutior nos Ht* leélat inter tot Syrenarum cantusatqif^ Siculos fludlus nauigario, audire conƒ tü(,quomodo ab initio nafcêtisEccItiiÇ i 6^ hune locum intellexerint priinio*’* ftr J fidei patres.Hocautê nemo Irenaî® I ineliu*

I H S T 1 T V T 1 0. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;371

mcitus poterit indicate nobis, qui prx cæteris omnibus certiffimus huius Sa* cramcnti indagator atcç affertor fuit,uir Apoftolicus ôô fide dignus.Is ergo fcri bitlib,^. MalachiamProphetam dixiflc Mcç fenfifie de noftræ E uchar iftiat Sacri ficio. Porro quisiam dubitct Ircnæum ifl:udex Apoftoloïçt difcipulis audific, ac didiciffc C'Copertiffimum enim cft q^ temporibus ApoîlolorumEcclefiafti-caillaEuchariftia crédita ôi fcruata fuit pro oblatione pura ÔC hoftia fantfia.O* portuitautcmôC eosex fcripturisuete* ris Tcftamentitcftimonium huius opi* nioishabuiffe. Vbiautcm tak inter oês fcripturas reperias quod tant aperte attn cra(rchanc.pronuncietEucharifti*m,li eut huius Prophet» uaticinium ? Qua j propter quicquid nobis hoc inloco afli gnat Irenxus de oblatione fiue Sacrifi* do ex Malachia, idomne comtnunem

1 putemus Catholic» Eccleßx effe do* lt;firinatn,cuiipfepr»alqs fuo teftimo*

1 nio tantum defen. Atqui huius uniua a Z autho*

37* DE EVCHARIJTIA^ authoritas pluris nobis debet eflejqus«” ua^ noftra opinio amp;nbsp;fallax conielt;^^* ra,SufFragatur huic ÔC Diuus nuSjteftaturcB ceu ex conlenfu totiusiu’ têporis ChriHiani populi, quódisM’* lachiæ locus tantum de SacriHcio noust legis exponcndus fit QC intelligendüs-Cótralud.li.i.ca.i6. Sic Chryf Tom*^’ Pfcgmatex.con.Gen.SimiliteiD.Hiö’^ fup.Malac.c.i. Attç in hûc modSloq^^'’ tur fcrè oês Dodîores, ufi^ ad illû Tuizen.clariifimum omnis probi» usexêplar,omniscp uirtuus Antiftitem» fup.Malac.c.i.Quin ÔC ludçusilleRab biSchlomo hue ProphctçlocQ deChri ftiano]?tSacrificio,quod Miflath uoca* mus, tibi exponet. Âtqp hune geimanô Prophetçiènfum hadlenus inculpatum (quemadmodû per manus uiciffim fibi luccedentium accepit ) retinet Ecclefia. Quanq ctiâ fi minus hune ex Orthocio xis haberetlcriptoribus,poffet uel hodie cûelicereexfimplici côtextu feripturx

Nequehic refiat, nbsp;nbsp;hutus Sacrifie^

ueri

I N s T I T V T 1 o, 57J uerttatcm impediat,quandoquidé ofhia ita ccu ad amuflîm fibi conueniant, ut ipfa fua confonantia plurimum adferât adiumentiôd roborisftabilicdae hoftiac Chriftianorum. Id em'm quod de ineen fo dicflum eft, orationcs iuftorum defi^ gnatjUti Irenæusex Apocalypfi tefta* tur,eo quod nulla oblatio fine oratione fieri debet nee poteft.Is autem fie aif.Eft altarc in eœHs,illuc enim preecs noftræ èC oblationes noftrç diriguntur, Sgt;C tem plutn,quemadmodum loannes in Apo calypfiaif.E taper turn eft templum dei tabcrnaeulum, Eeee enim, inquit,ta bernaeulum Dei, in quo habitabit eum hominibus.Sedamp;iàeer Piàltes oratio« nem eonfert ineenfo,eum dicit:Dinga« tur oratio mea fieutincêium in eonipe« dlu tuo, eleuado manuum mearum aa* crificium uefpertinum. Quo etiâinucr fu Hebraicum illud Ketoreth habes ex* preflum. V nde merito (uat impudenrix eos puderet, qui repuOTantem hune lo eum detorquent ad ipiritualcm noftri a 3 corpo

S74 DI EVCHARISTIA

corporis hofnam, cuius ad Romano^ mcminitPauIus.Suntetiamnum qui fîbîjpfis faceffunt negotia de Hcbra ICO illo T ehorah, nihil præterea agétes-Rurfus quidam, fed tolerabilius expo* nunt de gratiarumaóioe, qua ex occaû one conhtcntur. Si Euchariftiam.efllt; quae in 'feipfa oblatio eftjamp;Tquidemtalis exculgs uniuscaufatotum Sacrainen* turn fieri poteft Sacrificium. Verum hie ftatim mihi obijcient Tertullianumqut hunc Malachiæ locum it erum atqueiK rum de benedidione Dei Si orarion* exponit lib.3.00;4.Cont.Marcion. Verû enimuero ut ipfe Tertulliani partes dei* fendam,audader refpondeo, eS ncqi® quam ciufccmodi uerbis Catholics Ee defiæ detjcerc opinióem,quam nos bo na fide percepimus ex Ircnaeo.Quid ig* tur/Tcrtul.dc hilce Icribit ceremonijs, qua: ad Miffath officium pertinêr,S(fper quas rede fyncerc^ offerturDeo,ut funt,Gloria,benedidipjlauSjCanticaf^ riwidia,SC oratio fimpîcxjcxconfciétia

pura,

■ 1 N s T I T V T 1 o. 37Ç pura. Atquireucrahæc uniucrfa atquc Îîngula eft oblatio munda,{ànlt;fla amp;be« neplaccnsDeo ab unoquocç atc^ omni bus fada. Et fi hïcc accédant ad Sacra» mentum(uti fieri iKceffum eft) gratior erit Deo oblatio ifta.Proinde concédas uclim Irenæum retfle tntcllexinc Pro» phetam de Sacrificio corporis Sófan^i nisChrifti,quandoquidê dicat ipfe,Ec» clefiam fie accepiffe ab Apoftolis. Sed amp;nbsp;Tertullianum admittenonimpium intellexilfe eundem, fiquidem id de quo ipfe dicit, huic oportuit adelfe ob-lationi, eftcç ita efticax, ut uei in feiplo fit fuauiffimum Sacrificium in odo» rem fuauitatis D OM IN O. Neque cnim inter fe diffident hi Orthodox» patres,quin potius glutino quodam fpiritus connexi , germanum nobis reddiderunt Ecclefiafticum Sacrifici* um ex Malachia cumfuo fenfu.Por# ro ludacorum quidam etiam hune lo cum de precaûonibus exponunt fed fuis quas paffïm inter Gentes faciunt, a X). uenti

yji DE EVCHARISTIA uerittnefibt pi æripiatur fcriptura,qi« mordicus tenent.

Sane Prophetaipiê dicitdeSacrifi* cio mundo, fiuc oblatione pura,quçiK omni ex parte defccata fit, ut fua purita« te nitcat arcp reluceat .Facile fuerit cuiuis iain fernere, quo dill a fincla undequa« que puritas loli huic conueniat Sacra* mento,nec alteri cuipiâSacrificiOjqua™ doquidem hoc folum ita purum ôdlue« dum fit per Dei uirtutcm,iri (ui ilia «if* fica commutatione, ut nihil fît, quo^^ huicualcat comparari.Oportetautenj hanc oblationem aliquo modo uifîbilc effe, quemadmodum ufusSacrificioru foleteffèjquæ portantur, fcrQtur,acde* ponuntur, amp;c.Quôd fi Prophetafpirt tualem tantum uoluiflct intelligi oblati* onem,clariusnobis eam SC quidcmcn appendice cnuclcaflct, iuxta feripturx confuetudinem, uti Daufdem fecilTeco ftat, qui dum illud cotrid cordis Sacrin cium deferiberet, non folum cordis minit,«€rum addidit SC fpiritumconttt c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;buIadH”*

1 N s T 1 T V T ï o. 177 bulatum. Sic cum Ho fi a s lab forum il* lud depingerct Sacrfficium, expreffeap pofufi labra,neffmplexkôor crrar« in îenfu.Scd S6 Paulus corpus adncdft,c3 dicit de hoftia noftri corporis. Similiter cum mentionem faceret auxiliaris illius lioftiæ,addidit QC fc aliquid accepiffea Pbilippenfibus .Intcrimnos apudicri« pturas permanebimus, nec ab eis latum quidemunguem difeedemus. Quod fi quis alius exteriorem, nec minus purio* rem poteft ex nouo T eftamento proba re inter Gentes oblationcm, quat Chrt* fti nomen confitentur, lib enter demeli* oribus confultabimus. Certe, id quod credidcrim, baud inanem ucl uulgarem oblationcm petit tarn cgregium Pro* phetx uaticinium.

Hadlenusaudiuimus quicquidno* bis ud lex uel Prophetaî, (anói de bac Euebariftiabona fide tradiderSt.Quód fi quis contra pergat effe contenttofos, isfciatnostalem confiietudinem nôba bere,ne(^ Ecclefiam Dei. Fidelis quifc^

a f Chrio

378 DE E V C H A R I S TI A Chnftianusin omnibus ubicpinfti“* tutus,nouà audiré,nouit taccre,nouit2i fuo tcpore rcfponderc, ncc magnoper^ curat,ut uincat, bincc]^ référât aliquaw* ^loriæ palmam ( quodfoli HæreticiS^ bchifmatici unice quærunt ) fed magi^ Vt uerbumluftiùæ pcrpetuo fuauiâo’ riam féru et illæfam. Atquead id ncgoti, mediocrî, eo^fimplici indigetfertno* ne, quandoquidem cito credunt qui ci ueritate funt,Contra Schjïmaticusmul* tis habet opusargumêtis, quibusnoua dogmata infigat homfnum peôoribus. In primis eS oportet effc omnigenæ ou ditiois,deinde ut itiat iadtare multa,fnul ta perorarc, urbaniter blandiri crebro confolari, iæpius mentiri, prteterea ut omnia ad uoluptatem, omnia loquatur omnibus ad uotum. Vcrum eiufinoJi fuco nos Ecclefiaftici nihil indigemus-

Præterea nequaquâ ideo debet ud infirma uel kuis nobisuideri huiusEu* chariftiæ obhrio, quandoquidê non 3i icçrit in fua ilia ultima coeoa Dominus, Eg'’

1 N s T 1 T V T I o. 37»

Ego offero corpus meumfub fpccîc pa nis,Slt;c,V cl,hoc debet effe Sacnficmm

i Üue oblatio.EquidemfiidcircoEucha*

, ïiftia non erit hoftia feu oblatio, nô erit eadê ratione SC unicû illud fuæ crult; is {à crificium,oblaüo,quandoquidê non di xerit,Hic ofEero memetipfum patri» Quod fi mihi dixeris : Fortaffis dixit ÔC fcriptû non cft, refponderim fimiliter: Fortaffis ÔCillic dixit nec fcriptû eft.Rur

i nbsp;nbsp;fus fi dixeris‘.Omnibus côftat 2C ex fcri«

pturis liquet, qjChriftus immolatusfit

Iincruce, itei^tego quocp refponderim: Conftat 8C hoc quidem omnibus, ÔC ex fcripturisliquct, q» corpusfuum in coe* na ilia uefpcrtina iuxta ordincm Melchi fedech,iuxtacp typum ludaiciillius agni pafchalis obtulerit fponte.Praeterca quâ

1 nbsp;nbsp;doadunguemtibieaadferta ÔC rata eu

pias in alijs rebus nihil curans, fed ea« ' nbsp;nbsp;dem facilitate tranfilicns omnia) quae cti

am in hisbreuibus uerbis non haben«

' tur,quomodofcilicctChrdfus obtule«

i «îj quacr0 ego uidffim ex te, an etia hie ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habeatui

?80 DE E V C H A R I S T 11

habcatur 6lt;illud,quomodo confecr»* lient i Si habetur, mcrito id fccjueris, quod Dominum fecifle confiât. Sin mi nus,cur ôC quomodo tu confecras^'Di* ciSjEgo non côiècro quod Chnftus mel confècrauit.Refpondeo,Situnon côfecras,quid igitur fict ex Eucharite^ Alteri quæftioni noftrae qua ex te quçfi uimus, ubinam haberetur quod Chri* flus coïecraucritjita tefàtisfacereputas, T antum,inquiês,profcro facra ilia uer» ba,amp;fitftatim Sacramentum.Rcfpon* deOjVbinam locorû habetur quod ea* dem debeas proferre uerba,ut Sacram^ turn fiatc'Cur non fit Sacramentumrt» fi fileas,quandoquidem Chriftus femd confêcrauitc' Aut unum facito, Acdp^ panem amp;nbsp;uinum,at® crede Dominum ipfum hecconièlt;;raflc,amp; deinde fubn^ mine Sacramenti diuide populo.

quis credethifie tandem ftibeflc Sacra» mentum t* Quod fi omnino nihil inter* eft fiue hæc proféras ucrba,fiue filcnma prîctereas, fuppn'me uel femd hsc uer»

1 N s T 1 T V T 1 o. î8t ba populo telle. Quod fi aufis facere, non dubito quin infîgnes tumultus tx* citaturus fis, ôC fparfurus per uulgus. Proinde tuteipfcuides, ÔC fi riolis,uide-re cogeris,quia in his atcp altjs plurimis iudicium Ecclefiç oporteat fequi, fi for tatfis aliquando infimplici fcripturæli* teranonfatis dilucide fuerint exprcfia, iuffio,prohibitio, nomen, confuctudo, uel modus. Indefcriptionc cœnac Do« minicæ,nonhabetur hæc nomenclatu* ra Sacramentum fiue Communio, 6C ideo non erit Sacramentum uel Cornu nioc' Eadem ratioe nec facer Baptilmus erit Sacramentum, eo quôd nufqua id nominis inter prima fuæinftitutiôisuer 1 bahabeatur. Simili ratiocinatione nec i erit Sacra atcp adeo ter adoranda Trini 1 nbsp;nbsp;tas,eo qj nufquam hæc didlio legatur in

i fcripturis, nifi fi quis earn hinc commi« nifci uelit,quôdloannes in fua Catholi« 1 nbsp;nbsp;ca dicif.Et hî) tres unum (unt^ Quo iam

illud refer es, q^ fer è omnia huius Domi j nbsp;nbsp;nicg ccençucrba compcwnt obUtionii

5«2 DE E V C H A R I S T I A

Quinetiam,ncc quidem did pofliint fi* neoblatióe.Primum enimab ipfodno dida funt ad confîdcndam cam obîa« tioncm,deinde fùapte natura uduttlo* quuntur de oblanone,atlt;ç*etiS hanc ex* pctunt.Si hæc no ui'des ncc aduertis, ex dor talpa es,ÔC ftultior Moricho.Quid cm fibi rogo uolunt hçc uerba;feipfuiii in mortem tradere, amp;nbsp;proprium elFun* dere ßnguinemc'Nonne iàcrifîdj uerba funt C Si dicas nulla ratione competere Sacramento fiue Miflæ, refpondebo: Tolle igitur e medio ca uerba,aut diinit te ea,ô^ uernaculagcrmanorum Iingua Miflath legito, aut demum Sacrament tum fine horum uerborum accefiiont confîdto.

Latius te de bis omnibus conuenio, tu mihi rcfpodcas uclim Eft'ne ucrinfl ChriRi corpus ucrus^ eius languisfub fpecie Sacramentali in alade'AdCentiet, fl modo Catholicuscs.Rurfuseftncd am ChhRicorpus aceiusfânguisSaen ficiuin fiue hoftia Hic lupum auribus tents.

î N S T 1 T V T I O»

tencs. Verum ego nodum foluam.St igitur Chrifti corpus atcp eius fanguis noneft hoftia,inanis eft noftra fidcs, Si haâenusin peccatis noftris manemus» Sin ucro eius corpus ac‘fanguis eft ho» ftia,qui heri, ho die cft Slt; in iècula,quid igitur cum negas in Sacramento; Qiiid obfecro aliud eft Miflath fiue Sacra» mentum,nifi corpus SCfanguis Chriftilt; Itac^fi hoc eius corpus amp;fanguis eft ho ftia,necenario fequitur, SóMiffath fiue Sacramentum eue hoftiara, nifimauis oblationem . Qucmadmodum igitur Chriftumnequisfeparare à Sacramen» to,ita nee Sacramentum potesdifiun* gere ab hoftia.Et quoufque Clirifti cor pus nobifeum hic interris erit ( critau«= temufque ad confummationem feculi) eoufque perfeuerabit ÔC eius oblatio in terris, Quid eft: igitur ô Deüm immor» talcm,quódtantopcre faftidiashocSa« crum nomen Miflath; Äut quamdiu excamificas tuis dogmatis fruftra cre« denies;

SanâuB

J84 de ITCHARUTIA

SancRus Paulus confère menlàc Domini eu menQ DæmonioF?i Item ealicis dni cum calice dæmoniorû» Et quidem quantum hie intelligo,ilt;lcin cftaltarc attçmcniâ.Intcrea audio quod altare domini habeat unde bibatuij QuomodoÆxeute Apoftoliueibaad unguem,amp; eminebit ante oculos quod pctis tuos. Altare illud in quo Dg inonijs fuis immolabant Gentes, uocai menfam, fimilia^ loquitur de eoi^t ebt* bendis ealicibus, quafi conuiuij cnarr^t ordinem ac diiciplinam,Slt; iubindchuK connetfhtmeniam domini ac calice,Ue'S luti amp;nbsp;hare menla aharium fir, quemad« modum 8C illud Gentium altare, men» fuit.Et fi hoc certum eft, debet proinde amp;huncdominieæ menfieadeftehoft» qult;edam,iuxta quod amp;in gentilitrjs mc (isuaria ponebantur oblationuffl ra.Conftat enim ex hoc loco certiu^^ omnibus,quod menfiim domini mus uocare altare, quâdoquidê Paulu® audcai menfam nominate Altarc-D^^ de St

• 1 N s T I T V T 1 o.

de 8d hoc loco aducrtimus, quod obîa* tto ôd efus nihil inter fe diffîdeant (uti ÔC fupra abunde adfertum eft ) quâdo(^ dem amp;nbsp;hic ita mêtio fiat calicis qui one rebatur dæmontjs,ut ôâ fimiliter bibere tur,quemadmodum 2C deincepscap.8. apud eundcm Apoftolutn difputatur de idolothyto,quod etiamnû efui ceffe-ratimmolantibus.

Nonnulli hodie perpetuo damitât (flmiles illis qui olim iuum templum gc minabant apudProphetam) Inftitutio Inftnutio.Et quid nificC Sandus Cypri anus fcribit, neminem oportere in hoc Sacramento imiwri, nifi iblum Chriftû, Nam fi in Sacrifido,inquit, quo d Chr i* ftus eft,non nifi Chriftus fequêdus eft, id nos obaudire amp;nbsp;facere oportet, quod Chriftus fcdt, ôf quod faciêdum ^e mandauit,Exigit inftitutioncmôC uult ut Chriftum in fua coena imitcmur, interim exercens attçadfirmansaflîdua Ptacdicationealtaris oblatioem. Quod fi oblatio pugnar€tcuminftitutione,ne

• • b quaquam

)8$ DE E V C H A R 1 s T I Â

quaquam tant opère exegifTet ipfam in» ftituùonem.Hicaduerlàrq noftri uelu* num tantum ex Orthodoxïs adducant teftem, qui illoijî apologos fiue gloffe mata circa inltituiionê Chrifti deîenfi* tetjatt^ tueatur. Sanè feita eft corû fcili* cet inltitutio, in qua error leuitasfuc cefferunt ueritati. Sed alias latius dehis (èrmocinabimur.Porro hoc abunde fa* lis omnibus certo confiât,quod in ul tima ilia Chrifti cœna, pafchalis ille no* ui Tcftamenti agnus oblatus fit. Quant igitur obfecro procul dtftat oblatioEc clefiæ ab inftitutiôe f Optarem ut tu no longius abefles à Chrifto atque eiusrc* gno.

Multos male habet Só ifte quoque fcrupulus,quia Epiftola quæfcribuur ad Hebraeos , nihil aperte meminit de 'gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Miffath, cum tarnen eis ipfà Epiftolae in

feriptio omnem poftet cximereerroris dubietatem. Qua enim rationeuel de* buit uel potuitApoftolus multadehoc Sacramêto ludæis fcribere,quibusaliài uix

ï N s T 1 T V T I o.

uixunicam illâ (difficultcr enim acccffe runt Chriftianifmo ) crucis hoftiam po tuit perfuadcre ad fidem c* Ltquet enim quàm pertinadter infederat illorum cor dibus priftinum illud facerdottum, ncc potueratlcuiter cueUi,unde neceffum erat, tanto diligentius infigi illts Chrifti faccrdotium, eiusœ crucis hoftiam,pc* tiituscç ac medulfitus illorum animis inftri,quanto tenacius inhærebant uete îum ceremoniarum inftitutis. V erum poftinfitam femel fidem ôô perfualàrrt Chrifti religiôem,non eft dubium qutn tum ipfos Hcbracostum alios credentes ad plenum de hoc mytterio inftruxerit, id quod uel ex fuis difeipulis innotefeit, qui non pauca feruntteftimonia de tan to Sacramento. Nihil proinde agQt qui exhocloco ftiamoliunturmuniredo* gmata dicentes: Paulus quidem ad Hc-braeos de hoftia Chrifti feribit, fed de Miffath nihil feribit, ergo Miflath non eftSacrificiû fiue oblatio. Eadem quip* pc ratiocinacione poiïcs amp;nbsp;ita conclude . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jj i ic;Di*

388 DB EVCHARISTIA rc:Diuus Bernardus in fuis fèntentijsb quitur de triplici Sacrificio.Hic nulla fij mentio de Miflâth.Proinde Miflath no eft Sacrificium,quum tarnen alibi poB oftendi QC Bernardû Miflath aeftimafl« Sacrificium ac credidilTe.

Qui fit autem, ut nouus hic mûduî tamfuribunde contra banc fàcram ob« lationem pugnetc' Quod fi nec hcri nec recens ca nata eft , nec pecuniæ eau* (à excogitata,quanto minus eft inftitu* ta propter impiam abufionemc'fciliecG Miflath non pofle effe Sacrificium illud quodlèmcl dominus in cruce cumula« tiflime fuftïxit, dequononum ac ded* mum ad Hebræos capita latiflîmctra* dlant. Rcfpondeo : Equidem tenemus 6^ nos ca capita,ita fànè,ut nihil fît opus nobis alienis phakris. Chriftus femd mortuus eft, iam non moritur amplius nec pofthac in morte traditur eius cor* pus,nec efFunditur eius fànguis.Neque cnim hic Sacerdos fummus rurfùmin« irai in fanâa fanâorum cum fanguinf»

Et qui»

I N s T 1 T V T I o. î8j Et quis hæcno credat; Quis dubitet de iftisç'Seddicis: Quorfum igiturattinet Miffathc' Refponderim,illud præfenti, hoc eft,militanti Ecdefiæ efie debere quâdam repracfentationê ÔCcxhibitionc unicæiftius hoftiæ, per quam Chriftia* nus fubinde populus intra fe innouat ßominicae paffionismemoriâ, eacp ita noftris pedioribus penitus infigatur, quocitiusagnofcamus redcmptionem illam femel nobis per Chriftom fadam eo^femperexifi:gmusDeo grati, difca mus^eiiam pro eofimiliapati,ideft, tolerarcaduerfa 2d Temper in omni mo fumhoneftateuitae^ innocentiagran* defcere in falutem. Att^ in hunc modS Miflath eritceu fulgentiffimum quod* dam Icon iUiusincrucc adæ oblatiois, ôC ucluti fplendidiffimum fpeculum do minicæpaflionis. Intereailla eadem re« præfentatio fiucdominicæcommetno rationis Symbolum, nulloalio ordine ncc forma fieriaptiuspoteftquamprae fcribit Ecclefia,in co quod myfticam il« b 5 lam

Î9O DE EVCHARISTIA laniMcIcbifcdcch oblanonc offert dco, iuxta formam ac ordinem, quem in ultima cœna Chriftus fpfè feruauit, fet* uan'^ prseccpit,ciim dicera: Hoc fact* tCjQuidfacitcc'Nimirum quod ego fa* cio.Qiiid aûtfecit ipfèt' Accepit panent înmanusfuas, grattas agens benedixif, fregit,ac difeipulis dédit, ôt^c.Vndcin* cundlantcrhuncmodû oportuit feqm Ecclefiâ.IdeocpnecefTeeft ut hoc uerbö Facite,plus ad illos pertineat,qui hoc fa cramêtum uulgo diftribuunt, quant ad cos quiaccipiunt. Quidam Ecclefiafti* ciuocanthoc MifTath admodum feite, Oblationem recordatiuam, Vnus etiâ exhis Sacramentum rememoratiuum, rcipià oftêdens quod propt er folamcô memorationem omnia fiant. Sanguino lenta ilia in cruce hoftia,tam eft infignis tam^ modis omibus effïcax, ut merito ex ilia oblatione ÔC MifTaQ'n quafaluta* re illud noftræ redemptionis opus pe« nitus Chriftiano populo infigitur atque incorporatur) oblatio did poffît, maxi* me

î N s T 1 T V T 1 o.

me quum propter illamunicamjcamcp fanguineam hoftiâ ÔC fit inftituta 2lt; fer* uetur hadenus.Prçter hoc potcft ÔCalia tatione fibi oblationis nomen uindica* re Mi(fa,idcp iure optimo tuen, ftilicet, nbsp;nbsp;i

exlaudeDei,Eft cjppelavsDei cerùfTi* mûSacrificiûjiuxia quod Propheta ait: Immola Deo Sacrificiû laudis, Ôd redde altiflimo nota tua,2gt;Cc.Etalibr.T ibi facri ficabo hoftiâlaudis ôônomenDhi inuo cabo. V ocaturcptd genusfacrificii apud HebærosZeba thodah,hoc eft,Sacrifi cium laudis, fiue hoftiac gratiarûatfliôis. Quid aûtiam aliud eft Miffath g Tho* dah,hoc eft,quædâ laus ÔC gratiaruma* 610 in nomine Chrifti Deo patri obla* ta^Vnde Sd EcclefiahosPfalmos pecu liariter adfcribitEucharifti3e,uocatcp eâ Antonomatice Sacrificium laudis,uti te ftatur Paulus Burg. Quod plerûc^ fieri adfolct,cS rei cuipiam aliud apponit no me, qd ita oihi ex parte coueniat,ut nul lialteri poffitaptius atlt;^ cocinniusacco modaridpfius autBur, hacc funt ucrba:

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b nbsp;4 Sibe

DE EVCHARISTIA

Si bene,inquttjConfideras,hoc Sacrifici um rationabiliter diuerfis nominatur nominibus, fècundum diucrfas ciuscx« celkntcs proprietatcs (êu nobiliffimos cfFedlus. Quae quidem nominationes excitatiuæ funt deuotionis fidchum, un de hoe Sacramentum Euchariftta uoca tur,quod idem eft quod bona gratia. Nam licet in omnibus Sacramentis Ec* clefiæ gratia conferatur, attribuiturta* men huicSacramento hoe nomen Eu* chariftia, Antonomaticc, in quatum co tinet Chriftum plenum gratia ck cuius plenitudine omnes gratiam accepimus. Item in quatum eft commemoratiuum dominicae paftionis, quæ fueratuerum Sacrificium,poft quod nullum Sacrifi* ciumDeo eftacceptum nifiperipfum, «dcirco Sacrificium fimplidter nomina tur,amp;c.Quæ iam rogo pofltt efle digni or noftro Sacramento nomcnclatura, quam laudis Sacrificium;' Aut quid ali* ud contra ^otius debet efle Sacrificium iaudis, quam hoe noftrum Sacramen* turnt'

1 N s T I T V T I o.

turn ƒ Si ïam mill! licet MitTarn laudêâd gratiarumaÆonem uocarc, guomodo non item mihi licebit uocare bacrificiûC’ Nemo hscc expugnare poterit. Eft ante ftitu iucundum nec minus falutare,quê admodum ipia linguarumuarietas fibi confonet in tuenda ueritate.Thodah QC Euchariftia nomina d{uer/â,res eadem« Scd miffa eft Euchariftia, proinde nc* cede eft ut SC Thodah fft,id eft,laus fiue gratiarumalt;ftio. Quod ft iam Thodah eft,SC Thodah idem fit quod SacrificiS coram Deo,critôCMifTa Sacrificiumfi Ue oblatio, in qua nimirum Chrifti Ec* clefia, Chrifti corpus ac fanguinemcS folennibus precationibus pariter ÔChy* mnis ac gratiarumatftionibus exhibet Deo patri,ÔC offert iuxta dominicae coe nae typum,ac fubindeaccipit, maducat ßCbibitjCcu quadam uiciffitudine rur« fus à Deo benedidum,accipiens SC h^c omnia in commemorationem ftipremç illius pro nobis oblatæ hoftiæ,qu£ in re xniflionetn pcccatorum noftrorum im«

b s* molata

Î94 DE EVCHARISTIA molata cft,quar^, ut fic dixerim, quoü die apud patrem renouât memoriâpal'* onis ac mortis filij fui um'genin, quo hac occafione, imó SCmento huiusui* Amænoftram imbecillnatan demétef foueatjac fuo numine tueatur, à quain* quam,imbedllitate nemo, dum uita iua net, liber exiftit.

Porró quicquid la dicant patres ipC uetcrcs de hoe cómemoratióis fiue gra* tiarumaóiom's Sacrifido (quandoqui* dem ld hadenusEcdefia utnncnmfuis precaiionibus ac cantids fpiiitualibus ïaudisud gratiarumaóionïs Sacrifidö uocat)uolumusamp; herum didisparrÖ ftarc,amp; libenter eorum iudicio fubferi“ here, utcö^ alea ucn'tatis ceciderit.Etfi ij ipfi Etclefiaftïd atcp Orthodoxi pa» tres dixerint hanc dominicâ coenam,fi« ne iftud Sacramcntum, non eflc Sacrifi cïum, nee mihi erft, quin amp;nbsp;libenterpa linodiam cantillabo 66 hiïce noftn'sfcrt ptis renundabo.Contra,fi dixerint eflc Sacrifidum,cn't Q(. mihi,non quidê pró

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pter

ï N s T I T V T 1 o.

ptcr illoïjt décréta, uerum multo magis idcirco, quia hue nos ducat ipfa feri« ptura.Hanc æquamconditionem puto non vecufabis, nifi prorfusmête captus fis 2lt; rationis expers.

Si igitur hictibi adduxerimThomâ Aquin. lnnocêtium,LYranuin,8lt;c, qui etiamnû ueteres Ecclefiæ doctor es cre^ di poffunt,ftatim obliquabis facicm,la« braobuolues,ôddices,hosoês effePa» piftas .Deinde fi citauero Grego.Bedâ, îfidorum,8lt;c.quihos fua antiquitatc uincunt,mox cenfoviam uirgulâ exaeu» cs,2lt; diceseffe Sophiftas. Practerea fi obieccro tibi Amb. Hieron. Aug. ôic. eontemnes ÔC hos, ac dices effePfychi I lt;^os, utpote qui careant neruo amp;nbsp;fpiritu feripturse, Tametfi hi oês nequaq nos 1 (propter tuum præpoftci^ iudiciû)unà j cû fuisteftimonijsprçteribût.Poftremo ' qd facies, qd cotra didurs es,fi tibi fum ' nvos ill os noftrç fide antiftitcs,utiq; pri* mitias fpQs adduxero, q certe Chrifto fi Vatis têpus fupputes nô potuerût pius accedere

3?« DEEVCHARISTIA

accéder e,nifi uclis eos rcciperetn rumApoftolorumÆttamen(cft'nelt;ic ploranda res ÔC execrabile malum ) ctiJ hie nonrmllicontrouerfias qu3erunt,a^ omnem mouent lapidé, quo oppdmJ' ueritatem amp;nbsp;certa reuocent fub dubù. Quaautem ratioc ho fee poterimuslc* dare uitiligatores, aut quo pado modi Areiagolis filétium imponefflus-Siquidem,quia cos male habet in Apö* ftolicis uiris,hoc nomé Sacrificium, quod ingens exitium pariat illorum o° uitati, ccce prompt! adfunt tergiuen^*® res amp;nbsp;in diueriam partem atque lènw® id nominis detorquent ac exponut, lt;1^ bus nos ramé hatflenus ceu làcræ anmo rac inuiolabiliter adhçremus.Ex occurrit primus nobis teftis Diuus Ignatius Ioannis Apoftoli difeipu’“®’ Smyrnenfibus ita IcribenstOésEput^®' pumicquiminificut Chriftus lelusp’* lt;rcm,prcsbyteros ficut ApoftoIoSiV* conos autem ucneramini ficut Det dato miniftrantcs,Nemo

1 N s T 1 T V T I o. 557 pum aliquid agat eorum quæ ad Ecclelt;» îiam perunentjfirmaEuchariftia repute tur, quac ab Epifcopo conceffa fuerit, ubi Epifcopus præfens fuerit, illuc ÔÔ plebs congregetur, ficuti ÔC ubi Chri« ftus eft, omnis cœleftis militia adeft tan quamPrincmi mi iiiæ uirtutisDomini, éc ipfe eft dilpenfator totiusintelligibi” lisnaturæjproptereanonlicet fine Epifcopo necp oft erre, nec^ Sacrificium im molare,net^Miflas celebrare.Sic fan* ôus quot^ démens ApoftoliPetridi* 1 fcipulus dicit no deber e alqs locis quàm deceat offerri (àcram Euchariftiam ,Ta metfi ea uerba in exemplari recens tarn ' typis exeufo intermiffa funt. Quod fi 1 hoc data operafecit loanncs ille Sichar 1 dus,mirari non defino ,quid in mentem I uenerit homini tam inugniter dodo, ' quâdo reftituit Recognitionum libros.

Vofthosô^ Sandus Dionyfius Apo* ftoliPaulus difcipulus aperte uocat Eu chariftiam Sacrificium, nec id quidê fc* sid.Tutantumper omnia facramihidi cas.

J58 DE EVCIlARlstiA cas,an'netibihi uiri Apoftolici rent ettamnum fi uel nec unum uevbûb ceret fcriptura de hacoblationefVd tas q, fiCpIures alrj iftis non diiii miles amp;nbsp;ex multa leCîionc apprimcno* bis noti) exlèlè comminifcâturomnia, S)C non potius loquâtur ex ore Apofto* lorum,qui eis Temper fuerunt à concio» nibusiàcrisc'Si pauca Apoftoli deiftot cômemorationis iàcrificio fcripferunG (fortafiîs Seid no fine caufa)pluratanie oretenus contulerunt in præftntia boiv diicipuloiji, atque adeo uniuerfi popül* Chriftiani.Quid igitur ufcp adeo inter« cftjfiue Apoftoliipfi fuismanibus« conftripftrintjfiue coiÿ: diftipuli, iuxta ^d ab eis acccperût,pofteritaticonfecra rintc’Aut quis ta audax,tamcp perfriâa crit frontis,ut dicat,taies ac tâtos Del mi niftros cfle mêtitos,erra(re, ÔC Chriftia* num uulgus feduxifte C Quod fi ftliein unus ex. hifee Ecclefiac Patnbus hanC opinionem fuis feriptis adfcrerct, libéré fonaffe poffis cogitarç bominê fuopte lt;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inge*

I

1 N s T 1 T V T 1 o.

ingcnio fuiffe deccptQ:Nüc aût oês atcp Uniuerfi eadê fcribunt,eadê pariter fen« tiuntjUt cofeôancum fiteo tempore co, munê hanc fuiffe Apoftoloijt dotHnnî Éjuç ita comuni omniû confenfu proba baturatc^ differebatur in publica Eccle fiæ frequëtia. Quo d aût Apoftolicis tra ditiôibuscredendQatcp adhaercndû fit, cofirniatatcp perfuadet nobis DJrenae, l»b,3.ca. q-dnhôc fcribensmodG: Quid aût,ait,fl necp Apoftoli quidê fcripturas reliquiffent nobis, nonne oportebat or dinêfcqui traditiôis, quâtradiderûthis qbus cômitttbât Ecclefias, cui ordinati oni affentiunt multæ Gêtes Barbaroi^, fOï^ qui in Chriftum credunt,finc cara ötve uel atramentoc'Paulus ille Apoft. Corin.fuis fcribens, Caetera aût,inquit, cûuenero difponâ. Quid aût difpofuit, aut que ordinê pracfcripfit, cû uenit Co rintbûC Vbilegis quid'nâ ordinarii C Et tn fortuit eum aliquid oretcnus ordi-naflc. lâ tu mihi dicas uelim, an eiiâ hoc cos fouarc oportuit, qnquidem fcripiû non

400 DE EVCHARISTIA

non cratÆft'ne Pauli lingua adeo digna atc^ certa,atcp eius pennat'AtH^; hçc dixit appofitCjtum de hoc Sacram^ to icriberet,ad euidentiorem tcftific^tw nem, quodnon omnia ad amu^^îm ƒ'^ hoc Sacramêto icripfèrit Paulus.Qui*’* «nam, haud multo interieôo tempo^’ poft hoftc Apoftolicos uiros fimiliiu^ nomenclatura hoc Sacrifîcium colu^ runt atque nuncuparunt SC ahj,SAnlt;^^’ nimirum Anacleius in fuaEpiftohfo' bês Ecclefiis, Vbi certe, quantû mihi deoruiderc,repetit Sichardus,quo£l (üo Clemente praeterierat incautus. Sic habet poft hûc ÔCSantfîus Alexandet in altera fua Epiftola.Poft hos atephotun* fimiles,etiam fie lèruauit amp;nbsp;uocauit Di* uus Irenaeus libro 4.cap.3Z.Huicftatifl' (iiccedit 6C T ertullianus in lib.de exhot

tationc caftitatis, Sacerdos, inquiens, OffertflCT ingit,Si^c,Et alibi: Oblatiotf pro defuntftis, pro natalités, annua dit faeimus. T ertullianum lècutus eft Ori* genes, amp;ipftmultalcriben» ôf paff'«’' quideni

I N s T I T V T 1 o. 401 quidem de Ecclcfiafticaoblationc. Verum quandoquidem omnia rccitare 15« gumrucrit,fuffidâtpauca de pluribus, ne défit ominoledori excmplû tefîimo nij.Ait itatp fupcr illud ucrbumLeuiti-Et dixit dominus ad Mo fen :Lo* quere ad Aaron fratrem tuumutnon intrct omi horain iànôa interiora, Sic. Omnesnos iitcièrmo conftTingit,ad omnespertinet quod hic loquiturlex, pracepitenimutfciamus quomodoac cederedebeamusad altare Dei. Altare enimcft fuper quod orationcs noftras offerimus Deo, utfciamus quomodo debeamus ofFerre, iabcet, ut depona» mus ueftimenta fordida, qusc eft carnis immunditia,raorum uitia,inquinamcn* ta libidinû. Atqp adeo eadem opera fob-I inde deprehendit uaria illa Sacrifidoijt ( gcncra,quç non iam tantum à Sacerdo ribuSjUerum criam oportetab ipfo uul-go praeftari. Aut ignoras tibi quoque, id eft,omni quocp Écclefiac Dd ôf ere» dentium populo Sacerdotium datum?

c Audi

40« DE E V C H A R I î T I Ä

Audi quomodo Petrus dieft de fîddi* bus:Genus,inquit,elelt;?îS, regale Sacer* dotium,amp;c.Habes ergo Sacerdotium, quia Gens Saccrdoialis es SC idco offer rc debes Deo hoftiamlaudiSjhoftiâora tjonum,hoffiam inifericordiæ, hoftiam pudieitiæ , hoftiam iuftitiæ, hoftiam fandînatis.Intérim de myftfca ilia ob‘ iationcjhoc cft,altaris SacramcntOjalibi craffius loquens dicit: Hac pietatisacre ligiofitatis formam nobis omnibus de* monftrans Iob,furgebat inane amp;mun* dabat eos,offerens pro eis hoftiamfecö dum numerum illoijt. Primo niûdabaf, purificabat, iànlt;ftificabat,êC ita deiuui” pro eis hoftiam offerebat, uteunôis't’ perpetuûoftcderet, quiamundos ftos atcp fàndos condcrcnt facrifida,«^ (ânôeatc^ digne immolata, fândleatç digne à ûndîisacefpiantur.Sic nanœ Apoft.poft haec dicit, Probet feipWi’’ homo,laoceft,mundet iêmetipiùir’A ita de fandîiffîmis domini SaerifietjsW* atur.Poft Origenem acceditS.Cyp»’^

I N s T I T V T’I o. 40J nus ipfç^hanc oblatiocm crcdcns, ôi. (èruandani doccns,mulos^ inlocis de eafcribens maximeîaEplitola ad Ccd liûjin qua luecclarfus babes de oblatio* ne panis Ô6 uini,hoc cft, corporis arque fanguinis Chrifti,ô^ id quidem ibidê iæ piuSjNam dicitlib.z.Epift.3. Apparct languincm Chrifti non ofFerri,fî défit utnum calici,ncc Sacrifidum dominicû légitima fanditicatioe cekbrari,nifi ob* buo ôô facrifidum noftrû reiponderit pa(ïïoni.Item ad Quirinum li.i.con. lu» cap.id.teftatur Qi. dlud Malachiæjn o* mni loco odoris incenfi ofFerent nom» ni meo Sacrificiû purum, deberc in* tclligi de noui T efta.Sacrifido, Et nir* fum ad eundê:Quôd fapientia dei Chr» ftus,amp;: de Sacramento incarnatiois cius ÔC padionis nbsp;nbsp;calicis amp;nbsp;altaris et Apo*

ftolorumquitniflî prædicauerSt, apud Solomonem in Prouerbîjs: Sapientia aedidcauit fibi domum, maâauit fuam hoftiam, miicuitin cratera uinumfu* um, parauit mcnfam fuam

c X Sic

404 DE EVCHARîSTIA

Sic idem alibi uocat hoc SacramcnWfl non (blum Medicamentum, uerumcw holocauftum.Et fübdit ibidem: Perpe* efthocSacrificiuô^ femper permanens holocauftum,ö^c.Et alio loco q^odam dicit:Nosquotidie ofFerimus DeoSa^ crificium.Proindc poft Cyprianum co fitetur'amp; iàncftüs Chryfoftomus atlt;]^de (cribithoc Sacrificium ad Heb.cap-^’ Homil.i^.dicens: Nonne per fingn^os dies ofFerimuscOfferimus quidem/^d ad rccordationem Facietes mortis eiuslt; Et una eft hoftia,no multae.Et poft caiHocautem Sacrificium exemplar eft lt;llius,idiplum (emper offerimus.Ncc nunc quidemalium agnum, craftinaaH urn,fed (emper idip(um,proindcunuin eft hoc SacrifidS, alioquin hac ratione, quoniam in multislocis ofFertur, mw“ Chnfti (untc'Nequaquam, fed unusuW que eft Chrifhis Qi hie plenus amp;illic plenus unum corpus.Sicut ent^ qui ubiœ offertur unum corpus eft, non multa corpora, ita etiam

Sacrifiö'

I N s T I T V T 1 o. 4©{ Sacrifidum. P ontifex autem noftcr flle c(i,quihoftiam tnundam tnundantem nosobtulitjpfam ofFerimus QC nunc, quac tune oblata quidem, confumi non poteft. Hoc autem quod nos fadmus, in commemorationcm quidem fit dus quodfaôG eft.Hoc cnim fadte, inquit, inmeam commemorationcm, non ali« yd Sacrifidum,ficutPontifex,fed id« ipfum femper fedmus, magie autem re« cordarionem Sacrificij operamur. Sic quoque apud T imotheum Epiftola x» R.euercrc,inquit,illum(fdlicet Sacerdo ' të)qudd übi diebus fingulis diuina mi« niftrat, fcripturasrclegi facit, tui gratia exornat domum,propter te uigilat,pro pter te uota perfoluit,pro te Deum pre« caturusadftat, tui caufaprcccscxoluit, pro te apudfllum religio,culniscp ÔCob fcquium cft,pro te ifta omnialtaquc 6« era ipfa oblatio fiue illam PetrusJiue il« bm Paulus fiue cuiufuis merin Sacer« ^os ofFerat,cadem cft,quam dédit Chri ftus ipfe difeipulis, quam^ Sacerdotes c 5 modo

40« DE EVCHARISTIA

modo quoqj confici'unt. Nihil habd q«àm ilia minus.Cur id Quia non hanc iànÆficant homines,fèd Chriftu» qui illam ante iàcrauerat, Quemadmo* dum enim uerba quac lôcutus eft Chr^ ftuSjCadê iunt qug Sacerdotes nQcqiW que pronundant, ira ôô oblatio eadem cft,eadê^ baptifmi ratio eft, adeo oniia fn fide confiftunt. Atep apud eundéin fuis Dialogis Bafilius difputans, Sacet* dotijjinquitjde quo loquimur afpice di* gnitatem: Agitur quidê tn terra, fed offi dum eius cœleftibus negotîjs confine* tur.Equidcm confèquenter, non enim homo,non Angelus,no Archangelus, non aliqua alia creatura,non uirtus, fed l'pfe SpirituflTaneftus hoc munus inftitn* it,atlt;p adhuemanentesin carne,minifte rio præftitit Angeloijt fungfôi^c. Poft* hacidem BafiliusrO miraculum,ô Dd in nosbeneuolétia, qui furfiim fèdetad dextrS patris,fâcrificq tn tempore homi nö manibufr CÔdnetur traditur^ lâbere cupieaobws çû uenerauone coÿ t ? :.

1 N s T 1 T V T I o. 407

ôi ,fitcp hoc totS fub ocults humanis.Et idê denuo fuper Mat.H0m.S3. Sicut in uetcri, inquit, codé hic modo in bcnefi» cio reliquit, memoriammyfterioi^ colli gendo,Slt; hinc Haereticorum ora frenâ do.Nâ quando dicunt, Vndepatetim* molatû Chriftû fuiffe, ÔC alia multa my« ftcria,hoc ein adfer entes,ora ipfoi^t ob« ftruimus. Si em mortuuslefusnon eft, cuius fimbolum ac fignS hoc Sacrificiû eftf Vides quantû eins ftudium fucrit, ut femper memoria teneamus pro no« bis ipfum mortuû fuiffe. Eft aût cer tiflî« •numhicChryfo.loqui de Euchariftia. Verum àC ante Chryfoft. ataBafilium ' ita ctiamnü fenfit Grcg.EmilTenus Epi* fcopus,eo têpore quo Conftantini Ma

l opera dilatabatur Ecclefia, dices, ' corpori ac (ànguini Chrifti quotidic fer i nbsp;nbsp;uiatur in myfterio, quû tarnen femel ob

latus fit in red€mptioncm.Poft hunc SC Ï^Amb. confitetur Sacrificiü,confiten dut^euidêter edocet multis inlocis.Sub co lepore idc fenfit 8C D.Hiero.Sic

c Dinu«

4-58 DE E VC H AR 1ST I A dm US Aurel tus Auguftinus aperte fm pfit SC fenfit, maxime in libris de Ciuit» Dei libj^.cap.ç.Nam inquit, Haeefue rant Sacrifida Iudaeorum,idco hiedidt «nanducarc pané quod cft in nouoTc* itamento ïaerifidum Chriftianoi^ • Et pauio fijpra eodem in capitctNullus Sa cerdos cft fccundum ordinem Aaron. Et quicunque ex dus genere cfthomOi cum uidet bacrificium Chriftianorum toto orbe poliere,fibi antehonorcmjl* lum magnum efle fubtradum, defidût oculi eius,amp;defluit anima eius tabetn® roris.Rurfiis lib.xi.cap.io. multa falu* berrimaô^ fpkndidiflTimaredtat uerba de huius Sacramenti iàcrifido, Dentç ait:Nos martyribus noftris nontewp^’ ficutDqs, (êdmemorias ficut homini* bus mortuis, quorum apud Deunnn* uunt fpiritus/abrieamus, nccibi crtglt;* «nus altaria in quibus (âcrificemus ma^ tyribus, fed uni Dco SC martyrun» fioftro Sacrificio immolamus, ad , Sacrifteium ftcut hommes Dei qttgt;

I N s T 1 T V T 1 o. 409 dumincius confeflîoncuiccrGt,fuo lo CO ôi or dine nominantur, non tarnen i Saccrdote,g (àcrificat inuocantur.Deo quippe non ci» facrificat, quauis in me* moria facrificet eorum, quia Dci Sacer-dos cft,nontllorum,lpfum ucro Sacrifi cium corpus eft Chrift{,quod no offer* turipfis,quia hoc funt Ôô ipfi.Et rurfus, Ncc tarnen nos,inquit, eiidem martyri* bus, tcmpla, facerdotia facra 8lt; Sacrifi lia conftituimus,quoniam nonipfi, fed Deus corum,nobis eft Deus. Honora* mus fane memorias eorum tang fando rumhominumDei,qui ufc^ ad morte fuorum corporum pro ucritate cera* uitjUt innotefccret uerareligio,falfis re* hgionibusuidis atcp conuidis,quid et» aux fi qui anteafentiebant,timendorc primebant.Quis autem audiuitaliquan do fiddium ftantem Sacerdotem ad al* tarectiamfuper fandum corpus marty ris ad Dd honorem cultumm conftru* öutn,dicer e in predbus, Ofuro tibi P lt;nbsp;‘ tre facrifidum «d Paule uel Cypriane, c î «m

410 DBEVCHARISTIA

cum apud eorum mcmonas ofFcrawr Deo,qui eos SC homines 8C martyresfc cït,5C fanciis fuis A ngeh's cœlcfti hono re fociauitjUt ca celebhtatc SC Deo uero detllorum uiClorijs gtatias agamus, Sc nos ad imitationem talfum corona* runi’atcp palmarum eodem inuocato in auxilium ÔC ex eorum mcmon'at renoua tioneadhortemur ç'Nonigitur iftaeflè Sacn’ficïamartyrum nouit, quinouùu* num quod Deo illic off'crtur Sacrificie Chriftianorum * Acitcrum lib.xi.ca.^-V ir,inqui'r,T ribunitius Hefpen'us, qui apud nos eft,habet in tern'torio Fufialé fl fundum Subediappellatum,ubi cum afflidlionc animah'um 0(. (eruorum fuo* rum domum fuam fpirituu malignoi^i uim noxiam perpcti comperiflet, roga* UK noftros me ablentc presbyteros ut aliquis corum illo pergcret,cuius oratio nibus cederêt.Perrexit unus, obtulitibi Sacn'ficium corporis Chrifti,oransqua turn potu«,ut ceffaret ilia ucxatto,dco^ proiinujmiferante ceflâuit.Idem lib.i7« cap.ï’’

’ I N s T I T V T I o. - 4rt (ap.îo. aperte menfam diutnamuocat Sacrificium, citas illudEcclefiaftes: No eft bonum homini nifi quod manduca* bit ÔC bibet. Quid,inquitjCrcdibilius di ceve intcUigitur quant quod ad partici«^ pationcni menfæ huius pertinct, quam bcSaccrdos ipfc rnediator Teftamenti tïouicxhibetfccundum ordinent Mcl* cbifedcch de corpore SC fanguinefuoi? Id enim Sacrificium fucceflît omnibus illis facrifictjs ueteris Teftamenti, quac immolabantur in umbra futuri, pro« pter quod etiam uoeem illam in P faim. 3.ÔC p.eiufdemmediatoris per Piopbe« «am loquêtis agnofeimus; Sacrificium 6C oblationênoluifti, corpus aût perfe« cifti mihi,quia pro illts omnibus facrifi* cijs ÔC oblatiôibus corpus eiusoffertur SC participantibusminiftratur.Sic SC 10. li.dicit C.6.8C lo.Hoc eft facrificiû Chri« 1 ftianoïjt i multi unum corpus fumus in

Cbrifto, quod etiam Sacramento alta« I ris fidelibus noto fréquentât Ecclefia* i Ybi d dcmonftratur, in ea oblatione

quam

DE EVCHÄRISTIA

quam offert ipfâ effidatur * Et ibidem* Vnde uerusiUe mediator in quantum formam ferui acdpiens, mediator cfFe* lt;flus cft Dei 6d hominum, homo Chri* ftus lefiis, cum in forma Dei SacrificiÖ tantum pane fumât, cum quo amp;nbsp;unu$ eft Deus,tarnen in forma fcrui Sacrifid urn maluit efle quam fumere,ne uel hac occafioe quifquam exiftimaret cuûibrt (âcrificandum effe creaturx. Per hsec Sacerdos eft ipfe offer ens, ipfe ÔC. obla* tio.Cui rci Sacrametum quotidianum effe uoluit Ecdefix Sacrificium,cö ipfi* us corporis ipfe fit caput, ipfius tisjpfa fit corpus,tarn ipfum per ipfum» quam ipfe per ipfum fuetus offerri,'âic* Dédit non leuê denoftro Sacrificio fet* bendioccafionem Auguftino infulfus illcPorpImius, pemetuo illud oppu* gnansac Gentilitqs Sacrifices propha* nans.Deniqi pofthos omnesmeminH fidTheophyladlusfiipcr Timotheum, huius Euchariftix confecrationis.

terca Ôe Gennadiys de dogmatisEcde* ßaßtö’

’l N s T I T V T I o, 41t Gafticis gt;ç,c.definit atm defcribnhuius Euchariftiç oblationê. PoftrcmoFulgë tius illc Apher proprium libellu cofcri-pfît, de EccleGaftico Sacrificio. Quid multismororî'Quo femel complétât omniapauds,fie omnes Ecdefiædo-ôorcsinhaîcufip tempora Ôi credidc* runt ôi uocarunt, ex quibus nonnulli fi guratiua oblationcmnuncuparunt Sa» cramentum, alîj imaginarium pafiionis aâum, quidam etiam Vidlimam mor* tis reprxfentatriccm, cæteri quandam paflîonis imagination?» Rurfus altj ima ginariam paUioncm.Poffet quisôC ex Auguftino uocare Sacramentum facri» ficiftxhifce omnibus abunde intellip datur,qxrid fit Miffa,etiam fi nihil haae nuseflet de ca differtum, C^cmadmo» dum exalteriuscuiufdâ uiri patetautho ritate, qui ait’.Iftuc anniucriàriû pafiiois Chriftifuam ipfius defignat paffioem» Etrurfus’.QuotiesChrifti paflionem in miffa eommemoramus, tories teftamur quôd pro nobis monuus fit innocens ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;seid

lt;14 DS Ä V CH A RIS TI X

amp; id quidé iponteac ultro, Quoriefcu* que autem dodorem aliqueni citaui, non fignifico tantum ilh'us pcrfopani auttcfttmoniGjfed totius Chrifttani pP* puli conftnfum quolt;j ÔC fide,qui tunc tempons uel in fua cmuftp Diœcefi hçc omnia cum fuis dodoribus atcp paftori bus unanimitcr crediderunt atcj ferua* uerunt^Veluti ( cofcram enim cxemplû fimilius ) cumdico, ficicribit Cyptia» nuSjintelligo ftatim uniueriam Affrica nam Ecclefiam, cuius uice fungitur C'j prianus, procp eius partibus ftat,loqult;'’ tur SC teftificatur,quód ita crediden't,0f in uiu iêruarit»

Porro fi quis ex me quaerat Graeco* rumliturgtam fiue Mmam,isfcifede* bet cos non '(ecus atm nos inhodiernS ufcp die credere attç ieruare.Indicathoc eorutn Canon in quo exprefle habetur quéadmodum Sacrificium illud, quod axça’Top uocantjhoc eft, Immaculatam oblationem,ob(eruent, quo illam Mala chiae Prophet« compleant. Quod fi fc* t ■ • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CÛS

1 N s T I T V T I o. 415 tus habcrcnt horû inftituta poffet qui» merito fufpicari nos Latinos for tail is er rare, quandoquidem noftra feculapli^ tnbuant Grçcæ linguç q Romanæ.Ec quid fends deGrçdsipfisCNunquid illorum Miffah eft abominatio, idolo* latria,Diaboli feruitus, pcius facimus q decêhonticidiaf€cifre,ô^ turpius,quàm decem uirgines uiolafle, at id genus re» liqua fannarum Qé inuidentiac nomina^ Parum tibi etiâhacc fatisfatiuntCautnee dum hifee contentus esC Quid fentis de îoanneHufSjô^ Hieronymo Pragenfif Dubio procul plurimum. Attamen hi und cum uniuerfa Boemica fatSione facrificarunt, uti adhuc liquet, 06 ex illo facrificij MifTah duasfibi fpcciescom» munionis finxerunt. Hic refpondebis, uiros alioqui bonos non fatis intellexiP fehuiusreiueritatem, Quod fi adhuc inter uiuos agerent ÔC noftros audirait Euageliftas, mox ad frugem meliorem peruertcrentur, hem lapius fum, con» «erterenwr dixiffem Sed cgo contra refpon

de EVCHARisTIA

refpondeo,Haud crediderim loanneirt Huffitam unquam fubfcripturumuc* ftræ fentenctæ in ca tantum parte, eo $ tam perónaciter ex patrG pendebat pla citis èi fcriptis.Nam qui ex ueftro albo effc uult,prius oportet diuoriium faciat à patribus Vix autem unquam aliquis tam pcflïmus repertus eftjUt hocfacere aufit. Vuiclephus multa moliebatur, tarnen çgre receffit à patribus,quin pod us plurimi eos aeftimabat,td quod tun« quaquam fads,utcuncptibi charusfitcö fuoloanne Hußipfc Vuiclephus.Li* benshicprætcreo quicqd Rabbi loha;

Pinhas adferunt diccntes,quod tem* pore Mediae omnis exterior oblatib cedurafitjexcepto Sacrificio panisac «IntEn oportet idê nobilcum ÓCipfo» ïudaeos confiteri,noftros, inquam, ho* fteSjó^ id quidem coalt;dos,ficut Ä Pib* turn oportebat Chrifti teftari innocaio am, ob gloriam SC ueritaris decus. Sitw literprxtcrimusquicquid Paulus Bur* sends ex Chaldaico Plilterio dcSacer* dowffl b

I N s T I T V T 1 o. 417 dotum Antiftitibus adfert. Poftrono pi'getmemini(re Miffac fancîli Andreae in Achaia,Martini in Gallia, 6C Lauren tij in Italia,6lt;i?.De quibus altj abûdeû* tis fcripferunt,quos ipfe per te legere po leris.

ANNOTATIONES.

Arift4rchi.)ld nom'mis compftit m iudim tfm feuerum ae incorru[gt;tu,ab iViut uiri moribw Gquot; grauitdte.'Vcru ed Idtn hie toHitur, du ddditur b(i«d fudue f pitbefon nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iwtflltgdj contrnti«

ofos liloî Hiercticos,feuer os guident effc dliene co feieuM cxdmindtores,cr tdmen impios, dwm non ex ucritdte,fed ex odiOjdlifna ddmndnt fcriptd.

Cenforid rto.«irg. ^NoM eft Cen forum olim pud Ronwnoj pofejl«, Mtpotc quos penes erdt tH mertwn turn dlwrum rfrum Æjlimdtio. Hwic cenfoa rid notdre KirgwU, eft edicHit« fcriptd feuere er te trice exdmmdre, caftigdre,dc ueru,quod did folet cofodere,denilt;^ widignd céfere cdtdlogo doüorït^

Sccfentóquoddiwiit it«,}Scdcrc ludicis eüamp; diftdntw fententidm. Vnde fcdétis i«î phi uendiedt ^ui in dliend fcriptd fententidm pronuncidt.

ilia Codro.^HemtJbcbiuw eft ex d Eclog4

418 DE EVCHARISTIA

Eclogd 7.quo (blcmui utiy quum ßgnificdmtif nof aliquidfdäuro! etictin inuuo O' nolcnte dltero,

Pdrtidles ludiceso'ciuf.fd.cenforcf.)Pdrtidlcf diciiiitur iudices, qui in dUerd pdriem nimium pr“ cliucs,potitisfduoriqueritdti dcferunt fentetiM-Qiiôd dntem additur,ciufdeinfdrinie ceitfores,^'^ tentiiC confirindtio e^,ut inteÜigat eofdcm ejje reticos quos habet o indices atq; examindtorcs.

Con^.uen.Oquot;mo.Minos.)Sic uocdt htcreticob qui ita agmine fado mdurauerut ceruices ßids ucrfusueritdte,utnol’mt nel audirede tnelioribut-quot;Vnde O feuerosfefe exhibent Minos, id cSi, iiii^‘-ces Ecclejiaflicoru dogmdtu,ut quie rdtione nci}iK unt conueUere, falte ferocitate crmoleflddttrd= (lione obtundant, Equide Minos ßlius 10^5,0“ rope, Rex Cretczjjiwm, à Poetis ßiigitur iuitx apud inferos,feut Oquot; frater eius Rhddanidtus-

Antelucanis expergifei.) Imitatus cA Proiurbi mI? M«Igi fermone,quo dicitur, mw|î cÛttT frô 4uff fÎÂtt ! Oer emc 5» amp;ƒ WOlt |ctrt. Antelucanu e(t idê quod ell 4« ÏWG anteluco ßue antelucor.i.ante Ince uigHo- Cue-

M.Cdtoni: Et antelucano tempore ufq; adbori^ diet décimant magna multitudine hoflium occip‘_

Acu.Symplegdd.)Sym.funt duo feopuli inmd» j«od diciturHeUcj^ontuifmter quosc{bdiffi(‘^gt;^‘}

I N s T 1 T V T 1 o. 419 p^riculop nMigdtio.VocMtur dut ü“ SyndrotM^ des.i. concurrentes, quinemintu uidentur cocurre Vf. Srd crCydnc« lt;t plfn'fq; dppelldtKr. Al» borm lt;i«t pmilititdinc Vuicelit» cdpit wnitdhonis exeni-plM,ß)ort({ftt$ ndutdru morc,tdnto cdutiorcmfc f« turK,ciudnto «lagiî wrget pugrut dducr(driorü.At3 qui [dix i^uem fdeit dliend nequitid cduttvnt.

A conMdled.)Kur[ui 4 rcrü fîmilitudine dedu rit fcrttfnti«e ueritdtem. Malelt;t enjw Promontori« Grtcig cjl, in Ldconid, ubi undd feuißimd cft,cr pfricwlofd ndwigdtio.Sic diît diélutn 4 Mdlco rege Argi.qui fMper boc feritApoUinw teplM,q«od M4 lfoticMc{icitur.Ittlt;Jtc4t itdcj^'Vui.fe ndutdru more fd eerCjUt quéddmodit ittitrdfîtdM.dled pKCcleumd cdntdt,c^nuüiii id rclinquitur cofrdgofor» Ioco= rumetWjitdfe quoij; cît er»tlitioe tu cofcientiit pilt; ritdte jretu no ddmodu extimefeere b^reticor« wt gructej turbines, quos facile ubi libitufuerit uel pne kbor'e Jît extenudturiw de in ignordti« terrd« longe poß [e relegdturits.

Ontie.)Onids ijbc eut? hicVuic,mcmintt,fuit,au thore lofepbojSimonis iflius Mdccbdb« filius, Cf Onid principis fdcerdotufrdtruelis,cuiHt totiesme tioné fdcit i.ù.Mdc.Huc iiutOniS,fcilicet principe Sdcrrdotü cum AntiochiK cr prineeps militid eiu« Lyßdspotißcatudepofuiffentdc («dé peremißent

i a WJBerord

4ÎO DE EVCHARISTIA in Berctd, ipfe iunior Onidf ex Hierofolymif P* gicnj Alfxdzfe/rwmMcmfjdmict'twm fädeits Ptolowxo Philometore rege Aegypti hununilfime exceptm r ft. Videns aute C Atttio(^^ ddfiäue cum ludicii confiifldnte ) JuddM 4 buf i/ldcedonummuld pati^uolcns^ memorU»^ glorid leternam fui rclmciuere, peti^ à Ptoloiit^'^ rcge cr Cleopatru rcg'ma liccntidin quatcnus plum tedificarct iuAegyptofimile BierofolytiK»^'* conflitueret^i Leuitdi uet Sdcerdotcs defuo re.Conßdcs enim in Prophetid Efdite f quituttef^^ centosdnnos prtedixerat, quod oporteretinAc^Ji pfo conftrui templummdximo Deo per uiriMlK^ dteum)errorisßbi fumpftdnfdm.î^am crhoci«* dicdt eius epißold Regi mißd dpud lofephum Antiquit.ij.cdp.j.Hiec nospaßtm deccrpßmiifeii lofepho,eo quàdipfe fecum 'm plerifq^ lecis difi* deal,maxime in ordme Gcnealogine.iiam lib. Anil quit.i3.cdp.j.uocat hune Oniam^Oniie pr'mcipif Sacerdotum filium, contrà lib.Antiquit.zo.cap.^» Frdtruclem Oniie,o-lib,7.de ludaico bcBocdp.z, adferiteumfilium Simonis. Malum autem quodei ex hac temeritdte aeciditillud inprimis arbitrer, quàdcrpeccatireuffCr legis träfgrejforfadm ft.tJam contra pr^eccptumfecijfe couincitur,^i/lt;f eautum eratfOon tfdificandum aitarc per omnes er i • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6fî,fc(t (

ï N s T I T V T ï o. 4tt

bes,fed iw loco quem clegerit dominus.QudnquMt eyipfuMtcmpliunnondiu perftitit Mifwglohd. Ndin poft Iiiditicuttî bfHunt tumultudntibmin Ale xlt;inJridlH(liew,Lupi«Akxd»£ln«rcftor,Ciepri« iujfu templum ddijtjionnuUls^ 4{gt;Utis donurijs té plwncIdttdit.MortMOrtMtcm LwpO jPrtuliMi« qui eius poteßdti fucceßit,neq^ donariorum quicqurfi»! rfliquitfufbfmfntcr enim Sdeerdotibus intermÎM tiw clt,niß omnid protuUffent) neej; rcligionit edu ßdd tcmplum decedere cupientes ddmißt, fed cldu ßsforibus,itd prorfus indcccffumfecit, ut ne ueßi gium quideiw (üuini cultiu ineo loco reßderet. Ca pitigitur Vuiceliujwt zsi ßmiUter contingdt Ec® cleßaftici fderdmetttifubuerfori,quo cy'peccdti re wtenedtur, erperuerß mßituii crudclc fentidt exitium,

No uocet Presbyterium,fedHierofynd, J-n-çtrf ÊVTtjoÇjid eftbonordtior.Vndc ttjeo-Su TJjeopjid eil,feniorum congregatie er interduM ipfc Sdcerdotij ordojïjœtnivii autem peculidriter fdeerdotium deßgnat, ZS“ interditm Sderißeiunt.

iIier0mnemones.)'ii^oiMH{j.QViQ dicuntur Sx« crißci,quifdcrisconfeerdtier iconßlijs funtpo» pulo.Dicebrfrttur duteßc oli»» qui ex urbibus Grlt;e eid dd commune conßlium Ampbttrtontcum mitte «utntur 4ugures, quos btefnifuRorJ vwccRu« uoe

i S «ttAb

42» DE EVCHARISTIA cdt Atticit»! Md^ißr^tum. QudnijUiim erdt Ki Athenii MdgißrdtUi't^OTroioi^ diitui crificului, qHtfdcrd facicbdnt Enminidtbui'{gt;^^l^-dibiM Areopdgi. Atgui merito cd nom'md W dotes copctnnt,(j[uorK oßiciiMt c^t crminiflrdre p cris er confulere populo in bis quie dd Dcuinpen tinent.

Andlogice.) Id eß,propprtiondbiliter ßut uenienter cctto tv iivix‘Xoyïcx.g,qu£ eft ßntiliuniß milis declmdtio, ut ’m quit GeUius, cuius ids eH, dd dliquid ßmile de quo non quxritur referdt,«(^i‘ tihießtfUbi duxilidre hollidm,mdnudlé uoedt, «gt; foledt uel dißribui, uel excipi mdnibus dätiH dccipientiu.Erdfmus in Epißola Pduli ddRonuinot annotdt ît.va.'Koyia.p eße cogruentid rei dd atiejuid reldtiCjUeluticumdiciinus, Cicddd mdgnds hdbet dlds proportione corporis. Ndm pdruitfunt ß dd alds cortferantur pdpilionum.

Pdni imnt.cdnes,)Trlt;£p Travoi; tertii« Jfel.Df«* pdßoru. Hic Demogorgonis filius creditur fuiße, quißßttld copofuitfepte impdribui cdldittisfimul coniuélis propter hdrmonid cali.Huc Arcddes cf iunt cdnibus, euin uniuerße tndteri£ dominunrnf peüdntes.

Ne wy JHoc eß,prorß{S obmutcfcd.Soletetiim fcoc did in eos^^tti mutire non Mdent, dedu^u»»^ ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;WHtO»

1 N s T I T V T I o. 4Z? «worum moribiw, qui nibil q«4jnmgt; fo» nant.

Ffrtfjl.dpfrit crjlcrrt.MÎÂ.) Pro co quod oc fdponé dArCy^ lt;tdrc aliquÄ perAgendÄ 'mftigdre, Plwtè cnrtndlwrùSitcrdm.itos uel 'muitos cogit dd commemordnddrn plt;tj?ionem Chrijli, Qwdnqwm etidm dehis dicdatur qui dlijs peccdiüpriebét minijlrdnt occd/tonem. Tfrcn.Hui^inqwit-, qudnti Wi feneftrdtn dpcrwcrij dd ncquitidm.

Proletdr.pr^/ïJ.j.i.infïrmM, df HIe dtij; «wlgit rc.Hinc dcdudiMM ProIeUrij bi plcbcRomdnM pdtipfrrimi erdnt dc inßmi, ßc diili d muttere ofji cioq; proliî icdenrfte quod ctvm re familidri pdr«4 w’mw pojjcnt rcpitbli.tHadrc jfobol« tdmen gigiic copid ciuitdtemßequcntdrcnt.

A.dotidi,)Aduerte quoJ Hebrted literd bic nor» bitbet Adotidifid Ioboflt;t5no)nc iU«d fd-irap quod db effe ßue exißere dcrÎMdtuw eft, exprimit enim proprie diwrtd ßue ßibfldntid ßue eßentid.'Veru ipji lKd«ei «biq; per Adotidi id nomi nis no td mterpretdntur q pronitncünt, grdnde ne pbds GT pidculuuel teternd morte expidnducjße «tutHmdntej, ß quis lohofd/uis qWbiM conJlitHtiw» eft literis,efferdt,Quodqßt ridicttiwm er iwddice fuperftitioßum,uel pueri iudicdre qucdrU.Et turner»

Cd ledio feilicet lohofd no pUceut omnibur,

44 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;( eft crimi

1

424 DE EVCHARISTIA fcft enim 'mcfftibile ferè nomen )uulgi confuetuib nemcrreligionemfecutuscüyuiceliut, iuxtäA* quo did folct TTJOiJ KJHra KpKTl'j«/J.

Mnemofynon.) Mvnp- oa-uvo/}^ id eü,memorû, memoriale, pignus autfimile quippiam reliâmit Apud dmicuin,quod lUum noftri commonefäMt, monumen[um,ut Mlt;lt;rcix4.€\o £7roi'm/) aurn ^aTiHßHo'STai tiç p-VK^otruvop àurHÇ, ideüfG' quodfedt bfc, narrabitur in memoridm eius.

Thyo.)6va .i. fdcrifico, mado, immolo. luit* giturdutemaecufatiuo edufdm fderifieij ßgnijiciiit ti ut amp;Vamp;P y«/Mp,qudfi tAià rop yiiMp propter auptidf fdcrificdrCfVide commentdrios Budd.

Spendone.)T-n-tvlt;ß(d,ideit,libo,fdcrißco,neii* trumddtiuoiungitur.Atqui eiupnodi Synonimif ridet Htereticos, qui 'm foUi iwminibui Idbortint, quum rem nonpoßmt non probdre,

Thyftdn.)6vo''icc,id eS:,fdcrißdum, boßidßut l{iaimd,unde 0uo-/aSKçiop dltdre didtur.

Theothyton.)6ióêuTop,id e{l,diuinum fdcru, ndcrcdrnesuiâtmdritSîôôuTec olim uoedbStur.

Hierion. fu^iiiop.i. uiäimd,hoftid,dbttfiua, fdcrifico,fdcris0perdmdo.iVnde Iejéuç Sàcct» dos didtur.

Profpboj-drt.^-^^oo'ifos«, id efi^obldtio, crei bidffumptiot

H4gi»

1 H S T 1 T V T I O. 41Ç

HdgîfCto.JaVKx^Ujid eft,prtftiJîco,flt;lt;nÂc ado Uo.’VndcccyioiSn^iof} pttidudriwitt,crayiocstia fdcrißci»)» CT tonfecrdtio apud PlwMrcbuMl.

Trdgadwjld eSi,fcdi[ieni$zrtumultm. N4i« tritgadw olim mbil in [e prêter luüuf,exilia, ciit= dfî cr miferioi contincbat ac infeilabatur Mitid. Vnde Ouidiiw,

Omnc grniH fcripti grduitdtc Tragadia «incit. VniieTrdgice dliqwd ßeri dicimuf,quod dtrociter pHctrKclcIitcr fit 5 «jwdp more trdgico.

lî AndmncpitJGrffcd locutio cft jîctiçàvàp.» wt memoriantßue comemordtiorté.NS «tvàp^vHo'içreminifccntid (licitHr,db tft, fdcto reminifei, put reduco 'm memoriâ. DiJ» fert dtttem tcfle Ammonio ab uttÔimho'iq VHo'iç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;orap Tiç tXÔKtiç p-vap-HpriSp

7rajîXôûOTop,Wôp.VKo*i(’ j'fcorap vlt;ß trtjo« tiÇT^TO 'Ti^oax®««

Mitid ttfl Mnemc.)MV0«, «4 eft, memorid, db MVÉMjMVHpK etidm memoridm ßgnißcdt, fed oi-wo p.vi{p.Klt;5 tiTrepjijwod eft memoriter dicere Oquot; co» Memordre,Porrô ^uidhlt;ecab Ananinep (ltflét,blt;i bes bic expreflê dpwd VtticcliwM. QttditqttS p-vect Cr p-VKp.K Miter fe quo^ difl^erJt, tefte Ammonio, ïn erdtereJCrdter erwjßue crdterd ert, peu, frodttft, pocwlt genus grande ac p4tens,^f^o t« d J Kjarep

I

41« de etcharistia

K^ecramp;p,quod eü teuere, cdpere, uel potius cil mifeeo.Quidam aiunt tres urnas continere. Vf nam uero quartariu did cerium eü, quid qudtu’ or fextdrios coiuinedt.Virg.Crdteraiqi duosßatu dm tibi pinguis oltui.Vocdt dut Cypridti-crdtercW fdcrum cdlicem,undc hduritur fdnguis Chrißilt;

Holocduftu. EndelecJ.i.perpctuo duras de per feuerdns in fuo religionis ordine obldtio.

continud mobilitds dicitur qudlisinatii Hid cognofcitur.EtivJ^iMX’^^’^’ P^rints, continu ns perpetuiiS.Vndc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;continuo,iugiter-

Alludit dutem hie Vat cel ins dd iuge illud fdcrificù um de quo DdnieLcdp.n,

Antiochus iUc Epiphdnes. ) Sic cognominàtiti efl Antiochus Hie qui td mifere olim dßiixit os,ut teftdtur i.ltb.Macch.cd.j. nbsp;nbsp;iz.li. Jofephi de

Ant,ca.io.lid e::^ quotididnas immoldtiones (quot;quas Deo fecundit lege offerebdt ) ccicbrdri prohibuit'

Serf mdgü Titij. ) Eius nominis nuUi mihi occur runt luddicie gentis hoftcs,niß malis legere Syri,j genuino odio femper in Juddos grdfJdbdtur.Vcru enimuero citius crediderim Typographes errdße crTitilegendu,utinteiïigdf TituVeßjafianu Cc fdré atqi huius filiu Titü qui in uindiila dUicie mor tis penitus fußulerut repub.atq; ceremonias ludco rii.Vidc j.oy 4;dc reliquos lofep.lib.de luda.beü, , • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Crdjfuf. )

IN s TIT VT r o. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;417

CrdJJùi.XrdJJtM ißc Mdrci« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gdbi

niîîjMt tfjldtwr lofcpbiM Ant.li .i4.c4p.7.4 Sendtu populi Rom.miJJÎM Sgt;riif pr£fes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Plt;trtbojre

priineret. iwq; cu contra Parthos militia produce ret, dd ludteä pcrucnit crpccwnwî tépli qu4lt; Poi» peil« »0 tctigerutjdHO milw tdletor« «xb/tultt, ncc non er tot« reliqu« aurum »fq; itd 8. milid tulento rKm.Tulit ctiam ertrdbe aurca ucrfatilem,ex ^hlt; pnidebdnt HeUtemplt,treccntlt;«mn(« penpntem.

Sofii«._)Soß(MiJle if Antonio prccipi’ fntc)lt;tttxiltiMn dedit üerodi contrd Antigonm qui Hierofolymitdn« reguum dppctenj,cr fe crl« difos excidio dedit. Lege i4.li. Ant.lofepbi cd.i6.

Sdbinw.JtlJ CicfarK proc«rdtor cor« fuit qHlt;ß ’m Sgt;rw po)?idebdt, multtï^ cladibut ajjicîebdt 1» djeos.Sed et lt;erlt;tri«m «bi templi opes fer«dblt;tnt«r, drripiens quddriugeittd tdlentd fußruUt, militibws Cieterd diripicntibiw.Lcge 17,Ant. lib. dpwdlofe« pbmncdp.io. cri?.

1 loMent OlympiM.JSic dióti« eft lupitcr lt;tb ipfo 1 monte OijmpOjiM cuiws cacum'vne aram fwijje cow 1 memordnt low dicrttdm. Fitißc dutein ingens Jimw

Ucbri«n,crddmirlt;tndlt;e|ldt«r(e,uelex lofepbo liquet, qui 18.libro Ant. cdpiteprimo de Gdio C/fd re feribens loHcm, inquit, obmpim 1 (q^uimdxime dpud Gentiles uenerdbilis bdbetur, ^ueitt

413 DE EVCHARISTIA

quem PhydÏM Athcnienßs fecerat jttdniim trdnsferre ciidtatcm .üec dubiumeji^'“'[ idem in Hierofolymii fecerit Aelius ritum panter mutauit nomen^crittifundùtis (iuitate fubuertit er religionem^ut ne em'uiUf demjud^o! faltem pdtcrnu folupropbiinislt;gt;btigt;lt;^ bus licerct in]^icere,fed mox percgrinis tibus permutdtis ciuibus uarios induxit tri^ntus^iJdm z? cquefiremJldtuampofuit, in ipfo fattilorum loco diu pojica fietit, ide ex-tàdcchdbteoruinlibris Jofephiconfidt^’’' tiocbwn Epyphanem, ^ui abonunadum idolK^ folationis in tcmplo ftatuit^hoc e^jSimuldcrui^^^ visOlympij,cgt;'rurfus in Samaria faperustt^ tnontis Gariz'm louis peregrini ßue hoßgt;itttlif »' tubrii ^dificauitJpßsSamaritanis ut idfaceretp^ epiUolam prccantibus,ßcut loßphus tefiis ell bl' li.Anti^uit, cap,I, zrz.

Jfle Ciifaris Aciuilam.) Hocfcci/fePilatumt^^ fits efi lofcpbtis i8.lib.Ant.cap,4;Priinus,in4‘*‘^gt; Pilatus ignorantibus populis introgreßint^ pffjf CT ßatuas quic in ßgnis militaribus inerant,^‘‘^v^ fecu apportauerat, in ciuitate conßituit. CTHerodesdudunt aquilam dureamconjlruxttp per portam tcmpli, ut efi apud cundein loßpbuiti

i7gt;Ant.lib,cttigt;,sgt;

î N S T 1 T VT 1 O. 4x9

îfli Scbikttt^ç.^ttôcfecijJe AntiocbimUcC eld Huî (Jepr^bcnditKr ex i, lib* lAdchaibipc babej: Et i«j?it AntiOf b»j ledipcariarM^cnempld amp;nbsp;ido Uj cr iwtmoidrt carttei pecora comuntd. Côitfentit biî lopepbt« qttoiÿ itdfchbés Itb.ti.Art. c4,io.Ae(Ii|îcdns uero wj S«te»‘drtd drain, fupet eÜ porcoj wnmoU«it,bûjlilt;M no legitmidt, nfe pdtriiè teligioni lucficorum congrHdjjCrc. Q«w bic no ui deat quant plané locMiüe pmftifîcdttSis uerfusfu it 'm bdrdtrt porcoruw, nbsp;nbsp;«t pc dixerim, Au^i£

|llt;t{gt;«liMn,boc fftjMj dcfoUtioncm dbomtMdttötiis?

Cbrcjlologt»)ld c^jdcccptorcï,

fnimbUndui dli^uts dicitur «crbiï^ré nonitew, qui uerbor« comitate fru^ratur poßwlatores. ¥»• de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;blattdiloquentfa.

Parerga.^ld eft^alicna cr qud præter propop ttMM|M»t»Gr(eci$cnim waçîçyoç dicitur ocioßtf^ pne opfrajfxtl*a propoptum. VttdC'TnxjÊÇ'yopj quod prêter pticcipuam ZS‘ (fepmatam operam or natui gratia additur,ut wt pifturw flores,arbora, crpmilia.Et ut w» pifturw, ita in alijs quoqj arti» bus 'Tra^t^ya ptnf.

Apopapa.Jamp;‘’rûS«lt;rïa,i£l eâ,dcfcéHo, eu quis uclà duccptOjUelab Ecclcplt;e unitate deptfeir, îtTTo T« ècTroEotTÉM .t. abppo, undc ?e7roS(XTHlt;5 .i.(ierertor,quiabjcedit ab eo quod tuédu fufeepit.

Dijpttm

4?o DE EVCHARISTiA

DtjJîttjw» CothurnuM.)Cothurnus cdlcciintentt genus trdgid)(iuo cdlciantur Trdgoedi, ijui i» tro diHuri funt dltd uoce.Author SuiJds. Eji ^ute gc«i« in modunt crepiddrü,fed tdle ut dc‘ xtro orlcuo pedi conuenidt. Vndc clegdnterdicit H^eticos exfcripturd cothurnum fdccre, utpete qudnt nutte hue , nunc ittuc torquent, nuüis certif inßfientcs ueßigijs.Dilfutumdutem dixit proeo quodclt ucrfdtilem, utpote qui nuüd eertd fornii cohibentur, fed quouis fefe inclindnt.

Syrendrum cdntus.)Hoc e^t^contugiofdüitrt^ ticorumdogmdtd,quieceumelle circumlitd fein* cunt medutdf hominum mentes, duHd Jtmilitudiitf 4 Syrenis monßris ßc diduc amp;7ro tV quad connedere uel rct'mere ßgnißcdt, eo q, libidittit umculum Syrcnesfuerint.Hiero.in PrologAofut: Etnosddpdtridmfeß'ntdntes mortifères Syretitt* riMB furdd debemus dure trdnßre,

Siculos fludlus,).i.mindces er periculofts hifC ticorueontentiones. Siculu mdre dtigußunt, anceps uorticofumq; udrijs difijciturfcoptdisdc ScyUiC crCbdrybdif ßeuitid inclytum.

Tdlpd ctecior. J Grtceiße dicutTuqgt;%ÔTô^l^ JStGnàÀocKoÇjtfe his qui nihil hdbent iudicij,

Morycho ßultior. )MÓ^ux,oQ cognome Bäcbi dpud Siculos ,quöd i« uindemid eiusfdcies WHjto uireit»

1 N s T I T V T 1 o. 4ît «irentibt« ficis oblini confueuit.Vnde iociM,Mory tbojlukior,»: ctwn (jut nihil inteüigit necfdpit.

LMp« lt;(H.tc».J)Hi£c incos copctunt, q«i in cinf^ modi negottu Htcidcriwt, qMod nclt;^ pojsmt cxcute rc iicq; tolcrdre. Lupus cmm ob brcHiMtcw ncqjtettcri comodc poteft,nrq;t«to dimieti ob mor ddcitdtc.Dwo lt;iMt uerftculi qui (èquuntur,code per quodßcut ij qui »cl angue cdlcÂt,uel L»g(jKnéfc)W drit diäurifunt, periculi mdgnùi» d'mc exterriti nequeunt rèfpondere. Erdt quippc àpud Lugdun.drd, dp»d qud ncccjjc crdt dut omni no iihtccre dicendo, dut «iét» pœnlt;K dure error is. Quid Ijlmo» fodid»»? JEdncic ßgnißcdtione bd bet de jî dicds,quid drend mdris numéro t SoIcmiM ciûm bMiwfmodi uti »clutt per Sttfwvarop .Eft dKt ijlmoj cd terrie d»gMftid,qM(e inter duo ntdrid Ae gcM«» e:j‘ loni« conclufd cft,c«ittj ftriilurd qKinqj wili» prtjjHÏt interudUo coftjldt,qHi non ßne longo ■ c^r dncipiti nduiu dtnbit» trdnßri poteft. Hint q»« 1 quempidni dliqnd in re frujlrd IdbordtKr» cjjè pro «erbidliter ßgnißcdre uolumus,ijlmon fodw dici mus,qudfi quod id fdft» perdijjicile pt.

Ne Idtuwt quidem «ngHcm. ) Ewdemfenfuw bd bent:,Trdnf»erfHW digitM,C«lmé ldtt«n.Vtim»r du tébis iwdicdtwri quewpidm ontnibiMmodiîdeceB derc nojlrlt;e fententi«, ueluti p diedm, Ab bw q»« diximuf

4îgt; DE EVCHARISTIA

diximut, ne Uttim quident unguent difceditiüe^äul fi perfeâum uelts imitdtorem figtùficiire hociiio* do,Prlt;eceptor me non pdtitur unguent,ut diunt, ntondfiica difciplind difcedere.

Apologos defcnfi.} Apologus Fdhuld dicitur, MJ q«(t brutd änimdlid introducuntur, diffinitur'q^ ex rebut humiltbut compofitd quidam forint âc f^cciesdduidcndum,Hicfintpltciter pro figmen^ tit ponitur Ctquot; nugis.

Altcnif Phdlcrif. )ldc{i, oftentdmentit G'/tb tnium expolitis dogmdtis. Phakne enmi orruunen* tdcquorum^TTo cpaAop dicutur. vir.^.Àeit» Primui equum phdlcrts 'mfignent uiélor Hi«c phdlerdtus.d.um,id fft, orzwtWjCr phdlerd tlt;j difld,id eâ, exquifitd cr perpolitd crplerumf, fiâitid,quie fubJ^ede eruditionif. fdHdnt fimplid IMH cor44.

rulgent.lcon.)Icon fiuc lcondjdtine effigies et îmrtgo er ftdtud dicitur ex mentbris ipfis d piHo^ bus cxpreffd.Plmiui: Effigies hominunt no fblebit cxprimi,ntfi dliqud iüuflri edufd perpetuitdte me* rentiunt,cr primo fdcrorum certaminum uidorid fidtudf dicdri mos erdt,Eorum uero,qui ter ibifu* perduiffent, ex membris ipforum fimilitit^itf exi preff'a,quds Iconus uocdnt,

Antonomdtice.JAntcffotHdtice aliqind/iffi Ji*

(imnt,

I N s T 1 T V T I o. 4« fimi«,aMoHcs rei cuipiam alittd nomen dpponitur, 5«dt» Pdbetex propricMtCjdb àvTovo/xairïaç, qwiC f{h rtommiî permutatio,u[ fî qKÎJ pro Achille Pciidfm dicat,cr pro lunone Saturnum, qucwdcU mod«,n bic pro EHcbdrijlid Sacrificium Idndis di* (itur,nom'inibus diuerfîs, fed fenfu codent.

Die« effe pfychicos.)ld cR,lt;tmmlt;tIes, ßue cdra nAlM.Ndmlux'Koi’ animalis diciturà-l^vx^ù lt;^uoj fft «nifljd.VrttiE eft lUwd Apojloli; Animalis bojn» no» percipit ea quae Deifunt.

Omnem »nouent bpidem.^Omne,» mouere lapi dem dicu[ur,qui wi re qMdpwjn pera^enda nihil nS txperiuntur ac tentant,

AretaJogis. ) Aretalogui, Porpbyrione tejlr, gdrrulitó esquot; io^udx dicitur^ qui oßentdt potius, | prieftdt uirtutem.Proprit tarnen, fed alia Etyma* logid dicitur,qui fingendis medaeijs auditoresmo «et Arte HerborHm.I«HenAlw,Vtmcn(Jlt;tx’ArctdIo» gui,quot;Verum tunc non ab îcç£TKç,id eit,uirtute,fei ajEtTKOjid f ft,pUceo,dcri«lt;tt«r.

axsaVTop.;id eil,immaculattim, pttrum,crß ne corrHptione.

Sdnfwrtwn,} Sdnnd per duplex n, irrißo eft, ^««HtHieronym.wqMitjdb occipitio dißortoore cr Ubriî eontrdftw ƒ f, anteriorum dentium o|le» f4tionc.lKKen((lK,

, ë Iflunc,

4? DE EVCHARISTIA

I ««rtCjCr dubitd qudforbeat dêrd [dtuid Tullidé

Ad frugem mcliorem.) qk 8«m z(n«o,Kt Ld to inquitjin uitid pronm nonßt,fdpicntisprofcäoui ri eil,d cogtüto errore difcedcrc ZT fefe 'm tutitm hoe eil,dd meliorcm uitdm reeipcre. Hinciginir Prouerbium fluxit,ddfrugem meliorcin ßut bom ferecipere,quodMdrc.Tul.m Ordtioncpre!i‘‘gt;‘ co Cdlio itd fcribens ufurpdt:Sed qui'totdmddolc^ jeenridm uoluptdtibui dediffent,emcrßjji dliqmif’ doerfe ddßugem bondm ut dicitur rcecpijftgrd hommes atq^ illuftris fuifje.

Ex ueßro Albo.Jid efl:^numero,SumptudP’''^ toris Albo. Album quippe fubftdntiuu olim dic^^^ tur,quod Grlt;eci uocdnt XtuKUKa tdbuld Gypp‘d 'm qud indices notdri,prtetorum^ iurd ftribijolf bant,ßmiliter er cd tabuld mi qudßngulorti/m norumdild Uteris mdtiddbantur. Anndles uocdntur.

C A P V T IX.

■SPSS Amiam utn'n^ tum tp^ HM ceffitaSjtum huius têporis cx*

Ir Bra

cdoceamuS,quo paóointef* cfle debeat fàcræ Miflac, QC ex ca faluf^* rem confeqm' frutflum.Scd ÔC illud

1 N s T I T V T 1 o.

pusindicabo ei, quâdo fdpfum fcilicct indigna faciat exteriori participatioetâ« timyfterij.lnterimccrta forma fub qua olim(Apoftoloïjt tempore,2lt;pofthos apud difcipulos)hoc genus lacrifictj ce Icbratû fît, illucefeit ex Dion.illo Arco pagita.Caetcrum de huiusfacrificij uetu ftis ceremontjs, de inftitutione Canois, de propulfatione poenitentium,de fpiri tualibus canticis, de admixtione calicis, de confuetudine ôf tempore eoi^î qui la cram communioncm acceffuri funt, di* cere plura fîiperfedemus.Illud aût dico, Chriftianum Laicû hue deberc propera rc cQ expedite animo, 8lt; ab omni terre narumreijt cura libero .Quid em inter tanta rerum diuinatjtmyfteriaredeco* gitet homo, quid bene lanôecp fentiat, fi huius animus domi defixus iaceat,aut per mûdi climata difperfus peregrinetÿ

Summa itaœ eius intentio ea elfe de bebit,Commôaum properabo ad lâcrâ Ecclefiaeacdemad multos alios turn fra ireSjtô fororcs, ibicp ûcris précibus me*

Ci met

4?« DE E V C H A R I S T I A met committam Deo, efcp me prorfuS refignabo in manus, propter uarios il« los ôô incertos huius fragilis ac fufpen« læ uitae cafus. Hue autem cum uenerit, fccedat ad Ângelum,aperiat caput, pef cutiat petfîus fuum, confiteatur humili« ter ôô ex toto corde peccata fuaDeo* Deinde totus intentus fit peragêdisiny ftcrijsjiftuc^ memoria teneat Ôô mente reuoluatjOmnem ilium Ecclefiaftici wi niftri ueftitû præ fè ferre dominicçpaffi onis infignia, quemadmodum èC ipi^ Sacerdos(aliquomodo)fub perfona Chriftiadftat 6lt; peragitmyfteriG.Prete rea icias ÔC hoc certo, quicquid Saccr« dos ipiè ab initio facrorum cantat èCle* git, iacrâ elfe feripturam ex utriufcp T e ftamêti archiuis depromptâ, inter quas interim officiorum funlt;ihones,tufur* fum ora patrem in fpiritu. Cum autê fe* Ce uertitad populum iàcerdos^ ôi omni bus imprecatur iplàm domini præfenti am,ftarim aduocans pariter^ ornnem populum fwa «ocemonens, ut unàcum eo coin

1 N s T 1 T V T I o. 457

CO communes ofFerant Deo pi eces, tu tacitus apud tcmetipfum haec precarc dt cêsiO Deus mifericordiarum ,fachoc, praefta hoc, ita adiuua, tuere ita, iuxta quodte uerbis Sacerdotis( quiosno* ftrüad teeft) fcdulo ac fummo ftudio communi^ confenfu precamur omes per fandtiflimum illud nomen Chrifti IcFu domininoftri.Hanc atœ eiufcemo di precatiunculäjCertiflima hde ÔC fum» tna fidutia cofigna, ficc^ lurfum ad coe los remittito.Quilattne dodlus eft, unà cum Sacerdote orationis uerba fobinde reddercdebebit ,’copltcatis interim malt;» nibus 66 animo ardentiffimis uotis für« fum flagrante. Rurfus cum récitât Eu* angelium,aflurgc SC componeteinrc* dis Corporis ftaiu,fimulatcç 6C cor for* fumfobleua quoufqueperlegatur. Ab

I hinc ftatim, cum Chriftianum incipit praccinere Symbolum, confitcre tu öi

1 nbsp;nbsp;tuam fidem apud tc 0^ die, Credo in u*

num Deum patron, 8dc. iuxta quod te tuidocuereparentes.Poft hacc iterum

e 3

4?8 de EVCHARISTIA ora in fpintu Si ucritate, quod eft, fyfl* cere,pure,ac uere adorarc patrem. Sub fccretis ucniat in meutern mifera fllaaf uaga ultro citro^ habita obambulauo Chrifti Icfti domini tut ad crucem ufcj, Cogita lætalia uulnera,SC amaram mot tem,fint^ iemper hare tuo infixa pcâo* ri uerba, rfocfacitein meam comemo* rationem.Hoc quippe facicns oêm edi« dicifti cauiàm cur Miflç iàcrifîciumcde bretur in Ecdefia.Sub eleuatione uero, feu exhibitione Euchariftiae(in qua con tçplaris pignus illud unicum noui f®* deris,cuius fidci confors fadus es ) pro nus in terram corpore,gratiaruadióem ofFeras pro redemptione mundi, in höc uel alium,fi ftippetat modü:GIoria,ho/ nor,ó^ gratiaruadio tibi ó domineuni* uerforum pater, qgt; ex ineffabili tua er* ga nos charitate,tuum unicum filiumin mundum miiêris,qui homo fadus o biobediens ufœ ad mortem crucis,in quapropriam luamcarnem tradiditin mortem,Si proprium fenguinemfudit in re

I N s T I T V T 1 o. 459 inremiffionem peccatorum .Per hune £lt;inhocomnisfcriptura adimpktaeft amp;nbsp;omne hominuni genus à Diaboli ty rannide exemptutn, ÔC adfertum eftin Ubertatem filiorum Det.Hoc firmiter credo ad iuftitiam conftanter ore profiteor adfalutetn. Quid retribuam DOMINO pro omnibus quae re« tribuitmihidpfi honor amp;nbsp;gloria in ex* celfis,nobis gratia, pax, bC falutaris ab hoc incolaiu exitus ab co in fecuh, gt;nbsp;Amen.

Vclita'.Benedidusfit Deus domi« nus cœli ÔC terræ, uerus ille RexSion, cuicogaudetuniuerfa crcatura amp;nbsp;omis arridet fabrica mundi. T ibi gratiarum» adio,honor,claritas,poteftas, nunc amp;nbsp;femper ÔC in feculoru fccula, pro per petua ilia uita ac uera immortalitatc, quam nobis gratis extua unius gratia, nonexnoftrismeritis impartir! digna* tus es per unicum filium tuac dileôionis 1 E S V M, in eo , quod fdpfum fpote obtulerittibi patri (uo,in odorem e f fuauita

44« de E V C h a R 1 s T I a fuaultaris ad multoriim exhauriéda cata.O quanta tibi laudum,imo amp;nbsp;tiarumacftionis prgconia debeo IE b V bonCjUnicus omnis innocentiæ agnuS qui teipfutn pro me madari fecifti,qiio «ne nihil pro meritum aeternac donates redcmptfonisDonatiuo. Per tua uulne ra SC mortiferas plagas ego reftitutiis font fanitati,per tuum (ànguinem ablu* tus (iim ab Omni inquinamento pccca« ti .Tufblusdignusesaccipere uirtute, regnum,(àpientiam,forti tudinem,glo* riam, honorem ôdlaudem omnt tempo re.Sandus,Sandus,Sandus esdofflin« Deus ûbaoth, Pleniiunt cœh'SC terra gloria maieftatis tuæ. Mane nobifcum tandem dne, td quod te fadurumhaud difFidimus,quia in te uno omnis omni* umnoftrumfiduua confiftitat^ fuiri* tur,Âmen.Poft hæc mente tuam fubc* atincomparabilis illefrudus,qiri nobis ex Chrifti morte contigit, contra prx fêntiflimum illudexitium, SC perditiflî* maacaeterna omnium noftrumperdi* tio,ni

1 N s T I T V T I o. 441 tio,nifimori contigiffct ChriftS.Subin decumSacerdos occinit ubi Domini» cam orationem, amp;nbsp;tu quocR cam recita erecflis puris manibus in coäum.Iterum cum Dominicam pace imprecatur uni« ucrfo populojtu quo(^ earn fyncerafi» de cxcipe ÔC reipfa exhibe fratri tuo» Hæcatt^huiufcemodiô Chriftianefra ter tibi defignatSâôumillud ofculutn quo d ab uno multor um nomine publi citus exhibetur, Atqui hic quo^ fubin» de admoneris Chriftianac unitatis, quo* modofcilicet cum omnibus Chriftifi» delibusunusfispanis ö^unum corpus inDeo.Rcmittehic omnemiram,depo ne omnemmaleuolctiam, ÔC nouum in te amorisignem excita, ex collationefla grantiffimiamoris crga teDei.His omi bus ita peradbs, praepara animam tuam ad percipiendum facrum Euchariftix munus.Equidem fi uis, 6C rede tibi cs lt;onfcius,non tibi intcrdicit Ecclcfia, facpius hac frui menfa.Si uis etiam, acci pc fpiritualitcr, corde tantum puroôi e 7 animo

44Î de EVCH ARISTIA

animo defecato in hune mo dû; Sit pro* cul omnis ambiguitas, firmitercp ex to* tis animi uiribus crede faci^ illud Chri* fti corpus ( quod per Chrifti uerbum Ecclefiaiufcipit) pro te efle in mortem traditumjparitcr® ÔC illius preciofum Gnguincm efle etrufiim iub cruce in re milfioem tuorum peccatorum. Ea fane fides manducat bibit hanc Euchari* ftiam quocp,facit^ ut frudlusilk Do* minicæ pallionis ac redemptions per* petuo in te man eat, cum^ indies niagis ac magis efFicaciorem fentias in falute. Poftremo ora cum Sacerdote pro pro* paganda huius diuini uerbi attj Sacra* menti ueritate,Prccare,inquam, obnixe quo te Dominus in fuo timorc 8^ difei* plina,die acnode cuftodiat,defflum de ducat in uitam aeternam. Præterea do* mum reucrfiis, ita uiue amp;nbsp;ternetipia ope ratioe pietatis ita exhibe, quafi unus qui iâ uere uelut incorporatus fis Chrifto. Sefadus fis communis omnium frater. Crediderim ego fane, fi quis Chriftia* nusin

nus in cum modum fuae Parochiæ Sa» crificio intereflct quoiidie, 8c fie uteie» tur quoepeo, huncmulto cum minore peccatorum multitudinc 8gt;l maiori cum innocentia hinc ditceffurum ad Deum.

ANNOTATIONES.

CommodtHn.Kom.aJMfrbiiwn jîgiiifîcat ûw, iwilc.Apwlfi.CommoiittW Umen euäferänttCrfo» rcîrfdprijliwuwjldruw rcfwrgunt integrlt;e.

Arebittiî.) Arebium peitulproH. drmarittw li broriw dicitwr.

vitro citro^;.) Ac |î diccrft,NMc bwe mkc iUttc. IHkcI (tute fkgdiitfr dixit co q«ód Cbrijliw à PiU« to mijpM ßt ad Herodem,cy‘uicil^im ab Herode dd Pildti«, dltjj^ ßmilibi« obdinbitUtioibi« pdiw ßt ßgt;ciftdcHl(MnerDeo CT bowmibiMupÿ ad crucis aram.

Donatiuum. } DonatiMiM« olim mitiuK dicebdx tur q«od à Principe «el imperatore dabatwr. Nos dMtcmà ebrißo donatittttiw acccpimi« «itdm ttcr naiHjß tarnen legitime certduerimus «t ercorone« MHr.Auguß.MdgnttW qwippe doiwtiuuwßtiJ mil» tibus dttHlit,quo ros nö jblum ditätiit, fed etum ad wrtdndiwn inrndißime confortauit.

44 OB EVCHARISTIA

C A P V T X.

V diuimus hacflenp 9d óóqux it Chnftianæ Ecclenç Eucha riftia, amp;nbsp;quo pacQo debeät ca uti Chriftiani lam reftat ad« ucrfan'a docftnnaad uiuutn ufœexami nanda,amp; procul hinc ableganda, quaf, mquam,do(flrina nonnihil in immcn« lüm fparfa, paulatim fèfê totts uiribus quorundam dodorum hominuminfi* r.uauit famih'aritatijingcns fcandalum amp;nbsp;pen'culofàlècS adferens difli'diacor« datisutris.Cuius perinde dodrinæpi'O pugnatores per omnia fâcra rogo ati^ obteftor,utaliquando indpiant difccre quid fit illud yvwßi a-iixuTSp. Equidem èC ipfà temporis ratio iam dudum poftu” lat,amp; cum ea tota Teutonum natio ,ut Iiq Ncophiti noftri magiftritademcre« dant(quandoquidem alias plusiuftofi dem iadent) amp;nbsp;le efle fiiios hominuin, quosetiamnumpoffibile fit errarc,ce« (pitarc,cæcutire,ô^ imponere plurimis. Vtcuncj tamcn fefe ifta res habeat, nos cum

ï N s T I T V T i o. 44? Êumhoruraerroribusfidêtcr audemus conferere manus.Si boni confulunt,be ne eftjSin contra obftrcpunt acmuflï* tant,nihil ad nos,qui noftram confctcn tiamuindicauimus Ô6 uacamus culpa, re ipfa teftificantes, nos uerè Chriftianis Euangeîicæ dilecfïionis exhibuifle ofFi«^ cium.Nolumusautem hic aliarumfc« t^arum fuperbe traducere Mifras,aut di fcutere anxius,quod tarnen ipfum,col!â tione fequentium fadu facile fuetit, ut» pote quod contetnnant amp;nbsp;intermittant ferè omnem ueterem con(ùetudinem,et id quidem prçter neceffitatem aliquam, Si etiamnum præter iuftâ caulàm, quæ eorum incoftantia ac leuitas ( ne dicant liuor amp;nbsp;peruerfitas) parum frutfîus ac reuerentiæ inter rudern popellum attu» lit huic tam fando tatncp uenerando Sa cramento,quinpotius perhæcad extrC mumufcçcontemptumperuenitôC ho minum fabulant. Quant (àepe hôdie au ditur:Ha,resleuis ÔC ludicra Mifla eft. Eâ cdcbrwc potcft qnifquis ud ea pan cula

44« D E E V C H A R I S T I A cula uerba memoria tenet,quæ clam ha (flenus à nobis iubduxerunt Sac er de* tes.Item: Vbi(]p locorum poteft mifla cclebrari, uel in nuda humo, co q eade ficlocis omnibus reuerentia atquemaie ftas.nec præftet loco locus. Quinamp;ue ftitustlleSacerdotalis, fiCinfignia Cm* cis(quæ ipfî militares dimicationes cant) kuaremanus exoiculari altaria, nugæ, fi'gmêta at^ næniæ iunt.Genna no uernaculum Sacrificiû amat Deus, non uult Latinum, nec id quidem prius g adfint qui uelint ex iâcra iÿnaxi edere éCc,ÔC reliqua id genus ludibria. Ex qui bus certa apud me coftat ratio,nec quic quam dubito, quin totum illud Beren* garicumlbdah'tiümaxima ex parte fuî contagionem fparkrit in uulgus exhu* lus Miffàc contemptu. Nam hinc müße lac ftuum datû eft, Qi. oleum adiedlûca* mino,quodaiunt.Equidem cumunum contênitur, omnia fibi contemnedapu tat rudis Laicus, 6C nihili ducit uniuerfa. Vnde quoqp fît,m nec magnt quidêfa*

cianf

ï N s T I T V T 1 o. 447. ciât peculiarcs Rias nouas Lutheranas,, fcitas fcilicet atlt;p T eutonicas miffas. Ai qui hoc pulchre fuccrefceiac inolebit, ex fidîitio Rio illorum Mauzim, quan do hoc nomen Miffa in ChriftianaEc» défia extindum ire cupiunt ÔC uoîunt» Et ô ueteremDiaboliaftutiam, Neque enim maliuoRis ille Sathan hsec adinue« nit uel propter facerdotum tantum ton* Riras, uel cafulas aut penfiles lychnos* uerum fub horum fpecie,nequior€m quærebatmalorum fequdam.Ha, du* bio procul infeipfo cogitabat, Cû hæc minutulalàtis contempferint,atque ne* glexerint, facile ad maiora animabo at» que protrudam facinora , Slt; tandem hue CO s pedetentim adducam, ut in uni uerfum hoc Sacrofantfium Sacramen* turn è medio tollat ac eleuêt, amp;nbsp;fuis ipfo rum magiftris mediû,quod aiunt,often 1 nbsp;nbsp;dant digitum,aut conuertant pollicem*

Etquidemexuotis(prohfacinus indi* gnum') fucceffit confilium.

Qiiin€tiamïn.ête reqolue actccutr

448 DE EVCH'ARISTIA animo percipe,quod rjdcm nouelli Sa* crifici ex una parte contra Apoftolicx Ecclefiae inftitutionem ac ordinem di* uerfa inculcanqSiquidem Laid Cint, Si ipfâ Miffa Germano uernacula fit.Iino hue uentum eft,ut iam ipforum laicorS (àcrum fandlius fiqquàm H confëcratus Eeelefiç Sacerdos iîium peragat Saerô. Quorfum autemrogo attinettam deli* cataamp;f praeterneceffîtatem indudano* uitaSjSC audaxrerum omnium iminuta tiocNulb ne deinceps effe debet ordo, nullus timor Dei, nulla morum hone* ftas,nulla uerecundiac' Nihil ne ampliiis aeftimabuntur apud nos fàcrac iftæ rai apudDionyfium Ô^Ignatium,

Graccisin uni ftintc'Verum alias lati* us de his difputabimus.PrudenshicprÇ terco,quomodo falutarem ac olim ptumufummifcendiuini cum aqua ex uindida ÔC audacia inf nngant,quein in terimtamennec Gregorius, nec Gela» us,ne^ Innocentius excogi^arun^(q’ƒ** bus hoc tempore mundus praecip“^

I N s T I T V T 1 o. 449 mi'cus cft ob MiOx gratiam) fed potius isufusabipfo Apoftolorum tempore in hanc uf(ç aetatem pure amp;nbsp;intégré de* fluxit atlt;^ mualuitjUti aperte liquet ex Irenxo lib.hcap.p.quumaif.Pro calice uino mixto fingens fe(de Marco hære« ticoloquens^gratiasagere, QC in multu extendens ferm on cm inuocationis,pur purcum St rubicundum apparere facit, ufputetureagratia,ab his quaefuntfu-s« per omnia fanguinemluumftillareinil lius calicem per inuocationem eius èC ualde concupifccre præfentes exillo gu ftare poculo, ut SC in eos ftillet quae per magum hune uocatur grana.Rurfus mulieribus dâs calices mixtos, ipfàs gra n'as agere iubet prçfenti fe,8C ubi hoc fa âum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;calicem multoma»

iorcm quam eft ille, in quo ilia fcdudta Euchariftiam facit, proferens tranP fundens à minori, qui eft à muliere Eu* charifria fadut in ilium,qui eft ab eo al* laïus,muho maiorcmEtrurftishbro4. cap-yj’^QuomodOjinquit iufte Domi* f nus,

4y* DB BVCHARIJTIA

nus, fi alterius patris exiftit, huiuscoil ditionis quae cft (ècundum nos, acctpi* ens panem, füum corpus confitebatutj ÔC têmperamcntum calicis fin' (ànguin^ confirmauit.Et quare fe filium honafnis cófitebaiur, fi non eam quæ ex homing cft generationem fuftinuifletÆt iteruin lib-^Ularim poft principium,Nihil ilHgt; ait,ante dedimus(Deo (cilicet)nc(^ de* fidcrat aliquid à nobis, quafi indtgen®' Nosautem indigemus cius quæcftâd cum cotnmunionis. Et proptereabeni* gnc cfFudit ftmeripfiimut nos colligé* rctin finu patris, Vaniautem omniwo do qui uniueriàm difpofitiÔem Dei co* temnunt, ÔC carnis ialutem negant, regcnci ationê eius fpemunt, dicêtcs ea non capacem eftc incorrtiptibflitatis. Sicautem fecundumhacc uiddicet,nec Dominus Enguine fuo rcdemit nos, ncquc Calix Euchariftiae communica* tio languinis eius eft,neque panis qucin frangimus communicatio corporis c* ÎUS eft, Sanguis enim non cft, niß à ««* tu'sôi

i N s T î T V T ï o. 4Vt nis 5^ carnibus ôd à reîiqua quæ cft fe-cundumhominem fubftantia,quauc« re faóumuerbumDei (anguine fiiorc demit nos,Quemadmodû ÔC Apofto* lus eius ait,In quo habemus redemptio nem, per fanguinem eius ÔC rcmilTio«» ncm peccatorum,Et quoniam membra ciusfumuSjöC pernaturam nutrimur, Creaturam autcm ipfe nobis pracftat, fo lem (uum oririfaciens. Si pluens quêad modum uult, cum calice qui eft créant* ra,fuum corpus cofirmauit,cx quo no* ftraauget corpora,Quando ergo 2lt;mî xtus calix SC fraôus panis percipituer* bûDei,fit Euchariftia (ànguinis Si cor* poris Chrifti, ex quibus augetur Ôi cûn fiftit carnisnoftrx fubftantia, quomo* do cârncm negSt capace efledonatiôis Dei,quç eft uita çterna,quç fangüinc et corpore Chrifti nutritur, queadmodS Si Âpoftolus ait, in ca quæ eft ad Ephc ftosEpiftolacSic poft hune 8dcxCypri ano idc innotefeit lib.i.Epift.x. Ait et* cninuCum ergo neque ipfe Apoftolus f Z net^

45r* deevcharistia

netp Angelus de cœlo annunciare pof* fit aliter autdocere,præterg quod femel Chriftus docuit 8gt;C Apoftoli eius annu* ciauerunijtniror Qitis unde hoc ufurpa turn fit,ut contra Euangelicam S)C ftolicam difciplinam quibufdam inlo« cis aqua offeratur inDomintco calice, quæ Chrifti fanguinem non poflîtœ primcre.Poteris autem ipie uidcreeun* dem iæpius ita in rem eandem loquen* tem.Sed dicis : Nihil me morantur hxc leuia,8C baud magno in diicriminepo* no. Quid enim in re tarn cxigua^Refpo deo:Si nihil intereft fiue fiat flue prxter* mittatur ea admixtio cur non igitur nr pouus hanc præftas propter unitate Ec cleflæ, ficut intermittis ac negligis ad ex dtanda diffidiac'Debuerat iâltê uel pro* pter iblam egregtam illam fiii fignincati onem non contemni ac defpici,qux fu* umfulcimentumac firmamentum ha* alias plura.

Plurimum autan referi,q«od ex Sa

cratnen

I N s T I T V T I o.

cramento Teftamentumfaciunt, 8C ex Euchariftia formant aifxaTtKXUd'ïau^hoc eft,fânguinis eftufionem, fub cuius oc* cafione docent Chriftum rurfumefFun derc turn in altari,tutn in eorum menß, fuum (ànguinem in remiffionem pecca torû, Atc]^ perindcquafi isunicusufus fit Sacramenti,ut percipiatur in remiffîo nem peccatorum, ÔCc.de qua rein cake huius capitis plenius difputabo .Primû oportuit eos rationem fui ipforumTe* ftamenti reddidiffe QC exferipturisattu* liffe teftimonia, unde illis tanta fiippete retauthoritaSjUthuic làcrofandac Eu* chariftiac aliud adfingant ac tribuant no men ad concitandam cotumeliolàm ob liuionem omnium aliarum ucterumac catholicarum nomêclaturarum. Hic tn ftatim exiliunt obtjciûtcp nobis Lucam ix.ôô Paulum i.Cor.ii.qmafi praeter eos nemo hæc feiret loca, Age audiamus modo quidnam apudholceEuangelio graphos habeatur, Ait tta® apud utrun que feriptura fic:Hic cft edix tiouS T e* f 5 flamen

4^4 de ï V C h a R1 s TI a ftamentum,inmco fang.qui prouobis cfFundetur. Quapropter interroge uni ueribs quotquotad diicretionêhabent cxercitatos fenfus, an hæc fcripturac uer ba hoiçî hominum expetant dogma,Si confirment inftituta. Quod fi in hune modum loqueretur feriptura, Hic ßn« guis meus eft nouum Teftam.propiu» poflent aflTequi ueritatis feopum, Ver3 nûc habetur, hic cil calix nouum Tdî-fie hoc in meo (àngtune.Interim conce« demusidem atep unumefle calicemô^ iânguincm (tarnen aduerte alias, quod Germani noftrates Teutones Kikh à calice mutuant,quae uocula inlitera qui dem no habetur, amp;nbsp;tarnen paulaum in* oleuit pro poculo.) Quod fiautem« Ipiè tantum (ànguis eft nouum Tefta* inentuin,quid fubinde commeruit cor« pus, quo minus debeat effe ac uocari nouum T eftamentum t Vel nSquid de beoctiam corpus intelligcre,cum San guinemdicoî'utfitis ftripturæ fenfus. Hic calix eft nouum Teft, hoc cft,cor* pus me

I H s T 1 T V T ! o.

l^s meum, amp;nbsp;fanguis meus eft nouum Teftamentum. Quôd fi Raresliaberet, polfet merito quiuis plebeius cogitare uosreôe fendre J Sin minus ita fe habet ueritas, fubindc quoepô^ ego libenter fciremquonâ nomine amp;ipium corpus uocare debeam,quandoquidê folus(ut «os uultis)Sanguis nouum T eftam.fit, Siiocis in rebus ferijs locus effet ( quod tarnen plerûm uobis pcrmitdds ) poffet quis uos facile expedite exhoc iniricato Labyrintlio, hoc modo *. Sanguis dus eft nouum T eftamêtum, Corpus uero «etuSjUnde duo Teftamenta pariterin uno Sacramento c6prehenduntur,amp;^c» Nettem corpus certa debet car ere no* menclatura, qndoquidem tanta inter fit neceftitudine coeât, ÔCconeôantur cor piis ac fang ♦ Ad hæc Chriftus utriuftÇ T eft. dns eft, tû iuxtafiguram in ueteri, turn iuxta ueriiatem in nouo T eftam.

O uos imprudcteshomincs,quç uos tantopere fafcinauit lt;îgt;iXauTïa ut ueritatc ante oculosucftros dcpitftam »cernere f 4 nequea-

47« de evcharistia

nequeaüsc'Lucas atc^ Paulus nequaqua »deo uobis nouum i eftam, afTuerunt fi ueadiunxerunt Call'd,ut hincaliquid noiri commimfcamini. Et quanqua nt^ hd noui fedffe uidefi uultts, tarnen fubo dorari licebit omnibus,quod fola noua rum rerum cupiditate teneamini. Alio* quiutmintmüuel lemd obiter infpexiî* feus Matthæum atq^ Marcum,horutn* que de hoc Sacramento confcriptioo’’ mente ante percepiflètis, qui non No* num,fed,hic Calix noui Teft.eft,aperte pronunciarunt. Proinde, funt'ne inter fe Euangeliftac contrary c'Procul abfit iftuc. Verum humana inlciria ac ruditas non poteft femper difoiccre, queadino dum fibi confonent Catholicac Eccle* frac Euarmeliftae.IUi duo hunc Calicem nouum Teftam. Catachrefticc uoca* runt,iuxta quod 8^ Paulus ipfum calic^ pro eo quod in calice eft Synecdochicc appellatSedMatthæus Marcus fiw pliciterde hoc loquûtur id quod resin fcipfa habet,quibus SC pulchre fuffraga turipfc

ÏN’STITVTIO. 4J7

tun'pfePaulus Apoftolus Heb.13.ubi ctiam fanguincm Chrffi non iam no« uutn T eftamentum ,fea noui T eftamc* ttuocat,quemadmodumipfum quocp Chriftum nonnouum Teftatnentum, ftd noui T eftamenti appellat fponforê, ad Hebr. r. dicens : In tantum mêlions T eftamêti fponfor fadus eft IE S V S, ód mediatorem iuxta illud Hebr. p.Et ideó'noui Teftamenti mediator eft, ut morte intercedéte in redemptionê, amp;^c. Si ibidem cap. IX. Et Teftamenti noui mediatorem Icfum,ÓCfanguinis afperfi onem, meliusloquentem quàm Abel. Ea autem teftamenti uocula,plerunquc magisutimur cxcófuetudine,quèmex ueritatelinguarü,quando nee ipfis He« bræis,necp Graecis propric correfpode« at in fignificatione.Hebraica nancç ueri tas habetBerith,quodfoedus ftgnificat. Graece (f'iaó«»« dicitur,hoc eft,difpofitü, iuxta quod eiusorigo Pialm.SS. apud Septuaginta Græcos interprétés luce darius indicat. \erum quando óf hoe

f Î nomen

4Î8 DE E V C H A R I S T 1 A nomen Teftamenmm, luxta £crfptixra* rum conluetudmem pro huiufeemodi fignifîcatione capitur, noïumus nos in diuerfjm torquere receptum ulum,hoc tantum interea eum, qui fatis tenetbu» lus nominis propheiatem, admonêtes, quia ca ipfa latina ditfîio Q T eftamctutn dico)iuxta ueritatêhic foedus defignat, quo fefe Chriftus unà nobifeû in fe cre^ dentibusaftrinxitjUt fit nofter Deus,3^ nos uiciflîm cius populus,quam paôio nem Græci quidam rup^-SoXaio/j uocanf, l'd cft,confa2derationem,Et pleruntç'n ïvlofèatcj^ Prophetis crebrius fœdusdi citur^quam Teftamentum, iuxta diale* diurn illius uoculæ Berith, quod nonul ïiconfirmationem pacis traducunt.

Soient autem noftri aduerfarjj ma« gnis efferre præconijs hoc Pauli uerbû adRom.ix.quo dicit, Prophetiam fine Ecclefiafticam dodrinâ deberc fieri fe» cundum Ânalogiam,id eft, rationem fi ne conuenientiam, nbsp;ut Erafmus anno

tar,(êcundum portionem fidei, hoc eft, omnibus

ÏNSTITVTIO. 4ft

omibus ÔC in quolibet loco ita debet no ftræ fidei dodriiia tradi, necubi alio in loco ab hac diuerfum adfcramus,6tipfa fecij pugnetfides.Atquirogo quahfnS ilia interim erit Analogia, fi quando hi teftamentari] infurgerent,6lt;una cû ipio Sacramento inuerterentquoque uerba eiuscQuanto melius,imo falubrius hos (Lucam Paulum dico ) cQ Matthaco ac Marco,quin etiam cuipfo Apoftolo Heb.i3.1oquenteexponerent,nimirutn quo hie calix in feipfo non fit ipfum no uum Tcft.fed scpjayi'ç, figilium Ô^my* fticum quoddam fignaculum,Itemut ampliusloquar,confirmatio,firmamcn turn fiuc teftificatio quçdam noui T eft* uel quod nos certiores facial ac ueluti comonefeciatjhuius noui TeftamentiJ Et in huncmodum earn Analogiam ii uerationcmintellcxcrut antiqui patres, quorum omnium loco Tertul.fcribit ac teftatur-.Sicut in calicis,inquiês,mêti-oncTefta.conftituens,fanguincfuo ob fignatûjfubftantiâ corporis cofirmauit*

Nullius

Alt;SO DE EVCHÀMSTIA

Nullius enim corporis languis poteft ciTenifi carnis.Nunc porró, quaratio« ne figillum SiC illud quod fignatur idem efle poterunt,nifitropice uelis omnia (ficut 8)C fupra meminimus) interpréta* ric'Etrurfus, quopadlo ipla coeli iris eritfœdus quod Deus cum Noe pepi* git^Deniep qui fiet,ut fponfus ipfe quern confirmantur folennia fponfalia legitimi coniugtj;idem ipla fpofaliafit* Præterea quomodo ipfa arra per quam emptio rata eft ac firma,ipia emptio elfe poteftj'Poftremo qui fieri poteftutpa* nis ôôlâl,quibus olim amici homines am diledlionem Qi. amicitiam aufpicaba tur, iniuabantur, fignificabant Qi con* firmabant,ipfa amicitia fitt'

In Exo do plenifiime lcribitur,quo* tnodo Moles lumptum uitulorum fan* guinem refperferit in populum ac dixe* rit:Hic eft languis foederis quod pepi’ git Dominus uobiftum liiper cûâis m monibus his, Quae uerba Apoftoln* Hebraeis Icribens ita reddidit: Hie fan*

ï N s T I T V T 1 o.

^isTeftamêd quod mandauit ad uos Oeus.Proindeexhifce Teftamentariia quacro,numetiam ifte uitulorû languis

I uetusfuentTeftamentumCVelnûquid ipfi quocç ludçi hune lànguinem uoeât niumBerithcDiflbnant hæc ôC male eu feripturis conueniunt. Exadiius igitur perpendito Mofiuerba quæfo, inuc nies Hebraicum articulum He præpofi turn huic nominj B crith, qui plané ex*

i primatgeniriuum.Quemadmodum Si I Matthaeus ac Marcus fuum articulum

f apponunt Diathecç, quippc? (fiçtÔHUHç id ell, huius Teftam.Ôd non hoc Tefta« mentum efferentes, itaeptâto minus no uum Teftamentum eft languis Chrifti feruatorisnoftri,quanto qut^minus ipfe uitulorum languis fueratTeftamé* turn uetus.V erum ipfum nouum T efta mcnium magisin Chrifti fan gui ne con firmatur,ac mum recipit r obur, quem» admodum olim ÔC\ctus per fanguinê uimloi^.Et iplà Euchariftia cft ceu Sym bolurn noui noftri Tcftamenti, fine foe dus flf

DBEVCflARlSTiA dus illud, quod nobis per Hieran^ promifit Deus diccns:Eccediesuenict» didt Dominus, amp;nbsp;feriam domui Ifrarf» amp;nbsp;domui Iacob fœdus nouum,Non k cundum padlum, ÖCc. Qui locus fcW admodum cxplicaturapud Paulum ca. 8.ad Heb. Atm huicnos deni^ fentcm tiac irrefragabüiter ceu iacrac anchorac inltxrebimus.

Ititerim ad folum Lucam uehein^'’ ter nos cogis, quaß oporteat rcliquani oêm fcripturam clTeaKuçop.hoc cftjabro gatam,fine podcre,robore âTauthon» te. Qua in parte multû tibi cû Praxaea il lo couenitjdc quo Tertul.refert, q«olt;^ unum aut altcrum locu de icripturis ad (ùamfententiâ exccrpens, quibusfuam munir et h x refîm ,cætera noluit intueri, quæ ipfà regulâ fcruant, cum interim (ut ciusutar uerbis)iccundum pluradt béant intelligi pauciora.Sed proprium hoc cft omniû hærcticorû.Nl quia pau ca funt quæ in fylua inueniri poffunf, paucaaduerfus pluradefendunt,d^po ûeriora

ï N s t I T V T I Ö. 4«?

Rcriora aduerfus priora fufcipiunt.Hcc nie. Quacc fi ita decet tam ceruicofc tra ratio ncm att® iudicium tumultuari, poflTct fubindc aîiquis quoc]p dicere, amp;!■ I duos illos latroncs Chrifto in cruv« cô i uitiato8,quandoqm'dêfictradunt duo EuahgeSiftæjItem lofeph effe ucre pâtre Ghriftijfiquidê ipla mater dixerit, Ego pater tuus dolentes quærebamus te» Ifentcp loannem effe Mariæ filium,quia in cruce 8C ilium matri dederit Chrinus I in filium, ôi uidffim earn lo anni in ma« trê.Etreliquacius generis quæ polfent adeum modum intorqueri.

Quis iam non uideat, ctiamnum fi ipfa uerba alibi ita fonent,Chriftianis ta men,hoc€ft credentibus, cxaliorumlo forum collatione, quid fit optimum ac fertius excerpendum, id^ ftibinde cre« dendum atque confitendumtNam etfî Matthçus à Marcus dieant ipfos duos pariter latroncs cfle conuitiatosincru-cc Chrifto, tarnen quia L V C A S plenius «xplicai rci geft» ordinem.

4^4 DI EVCHARISTIA Ecclcfia Chrifti ab initio (êqfitcumLiî cajSdinhisatcp fimilibus Euangelito* rum diffonannam pio ftudio compo“ tiit per dtuum Aurelium Auguftinum, in lanèjUt prorfus peregrinum qtiid fu cn't,amp; loge ab Ecclefiaah'enum, fi publice infurgat ac adferat ambos latr o nes eius cn’mim's reos, ac perindc aequo ludicio damnatos. Eadem radone dilu* cnda erunt ÔC reli'qua argumenta.

Quis enim auiit di'cerelolephgcne rafTelefumjficun'pleex Hcli natuseft’ Aut quis credat Mariam loânem in fuo utero portalTe, ficut puerum lefum i Et tarnen aperte hoc refonant nuda Icriptu rxuerba (iuxta ^d fupra recitauimus) fortiter impugnant fidem noftram, nifi ipia nobis Ecclefia per alias icriptu» ras propiorem oftenderet ueritatis fco» pum. Quapropter,fihæcuerifîtniliin* terpretatione detrudi ac alienari per aliu quendamnouum dC Chnftiana religio ne parum dignum fenium poflunt, cur non item poterit ÔC hocLucae uerbuiU)

1 N s T I T V T I o. 4€Ç quod ex CO fub inde mu tuât us eftPau* luSjiuxta MatthaeijMarct atc^ Epiftolæ ad Hebracos narrationem,apte exponi, uel ea maxime ratione, quod ita femper ab initio uniuerià catholica Ecclefia ÔC crediderit ÔC obicruaritC

Quod fi nec hifcc contentus per gis contendere uerbis, reipode obfcero mi bi, quid fit Baptifinus .Dices: Foedus, nam itainterpretatus es ipfe banc Giæ* canicam diôionem ImjuTKp.« x. Pet.3. Îtaoî fœdus amp;nbsp;Tefi-amentum (iuxta hactenus audifti) unum atœ idan erSt, Siigirur Baptifinus eft Tclbamentum, amp;Calix quoqj dominicusT eft.eft,duo babebimus Tefl.Et quis pofthac me prohibebit, quo minus pro baptifinate TeftamenturndicambSi enimunumue rum eft,critftatim ÔC alterum. Ah haud fie amice, uerum nos Chriftiani hade* nus didicimus quod noui huius Tefta-menti nomenclatura multis comperat ex sequo, amp;nbsp;non uni tantum infrnutiun cwlæÇlic« non ficut tu, qui Baptifmum ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g Epero

4« DE E V CH A R. I S TI A

Epcrotemauocas, quumtTrtjBTxp-ano fœdus, fed ftipulario proprie dicatur) quandoqutdem umucrfum Chn'ftinc* coriurn nouum Teftam.fiue fœdus dilt; ôû fit in Hiercmia. Qua etiâ ranone ôi ipià quatuor Euangcliftarum atlt;p adeo omnia alia Apoftolo^ fcripta, nouum T eft.uocantur,cû poiius liber fiue quï dam confcriptio fi t noui T eft. Sub holt;^ igitur nomine cenfentur ÔCcÔprehendix tur omnia Ecclefia? miniftcria,ÔC omnis diuin? cultus,ut funt,Fides,BapufmuS prædicare,ligare,foluere, Chriftum ad» orare,iândifeiritus opê implorare,amp;^c. quae omnia nmul cônexa faciût amp;nbsp;funt nouumTeftam.quod amp;lcgcm nouam appellare potes,ÔCc.quæ inquâ lex, p« calicem in Chrifti iànguine firmatur, 8C coràm cxhibetur hominum oculis con* tuenda. De qua re alias plura, fi conti« gerit hofce Teftamentarios contra oêm I ucritatem dcnuo arma capefière. i

Ad haec reftat 2lt; alius error, quanq eu pauci aduertunt in co, huiufmodi quotç

I N s T 1 T V T I o. 4«? quocp fedæ fccus tradant ac doceâtdc Tranffubftâtialitatc huius Sacramcnu, quàm nobis pracfcribit catholica Eccle* lia.Guimundus Auerfanus aperte au» dctpronunctarehunc errorê effe Haerc fim,nimii^(id quod fuo tempore qui dâ adferebant) efle in Sacramcto no mi nus pané ac uinS, q carné amp;nbsp;fanguiné, quum interim Scriptura teftetur amp;huc» uf(p feruetEcclcfia,poft prolata dni uer ba,non iâ efTe panem ÔC uinûjfed reuera carnem Ôd fanguiné.Conftat aûtomni» bus,inLutberi(mo contra hanctrSffub ftantialitaté doceri ÔC firmiter crcdi,fub Sacramento fcilicet uere contincri pané fimul Si corpus effentialitcrj quod hinc liquet qndoquidem ipfi fere oéshoc Sa cramentû dicât ac uocét Pané corporis fieVinum iânguinis,Vcl ita plane in pa ne efle corpus,quéadmodô incandenti ferro ignis. Et quanq dicere poflent Si Theophy.ufum fuifle ea fimilitudinc in - loannem,tarnen non caintendoneufus «ft fimilitudinc flla,qua ipfi.

g i »Qyi

4«8 DE E V C H Ä R I S T IA

Quibusautem rationibusiftilmp^ narij fuas commcntatïones QC opiniôes probcnt ac muniant nos hacflenus la« tet.PauIus hoc Sacramentum uocatpa nem domini, quo exdido confectancu cfTeuoluntjEuchariftiam quo^ effepa ncm pariterôC corpus. Etcur noneade ratione hi'nc potius fuppullulairet to* taBerengarianaHærefis,quandoquidc Paulus panem dicat; Atqui idem ôi cor pus uocat,quin igitur admittunt ÔC fol3 corpus efTcjfedadduntôô panem c'Aut nunquid impolTibile fuit Chrifto,utno bisiblumfuum corpus daretiubfpecic paniSjfi ÔC in pane illud dare poteftc' uerianusille haudita multum taliS ho* minum defert gloriæ aut tribuit famsf, quum inquitjifti Chriftum impanatutn éc inuinatum annunciant. Et quâquam huiuscriminis ex parte reifint,tarnen omnêhanc impietatem omnino à fede* uoluût, in Capernaitas iftos, quifolum fimplici pane contenti, carnem non co* medunthodic»

Noftrx

î N s T I T V T I o. 44, Noftræ fidei fundamentum immobile perfiftit aduerftis uniuerfos tum Ca pernaitas tum Impanarios,Matth.id.ôi i.Cor.ii.Hoc, quid nam flludc'Hicfcili-cet paniSjcft meum corpus» Quod autc car O eft,no poteft effe panis, ÔC uiceuer fa.Siiamitacp is panis in Chriftimanus fufceptuSjCaro fuafa(fîuscft,quomodo potdt unà cum carne eflè ÔC partis cquot; An fortaffîs panis amp;nbsp;carounumatcg idem funtcSi Chriftus banc impanationê indicate atcÇ præfcribere uoluiflet, itacer to dixiffet, Cum hoc ( pane fcilicet ) cft corpus mcûjV el ita : In hoc uel fub hoc pane eft corpus meum. Aut deniœ fie: Hic eft panis meus 2lt;corpusmeG.Vei^ ut hæc miffa faciamus, fummatim dica, Scriptura inquit,Hoc, bC non fub hoc, nifî Chriftum ablegare uelis ad publica literarum auditoria, ut difcat prima pue orumrudimcnta»Hanc ineftabilemae incomprehenfibilem tranfinutationem cófitentur ÓC patres æque cumEcclefiae doâoribus.V eluti Cyprianus:Patus,in g 5 quit,

470 * DE E V C H A R I S Tl A quit, ifte communis, in carnem ôi. fan* guinem mutatus,amp;c. Atqui fane quic” quid mutatur in aliud,no manet aliquid cum CO cui cômifcetur,fèd plane tranfit lt;n illiusfubftantiam cui admiiceiur,

Quis iam hic lûftincat aliquem di* ccntem,hoc Sacramentûnihil aliud effe nifi comixtionê quandâ panis ÔC corpo ris Chriftiî'Ambr.dicit, Panis ifte panis cft ante uerba Sacramêtoijr, ubi accei^ ritconfccratio,dc pane fitcaro Chrift** Hocnccrcderc deberemus Ambrofio, fi non /blido feripturæ fundamento fo lidarct illudt' Nequag : Sed qa fummus ipfê doôor Chriftus dicit, hoc cft cor* pusmeujcninpromptuadeft noftrafi* des,ira défendes atcç ftruâsiuxta primt magiftrinoftriinftituta. Proinde ftftite gradû hic ô uos noui Miflarq, ÔC aut to defticiamint Capernaitæ, aut cû diuini uerbi fentiatis, imo ac feructis fpiritu# Edite ucl purum tantû pané ,uel carne dni.Nullum nanlt;^ hic mediûeft »nullâ diuerticulum, Nec quieg hie nos Eccle , nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiaftid

î N s T I T V T I o. 471 fiaftici formidamus humanae aftutiae iu dicium^tnio ultro contemnimus contu meliofîmundi obprobha, utpote cum nos Chriftophagosculpatôd uocatjin« terim fibi fllam Sarcophagiâ nullo ufui futuram fpondens, imo noccifadens.

T ertius error,que Lutherana Sedla inhoc Sacramerîto c5minifdtur(loqui wuraût de infigniorib? erratis) eft fidli tî'a illaremiflîo delidoi^. Arqui hic de* nitç triumphâtjhic uidricia figna tollût amp;ceu{copum quendâ fibi præfigût, in que fua uenenata torqueât iaeuîa perdi» tiffimi illi Euangeliftæ.T ametfi nonnul liinter eos fint qui hoc figmcniûptgre amp;nbsp;ægre tueantur,fiquidêaduertût id ex quodam impetu citra iudiciû ac rationê effe profcdlû,amp;paiî2 aut nihil lucishabc rc ac firmamêti. Contra,aliqui inuertût iftud dogma amp;in diuerfum torquêt fen fum,ttautinhac quotf parte inter tan* turbam nulla unitas, nulla concor dia, nullus confenfus fitqucjnadmodu in fua^ tniflaruin celcbrarione,atque g 4 huiua

472 DE g V C H A RI 5 T I A

hui'us Sacramêti pcrceptioe,plus quàm J^ilt;= Traa-w/j uariant ac inter fe diUidêt. Veruntamen quando non exigua corS turba rcftetjqut grauïter adnitanîur hnc crrorcm tueri(6lt;:; hocideo fadût, quod uideantànobiscnm ûnpugnari gladio fpiritus,quod eft uerbujn Dei ) Iibct ôi hic in uirtute dufdem Dei ucrbi/uam il lorum opinionem(quam ipfi aperte eti amnum furtiue icripturis fucatis ufl' bis deliniant quot;) uicilTim aperte retegctc ad fuatn ipforutn fi uolunt iâlutem, ad finoluntad aeternam per ditionem.

P RIM V M itaque eos interrogo (tantum mihi ex. certa fua confeientia r(^ i^ondeant)an credant etiam quôd uer* bum Dei uerax fit,amp;: maneat in aeternö. Hic,id quod fcio,ad animauiq^ cachin nabuntur ÔC oblânnabunt pufillum iHû 6Ó uere Zeloten Chrifti gregem,porte« ôa® ceruiceaeexpanfis fiipercilijsau« datÎKr euomêtjHa ha,Et quismagis cre dituerbo Deiat^ nost* Quod,inquani uerbum,ita plane nos totos occupât ac poffîdct,

I N s T I T V T I o. 47Î poffidet, Ut 6C publice depidutn gera« lur in biachialtis,Bcne,Mi reuerendi ici licet domini. Attamen parcite nimium anteuidoriam encomium canerCjô^ ne quid nimium arrogetis uobis, nec ueli-tis plus ceteris uideri comatiles, ne fi ali quando fortitudo ueftra erSpat in ner* uutTijfpilTacrifumtollant impunecoro næ.Sunt ÔC alibi homines quibus fit in cornu fœnum ÔCut ille ait, quibus fint haftæ tereteSjClypeiœ rotundi,rS galeç, Ium thoraces procul igné micantes,qui que fciant quid diftent acralupinis, ac tS dem uos intus ac in cute norint poffînt» que8lt;uos adunco fufpenderena{b,fi uftp adeoChriftianum hominem decêt rifus SC iocus.Laus propria ueftra haud nobis ad difputationem fordebit,nec re ijciemus ueftra brachialia,2lt;lata ludai« caphiladeria.Hoc tantû oftcndite, ubi* namlocorumilluducftrum figmêtum de rcmiflîoe in fcripturis hab eatur, quo una uobiftum rede (ÿncere'que crcda» tnus,R€mifltoquidem peccatorumfa« g 7 tis lu*

47 D E E V C H A R I S T I A

tis luculêtcr in fcripturis exprimitur ,uè rum indicate interea, ubinatn fit fcri* ptum quod Chriftus fuum Sacramén* tum(ueftrum Teftamentum) inultims ccena inftituerit,ut edatur amp;nbsp;bihatur iü rcmiffionem pcccatoi^.Quod fi facere potcftis uti decet ) hoc eft pure rede“ quCjUltro cedtmus palaîftræ,ô^ porrigi tnus hcrbam^Sin minus potcftis, tneri« to oportuit uos ftare iudicio Eccldî^^ (pro qua nos ccrtamus ) huic'queuos obftringere,aut turpiter inire fugam SiJ ucrtcre tcrOT,Sed quid opus longa coti troucrfiaj'In tota fcriptura, ne unuffl fluidem iota eft quod in rem ucftran' faciat, Atquehicuei cum Epidauro lèf* pentinis oculis intueamini fcripturas, ne fic incipiatis currerc, ut illc quifta* j tim in limine impegit, fi fortauis fo* j fceptum errorem ex hiice uclitis adftru* ere uerbis, qui efFundetur in remiffio» nem peccatorum. Quonimiruminlo* co alte reboant Luiheriftæ dicentes; Hic habetur quod hoç Teftamentum perd»

I N s T I T V T 1 o. 47y pcrdpi debeatin remiflioncm peccaro* rum.Quis hic nonpalpet,quts non ad* uertat formidabiks Aegypci imô ex itiaks tenebrasç' lam'ne idem crit cffun* derejquodbiberefSanè iuxta huius nos ui ideomatis diakôium,poHit quiso-mncm firipturam ubitradat de etFufio ne exponci e de poru, S)C ediucrfo. Scd bine pukhra quaedam fcilicet emers fiira cHet bibliorum ueritas. Quin ÔC ea quoque confequentia neruis caret, nec intégré Ribfiftit, quaratiocinâtur dicen tes : C H R1S T V S in cruce fangui* nem fuuin efFudit in remiflîonem pec^ catorum.Qiiapropter ctiam bibitur in remiffionem peccatorum. ïn quo avgu ( menti genere,fi non certior efTct ilia no* I lira fuperius adduda ratio ,q illorum adfertio, facile poffet quis ex hac elum* bi diakdica inficias ire, hoc cil, negarc dominum fuum languincm effudilk in rerniffionem peccatoiji. Atqui ad banc blafphemiâfadlealiquc adduxerit kui «m huius fedae homiau dodrina. V «y quo

47lt;S DE EVCHARlSTlA

quo rem paudseópledar ,Nu(quâfan lt;^tus Matthæus fcribit, qui bibi'tur in re* miflioncm peccatorum, fed cap. xó Jta fcn'bit,qui effundetur in remifîîonêpce catorum.Si quts iam fupereft, qui intri* ’ catam banc quæftiÔcm de Euangclica ilia effufioe commouere audeat,amp; for* tafîis in illo Melchiore Rinchio, lie tKxvvoy-evow afÿlû fubterfugij querere (quafi efFundere ide efle debcat quo^ infundere, Sgt;C ueluti de amphora tranf* fundere in cyathû) huic ita, fi modo c® pta fecundet Deus , refpondebimus, lit optaturus fit fc continuifTc animatn, fiC ea candentem prunam cxufflaffe.

Noftra equidem fides ÔÔ dodrina infiftit folimandato lelu Chrifti quo di xif.Hoc facitc in meam commemoratio nem, Quid fibi autem hoc uerbi ue* flt,Ôd quid intra Ce energiae habeat,fupra cap.x,afFatimenucleatum eft. Quodfi uero dominicum praeceptum ita habe* ret,Hoc facite inremiftionem peccato* rum,iam non ego tantum infidus,fed et fenfus

’ 1 N s T I T V T I o. 477 fenfus ac mentis experseffem ,quitam I apertis Chrifti ucrbis aufim obftrepere ‘ amp;nbsp;redamarc. Nonne igitur contra quo que oportet ôi eos infidosacfine cere 1 bro e(re,qui huic diutnæ præceptioni in 1 Sacramento altaris rcbellarc audent, ÔC aliatnnefcio quam commiffionem fin* guntjcam^ loco Chrifti fufFigunt, ho* *^lt;numq} petftoribus ftiis phaleratis fer I monibus intrudunt,cum peculiar! lau* ' dum carmine, cum fingulari canticoru ac fymphoniae deledu, ita ut quifquts non ftatim huic eorum coftitutioni ft* fcinclinetjôC obftquibiles adhibeatau-res, is aeterni ignis lupplicio muldîâdus fit f Dicat obfecro hie mthi uniuerfa Chrifto dicata plebs,num tarn audaxte i meritaSySC temeraria audacia aequo ani* j mo ferenda fit Chriftianis petftoribus,

Atqui hie fortaflis quidam ex eis ' deliberabunt de melioribus 60 expa* uefeent (quandoquidem Sathanica ilia ' in eismalitia nonnihil fuis fpoliatafitui ita tarnen, ut capite adhuc co

478 DB EV CHARISTIA

ftrtditencanturin Diaboli laqueo,5^ (oio corpore cxpcdin fint ad libcnatc cathohcae Ecclefiæ. Atcp hij admoduffl segrediuellilc paticnturabhuius comlt; mifiiontsfiue praeceptf loco, quin citius ex hoe accingent iêiead tuendam Ô6co firniandam îuâ dc hoc Sacramento opi nioem ,hoc eft,ex grandine uelle extorlt; quere falernum, ÔC id quidem hoemo” do, Chnftus ipfe huiuicemodi fuisiicf’' bis, hoe facitein meam commémora«« nem,non reprobauit noftrum dogtt’^, qutn potius affèruit.Nam in fui comme morationêcomedere, Sein reniiffioem peccatorumfiimcre, unûatqj idem eft* Kefpondeo:Hoc'ne ftatim nos credere oportuituobisfinc teftimonio fcriptu rai^tfl-Iodic certe non, nec in arternum. ïta nanlt;^ certe apud nos SC rata ientéoa ftatjUt nulla gloflam in aliquê icripturat locu acceptareuelimus, nifi eadc glof* faipiaalibifcriptura Cib Vbinam auteffl ’ (ocorum reperitis,quód in commemo' ratiocm facer« aliquid, idem fit quod in

rcmiiÖ ,

tcmi(ïî5empeccatorumc'Forta(ïis cum dominus dicebat Matth.i6.de ungente fc in Beriiania muliere: Arne dico uobis ubicunt^ pracdicatum fuerit hoc Euan* geliu in loto tnQdo,dicetur, hoc fecit in memoria eius. Num igitur etiam exhac memoria facies quandâremiffîonêpec catoruin^ Autcerte cxperirc uires tuas Exo.ix.ubi Ifraclitç fuuPhafeinmemo Ham immolabat attp edebant,uti fupra audtftijfiuelexhis poffisextorqueretu Um pr3cftigium,amp; diccrc ,lfraelitas co*

' mediffefuumPhafe tnmemoriam,hoc

1 eftinremiffionempeccatorum.Potcris fubinde amp;nbsp;Dauidem ilium precari, ut tuo uclit fubfcribere uoto, à deinceps in huncmodumpfallere, Remifltonem

I peccatorum fecit dominus mirabilium fuorum, amp;c,0i non, memoria fecitmi* rabilium fuorum, 8lt;c.

/ i Poft hofce tfiXop-aivouç poflent 80 ali| ’ «adem ratióe fciolifuboriri qui dicerêt, î*^ortem CHRISTI annunciare ÔC

1 icmittcr e pcccata idem effe in fcriptura.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qutbua

48» D E E.V C H'A R I S T I A

Quibusiamrcfpondeodn quibus fcri* pturisï'Haud tibh'tafuccedct frater ex uoto. Equidem ægre paritur fci jptura fctorqueri contra wam naturam mdi* uerfum fenfumgt;Chn'fti qui dem mors remiffioncm peccatorum apud patron nobis impetrauit, debuitcp ilia mors an nunciarijôi omibus omnium cordibus ad purum uique inicuipi, ne per ingra tam obliuionem inhonoretur in nobis, tametfi hincnon confcquitur quodw proponis.Hocmihi (ànccrede,fihïC «pfa tua propofuio uera effet, fandiis Paulus fuam fentcntiâ huic conformai* fet,aut,ut leuiffîme dicam,minimoali* quo ucrbocius mentionêfcciffet.Etdu bio procul,ut erat Apoft.fidelis, præcc ptum domini ita iuæ Ecclefiæ praefcri* pfiffet at® reddidiffet,Hoc facite quotl cfcunœ facitisinremiffîoncra peccato* rum,ffmodo fie accepiffetà domino. ODeusactcrne,nunquidis erit unicus huius Sacrament!' ufus, de quo etiam n» lui opornjit fcripfiffe Apoftolos c' Vd falten»

1 N s T I T V T I o. 4g£ faltem oportuitipfos Euangeliftas non cfleinfdoshuius dogmatis, fi modo ue ftradodrina effet dolt;flrinaChrifti,Âut uobis'ne dataeft ea authoritas implere quæ ipfi intermiferint, maxime quando uosipfos appelletis Euâgeliftas^ Ita pla nènimirumfpiritusille Montanicus in uobis nouis luis Euangeliftis complet, quod facer ille fpiritus Chriftt in fuis olim Euangeliftis praeterijt,ita fcilicet ut ubihîj fcriplèrint, Hoc facile in meam commemorationem, uos debeatis fub« rogare amp;nbsp;in remiffionem peccatorum. Neceffc enim eft, ut ex muftis diuerdcu lisaliquod tandem contingat errori pa trocinium. Quando uos ueftra in fan* ôosEuangeliftas gloffemata deftituût, in procliui eft uobis uel propriam litera fingere(id quod 6C Montani EuangeÜ ftç olim fecerc)quîe nullis gloffaijt indi geatadminiculis.Et taie quiddamdu* dum uos feciffe oportuit. Quo d fi autc mendacium craffiusfuerit,quàm uttolc rari qucatjilico conqueri poteritis prio* h tes ütos

48z DE EVCHARISTIA

res illos Euangeliftas ueftram opinione fcripfifTejfèdhancè medio elTc Riblatä ab antiquishæreticiSjfortaffîsà Nouid anfs^qui ægre (ûfcipiebant remiflîonem peccatorum, 6lt;c.Hacc quidcm ludicra funt QC iocus,fed ut me Deus amet ) fi illorum dogma ftabiliendum fuerit,ne* ceflTe fubinde erit eos quo que noua fua (cripta pro Äpollolica traditioneuindi care, 6lt; approbarefolius fcripturae ftimonio.Nam peregrinum de hocSa* cramento ufum uelleinducerc plurim’ conflit) negotium fuerit, quandoqui* dem iam longe ante eius ufos ab ipfo Chrifto crafliffime, utfic dixcrim, pronunciatus fit, QC fubinde à fuis Äpo ftolis confcriptus. Quin amp;nbsp;ipfos anti* quiffi'mos patres non oportuit hanc do orinam fi uere Chrifti elfer, Ecclefüs paflim per uniuerfum tcrrarum orbem difperfis, prxtertjlfe aut da fubtraxilfc« Vctjt curipfi docerent qdiplenondo cuitCConftituit eos fpin'tulfandus Epf (copos ad pafcendum domini gregcm,

gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SC

’ I N s T I T V T I O- 485 / 5^ proinde oportuit eos loqui prout dabatillis eloqui fpiritus Dd.None« rant ipfi qui loquebantur fed fpiritus patris noftri æterni loquebatur in eis, ÔCë.

Atcp eiufinodi ûintflis uiris merito conueniebat poftfcripturas nos crede® ’^€,nec tranfilire terminos quos ipfi po fuerunt.Anautem poftillos ueterespa tresDiuus Ambrofius ÔCex hoc Diuus Gregorius aliqua uerba fcrip{èrint,quæ huic eorum nouæ opinioni competant, libenter uiderem.Sed quodetiamEccle fiainfuoSacrificioprccationes ôi pcti tiones facit, quas intérim Sacerdos hu^ militer offert Deo, pro diluendis uiuo* rum atque mortuorum peccatis, pro omnium hominum falute ac liberatio* ne,ÔCc. nihil in rem ueftram condu* cit, nec ueftrum errorem tucturucliu* uat, Adhæc condcmnatis Chriftianx Ecclefiae Miffath, ÖC abnegatis hanc di* Aonem, Oblatio. Si noneft oblatio, quo ca igitur offertur in remiffionem

h Z pecca«

484 DE EVCHARISTIA pcccatorumç'Quod fi iam ncc ca quid? offertur ïn rcmiffîoncra peccatoR£,quo padloigiturpoteftis per eamuosdefen dereattppurgarec'Admitterem quidem hoc libentcr ut circa hoc Sacramcntum in facris precationibusremiffîonem pec catorum quæreretis,pcteretis^ patrtiu ut remitteret peccata uobis ueftra ob gratiam filrj fui',udit^ propitiusintued pium ilium cruorem,quem filius in ce cfFuditinremilïîoem pcccatorum,2^ hac ratione donare peccata.Nam rcuc* raindigetisuel maxime ut Deusuobis remittat commifla.

Quando quidem autem nihiliamp;^ifl anis ilia LutheranaRemifiîo, contra ca nonicam fcripturam doceat,6lt; antiquo rum patrum difFidat teftimonijs nolu* mus earn ut ueram acceptare.Imo ma«» gis(quandoinoi^ propugnatores obi« ter per fcripturas uagantur, amp;nbsp;pro Rio uoto cafto Dei uerbo adfiiunt fuafo« mnia;,non contenu Euangelio, cuius fc farefenfum melius iadalt;it quàmuete« resdlos

I N s T I T V T I o. 48y res flios (àndos patres, audent^ hune fuum errorêpro ucrùatc aflèuerare)ec ce ex aduerfo ftamus nos,fiquidê SCipfî aduerfentur Chnfto,culpent^ eius Sa» cramenti præceptionem ob (uç dogma lis gratiam.Et ut rem paucis abfoluam, Quifquis non ftat à praccepto Chrifti, is contra eum eft.

In prædictis unufquiftp fidelts Chri ftïanus fibi (àtisfadum putare debet,ne pe ut immob ill's perfiftat profcflbr V cr biDei. Quoautem furtiuaac clandc» ftina ilia fedudio craffîus elucefeat uuî» gioculiSjIibetcumhuius fedæ Antefi* gnano propius congredi, 06 uiolentiu» cum eo conferere manus.

Die mihi ô tu temerarie Sacrament torum euerfor,quanti aeftimas fàcrâ P œ nitentiamc'Debet in Chriftianilmo efle an nondta omnino refpondebis uel in» uituSjtametfi uaria ilia tua in feiplà di fpertita dodrina fie de ea différât, ut ab ea fufpêfum ten cat tuum gregem,amp; ma ximatui populipars,paruiadmodum h 3 faciat

43« DE EVCHARISTIA faciat pœnitentiam, ficut omnia rdi* qua Sacramenta nihili ducit,pr3eter hoc foIui'n,Crede,crede,cred€.Proindeiain miht dicas uelim, quare S6 in qucufutn concefTum fit Chrilh'anifmo Sacramen tum pœnitêtiæ. Dubio procul idcirco, ÔC in eum ufum,ut fi quâdo poft Bapti fmum cotingat peccare,ad falutaris pœ nitcntiæ afylû confugiamus,8C in eagf^ tiam Dei iinploremus,doncc n«obis ip^ Deus per Chriftû remittat admiflum^^ dnus.Hoc ucijî cfte nemo Chriftianoï? inficiabitur ung.Cfl igiturSacra poenit^ tia ex fingulari quadam diuinç erga nos beneuolentiæ gratia nobis conceffa fiG in^ huius quot^ rei ufiim Ô^EccleGaca femper uft iît,quis tu es, qui hoc benefi ciuminuidiofcSC clam furripere aude* asc'Sidixeris,quo id padoc'Audf.Non* ne tu ’ftuc Sacramentum cumilloalta« ris fcih cet Sacramento, confudifti ineo quoû doceas,cum peccauerimusftatint elfe accedend um ad altaris Sacrarnêtum ut nobis inibi donentur commiftac' ôic.

Equidera

I N s T I T V T I o. 437 Equidem hinc fit ut pœnàentia nthili ducatur,Slt; ferè è medto tollatur, Cauia «npromptu eft,quta quicquid per Sa« cramentum pœnitêiiæ fieri foletamp; fem per fadum eft,hoc iam fit per Sacramê« tûaltaris.Et quemadmodum ab initio Chriftiana Ecclefîa peccatorcs ad pœ« nitentiam inuitauit, ita fiibinde hæc tua fefla conuocat omes peccatores ad par ticipationem Sacramentialtaris. Quod fi te ducem fiqui debemus, inanis erit pœnitentta amp;nbsp;fruftra inftituta, Verum iftudaufpiceDeonunquam perfuade« bismihi,nec unquâ ca tibi fides adhibe bitur. Quôd fi hic dixerint fe docere tS pœnitcntiæ, turn diuinæ menfæ æqua« Icmufum Ô6 parem cultum,ficus atcp di cunt eos facere iam pridem omnibus confiitit. Et tarnen etiamnum fi hoc fa« cerent, effet rurfus error ,iuxta quod folet eos fine fine excarnificare Deus, ut quiaunum errorem de hac fiera Eu chariftia fparfirint in uulgus, iâ ex uno cmergâtdecem, Quomodoç’Audisnec' h Nun«

488 DE E V C H A R I S T I A

Nunquiddebent pœnnentïa ÔC mcnlà diuina æqualem habere ufümc'Vbinani hoc fcriptum habetur c'NulIa qui'dê con trouerfia ert, quin fupretnus pœnitêuæ ufusfit peccata dimittereuerepœnitêti bus.Et eft irrefragabile, quin fùpre mus Sacramëti ufus fit annunciate mor tem dominijôë earn faepiusmentereuoi uere.Quomodo itaq? hgcduo eundein habet ufumc'AdhçCjfi dicere uelint, cedendum effe per pcenitentiamadSa« cram communionem,ô6 ita acquirendâ demum remifTionem peccatorum, Rc” (pondeOjHaud ita pridem foletis dicerc id quod certo fcio, tametfi in meliorcm partein hæc uobis interprçtor,noies in* terim uostraducere, quod hoc ipfutn non praeftatisin opéré, ut probat quo« diana experientia.Et quidem una ex pat te reële amp;nbsp;egregie diëtû eft» Interim ro* go num etiam ncceffarium fit ut pœnité tia 6ë iftud SacramentS ftmper unà iun gantur,necunumpoflît fine altero fiia uirtutem plenè haberec' Quod fie intcl* ligas

I N s T I T V T I o. 4Sgt; kgas uolo , Poteft'ne ctiam Chriftia-nohomiru fuum peccatum remit« per pœnitentiam, ctiamfi non affequerctur Sacramentum altaris i Habet'ne etiam ipiàpœnitentiatantumuirtutis ex Deo ut füfficiat credent! in remiffîoem pecca torumc'Autnum prias opus habet Sa» cramento altaris quàm poflît ei remitti peccatum^Quod Ü ita eft,quid prodeft pœnitentia,ô^ quid earn Orthodox! Ec defiæ patres ita magnifiée fuis cxtulerût praecontjsÆt quæ ialus contingit illis, quac uerè reêlchuiuspœnitentiæ pê* fumabfoluentes,ôô tarnen falutarem Sa cramenti non alfequuntur panemcquot;

Hicrefpondetisuos docereinueri-tatccredendum elfe abfolutioni, QC uos â confeflîone diicedere,in ea fide, quod fint uobis dimiffaueftra peccata.Hoc fi uerum, quid acceditis ad altaris Sacra» mentum c' Vulus hinc auferrc remiflîo* nem peccatorum $ Porro putaram ego uos earn iam dudum elfe confecutos ex abfoluüone,Ncedum igitur confidia's

b 7 dodri

f490 DE EVCH ARISTIA dotfîrinæ huic de fide abfolucionis, qua •lamen plus cæten's obtruditis populoC Verum aftutieftis SC uu'uncp apprehen dereuultiSjUtfiminus in unofucceflc* rit,ftatim alterS cornu præripiatis. Sed ô bone quo tandem uergent ifta, quod Dei uerbum atqp adeo etus fanóum no men in abfolutione in te fruftra inuoca ri finis, ÔC ipfiim Deum quantum in te eft(quandoquidem ci difl;idas)facis me dacemc Si tibi Deus per pcenitentiam rcmifit pçccata ex uirtute abfoluoonis, perfidem tuam,cur non contentuses iftocbeneficiOjièd curris ad Sacramen* turn , ibique agis contra Sacrament! ufum,6C culpasipfam pœnitcntiam,cui iuxtaingcnium tuæmundanæ fcdîæ nu quâfauifti exanimo.Sanè poftpœnité tiam accedere ad Sacramctum altaris di gne,falutare eft,fi modo iuxta fuæ infti tutionis ordinem contingat accedere. Atquiiftudnonfolum non impugna* tur à me, quinimd magis laudatur. At dicisdpfuin Sacramêium reddit noftra . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pedora

1 N s T I T V T I o. 45X pcc^ora huius rcmifTionis ccrtiora ceu Symbolum quoddam amp;C euidcntiflîmû pignus.Refpondeo, Qui's te hoc docu itc^Profer uel unum iota, quod talia di« cat. Nunquid tibi debeofine fcripturis credei'c, cum tu mihi etia fcripturis ual« lato nolis adhibere fidemc' Quis iniqui« orem conditionem audiuit unqfQuis diffimiliorem rationem unquam uiditf Quamobrem dimittit EcclcfiaPœ nitentiaminfuo ordine,öi curare(ua. Similiter ÔCSacramêtum corporis Chri fti dimittit in fuo ordine ÖC fua, fingulaita obferuans quemadmodum inftituit dominus ÔÔ ordinauit. Remif« fio illa peccatorum , quae nobis per Chrifti effufum fanguinem parta eft, S)C quam quotidie in Apoftolico Sym bolo conntemur, difpertitur ac admi« niftratur interChrifti fideles,primum in Gero Baptiimatis fonte, deinde in poe« nitentia, quae duo fimul Sacramenta cfi illo fidei articulo,remiffionem peccato« rû(utifatisaudiuimus)opcrâtur ÔC præ ftant,

49S de E V C h a ri s T I a ftantjEucharïftia ucro tantum oftendit ac commoncfadt nos domtnicæ paflîo nis(incommemoiationem ÔC gratiarû« adlionem)in qua fèmel promehtaô^ac quifita nobis eft remiflio peccatorurn. Craftiori Minerua tibi iftud explicabo: In Sacramento altan'sannûciatur mors Chrifti, ôd huius mords frudus ftilicet Thezaurus omium fpiritalium fiue c(X-leftium bonorum,ut ftmt,gratta,pax,re miflîo peccatorurn, gaudium,2lt;c.AtcÇ pro In's immortales debes grattas Dco. Haec igttur ineftabtlia Sé inftrutabilia bona in Sacramento altaris femel an” nunciata ôf concefla, impertiuntur crc” denti quum baptifàtur. Quod ß contin gat poft Baptiimum relabi in peccatum aliquod,non dilabuntur tarnenipftus baptiimatis bona, ièd permancnt,ita ut horum ipiè fidelis (cû per pœnitentiam dolet de comminîs)poffît elfe pardeeps acconiôrs.Sinon pœnitet poftbapd# fmum,quempeccati forde inquinauit, tam pericrût in eo omnia ilia bona,qux

î N s T I T V T 1 o. 495 illi Sacra Euchariftia annunciarat.Vide tail's ac tam neceflaria reseftipfàpœnf« tentia.

Quanquam SC ipftimBaptifiinû co fundant hîj Babylonici ftrutfîores cum fuoSacramentali dogmate,quemadmo dum Sôin pœnitentia tentarant.Faciunt entrn ex fîmplo baptifmaris ufu,duplicê ufuni.Quomodo ç'Nimii^ in confeflb fftquiaipfè baptifinusabipfo domino «nftitutus fit in remiflioem peccatorum» Et is quidem unicuseft baptifini ufus. lam aût accédât etiam hîj noui Erymni, ÔChunc uftim transferunt ac adicribût Sacramento altariSjCO^ padlo ex duo« busSacramentisunum tantum confti« tuunt, fubducentes ipfàm peccatorum remi(ïionem,ab co(baptifmate fcilicet) cuius peculiaris eft. Dices itai^iNosno rapimus earn, nec diftrahimus à bapti« Imate.Re^odeo: Enimuero nec dimit« tis ei,quamdiuremiffîonemillam adicri bisßcro altario^Nosautem habemus fôJidum ac certum huius peccatorum in baptt

454 de EVCHARISTIA

in Baptifinate remifTionis fundainentu,; i nimiiji Petrum tpfum,qut in Aóis difife nbsp;nbsp;i

rens de noftra fide, eâ^ perfuadens po polo, Pœnitemini, inquit, baptiïê« ■ tur unufquifque in nomine domint lefii Chnlti in remiiïîonem peccatoru SCcJam explica ÔC tu tuumfundamen^’ turn, ut uideamns ubinâ hic habeatur, Et cibetur unufquiicp Sacramento al tu ris in remifli'onem peccatorum.Nâ i tua plané fentctia ÔC opinio eft, ut que* admodumbaptifinus inremifiîonê pec catoRt datur,ita quoqjaltarisSacrarncn turn in remiffîoem peccatoi^ diftribua* tur credêtibus. Eft'ne igitur infignis eu iufdam temeritatis eiuîcemodi dogma (in quo tot ac tanta latent diipendia ani inaRt ) fine feripturis SC praeter ueritate cominiici ôlt;f ex (è fblo fingereÆquidé qs eft tâ audax ingenio,qui docere ucltt baptifinum ÔC dari accipi in remiflîo* nem peccatorum, finon idem nobis fu ispraeoftenfis uerbis ipfà icripturalo« qucrctur ac teftificareturç'Qyales igitur

cos

1 N s T 1 T V T I o. 49ÿ COSefTeoportet, quihoccitra fufFragt-um fcripturæ Sgt;C firmamentum, audent Sacramento altans uiolenter uindicare S)C afcriberef Nonne hoc eft uelutino» uum quendam baptiïmüm conftituere ex Sacramento altarisç'NecefTe enim eft unum ut fint Baptifinus ÔC Sacrificium ^haris,quandoquidem æqua ratione in contingatremiflîo peccatorum, huiusigiturSedæde Sacramento nouû dogma huiufmodi eft. St poft ba pttfrnumpeccaftijaccedeadEuchariftiâ ÔC ibi tibi remittêtur peccata, tam plcnc quàm in baptifinate. Nam ut fit remifi« fio,necefie eft plena fit, non dimtdtata. Vnde tanto fuautus applaudit omni« bus hoc dogma, tantoque leuius irrepic hominum pedoribus, quanto magis Hæreticum eft, utifolent fcmper rettcorum figmenta fub mellis fpecte propt'nare uencna.Sed quid contra Cen^ titCatholtcaE C C L E S I Ac'Quict huius Orthodoxa dotfirtna nobis præ== fcribtVStc ntmiritm:Si poft baptifmum pecca

49$ de evcharistia

peccafti,age pœnitentiatn, detcftarc SC lt;iole,agnofcecommi(ratwa ÔC confite* re,ama Dcum,dilige proximum,tua im pcrtire pauperi,precare ÔC nolt pcccarc ampltus,deinde crede ablblurioni Sgt;C c5 fequeris remiflîonem peccatorum per uirtutem collatg clauis. Poft hæc fi libet autfi tehucinuitat Ecclcfiæ coftiturio, accede menfàm fàcram, Nam hocpa* ôotuæipfius probationi abundeft^® fatftum efle potuit, ne hue indigne acce das.Verumhicquàm grauiter feriatea dodrina uulgi aures,amp; quàm çgre cxci piatur hominum pedoribus nô me prÇ terit,utcunlt;^ uerè Euâgelica fit. Necmi rum,Solet quippe efle amara cortex Eu angclicæ ueritatis, cuius tarnen frudus dutciflîmus eft. Optaret citius quifque fccitra pœnitenttaî afperitatem conft* qui remiflîonem peccati, quàm per tan* toslaboresSC lamenta ueniamimpetra re delidi. Vnde fit, ut paflîmhodie uul gus citra confciêtiæ rationem prope* retadbuius Sacrament! communiôem.

I N s T I T V T I o. 497 ßCquibufdam in locis plenis undi^ utjs’ hue concurrat, utputa^ ubi citius confe qui liceatremiflioem peccatorum, fine aliqua idonea deteftatione, fine contnri one,fine redi propofiti intentione,amp;c. fiquidcm fola fides omne peccatum ab« forbcat,fiue pœniteat quis fiue no. Cer te fi fandus Paulus hanc de Euchahftia ^olt;5irinam ut fanam ut integram pro« haftet,haudquaquam milerum peccato fein 1 Cor.ç.tam graui pœnitenriac one re cruciaflet, quin potius ftatim dixifi» ; fiet ; Si babes peccata, fi te premunt deli lt;fta, audaóer accede ad Sacramentum altan's,8Ciam tibi remifla erunt.Sed nun quid potuit Paulus ita quoslibet pceca« : toresadmittere,cum alibi icribat,pro« pterea interCorinthios multos effe infir inos,öifimbecilles, amp;nbsp;dormiremultos, quod in peccatis SiC cQ peccatis hue ac« ceflerunt indignefAboqui contra quos f ogo feribit ÖC præcipit, ut probet îè u» fiufquifcp priu^uam de pane illo edat de calice bibat lt;nbsp;Quod fi Paulus ita i Luthe

08 DE E V C H A R I J T I A

Lutherifta fuifTet , quemadmodum Euangclicusfuir, procul dubto fie fcri* pfiffet,Proptcrca multi imbccdles ÔC inlt; fîrmi inter uos. Quarc hoc Paule i Quod tune acceditis meniàm domini* cam cum probi cltis,cum bene uobis (èntitis, cum reefiam ÔC iàntfiam côfc ien tiam habetis,quâdo non peccatis inqui-= nati fordetis, quando hue uos non co* guntpeccata, breuiter quando non toti peccatis uittjs'que eftis obduôi. Videt^ chariffimi Chrifliani, quàm ex diatne* trohacepugnent cum Paulo. Et tamen huiufînodi fine intermiffîone docent, audent quoque etiam hæc dicere, Si re* ôe tibi imtis, fi te tua non reprehendit confcientia,abftine hac mêià, ne malain confequaris mercedem. Eft'ne hçc egte gia quædam Paulina cantilenaCfcilicct.

In ipfo Euangelico contextuapud Matthacum quem uiolenter in fui erro* ris naffàm pertrahunt, habetur pro mul ris, non pro omnibus. Sit proinde iam ita ut ea uerba pertineant ad huius Sacra • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;met*

I N s T I T V T I o. 499 menti p€rccptioncm,nimirum ut is fan-guis pro muftis in calicem efFufus fit in remiffionem peccatorum . Verum SC hoc uos praeteritis, Nam uos eum in uc ftros calices pro omibus ex aequo effun clitis,quo omnes bibant in remiffonem peccatorum,perfuadetis^ omnibus,ÔC ceriiores facitis eos qui unà uobifeum bibunt reminîonis peccatorum, neminem excludentes,nifi illos, qui libenter adhuc in Orthodoxa: Ecclefia: fententl am difccdunt.Htj cnimToli ueftri exco-municaü funt.Vcftri autem communicantes uariarum fetfîarum SC omnige-num Rudiorum homines funt. Et hic uobishoc quifquc dignior ac charior, quo peior nebulo,Et contra, quo’quifi que fandior, hoc indignior ueftro fôda litio. Atque ad hacc omnia difpêdia ani-marum ueftrarum, quæ uobis fponte prouocatis in hoc tam felutari Sacramê tOjacceffit SC hoc mali, quod uosludici orum Deus tanta caecitate pereuflerit. Ut plus ueftro dogmatihumano tribua i 1 tisÔC

foo DE EVCHARISTIA

«S, 5d maion ftudio frequentiori^lo* quacitate feduAs turbis hoc inculcatis, quàmi'pfum Dei lier b um, Quam raro apud uos auditu eft, Hoc facits in me* am commemorationem,Contra,quam iæpefine fine atquemodo auobis ilia uulgi auribusingeruntur. Si quis malt; bm habet conlci€ntiam,fi quis peccatis beet onuftus, fi quis iniuftum fe fen» «t,fi quis propirium fibt Deum uult,fi quis fibicupit peccatorum onus eximi, 6Cc.isaudadcracccdatad altaris Sacra mentum, quia hie eft remiffio peccato« rum.Vtinamipftaliquando Deus qui eos pereuffit, bnare quoque dignetur, eisep uere peecata remittereuelit, qui alt IS fine ueritatis fundamento male fua tc mittunt,quo omnium animos infidiofe ab Ecdeua catholica,in qua poenitentia eft, ad fixas fttftas apud quas poeniten« tia nulla eft, protrahant, ftcumque una in abyftuminferorum perpetuo dimer« ganr-

Poftremo priufquam obfignê hac noftram

1 N s T I T V T I o. yoi noftram adfertionem, unum illud ad-dam. Audio famofum libellum recens cotra me narum,qui hunc errorcm per-tinaciter fed fruftra defenfet,cui (fi cce-ptisannuat Deus,pro cuius tuendo Sacramento ego laboro, huiuscp uerita* tem 8C (ynceritatem fidelilTime inuefti-go ) per me copiofe refpondebitur, Tametfi nonnulli quibus eft letftus in-dignum aeftiment noftra refponfionc, utpote aperte praefeHæreticumautho rem fer entern, öónequam figmçtura*

Exurge Domine Icfii ô^tuisipfius negottjs auxiliärem fer o pern in tempo re.T e enim expedhimus in felu» tari fpe, S)C unica no

ftrac ialudsfi-dutia.

FINIS.

'■ nbsp;nbsp;nbsp;. qntn-

;p/'

tSkl|Jïr’ lt;-^r rjp^f., „Q

j , f* 7 ^cïjuï: czLf nfsz;^.;;r :•

'jlZUi-at, J /.,un.. /ij; Ç ■l:!': iL(int

J-,' 't' ' ÏIÓ'V!

■. rf}'- ■

1'.J9 .