Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

P A vu IO VII

NOVO COMBNSIS

EPISCOPI NVCERINI HISTO« riarum fui temporis.

T O IA V S vîECVNDVX

Anno M. D. LVé

PAVLI IOVII NOVO*

COMENSIS EPISCOPI NVCE« riniifi lióros Hiftoriarum fià tem^ori^ fe^ cunimoliimniii.

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P R AE F A T I O.

AD COSMVM MËDICEM REI« pMcf Florentins Ducem.

mihi fccundiim Hifto-riarummcatû uolumch, Magnanime CO S ME, fans fupercp prarclare quidem auguftinominis tuijcui harc dicantur, att^

thontatem,ab illuftn patrocinio nabniram reor, adiierfus eos qui fortaHe Comirer aitt conuitiose poflulabunt Sgt;C requirent, cur id totum Judluofifsimæ tempefiatis fpatium, quod à morte Leonis X, ad Romanam cladem decucurrir, uel fupina, lie! aftuta præuaricatione præterierim. Quibus breuifsima præfatione ita cen-

A ij

(corcfpöndcndum, utnecculpam diffitc^ ar nee ueniam dcprecer: Qiiandoquidem non ad alienac uoluntads arbi triSj fed fyn= cero hberalicp prorfus animi iudiciô, hoc gramfsimû fcribcndæ hiftonæ miinus feeperim, fcijicet, ut his qui adhuc iiiuunt, poftens demûni peramœna exemplo fi rumjianetate cum obledtanone prodeß fem* Só in hac uita aliquam mihi æternita^ ns fpcm,hoc tanto atqucunlifsimo labore percipiendamaibitrarcr, quam mihiob^ uenturam opto fperocpjôC fingularem atq^ honeflam uoluptatcm allaturam confido, modo fine periculo quæratur. Pntabam fiquidem,2lt; infanijSlt; intemperantis inge^ nij fore, fi liberooreloquutus, nihil retp cercm quodafTerendae ueritatis intereflef, cundla huius fçculi incommoda propa^ larê, propterea quód inde quorundam di^ gnitarem inuidiofa neciniqua fuggillatioi’ ne uehcmenter offendi poffe prouidebam, Profedó mei inffituti nunquam fuit, uel encomia falfascp laudationes ad qiurrcn^ dam grariam conicripfiirc,neque ex aduer foadparandumodium, Satyricac acerbic tatis ftikim cxercuiffc,uta quibufdam im^

P«* •

pudenter fadum ufdemus* Quoniam uigt; ro philofopho, fenicp maxime, tuipéfît QC incptum, fib), uti oportet, in grain præctJ', pue negotie faperenefciuifle. Itacp peritosî medicosimmitatus, carcinomata defpeï a-' tæ curationis, quæ fi attredes,amp; acri medi camine laceflas,in immêfum furcrc,amp; pe^ ftifera cdacicp fcrpigmcmortem afferre fo Ient,naturaerelinquenda,necp his ullopa^ domanumadmoucndâiudicaui.Qiiama' obrem exiftimationi faluticp meæ confit^' lenSjdiræ tempeftatis matenam, tanquam ' abominabilis imprjcpoperts, minime attin gendamarbitratus fum, quandohæcad^ uerfæ fortunæacceptauulnera, infanieep noftræ detrimenta,non modo non proden dapofteris, fed pro uirili occultanda efle uideantur : Ea fiquidem, quae Italicum no men dedccorent, neep memoria reçoit fine dolore,necp fine uberrimis lacrhymis fcri* bi, nee fine flagitio pudoreep pofteris enar rari queunt» Cæterum quod ad rem perti^ net hiftortae ftudioforum iufto defiderio magna ex parte fatisfecifle iudicari pof? fum.Nam fi uitas illuftrium Dticum,quas confcripfimus, curiofi diligcter euoluant,.

A iij

in Lee Mc X «aflt;p Hadriano V I. PotitiBcf bus. Perilpeiocp Coliimna,amp; Daualo PiP/ carlo. Magno Confaluo, éc Alfonfo AtcO tjno,totius hunis funefti fseculi hiftoriæ tex nil am inuenient fic,ut ea facile , qua? nos uclnonfcnpfimus,uel fcn'pta non incon= ful te fu ppnm im us, fupplerc refarcire cip mulatepofsmt, Qiianquam amp;hæc, fingu* lorum librorum Epitome, fuo ordinc ad prodendam return gefiarum fen'em cxpli* candacenfuerim.Qtiodfi mihiquanquam pcdibus capto, atqj adeo grauiterfenefeen^ ti,Deusmagnus tatalis lioræ fpatium ex* tendat, perpétua proculdubio lucubration neenitar, ut totum id quod in clade urbis ereptum,ucl à me poflea contumaci qua^ dam indignatione praetermifTum fuit,non diuabonismortalibus defideretur, tepræa fcrtim aufpiceomnis uirtutisamantifsimo, qui,ut hæc conficercm atepederem, generofa cobortatione perpu

Iiftn Vale. Pifis, Calen, Maijs.

M. D. in.

P A V L I I O V I ï

I VN IORI S.

ILLVSTRES Popuîi,quosIteltiiUtIt/fkteUul

Quibvfue mater extera,

Stu Mars (ißiduis quolèuniji exeïcttin annif Virtiiteclaros bellied,

Seil quibus eft ftudium Sopbhe coin^leÜier artet Grdtumq; Mufts otium,

Quid dubij uobts iamdudum in corde recurfdtt î^e,quxft},nc miremini

Si refh lO VI VS ladcx iiftduftd maligne AetdtiSdSklpr£terit,

Qud fecum Dirls,g;minisq- fororibui orco Erynnisdtrd fuflidit,

Crimina, miüc trabens fècumtÇ^ciuilid belli Cades,zr impium nefof,

Ebeu quAinmclior Populis amp;clariorires RomanOtCcelo gloria, si non infanum deuotifang^inif tcuunt

Cbartif notajjit in fuis,

ExtraodiumquifquisPrifeorumfcripftt,etextri Potent! orumgratiain.

QK^ff uospotiu^ IO V10 ^ticfbîuitc gydta Bonam inq; partem fumite

^i,benedum ueilro

Homentueturltalum.^

LIBRORVM Oyi '

PRAETERMISSI SVNT, EPI« tome, quigprimi uohminii libris,ßto teniK ]^orum ordine obferudto, continuata ferieconneâitur,

Deciminoni Libri.

MBRICI beUicduf^ er fucv ceffui, resg; multif in Iods i Po« tifidjsftxdißimege/he, libro Dc« c monono continentur: obit:r^ Francifei Marie Feltrij vrbinAx tisRe^li, multiplicesuiilorie, fuum regnum, ciuo dudum iniu. ria fuerat eicäus, egregia uirtux tere petëtis.MaldonAtiquoq; 'tiijßani uiri fummeautborit tatis f'u/jgt;edäßde,qubd Ltrgitione corrnptusuideretur, atx trodßi mo /peShtculo uindicata quü Hi/ßani eunde, et comx plicescogitatifacinorisC, Macdum,FerdinandumRt{brix um,er Plafoüam cobortium Pr£ß{ios,corottd totius exer^ citus circundatoSyinußtata borribilis fupplicij peenaconß* dißßent.Fxpiictit item Leonis Pontißds doloremexaduerfo rerum fuccejji{,unlnereq; Laurentij Medidsconceptum,cr Petrucdan£ coniurationis pericHld,eiusqi deteäie uindica* tdminiuritim,fublätumqimetHm faddneceAlßnßPetruc tij Cardindlis,ercon/ßirdntinm cum eo aliquot Cardinth

A »

PAVLÎ lOVlI HISTOR?

tiumexiliiî, crpropterea fupplendi fenAtus neceßitattmt quum Pontifvx utwm zj- triginta Senatores honore purpult;f rjedecora/Jêt, egregio certe dignißimorum uirorutn dele^ éiu, qui ex omnibus prouincijs prueclaro uirtutis merito pe tebMur,nifi lt;t quibufdam pretio coémptus honor,liberalit dtque beneficentißiimPontißcisfamam eleunjßet. Hif^anos quoq; merceoArios milites,ßpe pritmiorum, iußucji Princi^ pum diduflos À Feitrio enArrat, er uduerßum Feltrio belli exitum, Vrbinatesq; 4 Medice receptos, fednudatos moenh bus atque item Feltrium, deferentibuseum liißgt;Anis,recepti dudum regni poßeßione eieihim, quum Mantuam exulde tum grau loris iniuriee metu niAturè contendißet, feipßtm nel ob id in tanta Fortune iniquitate probe confolan^ tern , quod Laurentium Medicem parto inique principe tu non diu letantem,morte ereptit audifßet,criiißgt;anos fer me omnes,à quibus contra militie iußurandumfuißfit defer lus, ab Uu^ne MoncatanAuibusimpoßtosadAlgerium Mauritanie oppidum,ubi paulo ante Didacus Verrlt;texera citum preualidum,fuperatiis À Numidis amp;nbsp;Mauris amife* rat, miferabile nAußagium ßcißi didiciffet. Fodem anno Maximilianus Ce/arapud Velßum Norici agri oppidum, quum intempeßiue pharmAcum incerte poteflatis aduer^ fusmorbum,qucm ßbi imminere putarat,haußßit,nugt;rtuus efl,uirpreßantißimis corporis atque animidotibusincly^ tus. Ezwî imperium Carolus ex Philippo ßlio nepos excepit, Cefarum proculdubiô potentißimus, propter, regnorunt amplitudinem, Hißjanie atque Neapolis hereditateadaui dam. lî non multo p6ß Imperatorijs comitijs in Germanie de more habitis,competitorem habuit Francifeum Gatlie Rc ftn, inctrte fufßa^torü uettifliumfidd innixuin, cr pro»

~ - --

SVI TEMP. LIB. XIX’” nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5

ffrettit ^itod Gcrmani proceres antnios nutates adpatn^e'ptf bbcit deem rcuocafjèntjrcpidfam/èrentan. QÿX caufu fuit aus dite coiwepti odij,quodme)x contrd{bgt;exitMlibeüo in=: ter cos erupit. Prjcterea eius beUi initii refert, quod in Bel^. gisgcßumejldCifariMis, Pranetfeo Cecchinggt; tumultud^ no Germanorum militum duce, aduerfus Kobertum Mar^ chium in Pburonibusrefftlumpriepotentcm, Galiiexq; fa^ äioni femper addióhim,atq; item îAaferiam oppidum,quod ad Mofam flumen pofitum efl, magnis Cecchingi copijs, cr inufltat£magnitudinif tormentis acerrimOjfed irrito cona^ tuquaflatam, Bitùrdo Gallorumduceimpigro flrtiterder: findente. Eodem anno Selyinus Turcarum imperator apud Ciurlium Tbractx pagum, peflilenti circa raws enato ulcee re,mortuus efl,quum regnafletannis oih,?:^ aduerfum nos terra mariq- bellum iUaturiM crcderetur:poflquam Hyfmaë km Perfarum Regem grauiflimè contudiflitjOr duobus Sut, tbanis Regibus deui^ks atque interflclis,AegyptumztrSy^ riam imperio adieciffet. Solymanus u nicus ex Pofljfioranct uxorc fllius, tKmine obflflente £gt;nulo, tot regnorum hxre* ditatem adqt: Atq^ eodem fire menfe, quo Carolus C£far efl acclamatus, cripfe Solymanus paterno imperator(s titulq compos eflfa^s. C^terum audita Sclymi morte, Gazelles Syrie prepofttus rebellauit, ratus fe facruinenti religion nefolutum, quodSelymotantnm, fuccejfbri uero minims facramentumdixiflcpredicaret, erproindeflbi decorunt forearbitraretur, fl coaihs in unum M^amaluchorum reli^ quijs, Syriam ad ueterem Sulthanoru imperq conditioncm, eiedisTurcis, reuocarecontenda-et. CiuandoiamegregiiS ^lutttate incole Syri atque Arabes in id confllium flbi

PA VL! lovn HHTOR.

proiieonjintirent,rtecdefuturum in occaßonc Cctierbeiut» arbitraretur, qtti Aegy^to pr£ejjèt,(iuin jè expr^eßih Re. genifGr SHltbanumefficeret,poflqHc(m Memphiticufpopu hts .icerbo eßet odio in TurcM,cr in eins nMnu totius Aeg^y pti arnM çr opes ßtie uiierentur. Scd Gdzeßes trahendi in partes Cäierbeij/ße depulfus, quod hic certatutiora^iconfl liadubijsatqi a/ßerispneßtret^crGazt^itteteri A fuperio ribus temporibus inimico, nihil plane conßderet, ita Gazelt lis cohortationes reiccit, ut eius le^tum fupplicio afficeretf ne Campfoniane proditionis infamiam noute perßdiiefcele^ recumnlaret. Kißit etiamGazellesleÿtos Rhodum,utindc. tormentaatq; armaaduerfuscommunes hoßesTuYcas im^ petraret. Per eummodum, quodfero RhodiusMagißerß^ rend£opisconßliaexplicaret,fupcruentu Frahotis Baßße, quem cum magnis copijs Solymaiuis e Ctlicia in Syriam trän flre,Gr initia rebeüionis opprimere iußerat^mpar uiribus, fei animo inuiûiis, Camafcum fe recepit, ea mente, utcunt

Uiucollegeratcopijs,qudmprimum cum Frahatecon^ fiigeret. Atq^itaDamaßcoeditchs ßgnis,uthonefle concideret, hoßesinuafit, eo acerrimt pugnfi 's txitu, ut ipfe peritißimi et cnnßintißime di

micanSfCum fuis omnibus nihil de fuÿt i cogitantibusinterßccretur.

SVI TEMP. LIB. XX y

: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ I

I ' i

Vigefimi Libri.

AESAR perOcCittutmin Ht« /}gt;dniam deueihUfUtriufyue auiti regni hitredititem adijt^ nugno^i oonfirwAtis (intitiu£immu.nitdtis kgibuihonordrio utrinfquepro^ uincu: munere dititus eji. Ip/o adBelgdfredeunte, Populi ingen ti tumultu exorto dd dmu, conjkr

HAti, nec obfcurc rebeUdntes db dutbo ritate regiorum pr^ß dum difce/Jèrunt,lt;juod iminodicc fe expildri d prlt;eßSlisBel^ gkquererentur.Quonidm CdrolusCeurius Bel^regif nu^ tritius,dd drbitriitm cundA ddminiiirdns,durelt;e moneti« re^ gi£, qu£ erdt pr£lhntif fvrm£ amp;nbsp;puritdtis,duidißinMs exti tißet.Seditio/i multitudini duces fe pr^buerut lodoes PadiU lid,ïoané ùëBrduius, er MdWozwfttî. Afç itd exarfit beUît, quo urbs tàedinA Cdmpi nundinis cletrdjmpetu Antonij f5« /eclt;e,q(Kt regidstucbdturpdrtes,ß)rtuito ignepenètotd cre* »Mht fit. Sed (ot^urgentibus cum regijs copijs Indùo 'Vtldfco

. PAVLi TOViT Mistor.'.

iwdgîih'O f cjuitunt, ct Henrico AmmirMCf^ni erat in prit« fiéhira nuris feiitioforum copix di uillain Aldriäm oppu^t gndtiX deletlt;e^funt,cdpto Pdiiliid cum focijs,de cjuibus pcp flicium piMcc efl defumptum ïNcc remiferdntdnitnos fedU ditioß popubres, quunt tiai'id Pdcecd Tenditi) Mendocij fi, lid,eruditi ingenij, er uirilis dnimi mulier,Pddilh£coniu^ gis uexi[Ium,neconcitdt£multitudini ieejfet dux.gerendo telloßulhüijjit. Ab ed Hi/ßduici tumultusfamd, Prancifcui CdHiiCRexexcitui, recuperdndi Cdntabri£ regniaccdßo=! nem drripuitffcilicetiit Henricum loannA regAfilium redu ceretjCpaodpdierregnoptilfui,inGnUidex/ilpaulo dUtede^’ eeßi/Jit. Sed Cdlltd fecundo rcrum initio,Algrunium, quad ohm fuit lultobrigd, ufqtte progreßi,concerto pr£lio,d Vea Idfco er Hennco ßupcrdtißint,cdpto ipßoriim duceAfßdrox to.Atciueitdprißindtranciuiüitdsperturbdt£'Hi/}gt;dni£re^ ßitutd efl, flitffildri prudentid Hddridni Florenti/ Felglt;e Cdrdindlii, lt;]ui P^egid cum dutboritdte in procurdtione utriußjueliifl}dni£dCdrolofuerdtrelii!lus. Eddeintcfldte ErdttcißctK GdUi£ er HenricU'! Anglix Reget, conflituto in ßnibut Morinorum loco, dd certdm diem in coUoejuium dca ttenerunt. Gdllut c^uicum orndtißimo totiut Gdlli£ procet rum comitdtu defeenderdt, fumptuoflßimi operis tdberndv culd, multiplicesq; pdpiliones pdtentibui in locA er exit. Rritdnnui dutem dttulerdt lignedm domum, umplißimfi Regi£ infldr, cum luculentißimit dc dmplißimA porticibut. ettijue coendculis,(lu£ confldbdnt ex mdterid mirit modis eld^ tordtd, piHn flmul dtque indurdtd,tdnto fdbrorum dYchU tefhrumciflngenio, utäptißimAiunfhirA dtejue uertebrü' totd phcdtilAmembrdtimdiuiii, er ijuumluberet, iucurt-i idcointrMtdtionetQUidj^ortdri^i er rurßa inudridif

Wdt

svr TEMP. LIB. XX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«

tnnt'iijïin^idt(iue erigipo/Jet. Ciettrnm eo coUoquh nihil pliM quo homines admiratione tenerëtur,(nituit,qudm duorummaximeinßgnium Europa Principum humaniter fifi compleilcntium,alße0his atq^ maieflds. Amboiumque atdte,opibus, er uit^rijs nuper partis famaq^ bellica iiirtit tifflorentes, id or is decas prafrrebant,ut /ßeihntes in admU rationemadducerent'.Cluando ex his nemo’^quiddejjetutri^ ttfque gentis/ßeikltor, uel decore ßrma uel hdbitu proceri corporis, trddnndorumqi armorum peritid,compardri pof fe uideretur.t^am prater equeRria ßjeäncula ingratiam ih lullriuin foemindrum, qua utrinque cultißimis catibus ads uenerdnt,editd,crfapius inflaurdta,nihil plus a(him fuijje dppdruit,qudm, ututerq^ fefeinmutUdmeompdrdtionent luxuriantis ele^ntia prolatis opibus oflentaret. Kec multo pofl C£far,quod iam endtd effent femina Orientis belli inter fe amp;nbsp;Gdüia Regem, ab Elijfania rediens in Britanniam du uertit,non obfeura obtreiltttione eius coUoquifita ut res mid Reges coireuoluiffecrederétur. Seduterq; prantoliens bellum,et iam arma parans, Britannum focium fibi afeifee^ re contendebat. t^am tile belli er pacts arbiter exiftimari cu piens,dudum animi fui argumentum tumaptum quam inft lens, infribus lignea domus fupra armatum ingentem fa^ gittarium, habituBritannico feite perpiâum, prat uier at hoctitulo: CVI adhareo praeft. Bodem anno Solymanus maioruntdifciplinamfequutus, poftquam Syriamatq^ Ae-gyptum, interfèih Gazelle, uirtute FTahatis pacatasdidù cit, in Pannoniamannaconuertit, adortiisq^ Belgradumt quod ad confluentes SauumatqueDanubium fitum, egre^ giumerat dtque flrmißimum totius Pannonia muniment tum,expugnduit, tiun^risquident, propter trophaaibi

PAVLI lovn HISTOR.

fèrtittr ätqut fœlidter Turds ereptu maxime decorum, Barbaris uerofopra qu'am did pojfet funeßum atque igno, mniofum. l^citn ibißuüra tentata.oppugtiatione^Amura^t thes abattus,^ prottuusK4J}ometes,nu.gnisaccefgt;tlsdetri=; mentis inde repulß, re inßda difcefferant. Solymano igitur cum paratißimis copijs aduentinti, neq^ Hun^riproceres, neque Ludouicus imbcdüo ingenio R ex iuueniSj neceffaritt prtcfidia cgt;ppofuerune,quèd nihil inter fe con(èntirent,amp;lt;i priftina. inuidatattteu ^ntis uirtute e^ difdplina dcßdßz fent. Eo modo Belgradum odosè oppugna.tum,turpißtmeq; deßnpemj in potelhtemBirbarorum deuenit, ut porta in^ ßrendismaioribusnoRris cLtdibus panderetur . Eodem tempore Carolus Cxfar apud Vangioncy Rheni accolas. Concilium Germanig procerum indixit, propter com* motte rcligionis famam, tJiartino tuthero Saxons cucul* lato,nouisplacitis,Romani Pontifidsauthoritatem conuel* ' knte, orpeflilentißimis erroribus diffeminatis imperito, rum hominumanimosdeprauante. ineoconuentu, sur* tino Ucuit fuperbè atque arro^nter declamanti récita* re caufas, cur iure Chrißiano à Pontißds cenfura di* ßedendum iudicaret, uel ob id prafertim quod aiiarißi* mi è Romana aula in prouindas emifßarij, defunóhruin animas in pur^torijs ßammis criminum panas dantes, prctiq ucnditata Pontifids dementia, fe eruturos pro* fitcrentur. Sed initis or protradis fupra id ne.g)tiuin dijfiutationibus, nihil tarnen difeufium efi, fic ut Cafir ineare compefeenda pio animo faliibria décréta adpubli* cam falutem excogitanda cenferet, nec milto pofleum leone Pontificepercuffo fadereiungerctur. Leo nanque grauißimis de caufis extimulatus, Gallos MediöLnenfi

prindpatu

SVI TEMP. LIB. XX. 9 principatuextrudendos flatuerat, ut Frandlco sfórtiiepa^ tern£ h^redit4tifiure, communibus Cafarisatq; ipßus 4r=! mii redderetur.Atqi ita beüum quodapud üelgdi incboatuin fuerdt,incrementdq; in Hi/}gt;dnidfilt;mpßerdt,in Italiamtranf latum eft, diro prorfiis conftlio, quum inde italiapropè om^ nis, uetuilumdecus,Gr priftinamlibertatem amiferit. Cau^ feqfttemodiorum in Gallos In fubrum, ex nu^a Lotrecbq fuperbia,crudelitateq; Leftutifratnsconccpt£, referuntur. I.eftutus,duinexule5auidusperftquitur, cumalaequitum ad Regi j portam delatus, prior Pontifici bellum inftrt,Guices ciardino uix tuente urbé.Obid iratus Pontifi:xarma expedit, dclediisq; Imperator Pro/fier Columna cum Pificario atq^ Antonio Leua, ad oppugnandum Parmam mittitur. Sed di=: midia eius uvbis parte cdpta,reliqua pars,qu£ eft cis amné,i Gallis impigrèdefenditur. Lotrechiouerö cum magnisfiuii Venetorumq; auxilijs appropinquante, Profter ne cum du* plici bofte dimicare cogeretur, ad Ntceam amnem caftra re~ ducit. Cuius irriticonatusfamapermotus Leo, lulium Med» eet» Citrdtndfet» patruelem fuum è Plorentia in caftra conten dereiubet. isaUataingentipecunia,perterriti cr ftrè lan* guentis exercitus uires inftaurat,Gr ducibus animos reftitu* it, acmox alia rationegerendum beüum ratus,traie(bgt; Pado atq; inde oUio,ad Abduamperuenit, quod erat audus HeU uetiorumnouiscopijs, quasSedunenfis Cardinalis adduxe* rat,nufquamGaüo acie confligere aujb. Perbunc modutn Lotrechius, quum hoftesad Vaprium uicum nodti ftapbis Abduam tranftftent,tunMltuariaibiparumproft)erè à Le* fcuto fiatreconcertapugna,Mediolanumfierecipit. Liecinfie quencibusboftibusdefuit firtuna, appropinquante namq^ Pifcario lii/fianorum cohortes occultumnadtaditum intra

PAVLT ÏOVn HI5TOR.

inuniûonesirmperunt,d(gt;»d cf um Lotrecbius inter fubuylt;e bundteila, confliterdt:tMtusq;fuittuntultus,ut GdUicxun* dicf;, e:^’ Veneußmul copie, propè ßne uulnere funderen^ tur,capereturduteinT!}eodorusTriuultiui inermif vene^ torumlmperutor. Lotrecbius tanto uccepto detrimcnto,^'^ Vrbem equitutiim oinnem introduxit, pdutulumq; morut^^f adurcif ureum,Comenßuiuin fugum/e coniedt, nullo bo^ fiium pcr/equente, qui ud medium firme nodcm, i Medio^ lunenßbus Ticinen/em portum uperientibuf, cum mugnu, grutulutione uifhres excepti erunt. Lotrecbius vundeneßo Puilde frutre preßdio Comi impoßto,ciim uniuerfo equi:! tutu Leucum contendit,fuperutoq- ibi amne Abdud, in Cre^ tttonenßemugrum deßexit, Cremonumq; ruiper boßi dedi^ tum, priußfuum preßdiofirmuretur, potituseß. Sed dcmum noitis Bernenßum, er Sedunorum, qui funt Ueluetij nomi* nis legionibus confirmutits,Ticinum adortus, defendentc tederico Gonzugu principe Muntauno, expugnure non po^ tuit, ncq; obfèffè drcumuullutecf; ard opem ßrre uuluit. (\uonium ibitJi. Antonius Columnußumme uirtutis dux, tormentomuioreuProßeripetruitTtunitionibus emifßi,fue rut interfeéJiK. Intra paucos uero dies, quum totreebiusur tem Medcolanii, eußris ad Sextum uicum poßtis, eßet inua^ furus,eiqi Proßer etpraneißeus Sfertia, cü omnilnßibrunt tnultitudine, egreßi urbe ßefe oppofuiffent, ad Bicoccam «i» cumprelio certatiimeß, quo GaÜisaduerfo, AlbertusPetrd Heluetiorumdux, legionibus fuis fdopet tor um proceUaobc rutis, ceddit. AbeauidnriaProßerpreeunte Pifcario Latt dem Pompeiam capit, ercodemmenfecurßiq;ui(bgt;rie,Pif teori'. m Cupra Abduam oppidum expugnat, er mox Cremo» Kam redpit, Lejciuo honeßapa^one urbem dedente, er de

munt

SVI TEMP, lib: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TC

mum Alexandria, excedente Gallorum pricßdio, in poteßa=gt; temreda^ineß. Dumh^cfœhdter 4 Proßgt;ero gerereittur, inexpedutä mors Leonern xtcitis dtq;temperaturje robußa uigore ßorentem oppreßit,pdulo poßgudin de A^ediolanen-fi uidoria nuncium dccepißßet, atroci proculdubio toxici uiolentid abreptus.In eins locumßtßidus Uadrianus Sextus, tnird er certc pudenda,ßltalix decus reßriceretur, Senator rumfadioforum fußßragätione, quumfeßinatis cemitijs, bo minem apnd Bdtauos extremi Oceani natum, er tum in Ui^ ßmniddgentein, nirtutis nomine, cundis fenatorij ordinis prxtuhjßent.

Vigeßmi primi Libri.

ALLI per interregnum comitid lesg; occupationes, ratife Parma facile recepturos,è Cremona aduo lant,cr'atriplici loco tribus una tempore editis pr(£liß,ß:alis mu=i rum tranßendere conantur. Sed inßgni Guicciardini prtefidis ßu» dio,etßimma Parmenßu alacritet te,ciuie Salomon Siculus,et Petrus Baccionius Ligur cohort tiu prffedi,acerrime propugnArd,bofles repellutur,pari^ PortunA in Placentinu effuß agrnm,et terrore Placentid in^ ßrcntes,a Pontißeio eguitu prdßdioßtßinentur. Sequenti anno, quod Genuenfes Gallicum nomen Odauiano Tregoßo duce tuerentur, Cxfariani duces, impetrantibus Adurnijs txulibus, utreducerentur,adGenHam cafirafaciunt: hinc Proffer cum Germanis, iüinc Pifcarius cum Hi/fanis. Sei Pifcarius ab co loco ^ui Paba^rdca uocatur ,tormentis mu^

PAVLI lovn HISTOR.

ru tn itf)erit,iinpetug} fuäoypulßs deßnforibut,urbe potitur çrdum uiihr urbem ptrcurrit, nullo negotio Prlt;£torium cdpit. VenereinpotejidtcmipfeOäauiixnus'Fregoßus, amp;nbsp;Petrus îiauarrus, qui duium appuierai, ut non temere tU tnentiumciuiumanimosautboritate notninisfui confirma^ ret. Eo modo Pifcarius urbem multisdiuitijs opulentam dirû puitjpriufquam Proßier ingrederetur. i^lifci autem Otbobo nusacSinibalduspeculiares Pregoßorum boßes, propterßa tris eorumciedem,probe uindiäam exercuerunt, Oquot; Anto* niotus,Gr Hieronymus Adurnij, poßqitam deccm annos ex« ulaßent,in urbe principes conflitutißint,a quibus non mul* topoß Cäfieüetti arx, qui a Gallis defendebatur, maioribus tormentis expugnataefl. Pademifiate, qua tanta urbs ca* ptxdirepaq; fuerat, Hadrianus Pontifex magnis precibus PopuURomani,G“eobortatione ßnatus ad urbem euoca* tus, Genuamapplicuit, nulla ciuium recentem clademßcam lugentium lititia exceptus, indeq^Liburnum nauigauit, ubi àïulioNiedice Cardinale, legatisq-, Plorentinorum,cr ali* quotEtrufcisCardinalibusexpei^batur. Paucis inde boris Cardinales fequi iußit, crfalicinauigatiotie Romamdeue* (iusefl.Per id tempus Rbodus à Solymano, qui in inßilam cum ducentis armatorum milibus traiecerat,oppugnabatur, Eamuero confibj ingentis er perdißicilis beüi occaßonem audaékr ßtfccperat Barbarus, quod Cbriflianos reges intefli nis occupatos bellis didicerat. Cupiebat Hadrianus ßrre o^ pem,ßdpecuniieinopia, quo minus officio fatisfaceret, re« tardaJratur. Nlt;lt;m quasab Hiffianiaaduexerat peditum copi as,fablioß}rum quorundtt bortatu,non Rbodum,fed in Gal* Harn Cifalpinam, qui Cifaris opes conßrmarent,mittendM cenfuerat. Atq^itaRhodus quintumpofl menfem,adnnran*

dis

SVI TEMP. LIB. XXI. « ^{opeributcrcuniculit, didcditoneincompulfd tß, Phi=: lippo Lildddmo milttii mdgiftro, deßgt;erdtis duxilijs, dd So^ lynidnitm egreßo, zr certd pdfhone urban dtq^ infuldm de^ dente, idq; tdntum uulnus Chriftidn£ Reip. iUdtum eft,infd^ nientibus dut ofcitdntibus nofiris regibus, dpud quos priud’t ' t£/^es dugcndi imperij totum Chrijlidnie pietatis decus ex« tinxerdnt. HddridnusRomdniedul£rudis, zy- rerum Itdli» cdrum imperitus ,ferà detrimentum intellexit, exortdq^ eli inVrbepeftilentilt;elues,qu£quumfeueris legibusmore ftro Pontifia minimè cohercendd uideretur, contd3:ii, t£gro-rumitdexdrfit, utmultafunerdincompitisuifierentur, dp^ pdreretf^i uaftdri Vrbem,bdud multo dierum /fidtio^nifi Gr£ culus quiddnt nomine'Demetrius Spdrtdnus,fi:ddnd£ pefti^, lenti£, fduenteeiturbd hominum, negotiumfitfcepijjèt, ne= minefuperfiitionemuetdredufo. Ndmferum tdurum, cui dimidiunicornudifiecdrdt,mdgicocdrmine dextrdin indu^ rem prolato repente itd man/uefdélum reddiderut, ut inieflo tenui filo ddintegrumcornu, quo uelletperducens,pe/Hlen* ti£pldcdndonumini dd Ampbithedtruin immoldffet. Nee eredul£ mubitudinis ffiem ex toto fifellit, quum db ed indnis fdcrific'ijpro/fierdlitdtione^mitefceremorbus ccepiffit. Nee ««ftó po/l,euocdtoddurbemlulio Medice Cdrdindle, Frdn^ ci/cum Soderinum Cdrdindlem cufiodi£ trddit,qu(gt;d mdligni eins dnimi, crdduerfiin C£fdremfiudq indices literds inter cepifjèt. fJdmSoderinuscontrdIulium,ut Florentid pellet retur, copids inEtruridm mifierdt, Rentio Cerite duce, pert eufibribusq; item in lulij c£dem pr£pdrdtis. Sed deteSkt cont iurdtione, nonnulli dues Florentini,coceptifdcinoris cdpit tepcendsdederdnt,dlij}ulioconniuente profugerunt. Rent tins, qui exercitum Sendsperduxerat, ut inde Florentid pet

B Of

PAVLI 10VII HISTOR.

ttrdur, inopia commentus, cr tcrrore Heluitij pTifßdij, lt;///t luho dderat, dddi{dus,flt;xdum confilijfuiexitum tulit, ucl ob idetidm, ^uod TeltriumVrbiiidtem, Maldtcftamc^- Balco^ num, Inc e Peru fia, iüe Vrbino, contrafHs uiribus ad uindis candiU iniuriin fecum bellum iulio illdturos credidilfet.Paus cos ueropoß: menfes ciiùm Soderinus cuftodid trdditui eft, Hddridnusfdto conceßit,cuiprotrddis dlicjudiidiu cotnitijs conftirdtione iuniorum, Julius Medices, defumpto Clemen=z tis nominefubrogdtus eft, qui dd tuendd nou£ dignitdtis per fotidm, £gregièfe meftum iiUerCixfdrem, or Frdncifcum Regem pr^eftdre uidebdtur.

VigefimifecundiLibri.

ORIENTE Kdfejio, Cugli, elmusGofftrius dpppelldtus Am=s nttrds,inltdlidm defcendit, cum quddrdgintd pcditum, cr decern equitum Gdllorum milibtts : cy' pulft)ddTicinum dmnem Cdfarid norum exercitu,pofttisdd Medio^ lanum cdflris, urbem obfidere conftituit. Jneunte dnno, Profter Columnd moritur, eiq; in imperio copidrum fuccedunt Cdrolus Ldnoius Belgd, çy Pifcdrius. Inftbrcspro Fruncifco sftrtid, £gregie Gdllorum uim, çy belli detrimentd fuftinent. Goffirius, multd niue calo importuncdeldpfd,dconftgt;e{lu ur bis di feeder ecogitur: Cum pdrte copidrii JBdidrdum dd oppugitdnddm Cremondm nuttii-,irritoeiusineegt;epto, y sneti copias fu(js,ç;rducë Feltri

urn

svr TEMP, LIB. 'ïrxr. ' M «w Vrbindtê ex lege foederis, Sfrrtiie cjui opent ftrarU, n: it^ tunt. Quibus iunbtis exercitibus,GdlUalt(iuotinlocis per partes opprimtttur,nufciuätu/loprii£lio contenditur. Caja* ridni ponte Ticinü iungüt,GoljTrius idemfacere cogitur, ne ^Uie in tergo er at oppida ad Souaria irMadenda bojtibus re» lin^uat. interimïoannes Medices cunt Sfrrtianis copiis Me» iiolanenftunt iuuentute duéius,{sbiatü torntentis expugnat. Nee multi) pofl, Ticinü tranfgrejjus ,coniunflusqi Feltrio, Garlafcum oppidum aggreditur, et tjuancjuâ pratalta ejlet in foßisalt;jua,uelcuininteritu multorÜ, id expugnat. Exinde Gojfrriustotacceptisdetrimentis,quüje reeiperet, dd Se/î» them amnétumulturia pugna,graui iilusuulnerefunditur, biduoq^ po/i, dum tormenta defendere per Baiardum ßrtißi mumducem, atq; hoftes acriter incumbentes fuftinere co» natur ,Baiardocadente,exuitur torinentis, çr cum multa, tide Heluetiorum terga tuentium, infugam cotüjcitur : mi» rumq^uideripotuit,tantasGallorum copias, ualidis tîelue» tiorumfubfidijsfirmatas, à. Qafarianis cr Venetis fuftineri atque deleri potuijße. Aderat Cdifarianis Carolus Borbo» nius, qui paulà ante à, fludio fui regis maligne difccdcns, amp;nbsp;fcfe priuato quodam Ca:fari fœdere eoniungens, pro» dendi regis fui, impugnandigq; patrio: conßlia agitarat, qui» busdete^ds, è Gaüiain Sequanos profugerat, decleratnsq; patri£ hoflis, Cxfari operam nauabat, it a ut inuadendi Gai» lixconfüiumfufciperet, Fliffanisauidèfc fequuturos profi» tentibus, quèd in Prouinciam opulentam regionem, ubi non defutura amicorum fludia, auerfa penitus'arege, çy proceresquofdam adrebellandumparatos,feinuenturü ia» ünbat. LanoiuSjquanquam idminimèprobaret, permifitut VifcariuscumHifßtmornntiGtrindnQrum^, cohortibus in

B «ij

PAVLI lOVlI HIsrOR.

Trouinàam penetraret. Sti Pifcarius Kaßilia mcmibut fuftrahierens, tjuodualidißunoGaUorum prfßdio tenere-* tur, retrocedere coadusefi, quum nemo Gaüorum ad au* ékritatem Borbonij nominB fe conßrret, regiiC copifi appropinquarent, or Borbonim eunâa opinione fua ßbi inßfliora, Gallo uero fideliora reperiret. Quapropter re* uerfui eß per maritimos Ligußicasq; alpes, cum copias aß* peritate itinerum defeßis, e^hii ßepc, utßunt uiri dicaces, Borbonio cofilijleuitatemexprobrantibus. Bo'^utemtem* pore RexFrancißcuffUalido conflato exercitu, ut Prouin* aam tueretur, pofl^uam re in^âa hofles Prouinci£ flnibus excefferant, conßlium flexit ad occaflonem repetendiC Ita* liiC, miraq; celeritate Pceninis, zr Coäijs alpibus, 'm Tau * rinosdeßcendit^progrejßusqißecundo curßu, ita Mediolano potitus efl, ut Pißcarius cum Ki/ßanis Baudern Pompeiam ße reciperet, ü“ Antonius Beua cum Germanis defendendi Tictnimunus ßußciperet. At^ ita Veneti, zr Clemens, eius beßi cornmutationemneijuaijuam £gerrimè tulerunt, ûuôdinuadendlt;eProuinci£, er laceflindi Galli régis con* fllium, tam immodicum quam temeritatiproximumimpro* baßßent, obidqiCafarianiexulis confîlio innixi, belli quam pacis auidiores apparuiflint. Rex Medio lanopotitus,con* filij anceps, Laudern Pompeiam ne, ad opprimendos Hißßa* nos,anTiciiutm,debellandis Germanvs, aggrederetur, in* auJßicatabellirationeTicinumpr£tulit, ubi nuüa memora* biliearumrerum, c}u£ tentaflèt, proßßere confeâa, lt;juar* tum iamcircHmßedens er harens menßem, didubtis primo, er mox reliquisßeneßcentibus uiribus, quod noua Caßa* riani^ auxiha, adducentcBorbonio, ßuperucnißßent, pralio decertarecoadusefl, quoregijs aduerßo, ttobil^imi ^ui^;

Gaßoa

SVI TEMP. LIB. XXIII. n CäUorum ducumcr proecrum, interfrSi ßint: Rcx ip/ê auiter diniicanio,fMcutUi, prolabente mox cpiiio, captus eft,eoprafertiin(^ußiu, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;erGernuniipartatU-

ók)rial£tantibits,i}uc)diplb Qefarlf »atalidie /ecuitdißtma euentudimicalJèntificut de eijeiendo Vrancifeo sßjrtia cogu tarent, çytotiut Italie imntodicis anitnis iinperiuni affvÜA^ re dicerentur : Quando mußtato rerum fuccejjù elati, ne^ ^ualt;juam aliène comnwdo,ßdfuo beUum ßrtitergeßiffe ui deriueUent.

Vigefimi tertij Libri.

RANCISCVS ineunte £ßiite d Genua in Ui/ßaniam perdueu tur à Carola Lanoio, qui £gro eiui animo futur£ Ciiefaris cle^ mentie fßem iniecerat. Sed C£fav multis de caufls euin nequaquatn uiderefußinuit. Qnaoffrnßone Rexßtaßgt;e deceptuf, in grauem incidit morbum,ita ut inßrtunij ßti miferiax morte finiturut uideretur,niß C£far perhumano coüoquio affiiÜum confo^ latuf, cum^ß ntAture^dimißuru promißlfet. Hec inulto pofl, certo inito fcedere,C£far ei ßororem in matrimonio eoüoea^ uit. Ea EntAnuelis Lußtani£regisuxor fuerat, er ètribus regis liberis,maiores natu duos pater obßdestradidit, erin Aquitaniamabire permi/ßu eß. Exeo fordere, ingens,er atrox apud principes orta eß ßt/ßieio, quod inter fe Erancù ßcus er C£ßir, inpernicicm quorundam coniurare diceren^ tur, ßcutad regem libertati reßitutum,undiq; le^tigratu^ latum mitterentur, er Clemens er Veneti, adiunào Eritan^

PÄVLI lOVn HI^TOR. '

«iif re^e,d(I miituam fauricatem noud fœderapercuferentJ Quibusparatundtj; coptjs C^sßiri Mitts ltali£ iinperiunt ajji£bliui,obuiam iretiir. Mm ^uod iniquißtmum fuißi iit dicabät, Antonius Leud nbsp;nbsp;nbsp;Pi/carius imperiSMedioL nêfe

Trancifco s‘r)rti£ iniädetes, ewn tdiiquädeßbHonis dC£fdre conßUddgiantan, reum ßccrant,grduißimoq; Liborantent morbo in drccobfederdnt,cr aliquot tirbibusereptishoftent declararant. Et« calumni£uis cÜ funi’namalignitateSßrtiie iüati,,Venetos et Pontißccm mirum in twdum pupugit,ufc^ ddeb ut conßernati animis artna parurent, et Qdßarianos int potenter atq-fuperbefcederisßdemßaüentes, atq- impudent terfociorumexißi)nationem contemnentes armis perßquen dos arbitrarentur: zy' Pifcario interim morte ßibrepto,ai tiediolanum arma proßrrent, utsßrtiam obßdionis, er ui t£periculo implicitum, maturaopeallataliberarent. Sei tanta fuit Antonij, AlfonßqiVaßij, qui Pifcarij patruelit eratßater,militaris conßantid,ut non modo oppugnantiunt hoflium uim fußinerent, fed IJiediolanenfibus metu c£dit fubaetis,sßrtiam extreinam perpeßum inediam,dd deditio^ nem compellerent. E o modo,Sßrtia ad Cremonam calamiti:, tis fu£ iniquam fortem lu^nte, noua Germanorum duxilid Ceorgio Pranifßer^ duce in Kdntuanum agrum defeende^ vunt, er Vg3 Moncatd cum Pompeio ColumnaCardinale, Pontißccm inducqs,quds dolose concefßrant, imeptè conß:s fum deceptumq;, repentind in urbem irruptione pene op, prefferunt, ita utdirepto Vdticdno,er templo maxima focs dèprofanato, perterritus Pontißxinarcemelaberetur, er C£fdridni, quad nullus effet in dree commedtus, triduo eunt in poteßatem reda^hiri crederentur,niß Vgs Ntoncata,tan^ tidiittißi fcelerispert£fus, ucleontradiccntePompeio, er

inextre-gt;

SVI TEMP. LIK XXli: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74

in extremam Clementii perniciem procliiuto, oißdihuf rfc4 ceptis, indrcemucniffet,etccrtiicondidionibuipacem cwn pontificeconßcißet. lifdem dieèuf ciHibwC(efdr,etPontißx infiftii armii inter fe decartdbdnt,Solymiinn{ inoccaftonent fèmper intentufyquj regni fines profèrre,cr Chrifiidnis md ximènocere poßct,Pcmnoni£ bellum infèrt, quod regem iu=i uenem,nonfuo iure,fedprecdrio prope turbidißim£ ^nti, ncciufb confenßfunqudmpdrentidomindntem, cr bellid cis drtibus propter £tdtem nequdqudin fdtis inilru(lwn,fd=: file opprimerefe poße confidebdt,uel ob id pr£jirtim,quoi neque Pdunonici regni, neque régis ipfiusfdlutcm proximis Genndnis,nequeipfisconfdn^ineisregibus, C£fdri, Pedi=z ndndoq^, zy Sigifinundo Poloni£ regi, curtefuturdm drbU trdretur: (^udndoneq- Germdniperfe fegnesin dlienACdtt fd, neque Au{b-i£ domus reges Itdlico occupdfi bcUo,neque Polonus, nc uctcres indueids temerè dbrumperet, ut fie com^ mouerent, ddduci poße uiderentur. Ludouicus Rex ingenio per feimbecilli, neque fdlubrirdtioncconfirmdto,inexpe9 äntd dduentdiitistdnti hoftis fdmdpercul/us,mifiisundiq; testis fi-uûra opem implordt. UungirorumtdmenconcU Hum indicit, id efl, dmdtiie miiltitudinis, zr Pjjdcos dppeU Idtur.Ineo fdcrdtidntiflitesdemore flipendidrij,qudsdebes bdnt in publico periculo femiplends equitum dltis,zrmino9 rem quim oporteret pecunidm in belliflimptum expcdiunt. Profdni uero iuris proceres, totaq; nobilitds,utpote qui ue=s teris di/aplin£ obliti, nunqudm Othomdiiorum regum cds ilrd uidcrdnt, fed minutis tdntum priitUjs per incurflones pugtiAre confueffent, dbiiinAtd fuperbis eorum dnimisars ro^ntid, Turcds itd contemnebdnt, ut fl,uel exiffto ntime^ ro, ingentid Barbarorum agmina, confertis manibus, in[a^

PAVLI lOVII HI5TOR.

tenter concifur os, er dcleturos ijâarent.Sed unusntAximi cucuüdtioriiinisP(iuluiTomor£us, archiepifiopuf CoBox cenßs,dlilt;juindo in excurfione,fubitirio pr^lio cum Turcis dimicare (olitus,tintd unimi jiroci4,^nta^i ljgt;erdtlt;e uiibritc fiducii fiolide pugHAxeljirebutur, ut fucruUdd multitude nemmiUtum bdberet condones, er dntedliosproceres,fiu9 dio religionis infldmmlt;ituf,in dduerfdm Bdrbdrorum dcient infrjtn buliüfe impetum fdóhtrum poBiceretur, Pdulo dnti ex Pontißcid pecunid,GermAnorum er Bohemorum cohor=t tes anjcriplerdt, qudrum prieftdio fid^iliri deiem equitum, er fuftineri Bdrbdrorum uim poffeputAbdnt. Ne^ enim dc curdterecenfendo,peditum fimuker equitum copie, uigi» tiquinq; mÜium fumnum effidebdnt,ßc ut db omnibus peri tis. Cd Tomorei dudacid, et reliquoru pugiumpofcentium temer it ds, mugnopereddmnAretur, qudndoueteres milites mißerrinutm e/Je dicerent,cum eo ho/k confti^e,qui oihts ploampliorescopidsindciem effet produ^htrus. Proptera aliqui ß/bmouendum imminenti periculo regem iuuenem iu dicdbdnt,ßuürd confulente Stephdtto Verbetio,ut régis ddo lefcentisperfotMddpublicdm fdlutem, extrd pugn£difcrit tnen,in utrunquebeBieuentum,BuddnAin dree ferudretur. Sedabilrepebdnt efßrri milites,necfe,nißregeducepugnA’: turos dicebdnt.Tomor£us diikt fententid peruicit,ut qudnt primum conßigeretur,er Rex ^nerofusßtb tuteld Dei mds ximi, pugn£ßgnum ddturus,hofli obuid ire pergeret.

uecordi impetu mfdufloq; conßlio,Ludouicus dd Mu^ciutn flg’tstpromouidquod efloppidulummedio ßre itinere pofitum inter Buddm dtq; Belgrddum.Idm dduenidbuntpri «M Turcdrum dgminA,quum fupremo concilia d preßfhs et ducibusefidilßutdtü, dncdürdudüdtd curribttsdd Ddnubif ripdnt

SVl TEMP. LIB. xxni.

ripant effenttantißxr œllocanda,donee auxilia Tranfylua^ norum aduenirent, gu£ à loanne Sepußo prouincit£pr£ß’s ûo,qui Vayuoda Hun^ri£ appeilatur,iufli^ßinerilgt;ut tuU ducifèrebanfur.C£terumTomor£us, cut noua fuperuenien tiducipropterpr£ßäur£dignitatemparendumßret,utint perij iuf integrum ad ffem uifhria retineret, omnem mor^ CMfam improhSt, et in fua fata praceps ruens,it!i fanis con^ fllijs obflitit,ut Rf gem incautum^çy per iniguum pugn£ dx ferimen perduceret.Barbari nAnq^ guaternoi equitum acies pramiferant, ejua diflinôlis inter fe nodis atq^ diei ffatijr, perpétué laceflêntes regijs caüris circumueherentur: Q«» perfultante eguitatu, ufijue adeô arâè regia caiira obfeffît funt, ut nemo lignatum aut papulatum exire, autinproxh mam Danubij ripam potandif eijuis progredi änderet, niß magno perieulo,et iniqua conditione, propter Barbarorum multitudinem certtretur. QuaneceßiMeimpulfuiTomos r£Ui, inüruere aeiem, erproantiquo decore inui6l£antea gentif,dignitate^ Regij nominis,pr£lioamfligere coaäut eft.Aciei ßrma ßreßmplexfuit,protenßsfiilicetpeditum ö» bortibiM 'm oblon^m feriem,ac intermixto idoneis inffatijt equitatu, ne Barbari numero fuperätes, uniuerfam cirçum* uenirent aciem,cr Hun^ri pene in orbem pugnare coffren tur.Ca^a cathenatis uaüata curribut,leui pr£ßdio impofi:» to,addextram relinquebätur,quibui,non abfurdo conßlio, Tomor£Ui alam unam lefhßimorum equitu, uaUum propè eontingentemappofuerat, utad incerta belli rex eiusßrmo ato; expeditopr£ßdioprotegeretur.Sed Bun^rico nemini infaußus is dies, regiq; maxime inaufficatuf, poilremaeam feri conßlij rationem euertit. tlt;tam primo congreffu concur* rentes aciesnoür£, tametß niliileis Barbarorum tormenta

i: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PAVLI lovn HISTOR.

aïtiui librdti nocerent,nuÜo amen ne^tio pulpe protritx^ fuHt:,Ciidentepr£fertimToiwrjeo,zrreliqiiiiiid unum jirè proceribui interpolis, cr Vfaronibui, qui funt Huii^ro^ rum kuis armature équités, di/falatis, s!::^ in fu^m ucrfis, totoq; pariterequiatufcedc concifo.ln tanta reriim aß’eri^ tate,quum Barbarorumglobus addiripienda callra conuo^ taffet, zr£grèà prlt;eßdiodepnderentur, ea,quamdiximus leäißimorum cquitum,ala,quiieregipr^eßdio eße débiterai, continere nequijt, quin opem cadlris aßi'rens,in Turcas ops pugtMntes deßrretur,Eodemq; femilior^ momentto,Ludo^ uicus B.ex,proSlrdtisundiq; copijs,nudatuscoquodßera=! rat, paraueratqÿ prießdio,fefeeripiens, inproxima palu=! de, rcßeOknte fe equo,fexquipaltnisaqu£ lutuknto in gur=! gitefuffbcatusinteriit.Itatamen,uteum locum Cetrifcusar tniffreius Cf cubicularius,^nere'Bobemus,notaret,G~eP fugerct,etpoß multos dics,decedcntibus hoßibtis,integrum regis cadauerCetrifciindicio reperiretur, etregioßtncrctu tnulandum ad Albam regtlein deßrretur. Ab eauiOkria, So lymanusnoobfcura admiratione duOhis,rißße prtur,quèd Hun^ri tanta eßintanimorü temeritate, tataq-, infania re= giscon/fliarij eßentoccupati,utalienis uiribus ßultißima ra ■tioneteflimatisipforum copias qult;seßentexi^£,tant o exer (itui obipere, quàm regredimaluißent. Potitus Buda, inuh fa^ arce, quàmnûrificè laudabat, nihil plusaduiflori£ fu£ monumentum fußiilit, quatn Aeneas ßatuas tres

' ingéniés, qu£ Uiatthi£ bellopaceq; inclyti regis - fuerant. E£ Bizantij in Hippodromo '• ' coUocatiff hodie uifuntur.

\ nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V/gCquot;

SVt TEMP. LIB. îxyint «» Vigefimi quart! Libri.

’ LEMEt^S,lt;]uèdeiusfinufxlt;: dc af'ud populum pro/cindm» tur,nec rdco tant£ iniiiriif conta» meliam animo faßinmt, ^uonis am improuidè maligni^ Jjoßibut crcdens,confidensq; doloßs indus ciis,at impcrituf rerum, tantant cum pnblicie tam priuat£ exißi* mationi^ytum Vatican/fuppelicbiilif qu£ cratopuknta ias ^ramßcißct,abrupto tanguam indecoro fordere, Cfßjre tii obßdibm,beüii C/farianù inßrendam cenßet. Pompeiunt ColumnAtn à ßenatu amoi{et,cr tamjuam ßacrilegum hoßent tqu£,etigniinterdicit,accerfitoqidG.'dliaVa!demontioLo tharingi£re^li ßatre,qHÖd eßetßirpif Ande^ueßum rcs ^m,qui fiiperioref/culo Keapoliregna/Jênt, terra mariqj l^eapolitanis beÜam inßrt. Magnus terror Campani/inßrs tur,capitar Sa[ernum,VaIdemotiufad Neapolis portas com pitlfo intra urbem Moncata, fe oßentat, in Eatio Colunts ni£famili£ oppida à Potißafs militibus,crudeli incedio paßs ßm excitato deßrmantur.Pcr eos dies Carohts tanoius cum claßi/ublatisGermanorum ueteraniscobortibus,lt;3'Hiß’tt norumßitis ualida Tyronum manu in Italiam traißit. Inter Corßcam Cf iluam infulas, Plißjanica claßis medio in pelas tribus triremium claßibus tormentis oppug^tur. Dus ces erant Andreas Auria,Petrus Nauarrus,G~ Paulus lußis nianusVenetus. Sedaliquotnauibusmagno impetupilarS incidentiumperloratis,et unaatq; altera demerßs,Lanoius ifummo difcrimine,obort£ tempefkitis bénéficié),fe eripuit.

PAVLI lovn HISTOR.

frone(his^ rafido uenio in Stephanium E truridoforluntf quod efi in Occidentali Argentarij pronuntorij btere,fe in=: tuUt,dtq;indc circaCcanpanblittorumilites expofuit.Eiut aduentu Pompeiui ColutM cum Vej^dßano Afcanio Coa lumnijs proccribiKconflato excrcitu ad oppugnandum Pru ßnoneminüernicospergunt.SedmoeniatunKiltuarijsaggc ribits permunita,fDrtißimorum tnilituin manu deßnduntur, qui erant ex cohortibui ueteranii,quM }0MesKedicesïnfu bribus Pontificipraßdio miferat.Uec multop(gt;fi,qubd faint tarum cobortium,et Hernicorum omnium cordi ejfet, iufio cum exercitu Rentim Ceres et ViteUius Tiphernas inflruda acie fuperuenerunt,à quibus foluta eft obßdio,fußs et conic (hs in fugim C£farianis,et his lt;^grc tonne tafiruatibus. Ex« inde à quibusdam tota ea cotentio adfalfam Ifem concordi£ reuocata eß,qu6d Pontißxpecunb preßüs inopia, ma^c gnis undiqj C^farianorum copies circumuetus, nequaquant diu bellifuinptum fußinerepoßeuideretur. Peropportuné ad earn rem conficiendam ab Hiffania in urbein uenit Qefar Peramufca Campanus,Cffaris liter as affèrës^ humanitatis, er £qttitatis,e:r quodintererat ad ßeftendum Pontißcem, religiofe excufationis plenißimas. Atqßta iterum Clcmtns adueniente in Vrbem, obßdibus ei datis, Carolo Lanoio, in quo fumma tum erat beüi er pacis authoritas, C£ßiri conci liatur .Peedus Reipublic£dirum percutitur,eaconditione, ut Lanoius in Etruriam iret,Eorbonium aucrteret^quicum Cermanis er liijfanis,äu^lus undiq^faélioforum er perdi torum hominum copijs,addiripiendam Romam contendere ßrebatur. Borbonius enimitt /fern diripiend£ opulentißi= m£ urbis animos fußulerat, quod Germani paulo ante ad itùncium hoßium copias, Feitrio duce, /e tranßtu prohibe^

re co«

SVI TEMP. LIB. XXini. 17 re condities fuèmouiiJentqituin fortuito tormenti i^bi ïoan' nesMedices cccidijjct : cuiits fortißimi ducif impetum, ex= traordinarijs pnelijs, grduia incedentium agminx cdrpeii^ tem fteriientemq;,tegrè fuftirMerant. Nee nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infequen^

tinm,Feltrij,cirSaLtßi,qui Venetdi cr GallicdS duitabant copids, uim pertime/cendäin ptitdbMt. Itdij; Borbonio penninm Aretinis iugts fuperMti,L4noius occiirrit. Sed ab^ nuentium pdcem milituin clxmoribits ,dirempto colloquia, Borbonius propoßto itineri ita inflitit, ut Pontißcem, dimißt ßs importuné copijSjinermem nuiL(tumq;prdßdio, undce-leritdte facile fe opprimere pojße jßeraret. Pauit ßrtund facinoroßsconßlijsatqiimpijefraudi, uti iampridem infejkl urbi atq- Pontißci :Intentißimo nanq; curßu totius exercitus, BorboniusadVrbem peruenit, commeatiu egens, e^tor^ mentorum expers, pridie Nonas Maij ,fiatimqs fcalis appo^ ßitis, Clemente exterrito, neq^ uüum fuga: conßilium explim cante, adeum locum, qui eßcontraobelißeum, bumilia Leo nin£ urbis moenia ßtperantur, ßuflraq; ineptis armis, çy trepidis animis obßßenfe urbana nwltitudine, Hi/ßani atq; Germani intrant, infinitam propéhominumfruflraabieétis armis, uitam petentium, multitudinem crudelißime trucU dant,facrofanólum,er tota urbe uenerabile templum,di^ reptisornamentis, multo cruore adßngulaaltariafußo, im^ maniterfcédant, atq- omnia facrata uaßaderipiunt,elapßoqi inarcem Pontißce, urbemfem ihora'tranßcenßs'fmter Au’i reliametSeptimianam poriamuefuflatecoUapßs moentbus, irrumpunt, in eaq^ cu/iiSa auariti£ et immanitatis exempla, in mißeros dues edunt, arcem drcumßdent, er perduüis fof ßscircumuallant,neußquamPontificiejfugium pateat. Aa nimus bomt easreßrre Barbarid crudatus miferias,quas

C

PAVLl ïovn HISTOR.

pertulit infœlix populus, olim gentium omnium ui^kr. KiCc enimßne multis Idchrymis, neq; refttri, neij; audiri pof funt,it(iutldcrofiniia, ciuitusDeos penitusduerfos dfulu^ tefud exiflimurepotueritjniß Dij tutelares urbis, quctn^ guum dd indnefoldtium, priScldro fuo ultore numine, perß=! iiofidtq; immdnißimi Idtrontshoftidm, in ipfocdptte urbii limine mdâaui/Jent. Ceciditndncls Borbonius, dum fcdldnt fitnefld mdnumcenibuiddmouet, per inguen dextri ftmorit gldnde trdieilus, ne dir^e uiihri^fu^ compos,tdnto fdcrile^ giobetdretur.

PAVLI lOVII NOVO COMENSIS EPISCOPI NVCE« nnt hißoridrumßd temporif.

LIB. XXV.

’V D fdmdm, ufqs ddeo mifdrdbitl inexpeóbitoq; euctu, cdpt£ Vrbis dcobfeßiindrcefdcrofdniii Pon^ ^7; tißcis, uni omnium inltdlid Plo^ rentini effuse Utdri uidebdtur. Q«ód diu exoptdtdm repetend£ ; libertdtiioccdßonem, ßbiextuto obldtdmperfficerent, elUdm du^ iiceosueteribufo^js, intempefliuc dr=, ripere

sVI TEMP. LIB. XXV. 18 trpcre tentMi/Jent. Paulo eitim antequam Borbonius Arcr tinas fupcraret alpes, çy fefc alienum oftenderet ab omni pacii conditione,repulfo fcilicet Carolo Lanoio,qui per am^ pladccompoßtione mandata detuliffèt : Florentina: iuuen-tutif globus,paratißimisadrebellandum animis,drma coe= perat,faéhq;impetu Praetorium occuparat. Eiusaudendi facinoris princepsfuit, Petrus Saluiatus, niultis propinqui^ tatibus dtq;diuitijs potens. FHiic nemo feniorum refliterdt, quumgrauißimi ciuium eiusfdlii conßlqq; gndri eßent, ut=! pote qui dißimuldndo çy conniuendo,duidis, uerim fuß)en= ßs dnimis,tdnt£ rei euentum expeäare ccrnerentur. Erat in /ümmomdgiftrdtuVexillijir,Aloyßus Guicciardinus, mul^ tis quidébeneficijs Medùeo nomini obflriólus : fed dpudeutn hominem incert^fidei, ab antiquo maiorum fuorum fludio libertatis duidu, ciinila facile obUterdratprüfens occaßodd mittendi mdturandiq; facinoris :ed tarnen ßmulati animi ßie= cie,reprehendcredeteßdriq; iuuentutis audaciam cceperat, utinre dubia atq^ ancipiti, magißratus ßdem ßncerumq; pcrfonjemunus tueretur : Quando nihil magis optare eune credi par effet,quam ut, pulßs Kcdiceis,ciuitasfefeaffereret in libertatcm. In ea uerborum contentione, iuuentus quic iamplanerebeüarat, curiaq; potita, extremum decretunt commutatie Reipublicie depofcebat, fi-emere atq,- euibrare gladioscocpitaddeterrendos decuriones, c quibus,Federis eus Riccius feuere obiurgans, grauiter caput uulneratus eflèïacoboAlamannopriferoci iuuene : ac ipfe VexiUifer ßinulantcr intentata ßca pene uiolatus : Qjtum etiam in con ffeflu eins Xoannem Francifch£um, loci er honoris decus obßßendo tuericonantem, attradumadfeneßramafeditio^ fih ipfoprx/ertim Alamanno impeHente, in forum prfcipi^

PAVLI lOVlI HISTOR.

tetnditreniterentur. lam in arcam curi£, ßnguldrum gionum fîgniliri,fubldtii umüif de more, contributes fuos addiixerunt, tt^patricijordinismugitd multitudoad mdgU ftrdtus dfccnderdt. Nemo enimßrc fuit net ex ipßs dmiciß fimis Mediceo nomini ciuibus, qui no properätcr dfcenderet, atq;pulcberrimi eins fdâilxtit id compter etur,ßc ut pofled compertum eß, omnes in unum conffirdffe, ZT deßcijße ex^ ifiinidripoffent. Nitra conßdbdtßgniferos regionum d Vc=i ^telliferopridie ddmonitosfuijfe, utpdrdti inflruéhqi armis, quum respofceret, cxortiq^ tumuttus ßrepttum feinirent, dd curidmprogrederentur. Antonius quoq^ 'tierUus fdcerdos fd^Hoßts in turrem curi£, extortis didnitore ctduibus, dfcens dit,utddß)mtumcdmpdni£ris, Poputusdd drmd uocdre= tur. Uis rebus Decuriones cxterriti, poßutdnte iuuentute, adhortdntibusq^ pdtritijs, decrctum perfcripferunt, pronun tidndumq^ dd Poputum, pubtico prxconi dederunt. Eo JAedicei ddotefcentes, Hippotytus, amp;nbsp;Atcxdnder, Reipub^ lic£ boßes dcctdrdtifunt, bondq- corum ßfco dddiékt, çy ti^ berdti nonnulti dues, qui in cußodidßrudbuntur, quod ho=, flilem dnimum in Mediceos, quos dppetlarent tyrdtinos, oßendißent. tn promiitgdndo dutcm dtrocißimi conßtij de=: creto, quod minime pr£tcrmittendum uidetur, Cofmus Sd^ xetus Poddgricus nec inßttfus Sendtor, uuttu refupino çy ßreofcitdnti,fubtdtduocc interpeUdns pr£conem interro^ gduit,dnipfeetidmPdpdClemens eudetn qudgentiles eius, exilijQycdpitispoendddmndretur,lt;3“idquum dltiore uoce proboq;nutupr£conispdrer £quumelfe fubderetur: Vos ergo inquit uideritis dues, qui nihil liberdpdtrid cdrius hd=: here uuitùs, dn uobis db hdcmox iniuridfdcris interdi^li, fd^ milidri pdiie ueßro fdtispie uefd licedtl Q«od fdlsi die

dum.

SV I TEMP. LIB. XXV. ,9 fium,uniuer[£concionirifum commouit : quod omnes deöperfricdt^eßentfiontifjUtinuerecunddni priSconis uo^ ccmineptißimeimitarentur. Abhac tdiitd perfidioßtq; de^ creti dcerbitdte,qiMm optimdtes, qui dderant /rcquenta, de orditidndd Republicd di/ßutdrent, Truncifcus Feltriiis VrbiiiM, Vcnetiduxexercitus,cr^ichdël Sdlaßius Regu= lus, FcdericusqiGonzuga cogwmcnto Bozzolus Gdllorum dttcej urbetn intrurunt, quibus ad fecundum lapidem dudum obuidm ierdtit honoris cdufd, Syluius Pdßßerinus Cardinal lislegdtus,ipßq;duopdriter Cardinales, Innocentins Cibo= us, zy Nicolaus Riihilphus 4 Leone auunculo in fanatum le^li. Cunt his etiam aderat Hippolytus Mediccs adolcßz cens, qui omnes inopinata ciuium rebellione perturbati, in urban regrcdi maturarunt, primusq; omnium Petrus Honofrius Montedolius Medicearum cohortium prdfe^ ilus in Ivrum aduolat, omniq^; aditu rcgionum occupato in* uaßs difieéhsq; popularium manipulis, prcctorium expu~ gnare parat, ipß, quos diximus duces, citatis cquis ßupcr« ueniunt,certdturqimißilibus ab obßeßis atq^ obßdentibus, inmagnumq^metum atq- periculum imperia homines, er ineptisinßrufti armis undiquc conijciuntur. Fr.tt curia plenapatritijs, atq; ea iuuentute,quteprim£ perfidie uo, cem ßuflulerat, decretumq; arrepte libertatis in Medi'ceos ad plebem promulgari iußßerat. cyuibus omnibus quum iufla ad defenßonem arma decßent, neque uUus eßet in curia commeatus, ex conßcientia admtßi ßcelcris, extrema ßups plicia metuebant. Nam Honofi-ius eo fiudio firebatur, ut curie for es incenderet, çytormenta profêrret, quibus cu=, ria quateretur. lam enim introduflis in urban maioribus copiis,pduidosfeniorum imbelliumqsciuium animos, pre* • ' C iij

PAVLi lovn Mistor.

propere temeritais, Oquot; merit£ peen£ mctui innafcrdtt tdntd trepiddtione, ut nonnuUi mußtato egreß'u dilabi feß^ Klt;ireiitjConßl!iqßnopes,crtndtur£op(f indigi, prorfusq; dd utiumßemidnimes, adinirabilem commutdti ingcnij per = turbationcm,geßu incondito,cr demißis pudendisq; uerbis oßenderent, dolercntq;pldnè ßnguli uicem ßtam, quod nU ntif celeriter, inconßilte, nequaquam animaduerfo peris culo, nondum m4tur£ libertdtis munui expetijßent. }n nuis Ium quippe eo grauius dut perictdoßus fdlutis dißcrimen Rempitb. inddiß'e,db ulld aittidlium memorid memineraut uiri prudentes, prdßentium zr imminentium rerum cdßus expendcreßoliti, qtium dtrocißimdm externdrum gentium colluuiem, incetidid, zr eludespdßim aßirentem, in ceruici bus eße inter Sends, er Aretium, alterum porrö ßocialem txercitum, quem, utTSorbonio obßfleret,d Mugellano Apen nini Idtere, eudfldtis militdri licentid ameenißimis pr£diß,in urbem confluxiße conßgt;icerent:Cindndoquidem nikilhiepo tius,omißb uero haße, quidd excindenddm Romdm prope fdbdt, qucim diripiend£ opulentißim£urbispr£ddmßgt;edbls re uideretur, utpr£ßentis rebeüionisddniißumfdcinus uiits dicdret. Sedtdntd extitit in Syluio legdto, ddolefcentcq; J-tippolito, er !^tlt;lie£fdmili£ propinquls ciuibus clcmeits tid, tantumq^ in Feitrio cdterisq; ducibus £quitdtis er trdns quillitdtisßudium,utproconßrudndd ßdlute ciuitdtis, ßcs ditioßsdtqirebellibus,modcgt;f€ dederent, integrdßdc purs cendum cenßerent. Atque itd, quum idm lAedicei in non dubidin ßiem recuperdnd£ euri£ uenißent, ßeretq- urmds torum concurßus dd eorum domos defendendds, ei“ in ureum currulid tormentd peruenirent, Federicus Rozzolus pro a diß, piicdtdin^ dfxtrafn ofieiidens, eejßdntibus utrin'qi tcs

SVI TEMP. LIB. XXV. t® Ih, iicurix^ortM acceßit, admi/Jusq; lt;t4 decuriones, ütt locjuutuiefl. ISiißpro dignitate filuteq; Italid nominiSt principes Florentinijh^ec arma geflarein, regi GalliiS ope» ram natians, quembuicciititati ab antiqua Caroli Magni conditorisueflrimemoria,multisq;neeunquam ßre inter» mißis in GaUite reges officijs, amicißimum eßße ßcio, hue utiquenullo me commodo impulßisaßendijfem, quanquant exbenefafhs officiofoq; hoc munere ßußepto, non inanem fortaßelaudemexpetcndamrear, modo à uobisnon omni» no intempefliuus orator exißimer,ßhancltbertatem,quam honeflè potius concupi/iis, quam außgt;icato teuere uidemi» ni, uobit iam plane obfeßis er circumuentis,non dubio ex» itiofuturamoftendero, dedero^j obiter conßlium, cum uo» bis, qui curiam tenetis,tum uniuerpt ciuitati, omni ope qu£ alicund£expe^iAripoßit, liquida certiusatq; pr^llantius. Aequißimas enim conditiones cert£ pacis atq; concordiiiB uobis aßvro, quas non infani homines, ßcuti uos hodie ef» ßoplo, minime répudient. Primum ßquidem repenti-numej; iüum ardorem, quo hoefadnus coeptum patratumq; efl, inanimis uefirisita deferbuijje crcdiderim,ad conjße» (lumfcilicettot armatarum cohortium atq; iüuflrium du» cum, qui uos circumßdent, erpropiusuim admouere pa=: rant, utea, qui publicamfalutem reßgt;idunt, nequaquam £gré auribiK uos arbitrer admißuros. Vos nanq; omnes intergraßde adunumincolumes,faluamq;urbem ßrepol» licemur. Q«ödßrationiserneeeßitatis,qutf uos urget, obliuißimini, er amieißime oblata repudiates, proculdubio (quod abominari potius poßim quam auertere ) hanc curi» am ueflro fanguine inundatam, patriamq^ueflram intro» tniffb noßro exerdtu oecupatam, licentie atque auaritifi,

C iiij

PAVLI lOVlI HISTOR.

militum conceßam, priufquam Sol occiiat, cum fummii uxorum cr Itberorum ucjlrorum calamitate atq; mifcriä. fintietis. Vt h£c uero pr^/entire, libéré proloqui du s deani, nuiltdmeinducunt, nbsp;nbsp;uos utißiero, etidmpnedari

ddmonent ,ßcuti buc dfcendens ab obuijs didici. rrimum omnium,nihil hie pro negotij atq; periculi magnitudine, uti oporteret, accurate paratum uideo, quum anna, tela, tor^ menta,crpr£jidiadeniq^omniauobiidelintyet (quod hor^ refeo reftrens 9 cundu etiam uit£alimenta deßeiant. Harunt rerum inopia profedo, uelfi cunbhs ciuibus £gregie con=! ßans Clingens animus ßiperßt,indomitoscerte fßiritus ce^ lerrimè ßanget, ß ßiperbaatq; exitiali contumacia ,furto qtiodamarreptam libertatem,poflquamfataobßant,fero^ cibus tantum uerbisretinercconemini. Hineßquidem, nihil uobis profalutelßcrandumeß, quum aduerßiundiq- atq; ds fßerauobisimminednt. tüincuer(),benignitdte magni nu^ minispdxcerta, CT'publica omnium ßecuritas comparetur. U£cclarißimidtq; certißimi uades repromittunt, ipße an^ tealiosFeltrius imperator, duoq; ßemm£ authoritatis Ve= neti Senatus legati, er nos deniq; regiarum copiarum du^ ces, qui Barbaros, ltali£ uaflitatem, er Clementi ßtcrorum Principi immanefupplicium minitantes, gloriose perßequi, quam infami Etruß:a prada diteß:ere malumus. Eton me pr£terit uiri Florentini, aliquanto audacius quari quam de=; fendilibertdtem,abhispr£ßrtim hominibus, quiuit£ ßr=! tundrumq;ßiarumcertamfalutem dubijs belli caßbus ante-ponunt, nec aliunde quam ab incolumi patria, cunikt uit£ commoda atq^ ornamenta expeäant. Proinde uos hortor, ßrtaffe propenßus quam deceat uirum militarem, ut iuuen^ tutinoxamtotiushodierni impetus remitiere uelitis, modo

‘PP

SVÏ TEMP. LIB. XXV. it lt;pp ueleme/item ilium, quo non dubiam gkriam pcti/fe uifi eft, immodici ardor is fludium remiitat. Pwa clarèeniinuideoiunioribin fecuiOcitateproueSis, quint odiofum fitpacificaforiinomen: cr quimdcniqueingT'^t-tum atque impertunum militibui noftrvs, acipfts fbrtafte Mediceii, in ipfo prfftrtim ft)erat£ uiékrii liminefttjutu=; rum, quando illi ftia f^e pr£d£ft’dudencur, hij uero quofi dam ßrtafft ueüriordinis ulcifti tAnquam ingratosatque £quo acerbim repeüantes, quam in gratiam recipere ma^ lint.Vos Itaque inueftigio, cr deliberare, erdecerne^c Oa portet, an beneßcio noüro potiut,quam occulta aliquo tnu nere Fortun£,qu £. iam uosdeferit,uti uelitii. Hos certe, ft uobis hac in re Dit immortales mentem non eripient, decre=t tapaci^religiofafide fanciemus,atque armif:ftitaopui fue r it,pro digniate noilri nontinis,faluteqj ue{lra,obnix€ tue^ bimur. Adea uexiUiftr Guicciardinus,itA perplexo tituban=, tiq; fermone reft)ondit,ut fidelii ac opportuni conftlij et ufq; adeo propenftiuoluntAtii er^ciuitatem, Federico gratias dgere potiitt,quam quid eftet in caufa probaturus,oftendere uidcretur.Primoresautem pdtritij, in queiieminebdntFrdn ciftcua ViSoriiK,et Hicolata Cdponim, utiprobos ueteresq; fenatores, rerum tegregiè peritos decebat, peroranti, ex ipfa aréii complexuf, crpacatiuultufftgnißcdtionepror^ fuf dftèntiri, multoq; maxitnam primorum ordinum par=i tern, eiui conftlia qu£tAm dnùcc quàmhumaniter dedilftt, dubio procul amplexuram confinnare, ad id frementeiu^ uentute, bv! ßtperbe dtque indignanterfuccenfente tan^ qudm parum ßnibuf, or iampridem long) cr pr£pin^ guiferuitio aftlteti^: Quandoquidcmaliéna uirtute,alie» noq; periculo partant libertatenhcr ultra etiam inculcatant c *

PAVLÎ lOVII HISTOR.

ndmitterc tutriq; nefcirein, Nulti ^uoque defatufe potÎKt foliciti,quMdeliberMe,qult;e iamconcldnMta uidebatur, anxiè requirebdnt, dn ex Mo, reâeq;, publicd omnium fd=! lui Vontifici offvnßonum odid recondere folito , committi Ç^ttibuiliocibusexcitdtii, Federicia: Ne timetein^

^uit iiiri Florentini, hdcin re ßquidem egj units me pro ont nibui locupletißimiim Uddem, çr jßonforem ßre poUiceor. Rnueronos Pontißx, cuHmpijs circumuento drmis, duxU lium propere ßrimus, uel impudenter,uel ingrdtc dedpietf uel deniquefeipfumomnino fdlletqui nontemerè Ckmcn^ tis nomen defumpferitf Cun^ enim uobii fdcile condond^s bit,ut duguft£pietdtii munus impledt, fdct'ofdn{l£ exis fiinutionisiurdtuedtur. Udque Federieuf è curid dd fuos reuerßts, quum renuncidret, quos animos in objeßis ipßsq; prißertim ßenioribui reperißßet, nemo fuit qui non concor dt£ ßudendum eße cenßret, in id Syluioenixè proclindto, utpotè qui ndfurdimbellis er deiner, lentisq;conßlijs ftul t£ grduitdtis nomen ducupdns, nequdqdin pardto er tßicdci tngenio, tdnt£ deßihonis noxdm, inconfulto Pon^ tifice,uindicdnddm drbitrdretur,er uti uir fdcrdM dd pies tdtem perculß dnimi timorem reßrens, à cruento conßilio penitusdbhorreret, nec Feltrius er reliqui duces, uüd ont ninomord diflineri ueüent,quo minus ßflindnter Borbonis um »Mgnis conßihs itineribus dntecedentem perßequerens tur.Per hunc modumßdtd^nte cohordnteqi Frdncißco Guic cidrdino, qui de VexiHifèri ßdtris propinquorumq; fuos rum fdlute foliciM, pdcis conditiones diékluerdt, proldtif tdbulis, in proximdm diui Michdêlis Horreo tdbemdm cons ceßit,fdcileq; obtinuit,uthii Feltrius,Venetiqi le^ti,erc£s teri ducctfubferiberent. Sitiguldrcm enim bif rerum diffis

(ultAtibm

SVI TEMP. LIB. XXV.

(tdMibitf explicandii, Guicci^ifdinttSituthoritateinaffère-bdt, utpotè c}ui Pontificijf co[)ijs cum imperia prieejjêt. Summa, mnditionum h£c fuit, ut obfeßi in curia atque item reliqui omnes, admißi fcekrii ueniam ferrent. Q^a in re, Peltrius, çrlegatusSyluiui fyncer£ clementie fidemfuam obli^rent, obliuianemg; eius inconfult£ rebeüionis ab ipfa Clemente Pontißce occuratK precibut impetrarent: Ploren^ tini uero dues redirent ad ofßcium, priflin^q; fidei obfe,i quium Mediceonomini pr£/brent,atqueijfdem fuffragiji indudo reßdjßoqi recentis malignitatis décréta, nouum fideleq;, commutata prabè ualuntate, canficerent, exce, derent extemplo curia, er Rempublicam magiUratibus adminiilrandam relinquerent. Hxcmutuisaßenßbustran^ faéiapint, Sexta Calendas ^aias,ßc, ut eademdie, qui Veneridicatwserat, intra paueißimasharas, Clemens, er lt;tnüߣ,errecept£ ßmulcuria:,pacat£q;ciuitatisnuncium acciperet. Nec malta paß Guicciardinus Vexillipr, can,s tinuato cum ado uiris decurianibas mAgiilratu, Calendis Maijsdcmorc fuccefjori inpgnia tradidit, priuatus^ abijt dagt;num. Creatus nanque eß in eius locum Antonias Pratk cifcas tJorias, Kedicearum partium ßudiofut, cuias pater ex Pa^tiana coniuratione cum tuliano tAedice in templo fue rat interßüas. Tum ueroPeltriaspriuati commodi, ucl turbulento eo tempore, nihiloblitus, priußquam feße, er copias aditerexpediret,'adecurionibus impetrauit,ut inex=s pugnabile Caflellum ßanbhLci, Vmbrico amißfum beüo, attributumq^ Plorentinis, ßibi redderetur. Aihim quoque ßubindeeß de renouando fadere, inquontiper Florentini ealege fuerant adßcripti, utnuÜum certum munus beUid onerisipßis imponerdurjnißtitarbitrioCltmditisi idcir«

PAVLI lOVII HISTOR.

co Itgaü Veneti, Aloyßui Pißinus, t/iarcM Poßcdrut feuere popuUbant, utquid pr£fl3.recoiifèrreép uellent in id bellum, difertè in tabulis exprimèrent, itdque adftipullt;tn= tibiis o6h uiris, qui toti ne^tio belli er pacK cum fuinnut (Mthoritdte priefunt, pruêliciép ab ipßs uocantur, Florentin ni fepdrdtim à Pontißce, ubicunque in itulid gerendum beb Ium ßret,focijs feddturospromiferuntcdtdphrd^s equb tesducentos er qninqudgina,leui6dutem dmMtur£ equi=: tes gdkdtos bistotidem, dtqueitem integrum deleéhrum peditum legionem, iurduereq; inuicem ße nunqudin fepurds tim li focijs in dmicitiam cum C^fure ducibusq^ eius ejße re= dituros. Huius iiteundi fexderis eximie dfiutusfudforPeltrb US fuit, ex£quoin grdtidm Veneti fendtus, dtque odium Clementis, utipo/kd dppdruit. Ndm dbhoc fadere Floz rentini pd^ cum GdUo Veuetoq; libertdtem fibi eorum dulßicißincolumem futur dm, itd Pontificem oßrnderunt, utis fud ß)e repetend£ pdtri£ deiedus, oblitusqi fumm£ eius dccepte miuri£,dd ipfum Cefdrem inexpeàntd, er peneincredibiliexulcerdti dnimi conuerßone ße contulerit, utipßo C£ßdre in Itdlidm euocdto, ingrdtorum ciuium perß didm uindicdret. Hik conßdis rebus, Feltrius edudo exerz citu,ßed nequdqudm edceleritdte,qudopuseß'e uideretur, in eoti.omdn£urbisdißcrimine, Romumefl proßdtis, dtz tonitd ddhucciuitdte, quumnemo eßßet, qui reputdtione preteritipericulinonmdgnopereterreretur, etexfuturi, et inflintis ßolicitudine,mctuendum efße non duceret. Qgdtiz doquidem necefße efßet, eorum dnimos perturbdri, qui de beÜieuentu, proptcr'externorum hoflium uim ßin^lurem, dtque inuiibl ddbuc robord Genndnorum dubitare coff= rentur, er ex conßeientid ddntißi ßdcinoris, démentir Ponz tißdf

SVI TEMP. LIB. XXV. jj tificli pjrum conftderetit,^!quot; tuin 4 Syluio legato, non ipßut modo curiie pl((tea,fcdcutidla rcgionumcompita,portlt;eq; urbisßin^h, çy tpßt Mediceadomus firmißimiipraßdijs tenerentur. Ceeteruin abeunte Feitrio, cum omnibut copijs Romana uia iterbabente, ßmilatos Florentinorutn uultui intucri admirariqßicuit, quum undique autgratu^ landi,aut fui expureandicaufa, Mediceas domos conflue^ rent, non ßne rifu miiltorum, qui eos dudum inepte lorica^ tos, inüudhsq^ tumiltuarijs cr ueteribus telis, miitabun^ dos cr furentesuidißent. Tunc uero iUi udon homines com poßtaßonte, folitis inuoluti pallijs,protefhq; capita pendu lis ciuilibus integumentis, qiite ipßEtrufci,capuccia,ua cant,tcgregièblandic’“ ßipplices ß!e^bantur,utpotiqui unius tantum nofhs interuaüo,ßcut in fcenahiürionibus accidit,diuerfaseueßigioperßmAS induijßent. Eaenimeß natura populi Florentini, ut nullis uel ingentibus beneßcijs pacari, nuüis uel extrema: benignitatis obfequijs eos obilrin gi poffe conßet.Veteris nanquepotentiie,quf inliberaciuU täte ßn^lis ciuibus difßenßati dominatus erat inßar, obliuit fei ne feit, neque eminentiam conßiicui cuiufquam,uel etiam moderatißimiciuispatipotefl. Tantaßquidem ambitione, tamq; fuperboliuoreprxditi funt, utcum quifqueadcla^ uuin^bernanda: Reipublicie federe, potiriquoquo modo communis patrU imperio,et publicas opespriuato commo do complet cupiat, eainexplebilicupiditate ardeant oms nes, o“ prorfus infaniant, quod neminem tanquam ex tequo ciuem, uel opibus, uel dignitate fuperiorem ßrre ucs lint,crclarioremquoqueuirtutem, melioremq; fortuttam in aliéna domo niß agris oculis con/ßieiant, quandoea^s dem ex pari merito ßbi deberi iudicent,ßc ut nequaquam mi

PAVLl lOVH HISTOR.

irdrtlubedt^ficlatiamp;pcrticrifingenij,noti£lt;^i tendcitatlilo tninesplerunque decufinlucropr£('entic^; pecunia, cr tnoderatis fipe^-etiam parumpijslt;ju£flilgt;ui rcponant,eo etiam maiore reliquarum gentium admirations, quod domi nequaquam fumptuofamiutpleraque alias ciuitates,fedpar cam in uniuerßim, or bon£frugK difciplinam exempla fieterum Grtecorum,exquilgt;ui orti funt, inftitutam fequan tur. Quanquam alioqui, uti funtpecunioßmercatores, fupracenfum,Qrtotiusinduilria;/fern, magnißcis iediß=: cijs [andern,quigrant. Sed bis uiti)s qu£ fupra memoraui^ tnus,facäe euenit,utinteftinis difcordijsf^é continentcrper trecentos annos grauißime laborarintMnta quidem rabie, utmodopatritios, modo populäres alternante ui(b3ria,c ciuitatein exiliumexpetlerent,f£uisc£dibus intégras fepe familiasdelerent, crudelibusmcendijsinnobilißimates ^graßfarentur. Nec in bis malis,nunquam mitigitxßrita= te,diffuderetà fordidißimoopifice iugum accipere, ultro Barbarostyrannos, quiliberis legesdarent,adfcifc£re, uti tnijerabiliconditioneexpertifunt, exipfisMicbaclis Lan= tli, Gualterijq; Atbenarum Reguli, çr Caroli Ande^uenßs abominandis cafibus. Per bunc modum ciuitatem magnis ferturbatamiaikltamq- fluBibus, maiores Mediceiper in= tegfum fèrèfcculum faluberrimis legibus compoßtam, cum inßgni uer£ uirtutis gloria conßrmarunt amp;nbsp;auxerunt,

ne quid ad fummam fceliciMem pulcberrim£ urbisdes tßfet,äjfuerefalutari fydereortus, LeoPontißx, orCle^ mens,uel alioqui moribus dißimilis. Hi continuata impcrif fi(cceßionc,atrocißimorum in fe odiorum coniuratiomimq; ntemoriam, exCbriflianapietate,amoreq; ipfo uelingra^ tißinttt patriot pacatis anintts deponere uoluerunt,ut in ci~ uei

SVI TEMP. LIB. XXV. iï fceï fito! uelnihiltdïonerentesycunâa honommcoMMOdtif Cf totius certioris opHlcntixorndmfntd, infdtidbili ftudio, rediuiuacy fetnptr liberalitdte congcrerentyufque adeo inU ^cinfdndbenignitdte, ut multos ex duld, deßde uirtateq; benemeritos, fupina prdtermittercnt : QKjudo non ßolummaiord minoraq; ßtcerdotia, uerum etiam ur=z bium er prouindarum prxßf}urlt;e, er munerd le^tio^ num,fdcrdtis uiriscommittifolitd,unis ontnino Florentinis tndnddrentur: quietidm ueäi^lid, er tottim denique T?on tißcij: domindtuspdtrimoninmddcertißiiws qudftus inud ßßent, eo quidem exitu, ut nihil cuiqudin etiam honeftißi* mo, ddßdcriuelprofdiüiurispronentum, Ftrufeis cunäkt, dbrddentibus,relinqueretur.Fiequetdmen histdntis beneß cqs dtque muneribtis dccumuldtc congeflis, quicqudmdd promerendos ciuium dnimos proßcere, quum Leonis nidlo publico immdturè deßtnlÜjOmncm memoridm ingrd^ tißimis mentibus dbiecijjent, er tum Clementis uiui regndn tisq^er diitetidmregndturi, mdiejlitem impie contemner rent, nuUdquidemmißericordideius inußtdticcdldmitdtis, que alienißimisetidhominibusuerdspidsqßdchrymds poft fet exprimere.Ittt^ Florentiniditad hißvrid feriem reuertd^: murinunqudin ingenio pdcdti,nunqudm exutd mdlignitdte panitentes,fed pdrdtis dnimis,quos diuerßs uultibiis eßin^ gerent,renoudreperßdid,odiumqi uetus fxercere, id untint txpeéf!tbdnt,ut dlicundcreßirent,quorßnn Cdßdridnorutn impetus eudderet. Poftqudm uero pridie t^onds Mdids,Vr^ bem mdnu cdptdm,F.omdnosq; omnes, dut truciddtos, dut dcerbißimis tormentis excrucidtos, ipfumq^ dementem in dree cum pdtrtbus circumudlldri dtque obßieri nuncidtunt tfl, nuüdin ßbi moram dttulerunt, quin eoßdem animos retgt;

PAVLl lOVII HISTOR.

iintegrdta perfidie conjhntcr erigerent. 3reui rtdttque effè c/l, utfrequentibiis concilidbulii percorondsin ßro

pdßim l}dbitii,mi'.ltipdtritij, feito^ti omnes Pretorium intrarent, communicdtiiqi conßlijs ad Mediceam domunt coiitenderent, cr le^tum dmicißimis hortdrentur uerbis, ut pofli^udm RouîtC re; eßßcnt perditx, cogenti fortuniti cedereprobè G}~fdpienter,lt;3~P-empnblicdm ciuibus redder re ueüet. Prdt k^tu^grdui mœrore ßducius ex cldde Vr^ bii, lidldeq; pra^irdtu^ßfed imlto grduiore percidßia nKtu, quim d. üicoido Cdpoiiio çjr nonnuüii altjs, quos ßbi dnticiores putdbdt, dcerbißimim twnciuin dcccpijßt, itd ut uirild conßlq iiiops, gx de fiia tdntum pecunidfolicU tuigj-teUAX, cunäampr£cepsproldbi ßmret, fibiq^md^ xime tiinenium drbiirdrctur, quid plerifque nontemere db dgreflibiK rejßonßis moribiK, ße inuißum putdret, qudiiqudm Oéktuianus McdiceJ inconcujßt ßde, er mn-nullißdeli ftudio infignes, nequdqudm de/ßondeiidos cßße diimwsprlt;edicdrent, conßrmAnda'q; liberdli ßipendio mili^ tuinprjeßdid iudicdrent. Sed reperiri expediriq; pecunia nonpoterdt, quod earn Praneißeuf Püger proqutc/kr^nMliz gnè dpud Ldurentium Strozzdm depoßuißßet,dtque extern^ plo Lucdmproßugifßet, uirutiq;ßiprdedmperfididm,mul tii impietdtis er dudriti£ ßor dibits œopertits. Eofru^rd ci=, tdto qu£ßtoq;', Mediceii, er Hoiwßio militaris pr£ßdij pr£ßdhdnimus concidit. Hic£gregie piignax er intrepid dus,rem dd drma deducere cupiebat,pollicebdturq; ße notOs rum ßibiciuiumperßdidm,mu.ltdc£deuindicdturum. Vca rum Syliiius tdiiquam idSato nduigio,er naußragiurndde-unti perßinilis,neque conßlii(m,neqi pecuniam expedire po tuiti unisq; obiurgitionibui inßultdntii muliercula domi

dtqi

SVI TEMP. LIB. XXV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2f

atij; urbe cum adolefceimhus Medïceif exturbatui eji. lïxc trat Clarice Uiedices tunioris Laurentij for or, Pbilippo S[rozzlt;f Hupta, qme tuta/uofcxu, crpropinquitatis nemi ne,legatnmcoramrujiicanugt;n, adolejcentes uerigt; ffurios, obilerq; hjsreditate Medicea'familijt indigtios^contumelioßs uerbisappellarat, amp;nbsp;domo, patria protinus exccdere incrcpita iuferat ; Quatiquamgenerosè ei ab Hippos hto re/ponderetur, quum eam oinnino infanam eße diceret,, qit£oblita fanguims, pottntiam principatut ad inimicißis mos potitti transjirre, quant conferuare in domo propria,iti qua ipfanata eßet, maltgaeatq; peruersè properaret. Ves rumble ßuflra dicebantur,quum adfoeminam peracri iras cundia flagrantem, etiam acceflilfet Hicolaus Ridulpbut Cardinalis, mitiquidcmingenio!i!r,fed nonobfcurc appes tenslibertatis, quicedeiidum firtun£, erfalutimaturè cott fulendum eße dijferebat. Id in Clarice excitarat odium Cles mens, qui neq; Petrum filium purpureogalero exornare utipromiferatuolutß'et ,uirumq;ipßus Pbilippumpro obs flde Ctefarianis Ncitpok cuftodicnduni tradidißet. His uocis busperacerbisq; minisunàSyluius atq; ipß adolefcentes ex» eeßerepatria, innondubiumcxilium,quanquamdecurios ncs ad leniendam fubitnatrocitatis inuidiam, abeuntes bes nigniore decreto profecuti flnt. Hoc erat, ut adolefcentis bits, Hippolyto atq; Alexandro maueret ius integrum ciuis tatis, ambobusqflocus eßet in Republica dd edptendoj eos honores, quos per ittatem adipifli poßent, manerentq; eis intoluines totius Niedicei patrimonij facultates. Eos aus tern, Philippus Strozz^i ex fenatufconfulto comes datus. Pis fas deduceret, ut arx oblata, tejfcra rcciperetur. CiSterum Strozzi fx arcanis mandatis, uteos retraheret, iubebatur,

D

PAVLI lOVII HISTOR.

t^uibiKtdmenpropterdffinitatem,ttinquciin db £tdte tene^-rrf nihil tdle meritis pdrcendunt putdrit. Condtu^ dutcm eß VdntesCdflellio ex Strozz^comitdtu^direch penè iih cenfo fclopetto, Hippolytum interimere. Verum ddolcfi centesfubodordtiuimßbipdrarijconcitdtii eqttti, incxpe^ dato Lucdm prouoldrtint. Lticeiifes ex décréta publico eos dmicißime eyy Idutißime de more ciuitdtiißußceperunt,z^ Ylorentinis perpublictK literds ßbi eos dedi depoßceiitibus, integrdfide fe iüos conßerudtiiros reßonderunt. Per hunc tnodum lAediced domus, iinpotenti ïortun£ ciuiumq; per^s ßdi£ultra ceßit,quum iireditu lodniiisCardiiidlis, eieóh So derino, ({uindeciin dnnis pdtriiC prxßiijßet. E xinde noui credtifüllt mdgiflrdtus, rcuocdtd priore Soderiiii confue^ tudine, üorioq; fe dnte exdSium tempus dbdicdnte mdgu ßrdtu y renuncidtus eß Vexillifer üicoldus Cdponius, et conditione, utipfez2“ decuriones, comitidle cbitßlium poz puldris multitudinis indicerent,ut ex equo cunéli dues rece, ptælibertdtisfuâihetdrentur.Secundxndnq; çy- tertiiCcldf fisturbd, infolenterpoßuldbdnt, utReipublicd:rminerdld^ dus qudin diitea di/fenfirentur^ ne populus fu£ ßudiofus Id bertdtis,prounotyrdnnopluresftmiil ex nobilitdtc fuper^ bos impotentesq-, dominos eßet perpefßirus, itd ut idm plds nepdtritios poenitcret rccuperdt£ libertdtis, qudin nequd-qudmfuo ordiniffed indignis plebéisq^hominibus,fudmda gndcum inuidid, cr turn demum iußo cum dolore pepert riße dicerentur. Nee mw/tó poß Florentinis dreem Pifdiidin dedidit Pdccionus Pißorienfis eußos, quum pccunidin inßi~. pendium cohortiscHßodi£, qu£ aliter in fide dtque oßficio contincri non poterdt, expetenti obteßuntiq; Siluius Cdr=gt; iioAlis fubmittere noluißit. Is fubfederat Luc£eum ddok*

feentd

sVI TEMP. LIB. XXV. iH fctnübiK McdKcK, aniinoij; dcieóh atque eadem duaritia Ube opprejf y, uerbd pro auro, cr inanem lj)em pro flipen^ dio, Pacdonianii nuncijs dabat. Qua rci indignitate, atq^ofjinßone permotta cuftos, quum fe maligne deferi À Cardinale quxreretur, nee quicquam proßceret, Antonio Prancifco Albicio arcemdedidit, ea tarnen integra: ßdei er^* ga Mediceos conßantia, ut repudiatif pr^jintii pecunia: miineribus, quiC Albicius protulerat, expert omnispriemij, ob idq; inops,folo incorrupta: fidei teßimonio contentut,dr^ ce excederet. Eodcm etiam curßc, ßd non eademfidelii anU mi probitate, exemplumßequutut GaUetut Parga, accepta fceda:pafiionisprjemio, Liburni arcem tradidit. Intered Francifcus er Henricus reges, ex ea direpta: Vrbis, er ca^» ptiPontißeis execrabili fama uehementißime commoti eX’-L citiq;, lt;td quirendum nouum decus arma parabant. id njiKjj adiuto liberatoq^ Pontißce, er uindicatis eius iniu^ riß, dc Ca:farianorum militum immanitate, longe boneßiß ßmumproponebatur, eoq^ iußius er fßecioßus, quoniant adutriußßexißimationemmaxime pertineret, tueri armis ßicrorum Principem, fuprema propc ac mexpiabili affc^ dum calamitatc, er quod Clmßiano: aures uixßrreni, Mk dignißimacarceriscontumcliacum Cardinaliumfenatu u/^ adeo impie muliiatum. nbsp;Videbatur enim uterq; eorum pe=5

c uliari oßieio obßringi,qu6d Praneißeus fuum uetus exprae^ clarisfuperiorumGalli£rcgummeritis partumChrißianiß ßmi cognomen ßrret, er Henricus ab iüußrifuoßudio,quli JuliumfecundumLudouiciarmis oppugnatum protegeret, Pontificiatlibertatis defenfor ex fenatußconfulto fuißet ap * pellatus. Hos quoq;di/o legati opportune aduerfus Caefarent concitabant, Saluiatus Cardinalis in Gallia, erVbertus

PAVLl lOVII HISTOR.

Ciim'ojrd dpud üritannos-, qui utrobiq^ dccurctti referent do, quantaimmanitdteIIIRomdrtosnihil tak meritos cfjit fxiatiim, quantoq^ ludibrio facrati epifcopi in cathenis ai haftam ucnaks fuijjent circuindi^, zx quot dénium ho^z jicjli atque infantes exaiild, aut tormentis excruciati, aut in ttinculis, de/ferato redemptionis predo,trucidati perijjfeitf,. fiornm hominum animos inußtatie crudelitatis cogitatione fu/fendebant : Qjtando etiam permultos ante ar am ma= ximam fitmmc uenerabilis templi, fruflra 4 diuis tutelaris bus falutem petentes, iniindato cruore pauimento cfdeq; poüuto, cecidi/fe narrarent. Uis fcrmonibus per coronas utriufqi aula dijjêminatis, uetera nouaq- utriufque gentis odia, qii£uixdumtnCafarem defrbuerant, ex atrocitate tantifacinoris refricabantur,tanto altius,quàd Heluetij cunt Gallo er Britanno, in idem ßiidium confenfumq^ dcceß'e= rant, quos Ennius Ehilonardus uetus apiid earn gentent Pontificis legdtus, crebris concionibus per fingulos pago= rum conuentus habitis, tanquam homines militares, ncctum uel agrefti ingenio de religione poteflateq; Pontificis male fintientes, diligenter admonebat, ut quant lulio Pontifici tuipcr circumuentocr fire oppreffo, firtem fockeemq; ope* ramprxflitifient, eandem,er certe ntaioreni in liberando Clemente aduei fus impios nauare ueUent. Debere ipfos probe meminifie, in quant egregiee uirtutis er probitatis txillimationemapud cunilasnationes, ex celeberrimi faiti gloria peruenerint. Betuliffe fiqiiidem inde non opinui tnodoflipendia, quibushoneftelociipletes euafiffent, uerùnt quod efiit omni auro prxfiantius, ad perpetuum gentis de* eus ilium cundis publicis antefirendunt ornamentis pia uir* tutis tituli{,quo,P,onuini Pontificis defenfores, impiorumq;

prin*

SVI TEMP. LIB. XXV.

prlncipum doniitores appeU-trewur. IKtq; Lotrcchait a-. m iufto exercitu, mAioribuscopijsfubfequilußis, in filcxanèri -numagrumdefcendit, m^gnAq-ui ßofcum oppidum ador* tus, deieóh inde Lndouico Lodronio , qui Germanorum cobortibuspr£erdt,oppidumcœpit, cuflriiqßnde ad Ale^ xandriam po/jtK, eadcmfcelicitate, quid exiguo prxßdio tencretur, ea opportune urbc potitus eft. nbsp;nbsp;Lotrechio quo’t

queimpigrè procedenti, acccjjire Venetorum copig ctint iufto tormentor urn apparatu, coniutu^sq; uiribus ad op^ pugnandum Ticinum proceftcrunt. Prxftcerat tirbi farianoq; prteftdio Antonius Lena, quum ^’^adiol:lno ftbi minime excedendum, niftgrauiftima, de cauf'a,ftatuiiftt, douicum Salbianum, uirum egregiè ßrtem, ç'j' Sfvrtùna nomini inimiaßimum, quod ei non magnoperè uahdx cohortes adeftènf, quibus Gaüicam uim fuftineret, opcm )ub mißo Hiftranorumfuppleinento laturum promiferat. Cc« ter urn Lotrechius animaduer/o urbisfitu, edoi^usq; de hü munitionibus, quas Ticinenfes pericu lofta in parte mœniunt oppugnAturisGallisoppoßuijftnt, incredibtleBalbiano Ti* cinenftbusq; oppugnationis conftlium fufeepit. Conuerfts fiquidemadipßamarcem omnibus tormentis, qu£ei ex V'e« netis caftriscoUata erant, tantaui turrem quadratam qua* tere eft adortus, ut ea cu adtunlh arcis muro,qui ad portant ipftusarcisaduiridaria edueentem pcrtinct, adaperta per* ßrataq;undiq;pene integra conciderct, proruentibus unà. in eandem ruinant annexis hii coenaculis ameenißimi pro* fßedus t quiüGaleacius Vicetomes ante ducentos ftrè an* nosadmirandisfumptuoftsßmisq; pióheris exomarat : Cui ^edificio propter incomparabilem ftrudurit pulchritudi* netnomnino parcendum fuerit,niß Lotrechius ad famain,

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D tif

PAVLI lOVH HISTOR.

cekbre tcßimonium odij fui dig; ir.iciindix , Ticitii retins ^ucreuolui]fct,c]uôddntefex annosab ea parte urbis tntx^ nia iuxta arcein fi-u/tra oppugnans A defenforibusinulta de= trimeiitd è ftimma eadem turre traiifuersc oppo/itus acct^ piffet. Gderat ^uoq; Ticini urbii nomen, dcletiGaÜici exercitus, çr copti regis recenti abominabtliq^ menwrta, CdUis infduflum Gf infame. Balbianus tantis ex impronU fo territus minis, auxilii dtq^ omnis confilij mops, qtiiim feruare urbein non po/Jèt, luâiiofd Ticinenfthus padaone fe dedidit, edu^^usq; per minas ad Loirechium, fefè impetrd tafdluteconferuduit. Turn uerà Gdïli milites, faâo impc=: tu per eafdein ruinas, miUibi acriterreieéh, per arcein, quod nemo crediderat, in urbem irrupemnt, miferabilemq^ in mo âum, cafo magna ex parte prafdto, çr ciuibus captis, uni* uerfam diripuerunt, ufque adeà dira uiâorum cmdelitate, titncc templis, facratarum^ uirginum feptis parceretur: Qudnquam totreeliiofummacura effet tuendifamineipu* dons. Primuin qui audaârr in arcein urhernq^ irru périt, Hoflafium Rhauennatcin militem fuiffe conftat. Ij A Lo= trechio in prainium nauatæoperit, aneaiit equefirent fia* tuain, qu£ Antonini C£fdris efiè dicitur, impetrauit, quuiit eaanttqui^usRhduenndtium fuifiet,fed pôfi Gotbica tem* fora à Longobardis Rbauennatn diripientibus, frophai ntodo in fignutn uiamp;ori£ abduHti Licinuin fuerit, cr in fi* ro confiitutd. E o wfdo Hofiafius décorum fibifire exifii* fitdns,fiuetuspatri£lfoliumrecuperdret, çrfu£ pietatis metnorid, co tn loco,ubi abldtum oliinfuerdt,renouatadedi* catione poneretur infirum defeendit, ç^r permittente Lo* trechio, cum manipularibus fuis atq^ item fabris, deijeere ftatuamfedefua, atque ex andere columnam bafi fuppofi“

tant

SV I TEMP. LIB. XXV. *8 tamfuperhomolimine conabatur, Qko /jicäAculo ( id ck nim longé miferrbnttmTicinenfes iudicabant jufq^adeo tu^ multuoftis complorantis zx deplorantis populi concurfus fuit, utoblitus dome/lic£ calamitatis, furiose in ßrum de. curreret, nullo modo paffurus, ut putrid, quif ßrtunArunt omnium, cr publici decoris idéturam dudum fecerat, etiam nobilißim£ et uetu/lißim£ memorbe monumentu eriperetur. Res eo erat perduóla, ut cum armdtis ab inermibus ex iur^ gio certandum ßret. Verum Rhauennate imperaforis Lo« trecJnj diplomaproferente, omnis eaTicinenßum turbafuo recentimoerore or cultus deßrmitate miferabilii, lt;(d pr£gt;i torium contendit, atq; ibi units patritij ordinis Francifcus Boticella proieélus ad pedes : ita loquutus efl. Patere ma » gnanime uiflor, at uifhs, cy inauflgt;icat£ conflanti£ fu£ méritas flrtaljepœnasdantibus, inui^hria tua lugere Ucck at,zruirtutis tu£ atq; fcelicitatis odium, quod nobis mit feris £quo acerbius uidetur, deprecari. Apud genorofos nanq; uer£ clemennti£ laus nunquam fordeflit, quum c£t tera ex betlicis opcribus atq^ periculis qu£ßta uirtutum prtc conia, quod multis flepe communicentur, celeriter euanet fcant. Vnaprofeéiôclementiamortales fuperis £quat,e’t iusq^muneris memoria, nunquam apud conferuatos ob fokt feit. w.iferi Ticimnfes non fuopte quidem ingenio, aut public co decreto ,fed peruerfa paucorum, cr plane fatali fafhone impulfi,à, ueterefludioGaUoruntdeflcimus,fcilicet, utobt feßiprimumobfldentercgeueflro, ercuniki, intus atrocifl fîmè uaflantibus focqs Hiflanis atq^ Germanis, non defers mat£modo,fedcorruentispatri£dirum/fcdAculum uidet remus, FJeecquod meininiffe diffudet )ex uióhria Cafarid nQrum,qui cnnüki domi Oquot; frit ciuilis opulenti£ orndmen^:

D iiij

PAVLI lOVII HISTOR.

ti icleuerant, uelinfau/liefidci, uel conftantiiS noftr£ prte^ mium tulunuf,tnß,utad bancpojlremam aduerßbellicaLi^

îi. te expugnäti, ectdem pcriiiciofa Cießiridiiorumfo cietdterdperemur. Sed quodinfatisfuit,db iminiti ¥ortu= nAiMipLtnè tranfdilumefl, neckte iditinitegrum reflitui poteß, fcilicet expugnati cdptiq;, qt bonii omnibm ex=gt; polidti,grduißiinc muldhremur: nee twbis quicqiidm uel publtcif, uelpriudt£fubßdnti£ßipcrcfl,quomilitdrii aud=i ritidexdtnrari quedt,niß unum publici decorii ornamenx tum,equeßrisfldtud neteriiatq; eximi£pulcbritudinis,quie infèro ueflibidoq-,tcmplimAxiinikperegrinKuirKq; elegdn tibui cum ddmirdtione fßeditttur. Udiic gregdrim miles K.bduenn.is,pr£d£ nomine ßbi concejßiin, denwliri, aues bereq^ nduigio per Pddinn infoleitter parut, id ne pdti ue » lie,ciuitcußippliciter rogdt, cleinentißimclmperdtor, ut pro tudpietdte mugnitudineq; dnimi,ßcuti dudum tud inßgitife^ ueritdtepudicitidm in mdtronis uirginibusqi noflrii inuios Idtamconßerudßi, hoc induis, feduetuߣ tuntenglpri£ or^ Kumcntum,infcelici pdtri£noßr£ conferues, ut perpetu^^ um fit, cuinuidhri£tu£ tumclc}nenti£ergd uidbs monu^t mentum. nbsp;iAundbunt cun^s Tieinenfibtis ldcbrym£,quun

ioeiusfidtuæiuSbiruminflurfumime culumitutis utque mi= feri£, ßiprddirept£pdtri£uduerftm fortem exiftimurent. Lotreebius dd mifericordium iierfus,R.hduennuteni exuduer fo promißum murulis coron£ prumium ex diplomure re = petentein, blundisuerbis udmonuit utpr£miumpotiusnd,^ uut£ßgt;rtiteroper£exfud liberulitate oblutum uccipere tieb let, quum tuntducerbißtm 'e dirept£ciuitdtismiferiu Utari, ardereq^ demum inuidiu dliqudndo ei Rbuiienndtibus nocctura. Ituqiie uel indignubunduf miles pro £ned fld ■=

tM

XVITEMP. LIB. XXV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î?

ßixtad pecunidin lt;t cjuicftoribiK accepit, quantum /àtii eß proinurak coroKAexauropuro fabricanda, quit in fident uirtutii fu£, cum clogio RhauennAtcin temploponcrctur. Ticino capto, diuerfeapud Lotrechium lententi£ diceban^z tur. Sßrtiani ante alios le^ti cunéîtlntem atque perple-xum maxime ur^bant, in qutis erat Yrancifeut Sotnali:ti inter infubres nobilitate atque opibus potens,Galiic£q; pe^ ritus lingu£,quod regijs in caftris aliquandiu militafjet. Is recentiutendumuiäoria, ctr tAediolano Antonioq; Le«æ uim er terroremadmouendum difjerebat, quodMediola^ nenfes aduerßßima ejjent uoluntate tn Antoniiim er Hilßa nos,aquihus auißtmieitt/inr tyrannidis extrema rerum commoda pertulißent. Attenuatas nanquee/TeAntonij co« hortet Hilßanorum uario dißceßit, quos ipße in praißdijs apud Comum, Leucum, erTrieium, di^ibuiß'et, er flos ueteranorum Romana in pr£dadetineretur,nec ipßeimmim ti podagra iadntus, erfignAt£ egens pecuni£, tantum ania miha iturus uideretur, uttot aduentantiumhoßiumuim, er grauißimis iniurijs exacerbati populi tumulti m, uno prxßertim tempore ßußimrepoßßet. idprobabat Piß/« nus Venetorum le^tus, cum £quo iure foederis Praneiß-O Sßrti£fauens,tum Reipublic£ßt£ commodo integr£ uiifle-ri£ßecurum ßnem/ßeilAns.'ExtrudendosßquidemtAediot lanoC£ßirianos, er finibus Venetis cauendum putabal: Ciuoniam potentißimi C£faris uicinitas, Veneto nomini /JA ximi grauis atque ßufßefla foret, exrecentißilicetmcmo iit Ber§3mi,'Brixi£,Veron£q; ereptarum urbium. Anton us quoque Praneißeus Albicius Plorentinorum legitus, Vene 9 amp;nbsp;Sßrtiano pr£clarè afßentiebatur, uel ob id pr£ßerti n, quôdîAediolanum, tanquamperennemprifßentis pecun.^'

D V

PAVLl lovn HI5TOR.

thefitiirum, dlilt;]uänJo Cxfiridnii ddimendum diccret. Ex aditcrfo, Jmo cdrdindks Cibous dtque Ridulphuf, ijui cldde Vrbii cldpß^ dd Lotrechiumiiiékrem peruenerdnt, crcum hif GregjriusCdfdliui Henrici Britdnnid:regii le^tuf, ue^ hementißimK precibue poßuLtbdnt, ut liberdiid^urbii Ro» «îlt;c eripiendiq; inde Pontißcii, potiu^ oppugndndi ï^u£ ne^tium fufciperet. Decorum fcilicet ipßi fdâttq; fdcilc futurum, c^udtido nuUd grduiore de cdufd trdnfceiu diffetdlpes,qiùm^ut tdmgloriofo qudm necefj'ario duorum re^m décréta expeditipietite fdtisfdceret. Vbi enim di Vrbem explicdtii uexiÜK iter intenderet, udliturd effi dr^ »M pro religione fufceptd, €jq;pdßim ßredubhordfirmiox rdj;, cxcitifundiqueuoluntarijs, poßqudm IdtroneSynon C£fdrii milites, et“ incendidrios euerforesq; fdcrofdnfl£ Vr bis perfequeretur. tiberdto mincjue Fontifice, prifliiuin tins dignitdtis dtque potenti£ exiflimdtionem dd feederd^ tosefßerediturdm, undeulcifcidcceptds clddes, erreligiio metii dtque ßeuitid hoflium uifhr Itdlidmfummd cum Idude liberdret. C£terum Lotrechij dnimum diuerßs diilrdâitin fententijs, unusfeti4tori£ dignitutisuir tnfuber, dßutder propè mdlignd ordtione perpulit,ut omnem itjuddendi A n= tonij Leu£curdmiiidliud tempus dißrrret. Quoconß^ ho, tion curfus modo pdrdt£ uiihri£ interruptus efi, fed expeditd conficiendi belli /ßes omnis intercidit. Is erdt Am* brofius Florentius exuetere fdihonis fludio Sßrtidnono* mini inßnßus, ut'potc qui femper fuperioribustemporibiiS GdÜis ddhfßjßet. Udque fecreto Dotreebium dggrejfus: lioU inquit,imper dtor, exiftimdre edndem eßfe fußcepti bei* li cdufdm, er potiund£ ui{hri£ rdtionem. tidmequodme mnfctUiDtibionjitifioobeunduin eft id peculidre tminus.

SVI TEMP. LIB. XXV. 30 guodiußurcgii or ex authoritate fœderatorunt, uîrtuti tu£ ininnihin ejl .id cnim unum quicrunt expofhtldntt utfœlicitdte tui curfm uti uelii, liberareq; Pontificein clt;jr» cere contend.«, cuius reicauft nouum focdusefliditm, cr refumptu fiint amM,proflgt;ercq-, trunfcenfoulpes, ätque bic etiam du£ ualidx urbes expugnAt£, jcilicet, utimnMniuin ho/lium fcrociu frungcretur, pararcturq; aditus ud opeiit cupto Pontifici, ruentiq^ KomAn£ urbi opportune fertile dumy qu£propridin régis nostrigloriamrcl^iciunt, zx fo-cijs pHblic£ fulutis duthoribtis honejtißinwm affrrunt de=: eus. t^ec diffiteor dd fitbleuandam fociorum noitrorunt exijiimAtionem plurimum intereße, ß MedioLino potiua mur.Sed uidendu eß,ne hoc ßt GaUicis rationibus ulienuin. Ndm «eg«e AntonidUiU uires eleudre hoc loco lubet, neque nottrds dttollere,ut cunäa nobis ceß'urdfdcilecreddm.Cer^ tè hoc unum prouideo,cunóhs Idboris dtque periculi noüri ßuihis,dlieno prorßus commodo mepte ceßüros:non utique ut foederi minus ßyncere feruiendum putem, uerùin, ut hoc ipfum l^’lediolanenfe imperium (uti dntiqud iurd poßuldnt) aliqudndo dd regem reßturum recordere. Si cundemur, expugndnd£q} udlidtßin£ urbi diutius hicredmus, eludet firtdjfe nos Tortund,, dtque'illd qudm pctimus occdßo libe^ rdndi Pontificis euobbit. Quod ß hoflem in minis dtquc luxurid opulentißim£ urbis fepultum, ßeneßcenteqi ßrocia ad uini, er Veneris uoluptdtes, deßdem dggredidre, imple= bis ojßcium prüden tis pijq; imperdtoris,occupdnd£q; Neds polis ex curfu explordt£ uiäori£ , facultdtem arripieSt cr quod bene omindri fdseß, deletis immdnium Idtron numlegionibus, qudsidmpeflilentia foedè abßtmi uulgitit morbis audimus, undiqu? ui^hr l^lici imperij compos fie^

PAVLI lOVII HISTOR.

fibh.ic ptrfuiiftone, Lotrechiuinon ineptas conlïlijcdufa apudle^tos oflsndens, traiefh Pado Parmam /edemifit, ritque inde modicii itineribiis J^ononiam pro/téhis, amplißi indcxinurbe çr copiofißinMfjyemAreconftituit, lt;jnèd fibi miilto HMxinM uirium nwle bellum ^fliiro,noud. copiarum l'upplementa è Gallis expedianda prtedicuret. Vemm (juibufdiOn fociorum, eum proculdubio parat£ dimijjieg} uidboriiieprouentum, Prancifco sßrti£ inuidi/Jèttppitrcbut, atqueideo cunSamp;ntins cr fegniof, quMn plerique flagitet^ rent, Ronunii rebmopem fèrre uidebatur. ’ticcdeerant, qui non obfciirè exiftinurent ipßum probe regiß iußibut obßequentein,oßentärc bellum c longinquo,zr midto armo rumäppdratuperilrepere, qu'imC^farianosaggredi atq; Idce/Jere malle, fcilicet, ne Ceefdr grduiore iniuria atqtiepe^ riculo exdgiatuf, animuminipfo rerumdifcrimine, ad^ uerßamctum facile peruicdcem, à /fe pacii atqueconcor* di£longiufdbduceret: Quoniamea effetingcnit Ciefarif uii atque naturd,ut placari precibut,Gt' rationefledli,qudm ui er armis,ad id quod /fonte noüet, cogi poffe conflaret. id «fMtw ftquidem Rex Prancifens ex arcano eo beUimotupe^ tebat,utCa:fdr multisrerumaddudhisdifficultatibui, ab fe regioi adolefcentes obfides datos, oblato auro redimi pate» retur.Sedpoftquamea/fesrecipiendorumobßdum ßudlra tentata, in irritumeeßit, ab omnibus ad eafdembeUicogU tationesrecurfumeft. Hisrebuscognitis,Citfarfiuetafius religions, fîue pernwtusinfamia, autgrauirerumfuartim periculo addufbis, Pontißcem cufhdiaertot itrumnis libe rareconßituit, Francifeumq; AnffliumcucuUatum Pranci fcani ordinisprincipem, pieMis er probitatis nomine, ex* '■ fiandiscrintinibus ßbideledlum, cum Vemio cubiculario ab

SVI TEMP. LIB. XXV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jt

lt;fgt; Uif^MÎa Romdm mißt,lt;{editq; a littrd^fuptreareduci^ buf perßrmdM, quibw ßgnißcabat Philiberto AuritntiOf VQ}ni(i; tHoncdtit, atijue item Ferdinando Alarconi, ßbi étcjuum piuinq; uideri Pontißcem diinittere, atque euin cum Omni honore uerbornm in priftinamafjerere libertn^ tem, fiibindeq^ftcrofanHnm eimdignitAtemobnixedeßn^: dicoliq; oportere, modo alicundepecuniapararetur,qua militibus meria flipendia perf iluerent, utquum tempus po fceret, Germanorum legiones urbe Roma aduerfus hoßes educerentur. Seduloautemcauerentcertisobßdibusne Po» ti/fx, ß ßrteiniurifnondum oblitus,hoflilem animumin^ du ere t, ipßs non magnopere nocere poßet. Erant h£c Po» tißci in aliéna poteflate conflit Uto longe grauißima, quum nulla omnino tutu ratio cogcndlt;e reprxflntandieq; pecus ni£ reperiretur, quèd infirmißima fide eßet Pontifix apudcreditores, uticaptiuuscrmancepsfaâis,neque uh lain eo nifi dubia cr anceps uigeret authoritas, fic ut de promißif firmiter cauere non facile poflit,quando fiyngra^ pho; nummariie,addiâorumqi uefligilium tabulx cy-obli-gationumcontraihis omnesacaßenfuum flipnlationes, le^ gitimoroboreex certacommunis iurisfirmulacareredice^ rentur.ïn hac uero neÿitij difficultate,uniomnium Germas ni,indomitafiritate,nequaquameuerßtciuitatisfl)olqsexa turati, quum promijpt pecunia aquas publicanorum pa* (honesfuffeilarent, fuperbeq;reifierent, truculentißimi cun(hs qui ader ant, inarce, Pontificiq; inprimis, atque fenatui,nifi mature pecuniam expedirent,teterrima fupplis ciacomminabantur, Rejdutone'odeduéîaeft,utClemens longe carißimos atque honeftißimos ex familiaribus qui fin cum erant, reprajfentanda pecunia obfides, frementibus

pavli iovii histor.

icpofcentibuiq; Gemunt,tradereßt coaéhis. Hifuere lo^ dnnes Maria Montanus,ArchiepifcopU'S Siponlinus, ü~ Ho nofriui 'Bartholinus, Pifanus Archiepifcopm: epifcopi uero Antoniuis Puccius Pi/li)rienßs,cr loanncs Matthxus Giber^ tia Veronenßis. Hiï accejferc,uti pecuniofi nobilesq; Gr dr éü propinquitate Pontifici coniKnbh, lacobui Saliiiatui ioannii Cardinalif pater,amp;- Laurentiit'S Ridulphui,Uicolai CardifMlii frater Gertnanus. Horum facratis manibui ih lico minaces Parbari cathenof iniecerunt, gt tanta truculen tiaad exprimendumaurumterruerunt, ut inGampoPlorne adereäas dicatasép latronim fufrendtfr furcas, dainiiato^ rum more catbenatiperducerentur, parato ibidemadlege agendum carnifice,ß pauló afrerior concioni^ fremitus an^ nuijfret. Perbuncmodummifercpaüentes,Grextremo fup^ plicij nwtu perfuß, terq; in concionem producii, pra:^:^^ cpemagninuminisfrruati frnt, quumfres auriuelineffr= ratis diuturnA immanitate animis mfrricordiam exprime^ ret. Siquidem paulo poft, in carcere, cuftcdibus ex inftitu^ t£coen£crapuLi multoq^ Païerno conftopitA, catbesasex^ uerunt, et per uaporarium foei tubum in fitmma Riaria: do tnuste^hl,extrafH,funibtueuafterunt: TantafaUcitate,ut pedibus egreßi urbem, ad urbinatis caüra qua: turn erant inVmbria: frnibus, confugerent, ubi nondiumiferi, tan=, quam iüudente Portuna, in aliud propè difrrimen incidcre, quum eos Laurentius Marteüius Plorcntinis prfpofttus copijs comprebendendos ueftanatemeritatecenftuiftèt. Sed buius impij peruerftq^ bonünis amentiam,Feltrius, Gr Boz Zolus feuerißimis uerbis retuderunt. Horum obftdunt inexpeikitaatque admirabilisßu^,Pontifrcideftinatam li== Urtatem proculdubio maturauit. üam Pontiftx femper

SVl TEMP. LIB. XXV. j» adnoud paraticLe lihertatii confilia folertißimc anuerfus propoßtisuendlibus /enatorijs aliquot ^leris, quicon/en^ fumilitumnonobßcura licitatione, amicißitniiCiifaridnd^ rum partium di tum bonorcm dßnrdntibu^^praßemi pccu^ niduenierentur, brcuitaiMm uim ßgndtiauri,udmfdmi celldtione codéktm coüegmt, amp;nbsp;militibui numerdrit, ut quum diuerßrunwres de fecundis Lotrecbii ßucceßibusßen flm tncrebreßceret,milites in itniuerftim Hijßani Gcrmaniqi nequdqudintegemmèpdcdrentur, er feße ducum imperijs Crdi^h audientes futurosdicerent. Pontißx quoque,dd declarandum fidelii amiciq; animi fliidium,quinque ßenato^ res,quos Caeßaridni delegerdnt,obfides dcderdt,PißdnumfiiK licet Venetum,eius Aloyßißqui inßocialibiu Feltrij caiiris le ^timunere ßungebdtur, filium, er Triuultium Mediold^ nenßem, GdÜicjc fdblionißemperdddi0him,Gaddiumq; item rlorentinum,pecunioßipublicdni frdtrem. Hf Sedpolim peri’dbli, inareeq^ noudcufloditißunt'.PompeiiK ueroCo^ lumnd pro reliquis duobus, qui fuere Frdneiottus Vrßnut, er Pdulus Ciießus,uddem ße pr£buit,er ßecum pofted eos ad Sublaquednum perdmoeme falubritdtif ßecejßum humdniter perduxit. Nfc multo poft in componenda trdnßdbtione lit berdndi Pontiftcif,ftrenue ßdtdgetibusPompcio Columna^ erHieronymo Morono(hosenim certA liberalibusq; pro» mißii reconcilidtos,er pift emollitos precibus, itd in pdrtes traduxerat, ut CißarA décréta, quod AngelluscucuHatus («dduxerdt miriftcè fduerent) rcj dppofttè conftâa eft, cogj fdcilius, quod Vgs Moncdfd er 'Verreius, incerti er ߣpe tranßuerftconftlii,homines,F!edpolim conceßißßent,er Au^ rantius apud Galeridmuicumhyemdrct, utpotè qui ßuo» pte ingenio captuqi nvitabili,etßemperßulßitio5e perpl(X9

PAVLI lOVII HISTOR.

nouM difficultates nc^tio allaturu^ eiji mderetur. Uatjue fgt;oß feotinuimcarcerifinenfem., Pontißx Ciefarianorum ALtrconkq-pr^fertiin iudicio dimittcndiK,décréta uix du m perjcripto, qiium feexiturum poilriduo dixiffetintcnipe^ Ih tioéieeuiijit,nihilprol}ibeiitibits portie cußodibits,i}uunt petafdtiti, QT penuidtuf, fubdudinqi cr ueldtu bdrbd, /è dißenfdtorii miniürum ignobili eo bdbitu inentiretur. D/» fpenfdtorenim fe prepdrundis dlimentif cxituro Poiitifici, ad /inguLu Caßie uie mdiißones precurfurutn dixerat, LiidßitdUtem urbe occulta porti, que eflinVaticaniuirU darij exiremo ad turrem rotutidam atigulo, cuiui dauern ab olitore paulo antea Pontißx impetrarat, at que eotrwdo tbcßscußodibuf, Hi/ßanico militari equouedhis, quem ei dederatAloyßut Gonzaga cognomine Rodomontes, cuiui fratrem adoleßentem nomine Pyrrhum Pontifix in bis lt;c« rumnis propenßßime legerat in ßenatum, aditer fefi ex^ tendu, ßibtcrq; Cefianum uicum çy Raccaniam fyluam, Caprantce paulum mcratut,dd Orbitum oppidum natura li circumambientii uaUiifaxca orbita permunitum contenu dit, admirante moram, er fimidecepto Alarcone, qui, ut Pontificem ad quotidiana ßacra e cubiculoprodeuntemfalu^ taret,in nwltam diem expedlürat, non fimel increpita apud cubicularios furgendi tarditatc,quum Pontifix, uel obdorigt; mißcensexcitandtu aditer uideretur,quodegrè,utilongum Cy lutulentum, hiibrumalibus prefertim diebut obeun-dum firct.Cetcrum nihil fe con mouere milites,^iianquam nontuiUi de animo fideq^ Pontificis malefulßicarentur, qui exrepentinodißcejßu, quofdam duces,milùumq-primores, ipfum honoris caufä comitari paratos,antecaptii intempe^i fle nodis tenebris, partim pudenter elußjtet. At Plo^ rentini

SVI TEMP. LIB. XXV. » nntiiii, ubi certiiM did/ccre Clcmentcm cuflodia Orbiti tutißimo Tnfci£ oppido conflitißi, dtlt;j; eumfre^ (jueiui hominumconcurfu, qui undiijf gratulatum coibant^ itemqi nmltii principunt zr ci’.iitdtum Icgdtionibus coli, re» diuiuaq; authoritate, quotidie ßupplicibut libellis fubfcri* bendo, fendtumhabeiido,crfdcerdotidconßrendo, inte* gfi or probe coalefccntis Pontificjtus munia obire, metn atqiinuididcrefcentibuSfin omnes partes legatos mittere, amp;nbsp;certa armorum pracßdia noude libertati tuende parare caperunt. SedebattumadclauumReipublicieidem ^^ico ' laus Caponius, quem pulfis Mediceis Prancifco Non'o fuß^ (ium docuimus. Is «ticrjt multarum rerum experiens, optimusq; ciuis, Cquot; patriiS libertatvs amantißimus, in unum profalutepublica conßHum tncumbebat,ut proceres ciui* tatis exuetere fludio Medicede familide addidbs complet* retur, àpopulariuminiurijsdefenderet, in partemqiRei* publicde communicatie honoribusfufciperet. Sicenim in* ueratdefaéiionisobliuifci poffè iudicabat, atq; boneftißim« V tutißimo confenßi ciCteris ciuibus coniungi, utiuflum cr bene fanumnoui flatus robur, in aflèiht zr £gre coale* fcente Republica pareretur, quo parto, nihil intus ex om* niumordinumconcordia, uelflris hoflile eflèt metuendum. Eo fiquidemtemporeinualefcebat antiquafa^Üo mediocri* umatq; inflrmorum ciuium,nataadconturbandamReipu* blicictranquillitatem. Hec nanq; turba tam fuperbè quant temcre, uti fuperioribusf£culis,recentibusq; Soderinitem paribus confueuerant, nullum bonum ciuem eflè putabat, niß qui Nlediceum nomen maxime eir acerbißime odifßet, quôdàM.ediceisdiufein adminiflranda Republica prater*

amp;

PAVLI lOVII HISTOR.

ciuitdtk, unis optimdtibus crnobilitdti, iniqud'rdtione tributos ^ucrcrentur. Ab hoc improbo, çr uti max ap^ paruit, peßikntiminorumciuiumordine, quaffata prima efl noua libertas,quam fata pepererant, er ianum uniucr^ feciuitatismifcrcdißiientis, opes attrit£ conuul/xq^ funt. Uispopularibus importunisq; duibus ßgnißrum fefepr£= buerat Balthafar Qarduccius, uetufla potius quam nobiii ortus familia, quiPatauq ins ciuilc proßtendo clarucrat, odiumq;ßbi Poiitißcis acre parauerat, quumtanquam cx^ nl'dcplorando ßatumferuientis patri£,Patauij,cr Venetiß, tAediceos appellanstyrannos, eorum famam contumeliose lacerare conßteuifßet, Isßrtunarum egens, er parum Flou rentiiS cognitus, inani immodicoq; iudicio ad fummiim Ve=: xillißratus honorem unde clarefcere er ditari poßet, in « folenteralfirabat,uixqi liiiido animo ßrebat magißratunt expublicodecretoin tresannos Caponio deßgnatum, qua infedehonorisaquo diutius regnare Caponium, nonnullos etiam patritios agris animis pati inteÜigebat. Erant hi Thomas Soderinus, quemßaterni VexiUiferatus memoria grata popularibus mirißce commendabat, er Alßnßit StrozZ‘igt;^‘^ ‘^dereperpetuaq; ßmultate,pertinaci fludio^ lAedicco nominifemper aduerfus. Ambo autem eadem an=t bitioneita erant oCtupaticaptiq;, iitnonimprobare Capo^! nium tanquam ex proß/fo ab omni Medicea domus dornig natu abhorrentem,fed eius locum exoptare occulta digni^ tatis obtredhttione crederentur, quem popularium fuffra^ giß facile adipifci conßderent : Propterea Balihafari Car* duccio exturbtdi atq- pracipitis ingenij itecordiares nouas tnolienti, atcueitemconcitanti luuentutem, aßute adula* bantur. itdqs Carduccius maledicentitc fu£ ßena excluent

intern*

SVI TEMP. LIB. XXV, 34 intemperänfer, er criminosè Clementis dignitatem, cr to« tins optimatium ordinis decus profcindebat,fecus nc cuperet ipfeCnponins, qui cum ordinem,flabilicnd£ libertatis cm=: fa, neqiiaguam contumelies exagitandunt, fed afeifeendunt nitro in curiam^erfyncera. duiUe^^ bonorum communicutio necomplcdvndum cirbitrabatur, ut obliterari fenßm po/Jêt ucterumbeneficiorummenugt;riä,cjtt£ adhucapudnon ingrn tos ciuium Mimas uigeret. Dixerat enimpalàmin coronii Carduccinsrnbidofuriofoej^jperßmtliiyfe niin^uam flabilis R.eipubliclt;e decus uifurum, nifi in multo cruore amicorunt Medtce£f(tmili.c, mtnut er pedes abluerct, er tyrMnoruin domum décréta publico dirni er rtdicitusexcindi conffice^: vet. Eratßquidem amenti prope ingenio truculentus, pra ptercaq- ei obuencrat moribus eius apluni Scimitarrje cos gnomentum, qu£ uox incurui atq; terribilis barb.mci glM dijgenusßgnißcat, unde turbida uM; inßolcns iuuentus in ßro IpatiMtis latera ftipare confueßet,uteo autbore, concef ßoncmgeßandorumarmorum,er cuflodienda: curia mu^ nus,utieuenit,impetraret : Poftulante nanq^er acerriiné contendenteCarduccio, id impetratu eß: Quanquam decux rionesnibilnecefßeße rcß’onderent, ut armati curiam cu=t ßodirent,quando nulla uis uel intus uel ßris à quoquam €X= timefeendauideretur. Eauero efftagitantiumiuuenumpro cacitas fuit, ut uel nolensCaponius décréta affèntiri cogerca tur, eoß properantius, quod feditiofos quofdam abfq; perù culo dignitatis,oratione coberceri pojfe deßgt;eraret. Per buc niodumimpetratisarmis, iuuentusperfeaudaxer effrenis, abealincentiaaquoferuidior atq; infolcntior aduerfus ops timates effèân eß.ln ueflibulo nanque ipfoq; atrio curia,pra toria cabartisiwre ßatianem delefH coniuratiqi iuuencs

PAVLI lOVlI HISTOR.

habere capernnt, tanta anitnorumfirocia,ut obßdere decugt; rioneipotius, crmagillratuum diâafaâaq; maligne obgt; feruare, quain curie Urnen tueri cenfereittur. Su/ßäus e= nimquibufdampopularibus Caponius euaferat, qubd ßuz dioßus quamoporteret, propinquos ueteresq; amicos Me^ dicee familie compleéivretur, quos ipß maxime odilfent çrtrucidarepercuperent'.fcilicet utCaponio authore, non fgt;opularif quidemflattia, uti omnes expeterent, in ciuitate, fed optimatium ariflocratia conderetiir. nbsp;nbsp;Proindc quidam

cplebeioordineantearnfolenter Caponio dixerat, tamim^ frobèquàm false, quum Medicei pellerentur : Tu inqiiit Caponi nequaqua fana çy- opportune libertati confilia agi tas,namtaberne uinarie fondisfitgnum,non priorif dolij uinummutare contendis, quod mtnquam i te fieri patie-tnur, quafi diceretfublatis Mediceis, ipfum quidcm tyranni disnomentoüi, feduetereseiusminißros çrfautores, nimio Caponijcr optimatiumfludioconferuari, quidemum muU tor um inßar tyrannorum, uti antea confuejfient, populo fu^ perbi atq; auare dominarentur. Sed uir ciuili prudcntia infignis, modo publicefialuti projfiiceret, hofcc adutrfos de ferumores facile contemnebat, dabatq^.afiidué operam, ut Pontifix atq; propinqui eius, nullis uerborum contumelijs afficerentur,ç^ quibufidam tenuibusofficijs, que libertati cœpte nihil officerent, iufla Pontificis in rebeUes iracundia molliretur. Dixerat enim fiepe Clemens, quum tanto ob* rutusinfirtunio, crdiutumafircq; lethali correptus fibre decumberet,ut nos le^l ulo familiar iter afiidentes audiuimus, fitotas perpeffe calamitatis, cr torquentis nwrbi poenas, tot peccatis fuis acerroribus débitas, etiam fiiDeus fibi mi* fere uite finem adduceret, equo animo laturum, neque

aliud

SVl TEMP. LIB. XXV. jÿ tiliudäb ittÿratif ciuibus Florentinii poftulaturum, quim ut in propinquos ueteresq; amicos familie MediceX graßari deßnerent, hisq; adiius ciuili ^qtüMead honores prtcbe^ retur, reddere/itq; item ßbi Catbarinam neptem quam, adueßales uirgines depofuiffint, paternarum quoq^ poßi feßtonum fruäibus potiri liceret : quando totius patrie monij ue^gal ciuilis onerts lt;erario publico eßet ßolutu w rus. Quantum uero ad Pontißciam maießatem pertine* ret, hoc obnixe petebat, nullas niß exPontißcia autho ritateßtcerdotiß decumas imponerent. Hfc erant ßtpre malanguentis nec adhuc planereflitutiPontificis décrétât pleno, pietatis er lequitatis, quibus per mercatores ido^ neosq; homines plorentiißgnißcatis, Caponius indulgent dum exiflimabat, utpote qui prudentißimi uiri uim,er iam tumreuiuißente eius dignitate, minime exagitandam, (èi ßgt;atioerteuiobtempcr.lt;ntia , hisprffertim in rebus, qu£ publico uoto nihil officerent, leniendam cenßeret, hac in recertißimusuatesfuturus : Quandoquidemßepe,cretiant ante magi/lratum ,priedicaret libertatan apud proteruos ch toperituram, nißReffiublicamoderatisconftliis regeretur: Quoniambis omnibus imperitirerum pleriq; dues, aut im^ portunis diflentiodijs arrogantius quam deceret,tumultuoit semifeerentur. ftecinbocfalubrisfententi£ inflituto,C4^ poniusinuidiamfaciUßiflinebat,quum iuuenes,qui ceptit armis inßoleßcebant,a, Scimitarra mamp;lo publico concitatit eum noununquamvenetumducem, ßolisoptimatiumutengt;e temfuffragijStOd conflandam inuidiamptr iocum appellat rent, er dues, qui parum populäres uideri poffint, toruis atque minadbus oculis intuerentur, ufque adeo arroganteTt utlacobutAlamannu!pr£dpitiS((u(ladiieiuuenis, in Leo«

E iif

PAVLI lovn histor', nAriumGinorium honeftumciuem, quod modeßtaut 'm tui uentute reqtiircre uideretur, in i(gt;fo curiie limine ßrrum di:= ftringeret, quo in loco, lege Lita, neftti effet arma aduerfus quenquum nudare, aut tumultuari. Idfäitum, qttum fum^ minugijirdtitimuieftjtem Leßße cenferetur,nec iUeametts exitialifupcrbid tumens,curi^ dreu excedere uellet,deeut rionesdd/eueritdteinperpulit, dpud quos ScimUdrra exci^ uilis iuris lenitdte tutdri reum lt;otiAtus, fruftrd perordrdt. Atq^co modo ALtmdnnus cdptus, in fuperiore curie tdbu^ Idto, cdpitdlipipplicio dffviluseft. Meminerdntenim iBum tundemeffeAldmdnnum,quipduloditted,curia à feditioffs occupdtd, Federicuin Riccium è numero dccurionum in con ff edit Guiccidrdini diSatoris, neffrid temeritate uulnera^ rdt.Ab hdcfeftitiAtd Alamdnni damndtione,quum cdput cius èfummd curie coronapopulo decifum oftenderetur,auddcilt;i non mediocriterdpud iuuentutem reffixit, çr Carducij uis tcmere exdrdensgrauiter imminuta eft. Pducis enim ame diebus, itd excreuerdt, cum buius conciondtitis, turn furent tium iuuenum licentia, utglobofdék adfeenderent, adfumt ma magisirdtum, cruexillumdepofterene, quo,utibono patrie oporteret, ordinati uterentur. Eauero expoftut Idtio fuperbd dtque intempeftiud pdtribus uifa eft, quutn fenioris id ne^ndum cenferent, cr Cdponius fæderatA iuuenum arntA uereretur, quod muniusturbulenti ftgnift^ ri mtoui ßret, fubldto uexillo populum ad drma uocare, dtque dggredi quodcunque uelcrudele facinus, crciuitAt tern mteftino tumultu perturbare. Cijiumueroaliquandin diuerfts fententijs effet decertAtum,huiiceacontentiohabuit exitum, ut decuriones quod ue^re ex tuto non poterdnt, nuf derata dtque feuera conditions conederent,loti, feilicet

lutari

SVI TEMP. LIB. XXV.

tuUri lege,qM cdiitum eft,uti!ldatuntnexiUtiintrlt;icurid}n (td collimnd!» porticmdefixiimfijkretur, cdpitakq^elfetbis lt;}tiiininßu jummimagiiirdtusreuelUßent, ^extrdcuri£ liinen extulißent. Eo temper ament o Caponim infolentem tnrbam opportu nè paca^fe, amp;nbsp;publicie faluti cauijjè uifus eft. Armdta ßquidem iuuentiis,eju£fuopteconßlioeffre^ niéy libidine fnrere grafjariéj; caperat, niß. feuerit edu fhs ac imperijs contincri nonpo/Jê cenfebatur. tiam pau^ lôanteaiuuenum globus tnmiiltuotè in templum Deipariie Virginistiunciati irrupens, ut ftiidiumfuum er^ liberos tatem, ey ingens in lAediceos odium oflenderet, ßamp;tuM quot;Leonis amp;nbsp;Clementis lancets transfodiendo, neßaria atque udnißinutteme.ititedeiecerant, unusq; ante alios futiliscr fupcrbtisciuis OricellariiiS, cognomento Cardinalis, Cle^t tnentin.e jhtu£ faciem ingentis alabardi i^t defirmarat^ Crdnurltus fJiacciaueUus dexiritm Leonis ßettui«oculunt Jßiculo perfoderat: Ojtds inanes iniurias ßultiC animoruin truculenti£ indices , Caponius ita grauiter fuerat detefla^ tus, utidfacinus fceleße inuidiofe'q^editum, p,cenauindit candum eße diceret, niß patritiorum iuuehtim amplior nu=: merus, ciu£ infami facrilegio manus admeuerat, à perfcrU bendo decreto eum abßernißet. Lodern lt;]uoi]ue uefano im^ petuconcitataiauentus, è feutis Medice£ famili£pHniceas pilaspaßim deleuerat, ufejue adeo proueita licentia,ut Lau rentianuin ingreßßa templum, efepulchro magni Cofmi,titu ium,quo pater patri£ decreto publico fuerat appeïlatus,fcal petits abraderet. In id quoq^ conßlium non multo poß colt bdis Ceniorum cr optimatium artibus, ßenand£ iuuentuti remedium, periculoßtm certè, fed euentu ciuitati falutare, tftpertum eß,fciltcet ut in uniuerfuin ciuitati capiendorunt

5 ^‘i

PAVLI lOVII HISTOR.

itrmorum iura traierentur, er defiriptis À militari litate ad quinquageßmum annum cun£tis ciuibus^cohortesfub ue= xiüis injlituercntur,quji diuife per quatuor tribuf, collegia rumßgniferis prtcßo eßfent. E rant hißgniferi numero fex^ dccim, quum urbs diuißa in quatuor regiones, qu£ ßngulje quaternos haberentßgniferos, peculiaribus uexiüorum in=! jignibus elegantidiuerfarumimaginum uarietate figuratis, dißingueretur. Per hunc modum Caponius communication nearmorum, qu£ non obßure feruidx uio!cnt£q; iuuentus tisanimos compeßceret, popularesq^modeflixciuHis admo ncret, ciuitatem in ofßcio continebat. Pari quoq^ prüden^ dentia turbulentos dues Icgationis nomine ablegauit, Qar^ duccium ßilicet inCalliam, nihil unquam profano cogitan= tem , er Galeottum iiinium apud Alfonfum Ateftinum, qui er ipße iurißonßiliUs indomit£ feritatis er pertinaciiß duis inter populäres habebatur. Eadem quoque de caußl Eraneißeus portinarius elegantibus Uteris inßrudus, er quot;Bartholdmaus Gualterottus, quanquam ingenij inefficads iureconßiltus, quod£qiio acrius fadioni popularium faue rent, hic Venetias, illc in Britanniant mißißint. Co’te^ rumordinatim centuriatic cohortes maxime Uturn urbißjcs ikiculum pr^buerunt, quum inter duo augußiora urbis templa,erebtisaltaribus traducerentur, iurarentq;ßnguli fepatrUlibertatem, contempto omnipericulo defenfuros, nequehis ußuros armis, niß aduerßus hoßem Keipublic£ ßeruitutem aßvrentem. Hoc facramento ußqueadeo deuon tis animis circiter quatuor milia hominuni conßodataßunt, utßdeli Concordia diligcntiq; armorum exerdtationc coa= Icßcentes , magno ufui patrU'ßuertnt, magnoq^ terrori noiihoßibusmodö, qui obßeßßuri erant urbem,ßrent,ßed extern»

SVI TEMP. LIB. yxv. J7 externo afcititioïj^ militum pr/ßdio, tjuod mer cede ad tute-lam urbis conduxi/Jènt, ne militari, licentiacompoßti çy tran(juill£ urbii difciplina turbaretur^t^uum armati uith dices pr£jîà eßent, qui paulo in/olemioris facti coutume-: liamukifci poßcnt. INTER elt;w quoque Lotrechij nwras, Veneti intentiorecuramelioreß ffe copiasundique conducebant, quodpoflelapfutn carcer£Voi»ificem,Ca’fa-s rianos cadauerofa in urbe, çr magis ac magis pejlilenti, nutUis utiq-abfumptis, multisq^profundoluxu difflucnti-bits, facile fuperaripoßecrederent, cr quas in Apulia, çr Salentinis urbes antea poßedißent, debeüatis Cafarianis, ex fordere fe reccpturos arbitrarcnCur.llorentini quoque ean-dem qiiam cum Gaüis cr Venetis, ante cladcm Vrbis (uti memorauiinus) focietatem inierant,ßecuti, ante omnia Hcr-: culem Al^nß Perrarienßs principisfilium, copijs fuiscunt fummo imperq flipendijq; honoreprsßcerant. is tum nuptias cum Renata LndoKict reg« jîiù Perrarix celebrarat, ex qua ajßnitatc, çr ipfe Alßnfus pater, commutato flu-t dio,m eundembeinconfeilfum ueniebat. Videbatur autein iJ foedustot principumarmaconßociantium, nonaquißi-mo tantum, fed longe ctiam honeßißimo iure percu/ßum, quod ßalutem libertatemq- Pontificis ah initio reßiexiße cen ceretur: VerumhosomnesCxfarianorumarro^ntia cunt fumma impictate cotùunéÎA uehementer angebat er in-: fiammabat, quum ß dira uaßatione ztr crudelibus flam-: mis, nobilißimas Italix urbes deleturosminarentur. Erat enim édita in uulgus fama, cos conuerfls ßgnis,pofi abfuma tarn dirutam urbem, pari truculentia ad euertendant Elorentiamadfcenßuros, facile inuitante inexplebiles Bara baros, z^quot; nulli unquain ceni ducis imperio parenteSt

E »

PAVLI rOVIbïîISTORJ oputentißimx ur'bii pr£cL(, incifintibiK maxime eos duoi btigt;s t confilio bJeapolitano fenAtoribm, Ludouico Montai to nbsp;nbsp;I

Siculo,ç^ Antonio Venafi-ano^quibu^nti impijsfacri impe h;dec(«gt;rtlt;txnKctrilt;todiopw, fcilicet ut effrenein atgue ' omnibui facinoribui conttminatam militum fo ciorum coüu^ uiem, longèàüeapolitanAmxnibuiauerterent. C^uibui adduôhs rumoribui Florentinos, de renouando atque ars^ Hiia conßrmando fadere, confilia maturaffe confiât, nimii nbsp;nbsp;।

(■«ti pofiea camper tum efi) celeriatque ipfisdemiim exi^ tiofafijlinatiotK, quumGalliteregis,Qr reliquorum prin* cipum pralaa focietate, C£faris amicitiam importune cons tempferint. Ingentibus tarnen fenteiuijs de eo fadere in^ eundo Florenti£ certatum efl,quumciuitasindiuerfa flu= dia,promptis tnaximèq; facundis ad diffrendum ciuium in* pnijs feinderetur. Mouebantciuitatem, ut GaUoriimpo* tinsquimCxfaris Fortunamfequeretur, amplißim£ Fr^tna cifei R.cgis opes, grants CfcxceUens Veneti fenatns au* tboritof, mirumf^ locupktiffimi Firitanni£ régis ftudium, Cr Lotrechij pr£fentis res fecundi. Flam cr turn Ge* , tuia, per opportune eieblis Adurnijs, quiCtefari fauebant, \ in partes treduibl fuerat: Antonijq; Leu£ pertenues in fu* i flineiido beUo uires, çy auxiliorum ffes inßrm£ uideren* tur. Qu£ res Florentinorum animas per fe in Gallicum nomen procliues,ita impellebant,ut magna pars Populi pri ttatisaddi^Alucrif,qu£ fatisopima exneptiationeLugdu I nenfis mercatur£ prouenirent,Gallici faderis décréta para* ' tisfuffragijsaffentiretur. In tabulisautemdiferte per fieri* turn ejl, ut deficenfiuro ad liberandam urbem Romam inud* dendaq; Fteapolim Lotrechio, Ftrufied iuuentutis legionent [ adiungerent: Ex aduerfo ipfi totrcchius, regid uiribu^ i

I

I

i

SVîTËMP. tIB. XXV. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î8

Cf'copijs, Florcntindü ciuiMis libertdtem conferitändunt ab omni itiiurid,deßiidenddmci;fufciperet. Atque itA à Gal lo rege inijjla eß: Florcntiam Ciaudiui ’Vcüeim le^tus, Zir à Venet'i/i Antonitis Si(rianus,(]uifaederat£ cittiMi^ con^ ßUß adcßent. No« protjrjnt id fxdus Caponiiu ipfe ikltor, er optimatium at^ite prudentium peni totuiordo, utpotè lt;^ui ei parti,cui Pontißx adhiftffit,onmino adhitren dnmcaijirent,^cum Pontifice hoaejhcondil:ione,qux in^ columem liberie ciuiMis ßAtiimconferuarct^pacifci oporte* ve dilferercnt.Prouidebant enimufurerumperiti, Clewfi« teiKindomito fbiritiiad priftinum patrie domitidtum ajßi^ rantem, facile obliuifci pofji recentii accepte cladis, taiN quam non fue, ßd publice omnium calamitatif, Ceßa^ rirenouataamcitia rurßit coniungi, ut illatam à rebeüu bm ciuibin peculiarem contumeliam uindicaret, ipßutq; Ceßarii fcelicibu^armisinpatriamreduceretur: Quandor, quidem ipfe fufßirans egr ^mens,exißima,tionisßae iniuru am'a GaUvsuel intempeßiue uel improbe dißimulatam que^ reretur, ipfo prefer tim nouo fcederc,quofemiFlorentinii aduerfuieorum hoßes opemlaturospepigißinticuiusnon^ dum maturi, fedcertenonmultopöfl futuri rerum euen^ tus, uerißimus uates Caponiuf extitit,quum multorum int peritorumnumerata fuffragia,aduerfus paucos refüßime fentientes, uti pkrunque ßt maxime ualuißent. Hij retw cognitis, Clemens feipfoamiriorfadhis,grauiterangeba^ tur, quanquamadeum Vicontius TurreniusaFrancifco re^ miffus, ea que iam tranfaHA eß'ent, eleuare mollire^ er fubtiliui interpretaricontenderet, ßctamenlenireof=‘ finfum nonpoterat, quinilknouiconßlijcuram coquere putaretur ,fu)ßenf inanqi animo ex rerumßteeeßfußn corn

PAVLI lOVII HISTOR.

pkxunt C£firisl'eiîre,fortuium^i ciui feqtti flutuebdt. tiewnimeeum fj.milidriter,ßcutifolebtit, hifdc rebus nte* cum contrdäA fronte fermones frrentem,in hxc uerba pros rupijje. Quiimihisoui,ueliiKolumiPontifici(tus dignitäs te, uel hac reftitua franiate uiaq; opus eftt fr ab ingratis ci s uibuf patria pulfo amp;nbsp;exult, perpétua deploramU fit nMio» rummeorum uetus amplitudo, totuinq; familiiedecuf, cr frrtunaprincipatus? Heccnùn omnia infamiignauidamis frfre atquc euertijfe proculdubio exiftimabor,nifr eadem uir tute, quaiüalong) tempore paraconfrruatné^ fuere, er mihi, erprofugis adolefrentibus recuperentur, rcfrrmq; iitantMlestuos lufrisuotis meisnonfemper frrtunAmiUus fifre. At Lotrechius toa frrè hyeme 'Bononi£ abfiumpti, tommunicatiscum Veneto Florentinoq; fena,tu confilijs et“ tonfritutis itineribus per Aemiliam atque Plaminiam, in PL cennum duxit. lam enim quas expeilAbat,copite Heluetios rum,er‘jerma.norum,atque item vafconum,al£qj p oilres m£ equitii aduenerant, et Pifanus cum Veneto exercitu ans 'tecedens, conduéh Valerio Vrfino, ad Truentum amnem properabat.Valerius clade Romana elaplus,Pirmwn perue tterat,ubipr£potenteshabebatpropinquosBrancadoriefa dionis, cum Guerreriafamilia de principatu contendens ' tes, cuius princeps erat Pedericus C£farian£ fa^tionis. is Firmanorumca/kHa inuadebat, nec Cariato antiftiti PontL ficis nomine Piceni pr£fr^ parebat. C^uibtts de c au fis Ca* riatus Valerium ßbiadiungit, erpereum, quialamuetes ranorum equitum conflauerat, Guerrerium interfreit. VU lerius quoque quofdam Cifarianos in Camertiumiugisa* iortus, Orpbeo Aufidio duce cießt, proßi^rat, opulentn^ ' exueratpr£d^ Nam Sarra Columna ab urbe Camerinuttt profits,

SVI TEMP. LIB. XXV. 79 firojiâus, Varuniif famliie regalof!, tietere atque Icgitimi} donüfMtu depulerat, dircpu urbe,amp;CatJurinA Ciboa qu£ ïoannif ïAariiC uxor fuerat, omnibus ornAmeniisperßdio:, sè /polidtn^ ädRidulphumVaräniuin Jßurium., cuiipli fororem denupßßet, dominatum ciuiMisdetulerat. Exe4 Att/idMn4prlt;fd(lt;, yaleriui, coëmptis undiquc eguisinfis gnemalamauëiAmuiris ßrtibusexornärät: quitfictusco:, hortante Pißmoad AtemutnämnemoontenditjtUiÜo^ne^ ^tio, dteriorenauigio atque ulteriore tum potitus, tu^ multuarium pontemeffvcit, ad id operam infignißudio nck UMtibwsquibufdamVenetKnMtis, qui firtc ad fauces am^* nis eranttn ßntione, çr fubduda, nauigia multam^i mAte* riam ad cfßciendum /krnendumg; pontem conuexerunt. Hoc nuncio Pifanus uehemcnter exhilaratuseft, utpotè lt;]ui nequeamnisripaindeßnforibusuacuant, neque profluen^ tan fubmerfi olimmAgni Sjirtixmiferabiliinteritunobilh tatum, facile tranfiripoffè exiftimarat. Itaque promotis co piis,Vakriuseademceleritatisfoelicitate, Sutmonenfes, er Pricutini, Peligniq^ nominis gcntes, in pote/hitemßne uuU nerc redegit:quod CAfariani duces,eius regionis oppida,mtl lo militaripreßdio muniuißent, rati Lotrechium non iliac fadurum iter, fed per Plamin tarn ad urbem Ronum «di perreAtrui« . Non uidetur hoc loco prftermittenduntt quid Venetis cohortibuSjpriteunteeorumequitatu, i Sul-mone iter habentibus acciderit. Easßquidem in^nti niuo foq^ uentorunt turbine exorta atroxtempeflis,miferabili ac inopinato cladis genere peni totas oppreßit. Hondum enimplaneexadahyeme, ut inalgidis zymontanis euenit locis,feriiK in uernouum annus aperitur,cr culmina moun tium prlt;ealtte diu inßdent zr occupant niues. Inter duAt

PAVLI lOVII HISTOR.

'Rpetinini aréîas fauces imtninendum utringue altißinioi rum montiumt aiuerfts iugis,nön multam lata,uerim pla^ fM, uallisextenditur,/fatio quadragittia fèrè jhidiorum. -Hunc locum incohe Peligni:, guintjuemlium planum appela laut. Hlt;ec aatem efl eius angufli itineris naturj, ut exorn tiuenti quum ingruant,contrario iiifefc ctr rapidildmo im fetu conuoluantur,fublatds niu es è iugis deiwiat,et in gyros per aëra uertant, guibus media in ualle iter l}abentes,iiiter9 clufo fpiritu,repente fuffocentcr périmant. Propiereaex» plorare oportet inconftantis cœli ferenitatem, gute fubitis f£pcmontisfallax,uiatoresdc':ipit:Qumiamabditiintrora fits fpecus,conceptum naturali ierr£ habitufpiritum,ex Mis infleikntium inter fe montium anß-aRibus aiolenter pwdufjcerto femper exitio deprebenforum,nifiintenta curs fu celerrimèfaucibus elabantur.Periere in co turbine trecen tiferè pedites,reperti(i; funt rigentibus mcmbris enc{h,dars micntibusplanéJlmiles, cfuarepentina: procelhe tempeflas deceßijfet. Cognito ValerijPifanicj^ progrefju,qui Aterni amnis tranßtupotiti effent,pontemip in eoiiuUo prohibent te conüruxiffent,Lotrechius,quiadbuceratcircaPirmum, incertus,antranfuerfîsitineribusin Campaniam ßgna ucr teret, celeritatem ßbi adbibuidor Venetasconfecutusco* pias, tormentis Aternum amnemantc parato pontetranfa ueHis, in Apuliam penefrauit. Petrus quoque Pifaurius (tpudtLotrechium legatus, et Camillus Vrßnuscum reliqud parte excrcitus Veneti,fefe Pifano ztrGaüisconiunxerunt. Conßabant 'Venet£ copiât mille fermé leuis armaturte equù tibus, in quels erant Epirotici or Grjeci generis pilcati peltatiq-circiterquingenti, Andrea Cibranio duce. Rf» liqui italicomore galeati, tboracati^, erant, inter quos armit

SVJ temp. Liß. XXV. 40 itrniis/l^lendidior, cr Thracibus eguis ualidior, Valcrij aU cenjibeitur. Hi5 erant aliquot catdphraikrum turm£, ipf^q; prijirtiin Alfonfj Ferraritnfis Princi^ pts alu, Francifco Cantelmo nobile duce ad Lolrechiutn iwre fœderis mißd. Peditatus autan couflabat Ger^ manias eobortibus 0^ mcrcede conduâis,quibus prierai Petrus Auogarius nobtUs'Brixiiînus. Relique cohortes erantexdeleôhiitalico,apudquas Gabriel Ripa uctcraniis fummamobtinebatautboritatan. Eodein quoquetempore Gallicis fe/ècajiris adiunxit Pelrus Fiauarrus, qui com^ meatibuscduens,ç^locoruni iiotitiaadduóhis, cum Vajeos nibus fuis Cantabris,per Sabinorum et Aquilanorum fi* nesFucinumq;lacum, Capiflrano oppidoexitinere expu gnato, iterconlecerat, Lticeriamq; peruenerat. Atque itd Lotrechius, po/itisad fanihimSeuerumcaüris, nufquant confpefh) bo/k, copias recenfuit,quie e:^- /fecie,cr numero, robore'qi firmißimarum gentium, trigintafirè milium nu^ merumimplebant. Valdcmontiustocboringisregulifa-ter,qui fuperioribtis annls ea Jfe iiedpolim penetrarat, Salermtm manu caperat, utregno quod antiquitus Ändert ^uenßumregumfui/feteborumenim ipfe legitim£ flirpis eratbieres ) adiudicante Clemente potiretur, legiones duos Gerntanorum duiiabat. PrxerafHeluetiielegioniTenda^ nus Comes,Baßardi Sabaudij ßlius,quibus addebantur fub^ fidiaria; Scloppettariorum Italica: cohortes. E quitatus aus tan Galliens peramplus erat or iUuilris, cui Gherlindanus Britannusab Henrico Re^mijfuspeculiarcmalamadiuni, Kerat. Hacprocedentis Lotrechijfama pemwti Aurantius crVdftius ,operam dabant, ut Germanos er Hiffanos bet^ rentes pr£d£reliquijs,ç^ ie conflituenda inVrbe colonia

PAVLI lovn HISTOR.

cogitantes educerent. Exuifjc mim ufque adeo ueteremfis rociam,turpiqi otio emarcuiße uidtbantur,utniß itgrè mul td^i commindtionc feueri iinperiß ßgndfequi utile cfede=, rentur. Sed illatus db infinfo ualtdoq^ hoße metuSj erfdlu=; tis decorts curd,uel fegnes dninws ad iter erexit. Atque itd, uacua reltän urbe, Latina uidproßih,ex itinere Vd=! ßius Vdüemoiitonium Latij oppidum,quad Baptifli è Co^^ mitum familia nobilis adolefcens, neque portas aperiret, neque commedtumprieberet,tormentis expugnduit,cruen=: tairruptione direpto oppido,quod in ingrejjù,nonnulli uù ri ßgt;rtes,zjrin his Beltrandus Rußius nobilis Parmenfes,çr GallindusHi/panuscohortispriefrâus Vaflioq; familiaris, cecidiffènt. Exinde per Hernica oppida in Campaniam iere, ad heuamq; defleâmtes, per Sidicinos, Externinos, dtque Alifanosjines, cr per Serramdemum, quam uocant Capreolam,cxqud facilisefiab ApenninoinApuliamde-fcenfus,Troiam peruenere. H#c urbs ex ueterum Harpon rumruinis,cuiusdgripars nomen adhucretinet, tcdificata dicitur, magnamqihabetcelebritatem, quodeditoineoUe poßtd, fubiedig Apuli£ campos Garginumq; mentem,, zy Hadriatici maris littora profßeamp;t. Lotrechius ubi hoßes ad Troiamconßitiß'e didicit, Luceriam ad t^auarrum eß proßäiis, fequentic^ noäzVdlerium,quodßrmiscrex= peditis turmis uteretur, z^ ipfe alacri ingenio nauandit ope r£ effet auidus, Troianauiaexploratummißt, ut aliquo excepto, dehoßiumconßlißnumeroq;, aceorum fede, zx calb-orum ordine,certiuscogn ofeeret. Inter Luceriam z:^ Troiam,medio ßrme itinere,flumen exiguum,uerùm cauis admodum ripis, decurrit, in queis,pdri explorandi fludio, VafliusHiffianorumualidammanumcondiderat. inalbe^:

[cente

SVl TEMP. LIB. XXV. 41 fcente cœlo, Valeriut dd ctinitent perueitienf, quant p4itcos équités (tb amne in ulteriorem ripant euadere iußift fit, hoßes ininßdqs occultatos deprehendit. illico quid re pererit ( quod ita facere iußlis erat ) Lotrechiuin docet, petitq;ut Jibiliceattranßre ainnein, çr cum hoße manunt conferere. id feuere negat imperator, fed mox alacriunt iuuenumglobus è Gallic^ alis Vakrium fubfecutus, con/ße^ do boße, quinpertranßret, uelobteßanteobßßeuteqfVa^ lerio, retineri non potuit. Accenfum eß leue primo prte* ■ lium,fedfenßmacrius Cir ardentius, quoniammtdto ße^ quentiores quàm putaßent, Hi/}gt;ani pedites cr équités ex depreßis locis prodibant. Pugna autem eo déduit eß, ut Gaüi, quanquam fumma alacritate depugnarent, in ma^ gnum difcrimen pcrdudi uidcreittur : Quorum permotus periculo Valerius, uel contra Lotreebij imperium,opent ßrend tmßatuit, ne in primo congreßu, ad omen uniuerß bellialiquoddetrimentumuildedecus acciperetur, quando ea Gaüorum manus ex equitibus printte nobilitatis conßaret, cuife ducem pr^buerat Griffeius, cum regis gratia, tunt fuobeüico uigore prteßans iuuenis. Nec mord, fuo pro^ eur/u Valerius, iam plane circumuentos cy perturbatos Gallos confirmauit, opportuneq; fummotis hoßibus citra amnem reduxit. Nam aUje atque akte boßium turmje peditum cohortes, co confilio ex accliuibus locis fe démit» tebant, ut audo numero renouatoqßmpetu, pulfos in am» nem, prjtruptumq; caug ripic alueum précipites darent. Succenfuit Valerio Lotrechius, quodfuoiniußuamne trän» fißet,quaßeum puniturus,nifi Griffèiuscumfuisdefenfus er proculdubio feruatus, resq^ peropportune erßftiter gc ß4, feutri alioqui dMcü irdCKfidfdiW mitigaßent. Poßero

PAVLI lOVII H IST O R.

He quot;Lotrechitts motii caflrif,ttd hoftes red'i contenütjn fub^ iefhsq}Troijecatnpii,elt;jue/iriprielio fumm^i utrinq; ahcri^ tatecer[atumeß,nullis quident interpoßtii fclopettarijs^M utleui cum periculo, quantum qui/q; eques lancea gladidqß uikretyexcrißisitcinßgnibus nofeeretur. Captus cßiu eô congrejßu Martius Columna impiger adoleßens, quem Pom^ peius Cardinalis patruus, paulo poß pecunia redemit. fartani duces accliuibus m Iods caßrametati ,dißin^s atq; ordinatis copijsfub Troia conßiterant poßeroq; die Lofrelt;s‘ chiusfefeinconßedumdcditdtaaciemfledcns, zr copiai' oßentans, ut miilto tubarum clangore hoßes è propinquo adcommittenduinpricliumprouocaret,çr prouefbsin gy^; rum curulibus tormentis, in aduerfos ea dißgt;loderet. Sed pil£ in eredvs per accliuia hoßes minimum inferebant det trimentum, quodterrenoßatim haußi, uix uno aut altera interfcfh, necfubßlirent, nec conßrtis aciebus inciderenf, ßc, utuni tantumßgniferoChrißophero Ario cum uexiÜa dextramanus falconis idu abriperctur. Apta uideri pote* rat occaßo conßerendx pugna: quibufdam audacibus, quöd iißolentißimihoßis conße{Ium,tam diu minime ferenduitl putarent,eundemq; ducem atq; eoßiem hoßes fipius uiibs, acriconcurßi propelli proßigari poße arbitrarentur: Sed Vaßius er Dorbinus, Aurantq feruidos impetus mode rarißoliti, Gallos mora er cunfkltioneeludendos, reßigera taq; demum earum gentium,qu£ impetu ualerent, dimicandi cupiditate,ßne uulnere, uti [fpe alias ,debellandos dißere^' bant, ob idq; prafertim, quod tum omni tormentorum ca» rerent apparatu, er cataphraóhrum alas, Garzia Manrb ■ co, er Ludonioducibus, ISleapoliprofedas, ataßtem quo-rundam procerism iileapolitanorum auxilia,, ipßumq;pr£‘i

•* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ßertim

SVI TÈMP. LÎB. XXV, 4* Jertim citm cohortibm Fabritium Maramaïduin expe^ ÜarentjiKpriufijuanibene exploratu ntóhria, non de ree gnomodo Ncdpoliftino, fed de yiedioLtnenß ^uoq^ imperiti uniMpriglij aki( dimicarcitt. ld «cro nnnnt cos ad conflii: gendnmhortiri poterat, quod noninm Hor^tii«Bdleont» CKirt Etrufca legione Lotrechij caßris applicu^et : pre=: ptereaq;,ßpugnamdifjrrrent,hoßemnon noiiii,fed exer^ cititißmiifclopettäriorum cobortibm ßrmiore fepoßeains uenturos i^telliffreitf. Confhbat enim ea Baleoni legio tnjH: gnd ex prfrte ucteranii, qtium fub \oanne Medice ad fum^ ïn4,m beÜicje uirtiitif opinionem peruenißeiK. Verum ut poßra ab ipfb vaßio Vorbinoq; audiui, Hifßani er tnAninequaquampriflindmeodie animoruin alacritatem oï Jknderiint, qutim mdtorum menßum deßdia, er luxu cd^ pt£ vrbi^ eneriiati,onußi'q^ prdda omnidecori er laudi,qu£ periculo parari poßent, uinm anfeßrrc, er partii diuitijs atq;otiofriiiuclleuiderentiir. PcrbHiicwwdM»» Lotreebiui ßußra prouocato lacefitoq^ boße,edcopiarum erpugnico^ ßentatione IdM, quodhoßes alias pugnAcißimi oblatopriCv 110 deßiißent, copiasßas rediixitin caflra,er feptemßre fe^ quentibiKdiebus, quid conßlij agitaret boflis, expeilauitz q««)« perpétué) in eadein plani[ie,if!ter duo caflra, quotididi )Mexercitatione,minutis er diuerßs equeflribut pralßscer« f2irct«r,dccoro potiiw quam cruentoJfeiklcHlo,quum ingeni utrinq; equitum multitudo,nibil intermixes fclopettariß, ri ro Ictbith uulitere dimicaret. Cecidit tarnen è Cxfarianis Teias 'i\ghittariiis leuis artnatura: equitum priefe^lti£,quum aurato inßgnisfa^lo in aciemprodijffet,erhoßeseum ab iUo fßlen dido orttAtu Piurantium eßiexiflimanteSjcertatiin adorirett» fur.UicefiillcTeidS imnMnisfduitiiS Hi^antu, qui capto in ■ ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ï ij

PAVLI lOVII HISTOR.

VrbtLäurentio Granio Signifia epi/copo, Rontatfii flore» tieloquentu, t^uum iüe egens pecunilt;e, crdirepta domo, redeinptionis pretium itgrè expediret, facrutum caput itt* folenti uulnere propè difcidit. Interceptus quoque eft Fer dinandi Gonzaghe aU equitum Catnpegiuf flgniflr cunt uexiSo, quumfrumentatoribui prlt;efldio miffus, in GaÜos équités 'uicidiflet. Turn uerö Citfariani cognito 'ßaleoni aib uentu, qui non procul inde aber at, mouenda caftra ftatuunt, CrreâàNeapolimmultisde caufls contendendum cenfent, utibiccrtioreflfe comeatus, crmaioribuiprtfldijs beUunt gereretur. SergianumueroCaracciolum cumfuacatapbra^ dorumala, duabusq; Uiflianorum Çjr quatuor Jtalorunt cobortibus, Melpbim ipfliis Sergiani ditionis urbein, ut prtc* fldiofit, dimittunt, multisq; reliihsignibus, craßiore mattt^ tinaaurate^li, deceptfs Gallis, er pricmißis impedimentift peditatuq; omni, nouißinium agmen ualidiequitatus pnfit diofirmant, er per Creppacorij iuga, qui fiunt arüiie fau* ces,èSamnio inCampaniam deficendunt,fero pritfiequenti* bus Gallis, quiineaexortie nebula caligine, de difeeffuboz flium nibil pro certo explorare potuerant. tHec multo pofl HoratioBaleonoobuiam mißis equitibus, eiuslegionem ab lt;tpparatu/fiecieq;militumcumulatclaudatam, cum mutua gratulatione in caflra reeeperunt. Tum uero apud Loire* ebium 'm confiilio diffiutatum efl, an boftem pr£lio décertare non aufum, er cx ignobili difiejfiu 'm non dubiam conuerfunt fugam,uti credebant, perfiequi pr^fiaret, an expediendis commeatibus,nibilmtergo,nifl pacatum omniq; metu ua* cuum relinquere. Guidoni Rangono,quimulti ufus dux ba= bebatur^ ipfiqiiteniValdemontio, erprtefréîis alarum fire ßngulis, uniqipritfertimValerioVrfino magnoptre place*

SVI TEMP. LIB. XXV. 4gt; liitmßiireabtuntiunttergii, er proculdubio À clandeflino tnrpi^; receptu, perterritos er difîunâis agminibus iiuerfit itinera cdpientes, toto equitatu confeibtri. Tore enim,ut ina (igne detrimentum nouißimis infirretur : Si uerô hofliunt equitatusord conuerteret, utpoflremiagminis terga tuere^ tiir, eum per/clopettarios, Etrufc£ pr^efertim legionis, qui ejjintfummiepernicitätisatq; peritix, facile piftineri atque propelli,crßfugamintenderent, exui impedimentis : quo euentu nihil ipßs Romana prxda onuflisgrauius, noflro ue* ro militi llt;etius,erad opinionemfferatx uifhrig confrman damatq;attollendam, utilius er ffecioßus accidere pojßt. Hi$N4«dm« ( ß uniuerß beüi exitus fßeiletur ) fatalißbi CrLotrechiOy c£teris^ ducibus er copijs maxime funeßo conßlio contradixit, ueterem fecutus heUi rationem ,neßßr uidis animis abeuntibus hoflibus incumberent, ea omnis,quit tumpotirentur, adipifeendi çommeatui facultas amitterc’^ tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enimßjerare debere, nt uicos er oppida commea^

tibus plena,per que antecedent er predabundus hoßk tran^ firetjdiffugientibus metuincolfsreperirent. Relinqui ßqui dem in tergo Melphim optulentam urbem, militari preßdio, erpeculiaribus Sergianireguli uiribus conßrmatam, unde ßequentibus eorum eruptionibus iinpediri atq; intercludi fubueHionesßumentarias pojßt, nemo belli regionisq; peri^ tus non dubitaret. Itaq^ßbi t/ielphim omnino aggrediendam expugnandamq;uideri, er circumieéki oppida in potefta» tem redigi debere, ut nihil hoftile retro metuant,er deßeien^ tium ab hoße eius tradus populorufama aufH,ex tuto Ncif« polimufq^penetrent. Hecapud Lotrcchiumfententia uicit, quitm nec fugientes er perturbatos prope Cefarianos Tor* tuna, de ereret. i^ecmora,tiauarrus cum iuflo tormëtorut»

F ii)

PAVLI lOVII KISTOR.

appdratit Melphim contends, nbsp;nbsp;nbsp;prolatii nugnum inmtt*

ro hicttumlicit, fed neejuaqudm u/q^ adeè latum, ut non plu4 ejuam bini aut terni milites irrumpere pojje appareret. Su* biere tarnen temcre atq-, audacius qu'am expediret, Etrufcii uexilla, qu£ quum per ardua eniterentur, cr diff ciliorent opinioneaditumreperirent,, irMltisinterfidis uulnerd* tis,rctrouerfafuntcgregicpropuÿiante[Sergiano. Ci£te* rimVafconeszr Cantabri Etrufeis fucceffere, magnaq^ tii addeiettimuriaditu dimicatum eft, maiore oppugnantiunt cfdeatq-periculo : OjtoniamNauarrus,utconglobatisco* bortibus latiorem ingreftiim pararet, tormenta in earn par* i tern continenter ita adigi iubebat,ut multi qui primi afeende rdnt,tcrgis pilas exciperent, GT miferdbilis fociorum ftragff cdcrctur. Scdhisincommodisdtqiuulneribusdccenft pdriteT Vaftonescr Etrufci,uifddtain urbem perruperunt, nelt;^ quifqudinftrcex 1îiftgt;dnis cr Itdlis, qui erant in pr^ftdio, irati uidhris feuitiemeftfugit, manauitq; ea cades dd oppi* ‘danos, tdntarabie, ut infantibus cr fccminis agri parcere* tur, cruiihres interfe de captiuis cr prada rixantes, cd* terudtimmanusconférèrent, quares caforumftragemaceti tnulauit: Nmi Elauarro circiter quingenti omnisgenerii milites deftderatifunt, ex oppidanis dutem cr praftdiarijS cobortibus nbsp;nbsp;turmis, fupra trid bominum milia cecidifft re

'ftruntur. Captus eft ip/e Sergianus Caracciolus, qui con* [ ftantißimi,uti debebat, fuam urbem defender at. Melpbi exptt gnatd,VenuftniGaUisdeditionem fecerunt, quorum exein* plumfecutafuntpieraepoppida Lucania çr Apulia, apui ' qua non ingratum erat ex ueteribus ftudijs GaUicum nomen. Atq; eo modo Nauarrus,quum nuUa boftium manus occurre retjddLotrecbiumreuerfuseft.AtCafaritini ex itinereAr*

riittio

SVl temp. lib. XXV. ' nbsp;nbsp;nbsp;44,

rÎMOOppidodireptcf, quod Arrictnenfes ex uetere failione Gaüoruin aduetUum expeéiareuiderentur, prater AuelUnii Cr Montefufculum laékiifigulinisnobtle, tripartita agmh Me quit Aurantius cum GermauK pr£cederety Gonzaga cunt equitatu latediffufo, quod nemo inflaret hojïiStfubfequeret tur, crVaftimcum Hiß)anisNolampeteret, paucis diebus uno (èrinè tempore Ncapokm contenderwnt. C^terum Ht» f}gt;aniad Nolam morepioflipendia flagitanteSy uix concioa nantis Vaßq cohortatione, ad feditionem confternati, in officio contineri potuerunt, increpita fcilicet malignitate atqueftultitiaeorum, qui pricdadiuites,inftante tergisbofte ftipendiauel mérita, importunißimo tempore poflularent. Ad id impudenti£ facinus milites Dorbini opera incitatos, Salfedus eximi£ uirtutis ueteranus diSitabat, non obfcura dignitatis obtreókltione,quando is ad honorem magiftcrq ca/irorum,quo Dorbinusfungebatur,uehementer affiraret. Qjta de caufa Dorbinus, ut calumniam dilueret,capitale au* fus facinus, /peéhinte Vaflio, in Salfedum enfem diflrinxit, eiq; brachium difcidit. Eius atrocis cr infolentis faamp; con fpeilit acriterpermotusvaftius, in Dorbinum irruit,fua ma, nttSalfedi iniuriam,?ypercuffbris temeritatemuindicatu* rus. nbsp;nbsp;Ctuoaniinaiuerfo Corbinitsexiratiducisoculis uit£

fu£periculo,ingentiaprocumbens,gladij cufpide compre* henfi capulum duci porrigens : hoe inquit in meam necem utereimperator, qui iracundèpotius quàminique, nominis tui offfnfamaieffate deliquerim. Td«tlt;t enim erat erga Va* ftiumuetus Dorbinireuerentia,uteffugere metu mortis di* /puderet. Hic demißi er fupplicis nec mortem deprecantis habitus, paratamfemper in Vaflio generoff animi clcmen* tiamfacilèexciuit, eiq; non modo pepercit, fed priftinunt, “ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.Ï' “'j

PAVLÏ TOVII HISTOR, lonorem^quieratfummus in excrcitu, ttiam conliruauit i ^uod flrenuißinti uiri eo ^aui beüo uirtutem ma^no ßbi ufuifuturctm iuiicaret. Scd Satjèdui nctiudquam mortifrri uulnerii, fed implac^tbilis animi dolore, multos fgt;ofl dies Heapoliexceßit è uita. Qnum Ctcfariani duces ud Keapo^ | Umconiundiscopijsperueniffcnt, C!''y‘gt;fiiusorantibus Nelt;lt; pofcnw, Grfeleomnesaffatimcommedtus fuppeditaturos poüicentibus, caßra idoneo loco extrd urbem ponendd cc/î/ê= ret, Vgonis Moncdtlt;£, nbsp;nbsp;Aldrconis fententid pr^eldtd efi,qui

ititroducendum in urbem exercitum contendebdnt : OjtonU dmdilabentibuscrinßdemnutdiitibus quibufddm Andegd^ uenßs fd£honisregulis, populumdb inßtd leuitdte, nouisre^ bus z^regibus femper ftudentem, defeäurum crederent, quuin primumGdUicdßgnd co/ficeret. Çontineri enim in of^ ßciocrßdefdcilepoße,priefentibus, er portds er moenid tuentibus militum prießdijs : qudndo pdrutus effet in urbe etquot; i'ndrcishorreis,ßumenti, ercomedtus omnis generis copid, uiniq; prdfertim, qud und re,dllici promereriqi Germd» norum dnimosconflnret. Hdnc reliqui duces Aurdntius çy Conzdgd, militibus id expetentibus fduere foliti, fenteU” tidmdpprobdrunt,uel grduiter recldmdnte Vdflio, qui eo conßlio urbem miferè er prope hofliliterd focijs direptditt iri, introinißb exercitu prisdicdbdt. Sed nihil eins dnte prouifecdldmitdtis detrimentum, externorum ducum dni’^ mospermouebdt, utpote quinegleâo omni ciuium incom’^ modo, uni tdntum deßnßoni urbis, publicieq^ militum fd-lutiprofficerent. Atqueitdßuflrd lugentibus Nedpolitd- . nis,peridonedurbislocd, excrcitus regiondtim eß dißri-butus.tJecmultopoüLotrechiuscum omnibuscopijs in coit ^eilumfe dedit,cdßrdmetdtusqi editvs in colUbus, er perdu*

SVI TEMP. LIB. XXV. 4lt;

(Hs per^etuif munitionibu^^quie ad mare ufq^ pertinerene, praaltif atq; admirandif aggiribuf fè circumjepßt, ipfec^i in Aragittij l^ontalti uilla pr£torium fixit, gua exeuntibut ab urbe,Cainpana uia ad dextram relinguitur.Hauarrui att tem diuerßs conftitit in iitgii,ciiii dd leuam ultra diui Kartik nicoUem uergunt,zr Januaria;port£ imminent,in loan» nii Rofcij uilla munitißimacaüraconflituit, eoconfilio, ut longjnt obfidionem terra mariéj^i inftituerent,et uidnas i^ea poli urbes,Capuam,Auerfam,Puteolos,cr Ilt;olam,quas oc cuparant, praeßdijs obtinerent. Turn ueroGallorum ante» curfores at^ue admixt£ aliquot fclopettariorum cohortef, ab ade diui Antonij ad Campanam ufque portam decurre» runt,in quas Cafarianorumglobut €rupit,certatumq; efl tu nMhuariapugna,fed pauciiutrinqi interfiéhs,quum GaÜi auéh numero uehementer urgerent,C£fariani,cadente Ver» reio,itttraporumcompulßfunt.llic Verreiui,ut ßtpradi» ximus,abHi/ßaniamißies 'aCafare 'R.omam,ad ducesman» datadetulerat, Verum poßeadeprauatutmalignitatequo» rundam, neinterel]ètpa^nibut,quibui Pontißxdintitte» returaßiite quidem,fedleuißime I^eapolim conceßßrat,pri tnui'qi improba fu£uoluntatis panas dédit. Exindecuntiis firèdiebusleuia certamina fercbantur, quü Galliaudaékr procurrerent, QrCefariani erumpentes, nouihoflis ßro» ciamegregießußineret. Hisminutispr£liisnonnuUi utrinq; ceciderunt, quid intermixti equitibut ßloppettarij rem ge^ rerent, ö“ eos dißjerfos Hi/ßani leuis armatur^'equites turmatim aggrederentur. Per fewzic praliandi morem,Ro» ßeiniuf Ciarius nobilis atqueßrtißimus inter Ptrußcos iuue^ nis, quumßios d^alatos recipere conaretur, abequitibut eflinterßilus.lnterim îJeapolitani inexpedlataabHiJßanif

F »

PÄVLI 10VII HIST0Rgt;

Gemunis domefticxrum rerum detrimenta perpeßi, éi duriora in dies expeänittes, fefe priuatis obfidionis £rum^ nis periculoq; publico eripere cceperuntjätq; inde na.uigan^ tes in proximo C4preM,AeK4riäm,ProchMm,cr' Surrenti ni littoris tuU ab haße atque falubriei loca fe confirebant. E proceribus cjuaq^ I^e4politAnis,plerique dilapß funt, er in bis nMt3,afide multotnaxintApärs Ande^uanßs faflionis ad Gullos trunfijt, primusq; omnium Vincentius Curraßa, Montis fdcrxarcisoppidire^lus, Ciffurianisdiffidens re= buSfUd Lotreclnum fe contulit. Huiusuiri indicium, qu'od ex4il£ midiuris prudctitc ljaberetur,multifum temerè fub^ fecuti,quod lt;t tinto uiro,confilium dnceps,nifi graui cum ri tioaefufeeptum non exiflimArent. Ex hisfuere Carucciolus Murconij Comes,Ferdinundus è Pdndon4familia,Bouiani re gulus Federicus CACtinus,Francifcus AquinAS,CiUddratA: in Apulid regulus, qui degt;num fnito bello dut fecuri pereußi, aut bonis mullt;5klti,nMlefdnf, er infidte leuiatis peends de de runt. Sergidnus quoque Cdrdcciolus qui dnimo tdm forti quÀmfidelidpud Melphim cdptusfuerdt, quumaliqudndiu fummisprecibusdb Aurdtio,utredimeretur, impetrdre nez quiuil]it,db hdccontumelidindignAbundus Lotreclno libe» rdntifefeaddixit,diiloqi facrdmento,Àrcge dice equituprXz fèâurdm promeruit, er decora fdcri ordinis nobilium proce rum torque donatus eß. intered Fiedpoli,qudnqudm mAgnA fiumenti copia fuppeteret, conficiendi panis diffcultate ufq; adeo laborari coeptum eß, ut Gemuni prefertim ßumento cacabis excoik ucfcerentur.Flam etßumentarie nwllt;e,qufi funt ad Sebetbum fluuiolum,er dliie,qult;e funt in Glani ant'^ iKadAcerras,dtqiSueffulam,inpoteßAte hoßiumeraitf.cui incommodofolerter occurrebaturab Fiiffdnis er ltalis,qui paruat

SVI TEMP. lib. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4ä

pdritus è Idpiie ßiburbäno molM nunii duftiles conßce=, rditt, quibui triticum,egregic, fei negua^uam affdtiin nto=: kbdtur. Nee Mini iam tduta fupererdt copia^qu^ fatii ejfet GerrM,nii,lt;(qu£ potum, tanciudm uifceribia noxium ctbonâ Mntibus. Eiui quidem de/iderio tan^udin xquum zr dtbi^ turn poßiddntes uniuerfdf propc urbis celÏM cum fretnitu fcrHt!hbdiitur,ßcut DdUdldmipßuiVaflij domum feuair=z ruptioiK uiolure non ucriti, aliquot Gritci uini doUa, fub=s ter hortuin manufa^lis ferobibus recondita, ex indicia in^ fideliifetbri detegp-ent, fa^q^totiicsexercitiis concurfu^ perpotando galeis crdquarijscuppisajportando ocyßiine exJiaurirent, quummodiceparcendo, omnibus per aliquot dies ßufjiütira crederenturMerea accitus i Lotreebio è Ge=s nua Philippus Auria, Andrem AHri£ Gallic£ claßis pr£ß(ii le^tus, cum oik) triremibus circa t^eapolimuenit, cuius aduentu prope omnis aduentitij commeatus /ßes hoftibus interclußi uidebatur, coq^ arBius, quod fupra Ligußieam claßem, Venetorum quoquetriremes circiter uiginti,ßupe^ rato Meßan£freto, ad inuadenda obtinendaq; lit tor a, pro^ pediem uétur£nunciabantur. Qua rerum famaaddu^CiC ftriani duces,priufquam Venetx triremes Siciliëßetu trän ßrent,cum Philippo co nfiigere ßatuerunt. Habebant Ceßa^t riani ßex tantum triremes, biremesq;duas,conßßqiuirtuti tnilitum,Gr quatuor magnarum nauium ßcaphis,quas ßclo^ pettarijs impleuerant, zr reliquisparirationeminoribus nauigijs quefrahate uocantur,concurrere roüris,mAnus^ conßerere minime dubitabant. Erat enim cum Vaflio, qui cum Vgjne Moncata pretoriam confeenderat, deleihrutn fios militum:nam Corbinus accurateßrtißimum quemque Cr QantabricorMri aßuetum tnritim delerrat, zr in bit

PAVLI lOVII HI5TOR.

promptißimos centurioties Jtq; ßgnißros, quo$ nihil mirlt ttAufdi dtg; idibuione perturburi conßuejfe didicißet.Coßen dit quoque er ipfe ma,gilkr equitumAfcäniuf Columna,,cr pleriquealijuiriinßgnes fua/ßonte, nihildeuiékriddubi^ tintes: et ne Gemuni quicqiM Hi/ßanis de uirtute concede^ rent^Conradino Glornio duce, circiterducenti^duMtrire^ mes compleuerunt,nMgnd.q-ahtcriMe, iPaußlipo foluen* tes ad infiilttm Capreas contenderunt, atq^ ibi iuxü ßntes ex iucnndiore mora largius cpnlati,Cbfiluo etiam Pdreâe Lu^ ßtinocuculLtto,ciuireligioße folitudiniscaußiiüisin rupi* bus tugurium condidertü,concioMnti aures priebuerunt.Js uehementißime cohortitus duces fingulos obteflabatur, ut prifiim uirtute uti^ pieatisq; patriiC memores, crudeles ulci fei Lifftres, atc[ue eos acri nMxime iinpetu inuadere ud nen dubiam uifhriamueUent, fcilicet,ut tot miferos Hi/ßanici generis uiroslongeßrtißimos, quos, iBiperpetuis uerberi* bus et contumelies aßi^s, etproferuisremigibus cathena,^ toî,lt;ïd trdnilra detmerent,ierumnofit at^^ infantiferuitute It berurent. Dunt prolixe atq; mßanonAte Bureikt concionA=t retur, Biordus Agneßus f}eupolitAmis,no tä Gallicte ßtflio* ni dddiiîus qudm Hi/ßunoru arro^ntùe tnfenßts, in aduer* futn inßul£ littus fe demißt, er ueloci ueibis muiculd ad Phi tippum dduolduit, primusq^certum nunciumtulitde nume rodppdratu^erducibus Cefd.riitn£claß'is. Quo cognito, Philippus fupplementuniuniuscenturi£ fclopettariorumd Dotrechio poßulduit et accepit. Ntc diu poß Cffariam cldf« ßspluribusexpanßs uexittis conlßicud,dCdpreisdifcedens incontßeüumhoßiu fededit.Brdttum Philippus orülegens SdlernitdnilittorisddConchdm ßationem,qudm,promonto rium tenue, Vißcdput dnantis dppeÜdtum, fuo obiedu

ÎVI TEMP. LIB. XXV. 47 abeß no mdgno ßiatio à promiiuntiore Cdmpanûe f romotorio,q«o4 Athenäum antiquituf diélum,hodie Cant paneUamincoU uocat. E4ßgt;eciesornatißimlt;ehoftiumclaf=t fis,non mediocrittr Liÿires commouißi uift eft,fedreinau(t lii periti cam mox non mepte a)ntempferunt,tanquam fecus ac difciplmaflagitaret^nuÜM dd malt fummitatem caueolof, quof ^ttos uocant,hab€ntem.E.lt;ie caue^fummit aïUgatiema, UfjßngulosßKculatorcsßmuletpropugnatorescontinent, ficutiinearchefijs onerariarunauium fieriuidemus, et}ui= bui deni, cr fiepe pro naiiigij magnitudine uiceni homines, /axis atqi mißilibut propugnant.Tum uero Ehâippus aduo^ catis in pretoriam nauem trier orchis,his fèrèuerbiseos allo cntiis eft,digito oduentätem hofiium clalfim oflendens.VlRI inquit,generofi inuiâeqi uirtutis dues optimi,magnum ho die rtofcw (uti uideo) excera propiuiihriodecusproponbt tur, quum numero triremium,cun(iisq; rebus beUici appos ratiis, cr fortitudine animorum,peritiaqi rd naualis pra/k mus. Sintutiq^hofies no{lri,utipfitiadkint,egregièpugna-ces terrdiribusprtelijs,in naualicerte eoncurfiu,neqidificur rere,neq; fie conglobare expedite poterunt,quum inter tran /lra,etanguftis inßrisfibi fit dimicdndu,exdpiendlt;£q;fint, utifiors firet tormentor urn pthe, quum nullus receptui aut declinationi locus propugnantibusrelinquatur,pri£pediett te prefirtim remigum turbo,qult;e obiediA iihbus, cr fiuo pe riculo terrefadla,facultateconfifiendi, aut locum mutandi pror/us eripiet.ïtaq- quum nihil de receptu nobis fit cogitan dum,Qr ne dedecus admittdtur,omninofit cum obloto hofle eonfligendum, exiftimate ueterum maiorum^noflrorunt gloriam,totprofigt;erisnaualibus prelijs partam, indextrfs utSris otqueperitia efii repofitam,llanc uti rear quifi^ opt

PAVLI lOVÏÏ HI5TOR.

iinuts duif, non conferuitre modo fed augere plurimunt det igt;et, ne dégénérés atque obliti difciplin£,èt. focijspariter dtq‘ hoftibus exiftimemur. ipfum uero Andream AuriM impera torem noürum prxfcnteni adejfe put-ttote, amp;nbsp;uirtutis ac ignduin futurum teßem utßrtibus dignu prlt;emia,aut £quo iure ignuuis ignominum paret. Trierarchi ttocem fußule^ runt,quiim aldcres etpugnx duidiedere folent,pducisqi uet bis de excipiendi dtq; itjuddendi hoftis ordine inter fe conßi-tuentes, ut qu£ inrem opus ßreittdptepdrdrent, ddtrire* mesfuds continuo redierunt. Summd expediti deer eti fuit,ut Philippusquinq^ ro^lrdtisfuisinhoßeminueheretur, cunt reliquisuerà tribust^icoldus Lomellinusinaltum euddens, ubi coeptum ßret prdi!tm,cdpto circuitu,reflexoq^ oppor-tunèretnigio,in puppes Idterdq; hoßilium nduiti, pr^torii pr^cipné petitd,dudddvr incurrcret.ïtdqi Philippus è pros montorio indpertummdreprogredicns,(efeddpugndm ob-fulit,neque Vgp uel ob id edm detrednre dufus eß,quod tres qudsdixitnus Lomellini triremes concepto metu dufug^è crederet,z:riniqud anditione quiiids Auriditds fecum colts curfurds drbitrdretur. Vbidppropinqudtum efl, dinbic^} fgt;r£toriie dd nuttuum concurfimprords diri^rent, Vdßius ^dlubrirdtione'V^nemhortnbdtur, ut prior mdius tormett tum emittere properdret, ut exorafumi cdligine, hofli cers tior iibis eriperetur. Sed Vgj, qui rei ndudlis peritißimuS txißimdriuolebdt, çyduduin cun^iis ueteribus trierdrehis adCdpredspugn£dledm minime fubeunddm differentibus, igMuid increpitd contradixerdt, tam diu dißolodere tormcit tum diflidit, ut Philippus in id fedulà interttus,dtq^ dptè coHi mins, fuumingenstormentum, quodSdfilifcum dppcüd* bit,in hoße emitteret. Ttiuius immanispildperßdfhsfupn roürunt

SVl TEMP. LIÉ. XXV. 48 craßioribtif pluteif, lt;]ui R(imbatticuoce(nfur,ci{ttt lorribili hominum per ßroidprora 'm puppern per^ nolauit, ana uiolentà, ut difcerplis fupra trigina partim militibut partim nauattf officij magiürie remigibut, etia in ipfa puppe multos inßgnes difcerperct, amp;nbsp;in bis Petrum CardoniumSiculum, 'Vaflij propinquum,qiii gcminosfra^ tres Valper^s Maßnij régulas, obtreikttione amatoriit apud Mediolanum interßcerat, et Leonern Taßinum Ferra rienßm,a quo Geuarra Potentianireguli filius,ex ßnutlta^ te Vaßij cum patreconcepta,magniej^ei adolefcensßnfons nuper fuerat confoßus. Hif acceßit Gußnantis Fti/ßanus mi:t rx dulcediniscitbarcedits,qui ioci caußa(uti fata trabebant) (onfcenßs iam principibus zx oram ßoluentibus, inpr£to^ riisn per remos prorepferai, ßc utborum cruore at^ uifce^ ribus Vaflius zr'Vgifocderentur. AtVgpniani libratores, ita fuum ingens tormentum in Pbilippi prattoriam direxe^ runt,ut prfpediente boßili fuira), no magnum inßrret detri mentum, quoniam Ligures fecusactii/ßani,nonperßros expoßti iäibus, fed adßabnoru proieihiras quas poflicciot uocant,intra circumceptas folidis afferibus/fodas proclina,^ ti,interremigesconßßebant,etperßneßeUasanquamem(X nibus,craßioribus fclopettis rem gerebant. Interim difßari FortunA Ctcfariana tres, quarit noiniiM bic minime pretere undapuatnus, Gibba luflittiano Ligure uetere trierarebo, in qua propugnatoribus prxerat Cxftr Feramufca,zr cufn bac dult;eCatelant generis, Secamia, à Secamo impigro trier ar cbo,zr viUamarina. pdritcr à Bernardo ViUamdrino nuncit pat£, conciato remigio AurianasduM. Peregrinam fcilicet et Honzelliam,qu£ uox pedißquam uirginein ßignificabat, adabHs roüris inuaferunt, uehementiq; edito certamine in

PAVLl lOVII HISTOR.

eM Uijpditi milites egregio dufu tranßlierunt. Uis con/ße» £lis rebus, Lomelinus opportune exßuofiexuconu erfis pro* ris,uti conftitutum imperdtuinq; fuerdt,dd nuudniam ope* ram aduolauit,trinoqiimpetuin hoflilempr^toriaminue* óhis eft,eo ordiae, ut uno tempore triamaiord tormentdin hofkin di/jgt;loderentur. ïltdurd puppem deterfo guberndculo perfregit.Ceeterum Pdtrond, (juie, db indurdtd ^eptuni imek gine,üeptunid uocdbdtur,diliurbdto ßco,cr-dliquot remits gibus difcerptis, ntdlum perfringens, itd conueüit, ut quod miferrimum eS“ in midtis ktbdle fuit, dntennlt;e conciderent, qudrum cdfu complures oppreßi funt, in bis Hierony^ musTrdnenßs, qui in uniuerßt tormentdrij neg:)tq prteßs ^ird,Antonello pdtri Cdfdris munereßiccefferdt. Domind uero, quismdtromperornaticddpuppeßgniiprdßrebdt, roürum et reliqudproree tdbuldtd decußit.Nec mord e lt;£ tres conuerßs remis idin db boße peregrine dtque DonzeUiis cd^ ptis, mature opem tulerunt.Porro Mdurdtumperitißime fe fe circumuoluens,in oppoßtdinGibbdm, minorumcrme^ diocriumtormentorumprocelldm grandinis modoeffudit, graui Gibbie periculo, nam prêter epibdtds er remiges fa* de occiß)s, Cefar etiam PerdmHßd,ßnerilij,quod efl minoris falconis genus, pild traieäus, in mare decidit:Ipß ucro lu^ fiiniano trierdrebo ßmur glande traicihim, et Baredus cen turi£ fclopettdriorum prdßäus, tribus mortißris uulnerU bus tfi faucidtus. Alia inpdrtcPerpennianaerCalabrenßs Griana nome dccipiens dfamilia trierarcbi,qui inclyti oliin ndudlibus uiéhrijs Rogerij Oridßirpis eßfe dicebatur, quu boflilesSyreniamatqi Portunidmadortie,utrdmq^ magno ajßcißintincommodo, er ßre in poteßAtem redegißent, con/ßeäi fuorum clade, incolumes infugdm fe dedere.

Gefferatd

SVl TEMP. LIB. XXV. 49 De^erM/Mmq^uiâorà, quod flr.ttum uiderent prittoriie uexiUtim, cr ViUumurinAin atque Secumiam circumuent4f pibiiideqireccpttU,quM îii/jgt;uni puuloante occupaffcnt,Pe=t regriudin dtq^ Donzellium, dif^dlutumq; fcapbaruin amp;nbsp;bi^ rcmiumcldßiculam conjßicerent, fèfe feruxre Cisfari, qiùnt cum rcliquis eundem dducrfe ßortiscdßim fubire mdluerunt : qudnqudtn id conßlium, uti nimif projpcrè cdptum, i multii improbdretur. J\bbdcdudrum triremium fu^, extemplo coiKejJdc/iPhilippottióivrid : ndinVg},qui rotundaprote^ (lus ßutoniiddtoq; enfepdululum à pupped:/cejjèrdt, de« xtrumgldiide brdchium,coxdm^finifirdm pdruifdlconispis Id idus, ceciderdt. Vdflius quoqs in certtice iuxtd durent liglobo iricendidrij pulueris grduiter uulneratus, crebrisq} Idpidumcgdttisidculdtionibus contufi gdkdmdU mil(lA=: tus,(3-AfcdniusColumniidcxtrdamp;~ dltero pede debilitdtus, LomeUino deditiorwm fecerunt. Philippa dutem in pdrun^ dd uidorid mdgtw ufui fuerunt M^duri Turcæq; remiges, quospromiffdlibertdteexutisqi compedibuf, ÇT dijlributis armifad praliumdccenderdt, tdiiquam uetertsHiJßdnorum hofles, Vgonisq^ prd:fertim iiomini infeflos. Hi nunq^ Ion, gcßrtiflimidtqueduddciflimedimicdntes, in hofliles trire=: mes trunfeendere nudi prorfus er gludijs feutisq^^ contenti tion dubitdrunt, mortuoq; Vgpni barbdrico flemitu dliqudn diu iüuferuntjCddduer circumflflentes,G“ cum riflt interro gdntes,num dd inuddendd Africje littora ejflt reuerfluruf. Per hitncnwdum dd Vrflcdput Antdlphitdni littoris,ndudliprie= ho, quo nullum £tdte noflrd cruentius fuit, decertdtum efl : Hdm feptingenti circiterueterdni milites Hi/fldni prêter to== tidem remiges er ndutds Cxfdridne cldßis,dut trucidati, sMt demerflperiere, es- Philippin ui(kgt;r in uniuerßnn epi.

G

PAVLI lOVII HISTOR.

er remises ad. quingentos, cr inhK aliquot peritóf ffibematoresernautoi, atq; ununi omnino trierarebuM defiderauit. Ex boßtlibui duos triremes, er ad bas bire^ mein, er aliquot fcapbos, ntioparonetnq; unum, quem brU gintinÜuocant,demerßt,binisq; in altïi,ut dmmus,fugien tibus,reliquat duos, in quibus erat pretoria, manu cepit: quibus fuarum,qu£ torinentis quaffatx fatifeebät, numerti fuppleuit. P«fer V^nem er Yeramufcam,(vrtißtmi cobor tiuin prießih,interjeta funt,tJlacinius Daia Cantaber,1oan nesBifcainus, Zambronius atq; Baredus. In poteftatent uero uiui deuenere prêteripfuin Vaftium,er Rfcaniunt Coluinna, francifeus Hicardus trierarchus, Ludauici arcit l^eapolitanje pr^fi^ Germanus frater, cuipugnanti gra* ttioris tormentipila ab ima nate pulpofumfemuris torubot ribili frd non mortifrro iäu,quod babitiis effet pr£pinguis^ abripuit. PbilippusitemCerbellioßneuulnere, er loannet Caietanus, 'Vaurius Belga,Acogna, Gallus Borbenij profut gi fatelles, er Seronius Hifßanus Neapolitani fenatusfrrU ba, illuflresq; équités Camillus Columna, er Ännibal GcnA rius, Vgsnw amicitia clari. Keliqui centuriones atq^ frgnü frri, militesq; qui non eßent uulneribus debilitati, iniechs cdtbenis,adremu translatißint,ut in locum demortuorum, er Barbarorü, qui édita fèrti opera,libertatem meruiffent, opportune fuccederent. Ha:c fvrtaffe aliquäto curioßus atq; Aiff'Hßus,qu'Aminflitutus prfalti operis bbor breuitatis ad^ inonenspoflularet,defrripfiffenon piguit. Quoniä blt;ecpu gUA inter memorabiles noßri ßnculi maxime funefla exti~ tiffe uifa efl,er ega totius eius prelij euentus certißimus te» (iis,erpropemodumfßeikttorßuerim,quum in Aenaria» ubi tum er am Koman«, arce tlapßts atq; hberaiiterà Va*

ßi9

SVI TEMP. LIB. XXV. jo Iï{oreceptuf,rebo4tu tot tormentorÜex^udito, cjuipermn, rif nquortt longißiinc diffundebatur,commißi tjuidem pr£ lij famit,fedincert£ uióhrix riinwrnuncitiretur. ObfecrM^ tibuf enim nobilißimif tmdienbuf, ijuiC de falute coniugnitt uehementererunt ßolicitx, uthoneßißimu pietdtii officium implerécumdudbus frahdtif udlidißimo remige inflrulliSf fretuf Philippi (fißgt;rl£uiäorcualiffit)dmiciti{t,ud cbißet contendi. Is nihil cd uifhrid elatus, appulßum hunidniter fußccpitffdcultdtcing; continuo conceßit, ut duces cdptos in Mdurdtreremccuftoditos inuifèrem: Quibusideô grdtißi=t tnufdduentus meus fuit, quod deuxorum ßdlute nuncium, er opportune qud^ddm eoruin caldmitdti lenimentd deßre^ bdin. Ab hif de rdtione euentuq^ pr^lijffgiüatim edoélus, rediensdd Philippipnetoridm, marecdddueribus conftrd’t tum conffexi,ßc ut Philippus benigne ftudioffq; difßerenSt ed q!fd:dudicrdm,mügnd,ex parte conßrmaret, crmulttt quxfibi dccidijjcnt, copiosè atq^fideliter enarrdret. Eins uero tdntdfuit hununitds, utdff, inaurdtd Vaftij drmd, me depoßcente, impetrari pateretur. Timebat enim V aßt ms, ne Cenult;e in troph£i morem, quid effent JßecioßßinM, celcbri in templo,uti uoto dicdtd,ßiffgt;enderentur. C^uü effim apuA Philippum/uperuenitlodchimiisLeudntiui Ligwri Lotre chio miffits, qui depoßceret cdptiuos : fed lUe negduit ße dix« turum, qudndo eosadipfuin Andream Auridammirantem dediicendoseffe iudicaret. Vgmif uero cddauer, ut iUudenn tium Barbarorum contumelijs eriperetur, ad Amatphim ur bem delatü e/ßin itdeq; A ndre£ apofioli, tumultuarijs exe^ quijs tumuldtu. in hoc urbe citriorii er medicoru odoratit nemoribus gque peramana er celebri,Magnetit ufum naui gantibnshodie familiäre er necejßarium!, adinuentu fuiffi

G ij

PAVLI lovn HISTOR.

irtcok d^erunt. Cekbratur quoq; hlt;ec urbs admirabili quore,quiexfcpulcbrodpoftoli, quod eft ad arain tempU mAximdtii, exnddt. Hitnc religiose coüeiium itditui Idits guentibusmircprodeßeperfudfumhdbent. Verunt Clemert tentjubi ex Uteris,quds ad eum ex ipfa Philippi uidlorisprfi toriaperfcripferam, deeuentu eius nauaUs pugnf certius didicit,uelobidmagnoperefuijjèla:tatum,quód ipß Vgo t/ioncata, zxCtfar Peramufca pr^dpuè cecidiffent, quo=gt; rum ille, occupato Vaticano, Gf /acrarijs augujiißimi tem» pli direptis,primum intulerit uiiliius : hic uero ab üi/ßania pro legato Romain inijjiis, ncquaquamfyncere Cigfaris uos luntatisadtraducenduinfalfnsuades extiterit, utimmor* taUs deinum DEVS totum id impietatis atq^ perfiditt fcelits, non ferns ultor uindicaret.

PAVLI I O V 1 I

NOVOCOMENSIS EPISCOPI

Nucerini Uifloriaruin fui temporis.

LIBER XXVI.

ECVNDVM aduerfiinnaua» lem pugnam, C^farianiduces ni= hil fefe aniinis dcmiferunt, tameh ß exuti claffe, uetcranorum mild tumlongeßrtißimos amißßent, cyiam Philippo uidrici fuaclaf fecaptiuosin Liguria perducen

netie Reipublicie efßfhiseßprinceps, cum uiginti roflra» X tisnAuibus aHeffanatßeto in Campaniamperueniffet. Su» perioribusnainq^ diebus Corcyramdelatus,afcitoßbi cunt

aUquot

SVI TEMP. LIB. XXVI. ft itJicjuot triremibus loanne Koro Utidridticißnuf ApuU^ oppida proßfere tentans, Molam , Polygnanun:, Ktq; Monopolim, ^uèd l)£ urbes iam pridem moderato netorum imperia dffueti£, ab Kißgt;anis cupidißime rebeRd* rent, in deditionem dcceperdt : çy- guum Brundußni ei por tdsdpcruijfent, alteram, (ju£ a terra eft urbii arcem opx pugnare parabat, eo belli/ùcceffù, ut omnibus Apuliee çr Caldbriie,Sdlètinorumq; oppidispotiturusejjè crederetur, nißdcceptisASena,tuliteris,fuperdre Siciîieeftetum iuff'us, interruptouiéhriie curßt, ad Tyrrhene deßc^lenslittora, lieapolim ueld direxiftèt. ïtaq; Landus aduentu fuo le* gendo oram ab Athen£o Kinerua: promontorio iifqiie Ni* fenum mare intercluferat, »zf uüum omnino nAuigium,ciuo importari commeatuspoß~ct,'S;eapolitanum inportum pro ueheretur, perpetuisq; euftodijs à Cumano Uttore,ußji ad Pormias G“ Caietam extendebatur,cr tiimm, (;u£ eft ad oftium Byris amnis, tormentis aliquamdiu ciuaftarat, iîm. fubindeß-umentarijs, ciu£ funt ad Scauros potitus,mi* noribus etiam na,uicuUs,qu£ moliti tritia,Gquot; recentem pa* morudchortenftumrerumcopiam obfeßis expetitam adue berent, commeandi facultatemeripuerat, tanta feueritate, utquofdam bis captos,lae]ucis in antennaßufßendi iuberet. Sedisterrornec^uaqua erattdntus,Htftgt;em lucri in ciuibuf* ddmnùnueret,nAuicularijs.ft bominibiu ftepe uelocißimo intercurfutriremiüftdtioneseludentibus, (juuab Aenaria, GCapreis, Proebitdß^^ G'Surrentinisiiicisßoluentes,ßceli* ciaudaciafefePJeapoliminjvrrent. Quibusrerufubtte^o* nibus,obßeßi, ueluti oblato recenti objonio,miru in modum l£tabdntur,(juandoduidem mgens eis frtimcnti copia abun* dè fuppet€ret,/tnde famein uelm multos metßes, minime ti*

G iij

PAVLI lovn HISTOR.

meniämpro/f)icsreitt. Quod nero conßdendipanlt dceßct fiicultMfhuicdeßderiOfUarijscotußetakenis cxcoéti tritici pultarijsoccumbät. Quotidiätiie^uoq; exercitationis ma iorii CT' nünoris pccoris prsda ex hojlieo rapta,opportune panii inopidfitbleuabat.üèînofturnis excurßontbui emijja pr^dattl turina cum prxßdio peditic, ßmper aliquidrecetd obfonijreßrebMt. Sed units in CampMiiafamofiu Utro,qui Verticillusappellubutur, quu exulprxtcriti maleßcq uenN dmab AurMtio per Fubiitium !Vl.trjm.ildum iinpetra/ßt, obßeßosinucdo multopecoremirißcc ddiuuabat. Fißqui:: demßikuoßs nbsp;nbsp;nentoroßs locis ajßueto, notißinü erant ob=

iiq^ii trdmites, quibus CumpMit(,ßiburbMdqi pnferthn ad incertum iter obßa cß, eratq; itdßamiliariiuicisdtqi op pidis, ut quot boum iugis dgcr aruretur, innumcrdto habc^ ret,ßokrtißimeqßnßdioß{s,unde nidximc nocere cupcret, quixmuolebiitprjeddmdbigeret,ufq; adco fccliciter uitatis dutdeceptisGdlliSfUtund noäeßupra centum boues ^ed^ polim perduceret, crufq^adbeUi exit um nibil indußrimn fudm, uti poilicitus fuerut, ußiuum remittens, ßcpe iuxtd hoßiumciiflrdimpunepr£d.iretur,ßc, ut GaUisßuflrd bi^ diondntibus md^no detrimento ßret, er Cdifuridnis ßngu-Idre commodum dttulijße diceretur. Sed is conßedo demum bcUo, itdin expeibltum eins henficq pnemium tulit, ut i Pratore Cdpujc uiro Plijßdno, i::^ ut plerunqi fit eins /fiolijs inhidnte,comprchenßn,infurcdßt/ßenderetur, iuflaqud dem ueterismdkßci! pccitd, fed oinnino iniqud, ß recentis publici beneßeij menwrid Ißeihlretur. His Cefaridnorum terra mariép ob/eßbrum incommodis,pemugt;ti dliquot Nelt;lt;« politdniproceres,neinclindt£ui{kriie euentum cunikin» üus (xpeäurt uiderenturf in oppidisfu£ ditionis GdUica MxiUd

SV I temp. lib. XX VL fi utxiütfulinlerunt. Uouumetium inßrutijsaduerfutCiept^ riitio! excitatu ncjl bellum, quam plerij; circa Coftntiant Anie^neitlis fachonif nomen, cx priorii beüi mcmcria lu bentißrme compltcierentiir ; cohortante eos ad rebeUÄdunt SimoTeThebaldio Komanoduce impigro, quiineas regio nescum aitequitum.tumultuarijsq^^cohortibtuc exitinere fiquidé milites confcribebat gt;t Lotrechiofueratmijjuf.lam ift.tf t (blftitio inautumnum inclinarat, cr tertiiu obfidio^ nis men/is agebatur, quum t’erdinandui Gonza^ ßbi alù quidgrauiore cruptionetentandü rlt;itus,PuteolMa uid per iiryptMtperßratiolim ÀCocceio Paußlipimontis, ualü dam equitum er peditum manum eduxit, eo confilio, ut l)o fles ab Auerfa atq^ Puteolis excurrentes, in infldias,utieue^ nit,prxmißis Epirotisequitibus,pertraheret. Pauit afluto conltlio Fortuna,nam quum Zucerus Epirotacr lannitiut Kilflanusflfeoflendijßent,noncontinuere feGaüi équités, in quibus erant Scotorum cataphraéhrum turmiie,quin pa^t tefafhs Auerfe portis,in con/fledos flatim hofles eruinpegt;z reijt.lnquosGonza^,quidcpreflb inlocoiuxta Kegiant 'Beluederij uiüam confederat, ex inßdijs opportune confur^ gens,magna ear um partem a leui amtatura circumuentam, fado uebemëtiore impetu fudit,Gr quôdeffent grauioribut protecîi armis, Grfegnibus utentes equis, intercepit,ufq} adeograuicum dolore damnoqs Loitrechij, ut Auerfani pros fsitj cura,duplicate) amiflôrum equitum nitmero, conflmae ret,qucgt;dhoftium dudaciam,qui tllucuflq; infolenter excur^ rereatq}pridareconfueuijj'ent,iufloaliquo ceratminc uin dicandä,paric^ aflu acceptum incomodum omnino farcien* diiefli iudicaret. tiec multos poft dies,Goza^,qui de Auer (4i9 equitatu aiaudo dicer at, auidus reigereniLe, inedt

G iiij

PAVLI lOVII HISTOR.

dem toed ^mpUores copiM (ju£ frumentJtoribui pric/lditf firent,eduxii.Hd turn demejfie fegetis plenißimus erat ager, qu£ res, drones amp;nbsp;pabulandi fimul çr frumentandi cu~ pidos ueheinentcr aüiciebat.Gonziigd. conjiituto ad tendens dasinfidiashocordineprocedebat, cohortes Germanorum idoneo in loco coüocätur ( agminis enim fronte obtinebant) tpfie cdufd in udUe, epuam latrocinijs infamem Pecoream ins col£ uocdnt, cum eqiiitatu leuis armaturx, cr cohorte una Uiffanorumfe condidit : quum dntedGarzi£tàdnrico, ut cumfiudcdtdphrdfhrumald in poftremo dgmine frumentit toribusprje/idio firet,pr/ecepiffet. Theodorum uero Boca^ lum Spartdnuin fenein inclyta: uirtutis ducem cum fuis aids rijs priccurrere, fefe Auerfam hoftibus oflendere iußit, ut inde excitos pr^properos natura homines,ßmuldtdfu^ ininfidiaxeliceret. Sed Gaüirecentifuomalo edofti, noma tunndtimdißipatßuerüdenfatodgmine, in guo erantequi tes gdleati amplius miUe,cr pluribus expedites fclopettarifi un'i defumptis,ufq; ddeo graui impetu retro fe uertentent (utidGonzd^pr£ceptumfuerdt)3ocdlum inuafire, ut quumfugientemdcriterpcrfcquercntur,ei infiitutum iter pr£ciderent,fcutGr£ciequitescdtdphrddhrum metu, ips feqiThcodorus,dlidquamputdrat uiaper campos patent tioreseffitse profugere fitcoadus, çr Gonzdgi,quodille fecusac pr£ceperat tamdiu tardaret, fuffense mirarctur. itaq;expe£kibundoamp;‘ circunjfeikinti, inexpedfati hofies fuperucniunt, diflgt;dlanturGr£ci équités, frumentatoribus perturbdtis, pr/fdium cataphradlorum improuifo inuds dentium GaUorum impetu propellitur, nbsp;nbsp;in fugam conij-

citur: ipfe Gonza^ multitudine celeritateq; hoflium fi* reopprejfus, magnum falutis diferimen fubijt, quum fefe cloaf

svi temp. lib. XXVL

t loco ad ittßdias tegendoi idoneo fed finuosc anfraShlofo, ce leriter explicare nonpojjèt, amp;ut manus hoftium effugcm retjdimlßö e^uo inpedes deßlire,^^ ab alia priieriipte uaüit crepiditre fe deijcere cogeretur^ ut idfaceret fuadente Fran^a cif X) Ario eciuitumprießih, attjite eo modo per medios Jjok jtium fclopettarios,gui ab accliuibtis tocis imminebant, elalt;t pfui^confcenjo ignobili eçiuo,quemtubicenobtulerat,perigt;i culo fe explicuit.Galli qui cataphraóhsfuderant,Garziiieq; Klanrici le^tum alf Suatium ceperant, ipßq; alje uexillo ßcerant potiti, in Germanos iniquo in loco male'congloba^ tosfeconuerterunt,amp; equorum impetu perturbatos quan quant acerrimè reflßentes,magna ex parte trucidarunt. Re» ter^ darecoaéli, permixtiq; equitibus, pertenebro^ fum cryptjtiteramißo uexitlifiro,quißgnumferuareßux fuerat conatua, inter inßlins equorum proculcationes ticapolim euafere. Neque poflea niß cautius a Cocfarianis ßumentatum in eamregionem eßitum, neque 'a Gallisuß quam fernere procurßcm, quodalternoßtccejjupar utrinq; audacia ßttis reprefja er cafligtta uideretur. Sub id tem^ pus,quum Lotrechiani a^fones,er bippagij pueri perdit^ cendispotum iumentis ad Sebetbum amniculum,quifrumen tarias agit molos, et ad Podium, quem ab Alßnß régis uiHa, Realem appellant, uberrimis ßntibus inßgne, quotidians confuetudine aquarentur, er Hi/ßani agiles infldioßq; mili tes manipulatim Carmelitana porta exirent,deie6hsq;a§i^ fonibus equos eriperent, isiauarrus ea oßinfus contumelia, nouammunitionemerigebat, comprebenfacaßa, quserat inter Podium ßnbulaqi regia, quot ßent ad tAagdalens tem» plum,ratusfe ei latrocinioobuiamiturumfieilocopermn nito,perpttu£ cuflodio:ßAtionem imponeret, Hac re cognh

G V

PAVLI lOVII HI^TOR.

ta. Citptriini duces, ualidammanum, gu£ opus difïurbaret^ firuidißtmadiei horaeniißrunt, Jnhisfuereloannes ipf( Dorbinus, Ripalta, Baracanes, at^ue BarcduSjCjui lebltßi* mos habebÄtcohortes.Stabät ï^Marrus fub fok lintco prote iius umbraculo,p€rfickndo operitntentus,ccrto tarnen pa* rato prjsfidio, ne quiequam incommodiàreptntinis hofli* urn incurfionibus acciperet.ïtaque ingruente Corbino,cxci tata eft tumultuaria pugna, cafa egregk à N4«ijrro de* ßnfa, quum multi è maioribus cailriseo decurrifj'ent,ttdn* te alios Btrufc£ cohortis pt rnicißimi fclopetariorum.lam^f Dorbinus irrito conatu regredi parabaf.tjuutn Uoratius Ba lconus, fatuli ttmeritjite,longiitsà fuanwnitioiie progref. fuSjUtfuqs £grc ad tympanijonitum parentes,fua uoce cont pelleret attjue rcduceret, inermis lt;t Cantabro gre^aio mdi* te,(jui fefe recipietiti incumbebat, adaila in tcr^m alabar* da cuß’ide, quum à nemine nofceretur, interß^sefl :uir int pense audax,zr ac^uc ßrtis,fed natura fanguinarius,utpote e^ui femper cadibuspropter fa^ones'apueritia ßuduiffet. Qxterunt Dorbinus expugnanda café frulïrah£rens,è fu* perioribui'Vafconumcaüris, ejua erantad lanuariam, ut diximus,porain, tormentispetieoepit. Atque ita paucif utrinque oceißsaut uulneratis, ignarus,an iOe eßet Bako* nus,quem Cantaberoccidißit, uiMo tormentorum pericu* lo in urbem eß reuerfus. ïn demortui Bakoni locum,Lotre* chius Btrufcii cobortibut preßeit Vgenem Peptllum, e* gregie nobiliMis notaq; uirtutis uirum,quem k^ti Floren tint Marcus ticrius eS“ T. Soderimis multis de eau fis coin pro barunt. Nec multo pôfl noui Duces,nunqudm intermifjà e* rumpendi atque inuadendihoflis confuetudme, quod inter* di» DorbifUiS facercttequiui^et,a(iiîtiperficercpojjèrati,

expu*

SVI tEMP. LIB. 5CXVL 5(4 expugiUttd£Cjf£,inn 4déd£ q; manitionis neQitiMn fufcept ruiit.EominpriiKepsfuii:lOitngt;2esAlmedj,quifodos/]bilt;i^ fciuerdtCortKgiuinetSMcum Vargam-tti cohortiumfuciK rum milites albentes tunicasfuperinducre iußcrunt,/icutifa pe alias fjcTum fuiije i Pifcario,Vaftiocp nKmininuis,ut in^ folito cultuho/ksperterrerent,cr inter fepertenebrasper^s J^icuè dinofcerentur.tAagno filentio eduéhim eftagmen,^^“ adcafam inunitionemq; pleno gradu perueiitun:.Sed impetn faéh, cunSa, apudhofles, quàm crediderant, inteiuis excun bifs paratiora atq^ inüruStora repercrunt. Njiw Lotrechu usunam pr£j'ertim A milite fuo excubandi diligentiam exigea re erat folicus,parat!t fciUcetutrmquc poena, or propoßtis pr£mijs fumma difciplinx feucritatc ßdcq^. Quam ob rent quot;Vafconcsatque his intermixti Etrufci ac licluetij,qui de terlt;t tia uigilia in jhatione crant,confßedis hoftibus,feje celeriter erexerüt,expeditisqi ar mis in munition! promptißime con^z ftieerunt, Hi/ßanosq; abrepere er conßcendere conantes,oni ni tclorumgenere obruptos ita propulerunt,ut aceruis can« dentium ßlßi compleretur,inulti(p in ea fclopettorum giant iibus traiecti,aut grauibtts alabardis er laceis iiulneratioct cumber ent. In fuit dux ipß Almeda,mucrone per os recepto infoffant prjeceps deieäus. Itaque Cornegius er Var gas flrenue reieäi,de/ßerdtaexpugnationcmiinitionis,fefe rccipere coeperunt,uerum in abeuntes er perturbatos fubia ta eruptione faibi Lotrechiani impetuin jicerunt, tanta ui^ ut Hilßani debilitatos uulneribus relinquere cogerentur: eius^ no^suiéhria,quaquàm nS magna,ßn^lare tarnen ^udium Lotrechio affvrret. Neq^ po/ka Hilfani, auteandé cafam oppugnare, aut munitiones aggredi, aut quicquani ib ea parte aduerfus hoßes iuftis uiribui, tentare auß fünf.

PAVLI lOVII HISTOR.

StdJucesinidunumgerendibeÜiconßlium incubutre, ut ttoïlurnii expeditionibus, non modo ftiburbanos uicos, fed rtmotiorii etiamoppidainuaderent, raptoq^ paßim com’gt; ateat!t,amp;collei3apr£da,reuerß/öciosrecrearent,iidhorax retttNrq;ad perßrenda non diu duraturje obßdionis incont moda,qn.indo iam Gaüorum hoßium animi uiresq; labafcca re inciperent,etpropiores obßßis qudin obfidentibus uideri po(feni:,cr idm affvibd tetro cdiirorum oiore rnilitum cor^ pordi dut longii, dut mortißrif morbis tentdrentnr. I^dm prater qitdm qubd GaUi Heluetijc^; pr£fertim pomorum om ttisgencris,nMturefcenteuindemid, erant duidißimi, qud^ rum rerum intemperdnti ingluuiefdcile ßbres ernmpcrent, ipfe etidm dër fubie{l£ regionis,dputri deprefforum cam^ forii hdlitufdâus infdlubris,eos contdgioßs ßre morbis in^ ßcerdt. Quonidm Lotrechiusdb initio tjuorundam exulum Ueapolitanorummonitu tam importuno quam poßtaexi:) tidli, dqHieperennisdqu£durtimconcidißet,utobfeßisco« pioßßimor um ßntium, qui multis per urbem locisßmpho nibuslargiterlymphds fundunt, commoditatem eriperet, Heceffario nanque tota ea dqu£ uis multifariam corriuata, per fubieëbim planiciem ita fbargcbatur,ut fenßm exundan te mox ßbßdente bumore, eorum camporum gleba pus treßeret, orireturq; indecraßior nebula, excitata quißm ßdßmperindomitafolibui,qu£ ideofebres progigneret,et totis caüris euul^ret. Yerebat etiam tum nonuÜKquod uix credibile uidetur)quosdam impi£ mdlignitatis milites,cum tx ipßs VLiJßdnis,qui Maurorum flirpis effent, tum ex Ger^ manisluddic£fe(i£,uiroßsberbdru fuccis,multoqi Uni fe^ mine indito,fuperieëiisq; ite corrupti tritici quifquilijs,ui3 tinoi caßris hoßium puteoStGr cißernas ßrmeßngulas inß

SVl TEMP. LIB. XXVI. ff ciffè,proptereaq; inde potantium uentres intuinefcere, tur^ gefcentibui^i cruribia, or a hominutn u(que adeè luridarM eie palefcere capijjè, utdeßrmAto babitu nix interfencti commilitones nof(ereMur,rlt;(ric^ iam et fegnes cuflodiarunt muniit obirent. Qji^ibiK rebus diligenter exploratis^confbl CLthentidm BiStbicum equitwn prießäutn,^ui unus omnù uinpr£dlt;eeratauidißimu5crfolertißimus,opportunishos ris circuendo Gallorum caBrdfßeculändo(i^,ncn femelintra nmnitiones irrupiffe,aliquot rapuißi equos,e:r arma in U bernaculis expoßtaß ßcisq^ etiam infixa uerubus obfonia in urbem retuliße: quum ßAtionum milites humi flratos,neque in pedes fe erigere,inualidi6qi lacertis expedire cr fufiinerc arma nonpoß'e,ad ßociosnuneiaret.Quaßurtiuiincommo» dicontumelia Lotrechius grauiter commotus, intentiorent cußodiam munitionibus impofuit, eo euentu, utGiahentiA non diu ßta temeritate foelix, interceptus ßt, Çf- in carcerem Auerfan£ arcis perdu^is. U£c,quam diximu,s,morboruta labes, ab ldibuslulijcallrairrepßt,cir'pr£teruulgus)nilt’! tum,primoresexercittis inuaßt.Quam ob remplerique dus cum de falutc ßta foliciti,reli(tis ca^is, inproxima oppida fecedebant.Per eosdiesBarbeßiusnouus Gallic£claßisprtea ß^his, qui propterea ab Armorica Ocean o fuerat euocafus, fl«od Andreas Auria à Regjs flipendiis graui de caußa dit fcedens, uti ßto loco narrabimus, ad Cisfarianas partes feji eum peculiari fua duodecim triremium claßße contulißßett Landoße coniunxit,et ultra Sebethum ad pont€m,quentuo9 (antR.icciardum,noxiorum ßtißendqs infamem,proras ade git,et quas adduxerat copias in terram expofuit. AdueMat enim Rentium Ceritem, or quxfiores Gallos,qui adperß)l3 nendamiliti flipendia, depoßente Lotrecbio,pecuniamatt

PAVLI lOVII Hï^rOR.

tuier At.'Eius dppuljicl.'tßif co/jieékiGozdgii pemctta, qui tum erat in hortif Regijt fab i:äpana,arce,repente dari tuba figwiniubet,adurbit portam progreditur,ejjvrriq^fibiar=: ntAprtcipit, eaqiccleriter induit, or cum primit equitum turmis, qua: diß)erßm G“ properanter exibant, contra ho=t (ks contendit. Huncetiam equitatum,expeditiS peditum co^ hartes fubfcquuntur, quosomnes Gonzaga cohortatur, ut hoßes defcenßonem facientes,impeditosq; farcinisfafh ue=: hementiore impetu inuadant.Parent milites et tumiiltuoßßi »?M ßatim pugnA editur, eo'q; acrior,quod Lotrecbius uali-damequitum Gquot; peditummanum, quadeßcendentesinlih tiis exciperet, praßdioq;ßret, ad mare primifcrat. Tcrrci ballt Clt;eßirianos,tardabantqi ipßa tormcnta Gallicis et Vene tis triremibtis in aduerßim littus enüßa. Sed Iiilßani,diuerßo at que audaci ßexu earn munitioncm, quam ad mare a Gallis perdudiim diximus, tranßcendentes, tanta ui in loßts pro^ currerut, utperruptis Lotrechianiprjtßdij turmis,etcohor tibus repulßs, expoßta iam pecunia propè potiretur,ac ni* fiv^ Pepulus conglobatis turmis Ptißianorum audaciant i repreßißit,proculdubtoeaomnispecuniaadCa:ßirianoruin minus peruenifjet. Verim ardentepnlio,g ßrtißime de* pugnantibus Piißianis, Vgs /p/ê uel impigre rcßßens uulne* raturGcapitur, Candaliusquoque regix ncbilitatis iuue* nis, Lofrechij propinquns, g inter Vafconum duces facile princeps,glande humerum traijcitur, g circumuentus in* tercipitur. Qnum eo modo periculoßißimum certamen ef* fetcontraéhim, Lotrechius nouas turmas,G ante alios va* lerium Vrßnum laborantibus fubfidio mßt,cuius piperuen* titjpugna iterum reßitutaaccenfaqs efl,GHilfanorumint pttw uehementer eß retardatus.ltaque redintegrato prflio,

Valerius»

iVl temp. tiB. XXVI. ylt;9 VAl(ritK,nürifici( uirtute conßmtAtis Gaüorum änimif,'Hk IßMosequites fuitdit, preterit Redites, O“ duos longé pUs gnaeißimos Hijßanorum eguitum pr^ßihs, Arium et Mh 1rand.'t)ncircuKßftit,crci(pit. AbUeluetiaetiamcohorte, gTMißtiki impreßione hoüium pedites loco pepule^ trat, hispermixtus tertim equitum prifßüiis, cogmmento Pratxui, conßffb eitts equo,captuf eß. Hi tres poßed £quit permutätione cum Vggt;ne atque Candalio uel tum ex uulncz re moribundo,utrinque reßituti ßent. Nc(j; df mum ufquant ndbeBi ufq; exitum periculoßus er grauiits dimicatum rfi. Ctcterum Lotrec]}iustdnt£chßisappulfu,aliqudnto mmore quimlßeYdrdt,ßgndtiecopidpecunifßibleudtuseß,quu)n pdulo pèfl uixdii perfoluto uetereßipedio,noui exoluëdi flA td dies inflttretßd idm expe(btnte etfldgitdnte milite,uti pdf trdt, er j'rdtc uoeißrdntibus prfßflis, unde exhduflo Glt;« flrenß £rdrio,duri egens imperdtor à quibu/idm prxßiHs, iitioribusq;dldrumlegdtis,oppignordtdßde,mutuopecu3 nidm dccipere, er qudndo bfc quoqtte deßceret, dliquot kz Ulf drmAtur£equitum turmif exduthordrc dtque dimittere cogeretur.Cuius inßtußi conßlijrdtioneuelextremdneceßt ßtdte expreßßdm, ita ueteres improbdbdt milites, ut ed pdrte uiriumhoßrsomnino ßuperioreseudßirosdi^btdrent, dtq; obitergrdue prorfus detrimentum ße dccepturos nutlè omi-Kdrentur. Horum erat princeps i^dUdrrus, qui d Lotrechio nunqudm plane dißentire dufus,perßuerdndum m obßdioz tieminutifq; pr£liß,amp;crebrisexcurßonibus,in queisleuis drm£tur£ eque^lris maxime udleret, premendum hoßem elßedißerebat, qudndorem ddßimm£ dpert£q;pugn£caz fum deduci poßi de/ßerdret. Rentius iiero Ceres per ca^ ßra 4 Valerio Jßeäntum deduettss, cohortes morbà

PAVLI lOVII HISTOR.

cr pMlijf dttenuatM, femiplenät turvtM, cnAtd^^ in tdt bcrndculii gramina, nota/Jèt, deteßiUus loci infalubritdlcntf

imi^robdns Idxiorem munitionii cr dggerum firmant, fudiere contthatur, utcontral)eretcaürd,ed^^ in ciitiord lo Cd fubducerct,cr remotum obßdionifgeiiut,occupdtif cira cumieBii urbibus er oppidis, inefuei^ diuifa firent prdtßa did,inftituendum eße iudicabdt,utfdlubriore calo dtq^ op* portunii commeatus copijs xgn fißiq^ milites recreareita tur^nec quiequam inde obfißis hoflibus fupportari ßncret. Qtiibus rerum difficultatibus compulfus, er diuerßs diilra üusßententijs,ßecus dcanteaficerdt,minores duces er uete^ res ßgnifiros confultdttdi caufa in prdtorium aduocauit. liam ut tum à Guidone Rangino dccepimus,pofi ipßtis dia feeßum dTroid,in edm ufq;diem,nunquam,uniuerfis ducia bus in Hiium codbhs,fid per partes à ßngulif fententid! rogi tans,tdnti beüi conßüia communicaßi firebatur. Hili il cquia dem iOi, quod ingratum firet,duribus enunciari, aut difpua tando perßtaderi poterat, iitpote qui ingenioßto indulgens errare mailet,quam alienis uti coßlijs,ne quißquam ipß) m ca lior,militijiq-peritiorexiflimdripoßet. itaque eins conßlij exitHsßuit,ut imperator natura obßinatus erperuicax,cr fe ipfo ßatali ßiperbia elatior erpertindciorfaéhis,è uetere fudßententid ullo modo deijei aut dimoueri nequi£rit,profif fus utique fe potius turpi ncce moriturum, quam u t paratti uidhriic fßem flagitiofo dtq; indecoro prorfus rcceptu cor a rumperet, ueljf à multis defererctur,er copiasatroci peßia lentiatotasabfumiconßficeret, quando iam pro conjlanti ßbi eßetcompertum, aduerfariorum animos auxilij defiea rationemagnopereß-angi, crefeente^ inedia, maioribus qudmipfosdfßciincomodis,etob idprtccipuè,quod Germa

not

SVI temp. lib. XXVI. ff noicumtiil^AnifftJ^erixitritfiiiitiotKSiji mifcere diiicil'^ [et: Itautdetnätura hoflium deditione minimé dubitaret, tnadi uettrii fu£ confldntiis metniniffct, qiix tot urbes egre gucutnUiidefuperioribusbeüii expugnxjjct. Erxntuertt blt;cc,/id ualdeintempefliua, dt^i omnium confutdtd feuten tijs,meliord fcilicet confilidprjeuertentefxto, quód xd defli:, nitdm clddentjcum ipfi Lotreebio, turn Gxüico nomini pro perxnter imminebdt. Ciÿdndoquidem,quôd homines mxxi^ mè mirdrentur,Vortund ex dduerfo fuipropofti nimium te=gt; ndx, nufjudm niß Cétfdridnis rebus fecundißimo infliiiéht ddejfeconfueffet. igiturLotrechius irrito mcepto minimè dbfcendendum rxtus, edintdntum confilijpdrtem probduiC Cr drripuit,qu£ repdrundus copidS nouis deleâibus,zr fua rum dnimos recenti pnefidio conßrmditdos exißimdbdt. Clutm ob rem Rentius Ceres Aquildin continuo mittitur^ qui qudtuormilidpeditum exdgro Viceno confcribdt,per^ foluendisq^flipendijspecunitt d (X!}efloreAquildno,quiiA fdcere perfcriptis Üteris iubebdtur,dccipidt, trd/ifuerßs^ montiumtrdinitibusinAppidmutdm defcendere mdturet^ utperFunddnos Suejfxnosq; fines prxtergrefiuSjCdlenunt CT Crfwprfrt«!» dgros,db Auerfd demum urbc,re^iAdd fein cdllrdperuenidt. Errft Rentius,qudnqudm infduflusVrbiS pdtri£q;fujedefenfor nuper extitifiè uideri poterdt,peritus tarnen belli, et una maxime probata fide fingulariq^inuifH animi coßantia inßgnis,et quodfitfiepti negotij plurimunt intereßet,Gallicjefaétionis apprimefludiofits. Hoc fuprenll eoßhf decretü ratioq; uel ob id facile quibufdä probari poßi uidebatur,qucgt;d Lotrechius dedenti urbem Aurantio,Hel r« tentadrce,C£idrianis omnibus incolumitdte,cynduigidt quibus Hißtani aut in Sicilia,aut in Hilfianiam, uti maUenti

PAVLI lovn HISTÔR.

itttteWenfer, obtulijftt,çrG(rmctnif menßruumflipett* diuntjCjuo fedotnum redeuntes alerét,perfi{os eiufdtmgem dpudji militirant,fepcpromißßit. Sedtatt'* tatratdUcritM liilßnncruiij,GermMorumq} coßantiä, ut fepotiufinedid perire pitratos£(ß, qu'nn GiUtsßt dedire, quos dntea toties iiidjßcnt, quotidic pridicarent, ßubindeq; tadem ßgntfms ßgnißcando per manipulos fublatif de^ xtris,quod erat lubitariiim ßtcramenti genui,feprifßituros iurarentufy; adeo prxcLtre.ut dubios nonnunquam ducunt animos conßrmare cenßerentur,amp;omnis iam pride de tan^ tohoße conceptustiinor, iieapolitanis decederet. Pereos diesuirè Montella Samni/ oppido,ß GaUicariim partium mlitem ab ipfo albje crucisfymbolo teßiraqi mentitus, atq^ in inßdias excurrentium Hißianorum ubro datus, quum aeapolimperduceretur,femagn£atq; inßrud£. proditio^ Hisconßliumdetedurumpollicitus eß, unde non mißionis modo,fed mult£ etiam pecuni£ pramium Jßerare pojßet. itaq; uti oportebat,adimperatorem producentibus Hifßat nis,quieumceperant,Pabritium Maramaldu cogitat£ttcs fari£proditionisreumfecit, quodisad eam iirbis partent, qu£Cainpanant er Carmelitanam portam interiacet, cum fuiscobortibusßationemobtineret, zr portam Lotreebio prodituriipromißßet. Earefubitisauribusaccepta, çyad fußiicacetn animum tranßniffa Aurantius, uocatum Fabrik tium, Gr deponere gladium iujßtm, cußodi£ tradit. Tum uero t^eapolitani ex ßngulis tribubus confurgunt, er rei incredibilis fama uebeméter oßTnduntur,qu()d pr£clar£ et antiqu£flirpisciuisß)edfat£ uirtutis dux, Gr per omnem uitam Cffariani nominisßudioßis,ab agreßiet nemini pes n(cognitobominedelatore,in difcrimeii falutis gt famfi

uocas

SVI TEMP. LIB. XXVL fi UOcdrettir. Proptered or abat fiimmii [iredbus,/te pr^ciptti iuiicio,(ei accurata cuii^hltione,eius accufiUionis cognitio nein [ufciperet^çy iHe latronSmore, inanis cr procul du^ bio falfißfime coiedlune indicium feuera in cfuaftione prius perpurgaret,(^uàm Maramaldus ad refellenda calumniain uti xqua iura,in dijßariprobo atlt;j; pernobilireo caucrent,, torinentorum cmciatibus admouerétur. lndu!f(t hoc Pubri, tio nequaciiiam icgreimperator Aurantius, aîioqui in gra^ uibusrerummoinentis facile fufficax atq; pvieproperur, quumrcumperopportiinèvidoria columna tanquàPifca rij coniugiffui alumnum efficacißimii litters comendaßet. TJec multi) pofl accufatorin qu^ßionediu er gr^wifer lor» tuf,quum tormenta fecus ac ante periculum credideratjacef biora ferre nequiui/fet, fi pecunia corrupfum, fuborna^ tumqifuißiabinitniciiMaraniiildi confeßuseft. Atq^ ita illeßeleflui calumniator, tanta infamia Fabritium libéra^ uit, zr talionif peenadn frußadiljeffufdedit,ßatimq^ AiUs rantius priflinædignitatif atq; cußoiia; locum, unde iain tobortes dimouerat,Maramatdo cum inulta uerborum prtc fationereflituit. AtGallicii in caßris ußq^ adeo lent^, atqi tabißcißbresabtdibuilulqsad Non^a Augufloi inualue^* rant, ut tabernaculafuneribuf complerentur, er languen» tespaßim milites, aut irritis, aut deßgt;eratif medeljtßubß^ dijsfameßtiq; enedipaßim interirêt/epultorumc^ tumuli fiequentes iuxta munitionum aggeres conßjicerentur. Q«lt;lt; propterpleriq; ducum,auttcnt.ttiimgt;rboautinßäte mortii periculo perculß,impetrato dißceßu per caufam curadai uei auertend£ualetudinif,inproximafurbes caßeUaq; feeeßi» rant,fcilicet,ut initioris coelifacié qu^riiarent.'Veneti le^^ H inprimii ßeti claße ad urbein Caßtllimaris,quie efl ad u(lt;i

H y

PAVL! lovn HISTOR.

ttresS(itiiiUconceJJère,coitceptoq;i.tinmorlgt;o, Vgp Pepa» lusCapudntjValerius Vrßnus GrißviusadGran^ niMuin tiacerix propinquitin iimißifunt. ipfeuerô vJ demontiusad Viciim Surrentini littoris urbé pMloantcß contukrat. ReimnferM cum Lotreclno, frigentibus ùnt confîlijs p.mter çy tiiribits ^Mxrrits, làichaêl sAußuSt GMdo R.Mgonus,crnonnu!litogdti generis homines. C^e* teruin in tiMdrro ueterem infra^li er efficdcisßjiritus uit ^rem, nutltiplicita militum funerd, er expelt;^!:ie cladis nontemereingruensmetus,ftrme totum eliferÄt,ßcutpro* pemodumußßireinterrogdtuSjiMtreJßondensdelyrttrecre^ deretur: ipfenutem Lotrechins attonito ßinilis,dißimuliit9 animi dolore, ferociafunm er imperij Him,iußis ed^^sq-, retinenSjObrepéte morbo iiiceret,dtq;eo cotuindcius, quod legdtosVenetos, Pifdnnminprimis obßdis Cdrdindlis pd* trc.n, erfecundmn eum Petrum Pifdurium, Grißviumq; mortuos elJ'e,Vdldemontium dutem fupremo idiiatum mor bo, fdtdlem hordin, qu.-e idm dderdt, expeóbire didieißet. I^ec Vdliemontius,uel ipfo uirium er peregregi'f hdbitus uigore prjeudlidiis,diuuimmorbißußinere potnit,qi{i in ßgt;em regni trienio dnted tnnuiltudrijs uiribus ßetus,dd Ned politdiwn portd ßefe oßentdrdt,cum citiiu noluntdtis, tum ßrtunrfu£,qu£ßirpi regie inniteretur, periculum fdóbi= rus. Eins mors Nedpolinuncidtd,(icuti ingrdti, quibufdum fiindegdutnßum pdrtium,ßcmdximel£td Ceßdridnisßtijje

Ojtonidin conßdbdt,qiiicquid dntiqui iuris uigeret inCdrolo primo,qui [Jldnßedum regem occidit, er regn« potünseß: id totum per Andegduenßsprouinciereges,re* iht hereditdtis firic dd Lothoringie regnlos recidißi. Nurn Valdemontiits genitm erat to Ke/Mto Lotharingie prin* dpt.

sVI TEMP. LIB. XXVI. S9 t!pe,t{uiCarolum Burgund.'t regem commiffo prfho ai t^anßm interfecerat. Uiaiore itaq; animo iiligencialjiin^ tentiore, Aurantiuscr Genz^^} perjpeflis decumbent it I otrechijdifficultatibiK, lacejjendos hofles perpetutsq; ui^ gilijs conficiendos exißimabant ,ftc,ut non modo circuen» doeorum caflra,crfi:ationes pertentando lacejjerent, o* adcapiendaarnM,femifopitos çr ajjiihs morbis interdit* nc(h(q^ excitatido perguam moleflißime fdtigarent,uea rumetiamiußis, ht proximo, oppida, ubi hoßes aßiuare didieeßint, fußceptis expeditionibtts, cos adorirentur. Paulo ßquidem ante Gonzo^ ntdu conßdfo itinere, «td Summam oppidum, tjuodeß Vefeuo mciKifubiedum, ca^ taphraâorumalamopprejjèrat,cr I^olana itemuia HeU uetiorumcohortem,gu(ecommeatibus prfßdio ierat, oc^ cultatus in inßdijs ßtb Vefeuo fecunda expeditione trueü darat, mirabili caßt, eiuumfubauroramiuxtanemusdeM Uteßens, fulmine ala equitum ex terribili tonitrii tadht, aliquot tantum equos uapore examinatos, nemine cfeffo» ribus Lefo, amififfet. iifdem etiam diebus, Celmares equù tumpriefeblus,adiunflisßbiexpeditisßlopettariorum ma^ nipulis,aliam GaUorum equitum manum Matolonioin op« pido, quodeßadTifatamontem, in conßteilu, Gapufi ur^ bis,expugnAtaßatione,deleuerat. Saiauedraquoq^ »atio neBethicus,diligens equitum priefeäus,reccpta in pra^ dafocietatem peditum cohorte, uf^; Auelinum noiluritO) proßbhone contendit, improuifoq; in oppidum irrum« pens,oppidanos^diripiens, Maternianumlnfubremeioi urbisepifcopumeepit, captiuum^ Keapolim perducens, ad contumeliam diuulßs teßibut, ut maiorem À captiuo pecuniam exprimertt, diu torßt, uixq; poßea Anrantif

H iif

PM’LI lOVII HISTOR, clementie cr Vaßij precibus, è manibuf impijs Sciant Jr freptiueft.Htec püucisdiebus accepta incommoda, ^uanz ^uam uetantibui medicif Lotrecbio languenti nunciari non poterantttmanabat tauten adiierfarum reruin non obfcu^ rafama ,ftc,ut ipfi agro intentisfemper auribia atcp cculü aßantium nwifintinm facies exploranti, multn nel non integra delatione proderentur. Seucrißcjuidctn ßißitaba* turàpuerif, an qutcquamnoui tie hoßibits audirent, ncc fncdacio erat locui,utpotc,qui ß audita reticerct,flagella ai flt;cen4mfubireuererentur. Qognitis per hune modum re* biuimpro/ßercper fuos geßis, neceffe erat bilent corne nKueri,atiiueaugerimorhum,eoq^nwdo efuum bis inci* fauena fatiguinem nùnuerc ßiißra cjßet conatus, po/ïridic idusAiiffißiindignabundiisexceßitiuita, uir certè bello (ggt;'cgicßrtis, erpace, atjubpariter cr iußi ußfue adeô tenax, utfeuerus çy inexorabilis haberetur. nbsp;Sed elatior

quibufdamuideri poter at, quum aßic^hi außer a frontis, raro guenejuam fanüliaribus oculis intueretur. Erat ei faciesdigna prorfus imperia militari, quoi honeßas ncc deßrmescicatricesE.hauennateinprtlio acceptas oßentae ret, er torofo habitu ualidi corporis, quanquain medio* cris eßet ßatura,certum er conßantem integra cetatis ui* ^ran exprimcrct. Subtra’fius eß omni apparatu fune* bris pompa:, er in eadem uilla Aragonij l^ontalti, ubi pritoriumfixerat, cumuloareti/e tumulatus. Qui op* timo iure if täte noßra, ß catcros duces cius gentis reäti fßimationereputemus, pecultari cum laude expugnator urbiumßtappellatus,repctitoquidem cognomento,quci olim Demetrio Maccdoni obueniße conßat. KortuoLo* trechio , ad nemintm fummi imperij cura perucnit, fei

SVI TEMP. LIB. XXVI. eo i'fliqui duces in iinum coäfü, que poterant affilés re^ busremedMCaftrenßsdiligentie comparabant, anteomniit 4 Kcntio Cerite /iipplementdcopiarum expeO^ntes. At Rentuis AquiUm profeäus, quum copi^ feribertf Gr euocare quofqtte Vrßne fafhoni, GaUicisq; obiter partibus addtóhs cogéré properaret, totu potiunde pe^ cunie/ße decidit, quódqueftorent Galium, ZT CamiUunt Vrßnum cognomento Pardum, qui Aquilanis Precutineq^ prouinciepreerat,nonexhauflos modo pecunia, fedpu^ blicè oberatos ettam reperiflet. ïtaque ad Neapoleonem 'Vrßnumß:conuerttt, atque ab eo magnis perfuaßonibus cohortes impetrauit. Erat tum Neapoleo rccuperandis auite hereditatis oppidis intentus, que pofl mortem Virt gillij aui, Fabritio Columne Ferdinandi régis coneeßione obuenerant. iNam pereos dies propter eandem antique litis controuerfiam cum Scipione Columna Reatino Epi* fcopo , coHatis ßgnis apud Maiilianum extremis Karfo « rumßnibusconflixcrat, cadente^inacie Scipione, eaopi pidauidbr ceperat, que funt ad Fucinum lacum. Hie Heapoleo pubheam patrie iniuriam uindicareße uelle pro « ßflits, inflflis armis Ceßarianos, quos in Vrbe uel in agro Ftoinano deprehendere poter at, entente manu perfequet batur ; cupiebatq^ Galli Regis auißiciaßequi, er eadem fli^ pendiapromereri.que er lordanes pater, Gr auus Vir^ ginius maiores ßui meruifjint. Ad has Heapoleonis co^ hortes, alias è Piceno agro, Spolctocj; in primis euocatOS adiunxit, primas^ earum Rentius uti fkttuerat in Cam^ paniam premißt. lamq; Paulus Petrus Ceruarius cum fue cohorte Capuam peruencrat, gt relique antecedeiitent cum Retitio con/iquebentur, quum Ceruarius de Lotrt^

H tii/

PAVLI lOVJI HISTOR,

cil/ morte cognofcit : Nee propter earn famam, cjui er ant nbsp;nbsp;|

Clt;lt;pMlt;e, uenienti cr poßulanti ingreßitm, portam apC'* ! riunt. ï^amluliUsGapuan£familiieprincep$,crFabrii * tiui Karainaldus, ad recipiendain Capuam aduentare ß-rcbantur. QKlt;t dentmciationedenuiro faéia, utfeperU ctdo eriperet^Ceruarius adRcntiitm eftreuerfus. Loire* cbij morte Igt;lcapolinundata, Ciefariani duces nequaquam oppugnandacaftracenfentes, obequitando caftris, inter* cipiendo commeatum, gt fe munitionem inuafuros ofkn* tando, beUumgerebant,quèd ßnefuo periculo üquot; ßne uid* nereboftempeflileiitiaabfumi pro/ßieerent. Außer tiam^ queuentuspereosdies perßare, zr mertißrum craßioris ncbulxuaporemexpalußriortum uligineper caßra dißi* pare er circumßrreitacoeperat, ut alijs excaußs conci* pttefebres, in contagioßum propc merbum uerterentur, Uaque Gonza^ conßuetudine quotidiana, partiendo per Slices equitatum, er ßclopettarios pedites, quibusexpe* ditie ceieritatls caußa ignobiles equos attribuerai, turmii admißcendo circuibat caßra, er per tubicines pugnant eiendo hoües morbis at que incdiadebilitatosorbatosqßm* peratore, er praßfHs magna ex parte ggris aut morte abßumptis, aßidue exagitandos ßufccperat, C^eterum Au* rantius ipß cum Gonza^ per exploratores edoflw, neme* roßum hoßium cquitatum,ßußcepta nodurna profeblione, icaßrisNolanauiaiteriiitcndere, continué cum expedita parte exercitusineoserumpit, à mediae^ itinere abeuntes conßccutus,millonegotio fundit, impedimentit exuit, er ßre omnibus aut ctcßs aut captis, cum magna prlt;eda Neapo tim reuertitur. Interea GaUiduasafßerrimisreru omnium incommodis conßifiitti, çr àt ßitluit publica defßerantes.

SV I TEMP. LIB. XXVÏ. et

unum id conßlium, ^uod anted Lotrechius malcfanaob» ftinafione rept{diarat,ex commui omnium fententid recurs, runtjdamnatis^ caüris effugiendumcenfint^mensq; omni=gt; bus und eß, utfi.ucrfdm ferecipidnt, dumaliquit uires fu^ perfint, ne cunihs, ft jorte cdHris fe tcnere eaq; pcrtindcius tueri uelintßnhonefte atque miferrimê ßtpereundum. Itag^ more militia; tres dcieSjtrid^i dgmind ir,üituunt,quibusßm~ ^lis prfßdij cdußd mtnores ternos falconesadiungunt, çr equitdtum £qud diutßone partiuntur. Primi agminis cu^ raSdldlßoregiilo, GuidoniqÿRangano attribuitur.Sccundit Ndiwrro. In tcrtid Pomperanus Gallus, Paulus, CamiHus ’rriuultius,cr Palicia cognomento 'iiigrd,ßin^lurum dld= rum pr^ßäi conflituuntur,cr ßub auroram compoßta ags mind filentio cailris educunt, defertis murdlibus tormen^ tis,et reliih) omnigrduiorecdürenßs apparatus tnilrumen to, tdciti quidemcrßnetubatympaniq; flrepitu euaden^ tes, atqueeo tc^tius, quod denßßimus imber, crebrisfulge^ tris,cymultotonitruproceUoßus ingruerat, aptus bereit auertendo bofli, quince ßatisexplorare, nccopportune perfcqui,nec quiequamgrauiusper cam turbidißimam tent pe/htcin tentare poffi uideretur. Ctcßariani namque dux ces, qui pridie eins diei(is fuit quarto CalcnddsSeptembrisy confilio bdbito, quód nonnuBi militumperGallicds munu tiones infrequentem er ßgnem flationem morbo atque ine^ dia propéencéhrum boßium ßdeprendißßenunciaßßent,eti rationecopias partit!fuerant,utDorbinus cumHilßanis adiunihßbi Conrado Heßio cum quatuor cobortibus, Va^ fconum cach'd, qua erant, utdiximus, adCampumueterem fuprdlanuariam portam, oppugnaret. }pßueroAuran-tius erGonzdgdcumreliqudparteexcrcitus^admotis tor^

H »

PAVLI lOVll HISTOR.

mentit,CÂÜrorutnhoüilium aggercs aggreiereniur. Sd decedentepltiuia, ijuum tctnti/per referenAjJit, aüdtum efi Gallos defertis caftris dd Aucrfam (e proriptre capi'Je. Qjia rt cognitd,propè totus in abeuntes equitatus eß fjfu=t fus: Quôd ad certain pridae ßgt;em, quifque ßbi ud iniujfM propcranduni exißinMret,nuUo propè fiibfequente pedita* tu,quoniam Dorbinus et Heßiusinoppugnädis Vafamunt cai^is/ubearnhoram uehementereßintoccupati, zrva^ fcones cr Cantabri Agramontio duce fuos aggeres acerrimè tgr conßiintißime deßnderent. Ernt in noui/ftmo abeun^ tium Gaüoruin agmine fclopettarij, partim ex nigra Etru^ fcorum legione, partim ex cohortibus, quxa colore uexillo^s rum uocabantur, Insq; prlt;eerat Ciefar Scotus Placent^ tMS.Eamanusprimum aduentantium er irruentium equU tuin egregiè impetum fuflinuit,fed fclopettis femd dtßrloßs, ußj^; adeo acriter équités inuedtfunt,ut uniuerfos adfecun^ doi i(his fefe inüruentes perturbarent, quod ui£ eius itine* ris caux, crprxalta faxeaq^ crepidine utrinq; munitx,om' nem difcurrendi atque explicandi fefefacultatem eriperent, tnagnoqi Cxfarianisiifui eßetequorum impetus,quando in depreßa ey- perangußi uia À paucis uelßrtiter conglobata fußineri nequiret. Perhunemodum perruptoçrfoedèproi fligato Gaüorumnouißimo agmine, graua illico tumultus ad medium agmen peruenit,pari^ forte, quum ßuüra à pri mo agmine fubßdiaexpeteretur, quod id plena paßibusan-teibat, ab eodem uifhre equitatu fufum, er parua cum cx* de, armis erfarcina uexillaq} militaribus er tormenta exilt;~ tum eß. Q_uandoquidemxgramilitumcorporalanguenti-bus dextrauix haßasintentarent,autgladiosdi^lringereau dmnt, contra ui£hgt;res,quiindtditos]}umi^protediDscr

sVI TEMP. LIB. XXVI.

falutem deprccante!, contenti prifdd, icifdihuf fddletem^ perabant. îiauarrut ipfe,(}ui uti erat lt;eger,leâicafcpe uct bebatur, G- turn ftfiinAtidi caufe humilem nwlam confcen^ derat, obliguos uiiS trainites qu£rens,db Epirotit Grtectsq; equitibminterceptuie/l,Neapolintq;perduilus.Sala/}wue ro ZT Rangpnus expeditum nafh iter ad Auerfam intafii peraenerunt, Scd eoruntcopiitu/que lt;lt;deô an^jb. portuU receptie funt, utampliut tribut horit, quum jinguU intron rent, uiikres iam adejjc arbitrate, diu in ßffa trepidanter, ut admittereihur,expe{inrint. Ciuibut tandem intra moe^ niareceptif cr paululum récréatif,guum duces in arcem de tirbtsde/inßoneconfulntrent, Hil^ani pedites agminatint fuperuenere. Hi nanquc À Vafconibi^ repulß, ad famant fugebofliumequitum^} uidorie incitati, aditercapien» dum antecedentibutfcßeaggregabant. Primrsüijßanoruin cobortibus in conß)eiiu,m Auerpe ße dantibus,reliqui mann pulatim fr aggregabant, er quod perterritos atque impa^ ratos bo/ksexiflimarent,ddiutipaucis fcalif,quaf c fubur^ banifcaßsrepererant,alij baftifinnixi, alij commilitonunt bumerif fubleuati, eripere in muri coronam caperunt, co^ bortantibut Saiauedra er loanne Gaetano, qui naualipret lio captut dimijjittqi fuerat. Hi primi omnium confrede^ rant, plenaq; iam Cefarianis muri corona, quod hofles me^ tu prepediti nequaquam alacriterarmaexpedire uideren^ tur,inurbemfrfrueltemeredemitterenon dubitarunt .Sei eorumpaucitat Gallis animos itaerexit, ut Guidone Salafr foq; ante alios prodeuntibus er acriter inuadentibus, Hifliani, quibufdam fluorum interfrfhs, aut captif,rurfut fubire coronam, atqueindefrdemitterecogerentur, ficut nonnulli religatisadpinnas frlopettorumfrtniculis,per so$

PAVLI lOVII HISTOR.

utî abrafis numbu^ dcßlirent, Mtpcriculofb faltu pritcipi« tes in(vjßm fe darent. Ab eo irrito conAtu,liijßani, ^uod tarn frequentes dmMtos,cr tormenta difrilodentes Gallos in maenibtts anfriicerent, Aurdntio,etConzdg£,quid rei ge* rereturjßgnifrcdrunt, poftuldtes,ut tormenta muralia at^ améliores copias fummittere properarent: quandoquidetil iofres idmconfrrnMtif animis de deditionecoUoquirecupi^ iretttfproindeqj iuxts. ui expugnandos appareret.ltuqu'e du^i ces,perterritis,twüum quo animos colliff:rcnt,aut uires ali^ cunde refu)nerent,frgt;dtium mor£ dandum rati, tormentd ad Auerfamperuchi iufrirunt, quo temporis interuallo,caürlt;t GatticdttuUoidm defrndente inuafrd direptt^funt, tnagttd, prddaiitium ddmiratione, quum prêter arma, tortnentdé^ magnitudine er numero ampliliima fuis locis repertu, £gri etiam moribundiq; milites paßim iacerent,crquod erat ac^ cept£ cladis argumentum,in omdtißimistabemAculiseadtis gramina, conjpicerentur. 'E.rat eaßrma cailrorumßitu ntu* nitionecp memorabilis, erprorfrts frcutiuidimusfliipendd, fic,utpleriqiClt;eßaridnorumducum nußquam peritiusetacx curatius à quoquam hac dtate cailrametatum fuißße fates rentur, magnam partem eins difciplinx A t^auarri ingenio profräam dieerent. Po/kro dir Salafus, ubi tormentd,qu£ exGaüiciscaRrisddueSktfuerät, promoueriuidet,fuos cent ponit, er diüributis per idonea loca prd'frdijs,l}oftium uint expeäare conftituit, quod propugnando refrfrendoq;, pnerofd ortum ftirpearmatu uti deceret occumbere, quÀm nutto Portunat aut uirtutis fudfaékpcrieulo turpiterfe de» dere honefrius putiret. E iufdem dnimi crant Rang^ntu et PomperanuS;pariq; aldcritAte er confirmatione animerunt ueteres milites defrndendis manibus opportune tela compd* rdbdntgt;

JVI TEMP. LIB. xxvr. tfj ridiint.Sed pofiquäm ab A.urantioaia(tisnMioribut formen tiiuerberari muriK crmoxaperii icccpit, G'introrfutre^ petiti pilarum ifigentium iihts,nequaciuttm din fußineripof ft cenferentur, eadem i»ßßlt;e Fortune uiolentia in ÿmu Sa* laßnigranißim: uulnerafitr, reßlientefcilicetperßalii tor* mento lapidif fragmine, quo ex acie in domum relato, »w« gnopere iinminutm efr paulo anti refumptuf uigir Cf ea quidemgrauiu{,quodinflt;xlicibu{nuncijsallatumjuerat,ho fles Capuam recepißi, quam dubijs cr aduerßs fuif rebut Galli confusere po^eßjerauiffrnt. Nain(ut fupra diximus) MarantAlduf cum fuif cobortibut ad tentädam Capuam pro* frcifci iujfuf, ßnißrorfum capto itinere, loco idoneo frbi^ nota non procul ab urbe confederat, cr cum iulio i Capua familia C£(arianArum partium, quial£ equitum pracrat, Campanas addefréhonem folicitabat.Erant CapUiC Vgp Pc puluf itgerfupreminn exhalansßiirituiniCrIulianus Stroz zads cum nigrif cohortibiifpra/idio Puteolis nuperfuerat) pr£terea ingens agrorum mulitudo om/iis generis.Nam Ca pu£ ciin^iis qui morbo tentarentur in caSlris, certus atq-fa* lubrif eratreceptus.ltaque Catnpani moriente Pepulo,Ma* ramaldiaduentuin timentes, Oquot; de Gallorum uiékriane* quaquam temeri dejferantes, difrimulato confrlio,eam mili turn nutltitudinem adhortantur, ut deleihs his qui uiribut ualercnc, aut qui iam ex lon^ ualetudine uires recepiffent, faih equitum cr peditum frrnûoreglobo, exire pradatunt uellent,quôd nihil iam Capu.e pecoris ßtpereßit,qua excur* fronealiquampinguiorif obfonijcopiamrclatures, çrquo fuccefru 4 fuis panter atq; hoßibus bellum Neapoti gerere* tur, certius exploraturos. Probaturid confrlium ab omni* bus,quod caUidum zr non obßur£perfrdi£plenum Campa

PÄVti lovït ttnröR.

ni oMerunt,(icut nugM nMtius drmis er equli fe in(iruelt;f ret,zrfub uexiüo flütim porthegrtderetur. SedCätnpani tgreßii,et non multo poft redeuntibui port4S occludunt,ed-demßcrmchord,qniiCemdrMm,ut diximus,cum Rentidnd cohorte uenientem excluferdnt.Ob id deftgt;erdtoingreftu,ed nunus, uti ettiq; Ubnit, dilapfdeftjCr Märdntdldnsabauer* fdportdiniirbemeftintroduis, dccmnuUtd£gri^ Gallü miferidjqudndo omni drmoritin tteftii inürumento expa lidti cdptiq^ eftentftpflq; Vg:ini idm mortuo,Qr- in £defaerd firetro impoftto, inter iidnidt fdcriftculoriim, ornamentd eqiieürii cultia detrdherétiir.Rrdt enim ex eo proccrum oi“ dine, qui conchylidtum torquem GdUi£ regh nuinere exi^ tni) honorR cdufa geftrtre confueuernnt. Kdrunuldiftqui* dem cohortes è rapdeißimogenerehominum, Lucaniscr Rrutift confhbdnt,qu£ ex Gdttid Cißalpind Etruridip ingeit tes egerdnt prxdds, Rom£q; prdßertim dudrißime grdffdtti fiierdnt. Strozzä dutem, qtii cum pecunid Elorentinique* ftoris indreem temerè manitdm conßugerdt, certdpdéHono fe dedidit. Ed Cdmpdnorum deftfüone Auerße peruul^td, necceft'dntibusC^ßdridnorum tormentis, Auerfdiiimetu in^ ftuntisclddisperterriti, idccntemSdldftum ddeunt, ordntep fuppliciter, ne pertindcid ßud fidelem mißerrimdmqi urban inextremum fidlntisdifcrimenddducereuelit, mdturdq^de^ ditione,plordntibustot mdtroniserpueris fubuenidt,poft’ qudm cunékt ßeße defindere condntes deficerent. Saldlßus motifiroiihisuulnere, dtque extremo dolore compulßus,d’= nimumddpietdtemreuocdt, ç^y-Guidonem Rdnginumdd Aurdntiii mittit,qui de deditione quitm honeftis poßit con^ ditionibus trüft^t. B uti debebdt,in id confilium nitebdtur, Ut cun{lisincolumibus,fdluis^ uexiüis,z;yciuitdte confier’

ndt4

SVI TEMP. LIB. 5«ÎVT. «4 antdpdcifcerctur. Seduióbr AurMijanimusnonnuUafu^ perbè repudiebat.Per hunc nudum alilt;juandiu rc dißiutata, quod interim tormëtanullo quidem temporispunóh ceffa^ rent, cr iam pcrriiptus ad gr andern hiatït murus coronaq^ pinnis nudata colj)iceretur,nec Rangonus re confèëbi matu rè uti ffjeraratrediret,SilajJus militu quorundam precibus, Gr Auerlanorü lachrymisfatigAtus,per idoneum hominem ad arbieriumuiëloris indecoram deditionem frcit.Eam ueró fxdig paiitionis conditionem,uelmiferis et/iiélis'jndignam pntauit Guido,qui adhuc cum Aurantia conditionibus fub^ tilißimi ixmtcdcbat:quu tranfaitte deditionis tabuhe projrr^ rentur,u/^ adeö eoi Ran^nus eftauerfalus,utteftAreturfe £quo iure eße liberum,necpudendisßAturu legibus,quando eins prefcripttc legis bénéficia utinollet. 'Hacliteceepta Cifo fariani interim recepti in urbem, quos pecunia redimere fe pojße uidebant, ad urutm omnes cepere. Ferunt Pompera* num in ea tanti calamitatis cogitatione defixis in coelum oculisabpupeficentem, acerbißinwqtdoloreperculfitm,in ueftigio concidißi, quurigerent adhuc oculi,nec uVisßmen tis ei exanimato, uita fiibito deliquio erepta, reftitui pojjet. Hie eflille, quiCaroloBorbonioproditionisdänato totius exilij comes fuit, çr eiuspofiea admißi fieleris pertffus,À de mentia Francifei regiSj al£ prefiéhiram promeruit. iHo ettam triduo, quèd multls ßrtium tiirorum funeribus,Gal* lis maxime luiîuofunt fuit, mortiiuseft ignobili çy fado in loco, Ambroftusille FlorentiusIn'iiber, quimaliauteertè fatalis confilii dims author, Lotrechium,ut diximus,ab op* pugnatione Mediolani f^eapolim pertraxerat, obidfi^me* ritas fadïof£ malignitatis fu£ panas dediftè uidebatur.

Eunt

PAVLI lovn H15TOR.

Eumquoji alteronntumdiennteceßit Petrus PMltu Cre» fctntitis KonMtuts, Clementis le^tus: er Pdulm Camilluf Triuultiuf prie/réîus equitum in eddem peflilentis dolorif tniferid exceßit c uitt,qui omnes, uti erant nobiliMe cidrißi mi fepultur^e honore caruerunt. Pridie qnim Galli Auerßa^ na in uia funderentur,atq; eorum Ccefarianipotirentur cd^ Urie, Andreae Anria ipßos captiuos Alßnptm vaftium, er Aßcdnium Columnam, quodamp;farisßipendio [eße commuta ta uoluntate dddixißit, in Aenarid infuU, ubi illorum erdnt uxoresßatos expoßuit. îiecmulaspofthorasVdfliuet^ed^^ polim eßproßlt;^ts,utducuin conßlijs intereßßet.ls quod ßufi perpctutc benignitdtis imnus uidebdtur, Sdldfßtm JÇiedpo^ Um perdnóhiin, omni humanitatis, er munificentia officio eomplexuseft. Sed ille non multo pöftßnterneciuo uulnerit dolore moeroreq; animi conftóïus, ultrô propè dccerßita mor le, uitiC ßuicßnemimpofuit.Vdfliue quoq- Rdngmitm,cunt Uiffank, an iure militix captiuus did poffet,prolixe diffih tdntem,ldtdfupcr earemitiore fententid,liberduit,er cum quibußdam notie uirtutis preßdis, aiiudrio nauigio impo^ ßtu in Aenariädbire iußit,ut inde Romd,uti probe àfidelifi ßmie ndutisfadü eft, adueheretur. At Viduarrm, cui mißere cdpto quidam milites Hiffanibina maleßani atque infoelicü decreti transfugid obieäabant, in eundem prifline, er tiM fiiprema: cdlamitatie carcerem conieóhis eß, eatdmcnHi* cardicußodisindulgentiddtqihumanitdte, utextrui fibiin ßco udporarium cdminitubum,quodlgenscdlefteret, impe trdrit,ßed aliqudnto poßuel eger et ßenex,quum cum,ßcuti utios,quieobellodeßcißent, CeßarperßcriptiSdb Hiffania Uteris,cdpite pleäendum effè cenßuißßet, exanimatue in cub fitra repertutefl. Nec deßuere qui crederent eum ßuperinie*

SVI TEMP. LIB. XXVI. af ttjcinu,hiplicii{ftrdgul£ueftis poiiitre prejfuin, ultro ne^ Cdtnmfuijjèjfiuôd. Hicardus exijlinMfiotK ßrtißimi diicit permotut,ettin,qitiillMe4nietn arcem aliijuando cepiß fet,reuocMrertißrtitcrgclhrnin memsria, extrlt;iC£farif iiMidiMn,cariiißcistM!nbu4 fubtrihere uoluerit. Per eos (tûmdiesambo Plorentiiwrumlegiti, Marcus Herius, er T.’ Soderinus, Auerßcapti, apud Hi/panos Neapoli uitan cumnwtccominutariint,(iuumiierius pecuniant, quant pepigeratproredemptiome, tardius expcdiret, lt;3quot; ^odm^ nus duri tenax, cr uit£prodigus, iinpofitum tdnqud £qu9 grduius pecuiii£pr£tium,ß perfoluturum obflinute per^i ne^ff'et. Verùm nihil in eo belli exitu, quàminfiin£ multim tudinisdeßrmiusdtq^miferius fpeibhcttluin fuit,quumfet tnidecesumbrishoininumpares, pecorS modo, dd ftabuU regia,qu£ funt ad Magdalendin,truderentur, Nam hocpie^ tdtiso/ficiumàfenAtuSedpoîitano, ducibus ita iubetibus, ut ibidlerentur, curdrettturq;,i)npenfuinefl. Verùm cor^ poracuniSu, cxli,uigilidrum,crmilitdris laboris income mo da per quinj; menfes perpejfa, ufq; adeo aceruatim com^ municatis morbis à contagioja illuuie peribant, ut pauci fupereffent,quiinGaUiam atqs Gcrmaniam remigrarent, atq; ex eorum calamitate atrox peflilentia Ncapoli relinque fetur. Abbdc inexepe{f!lfii,multisuidhria,ßxlicitate^C£M fiyis,(jr portentofd Galloru clade,Fortuna, nequaquam ad^ hucfuo ineamgentemexaturato plenifimè odio, tarn info^ lens quàm atrox, in ipfumLotrech'q cadauer fxuitiaexer^ cuit. Ht diuturni ludibrij iti^h) mortuoq; contunielia accu» mularet. idenim Hi/panus quidam impifatq^impudentit ar^ti£ rapax,fabulo crutum c caßris in Vrbem retuUt,cr ntregione, quamSellariamuocant,recondidit fubterraiKit

I

PAVLI lOVII HI^TOR.

fef ceUdfUt ueiulitiiiin cädduer, dliijué è GjUidpietate crte utrentid infignem emptorem rcperiret, ^ui rcdcmptum re« peitfo multo duro in Gdliidin dd fußic gentisfepulchra re« firendum drbitrd,retur. Sed nemo unqudm uel propins quorum, quifepulturieidâurdmmdgnifdceret, durum^ rependeret, comparduit, itd ut ualde mir urn uideri pojjètt quodinnemine dpudïJedpolimuel ducum uel procerunti ineoftdgitioinujïtdt£ impietdtiscr iniurieegenerofuspu dor humdnitdtem exprefjirit, quum incelld uindridtdnti nominis Imperator inbumatus iaceret, fecusac Valdemon^ tio dcciderdt, qui fdcrdtdrum uirginum, qu£ in diu^ Cldrtie clduftrif degunt,mirißcdpietdte^ honeftißimotempli in loco coüocari meruiß'et ; quoniam td templum Andegt* uen/isreges Valdemontijprogenitores, pid Uberdltqi md^ gnißcentid condidißent. nbsp;Cxterum Lotrecbij mors, ftcuti

militibus importuna,, itd, fupra quam credibileßt, ciuibui Romdniiingrdtdluiluoßd'qiextitit, utpote qu£ ßnguldz rem Vrbi triftitidm dttulerit, ufque adeo, ut Populus Send* tusq; Romantts in Capitolio non obfcurd ßtmtni dolorii (ignificdtione, ecunliis tribubus atrd in uefle cogeretur, O“ ei quem Vrbis liberdtorem dppellabdt, quodCeeßarianos ßtpremie labis excidium communi gentium omnium pd* tri£immd.niterdfßrentes, detrdxißct,iuflihonoriscdußd pdrentdliddecerneret, quieoipßo die quo nunciata mors eins eß, infiduratis regio cultu /ßlendidißitni funeris ex* equijs, Ldteranoin templo quotdnnis celebrdrcntur. id decretum religioße pietdtis ußque ddeo ad diuturnam me* moriam Lotrechiogloriofum uideripotuit, ut non dubi* umuiikribus, qui mortuo ßepulturdm inuidijßent, pr£* dur^crpropeinfamisincleinentite pudorem exprimeret.

ÎVI TEMP. LIB. XXVI.

Suiipfam quoque Auerpc dcditionan, Agrumonfita pub» blicielabisfortutMmagnofans, crrcliqui cuineo Vafeo» tumduca, neceffitriiipotittf, quimicquaconditionefèdej dider«nt, ße ut multi mermium Gquot; egcntium agminct,' quisfe KonMUA uid ad iter expedirent,cernereittur. Uifdent etid diebinpofl Lotrechij morte, ScinfeueriuUi Sdlernitunut re^ilui,crKironymuiTutduilldSarntnfisconus,db Au» Yantio i^olam proficifei , cr Valerium Vrßnum obßdcre iußi, eum uix dum fe ab aduerfa ualetudiru nouis uiribiii cößrmantem, in arcem fe rectpere, Cfpoflremoea conditio ne deditionë facerecompulerunt,utcumprjcfidio ad cafira GaUica dcduceretur,quöd is eratparuo cü pr£ßdio,attenuit tißi equitum fuoruin ala , amp;nbsp;Nobnorum animi, ut ad prifliriMn C£farianorum ducum ßdem redirciu, ad arma, parati eßßent. Sed in itinere cognitum eß Gallorum caßra tuiUdiameße, quapropter Uißjani équités eum iure ca» ptiuumeße dibhtantes, exutumarinis er farcinis i^eapo» Um perduxerunt. ibi de militari iure aliquandiu in ea controuerßa dijßutatum eß. Verum cominettdatione nwlr torumßpßusqipr^ßertiml^irand^ precibus, quem pau» là ante ab ipßj Valerio captum, humaniterq; dimiißum di» ximus, abAiirantio propter uirtutem ßepius ißeflntant Veneris nobilitatem , ut Romam enauigaret, impetra» uit. Quu eomodi) res GaUicapaßimurgenteTortuna fade concideret. Gallicec Venetxq; cbßis pnefibU, inuadendi oprimendiq; Andrem Auri£ conßlium ceperunt. Erant tniin ei concitante odio uehementer inßnß, quid is à Gallo regedifeedens, totiusUalite caufam importune deßruijjif zr periicrßi ratione nequaquam iußa de caußa ßeße C£» farianis partibus applicaße uiderttur. itaque pro»

quot; nbsp;nbsp;nbsp;1 ij

PAVLI ÏOVII HWTOR.

ieuntes ex prochytano jreto,Auridm fub ï[cld ftdtionem Jid» bentem, ubi priiie Vdftium cr Afcdtiium expofuerdt, con» fpicdti, in aim tormentd mdiord inß^dtio uiginti firè fldiio rnmemitterecœperunt. Defcaidcrdegi turn forte db drce ai Uttits,prd:toridmqi confcaiierd, ut fuinmte duthoritdtis uirum,ciii erdmfdmilidris^hoiioris cdufd inuiferem,gratae ldrer(lifubinie,(}uoicomtittdtduoluntdte foeliciiitdicio d* nimum pro hoßili:,er^ nos dmicißimu induiffet,poftqudtn inßgni beneficia beüo cdptos proceres ciuili humdiiitdte uxoribus er Uberis dtq; petiAtibus reßitutos iiidebam. Tum uero me,fecus dc putdrdm, itAiidlispugtije periculo impli* citum cernentem Andreds nihil prditeruoLites pilds timere, er incertdpuppispdrteconfiftereiubet. îpfèmoliturdncoz rds, aquildinq; trireman omnium uelocißimdm prdmitz tit,ut hoftilis eldßis numerum certius exploret, expediriefi armdmentd omnid, tormentdfi, dirigiinhoftanprxeipit, erf mente ut cum fuis iuoiecim tdntuin trireinibus, uel cum nuilto mdiore hoflilium numero,contempto omnipericu^ lo, duidókr congrefßirus creieretur. Sei ijuum hoflileS miltitudineeßintfiiperiores, utpoteqiixtrigintd quinque nugt;nerum, quje idmfréta exceßißent,fiddle excederent, An* dreMpr£liumnontemereuitdndumputduit,er in eddem ftdtione fiubftitit, quie erdt tutißimet. t^idm urbs tficU qujcdntiquitusPythdcufieedfigulinis er nondßmijs dice* bdtur,fteriliin eoüe coüocdtd, in pimmo uertice munitißi* mdmhdbet dreem, unde ei è uiil^ri Grieco nomen efi tfi* bcid,fiquiiemmunitißiinumlocum Grieceexprimit. Hlt;ec IdtemdridproffieÜiU, tormentisq^ mdioribus in hoflilem fldßimiirelHs, er pruegrditdibus pilis in earn uel di in* certos iclusfrequentißime contortis,Venetdsßmul er G dl*

ItCdS

svr TEMP. LIB. XXVr. «7 liCMtrirtmes ab accelfit fitdlè dtterrebat, ea conditionf, ut é longinquo tantum crebrif cr innexijs tormentif eer« tarctur, cr Auria lunato in loco rupium obieda mole pro^* teóhisconfijkret. Arxenim ad feptentrionem, dire^s in fubie^himmarecautibutinacce/Jacft3 quum in meridiem txtenfg per gradm urbi immineat. lungitur porro bic coUif Aenari£ infuht oblongo ponte lapideo, fic ut tirbs fcopulo impofita, cr ponte annexa inful£, nauibitf circum nauigari nequeat. Circumuolitabant tarnen ex longinquo Venet£ triremes, crunoatep altera ingenti tormento, ^uod Bafilifcum uocabant, 'manibus iHibui terrorem infers re, Cf noftros in altum elicere conabantur, tjuèd fubire ar^ cemnecex propimjuo con/irre triremes, fine certo difcrN mine atc^ue exitio, fepojfe prouidebant. Itaq^ quum alh ^uandiu irrita conatu detrimentum infèrre contendiffentt intra fretum Prochytanum unde exierant, fe receperunt. Po die turn primumAuriafludium fuum niidauit,aurata^i lilia, quiCerantGalliae Regis inßgnia, Cf in extrema pup^ pe Ifciinbantur, iracunde perfregit at^ue deeußit, paucift fnwsq; pofldies Gallicam claßem lleapolitano exceden^ tern littore,Cf (]uod iam Veneta frafiis cr deletis partiunt uiribusadKelfan£fretumcontendijfet, intentißimo curfu fuieclaßisperfecuttMeß, tanta celeritate, ut guiiedam nauim gia,militaribus equis CfprMiofo Caftrenßum rerum apo paratuonufta confecpieretur, ercaperet, nec inde guico ^uam intermiffà perpetui curfus diligentia, fegniores cr longa nauigatione debilitates quafdam nouißimi hoflium agmtnis triremes interciperet, cr uix Tendanus regulus, ^uem prgfuiffe Heluetijs diximus, è manibtis elaberetur. Locusadinonct, ut quepromiferam de alienatione Aurùe,

PAVLl lOVH HISTOIt

CrLi^ßicibcÜi cdußs, ( hdc tnim k legentibui diuiiut expedan non poßitnt ) tx tnfittuto operis cxoluam, er feridtim endmm, (judndo r(S beüicießub itnum fèrtè tenta pM gcftx,ne texturdtn hiftori£interciidntdtcj[; ineptècona funddiit, fuo ordineperpdrtes explicdndj: uidedntur. ttd^; operjepretiunt eritpdulodîtiuirepetereÀrebu^gefliifupes riori^dnni, qui totiltdliixnon ntodo db dtroa tembtliq; drmorutn ftrepitu,(ed db inufitdtdfiugum penurid, er pe= flilcnticali dtque dêrU Mementid,fuprd omnes, quorum pdtresnoftrimeminifjent, nMximè dir tu er perniciofißi* mis fuit. Erdt is uigefimus feptimus fuprd quingenteß= fnumermiüeßmumdpdrtu Virginis nefdnda Vrbis cldde hßgnis. nbsp;Igiturfub id tempus,quo Lotreebius trdnfgreß

fus Alpes, eo modo, quodiximus Esfeum, Akxdndridnt, ütqueTicinumexpugnduit, Erdneifeus Gdüix rex uiginti dudrumtrirentiumeldßem, Andred Aurid prdfeilh, Mdß filienßporta emißt. Euin nupcr,honorißcentißimo nidria tim£ prteß^rie titulo, Amirdntem mediterrdnei ntdris dpa peHdrdt, IsGenudm obßdere iuffiis, fuperiord inferioa rdqi Ligurie littord percurrebdt, idq; unum iniundum dia ligenter obibdt minus, ut ßumentdrids inue^Hones im = pediret. Ndm tum Genutefiumenti inopid uehementer Idbordbdtur, er peßilentid ßeuire in dues caperdt, nec fdtisfirmddderdtcldßisAntoniotto Adurnio urbis er Clt;c= fdridiidrum pdrtium principi, qud Gallic£ cLißi obßßi poßet. Hxc dudum oncrarids duds,Ferrdridm er RdpdU linAnt,pro/})ero deßitutds uento, dpud Florentium Corßefi ; portum perßquutd, feß in littusei/ccrecompulcrdt, eud-dentibusq^ ndutisdtque ttidsribus, incenderdt. Qudm ob rem fiebdt, ut Genuenfes onerdrids ncdics dd coc« men»

SVI temp. lib. XXVI. £8 fntndumfrumentü in omnes partes dimitterent^zrquotiiic effufainportum efurientis populi miiltitult;iine,aduentu)tt KAuiuin expeébtrent. Earum fèrte du£ frumento Siculo onufta fefe tn Delphini portum intulerant, ut inde expeiht taidoneatempeßate, elufa AuriariArum triremium cuflo^ dia, adurhem perueherentur. Qua de caufa fuperiorh bus dicbus, apud portus fauces, Adurnius munitionem eri gi, inadificaricj; propugnaculum, cr priefidium imponi iHjferat,utibiabaltointrantianAuigiatutam haberent fia tionem,Qr ne à Gallicis triremibus oppugfurctur, terrefiri cohortiumpr^fidio deftndipofiènt. HisAdurnij confilifi di hgenter explorât is, Andreas clafieproueflus, idoneo in lom to circiter quatuor miliapeditumexpofuit,utà terra por* tum zr uicum occuparet, alleduslfe totius ho/lium oppri menda claßis. Jn ipfo nanq; Delphini portu, prater ali* quot Ligufiicas naues frumento er mercimonijs onufias, feptem aderant partim Adurnia, partim Cefariana trire* mes, quarum prouifo periculo, Adurnius frrenda opiscon* filiitm capit, Auguftinumq;Spinulampr£torq prafrâunt cum multo maxima partepratorianorum, eo terrefiri iti* uere proßcifci iuhet. Jï nauiter iufiafaciens per montant aficraqfitinera contendensad uicum, quem incola Bra* mapanem uocant,fub auroram peruenit. Tum uero exori* ente fole,ab hoftibus,qui in littus defcenderant, Spinuta con Ificitur, adeo praclarè, ut quumper deruptos cr angufios tramitesfedemitteret, militum numerus facile receni^e* tur,cr Aurianiampliore numero fuo confirmati, obuiam defrendentibus eundum cenfercnt. Erat medica planicies non longè àfanodiui Michaelis, trecentorum jmnè pafi frium. Bttm Auriani duces Antonius er Philippus pro*

I

PAVLI lovn HISTOR. ueHiprteoccupantfCrVifcontemCicadem ncbilem figni» firum, qui prffióh kurit geß^bat uexiÜum, cum utUdd fclopettariorummanu anteire iubcnt : ipß mediant acient excepturam defcenderUium impetu)n,ex aduerfo inflruuitt. -Vifcontes nadus inhis rupibus duos ingéniésfcopulos,poß tosfuammanumcoUocai, er primos de/cendentium ho* fi€s,effufaglandium procella,tranßtu ar cere conatur. Tum uerôSpinulaconieâus in locum, unde feeripere fine igno* tninia grauiq^ fuorum detrimento nonpofjit, quanquam nunKrohoftiumterreretur,breuiorationemilitumanimot confirmai, docei^ hofles facile inuadi fuperariq; pojje, fife prittorianos efle meminiflent, quorum neque uiriu* tem, neque impeium, aui Galli noui milites, aui Au* riani fenüremiges laiuri uiderentur. Nec mora icquißima locofedemiiienSf'Vifcontis fclopeiiarios e fcopulis deijeii. Uipulfi mediam aciem ex iumultuariafua fugt periur* bant, ceriaiur iamen magna ui coßaio pede, flduel pau* corumhoflium Auriani iniquo decltuicß in loco impeium non diu fuflinent, coniinuö dani ierga, er fe in fugam per confragofam uiam précipites conijeiunt. Spinula pulfis atque perterritis, capto Philippo Auria, inflat. Ab Adurnijsuidbriéclamorattollitur, GaHiq; er Auria* ni timoré occupati, adeà perturbatè ad littus defeendere conanter, ui pauci apprehenfis remis in triremes euade* rent, reliquic£fl,aut captifint,autperauiaserinaccef* fasrupeseffugerent, quummultoplures eorum précipiti faltu fe eripientes, profundo mari mergerentur. Parlât uiâoria, admirabili cafuaccidit, uteo ipfo die Spinuli ab Adurnio ad urbem reuocaretur, quod Gefar Pre^flus à ’LotrcchioGenuamcum deleäamanupeditum et equitum

SVl TEMP. LIB. XXVI. g? w//ÎM,in Vocifiram VaUem fe detniß/Je, çr tant adeßße nutiK daretur. Qiiituf iußiiSpinulaparendÜanfens,fuißicatut ^uod futurs uid(batur,ut ft difctdent{,Auria claf/im ttiua^ dcretjTricrarchos adnu'nuit,ut fe ccmpararëtad fr^lium, ernudato^ profiugnatoribus hoflium triremes aggrede^ nntur.Qticd fi idfacereprac/kreq^^uti oportebat, wnpof, [ent, in altu/e proripcrenf,c:r iii quos Fortutia, uelLifftridl utl Etruriieportui offîrret,propcrèœnfu^rét.ÇitterSuel terreiïri ui^oriit adiu ti,nibil egregium autßrtibus uiris du fnum tétare (iufifunt,(]uod defin/öres pariter etrtntiges ai pradarn incitati,cc/ficâ) hofliu aduerfo fucce(fu,in triremi^ buscewineri nequiuißint. Secuduuerè copkxicofiliü,c[uii tnauigarecapifßnt, nee uÜo prorfus ueto iuuareittur,ßßis remigtiuf,aninuis ia dejfionderunt, ut in tutu euaderepoße deßgt;erarent, et continuo in eundc Delphinu portu redirent. Affiiit occafionifuig intentuiAuria,et inueéht! in bofits, tri rtmes,priieter unä omnes cepit. Ihecfuittuftiniana. cognome tofiibba,reliejuiiefuere inpoteftate hofliu, eofaciliuf, ^uèd nexijferui^i omnes ad träftra cathcnati,fublatA uoee Uberti tem inuocaflint,Qr propugnaiores epipatieq^ omnes undiq} defcëflonefaâitdilaberentur. Captlt;efuntantealiasduieGe:s ituenfes, quibuf pr^eratlulianusRipd Adurnij diens. Alie fuerunt partim Siculd partim HiJfianicg.Captu quo^ eft et direpti pretiofl mcrcimonij plena nauis oneraria,cognomen to lufltniand,qult;edudum è chio Orientif infuld in Delphü ni portum peruenerat.ïhecresgeftd efi fub JdusAugufli,ini alternanteuices fudsFortund, ut quiterreilripugnduidloa resfucrant,mariuiflicrnwxdebelldtifuerint.Catfarnan^ . Tre^ßui addiui Petri fdnum,quod uocatur ad Arcnam,po ßtis cailriSfCaduceatorctrt regium in urbem prdmifit,qui Gc

1 V

PÄVLi lovn histor;

äiitnfis ad deditionemhortaretur, er /iidfacere abnuC's rent, omnia infrfti belli detrimenta er uiUarum incen^ iia denunciaret. Adurnius,lt;iui paucis ante diebns agraß^c reïum fnarnm permotus, decurionibus permiferat,Ht legi^ tum ad Lotrccbium de cotKordia mitterent, caduceatomit repulit. id autem leg^tionis munus fufeeperat Vincentlus Patlauicinus, aquißimaf'q; conditionesà Lotreebio retule^ rat, prxter id unum, guod i Genuenfibus enixepetebatur, ut fcilicet Sauonam urbem ademptam Populo Genuenß red iiturum poüiceretur. Earn namque urbem,Memorantiunt

gratia ualidum,ßbi impetralJe,erprlt;eß0lum nomine Vioretum impofuiße ßrebant,eoconßlio,ut Sauonenß por tu,quèd eßet Gallia Cifalpina opportunißifms,pofiquant Genua aliéna eßet ditioni!,ad omîtes belli comnwditates Ute retur. Ea re Genuenßes nibilgrauius ßbi accidere poßi rati, quamut Sauonatotßaculisciuitaticontributa ßibtrabere* tur, repente commutatis animis, àpriore deditionis confia lio difeeßerunt, ita ut Adurnius non obßcuram ßgt;em retineit diprincipatusreßaneret. CiuapropterexploratieCafaris uiribus, noihi in eum eruptionein facere conflituunt. Im® poßuerotCaßar cumpraßdio unius coliortis Eorracbinuni praßäum in ade fanili Benigni,ea eflinßtpercilio montis, qui imminet ei turri,quam à lychno nofhirni luminis,Pba3 rumuocant,deß)e{iAtqi dextrorßem ßibieäam maris pla^ ^m,inqua,utdiximus,ad ArenatemplumFregoßuscon* ßderat. Cognito hoflium aduentu, Adurniß er paucitate copiarumeius contempta, eos inuadendosdecernunt,.er pofl inteinpeflain noäem, eduilis pratorianis,reôlà ad eos proßeifeuntur, adco ßlenti agmine, utapud Lazariam ue*

tes

SVl TEP. LIB. XXvr. 70 tes opprimèrent. Abhis,ubißtBorrächinus,Qruli confît flat Cxfar dtfcut,continuoqi dorftim eiuspronwntori) con^ /cendentes,Borrachium femifopitum,cotififumcj; (uis excu* bijs capiut,pr£fidiu)n^i eins paucis cisfif,ctnonnullis uulne ratisfu^tur,^^ per exteriorem rupis partem deijcitur.Trc ^oßns audito flrepitu, amp;nbsp;iMt inalbefcente calo,conlße£la fùoruin fu§i,dppropinquante^;hoflefefecolligens, munU mentum,quod fors obtulit,irruëtibus opponit. In ea narnq^ parte littoris £dißcabatur oneraria inges nauis, cui Grimai di£ nomenfuit.iamqi carina eius fcamnis nbsp;nbsp;naualibus can

terijs, quosfabrifcalos uocant,erat copflituta,crcoft£ fuis incuruis afferibus intexebantur.ltn^; eo nauigio pro munis tione ufus, fclopettarios opportune di/fonit, Cfglandibus conieâis hoßts ab accejfu arcet. ii bifariam diuif,pars dexs trorfum ad Fregißanas copias, ubi erät équités nonulli Mar tmeng} duce,deßrtur,altera contra Gefarem procedit. Sed failüeß egregia fortitidi-ne C£faris,ut qui m nauigio erant, hoflesloco pellerent. FJamCiffar cràpuppe cr aprora cum fuisproßliens in ipfos Spinulanos parum conßunterop pugnanteSjCr gt;nctu fclopetmriorum perturbâtes,erupit,et reliqui Fregjißani Martinengum in congreßu itu repuks runt,ut circumuentus in medio caperetur,Spinulaq; ipfe des ueniret in poteßatem, cr Sinibaldus Flifcus, qui cum diens turn manti aderat,paruo temporis cr locißjatio ex hoßifmt manibus eriperetur. Eo nwdoCafar femihor£ momenta, in ipfaprope rerum d£fferationeuidkriapotitus,plenopaf fu ad urbem contendit, çr inter fuburbana tedAuite militAs ris,quam Fafliolant uocat,iuxtATbcodori templum,tumul tuariam Hiff anorum matuim,qii£ fubßdio mittebatur,mAs gnoimpetufundit,cr adDiuiThoma:portamprouebitur.

PAVLI lovn HISTOR.

Nfc diu poft dues exduti Fregpf j ui{b)ric(,uti ante ftditt* rdftt,neq} po/ka impleuerant,Calliie régis imperia fe dedere deeernunt, miftisq; Ferrario(y‘J^omeüino le^tis (li enim erdut Fregoftattit faiUoni addiéii)qui portam aperirentjCf Cjefarem exdperent,ui£hrts introduxerunt. ipftprinccps Adurnius, qui ad tumultum adcurrerat, ubi introduÜDS in urbem hoiks expopulari acclamatione ault;kjt,couerfo equo in arcem propere confugit, paululumq^ nwrdfwsjdtl nouißi^ mum amftlium, quod erat ciuilispotius pietatis quam beïlU cieuirtutis,dcftendit. tJeqfenim ei(animiui^rem,quénie rottymus ftateraduerfisin rebus tuier at, Antoniottus, uti er at remiftiore ingcnio,et podagra uitijs correptus,ftrebat. Satim fiquidem Philippum Auriam, quem in arce capti* uum habebat,liberaliter dimittit,orat ut operam ttern£ lau dis patrio prteftare uelit, ne neceffefit in ea mututione prin* cipatus, c£dibus eer tare, quibusinteftinis malts ciuitasom* nino lacerari atq^ deleri pofte uideatur. Sibi quoq^ in earn pu blica: falutiscuram intenta, nihilftre honeftius arbitrari, quant excedere arc€,ut urbanis rebus tranquillitatê aduehe^ ret.Cum his mandatis Philippus £que fidus cralacerab aree in aream Aurianam defcendit, aduocat contribules erpk* rafq; altos dues appofttaq; oratione perfuadet,ut Gallitc re* gisimperiumlubentibusanimis fuftipiant, ueterumodio, rum faâionum abliuifti, crab omnicontentione difee^t dere uelint. Pa Philippioratione pemwti dues,ad compri* ntendum plebis cr militum tumultum, perurbemdifeur, runt,ftdaturq; illico moderatione Fre^fij çy duium precU bus,armorum ftrepitus,anto parendi obfequio,ut nuüa do= mus, pritter decurionum Pratorium concurfu plebis dird p.eretur, ftc ut admirabile uideripotuerit, quad in tata per= turbationt.

SVI TEMP. LIB. XXVI. 71 titridtione, nuüopropètffïtfociuili (dnguine,urbM£re$, futrint compoßtiß. fi Auriattie GaUicx^ triremes qufi tu (tberdtityCo He partit tenuißct,rebStur dues uAudlcs tur^ nu.s uti prf de Hildas no ßcilccoer eeri potuiffi, quineffuc fißime grdjßtrentur. Ittuj} ßn^UresdSenAtuatq; omnibus oriinibusCißdrigr.üie funtadte, quoi Gnüiit regis como^ do quÀm propriic dignitdti dtij^ itmplitudini,quiim drmdtiK drriperepoterdt,fludere mdluerit. Er^t enim Cfßtr Idno pa tregenitus,qui tu Vendis in cdüris militdbdt,Genu£^^ prin cipdtus Fortuntt dliqudndiu,ut fuoloco dixiinus,fuerdt poti tus.Dda,ßinteiuirtutisetclemeti£ nomine pr^mid ßgtiAtts pecuni£,et certißinü dnnui redditus alimentdyqud dd poße^i ros trafirétyè feuAtufcoßtlto conflitutd. Nec multopôfipdri duilisanimi propenßone,Adurniusdrceduibus reddidit, et cîi prdßdioclietiufuorüpdtrieetprindpdtu cedens,ddpd terndcdßeUdß recepU, pducis^ poß menßbus, quit dd An^ tonium Leudin ejßt proß0his,dpud Medioldtuim ßne prole fdto coneeßit. Non multos dutein poßdies, Genudtn uenit Theodorus Triuultius,qui déduis infendtumyconßenßu ci uium,ßitdgenteqi in edin rem ipfo AuridyTiecuriones in uer bdregis fdcrdmento ddegit, quumpdulo dntè C£fdrFreÿ}» ßusdd Lotrechium in cdürd redijßet. Eins diri dnni incli» ndntedutumno, quo httc in Ligurid geßAfunty amp;nbsp;Lotre^ chius reieih oppugndndi Antonij Eeux conßlio,totds Frdtt (ifei sßrtid priefentis dtque obnixe ordntis /ßes eludens,poß eds urbes,quds diximus munu cdpti(f,dd oppugndnddm Nea polim ireproperdbdtiLandus Venet£cldßfSpri!eß0lus,inSi cilidmnduig^uitydtq; ingreßßuscdpdcißimum Augufl£polt;f tum,poßulM{it d pr£ßdio dreiSy utßbi pr£ßenti pecunid cri »fre ßumentum licertt, quad quumprßfiäus ^ote fe con»

PÄVLI lOVn HISTOR.

et/furum Venetisex projijJoCefarishoftibus peme^jjit, Landus refraltis horreis, quantumßbi opus ef]i iudicabat, frununti copiam nAuibus tinpofuit^ea isquitate, utpretiui» Siculis egregid fide perfolueret. Ab Au^ftd autem digref* fus,quie eft inter Pdchynumpromontorium zr Sirdcufdsfa perdto Me/fanif freto, ad AeoliM infulds contendit, circd quds triduo tempejiate idSntus, er perfldittibus demum, modo Puro, modo Subfoldno, fecundißima newi^tione in Puteoldnii ßtnuinfe intulit. ibi quu torine!ttispeteretur,i fu periore BdidnA dree, qult;e eft ad Bdulos, in eo loco,ubi olim Hortenfq oratorisuilldfuitßongius feccdens, direfhsproa risdtquetormentisoppugndreurbem Puteolos coepit, ad quem eldßis locum, Bdidnlt;e arcis tormentd peruenire non poterant. Ed namqut arx in fupercilio mont is poßtieft,qui duo diuerßd rMriddeft)icit,Putcoldnum ftilicetfinum er Bd idnum portum, qui,dntiquitus Niiftnenßs fuit, Roimno* rum naudle tutißimum. Utdreßtquidem Uiißeni ftopulo iU Itfum, peraräns fduces dd Uuum inftuit,er conclußum effis cit peldgus, quod hodie perpetuie tranqullititis nomine M4 r£mflrtMMm£tppen,lt;fnr, hdbetq^ iuxti dd certim aqudtio* nem ftrnicdtioperis pißcindm, qu£db incolis, Admirdbilis uocdtur. Cdteriim Landus nihil tentdti per milites expu* g^ione, ex condii^ iuffuq; SeuAtus, ut Gdüiett eldßi iun^ geretur, Tyrrheno prouethis nuri, dd portum Herculis, quod eft dd Ar^ntdrium Senenßs dgri promontorium,Au* ridmobuiumhdbuit, comnuinicdtisqi conftlijsin Corßicdin primo,dtque inde per ftetum,quodutrdmque inftddin diri^ mit,inSdrdinidmtrdie(him eft,er copi£,qudsRentius Ce^ re5eldpfusclddeVrbis,Gdllicdpecunid fcripferdt,in terram txpofitiefui{t.PrinMmquodoccurrit,fuitoppidumnomine

Ce=gt;

SVI TEMP. LIB. XXVI. 73 CtnuoifeCajkllum. Ibi promotii prorii,tripitrti(o muttere tres cîajjes uno tempore diuer/ts in locis murum uerbemre coeperuntjfutisq; nutgna parte mcenium ^ualjàtn er dirut», Ca/klLtnorum res, ejuanquam egregie fagittis prtefertint atq- lapidibus fe dejinderent,graue in diferimen aMudie uû iebaneur. Qmo permoti periculo oppidani,Rcntioßgnifi:, carHnt,fe certA conditione poßero die dedituros. Ij enón fuos inacie continebat, at cun(bt,qu£ fuperuenirepoß'entSar'^ darum auxilia, continuo arceret,ne naualibus foeijs oppu* gnatione occttpatis,ulla exterioris hoüts ui noceretur. Sed in eo tnetu deditionisq; cofilio uerfantibus,obortA ßrte tem^ peftas turbulenta, qua ab importuo/o littore claßibus er^f difccndendum/aluteinattulit.liamrepentcfublatisancoris, intenta ufus remigio A.uria,ad Herculis inßdam, qu£olim Diabati, hodie Afinariadicitur, contendit,curfumqieius obferuantes Venet£Gaüic£q-triremes, ineundemportunt concefferuntAs efl fidi/^imi recejJus,Gr obicihtm contra re» Ißicit Falconis Promontorium, abantiquis Gorditanum ap^ peÜatum. Dwin claflès decedente tempeflate idoneam fis tranquillitAtem cxpeóiarent, quafreti ad expugnandunt Caßellum Genuctße reuerterentur, Rentius eos admonuit. He renouato impetu de expugnatione oppidi cogitartnt, per caitflun obtinendi commeatus quoniam ipfi cum ter^ reiiribus copijs proxinuim oppidum nomine Surfam oca fupaflet,quod erat ab incolis defertum, atq^ omni commeaa tus copia plenißimum, unde per multos menfls uniuerfa elajflsali paffe conflaret. Interea Rentio interiora infuU peruadenti,nunciatum efl,Sardorum equitum alam cum in» ^nti fagittariorum peditum agreflium numero aduenta* ft)quibuse;icipiendis Rentiusepepeditam fclopettariorunt

PAVLÎ lovn HISTOR.

ttMnum, loco inter nepres er arbufta ai infidÎM idonto,col locMÎt, priinoq; impetu incautèpTigcurrétes hoßium elt;]ui* teffudit, ex auertit, qnum in primo agmine nonnuïliglM^ dibits tTideSti cecidijfent, er ernte alios eorum dux cumßt gnifèro 'Bartholus cognonwnto florentinus, adeo per* turbatis rcliquis,ut ea ala eefuitum ferine quingentorum re* fugiens, agntina fagittariorum perturbaret, atq- proculca* ret. Neque poflea uüoin loco amplior Sardorum manus fefe oflcndit.ItacpclaßibusSurßtniepreed^ ercomnteatusingeii ti copia affatiin repletis, Rentiusad Saxerimurbem,preefi* fli totius inßtU fede, er Sardorum conuentu claram,accef* fit,er ^uôdprtefèâns mimitiorem gueerens locum Gtraliiit aufugiffet, earn urbetn copijs fuis occiipduit,(iuô etiam ap* pulit claßis. Tanta uerô omnisgeiKris annonee copia reper* tatfl,ciiß-umetiexnini,tüttiäadopimA militu etremigu falitit carnis et cafei, nttinerof^ maioris et minoris pecorif multitudo, ut multa ingluuie earti reru,paulo ante exurie/t tia corpora morbis tcntaréturynec feciis ac in peftilétia acci* dit, magnus numerus legrorü interiret. Nrf//lt;pr4 intéperié Sardoicoeli, gttee uel byetne etiam eratgrauißima, ea copi4 tibariorum, et multiplex reeëtium preefertim carnium efits, déficiente pane, affiëhs er paratis ad mortem corporibuf accefferat,ufci;adecgt;miferabiliter, utnon modo in milites et remiges,fed ad aliquot nobiks trierarebos ea contagiofa tespermanaret,et dimidia pars bominum abfitmeretur,reli qua letbaliter langueret, er ea clades aduerfo priflio maiof cenfiretur. Piudiui ego Auriam eius infauße expeditionif confilia explicantem, propterea in earn calamitatem claffei incidi/Je, qitod ßcuti propofiti prioris erat, regijq; conßliif iiciliam grendo beüo inuaderenequiuiffent,retardatifcdi*

SVI TEMP. LIB. xxvr.

ttt ton^ expcäü,tione KcntiMinm copiaruitl, (JUdiiU letardius, qu'un cxpedire, coiiflïtntumq; e^èt^c Liguïid adEtruri£portas addiixil]ct,fubiitdeqiaducrfißiiKis ueti^ tis maria clauderentiir : idcirco commcatns inopia ad^ duihs, Corßc£, ut neceßitatiparèrent, oramlegijjè, atq} Sardiiiiam apprehertdijfe,nthil hyberno tempore infamis im ful£ inckmc/Kiam refvrmidantes, qiium icjlate folum amp;nbsp;autumno Sardinia pe/lileiis eße eonfueuißct, quaßi cun^ uno tempore pro Cxßtre admirabili conißiratione propu=i g!2drent, mirumq; eßi fateretur, quod ipßorum conßtiß re!-fiißiiM deliberationeßußceptis tota ea natii^tione aduerßi ömniahoßibuf uero fecundißi:na proueni/ßtnt. Exinde ab infam littore difeedentes, Ltburni portum tenuerct quem antiquitus Ciceroni Labronem fuiße conßat, ho^ dieque apud incolas prifeum id nonnen retinet. Inflabat iam aduentus ciconiarum, prima non dubiƒ ueris ßgna aßi^t rentium^qui incidit inld:is Februarias, atque ita aperientö femari, loannes Morus primus omnium cum fua claßi profeélus, Siculum tranßuit ßetum Corcyrdmque per« tienit, quem non multa poß fuhßecutuS efl pr^ßäis Latl« dl«. Gjîlictc ueró triremes reliquias Kentianarunt co« bortium (itßulerunt. Jp/e autem Auria ea conditiotte Genuam eß reuerßus, ut cum oSlo triremibiis Aurianis, Pht lippum Auriam propinquumlegatumq; fuum, cuius uir« tutiplurimurnconßdebat, non multi poß ad Lotrechiunt J^eapolimobßdcntemmitteret. Jnitio autemaßatis ( ut diximus ) Pmlippus nauali pnelio prope Salernuni cutti v^neMoncatacommißisclaßibus conflixit partaq-ui« fhria Alßiiifum Vaßium, CT AfcaniumColumnanteop/iß lio captos ad Auriam perduxit. Hi firo redemptitiiu

K

PAVLI lOVII HISTOR.

étquum pretium poUicentcs, Auriam demißißttnii precb busorabmt, neferegiGaüoaidiuturni carceris miferi* am tradere properaret. Repetcbat enim eos rex multü de cdufisj^uod lege militari G~ßulf au/ßiciß capti, tradendi cenßerentiir. Sed id Auria expriiiatK flipendij fui condi* tionibus fe faóhirum pernegabat, quad longe moleflißU mum magnanimo régi cupidißimoq; oflentand£ liberalU tatiiatque dementia in captiuos dolorem affirebat, ufq; adeo, ut iracundia correptus, Auria: relfonfa tanquain infolenti£ non obfcurie auaritix plena contumeliosè de^ tefliretur. Cicebat enim Auria nupef expetenti regi Phi* libertum Aurantium abfe mari captum er pr^graiidem pe cuniampoUicentein, Überaliterconceßiffe, neq;poßeare= gern, utipromifilfet, iuraq^ militia: poßulabant, pro capti* uo uüam omnino pecutiiam rependiße, eumq; pro accepta nM,nere,aliamnonredderegratiam,quàm utipfum nieri* torumflipendiorum jfe er lon^ expedUtione fruftrare* tur. Sed Auriamßcuti didicimus, ut duriorem fe aequo re* giß poßulatiiinexorabilemq^prießaret,nequaquam peett ni£ cupiditai, fed ingens amor ergt patriam impellebat. Cenuenfesnamq^grauißimeconquerebantur Sauonam ß* biadimi, uetußißimoq^ipforumimperio fubtrahi impotett tiregis libidine, qui importuna detrimentofoq; uefii^U* urn pr£iudicio, portum atq^ emporium tbi condere, ad funt mam ipßorum contumeliam flatuiffet. Koeßquidem pub* Uco dolore Auriam uehementer angi Vaftius conjficiens, eiusanimum pertentare aufus, eo iam £grum ernutantein perpulit,utcommutatauoluntate, conuerfoq- fludio, re* pudiataq^ regisamicitia,C£farisaujficiafequeretur,à quo certißima prfmict expeänri pojjint, qu£^e$ omnesde

Über4*

Ävr TEMP. LIB. xxvr. ^4. liber^itiite regn concepts mAgnitudine honorii dtquè flipendij fuperarent. Clemens Pontilix, caufis Anrian£ aliendtionis compertis, per Saluiatim legdtum, regem amicißime permonebat, ut operant iaret, ne Rtiria caut famdeprauati animi difcejjîtsq-, jlà nancifei paßet,e^uod uir Hlepoßißione mar is patens, oinnino in officio atejue ami=: citia retinendus eße uiderctnr, neß labafeeret atgue deßce^ retadhoßem , fßes oinnis exploratlt;ie propè ui^orix cor^ rumperetur. Proinde imponendos eße iracundLefrenos, ne publicis rebus officeret,ß pertinAcius itel iitßo dolort indulgendum arbüraretur. MißtetUm Clemens ad Auk r^m T. Sangamabepißolis,quieum leniret, Cr ne quid properetranßgeret,hortaretur, quandoperpetuum eiuS ßudium fidesq; ueteris conßanM, ab omnibus foederatü exigeretur. Cxterum Auria, quum audißita Barbeßio Gaüicarumtriremiumprxßih ,ßbi inßdias tendi, G~ fa^ lutem eins adßcarios prope deßrri, opportuneßbi cauert^ dumcenßiit,atqueomnino Cifaris amicitiam amp;militiant tanquam ubcriorçm certioremq; compleävndam ratus, è Genua ad Erycem, quod eß oppidum iuxa Eunenfe pro» montoriumpoßtum, cum reliquis fuis triremibus fe con* tulit, dimißtqßub ßde Vaßiumad Antoniuin Leuam, ut cumeo communicatisconßlijs, de conditionibus ageretur, quideßrri adCffiirem in Hißgt;aniam deberent.Atq; itanon tnulto poß, Auria torquein conchyliatum, quem honoris caufa ab rege delatum acceperat, ad eum remißt, ab eaq; de more cerimonia,facramento militari fe abfoluit. Rex enini exaihsßipendiis hominem retinere conatus, nuila, per Io» achinuLeuantium Ligurcm,quem Lotrechij iußit,ab»aua lißatim uilt;ßoria,captiuos à Philippo poßulaßi memorauH

PAVLI lOVII HI5TOR.

»rtt«, dttjue item per Petrum Francilcum Pontremuldnunt fi-ußrdegit, quumidmfer£ pcenitetiti£ tempuf mciiijjet. Per hunc moium Aurid ßngulari cum ojjvnßonc regit ,me3 gnoq^eiiis incommodo, cum Cxfare trdnfegit,lt;::r uti du ximui ,cumduodecim trironibus, ud Aenariam liberdtos procercsVaßium çr Afcanium rctuUt, delctiscpium GaU lit ((d Aucrfdin, e^caßrit eoriim captA, confeélubuiidus GdllicMtiAues, Geiuum eß reuerßa, eotnßnßanimicon= ßlio, ut Gdllos urbe depeileret, ne(ji tdmcn nouum, diit Fre^ ^sij neminis, cui ipß antea eiiixe jiuduijßet, aut Adurtiij, quodnutltAdecdußsUmpridem odißc uidebdtur, prin-cipdtuminduceret ,ßdut omni extertio domindtu repu=: didto, pdtrid iuteßiiiAmdlis diuaßiiäaoppreffdßi, null’: qudin deßcientibu-s tyrdnuis , in libertatem fuA dußticiji ajßereretur. Hdiic cnim Genueiifes in uniuerfum iMiltit dnnAexoptdßepotiui qudm ß’erdße uideripoterdiit, quöd «orum ingenidnunqud)nfdtitpdcdtd,nouA fempcr ßude* ant rebut, er mutdtione principdtus tumultuqi urbdito iM gnopercgdudediit, pardtd fempcr plebc dd excitdiiddt fe^i ditiones fuopte inßin^hi, impulfuq; procerum, qui diucr* fdi alercßicliones,oßentdre potcntidin, e'’ modo hA, mOs dó illA,proutrepentindAibidotulerit,pdrtibut ddeßc con^ fueuerunt. Ciuitds ßquidem prior A ßditioßfeculi mores fequutd,infdno ermifcrdbiliinßituto,non in duusuti pri* fcA temporibut,fed in diuerfdt dtq^ multipUces fdóhoncsfciti debdtur. In Guelphos ttdmq; er Gibeüinos diduibu erdt, quorum principes erdiit nobilißim£ inter Ligures fdmili£ pdtritif ordinA nuncupdt£, Spinuld fcilicet er Aurid ex pro. feßo Gibellin£,erFlifcd dtq^ Grimdldid qu£ Guelphum no menpr^ßrebdiit. Vetereautemlegediuobferudtd cdutum.

erdt

SVI TEMP. LIB. XXVI. y; trdt,nelt;luij(iu(tmciuitdtii principatu potireti(r,ciui (fftt patriti£gentif. Hunc enm honorem eximinm popular furpitrdt, ea tarnen conditione, ut ex his ejjêt famtltji, qua Gibeüina partie (èrent. N^iik populuseo etiatn antiquißh »w nwrbo laborabatjCrfuper huncctiean nouafabbone di^ uidebdtur, quod uliqui maioris cläßif, qua honeflißitnif atq;ditißimifßtmilijsconftabat,uetußdte numero atq; po* tentid, pdtritijs aqudrentur. Huius claßis principes eudfe^ ïdntAdurnïj atque Fregosii, qui Cibellina ßirpif ccnßeban^ tur. Hi perpetud difcenßone, à mdioribuf per mdnus turn ßiiprema poteflatis crimperij ex aquodecus petebant^ certdbdntq;odijs Cf drmif, inclinante dd eos uiéhrid, lt;id qu os pdtrttius ordo,cfpopuldrium amplior manus dcceßif fet. litdgna quoq; fßcs principatus poßtdcrat in minoris cldf fisftudio, ea enim opißces infimamq; plebem contincbat^ cuius erat multitudo ingens, cr ad capicnda arma feren^ drfig; feditiones paratior. Hac infima popult claßis ante uigintiannos ab infiolentidturbulentiaqi ingeniorum, tan^: turn inualuit, utficutifuo loco mcmorauimus, patritios tanqudm fitperbè dominantes expelleret,eredhq;populdri3 um ftatu,àGa!li£regis,in cuius clientcld erat ciuitds, du^ thoritatedificederet. Quitumultus itfiq-adebgrantsfiuit,ut uixdduentudrmatiregisperdomitdciuitdtecocrccripotue rit. igitur fiub dduentum Auri£,Genuenfesanimos à prifii nisdijfienfionibusadconcordiamreuocantes, de confiituen do ohldta libertdtis ftatu, confilia inire caperunt. Mul!u tumfenatorum omnisq;generisciuiumcapita, ciusdamnd tiannipeftilentiafuflulerat. Non deerant tarnen in quibus uigeretftudiiim completlenda libertatis : Propterca paulq ante tuuicidta Gallorumcldde, qua ad îÇleapolim Lotrcchio

K aj

PAVLI 10 VH HîSTOR.

'aedderat, de abolendis ueteribusfadionum odijf piirtftft däg; ßdcli Concordia , per coronas ferntones ßerere cce* perunt, quos, quanciuam non obfeura: rebeUionis mitia uiderentur, Theodorus Triuultius urbiprapoßtus minitnè uetabat,utpotè quiit7i.lic£ probitatis, çy ChriflianiC di* fciplina: putaret nihil pace çr conß:nßi ctuili melius, ni* hilq; fadionunt, qutcfape criienta extitiffent, obliuione tutius at que falubrius. nbsp;nbsp;Andreas itaque iuxta urbent ei lit*

tori, quod Sarzaniiim tiocant, cumtredecim trircmibui ncihi appulßts,notosßbidues qttofdam euocauit, roflra* tarumq; ßn^larum feaphas mdttibus compleuit, in^ilcp ut’fxploratutn intra molcm pracederent. Orabant ci* ues,ut nihil bell ica ni tentare proper aret,ne urbs fada di* reptionis periculo obijeeretur. Idcireo Philippum Au* riant, Chrißophoruniq; Paliauiciniini in Auriant adopta* turn fantiltam, cum manu militum mißt, qui per notos ßbi aditus urbent intrarent, ’er quid fado opus ßret explora* rent. Interea Galli trterarchi, cognito Auria aduentu, nihil ßbinwra attulerunt, quinßiblatisancorisadpraliunt fe compararent, cr èportu in altum fe prouchercnt. EO cafuAuriaß:hapasßtasreuocat,recipitmilites, er dd pu* gnam compofitis arntamentis procedit. Sed nox adeô ob* feuraerat, utclafßesinterfeconfpici nequirent, momenta* tteisq; tantum, quum tormenta incenderentur, rclucenti* liisßammislpeättrentur. Quant ob rem Auria non te* merctenebras deteßatus, quôd Gallos procurßt ßuo pricH* um appeltere, er congredi uelle apparent, expedändattl luctmcfßeconjlituit. Qua mora, ei reniinciatum eß ab his,quosmißcrat,urbemelßeinpoteftatc. Ham PhilippoS porta arcus potitus, er Pallauidnus per Giaretain, quant uocant

SVI TEMP. LIB. XXVI. 7« Uocdnfportam, iuxta naualia iugreffus, pulßs exitinere Caüorum cxcubijs, in fi)rumperuenerant,coniun(iisq- uu ribui ipfum pr£toriujn, dcpulfa Ueluctiorum prtetoria co^ f)orte,ßneuiilnereoccuparunt,zr^uumlibertatis ingemi nattim nomen undiq^audiretur, Theodora arce fe tenente ciuitafoblitdGaUici principatus libertatem complexa eß. Inalbcfcenteuerodie, ^uum /peculitorium nauigium Aun rite renunciaßetjduM triremes èSauona nän nauigitione urbcmpetcntes,ignarasedrumrerumgu£ accidißent, ads uentare, Auria ad eoi opprimendas contcndit. Earum als tera in alto comprehenßi,alteram concitatam in littU6,quoii Cog}ret£plagi£eß,fuiscathenAtisremigibus plenam, euas denttbus propugnatoribuscoepit. Necmultopofl fublato C£fariano uexiUo, quo V^nis Vioncat£ pr£toria capta fHerat, ad urbcmfuburbaniUttoris loco, qui Malpa^ uos catur, claßim appulit, exinde^ urbem in potcßate ejjè eer tiorfaâus, Gallicasduas item triremes, quasconflernati ad arma aduerßis trierarchos nexi remiges occuparant, propugnatoribus adarcem confugientibus, coepit, accla» mante que ei populo tanquam uiihri aßertoriq^ Ubertas tis, adpatcrnam domum ire contendit. Jbt concionatus rid dues fui conßlij caufas apperuit, crfuum er^ patriam addudalibertatis beneficium, ut agnofeerent, conferuas req;fluderent, admonuit. Jpßciucs pr£ gaudioploraiis tes, certatim gratias agentes, receperunt fe fvrttbus anis mis, eoufurosbenefeio quod optimus dtiis çr patronus omnium fortifimus praflaret. nbsp;Creatus efl fubinde, aduos

cato in conßlium populo conßituenda Reipublica, Dr» cem uiralis nMgifîratus,qui ordinaret duitatis flatum,atq; item alter, qui bellt er pacis muniairadhiret, quod pleriqi^ K Hij

PAVLl lovn HISTOR.

(onicribendum exercitumcenfmnt, cjuem defccndenti in Ppcifèram iMÜcm Francifco Borboiiio SmBi Pätili régula pppQitercnt. Tantum fiorrófuit inplerisq; duibus tuens difilibcrtdtiifludium^ ut ingentein pecuniam in irariutn Uberaliter conjirrent. Scd üorbonius retro rebus de/pea ratis reuerfus, in Gdüiam Cifalpinam unie iienerdt, facile effiicit, ut Theodorus Triuultius honeftißima paflione redditdcircefibi confuleret, amp;nbsp;humdiiißime diinijßcs^dd tHtdGdllorum prjefididproßcifcerctur. Nee ni«ifó po/i hifdem copijs, qua: contra Borbonium compdratiie erantf ^duondin in poteßdtem redegerunt, biouiumq; item oppidum, çyVddum-cdfteÜum, quod eflddVdddSdbdtid,An=i tonij triumuiri ex Mutinenji prjclio fugientis , receptu (Idrum. Verum multo irdcundi£ßudio incitdti Genuen-ßs, ut bene mulibttos Sduonenfes relinquerent,ineorum fortu duo mdgnd natiigid plena ingentibus fdxis dcmer= ferunt,fcilicetutuidisctr‘emulis,omnemeiusportusop=! portunitatem adimercnt, impofita grauiore etiam poena fi pprtum repurgare uïlo unquam tempore tentaui/ßnt, PdriquoqueΣtitiaCaftellctiarcem deferentibus Gallis res ceptam, fundituseuerterunt,neuUaextaret arx, qua res ponendofcriiitutifiugo,uelciHibus tyrdnnis,uelexternis regibus occaßonemafferre poße cenßretur. Perunt ipfum Auriani cohortantibus quibufdam ciuium primatibus, ut dominatum ciuitatis, quern bona fors oßvrebat, fiißis pereitellet,eiusreiperamplummunus mira animi intègrts fate atq^ conßantia rcnuijfe,quum diceret ßbi exada propè ai -tisßni,crfatisopulcnto, nullisq; innixo libérés, ineptie ßre principatus nomen,fatiusep omnino effe zy multo glos rioßuhlddonumpatriadedicart, quam inde à quoquam priuOs

SV I TEMP. LIB. XXVI, 77 priudto due uel externo principe, ^ttifudope ad imperium^ prouehipoßet,dimcitiamcr‘ gratiam promereri, truanda nihil ad ueram laudem uberiiis,uel lt;td dignitatem honeftiut, uel deniq; adrcliquie uittS falicitatem firmius atq; ßylendi=! dim fère iudicaret, quam /eterttie fuji er^ patriam munijiK centiit trophteuin, pofl exeußum ipßm aujßicijs diuturnte feruitutif iu^m, in ßro memoriaqi hominum, liberattea fe patriteflatuiße. Nec multop6flpopulmuniuerfm,prtccla=! ra,ideoqiperenni gratißimorum animerum teflificatione, legem rogauit, quam decuriones cunfhs fuffragiß fanxe= runt, ue Aurin, ftatua Coloßenmagnitudinis è Lunenfi marmoredecerneretur, locareturq;redemptoribm, cuiut bdßhtsuerbiftitulminßriberetur: ANDREAE AV=» RIAE CI VI OPT. FOELICISS. CL VINDICI ATCLt AVTORI PVBLICAE LIBERTATIS, SENATVSjPOPVLVSQ^GENVENSIS POS. Paulo antequatn Ligures tamuaria publici ßaiuscomnut^ tatione agitati, inexpeibito libertatis muntre pacarentur^ Ctßar nutantem partium ßuarumPortunam,nouis copias rum uiribusconfirmandam rdtus,emediaGer}nAnia,Saxos numq-.finibus Henricum Brunßuiccfem regulum in Italiant euocauit. UuncBrunfuici dominantemequnurbserudition ribus GermaniS olim Tulißurgiumiuxfa Vifurgimamnem poßtum fuißh exiflimaturjFerdinandusrexCnßaris frater, oblatis ßipcndijSypropoßtiscp uberioribus premiis, aetate fiorentem er bellicn auidum laudis, facile accenderat, ut ad qunrendum nouum decus domo proficifeeretur. Coegit is paruo temponsßiatio ualtdißimas peditum legionesduOiS, armatoritmcj; equitum ingentem manuni,dcfccnditq;Tris dcntinis alpibus iußo tormentorum apparatu inflruóiiis,

PAVLI lOVII HI5TOR.

fècum adducens cdrros uehicula^} Gernunici

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;buf non modo commeatns nugnam uim,fed clybanos etiant

minor urn inihr furnorum conuebebat, ut Cererem expedU tèud inhoftilifolo,percoquere dtq;inde fe alere exercitut pojfet.Ad faniAm lîenrici defcendcntii,Veneti de falute op= fidorumdcurbium fuarum foïliciti, continuo Feltrium iin» ferdtorem fuum,qui pofl dtniffdm firendlt;e opis occdfionent, qudin Clemens in dree obfeffus fruilrd expe^ßet,in Piceno dtlt;^ Vmbrid confederdt,reuocdndum cenfuerunt,ut co Ger manis oppoßto,fu£ ditionisfinesdb iniurid deßnderent. Sed is peritus belli, neq; Germdnic£ uirtutisignArus, fudfit fe=! ndtui, ut uitdndum omnino udlidihoflisimpetumdecernes rtt,nullumpugn£difcrimenfubiret, fuds tdntumurbes atq; oppiddconfirnMtdprdßdijs tueretur, qudiido ipfe neq; Itdlicis peditibus cdmpeilri in pugnd confideret, dduerfns prtgfertim edigentes, quie db ßntdrio or dine dcierum inßus perdbiles uiderentur, neq; leuisipßorudrmdturdequeüris, \ nißtemerecommittenddßgt;retGemtAnifequitibus,quießent cdtdpbrdéîi,robuflorumq} equorum conßAntid dtq- impetu WAxime udlerentAtdq^ eds quoq; copiM,qu£ Sßrtidnis con= iunfhe,cum Antonio Leudbellti dd Kedioldnum gerebdnt, trdns Abdudreuocduit,udlidoq; prdßertimprdßdio urbetti quot;ßerQintumpcrmuniuit, quod fdmd eßet iUdchoßestrÄßtu* ros,tdnqudm Ber^mdtiumpr^da inhidntes. Antonius por r()LeudcognitoBrunfuicidduentu,Ahdudmtrdiecit,dtque und colloquutits,eum multis de cdußs dd oppugndndit BdU dem Pompeidm perduxit.Bd enim urbs,qu£primA omniutit to beüo 'd Cdfaridnis deftci0èt,Sfiïti£ detrahendd iudicdbd* tur. ^m Leud cdptum à Lotreclno T'icinum,ignduid Vent ti sßrtidni^ pr£ßdij,cui prderdnt Petrus Lengend Brixid* nus,amp;

SVI TEMP. LIB. XXVI. 78

HW,©' Annibai Picenardia Crem(inenßs,peßimcpo/kd cus fkdunm,inopinatahofti inuaßonereccperat, itauteare:s gione,qult;e efl inter Ticmtm Gr Abduam^pridabundi Cafti riani tmpunèpercurrerent. Qttibmrerum periculii exnos ui hoflis adiientu cumulatiijSfèrtia'BrixiamfuadentibM Ve netis ferecepit, Paulumq;Sßrtiatn ex patre Ludouicoger-nunum ßatrem prtcffAnti uirtute uirum Laudi Pompeiiß pritßdio impofuitjconßrmatum aliquot Sßrtiani nominis cohortium prlt;tßihs longeßrtißimk. Brunßiicui Brixia=: num Gr 'ßer^matem agros effuse populatus,et jtuis etiam incendijsbeüunigerens,deducente Antonio Leua,Laudein Pompeiam,ß(perato Abdua, peruenit, admotisq; tormentif oppugnare conflituit, quoniam Paulus sßrtia, depofcenti Antonio L€u£,ut urbemCtefariper inßdias creptamcontU nub redderet,niß cunibt affera gt ßeua experiri ueüet, ge^ nerosereffgt;ondebat,ße,a ßatrelegitimeurbis principe cu= ßDdia;impoßtum,neq;fidetn,neq; Jßem deuirtute fuaconce ptam fallere decreuiff'e, neq; bis terriculis crministerreri^ quibus ipfe Leua,quo minus acriterßrenueq^ Ticinu aduer ßus Gaüum regem deßnderet, minime ßeccubuiffet. ltaq;,uti luberet,mania tentarenf.Sperare enim urbem Dei maximit diiiorumq;,qui iuflte caufa; nunquam deeffcnt,beneßcio,Gr uirtute militumßuorum pro/ßerepoß'e deßndi. IStecmulto peß explorato urbis ßtu, duobus in locis,quibus mania in=! firmißima uiß:bantur,triduo perpétua quaßßatione murum perfirauit, flrauitej; fummdmpinnariicoronam,ufq;adeö lato biatu cdito,ut facile inuadiurbé,Gr capi poffeproptißi mi Hiißanorum iaäamp;rent.Prunfuicus enim,Germanistans quamparum adidnwnusexpeditis, primum pr^lij decus iiiffanis coneeßerat. defuitalacritoisatqiaudaciain^

PAVLI lOVII HISTOR.

genSfCommendantc Leuä,Hi/^MOYumcoliortibus, quifpri

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ntieRemiro ducefubiremurumcaperunt. liperarduumet

ticcliuein mœnium dggerem confcendentes,fcutdprlt;etendei bant. Sed Sfirtitini,crebrd gldnditi procelld, dppropinqudit tes çy fubeuntes primo perfuderuntjOccifisq; aliquotfigni= | firis,qui intrdre per ruittds duß fuerant.laiiceis et dlabardis 1 pulfos ill ßjßdm cruento impulfu précipites deturbabdnt, ßcj ut pré timoré incommodoqi dccepto, inftdurdre préli* uin dubitdrent, qudnqudm eos, Antonius ignduidm incre^: pitdns, ut dnimos reßimerent,rurfusqi irrumperent,uebe* menter ddhortdretur, Brunfuicus uero^utdeßnerent, inb quißimo loco pugnaciere, Leuam admoneret.Atq; itd Antonius receptui cecinit, quum occulto dolore dngeretur, i quod uiri ßrtißimi dut cecidijßnt in ßßd,dut letbißri suul ! neribusdebilitdtißbidetrdl}erentur,quoruindeßderio cxte j nudrißid préfididjC^ dijßciliorcm deßndendi Mediolaiii fd nbsp;nbsp;5

cukdtem ßibi futur dm projßiceret. Pdulus,depulßoßrtiter periculo, proconcionemilitesldudduit.boneßduitq^mune ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ribuseos pr^ßäbos, qui inmurocf periculofded conten*

tione ßnguldripromptitudine dimicdßent. Fzzcrt In Bdpti ßd,cognomento Mdchis,çy tAdndrd dmbo Cremonenfes, Pe

' IdcdnesitemBononienßs.Henricusquieoconßlioinltulidnt ' uenijfe meminerdt, ut ad ßrendam obfeßis opem Jlt;!edpolim contenderet,poßqudm imtid ccepté oppugnAtionis dduerfi ßtncfhq; prouenerdnt, neciiißxurdtodppardtumunitißi^ urbs iterum tentdndd uideretur,conßlii inops,circd Me-dioldiuim éflludre^noudij; belli rdtione Céfdri operam pré-jhire cogitduit, quad eadem d Medioldnenßbus,qu£ Anto= niusimperdrcdtqiexigercconßiejßetjgrdtuitddlimentddtq} ßipendid fe conßecuturum confideret. id ueritus Antonius^ djiiitA

SVI TEMP. LIB. XXVI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z9

a/iut4 ßmnlitione,GernMno laltcarum rcrunt ignâ,ro,f((cU Uperfudßt, ut id conßlium (ibiiceret,cr in Gmndnidin om= nino redeundtim drbitrdretur, quonidin peflilentia ttalde atrox ùm in legiones Germanicmgraß^tri cocpißet. Nam co infitntiannopefiilentisntorbi lues diffiifa fyer omnes italiig regiones,tertium ßrc mortaliuin purtem abfumpßße ßrebit tur,déficiente^; pdßim dnnonA,qu£ immenfijpretio cimElis tn urbibiis creuifièt, multi inopcsfi; pr£fcrtim inßolitis uten tesciblf,contrddn tubefenßm interirent. Quu de cuufu Ger muni, nel fuuconfuetudine, peflilcntiiepericulucoiitemnere foliti,coiiß)c(hs fiuorum funeribus, mortem itu timereccepè-runt, ut ftipendiorum certulficdcßituti,acurgmtiiinedie metu uddußi,peroßq; externum tunguum inßdubre cxlum, munipulutim domumredire properurent.tgt;icq; enimpetcre aeupolim,uut tuto proficißife poße prouidebüt, guum per infi/h hofiium itineru eßet trunß:undum,ucl ßi in Etrurium aut per TogUÜ Gulliüiterhuberent, lt;]uutulo hinc Florentin nos,illinc uerö Ferrurienßes Aemilium uttingentes uidm,pro infinßßimis hoßibus bubituri dicerctur, appureretq; ipßum Sunßi Puuli regulum,ciui cum nouoGullorum exercitu nu=: per in Itulium deßcendißet,occdßonem minime pr£termi/fi/=gt; rum,guin iunblis cum Feitrio copijs,proficifcentium ueßis giß inßlkret,^^ iniquo aliquo eins tum longi itineris loco, gruuedetrimentum nouißimis infiret. H£c Antoniutßuo preditui ußu,prolixe er libentißime dißerebut, utpotc qui colle^mpr£potentem ßtbi ußcißcere noUet,ne eneruatum o» pibus mßubrum ciuitutem, magno ßuo incommodo, delen» dum truculenti£ Germanorum uolens truderet.'Ferunt Hen ricumgruuißime de mulignitute Antonij upudßtosconque^ ßum,qu()d importunisperuerßlsq^ eins conßlijsfedeccptunt

r

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PAVLI lOVJÏ HISTOR.

fuifje pr£iic:iret,quibui db inftituto itinere petendje Nedptf lisretrdóïuijtotummu’jun jibi exconfilioCiefctrii impofl-tum,guuin tempiit dppeteret,obire nec^uiuijjet^dtq; itd ird= turn conßerfiAto diiiino per R.heticM Alpes Ldriiim Idcum et GriJonnen fines in Gerindnidm redtj/fe, mdgnd pdrte bellid appdrdtus,qiieindttnlerdt,reliibki. Gr multisequis parinJ pretio dinendieis,qnc)dpleriq; eornm prjegrandinm GTgrii uiwn,dttritis iin^li^ intumejcendbns'q; tails debiliMi clatf^ dicarent. At Philibertns Anrantim, non fine certo nu nine Gallis aduerfo,tinta potitus uii!hria,primun omnium feus ra lege priefcripta,ciMos nec comparentes proceres,qui rebellai Jent, autdubiie ßdei indicia prxbnijfèftt, ereéh) tribu-tiili, condemnauit, bonaq; eoruin, édita in milites ingenti doiMtiuo,pro fuse di^lribuit,ea ratione,ut ex merito ffeildt t£ uirtutis,pro dignitate ducum gt pr£^6iorum^redaéhl ut fifeum oppida benemeritis adiudicaret.ipfe contentus Afcu=: lo Apula urbe,Montis f(crioppidum,quod m Samnio Vin^ cetuius CarafapoJJederat,Va]Uo attribuit,Terdi)iando Gott ZUg£ArrianumT.Carraf£exulisoppidum,AlarconiC£ci» lian£ uallis,qu£ in Pr£cutinis efl oppida,qu£ Camilli Pardi fuerant,dddixit. Turmarum uerb pr£ßdis, etßiigulis pro^ pè pedeilris ordinis centurionibus atqueßgnifiris, Aquildt norumcaßellalargituseß, Grinhis Epirotarumprfßdo nomine Saccalo t^auplienß, quiMauarrum ceperat,caßel» lum m SalentiniS dono dédit, Philippoq; Eelg£ Caroli Ld^ noif ßlio,Venaßum,quod Perdi/Mndi Pandoniffuerat Beu* rioq;item Belg£du tdrattm 'm Apulia, qu£ Aquinatis fib tnili£ regulifuerat,conceßit,quain largitionem eo animo rd tam habuit C£far, ut Aurantium ea deßgnatione prdoccu^t paße fualiberalittuif decus quereretur, cum^ ex aliéna fa*

SVI TEMP. LIB. XXVI. 8« eile imnudicum Ur^itorem extitijjè dicer et. C£terum gnA Mis pecMniæ dbhii exortit eß, qui nutnjje mfide, ajjïati^ deféBionif fuf^icione, paratii in eam rem dehttoribui accu=: furentur. Cuiuf eUßisfuere Ferdinand^ Vrßnus Gruuine re^lui,^Fonßucm Ori£ oppidi mSalentinisdoinmuf, Draginetilepidißinti poët£ pater antique ßmplicitatiife^ nex. Bouiani autem cr V endfri regulo,cr Federico Gdeftu no, qui intempefliue nihil de Lotrechij uiShria dubitantes, arma ceperMt,çr eu his Altonuiri Auerfano ciui,mßrocer uices abfcijßefunt.lncredibile dióht eß,quanta pecimii uint tx uar'qs aiminAtionibus eo annofifcusacceperit, tn eurent feuerte inquißtionis dili^ntiitexercente Hieronymo JAoroa no,quern pro captiuo À Borbonio Romam perduélum,in li^ berando Pontißce tam piam quant nece/Jariam efficacis conßhioperam pr^fliti/fe memorauinuis. Non toto uer=s tente biennioab Vrbe capta, quo Genuenfestotiesnuita^ to rerumßatu, libertatempra/hntißimo Auri£ ciuismu^ nerereceperunt, Brunfuicus rebus inftcîis in Germa^ niant efl reuerfut, Lotrechianæq^ demunt copiât accedeu’: te peflilentia delete flt/tt, nouum in Apulia beüum exar^ flt, Venetisiut fupra diximus ) urbes priflini fui impe= ri) repetentibits, zr nonnuUis Gaüic£ faäionis ducibin fefe his in belli focietatem aggre^ntibus. nbsp;nbsp;Nam ut memooi

rauimus, À Veneta claffe Monopoli capta undique milites confluebant, zr turn Camillus Vrßnus, quem À Troia in Apuliamalegito Veneto mißum fuijfe a)nflAt,coaBis circU ter quatuor milibus hominum Manfi'edoniam obßdebat^ quam Cefarianinominis cohortes, duce Petro Aloyßo Far:, neßo,tuebantur. Cum Farneßo autem aderant cohortes^ pricterfuaspeculiares, nonulü etiatn alite qute Petri Marite

PAVLl lovn HISTOR.

Rußij, nbsp;nbsp;nbsp;Alcxdndri 'Vitellijabfentiumuexiüa fequebâtl^

tur.Hiiumq; poli deßieraids Pohtificitif res,impetrata nvf= ßone, Cefaridnii adhiieferunt, iufjuq- AurdntijParnefioß coniunxerdnt,qi(idb initio ßecutu^ C£fdrisnoin(n,dddiVf bii interfuerat.Gcrebdnt Kußil dtq^ Vitellij uices,duo pedi^ tum prdßih, CdrlottiKPdrinenßi cognomento Eques, çf Akxiui Ldfidres uir (Jiriecui, quibut uno confenfu urbeitt deßndetibutyßuiirdCdmiüui oppugnareatq^ obfiderecon^ tendcbdt, qttdnqudm turrim cd^ii fuis inßihm, qu£ erdi extrdurbem,igne cuniculisfuppofuo,totdmßrc cum clddt deßnforum,fuiscy aliquot incendidriß artificibus excidijfet. Erumpcbdntc/fdrtdiii omnibus propèhoris, et cum Vene^ tis quotididiid exercitatione dimicabant,iniqudcor.ditionei quod Veneti midtitudine equitum udierent atq; cx.o.ccdfio= ne dd cobib edas eruptiones,triremes,obuerfis tn littus pro-ris,inerumpentesboßes tormentd conijcere confueffent.

E 0 tempore Veneti terrd mdriq; impigre bellum ff:rebdnt) ndm prater cldlfem,qu£ niAgno fibi tifui et terre^ibuscO’= pißerdt, ntirißcdetidniGnecorum equitumoperautebdit’: tur,qui nonfolum circd Manfi-edoniamfed totd quoq; Aptt lid in Sdlentinis,Gdlltcis ddmixti copiis uolitdbant.Con’^ diixerant namep firtißimorum hominum turmds, qui exoß Turcdrum iugumß Peloponnefo reliquaq^ Grxeid^ inuitd= ti ßipendiß, in itdlidm trdnfire cceperdiit. inhis fucre,quo= rum nomind filentio minime pr£termittendd duximus, ut pr£cldrc conßet non omnino exoleuißi eque^irA militi£ di’ fciplindm tdntopere apud edsgentes antiquA fcriptoribus ce lebrdtdm: Demetrius lVidureßiusAetolits,(y’lodnnes Pdl£= ologus Byzdntius,duoq; item Spdrtdiii Elicoldus Rhdllct,cr' EmdtMelCLiddus, ere NduplioPetrusFroßi»d,eogenitiiS

Theodora,

SVI temp. LIB. XXVL ?t Tbtoioro, quvn Brixix cecidijje docuimuf, loannes cjuoqf Coronens, cognomëco Vii[co,ç^èZacynthoLufius digni täte equeflri, Theodorusq; Rhenes ^pidaurius, ut Clt;e^aria noshoc loco mnimè nominemus, apud quos militare lU quet inclyt^ uirtutis duces,Theodorum Ruccdum monium , Demetriiim Capuzzhnudium è I^auplio, cr Zucerum Epirotica ortum ftirpe, f.’ieg^ilopolitanuin cü uem,quieurbshodieLoiidarium uocatur in centra Pelo:» ponttefilocoualdècumpe/lripoßtu. SeddpudVenet^ mi^ liti£Gr£cos 4 mvdtis ßtpendijs prxcldrdqßaude fupru ae^ teroseminebdtGeorgiusEoßchius, co Dominica, quiPu^ tuuino bello longé clurißiinus fuit, genitus. Simon quolt;p Romunus, qui in Brutijs db initio profeSlus, eins regionis populosdd defriitonem compulcrut, mdgndsq;rcs gcftu^ rus uidebdtur, poßrenw dd Montern Aureum non procuti Cofentid lt;t PignAtcUo Borellio dcie fuperdtus, per Lucd^ nidm in Apulidmperuenerdt,cir duSlus copijs,quds dd eunt federicusCdrdfdperducere fero fucrut conAtus, Baroluttt ingreßiiSjbellumCitfdridnisinßrrecceperdt. Quibus nun djspermotnsAnrdntius, nt Apulierebusopem ßrret,Per9 dinundum Gotizdgdm cum dimidia pdrte equitdtus, qui ClUddrdticconßflcret in Apulidm mißt: Rcliqua enim part hyenutum circd Aquildm dimiffd fuerdt. Cumillus quoiq^ Vrßnus de Lotrechij obitu certior fdc^us, dclßerdtd expus gndtione Mdnß-edonid;, cumßiis copijs Trdnium occupa^ uit,propenßßimA Trdnenßutn ußis uotuntdte,qui Ù memos rid priflini Venetorum imperij, moderdtum grdnißimte gentis domindtum expetebdnt. Ex dduerfo Borellius Simos nemRomdnudbßeinBrutijsfußum, etPedericum Cardfant inApulidmßerecipientesperfecutus,cumhis quds hdbebdt

PAVLI lOVII HISTOR.

éopifî, äpud Andriain pofuit cäflrlt;i, tumultuarijsq; txcur« fionibtiscuinCteftriMiis iunilus bellum gerere capit, inia quàcondiÙQtK : quoniumeius équités muguA ex parte Sit cult ineptis atque ueteribus annis inflruBi er plané rudes, nequaquamEpirotisequitibus, arte fua per gyroshoflem eludere folitis, pares euadebant. Qjto mirißco equitatit fietus Simon, cum Federico Außdum tranfgrejjus, incur-/ioncmfaciens repentinam in regiones Canußo er Ceren-niol£,qua: CaflellumGeryonis oßm fuit,ßtbieilas,magnant utriufq; pecoris pr^edam abduxit, initoq^ cum ueteribus pr£feäiscoßlio,denuwiendaurbe cogitauit. Subidquoqf tempus, Rentius Ceres, quiutimenwrauimus, circaAqui-lamPiceniq;ßnescohortescoc§:rat,utOpern Lotrechio la turns Neapolim ire maturaret, audita Lotrechij morte, det ißeratiseppartimrebus, cumhisquashabebatcopijs, nam magtMparsmilitumfuerat dilapfa, ad mare defcendens,er ad SenogaUiam naues nailus, in Apuliam peruenit,er quodreliqui ante eum ducesflatuerant, munienda urbis Faroliconßlium fufeepit, tantacura, tantaq^ peuitia, ut camurbemdirutis omnibus ad unum ßtburbanis adißeiß, euallatisip ciuium poffeßionibus atque delitijs, nec dein-brisfacrofanfhsueteribusq^coenobijs parcens, lußbiofunt inmodumdefrgt;rmaret,tanquamlonge omnium grauißintA obßdioexpeäändaputaretur. Jiifdem ßrediebus,LanduS qui è Campania in Hadriaticum mare redierat, coniundb fibi Joanne Moro tonif ßinus praßet, toa claßfe admo- ! ta, Melfidhtm urbem ßrdter expugnauit, quum à terra uno tempore Simon Romanus er Federicas Carafa fuas copias admonutß'ent. Muralis uerö corona decus ad Votni nicum Bembum nobilem trier arcbum peruenit, qui per an

ten-

svi temp. lïb. xxvr. Si itntttif muro appofltM, pritnu! pinnof appreJjendtr.it. Fe*, dericus autem Carafa, quf refrigerandi caufa xftiians gi:^ lcitm firte detraxerat, lapide caput iâtcs occubiiit. fiif de, caußsAtirantiu!,quödin Apuliamboftiuin copias augçri, b eüum m Salentinos etiam extendi prouidebat, aperientefeannomaioribus uiribusbeüum rendum conficiendumq; effè iudicans, nouos duces fuis fub* fidio mißt, Alarconeinq;prafertim, qui Borellio lethali fe* breabfumptofiicceßerat, ipfumq^ Vaßium cum toti mole peditatiis, apparatuq;tormentorum, utNionopolim oppu gnarct. Quareprouifa, Camillus eduBis Barolo leflißi* tnismilitumfuorum,atquehis, triremibus impoßtis, Mo* iwpolim eß profeâus, magnisq; operibus atque omni telo* vum^nereitafe permuniuit, utVaßijimpctum cuniculis msrum fubruere conantis aliquandiu ludißcatus, irrito in* coepto abfcedere cogeret, quum ibi iuxta cum tnagno peri* culo Pomponius cubicularius tormento fui/ßt interfeâus, ita ut eruento dißcrpti eins uifcere Vaflius con/ßergcretur, j tt^Mendaniusllilfanus cohortis prafcéius, glande ßon* tem penetrante occubuiffct. U ille efl Mcndanius, qui fub arce Molis Hadriani uetulam olitoris uxorem impijs rnani-nibuslaqueoproianuaßeßjendit,qucdilla expetenti Pon* tificibinas laâucas infoßam operapueri funiculo alligan* d'tójCr furfum extrahcndasproiecißct,ßc ut tcftabili cius ftt fpendi/fpedaculo, profpe^antis Pontificis oculi grauißi* me perßx dies offvndcrentur, illéque lufla indignatione pemwtui, hominem ufque adeè impium execratus, pa* ri fupplicio deuoueret. C£teruln eius Apuli belli tuilla re prfclarè gcfla memorabili, quod latrocinijs crex* curßonibui uaflationelß urbium utrinque certaretur^

‘i

PAVLI lOVII HISTOR.

tumMuitexitum, ut pace inter C^farem cr francifcunt reÿ:m confcébl,fiiiiretur. Nam rex iii earn cura toiia in* eumbcns, ut liberos quos obfides dederat, redimeret, cun* {las fociorum rationes ,fuie reinwnwr, atq^ aliens oblitus, ne^lexerat, C£farq‘ petendo icalt£ cupidißiinus, ut de nw* re,ßcuti obtuleratpontifex, honore diadematisornAretur, facile obfides ab fe redimi pafjus eft, quum ei ducent£ aurefi mo/iet£ myriades pro redcmptione numeraretur. H.ic p4ce uclnuilieribusingenijstrailataatque conßfla, nihil régi fœUcius,focijs tierà foederatis molejiius atque damneßus fit it. Nam hoc fcedere, cum Veneti, tum Tlorentini facile flint pr£termißi, qui nonßne calumnia Gaüorum eo pacis beneßcio nihil adiuti, fed magnopere iniuria affiéli, de ßuxaßde regis conquerebantur,qui tametft pudoris ple* nus, earn duarum ciuitatum oßvnßonem infoeminas tan* quam pacis auidiores reifceret, atque eas inique deferereui derctur, quibus tarnen poterat uerbis humanißime foLiba* tur. Litdouica namq; mater regis cum Heleonora regiM nuruinBelgarumßnesad Cameracum contender at, ut ibi celebriconuentuhabito cum Margarita C£faris amita, de pacis conditionibus ex arbitrio, cxclufa omni uel legato* rumexternorum,uel iureconfultorum difeeptatione, flat tuerent, adeo occultatis conßlifs, ut Balthafar CarducciiiS itefanoprop'efermonereipub. fu£ dignitatem atq; falutcin inique proditamquereretur, zr Veneti non obfcur£ fuflgt;i* carentur, ea de caufa id percufßim eße foedus, ut ipß urbi bus, quasrecepiflintin Apulia, decederecogerentur. Qua in re Nicolaus Campanüs antifles Cafarem nwnuifleflre* batur, ut qu£ armis non facile recipi pofflnt, eius aquif* flmifoederisbeneßciorecuperanda (cnferti, fatagaite m tant

\

SVI TEMP. LIB. XXVI. Sj ei(mremCUmetitePoiuifice,lt;]uiRhauennam zr Ctruutn fibi ereptiif aliquando ex illa conjj^iraùone duorum regum, fibi repel endiU arbùrabatur. Itaq^ad pacif confe^æ nun^ dum, Gallic.irum partiS duces, Apuli£ urbes tradideruntf uhimusqi omnium eo bello Romcinus Simon tormente e/l inlerfèéius, quum Brundujinum nreem oppugntire pdr^s ïet,e^ÇeincMtiusJJjeculabundushoflibtisobieciffet : Ve» neti turnen aliquunto tardius fua prtcfidiu deduxerunt. Ac» cidit dutem,utbis propè diebus in agro Infubrum, fan^ Pauli RegulusabAntonioLeuaaciefunderetur, çz cape* retur, quo nuncio Francifeum regem apparuit opportune pacem petiuilje,quum earn omnino deteriorem accepturus uiderctur,ßCie[ariani de AntonqLeuicuióhria tempefti* ue diuinajjènt. Hic San^Paulus Borbonius non tnul* turn efficaxautfoelix dux, iam unum atq; alter urn annum in Gallia Cifalpinatranfegerat, incenfusq^ odioin Liguret quiabregedeßci/Jent,fruflra bellum inßrre fuerat cona* tus,atque item in/idias Auri£tefenderat,quum eius domum noihirtM incurßone occupari cr diripi, quod eßet extra urbii portam, per Valacercam agreßium bominum cobor~ tis ducem iußißet. Sed Auria domi non repertus, facile pe* riculum uitauit,neq; poßea extra urbem in ea uilla ßne prte ßdio atque excubijs pernoékluit. Itaque GaOi fefe cum Ve netis cr Sfortianis copijs coniunxerunt, ut Antonium Le» «(ira Ar (Hus obßderent, egregiaq; ßnuilatione ßieciem pros bentes inuadédi Kediolani, Ticinum continuo deflexeruntf quod ibi non multum ualidas in praßdio copias eße dedi* dßent. Quorum profeéUone cognita, Antonius paruo temporis ^atio deceptiis, uti cupiebat, Ticinenßbus opent ßrre non potuit. Brant in praßdio Petrus Biragus In»

L uj

lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ?AVLI lOX^II HISTOR.

fuheviSijuè/lrenuufGrtwbitf! equitumpr^feélui, amp;nbsp;Pf« irz« Botticeüd patritim Tidnenßs, Apontesq; Hijßanuf, cttitis uirtuti A ntoniui multu tribuere cratfolitui. Hi cired ter duo miliit bominum partim Italici crHilßanici ,pdrti)}t CennAmci generis coégerant, quibits udiebMur pront« ptißimiquiqiTicinenßum,quipro putria fnpremum uir» tutis con at um edere decreuerant. Sed bipartit a oppugnA* tione, quum Galli paulo itifra Perticariam portam oppu« gnareadorti effent, Feltrius fummafoeliciqi induflriatra« dufhs ultra Ticinum maioribus tornientiSt intercedente amne naualia quatere capit. Ndijz lt;z6 ea parte maniunt anguluspromintbadguideffenfores in corona, conftitutos protcffre uidebatur, quoan^lo celeriter deciiljb, latera propugnAtorummomciKo temporis nudata funt,ßcutpi* liscoronamperlongitudinemdetergentibus, inmuro con« fißeret nemo, qui fubeuntes boftes detruderet. Kagtto namqi co»a,tu Gallosßmul cr Feltrianos atq; Sßrtianos, ut fubirent er irrumperent„ingens cadentis muri ruina in« uitabat, neepropugnatores, uel multis cadentibus retarda« -iantur, quin pari conflantia dimicarent. Verum ^raggt; xy ^otticeüa cadenttbus, et deßnßoribus eorum morte per« culßs, uis irruentium diu fujlincri non potuit. Atq; ita Aponte ipfo cum expeditis Hifßanis amp;nbsp;Germanis in arcent fe recipiente, urbs cum multa cxde capta efl. Flam quunt fe reciperent Germant, atq^boftesobuertentibus nonnun« ^uamoraçyrepugnantibus inftarenc, toto /ßatioperre« gioncsurbisufq^ad arcem atrocitcr eft dimicatum, ßc ut bac nobilißima Longobardorum regum olim regia, çy tiuîli tn Italia urbium fcccunditate agri, çy oppotunitate omnium, ^dißciorum magnißcentia inßrior ,accumulatis

tot

SVI TEMP. LIB. XXVI. «4 tot dadibus, junditus propc euerfd anferetur. Häc exptbi ^nAtioneTdtriusßn^larem peritiiX müitaris er eflicdcis indußri^ landein omnium iudido adeptus efl, quod oppor tunctranfuedis ultra Ticinum torment is, boft es decepifi fet,erfecuiquàmtlli credidijjent, ex obliqua murumfe^ riens, latum ad irruptionem fuorum aditum patefecijjèt. Ea die tarnen nonnullos uiros fortes amifit, er in bis Pau^ lum Nlanfronum inclyti nominis equitum prxfcdum, qui quum effet odogenarius er indomito corporis uigireßuet, retur,nunqudmèmiliti£laboribus atq; periculis dijcefße^ rat. MalateJhquoq^Cefennasnobilißimie flirpis,dum cir^t cd uineas uerfaretur, glande caput imites occubuit. Quo padoautembic Francifeus Borbonms cognomentofandi Pauli Pegulus inAntonij LeuiCpotefiatem deuenerit, ope^ rapretium efße reor paucis etiarrare. igitur per td tempus, quo Andreas Auria à flipendijs atque amicitia Trancifei re gisdifeedens, atque obiter feClt;efariapplicans, cum incom parabiliuergldudis prteconio patricm in libertatem affèv ruit: Borbonius, quodciusfadicontumelia detrimentoq; regem ipßtmuebemcnterangiperfficeret, totusgraui in^ cenfus odio in Auriam er Cenuenßes, demißis in Poeiß^ ram uallem copijsßrebatur. Sedpoßquam, ut ßupra di^s ximus, inßdiic nibil proccfßerant, er Genuenßes opinion neßuadiligcntiores paratioresq; reperifßet, retro Alexdn^ driamße recepit, captaqi^ortaria, erpulßis tSlouaria CtC ßarianis, cum Venetis er sßrtiank copüsße coniunxit, eo conßtlio,utnouisduxilijs ( erantea peditum duorum cir^ eiter milium Plifßanorum qu£aBarcbinone in ttaliamper=i uenerant ) iterprfdiceret. Caßarenim, quad urbs Centia Callis efßetdetradä, magnopercgauißus, Cenuenßes ßuen'^

L iiij

PAVLI lovn HISTOR. » iosfubleuälidosq; opibus atcj; auxilijs exiflimabdt, quoi Cdllohofli mptdm Ligußia mdrls ndHi^dtiontnifuoinv figni cotnmodo prouideret. Vcrùm Genueiifes ea. Hipana fumduxilid^ decedente iampericulo, in urbcm minimi fut fcipienddcenfuerunt, qucindoßbifatkpr£ßdij in concor^ did ciuium ßre putdrent, G“ externd, tinsc^i pritfertim gentis prdßdid odiffint. Erdnt bi tirants d fadd corpos rum iüuuic, amp;nbsp;longd mdrls iiduftd, deßrme militum ge* nus, utpotiquießentdudum, necejjdriopotius qu'dindc^ curdto dde^inconfcripti,mdgnd ex pdrtcnon inermesmo^ do,ßdpropcmodum nudi,utquiuili piTldq^tunicd^orcdr bdtinisßgt;drteis cdlcidmentis utercntur. Hoj milites, poß-qudin non recipiebdntur à Liguribus, Antonius Leud,miß fo dd cos Ludouico BdWidno, ddfe perducendos curduit. Kic enimßtperiore dnno Ticini cdptm, zr Genuie dliqudtn din in dree eußoditut ,Gdllorum mdnus eudßrdt. Is uti e^ rdtuir impiger, quum eds copids reóh itinere pcrducere non pößit, ne boßibus fdcili delendds obijeeret, eds per trdnßterßis Apennini trdmites, dßierrimdxq; udUes, diffici» li drumnofoqi itinere, in Pldcentinorum ßnes perduxit, UdmboßÜescopiie inter Pddum cr Apenninum conßitet 'rdnt, ut trdnßre dufos circd Dertbondm zr uicum lri£ in-t(dderent,trdnßtuq; prohibèrent. Indduer/à dutemApen^ nini Idtere defeendentibus, pdcdtd dmicdq: omnid propone* bdntur,quàd e£ regiones Pontißei£ eßint ditionis. Cete* rum Edlbidnus tcrtidin ßrcpdrtem ßiorum,ßei(itid mon* tdnorumLigurumdbrupti eiusitineris fdltus infidentium, dmißt. in feßbs ßquidem er ßme propc eneäos i fupe* rionbuslocistrdnj'euntes, fdgittdscr idculdfuo more (in* tati ideiebant, er qtiuiii b£ deßcerent, ingentid fdXd ob* tuen*

SVI'TEMP. lib. XXVI. 9f tutnii'i Uij^anis prouoluebant, tinta locorum ZT rfnwo, rum inic^uit3.te,utHiJjianorum accrui profundii in uallibut pracipttes dati ljieätirtntur,zrp^ßim cjuèd cripincquin rent,à fociis deßerertntur. Induerätßquidcm Litres ßeua oduin Hijßanicim nomen, quèdabhif GenuimLigurilt;e caput rapacißime direptini meimnijfènt. H»$ fuperatis diffi^ tultitibui, opportune^- deceptif boftibuijBalbianuspdulo infraconfluentes Padum et T icintim amtra oppidum fuum, cui Pello ïooofoqi nomen eft, lintribut copias traiecit, eamqi tnanumin^eratbincolumen Antonitts Mediolani recreant dam ucftiendamg^fufcepit.ïs tironum\liijßanorumadueiit tus,tnfubrumcalantitatesaccumulauit, nam prlt;ieterquam quid zr flipendia praberCjCr domi liberaliter akreueterei Cermanos atq^ Higanos cogebantur, tirones etiam fenünus dos,cr ab extrema, inediafamelicos fuis laribus accipere,cr domeflicis copijs tueri oportebat. Hfc longe grauißima ch uibut,Antonius,ut militipr£ßaret,dir£ cladis uefH^l exca gitarat, quoomniupecunias abraderet,cfßngularufamh liariii ßrtunas euerteret. Se uero naq; edidh uir imperiofut etf£uus,à quoquaciueCcreremcoquiuetuerat,quumucnek lis tantum panis'ederetur, conflitutiseius Monopolij tabers nis, undeefsrientes magno pretiopanem coëmerent, tanta ediëtiatrocitate, utpleriq^ inopeslaqueimetu fame paßint interirent. Molendiutiqi triticipercoquendiq;pdnisuetan-; tes leges,pauidumuulgus perhorrebat,ita ut Antonius clarif ßmam paulo ante atq; opulentißimam Italia ciuitatem,ima portato ing^nti lu^i, longè omnium miferrimam redderet. Tanta fcilicetacerbitateatq^ßeuitiacrudclißim£ legisau^» tboritatemtuebatur, utueiabègentibustnulicrculis, qu£ deßdcrio panisfubcinericias conßcerent offulas,cr in farta*

L »

PAVLt lOVtl hiSTOR.

gin# pttf tniis oleo fuffrixi/Jênt,contufoq; in pildtritico rindin exprimere conarcntur, prdgraues patidf (xi^ret: ßcutnon mfdcetc,(iuanciudm antArißime Marcia Antonius Canicula (juxflorijordinisciuis, in corona dicmt, peram= plant uti rtor ciuis hic noßcr Antonius a Cicfare gratiant proculduhio reßr(t,quandoei fupra tot clara cognomina fummamcäclhitis, nouienobilitntiser^, Yurnarij titulunt ddiccerit. Ndm er/'rfèernicfwwrfrwerncnrf/eîpdreeî Cafa red aquili notaßtgnati,uul^ imperiales uocabantur. Ve» rùmncqi Antonius neq^ Cdßaripßeab ea execrabili diuina= rumatqibumanarumrerumlabc,ßdeliumq; ïnfubrum mi^ fêrijs, uUamomninoinfamiam ad fe redituram putabant, ntodo opes fuas aduerfus con/}gt;irantium boßium potential tonßrmarent.Ciuandoncq; Antoniusdeßrmatdurbisaß)e^ ßw cöwmo«erct«r, neq; Cdßarisabßentis moUiri animus,tot inUi/ßaniam fi-uiîra mißis legitis, utntißerusßnem imponi iuberet, ad mifericordiam fleäi potuißßet, utpote qui aliéna potius cum luäu eo beUo ui(hr euadere, quam inanis cle* mentid laude potiriuellet.Qjiibus rebus ßebat,ut Antonius nbsp;nbsp;nbsp;!

fiudio militum firmior faólus, zy numero cor um auitior, quando iüis cunOa ad pradam obijeeret, hoßes facile con= temnebat. liam neq^ Venetus imperator,ita operam exigett te {enatu,pugnax erdt,ut qui periclitari uires noHetttenues dutem erant Sßrtiana copiameq^ apud Borbonium aut ßr^ m£ uires,aut expedita coßlia uidebantur, quibus uim adm9 uereuelconiunfhscaßris,Qr cominuscongredi auderent. Itaq; communicatis conßlijs, çtr abieâu oppugnandi Me= iiolani cogitatione, optimum faâu cenfuerunt,ut hoc mO’: io Antonius lenta er longinqua beUi ratione obßderetur, Tcltrius in uetera ßia cailra concedens ctd Caßianumßtpra

Abduant

Svi TEP. LIB. XXVL Sä Abiiiäm,ubi amne ponte con{irato,exVenet(i regiotte cont meatibuf er copijs iuuaripojjetfidfepriefiitnrnmpollice^i cebatur,neguic^uiimper îAdrtMnctm regionent, qux erat refirtißima omnibm reruin copijs, dd obßelßosimportarc^ tur.A diuerfa tiero parte Borboniiu ad Abiatum conßßeretf omnesq^ inde, ciu£ ßubuebi Ticiniemiß'ariopoßßent, com=: meatu! intereiperet. Sperabant enint hoßes,poßlt;]uamui fubigi nonpoterantjdiuturnie obfidionis incommodis minù nèfujjvduros. His conflitutis apud Landrianum uicum, ^ui efl ad decimtim lapident ab urbe, Beltrius caßra nw^; uens,ßgna ad Caßiantnn dirigi iußit, Borbonium adnw^ nens, utpari digreßu ad Abiatum iter intenderet. Sei Borbonius inclinante die nec^uaciuam moturum ca^ra, fei poilridieTicinunt fe iturum dixit, quodibi grauioraquiCs dam tormenta, impedimentaqi deponercflatuißßet. AtLe=: ua, qui dili^ntiffime in earn excubabat curam, utexocca^ fione alicunde hoßtbus noceretur,ubi didicit Beltrium con^ clamatif uaßs liBorbonio dißeßiße, fujficatus id ßiturum, ^uod ußi etienit, ut Gaüi nec}ualt;juam mature proficifce=: rentur, pr^ß^hs omnesaduocauit, inüruStis^militibuSy paratoi ad proߣtionem de fecunda uigilia ßbi adeffi iußitf cobortatusq^eos, utalacri ftudio fecum cxpeditionem(u=t fiipercnt, poUicitus eß poß exortum Solern uidos eis ai pradani Gallosfedaturum. Quödß, in^uit,ut non plané reor, ßßinantius effu^rint, po^remiimcertè eorumag^ men certißim£ prade uobis cedet. Milites fublata uoce reßonderunt, utßrtia conßlia digna fuperioribus uiihlt;» rijs, ingenti animo agitarepergeret, fe namguequodim^ peralfet periculoßc proßbhonis dubiag; aie munus ala’s cribus er impauidis animisejfe fubituros. Nec mora.

PAVLI lOVIl HISTOR.

guMt^Uiiin iplècunamp;is propèmembri^articulorum dolorc caperetur,fulgentiiiar)iM induit, pr^mittiteguiatum, du plici^; inilruéla (tcie, hincGernMnif, iüinc Bijjtuniilaterii cingentibui,lt^licis ucró cobortibuf tormentorum praßdio ton)litutis,udhoflcscontendit,quosnondum proßdks cr txpedieiidis impedimentis ititentos deprehendit. BorbontiH a^ui nihil minusputurat, qudtn Antonium inürttilis copijs fibi ad iter parata ßiperuenturum, ijuuin oriente iam Sole lintheatade more hofiium agmina con/pexi/ßet, obßnpuit, grauiq;metu, uti deprehcnßs accidere folet,necjuaquam te-merè correptus eß,ob idq; pr£ßertitn,quod ab heßerno con^ ßlio Guidonem Rangnuiin primo priSpoßitum agmini Ticu num prlt;eire,atqi ibi hojßitiaparare iußiffit.lmparatus itai^ er multo ßjatio 4 prima acie dßuniius,tanta perturbatio^ ne medij po^emiq; agniinis circumuentus efl, ut tumultuo ßßime adern in{lruere,cr rcpugna,re ßulha cogeretur,^^ uiceleritateq; incumbeti^hoßis,animo condderet. Pr^buit Antonio Fortuna Ijiatiüparand£ uiâhriæab inopinato ca^ ßt, nam quum maioris torment i currus, perfradis rot£ axin bus, media lutulenta in tiia conddi/ßt, uel ob id magno fuit incommodo,quodGalli etiam nobilißimiéquités, idfuble* uare at(^ reficere conatßin pedes deßliißent. Vetere ßquide ßto inßituto turpeducunt, tormenta ex itinere occupanda hoßibiu reliquiße. Hac mora ßcuti Ran^nus iußo ßßinans tilts quam ita facere eßet iußßts, tantum anteeundo conßdt itineris,ut neq; reuocari,neqi admoneri de repentino adueit tu hoßium,opportune potuerit,neq; obiter Antonio produ cendi peditatus defuerit tempus, qua pededri ade promota, te equitatu audadßime dimicante, media Borbonij ades,cui fe coniunxerat poßrema,pundo temporis terÿ^uerterecce périt.

SVITEMP. LIB. XXVr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;87

fxrit,lt;juttin Antonitit in Sella fulgentibtts proteâus itrmd criflislt;i; conf^icuus,fiiccolantibut baiulii in aciemfefe infèr ri iaßijfet, omnium nainq^ oculos in fe conucrterat, quunt aperça ^lea adhortaretur fuos iioce terribili,et peracri ocu lorum obtutu Gallosterreret. Interim Germani,guiGallis »tilitabant,quod nunqnajrrè alias acciderat,turpißimi ter=s ^ue/terunt,uipotequieß'entex collebHtijs, qui fuperiore temporeGallica fiipcndiamcruerant, autexearegione eß fent confcripti, quje eß citra Rhenum, L othoringiceq; fines / attingit, nee multam habet Germanics uirtutis cr dt/ciplU n£ opinconem. Germanos Galli pedites, er fecundnm eoî italicaetiam cohortes,nulladedecoris cura, fiubficutafunt, paruaq^ ideociedeseditaeft,quàdneq;à fclopettarijs inter confiifos permixtosq^ordines opera cxigipotuit,neq; tor^ meta nifi pari periculo di/filodi potuerint. Ipfi Borbonius la tamfifiampericulofoequi fialtu fuperare conatus,ab equi» tibui eaptus efî. Nec longé ab eo, eandem fortem tulit Clau^ dius Ran^nus uir impiger, qui po^remx aciei prafuerat. Stephanus quoq; Columna infijjam pmepj datus, cocideti te equo,magnum falutis diferimen adijt,quum ^leatus in la cuna firè fuhnerfics agrè fiefemanibus hoflium eripuifiêt. Leuapotitus omnibus torinëtis atq^ uexillis, et duce capto, ab dus rei gefta fama ufq; adeô iiiclaruit, ut nemo eius leta^ tisJux, uel in confilio capiendo folertior,uelinexequendo acutior cr efficacior haberetur,Hiffianiqi eum,flpro/fiera uteretur uaktudine,Magno Confaluo eius magiilro parent tuafurumdicerent.CaterumGalli fœdoeuentufuperati,de G«tdonc Ritngsno non obfcuriconquerebantur, quôd eos deferuifie prepropera eius fiftinatione pr£dicarent,quan^ ^uamille ita imperanti Borbonio iuremiliM ob/icutui9

PAVLI lOVÏI HISTOR.

fuiffe teßiretur. Sed earn impofittc contutneli£ controuef* fiam,quie, Guidone indigndnte er prouocante obtrcêhito* res Gatlos,ßn^lire certumen poflulabdt,7eltriiisfamiliart fermoneitd diremit, ut çy'Borboniumcr Guidonetnpäri propc erroreddifeipUnddifeeßiUe iudicaret, approbdnti» bus ipfo Letid nbsp;nbsp;Vaftio, qui und Mdntux tres cldrißimi n9

fbrißeculi duces ßrte coiuerdnt, apud Hippolytü Medicein, qui tum è Pdnnonid legitus redibdt,db Hercuk Gonzx^ cardinale hojßitio domifußccptum. riióhs ndmq^ßntetttijsj quibus eg) prxfitts interfui, i difcipliiid rjtioneß bellied dijjèruerunt,fingilorum ducum eßße miineris,qui diflindis dgminibus in itimere fdciundo prxfjnt, per di/foßtos equiv tes mu,tud diligentid emenß itineris ß)dtidmetiri, /jifjH

txtrd confßeihim ßgnd prxireßnere, dtitcriores me- ' dios, medi/ po/kriores, quibus paßibus ednt ob, [erudre, ut undquxquc icies ddßubitos ho,

flium iiKurfus ex propinquo pdrdtd ßt, qu£ circumuentx opem ßrdt, zy uniuerßs codais uiribuscoii.

P A V L I I O V I I

NOVOCOMENSIS EPISCOPI Hucerini Hifloriarum fui temporis.

liber, xxvn.

ICTATORE Cdponio Rem^ publiant adminiihdnte, Ploren^ tini recenti fuo incommoio, ZT tot aduerßs GjBorü cußbusperi culfi, in earn cur dm incumbe^ bant,ut Clementis confilid diligen ter explordrent,opportu}Mqpdd= uerfus iminiiictispropè beüiuint prfßdidcompdrdrent. tioniiidnibus fit^uidemconie^birii ddduBi,fulficdbdntur Clementem td amici tidm Cdtfaris effe Yedituriim, ut inui^is eins copijs contra ipfos uteretur. Prouidebant enim eum,poflquàm in liber Mem effet reßitit tus, minime conquieturum, donee uetere patrije domtMtu potiretur, offinfum fcilicet Lotrechiano fordere, in quo dù fertè perßriptumfuijßtjpudendd ßbi zr damtioßfinut con« ditione,utpopiilarisFlorentin£ ciuitatis jhtus in clientele Cdüù regis fret, deßndereturq; eins peculiari ofßcio mUv nereqj,poßqudmfuds copias dd Lotrechium communes hot firs oppugnantem Fteapolm mißffent. ProptereaCaponi^ US non ignArus,quàm grauiter offrnßis eßet C£fdr,qui nulm lamßbid Florentinisiniuriaminßrri debereexißimAns,eo Etrufeee legionis auxilio, fuos duces oppugnAtos ate^ obfeß, fosfuiße didieißet, p^nti/icem tioniniqua quicdan i eiuité^

PAVLI lOVII HISTOR. tepofhildntem, niollictidunt poüus £qiiißimis reß)onßs, dccrbd ne^tione exdgitdndum putdbdt, nc C^fari fct dere iungcntur. Erant cnimgr^iiiaG~ mokjiißitnd eiiu dnimo,qu£ ddfugiüdnddm )ndiejhtem,iKnuendd)nq^ ticnti^' tiiiexiflimdtionein perßcriptd fuerdnt,his faderibuf, qttk biis,ßeobfejßocdptoq‘indrce, AlßnßiK Temrienßs prille ceps C^ßdri opportune detraihis uideretuYyÇ^ Veneti noui conditione infadus GaUicum eßßentrecepti,quorum ille MU tindm Pontificio iinperio diu poß'ejßamper occdfionempeß ßme d PortunA nudäkltipontificis’recepijßet, i/uero Rhd* uenndm er CeruiSoccupdßcnt. Qji£ omnid,qudnqud)n cx dutboritdte Innocentij Le^tidtq- djßenßidliquotCdrdinA^ Uum tranßd0hdejßent,Pontißxniß pldniinßdnus, erfuidi gnitdti ineptus hoßis ßret, rdtd hdbere non poterdt, utpotè qui de recuperdndd potiusdtnißdditione, qudm de uindi* cdftdd iniurid ßiri cogitdndum eße cenßeret. Idin enim per Rntonium tlt;}ußetuldmßenAtoremPiedpolitdnunt,quem Vi* terbium dccerßuerdt, le^ti C£ßdris uices implentem,et qud erdt mirißcd ßolertis ingenij induürid pr^ditus, Cicßdrcni Pontificireconcilidremdturdntem, de coneordid dffireca* perdt, ddeo falieiter, ut propenßßimis utrinqueduribused res tentdretur, nee multos poß dies bene dußicdtoßolenni* bus tdbulis conficeretur. Qjtod ut crederent Plorentini, in uniuerßum ddducinonpoterdnt, ut qui Pontificem inexpid* bills eiusrecentis iniurilt;e,ßigeneroß ßgt;iritusßret,obliuißä nonpoßße pr£dicdrent,quorum opinionemob idfdlßdineßi euentusdocuit, quonidmin Pontißce tantd erdtereptidb ingrdtis ciiiibuspdtriie repetend£cupiditds, utomnemre^ centißim£ cdldmitdtis dccept£ memoridm, ipfo nou£ ßgt;ei pondereßuperdret. Eodem reruinconßliorumq; ßueeeßui

SVl TEMP. LIB. XXvil. 80 Kiljtts eft cum prtefcriptis manddtis Hieroitymt/s Va/ïoncn fis antifles,Pontifidicfiimili£ di/fienfiator, qui apud Bisrchi notwm Cii:fiiYeinconuenit,lt;itqjhisfi:ïtnclegibusaimeo fx^ das percußit. Pontifex Chrijtiaiuepietatis titulum prieten^: dtns,miferatus'q^ quajfttiie diro bello Italië ucijlitatem,fyn’z ceram,deterfisfuperioribusodiis,uoluntdicmdtq; amiciti^ dm Qiffiari ojjvrebat, poUicebaturq; fie de mort capiti eius int peratorij diadeinatis coronam inipofiturum,fi Cdfiarianis uiribus in patriamreduceretur, undefitiacnm iniuria,pro=! pinqnifipfinsexpulfis, amplißima ciuitds Florentia fœda atq^acerbißimapopularium imperitoruinqÿ hotninum tys rannidepremeretur, optimatibus ficilicet contumeliosè atq; arroganter eiefhs, antiquisq; ritibus diainarunt IntinanA rumcprerum ufij; adeô impie atq; infioîenter perturbatis, ut inflorentißima dndum urbe, publica falus, dejfierata con=: cordia,conclamata uideretur. Adiedum efl, ut poflquant tlorentini aduerfium Ciefiarem,confifi incerta Gallorum ui âoriie,arma tulifiènt, maiefiatisreifadi, libertatc zy'dii^ tiquisfiuperiorumCffiarum conceßis inimunitatibus fieuerc priuareiHur, obiterq; ciuitati principem Alexandrum ado leficentemiinponeret,cui ipfieCafiar ad conßrinanda fexde^ raaugendamq;Alexandri dignitatem, Margaritam filiant fie calibefiuficcptam, in matrinwnium dejfionderet. nbsp;nbsp;Hunt

bscperidoneos homines trapurentur, tumultus inufitata perturbationis atqucpericuliapud Florentinos in curia exa ortusefl, uniusmalc fiani atq;elfrrati ciuis infiolentia. Hic trat lacobus Gerardus contunMcifiontepopularis, qui non in Mcdiceosmod(gt;,fied bi patritios omnes liuore atqueodio percitusfirebatur, ob id turn fieipfio turbtdior atque arro^ ^ntiorfiailits, quod per id tempus fiederet inter oihuiros

M

PAVLI lOVII HISTORi' dccurîones fu(gt;reni£ poteflittis, ciui iiikuori confultanii gratia perpétua in curia aßißunt. Is literas 'a quoiaW ioachiito Serralio lacobiSiduiitti apud Pontificem toti funt ne conßliorum prepoßti cliente, ad Caponium perferi» ptasjdelapfasq; eius finu,maligne coüegerat, nailusq- mate riam calumniandi obiurgandicj; diétatoris,eè rem turbuleit ta uociferatione deduxit, ut dißatorperßdie reusßeret,ac* eufatusq; concurßt in curiam turbulente iuuentutis inful* tantis nbsp;nbsp;propemodum uim inferentis uite diferimen fubi*

ret, quum nonnulli 'e ßneftra ilUco precipitem danduni dicerent, qui aliéna à falute libertateq^ patrie cum Pontißce inßnßßimo haße confilia agitaret, nefandumq; profetlà facinusin necemoptimier probatißimi ciuis editüm fuif* fet, qui optimaßde magißratum gereret, niß Laurentiui Sennius, qui erat oälouir e decurionum numero', iuuenis equitateerconßantia animi preßantißimus, fuperbiant cratrocitatemimperitorum petulantiumq^ ciuium deteßa tui, corpus fuum furentibus oppofuißit, abduóhimq- in fuam ceüam diókltorem, extremo paUentem metu confer* uafßet. p.arum literarum exemplum Gerardus paulô an* te mißrat ad quofdam fe£le fue dues, qui in priuatam do^ num/àroproximam conuenerant, cr de tollendo tore fumme atrocitatis conßlium, accerßta feditiofortint manu, inierant, curieq^fuperiorisfcalasatqueoßia occu parant,concitantibusprefertim Thoma Soderino cr Al* finPo StrozZ‘t, qui nequaquam ex fimultate Caponio int ßnfi,fed ex damnationc dus honorem petituri uidebantur, quôdpopularisfludijsprerogatiua fumme nobilitatis atq; exißimationishominesaddiilaturam aßgt;irarcnt.- Poßero die coaili in conßlium oihginta uiri, atque ijßnwl, qui ex rtliquH

SVI TEMP. LIB. XXVII. pa Tctiqurs magißratibuf jtgue coüegijs publica confuetuditi9 aiinngi folent, abrogate efl Capomo magiflratus, dtlt;]ue K honor biduo poß dcLitusad Prancifcum Carducciu, (^uent nemo canditatum ßre putauijßet.ltd ut Soderiniis,amp;Stroz Zitfua fpedeiedi,€xconfcicntit( diiimi pudoreq; repulßCi peruerfa mißr£ ciuitatis comitia damnarent, crpleriq; ir, iderent,quôd homo in Hifpania duduin decoâor,et pan cis in Kepublicd notus, tenuioris Fortuna:, nec pritcUri, quitnquam uctußigeneris, ab incondito populi ßudio cld^ rißimos dues anteißet.Vdlebat Carducciusfolcrtisittgenij firmitate es' perurbana eloquentia, fed qui obliqua ocula / Cr pdllicLtficie, rt£cj»Æq«4i» decentem aut parem tanto h» norihabitumprjeferret. ScquentidieCaponiusnihilagrè fcrenj, «juôd magiflrdt« exddißet, fed de falute folicitu^t quanquam, utfefcanimo conßrmaret crtimcredeßneret, amicißimi, crmdgnrfpctrs f€natiiscohortarentur,inpab lio (ttro er duili capitis integumento, dd dice nditm caufant paratusuenit infenatum, fereniore utique uultu pacatio^ re^; animo quam pridie,quum tum cocdneam familiare ta gam fumens, pro fe pauca Petriq; ßlij falute prafatus, cau=i famfuädemißißimi magillratibus commendaßet, ufq; adeo fupplidter, ut innoccntiam fuam in dubium reuocaß~e amicorumpropenßßtmiiudicarent. Erat enim Caponita naturalenis, minquam uüainreiratus aut fcrnidus, ut=t pofe, qui patientia er moderittionc cunilta aßiera ßrrit er fuperari debere prædicaret. Protulit Gerdrdt« ima mitis accufator exemplum earitm literarum quas folo fun fiulerat,lebhtatumq; in fenatu eß. Cuiusfententia talisfuit, utinosexEtrufcofermone uertimus. lo^cbinui Serraliui Caponio diiltdori falutem. QMonwm non fempertut4

M ij

PÄVLI lOVII HISTOR.

oßvrtitr ocatßofcribenii, pr/efeiitem na.óïus nundtint noluidiffim, cjuiiitefacercmde inßituto ne^cio certio* rem, de quo probe fciiex arcuno me ägere cum gruui illo quem nofti homine, ma,ximcq;f((milim Pontißdi. jj mhi retulit dementemßttii projßere ßrmiter conualeßenz temeoejjeanimidécréta, utfe hotKflu conditione cum ci-uitdte conciliet, amp;nbsp;belli conßliu pcnitus abqcut, neque £gerrimeßtlituru5,quod populut perpetuo remp.udmini-flret, CT partit libertatis iuru tuedtur, modo per tequM cotiz ditioiics, ciuili more, propinquorumfiiorum ratio apud magißratushabcdtur. Sed quoniamplurafcribere non li cetfitc uehementer petimus, ut ad conditium locum ex= traurbemcoüoquendicaufa Petrum ßlium ad me mittof. Pib eo enim cuniia, ßdeliter exprimete prxclarc cognoßces, qu£ in negotio conßciendo opus ßnt. Vale. Hä qus exliterisrecitabantur, aqud fufßiciofos bomincs ita anU mos commouebant, utplerique maligno pcrfubfeÜia tnur-tjvare oborto,cundil peruerfe interpretarentur,çr magnA tarnenfenatus pars communicatis fermonibus, cum pros ximo aßidentium ordine fubmiße deliberando, eius rei culs piam 4 toto IxßemaießatK crimine fufßicioneq- remouens idin cenferet. intereos,qui mirißcc Caponiofauerunt,exs titit Petrus Viühriuseius contribulis, qui tum erat fexdcs cimuircollegiorumordinisciuishoneftißimus erde optis mis literjrum ßudijs d:gregiè meritus. Tum uero Capos nius.i diilatore caußtm dicere iußus, in bancfententiam conflanti uultu, miroq; omnium ßlentio loquutus eß. S E Q_V V T V S morem er difciplinam maiorum mco rum amplißime diSkitor,prudetißimiqi cauße mc£ indices, nibilunquam carius Ubera patria, nibil unqnam pratclds

1'4

SVI TEMP. LIB. XXVIlf $gt;» râreâie confcicntiß laude honeßius duxi. Quando^ui* dcmremp. uti probe nouißis, pluris fanperßccrtm,quant pnuata cominoda. Pudebat enim ea expcdklre ferreq^ premia, qu^ turpi obfcquio uel adulationefacile pararcn^ tur, abhisquiexufudominatuspro libidiiie cui:(iamp; dare atque eriperepoterant. Hoc inflituto atiimi ingrijjus curix am ad obeunda nwnia ciuitatis,per quinqtiaginia aiinos itd fauifemperproß)cxiq;exoptattienccunquam dilfcratx li^» bertati, ut in iitraq^ Reip.Portuna, modoßrtem modo in* corruptum,nec unquam demifßim animum ßrrem,Ciuip* pe qui ui[£ innocentia, er domeßicoißugalitatKlaude con tentus, qu£ duteiiirtiites(abßtiniiidia) domuinoftr£ fein perpeciiliaresfuere, opportunitates teinporum expeäan das atqueomninoinaturècaptandosarbitrabar,quo exci* tari, iiigcntibus'q^ciuiuinaniinisconßituijßne perturba^ tionelabeqiciuitatissfccuralibertospofjèt. Affùere itaq; Ttij immortales nonirritis uotis ciuiumuti pic concepta, er libertatan interniortuam infßerato excitarunt, ciuita* tiq^nulloeffiifo fanguine, quod ipforum ntir£ benignita* tisfuit, largiti funt. Hane eg^ ante alios flagrantißimo fludiocomplexus,utdiu apud nos uigeret atque floreretf omnibus conßliorum artibus adnitebar, prouidebemq;, ne infirmas eins radices uUa aduerßa tempeßas reuelleret^ primumq; omnium dementem ipßcm,nobis, his pr£fertint lenimentis er ofßcijs, qu£ libertati noßr£ nihil officerent, pacandum,aut omnino ffie er mora dißinendum cxiftima* bam, ne accumulatis iniurijs irritatus, alicunde nobis inß* dias, atq; arma moliatur, uti quis non imprudens, ominari facile potefl. Probe ßqtiidem agnoßimus, quos Jßiritus gerat, quo angircanimitorqueatur, quodpatri£domitM

M iij

PAVLl lOVII HISTOR, turn, iombäis ruiitii cafu oppreßus, amiferit,qud Januftf tn.'icbinatiptie bdlicicouAtUi eum redperecupiat, zr ulcU fciodidin tUos, qui dignitatem eim pudendvs contumtlijf obtriuerint. Bxetitt^ txdgitata^ mentii confdia, ut 4 nobü auerterem,lt;egro blandim€ntaajjcr£nda,iuflisq- irasmiti^ gandas rebar,Jj}c inicébt non miquin conditionis, fi nos icquitatererum potiuf, qudm impcrtunalibidtne, uolun* tdtes naiirof mcdcremur. Quamobremper tacobum SaU tiiatum, quern non plus de «lïd Ponttßcis propinqui fui, quàmdefalute libertatcq- patrie, folicitutn eße cejnperio fcioqi, operam dabam, Serralto i'rit(rnuntio,ut cum Ponti= ßcc de compofuicne agerctur.Verebar enim nefadere Gal» lico,quo tlligatilumui,uehemcntcr cffenfus,delferato mc-tiorc confilio,uelinuitusad C^farem ucrtcretur,quod no^ iifnMgnoperccauendumtimendifmq; Jiodie magisac)na= git cxiflimo. Proifide iam ab initio, ne propere cum Gallo fxduepcrcuttremus, enixe contendebam, nifi cidem faderi Pontißx iunffretur,fcilicet,uteobcn(fl3, utrinq; cauticne fonciliato, ùaltdiora certioraq; priffidia aduer/us inuidof ndbucCefaxif copiât pro comfrwni falutepararcntur. Sed in ancipitidcliberationit ne^tio, intempefliua, uti perno^^ feere fas efl, uicitplurimoru feiitetia, atq; ia clapft falubris eonfilij rationc emneintercidiße, quoddolet, agnefeinws. Qu£ huiußnodi fuere uthuius cßicü pro IccuriMe publica fufccpti,ncn contumeliam,qua: mUngraui cum pcriculo pa ratHr,fed gratiam omnino expcilandam d uohis putarim. Quinqi ille 4 nobis h£cpoflulabat,ut patrimonii ßufbbus, fii^li £qu4 oneris lege perfoluto,ut potiri liccret, ßbi pu-: eila neptisredderetur,propinquis einsadiiusfecundu leges in R-Onpub. petendis honcribus daretur, nbsp;nbsp;quod ad tuenlt;z

dont

SVI TEMP. LIB. XXVII. 51 äam Ponfifidj nominii authoriMempertinet, Tlorenfinii dccumandü facerdotijs abjlineant, cr facrofanSatemplo^ rum donaria fuo iniulju auara manu no attreâent: poüre^ mo etiain,ut deicdas gentilitijs inßgnibut pilot, priuatis fal tern fainilio: xdibui aut templif maiorum fuorum pia libe^ raliate ledificatis, reflitui pattremiir.Hitc rerum capita, tquißimi dues,ft diligenter conßderem,necimprobe expen dam, uelßcutTuilatecrexade cunän concedantur, facile fatebor me non uid€re,^uid incommodi aut detrimenti Rei^ pub.aff'erripoßit,quumiam pridem eiedis adolefcentibiu Mediceif, quod/fonte nobit tantum hori’antibut dontinatu txceßißent,iut ciuitatitex decreto publico rcliqueritis, nec idea exßdeueflraßt , dignitateq;fenatusid decretum fu’: fiuliße. Rono itaq; iurerepeti, quod publica obligetur fide iudicarepoteflis, nifi aliquot duiliumpradiot umred’* dituaugeripublicasopes, crfarcin belUcos fumptusinc:* pte'exißimet ea ciuitas,qu£ per fexdecim annos inexhau*: fits opibus, perpetuum cum Pifanis bellum geßcrit, er me tefleatqueadiutore confecerit. ^^unquam enim pecuniat huic urbi alendo erfuflinendo bello defed liras credide* rim , fi fit finnumapud dues, quod rede optare facilius quoin Ifierarepoffumut, communis concordiaftudium.lSltc item fatisprouideo, quidnobis officere poßit puella nouen* nit patruo facrorum prindpi depofeenti benigne reddita. liam praterquam, quodeam erfexut, cr atos tu tarn ab omnicontumelia reddant,cauere etiam oportet, nehacin re, dum Pontifid nocere quom morem gcrcre malumut, Callite régis fixderati maieflatem olßndamuf,ß rrgio ortam fanguinei cr nihil tale merentem,diutius in uejhlium uir* gimumfeptisadferuaniom iudteemm. Tantum uerô abeßf

M «y

PAVLI lovn HISTOR.

ut contpkRriido dues uniuerfos, dtque hii honora nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;le

ff partiendo Reip. nocedtur, ut bac ciuili benignitate tant jimtiorem florcntioremq; euafuram arbitrer. Amantes fiquidem patriie conftitutie libertatis fludiofos, ueroé^ bonotranquilli pacis gaudentes, una maxime concordid Idtari decet, obUuifeiq; item omnis priuatte iniurue pus bliciCq; ßmultatii, Infupcrabilem nancpie ciuitatem, non arma, noiipecuniiii,fedunuspublicidecoris confenfus effis cit. Porro quod quarto loco petitur, ita mihi, amp;nbsp;bono cuique ciui £quum uideripotefl, ut nihil foedius ey inuidio fius accidere poße exijiimem, quàm fi ßireta ZT uiolatd fummiPontißcisauthoritatc,tanquam dtro facrileffj pias culopoUiiti, infamiprorfus duaritia: nomine dqua cr igni interdicamur. Poflremo autem, ut deieän inßgnid er « tuli reponainur^fummaratione indulffndumputauerim, negloriienoßrte communibuiq; ornamentis flultißime ins uidere uideamur. Ham er ß quicunq; Medicei nominis principdtupotitißint,renomineqifueriitttyrdnni, in ciui täte tarnen,ß non uere libera, non intolerandiscerteccmpe dibus uinäa, qu'amplura, quod faterilicet, glorioße laus dis monumewa condiderunt, qu£ homines elegamia;ßudio ßplurimum admirantur, aduenie peregriniq^ ßijßidunt, er noftri dues £què iufla atque dißieili imitatione amulen tur. QuodueroaddeßrmatumCofmifepulchrtim pertis net, noneß quod quiequam aliud ineptitts er inanius fds äbtmfuifßeiudicem : Quandoquidem ea deraß tituli ins itiria, cuicunquenon inßdfo ridendafit. iÜius nanq^ itiffs nioßßimi uiri oßa, ad perennem numeriam non an^aflo quidem loculo , fed luculcntißnna incemparabilis templi ießudine continttnur, qult;ffine inexpiabili e^ prope impid totius

SVI TEMP LIB. XXVII. 9J totius Jmnuiii generis inuidid excindi dekriq; no poßint, ut hic pr£terelt;tmus literdrum fefnpiterniefainig prdfidid,ijuh husNiedicei (irè omnes tdmdfliitd qudtnliberdli dißciplind mpenßßimifemperfduerint. Ed ndnque uel nobis inuitis perpétua durdbunt, niflputemus totius Europa gcntes,dd quds hißori£ mdndrint, dd irrdcundite noflr« libidinentt cun^los dtutdles, qiiibus eorum nomindcumldude infertd fintjinußtdtdconjßirdtione cremdturds. Voî itdqs qui E.olt;t tHdnd: uirtutis exempld fmuldri honeftißimum ducitK^mcm tnini/ße oportet,prdcldrdtn uirtutem,uel fummis adumbrd^ tdmuicijs,tdtam hdbereinfeuimdcddmirdtionem, ut Pop. Kom. dizt hoftis Pani Annibdlis jhtudm in ßro cun^s perpetuö /ßeibandäm, coüocdße mdxime decoru exiftirnd^ rit.lixc ßunt crimind,quibus jrcijji dduerfus Pempub. dcc» foTjUndeme nonnuUi ßruidiore tuende: publics exiflimd= tionis ßudioproue^,improbo dut certeil}otoore,pdtriiic proditorem dppelldre nonerubuerint,uelobidpriefertiin, quid huiußnodi confilid ex drbitrio meo ßubtilius er te(hus concepts, decemuirati oähuirdliq^ coUegijs cotnmunicdndd nonexiflimduerimiCuius obielti nome fdcilèdiluitur,qudn do bidnee dlios,Ldurentius Segnius,er Idcobus MoreUius, optimiciueSjdcnonnuIli dlij exhocordine,meßcumdehdc reloquutum fuiße, er hds ipßds lit€rds,qu£ tnihißnuexcide rint,oflendißße,pr£cldri tefles eße poßint.l^cque propteredt quod non omnibus hlt;eccommunicdndd iudicdrim, pdrum ßyncero dnimo., pdrumq; integrd fide,conßlid, qu£ ddßums ittdmrerumpertincdntjdgialßeexiflimdri debeo. Verebar enm,ne diljiminda dpud ßifßicioßos er imperitos,uti ßdpi dccidit, Idtiuseßrrrentur, dtq^ indeeo, quem optdbain fße^ rdrec^ licebdt,/ücceß'ucdrerent. I^eq;eniin ußq; adeo ungu-^

M

PAVLI lOVII HJSTOR. ßfCrciycumJcrictiepoteJhtisdtäntorem efJèputAbdnt^ ei, ciu£ cogitetet co(iuat,fdëtio teg:re non licedt,lt;juum eiiH ßt miuierii ç^ofjicij, uigildndo Zir penßtdndo,id unum re* fßiccre, quo pluriimim Rcipub. prodeßepoßit. Hoc dtiinti inftituto,ßcuti fupremihonorisrdtiopofluldbdt, diâatu* rdm ueüro infigni beneßcio nühideldtdm prorogitdntq;, priudto meo tiiitunt,' non publico periculo geßi. nbsp;nbsp;nbsp;ßpec*

tdui, ddrepandfuelindignAmortepdrdtuißum. Seddpud uos,lt;)bßecro,id waderdndii ßcntentiß fcrendoqißuffrdgio ud Udt, totiuf uit£ me£ curftu,in quo nufqudm improbc ßßUi: Vdledt pdtris mei manorid,qui pro pdtrid pugnans, Hifano beUo occubuit: Vdkdt, ut mdximi opto, prißtni iudicij ue* Uri teflimonium, quo me nihil dmbientem, minimèq; pre* benßdntem, hoc ßummo honore dignißimum exißimdflif, quum rccens receptu libertdx,neqi importuno,neque rerunt imperito refhreegerecenferetur. Hemo quidem repenteßt in4liu,quod de mc ßu/ßicdri homines nolim,quum idem ßm, quifemperdpuduos integeruit£ omnisq; expers fceleris, ßxdgintd £tdtis annos exegerim. Hccideo deprecor inte gerrimi iudicij ueflrißeueritdtem,qudgt;n obtreila.tores mci, dccußdtoresq; jonge mdximdmdtque dcerbißimcim requi* runt,ut dpuduos certd clementi£ lauspdretur. Exiflimit tote ßquidcm uosnonde digniate uitdq; er förtunismeif in ßußfirdgium ituros,fedfdéhros indicium depublicd ßdlu* te,qudm ia, fuperi incolumenferuent,ßcuti me .-t uobis beni* gnioredécrétaconßerudtum irier fßero eropto,Caponilt;gt; perordnte, ßecedenteq; in interiuscußodUcubiculum, eii woeJo liberia fùffrdgijs indicium eflfdéium, ut ntdgno dßin* fu.cunftis ßrefenten/ijs dbßolueretur. KouebiU enim papn* (um uirigrduisnMießis,dcrioribus calumnijs circumueitt^* ittdgno^

sVI TEMP. LIB. xxvn. 54 Wgttoij; eiui diu uirtutis amp;nbsp;integritatii arguer mento curia exccdentem, onntes ofitimatium ordines do^ fnumdcduxcrunt, tantafrequentia'i, utquuadpaternicdo »M«j Ijijk'ii, trans Arnum agcndis gratijs fubflitijjet,nouißi mi agininis pars grauior cr honoratior, prlt;e turba, ad cux rii limen adhuc b£reret,tt multi cxbis,^ui turn dainnatum uoluerant,aßuta dtßimulatione comitantibus admifceren^ tur, inßarq; magni triumphi eaßequentiiC potnpa,intermi xto lacbrymisgaudio, Caponij gentiles cr propinguipreK biq^ dues maxime Utarentur. Tantum uerb abfuit, utguic guam priflinaiexiflimationis inipfo,exMitafummihono* ris ia^ira,deperiret,ut fuperata inimicorum acerbMte,no ua guadaincorrupti conflantisqi animi gloria adaugeri et reflorefcerecëferetur. Veruntea/}gt;ledidtßimicomitutusfi'e* guctiäfacile inde ories inuidia corripuit,gu!i poüridie ma~ He,duofumm£authoritxtis le^ti, ClaudiusVcüegius Gab lus, et Antonius Surianus Venetiis,eü domi bumaniter inui fgt;]ßent. Quamobrë Caponiusgrauioruapudpopularesins uidiam ueritus, amicis admoncntibus, in agrumfuum clam feceßit.His cognitis rebus,Clemens uebementer aduerfus Flo rentinos exacerbatusefl,guc)d in omnibus eorum aäioni* busatrox contra fc odium emineret, nec fe quicquam uerA eint ßmulata leniate npnJ corrupttj c«nÄ)r«m fere ordb nton uoluntates proßcere po(Jê per/ficeret, nec deeffent, gnod maxime impiu et contumeliofum putabatur, qui eum fine uUabonorisaut fanditatis prafationenominare, Cle« mentemq; nudo nomine appeüare, ey tanquam fßurium,, liegue idco rite Fontißcem creotnrn dicere confue/pne, er in patritios ipfosep pr£fertim Mediccorum necejjàs rios, quiueierü iüorum ergi fe benificenti£ menwriam

PAVLI lOVlI HISTOR.

rctinerent,nec alerteßudiu fuît pro Rtpub.tiudarc ucUent,^ perpétuagraffdrentur. f.motonAnq; Cdponio, Reipub.fdi des iminutdtd uidebatur, quum iiis er iequum,dudisq-, hu nMnitds nufquam uigereitt. Vis eiitin er acerbitds immi= tislt;pßiperbiaapudel]iratosccecdrabiepopulareSy ertur^' bii.tm prefertim iuuentutem, uirtutum loco cenjebantuf.

ßquidem Carduccius eu mente Rempub. fuerat com^ plexus, utedm hisartibus, qu£ nuximè populo placerent, adtniniürandam exiftimaret. Ueq; cnim alia uia juis fuffra-^toribus gratiamre/êrripo/]è prouidebat, nifi femaxiine populäre acerbißimumeppatritij ordinis Medice£q;fat}ti= lia: hojkm futurum oßenderetyqitum alioquin dilt^ntenf accuratecpinduürium er fafhoniprobe addióhim lenatO‘ rem prlt;eftitiffet, er fufeepto diiklturx honore, impauidus ■ erconß^tntißimuslibertatis deßnforhaberipercuperet. id enimßbiexeo nMgiüratudecus petebat,utßde tnclytus,in= ' corruptus pecunia, er pro faäione inexpugnabilis er inui-(his propugnator euaderet. Qu£ tarnen non incertauirtu^ tes inipfo int elucebant,ut turpißimis inußata malignitatis maculis feedarentur. Nam impio ergi patriam conßlto,litea ras, quas e GaUica legatione Raithafar gentilis dus ad fena* tum perferibebat, aut fupprimere, aut notariés peruersè in-terpretindas dare conabatur, utpopulus commentitijs fabu lis ^ceptus,in conßlio Reipub. deterrimo diftineretur. Nant quum è Gallia nihil propenfum à rege, nullumq; abeo efß-cax prießdium,ad falutem feruanda duiMis,Carducci) Ute’: ris dfjirretur, inani /fe auxiliorum animos iinpentorum fu ßentabat. Necquifquam tarnen optimus ciuis er àfaâion^ femotus reperiebatur, qui in Gado regeiam plane Cafari conciliato, quiequam (fei unpetrandi opis reponendunt

SVl TEMP. LIB. XXVII 9^ anicret, cinoi ille ante omnia nel cum fbciorunt detrimento liberos objides reetzere matitrarel:. Äcceßit ad hoe infame pror/us nelt;jM!Ùmifianorisfaéhim,quoduehementer ipfins Carduccij cxijhmationem Ujljfe uideri potuit.Nam amanif fimas, qnje ornamento nrbi erant, Mediceoru et lacobi SaU /iiati nidas, intemperantK et turbidee innen tntis impetu,int cendijsabfntnendas iu/Jèrat^guanguai» idnoni)nperaffè,/èd dißiinulanter delendas obiecilfefateretnr,fcilicet,utextatn 'horribilifoedoq^nMleficio,nunquamneniamimpetraripofi fe diijiderent,cinando id fcelus promifcu£ iuuentutis,ad om* nes jerè ciuitatisfamilias pertincrct:Ediih qnoq^ innfîato, çr ß religionem )feâts,isr tejhmenta priorum aiiimorunt ttfliinentur, maxime nefario, xettodoehiorn, hojfitalium^ domorum,ettemploruinpr£diaeonßfcandauenundandaq; propo(uerat,cr non comparentibus emptoribits,ea locnple tibiis,fnb pœna maie/htis cociniinda addixerat,qu£ impo* tenter decreta,cnm certa labe priuatoriiin, ßrinnas ad exci* dium redigebant.Ver'nm Carduccinsßiigentesfna incommo* da /fecie pietatis admonebat^nt patrii fecuritatem prinatis diuitiisanteponere uellent, ejuando incoluini patria,opti* inaßde pecunia reddi poßet.Quöd ß contumacius ceffarent, officioq;patri£deeljent,ßreut improbi conßlij panasda* rent, paulo pöfl cxfrenMiit cladem aut ab hoflibus barbar is, aut ab impijs tyrannis extra pœnitentiee locum laturi e/fent. ineandemquoq^fententiam paulo ante Carduccius,cjituni eßet decemuir, mentionem prunus intulerat, cum de cogen* dapecuniaageret, ut donaria templis religioßßime dicata tollerentur, quod ea non tarn ad omamentum pacis, quam adbelli fubßdia coUata exiflimari debere magnißcc pruedi^ caret.O.iofasfcilicetopes,^ nihil profuturas,adßilutetn

PAVLI lovn HISTOFL

patrie impendi transßrriq;debere, ßcitti cbdritdte pdtfi^ duRi boni dues, ß fdliapublucd qn^reretnr, pofihabsnddf iitdicdrent. Qunmdchi^ CarduccijimperijsnonnuUi ciuif mæjh liberocj- ßmone in coroiM dtßererent, quod ittininte ' pr^temüttendnm uidctur, Antonini Albertiis,uir honfßißi nMSQrpcrurbdnus,non infdcetèdixit,non cfl optimi cinef, quodqnicquMt d dicbntorecommodiui çy ntitiui expeéh^ tis,ndm poßqudm decofhri Rcinptib.coi»mißßis,neceUe f'^ turnm eße prottideo, utnosomneicumipfd Repub. deco^ qudmui.Sedtumqiiunthoßeslonge aburbe dbeßintjneque adhucdppropinqiidtii bclliincomnwddfentirentur,de cdre d Citrduccio decretunt fieri non potuit, quod nondumdut certd aut propinqitd dduenißet neceßitdi,iit opui eßet eind totem infomiifiicrilegijflogitio contdntiiMre,ci(in multo md vinMoßvnfione Pontificii,quod nifiexeimauthoritoteriK toUipojJèuidereiiturtCiuödoquidein eo donArio extra pro* phoniinriiKim, iom facraeßint, obidq^prxfcrtim, quid Leonis fi-otrii )nemorilt;i,qui eo omAmenta ad cultuin oUard um pio liberolitdte contulißet, grduißime Uderetur.’ïtd tä* men eins rdpin£/fies mdlis ciuibui illdtd eß, ut id fcclus Car* duccq,ßucceßbri pdtrdndumrelinqueretur. Prxbuit tarnen dnßdin turpiconfilio exequendo,qttHmmAtronds tuipti.ild busorndmentis, ßngulds'q; fdmilidiueteredrgmtidtq- auri fuppellefhleß)olidnddscenfiiißet,ueterum Romonorumex* emplo,quum extremis Punici belli cdßibus mdtronx ditesgt »erofd propenßione omne durum O' drgentum cxßuo man* io,ut pecunid cudereturjn xrorium detulißint. Corducciiis quoqi,quum dd moenid hoßem expedfaret, tarn firtc quant inexorabilem diikttorem geßt, quum proximd maenibm = dificüjUelfianmx amanitdtis dirui iußiff'et,ne uenturo bo=

SVI TEMP. LIB. xxvn. quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9«

ßimanition /èdempr^bmnt. Acerbißimc auttm ifnpera's uit, ut qu£ poßeitt ufni hoflibui effe, omnif generic cornea^ tiis,pabuliq;pr£fertim, inurbemconueherentur, er que trMsßm neqnirentyultro incendijs corrnmptrentur.QUit tdictifeueritite, lugentibm fud detriinentiiminoribusprie^ fertim ciuibuf, exardentc inuidii, ingens contraxit odium, (JiiinqUitm idfuturi belli dira conditio flagitaret,er cunchs citiibuf patrio:falutem priuatis opibus anteponendam cen(e Vet. Adiecit ijuoij; animum muniendo urbi,ita ut,ß c^uid uc tere in muro uitij aut inept£ deßnßonis ßret, ea omnia nos uisartificijsemendarentur:inflitutisq;operibus,er curator rum coüegio opportune creato,pr£poßtus eft,quih£cont niaex dißciplina, beÜicorum operum impleretatij; perfice^ retjfrancifcus San^üiut architeüus ciuis bonus,erinlt;ht^ ilrius. Is pr£cepta et docii mentaducumet militum ßequutut, partis noua propugnacula impofuit.Sub id enim tempus Flo rentiniiVIalateliaBaleani!ceptis dc caußsdiduóïtimlt;t Po«w tißce, neq;€i(}ui Paulum patrem capitaltßippUcio, affè^ cifßet, fatis fidentem,exauthoritate Francißci régis condu^ óhim ducem crearant,Stephanîic}iColumnam difpartitis nm neribus urban£militi£pr£ßcerdt,minoresiß aliquot duces, crinhis^^arium,ileapoleonemq;Vrßnos, er Gcorgiunt Sanéiacrucium Komanos,flipendijs ßiis addixerant,quibus parifludio ßatagentibus,egregi£ muniri urbs coepta eßtma-i gno operarum ardore, qu£ ex agroexcit£,opusfacereco gebantur.Iam enim Pontißx dd urbé acciuerat Philibertum Aurantium Coßariani exercitus imperatorem,er cum eo de inßrendo Floretinis beUo conßÜa inieraf, conß^hq; bello Apulo, er AlßmCus Vaflius cum Flifßanorum cohorti-bus, er Ferdituindus Gonzaga cum equitatu in Vmbriant peruadebant.

PAVLI lOVII HISTOR.

ferudiebänt, ut inde in Etruriam defcenderent. ïncrebue* rdtetidinfdmd nbsp;nbsp;far ent abHiJfania citeriore,pro^cdient

Auriana dtq; Hijfanicaclafe Genuam effe peruenturunt, adquem Pontifex tres fuinmte dignitatis le§ttos nußffet^Kt honoris cdufi ilium, quo iret,deducerent. Hi fuereAlexatb der Varneßus fenatus princeps, amp;nbsp;Prancifcm Angelins Hi= fßanus,cuius diligentia Pontificem carcere edu6ium,ob idcß fumm£ pietatis ofßcium, purpureo gilero donatum fiiißi diximus, er Hippolytus Medices luliano Pontißeis ß-atrt patrueligenitus,er cumeo Alexander Nledices C£farisge* nerdeßgnatus. Aduentabant quoq^e Germania noui diiceS cumualidisequitum erpeditum copijs,Philippus ArefioeUf Bel^,et Felix V itembcrffis c Sueuia, quiutCdfari pr£ftdio adeffent,'Tridentinis alpibusfefe demittebant. tpfe quoqiie Pontißx cum uniuerfo ccetu Cardinalium minor umq; pr£^ fulum, iditerpcrFlaniminiamuiam, ut Fononiampeteret, ibiq^C£faremopperiretttr,fefeaccingebat. dnibusde catt^ ßs Carduccius permotus, in fenatu retulit C£farem mißa h ^tioneexcolendummolliendumq; ßbi uideri,ereum qui^ biifuis conditionibits oblatis, ne hoflis ßret,pr£occupaduin‘-utpote qui cius inuiéh imperatoris uim potius per conditio-ncs, quamarmisauertendamputaret: ratushocfacilèpolfè impctrari,qubd idmldtefama,ingrueretSolymanum ab drianopoli proßäum,cum inniimerabilibus copifs in Panno niamperuaßffi, eo cofilio,utregnu ab fc iure belli partum, loanniq; Sepufio beneßcario iureconcefßtm, ifdem uiilri’ cibus artnis repeteret, eumq; Ferdinandi armis Pannoiu^t pulfun^reduceret,quc)dfu£ dignitatis atq^amplitudinis ar-bitraretur,eum tueri atq; deßndere,quö ipfe,ucl Chrißidni noministitulum prdßrentem, libcralimiincre, Budanain . regidt

SVI TEMP. LIB. xxyn. 97

KgM, depo/centibuf Hungiris, regem conflituißet. Nee riM tantif insiruóhis armi^ conquieturui ej]è credere^ tur, niß pdrtem Norict Au^riitniq; prindpatm Budano int perioaiiun^ret, G“ cumulate iniuriam acceptain uindi^ caret, duibus de caufis, Cifirein tanquam domeflico ter^s roreatque periculo adduélum, fleävre confilia, ideaq^ab Etrufeo bello abftinere pojji crederetur, quoniam Italie uiribits barbarohofii forinidolofißimo opportune efietre^z fijkndum. Quibui gerendisrebus Clt;efaremapparebat iinoi omntrto pecuni£ inopia laboraturum, fi Germania; robogt;! tit propofitit fiipendifi euocata, barbaris opponend.! fla-z tueret. Itaque confentientibus patrum fententifi, deledi funt quatuor le^ti, qui ad Ctcfarem ire maturarent, funts m£ authoritatif atque prudenti£ dues, ipfeq; in primis, quod magn£glori£ei fuit, i^icolaus Caponiusèruretanzi quam ab extlio in urbem reuocatus,cr cum eo Thomas So= dertnu«, [Aatth£us Strozzit^cr Raphaël Hieronymus, iant pridem Cafarinotus, quod in Hij^ania le^tionis munui obiuifiet. Hisueröprofidfd iußis, aditatmnefiin fenatu, an Pontifix pari le^tione «td /pent paci^ fieâvndus, aut certè exploratis dus confilijs perten tijiidns foret,Quod eu i plerifque tanquam £quum amp;nbsp;plane pium probaretur, tan^ ta fuit peruerfi diitatoris aflutia, tantaq; popularium (it^ perbia atque impudentia, utnecducni,ttecfacrorumprin tipein, cuius nomen cundisgentibus elfetuenerabi[e,ucl adeundum, ucl excolendum dcccrncrcnt^^Konittiw eiuseon:z grefiu, à quo nihil c Republica impetrari poffi confirma^ ' rent, contagione non obfeura conjhntia liber£ duitatis I fatdari pojfeputaretur. Tanta fiquidem popularium anû I mosinuaferat infania, utfacilefitjpicarentur, in optima

PAVLl lOVII HISTOR.

quo^ttedue ieeffe ftdem . Qu^ndocjuidetn, cfuilegd* tionis mitnus fufciperent,facile muneribus adulationeq;. Pontificis corrumpi pofje iudicarent,nec quenquam itfqi d* deö probunt crederentfuturn, qui Pontificis pollicitationeS expeditaq; pr£mia,publico bono anteponenda non ducerct, Superabant tarnen cogitatio periculi dtqfimminentisbeUi metus, omnem deprauatorum ciuium pertinaciam, itaut pudore perfubfettia oborto,Petrus Francificus Portinarius, qui c le^tione Britänica redierat,ad Pontifies le^tus defti* naretur, cuiadeffèntduo inediocris exiftnnationis coücgf.

Cjeterum opera Carduccif, nequaquam mandata publied ( proficificenti datafunt, quèdea dccemuirimitinerefefiub-mfiurosmentiédopoüicereiKur.Quamobrcmnecefiicrat, ut ea lectio,qult;e certis mandatis non inniteretur,inanis ret. Fhecres indigna Pontifies, animu eius uchcmsntißiine pupugit,quuciuiu,ufiqj adeo audio acerbitatis furore,infit’gt; tubiles animos armis omnino perdomandos cenferet. terea Clt;efar Barchinone or am foluens, Auriana pr£torid uedhts, comitantePortundo, qui Ui/fianic^ clafii prxerdt, Genuamperuenit, prai/bq; ei fucrunt Pontificis le^ti. far autem in ædibus pr£torianiffufeeptus efi,exceperefii ues eius comitatutn proprijs penatibus, impétrante hoc ofi ficijgeiMS Andrea Auriaà fin^ilis familijs,quôd£grèGe^ nuenfies in uniuerfum fiufeepturi Hijfianos hoffites uidez rentur, propter recentem addme memoriam, ab ea pnfer* tim gents, dirept£ ciuitatis. Cxfar ipfs,fecus ac crediderant homines, faciem prxtulit lenis clementisq; animi indicent, ipfoqi iuuent£ flore maxime dccorain, quam honeflibant mores ciuili nwdeftia conditi, eloqitia benign£ cottti^ tatis ificutfamain concept£ apud Italos firitatis extitui

svi temp. lib. XXVIL $8 ^eret, quandoquidein neqic-tquameiM imperio, fed dira atque tmuMtii ducum fuoriim acerbitate,quieperpeßi eßint fumin£ cäldmitatifittcointwda, iU.tta fuiffecredercniur. Nee multuin inde floretinorum legatos admißt,qui ab eius £quitate elemctiaq; demiße poßularunt,utciuitati pareen^ dum duceret, ß quid fatali coafh bello, maieflitem eins ßßße uideretur,paratam qiiidemeßße cundtufacerequaiin^ peraret, modo earn uetcre cofuetudine liberam^fua quapo=i titi effent libcrtate,fruipateretur,pro qua omninoconfer=* uanda tuendaq; populus uniuerfus, non urbium modoßbi fubieâarum opes,fed liberos,er coniuges,delubraqi etfor=t tunas omnes, contempto omni belli periculo, deuouiffet. Proptereamaximc decorum fore,ß ciuitas,qu£ effet totius italialonge pulcherrima,erad ipßus C^farisauthoritatent ultra fe conßrret,libera atq^ integra fer uaretur. Ad ea Cafar paucisrelpondit, Florentinos inique arroganterq; ffeiffè, qui nulla laceßiti iniuria,Gallis boflibiu fuis adh£fijfent,fx dereq; idîo,Ftrufca auxilia oppugnandis ipßus ducibus Flea polimmißlfent. QuoinexpiabilidelidhfuperiorumCafa^ rum conceffaslibertatisimmunitates, uel ingii‘atè,uelperfi^! diosc corrupiffent. Hfc tametß uti maximefada,omnino armis uindicanda cenferentur, fe tarnen noxam, amp;nbsp;totunt eorum maieffatis crimen pro fua humanitate magnitudi^ neq^ animi remiff'urum,ß facrofanihim Potißce, eundcmq; einem fuum extmix moderationis,qucm impudenter patria eieciff'ent,conuerßs uoluntatibusreciperent.Flancunam quidem ipßs rclinqui uiam parandlt;c pacis,quädo nuUo alio duffice,fequellróue,eion impetrarepoffênt. Proinde,ß fani ffrent,in id enixc fatagerent,fi incolumes effe ucllent,ut pri fiitiam gratiam à Pontifice honcßißimo obfequio pro^

N !ƒ

PAVLI lOVII HISTOR.

merertnt. ^equeenim aliter feßdetfir£jiU£,neqne officia fuo,quodpercußi fxderit legibus effet obamp;riéhim, (atisfd^ cere poffè, niff ffacrorunt principi ez ciui de Fiorentina Re* pub. optime merito,ffua patria redderetur. Ab his pr£gra* uibus C^faris reffonffis, le^ti diuerffo animorum habitu ab Genua diffceffcrunt. Caponius amp;nbsp;Strozza, prou ifls ajßer* rimibellidifficultatibus,uelnoniequas, pnffentiRei* pub. incommodas cert£ pacis conditiones, dubio bello facile pr£ffrebant. Soderinusautem itahorrebatbellum,utani* miancepspacem improbaret, quodea, propter gentilitias ffmultates,niffredu(lislÄediccis, parnri poffeuideretur. Raphaël autem occulta correptus ambitione, popuLtris faëiionisftudium fufcepit, afluta quidem ratione, ut qumtt effet patritius amp;nbsp;nuiltis nominibus Kediceo nomini obs firiÛus, utriuffqueordinisuoluntatespromereret, petitio* niq^ ffu£, quam animo agitaret,ccrta fftffragia compararet. itaque Soderino percauffam ualetudinis Piffs fubffflente, quod Caponiumapud Caürumnouum Calphurniani fal* tus ex morbo peri/ffe, Strozza uero,qui ei comes affuijffet, metu belli Grturbulent£ popularium faâionis ttedioVe* netias abijffi didiciffit, magna ffftinatione Plorentiam coii= tendit, itautintento curffuin curiam irepergeret, a-pt== nuldtus petafatusq^, adprxoccupanda hominum ffudia, ad diiiatorem cr decuriones affcenderet. Pius aduentu fre* quensfaéhis eff in curiam hominum concurffus, quuin quifque, quod a C£fdre relatum effet, noffcere percuperet. Ante omnia Raphael Carduccium arëlè complexus, cohor* tatusq;, ut eundem quern maxime firtempro ffalutepatria animum induiffit,generose confirmaretxaufas namque ucl timaris uelpericuli aliquanto minores effe quam putarent, poffquam,

SVI TEMP. LIB. XXVIL 99 Poflqudtn Cf far cm, exploratie et expenßs confiliorum eins txplicaniorum iifficultatibus, adijjjènt, crexcoüo^uiegt;, inaniscetntumAcifreffofd, iuftis ipforum pofliilatis aliend rctulißint. Prinuim omnium adueildt eße ex Hi^dn w non tnultaf,edsq; Tironum inermescopids,»fcfdtislt;juo^uedU’gt; ri ßgndtiadduihim, lt;^uo Hißranorum cr Gernunorumt e]uum ueterum, turn nouorum, quiè Gernuinid expeân-rentur,flipendijsfdtisfdceret:uigcreddhucbeïlumdduerfus AntoniumLeudm,quoddVenetis ßmulcr sfèrtidnis caju tinentergereretur,neqi uUddliare Cdfaremcum Fontifice certiusdtquepropenßusconiungi, quam ipfd ddipifcendi diddemdtis cupiditdte, propter quam inuitus £quo plura quam rebus fuis expediret,indulgenddpromittenddq; exb flimaßet, qufnonfdcilè prfßari poßint, propterterro^ rem,quem Solymanus meuteret,non Pannonif modo, fed pd ternis eius regnis, quâdo eertior fama uul^retur, eu eu tre centismilibus hominumegreßum Pannonif finibus,reâi ad oppugnandum Viennam contendere. Sic,ut non obfcuro deorum immortalium munere, Florentinis duxilio ing'ntis potentif barbarus mitti uideatur, poßqudm rex CaVus aliéna periculd pro fuocommodo fupinè contemnens, cr Venetus aßute femper cunéitltor,it!ani anfum legitionum ßgt;ecie,ß}csfociorum fuflentarent. Fore eteniw,«t Cffaretn 1 taliam attigißi propterea pœniteret, quèdin Cermaniant dißieili periculofoqi propofito bello, dd deßndendum pros te^ndumq;frdtrem,fecusdc putaßet, importune uocare tur. Pontificem ueri rerum omnium pecunifq; prefers tim egentißimum, fruüra fufeepiße uoa.,quibus pertenuis drrideretoccdßo,his rerum mitijsappareret. Itnqueuiris ßrtibus,crpropdtriddduerfustyrdnnospugndturis,non

N iij

PÄLVI lOVII HISTOR, Jefuturum uiihris fucafjum, niß intempefliue ie/ßertis reift, quandoquidem fdtiinMgnA habituri eßint prftßdia, cum extcrnorum militum, tumciuium ipßorum, quibui fgregiiifirinitatKmoenidproculdubio deßnderent, ncque defuturam 'm flipeiidiapecuniam, tiittd UberdliMe ßu^= lorum ordinum fubflantiam omnem pro libertate patriiit conßrentium, poflquitmßimmiechdrititis ßudiumpro fd: lute pubh'cd ßtßcepijßent. Cxterif dutem rebiaedin fore diäntoris or mdgißrdtiium cur dm çtr diligent idm, utnuUumuelin urbe tumultum, uel extrdtncenidextime-fcendum hoflium impetum expedlare deberent, modo com= mcdtus diuidendi curd, feueris legibus intenderetur. Hic ntAgnißce di/ßrendo, zsquot; Citfdris, amp;nbsp;Pontißcis dppdrdtits, qui erdntdinplißimi, indnibus uerbis eleudndo Rdphdcl boz niciuisoptimiq^ populdris nomen itd confecutus eft,utpris udtiS libidini incumbens, ßbidd petitionemdiékiturie, uel exitioßs drtibusuidm permuniret, unusq; ipfe rrnlo pu^ lgt;licopriudtoqiexitioßfo,proclindttuidmddpdcemciuiunt uoluntdtes peruertijße diceretur. itnque Cdrduccio dd dr^: tnd pdrdndd uehementermfldtnmdto, conßintißimecppro populdribusRcmpub. ddmini{lrdnte,quieexcogii:iripote-rdntprodeßnßoneciuitdtis,dccurdtißime dduerßos bofks pdrdbdiitur. intered Cdißtr è Genud Pldcentidm contenu dit. Ei dduentdnti tres Pontißcis le^ti prtcßo fuerunt, uteumpontißciteditionis fines intrdntem, fiter dmcnto ddi= fercnt,quodemoreiurdre coffbdtur, nunqtidm fie pontic fici£libertdtiuim dUdturuM. Eddutem iurifiurdiidi fèr^ tnuld, uerbis rite conceptis, ex fidcris cerimonidrum Ubris petebdtur . Sed C^fiarfiul imperdtorii iuris dppofite me^ tnor, itA iurduit, ut fie de iurefiuo nihil decefifiurum tefhre-tur.

SV I TEMP. LIB. XXVII. loo tur. Pldcentium ßquidem cr Pdnjwin urbes tänquant Mcdiolanenßimperio antiquitutattribute, quoniamid Qefdrum imperatorum beneficiarium femperfuißet, non obfcuro necintermijjb iure repetere uidebatur. Antonius quoqiie Leua dJ itiuifendum edoccndumq; Cefarem Fid* antiam defcendit. 1$ Ciffari duLeq; proceribus, cum nut* tud ^dtuldtione, dux mirus cr tncompdrdbilis efl uifus, uel ob id prdfertim, quod tdntis rebus geflis, totq; pdrtis uidhrijs, uel occupditte totos drtusmiferdbilimorbo,dni* mo pdriter nbsp;nbsp;corpore indomitus,nunquiândmunere mi*

litdri difceßiflet. Sæpe cnim lefhcd uedlus illig^tus^ fd* fcijs propter dcerbißimos neruorum dolores, acie confti* xerdt, expugndrdt oppidd, diuerforumqi hoftium fibi in* cuinbentium condtus infregerdt, itd ut,fiproflgt;erd utcrctur udletudine, non fuicmodo, fed fuperioris etidm dtdtisdu* ces,fdmd Idude fupergreffurus crederetur . Is difertè dtque dppoflte qua: geßi^et, cr qu£ geflurus firet dtffl* rens, pdcem è cogitationibus Cdfuris excutere amdbdturf quoduir beUigerendi conflciendiq; duidus, unde fibi cer* tumdecus, immenfdfq; diuitids pdrdret,omnid fibifdcilia ddpicniorcm uidbriam de hoflibus pdrdndam, obucntu* rdprædicdret, eoquidcmflrtdffeiddiantius, quhtpru* dentem deccret dHccm, quod Sflrtidnds pdriter tdnqudm txiguds,Venetds uero copids tanquampdrumcfficdccs, pro dlieno rommodo nunqudm dflerioris pugn£ dkdm fubire folitds , fdcile defliiceret, cog; pr^ßertim contemn ptius Qrtutius,quonidm Venetos,defcendentibuiCernut* nis,ddoppidorumfuorum prdftdid,Feltrium d«ccin ipfum, amp;nbsp;cohortes, quds dd Abdudm haberent, reuocaturos diui* tMret. His Leuis fermonibus fiebdt, ut Ctcfdr mdgnopen

PAVLl lOVlI HISTOR. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

gauderef, nequctxineit ab inßituto paraitdiepacis conßlio fe deijci, aut longé abduct pateretur, quèdea, qu£ Clc^ [ mentipromiferat,ratafacere fu£ digniatis eße liatuijfet, ? ut tandem ipfo imperatorij diadematis honore compos ; fieret, medereturq; affiiâg Uali£ incommodis, Cfpro^i ptcrea pacem pararet, utfratri Ferdinando Turcarum cir* cumuentoarmis, matura priefidiadignaipfi}, traduóiisin Germaniam Hi/ßanicis copijs, prxberentur. Clemens j enim, ad quemunum falutis fu£ caufa Francifcus Sfirtia confugiebat, ratus Etrufcum bellum ncquaquam confit cipojfie, nificompofitis GaUie Cifalpiitie rebus, id pro’ci* pué,ficutifemper alias, 4 C^farepoßulabat, utipfum Sfort tiam , quem infontem criminis extfiimare fas effet, us gratiam reciperet ,cr in regtuim paterna hireditatisre^ ftitueret, ex cuius faBigloriofa liberalitate, ftudiahomi^ num fibi effet conciliaturus, pofiquàm undique uiiîori, princtpiq; magnanimo, nihil potius appetendum foret, | quàm exiinùe moderationis decus, quad maxime ffiecios 1 fum atque honeftifiimum effet. Kis Pontificifs adhorta» tionibus, quanquàm C^far omnino obfequendnm fhtue* ret, magnopere tarnen dulcedine maximi pulcherrimiqs imperij potiundi diftinebatur, ufqueadeô, ut à plerifque commutatauoluntate in confilioreftituendi Sfortie nutart crcderetur: ob idqfpruecipuc, quoiiiamdum hac perlegit tos traâirentur , Antonius Lena nuUam gerendi belli occafionem prtitermittendam ratus, Ticitwm urbemrur* fus occuparat, ingenti celeritateadmotis caib-is, auaro fci* licet perfidiofocj} prafidij prjefiâo Annibale Picenardo I impudentißime atque turpußime fe defin dente, ut fcfein* columein cum pnda omni, qua undique coêgerat opulen* lentous

SVl TEMP. LIB. XXVII. iet tM expa^hone conferuaret, Sed eiusfa£li ignominid non multo pofl nbsp;nbsp;nbsp;adeè atrociter labor Mit, ut uituperantibus

ctintiis,ad mortem ufi^ infaniacorriperetur. Pari guoij^fce licitate Antonius Caßellum fandi Angeli Laudenß uiaad tambrum amneinpoßtum,inpoteflatemredegit,miß(gt; in tamexpcditionem Ludouico balbiano, cum dcleibl parte eopiarü. U nti erat impiff:r,Sßriunoq- notninimaxime inn ßnfuSjia oppidum adortuslefl, ut nadus nodrm plenißimo imbre turbulentem, Sfirtianis cf Venetis prdtßdiarijs frun ilra,repugndntibus, muri corona potiretur, quum imber otnnem penitus ßclopettorum ufum,extin(lisfuniculis,deßn forib'tseripuif]et.P.ditacflnon paruaciedes,lt;juu fclopettis abiedis, ad haflof et gladiosrededuxißet, inigua'propun gnatorÜ mnditione,quando pauci,amißö tormentorupr^s fidio, cuimaximeconfidißent, tanguamdeferti ètPortunAf inopinatogi timorépr£pediti,lkrneretur.ld oppiduminex pedato amijßim, tanto dolore sfèrtiam affreiß'e uißum tfl, utffminAtiscladibus,tote ßie impetrandtt pdcis decideret, GfClemens longé grauißime perturbaretur,ueritiu (cilicet, ne Cfifar noua fecundarum rerum fiducia impulftts, uti àfd miliaribiis fadioßsg; deprauatus,ad bellum ^etapace trat heretur. Sed c4 fuit in ipßo animi conßiuttia, eaci; ratio mo=: derationisatgi uirtutis, utullopa^tofletiineguiret, guöi concepta: atg; propoßta: pacis fpem,elufo Pontifier mini* mécorrumpendam arbitrareturAducro ut ftatueret, gran uiter adducebatur,propter Turcas, guos in fioricum effu^ foseßedidicerat,fummo Vicnenßum periculo, cladeg; re^ gionis, guandoguidem cuntla cadibus er incendijs permit feerent. Sub id guog^ tempus,Rodericks Portundus Hilfiat nicitpriefidus claßis,Barchinonein reuerti iußlis/ummunt

N »

PAVLI Tovn HISTOR.

fadacabmMtif mßrtuniumfubijt,commi[j'oMn(jue uali prieliocum Turcifpr£doiiilgt;iis,cl(tJJè exutuieft,(itqiie interfióhiSjtttm fua exitiali,ciuim Reipub. damnofa temeri=s tdte. ÇiuomodoMtem resffflnßt,paucifenArrarelubet, utnoüri homines nufquitm fuperbiaeßvrri, necbarbäros, qui pert'mcicibus diümis nuüo mortis metu ßfrum in no3 üros exercent, deßgt;icerecondifcdnt. Portundus exitinere prxdonesfe ddepturum rdtus,qui turn fialedrico in WAri ud ^bdntur, quumdd Ebufum infuldmperueniffètjtbididicit prlt;edonum quindecim nAuigid,qM remis dgerentur,dd Coa lubrdridm infuldm confedijße. Eddbeß ab Ebufo decern mi= libus pdffuum, Erumentdridq; d ndutis dppelldtur. Itdque eueihisin fpem opprimend£ pirdtic£cldßis, ex quindecint fuis triremibus, udlidißimds ofbo deligit, edsq^ cccterdrunf remigibus,^epibdtis complet, impetrdtq;d pretore Ebu=: fdno centum circiterö“quinqudgimtdnot£uirtutispropit gnAtores,quos in triremes difßertit. Hoc duchis numero conßrmdtocp ßuorum pr£ßdio,non dubitdt, quin cum bdr* bdrisomnino ßt confligendum, compoßtisq; drmdmentit detertiduigilid db Ebußo ßoluit, crddColubraridmpro* “ greditur. Edrbdri'dmediopeldgi fßdtiodduentdntestrire* mes con/piciunt, celeriterq; è littore fe expedientes,nAUigilt;t confcendunt,dlquedrmApdrdnt.Portundus,quum'iodnnes tiusfilius idm indlbefcentec(xlo,hoflilium nduigiorum cldß femnumerdffit, idcoq^ ddmoneretpdtrem, ne properdret congredi numero impdr,uehementer eum dcerbeq^; ignduid increpitdobiur^uit, ufqueddeàmfolenter,ut dicereteunt non cffe ipßus Portundißlium,qui hoßtm reßrmiddret,bi’‘ remibus tdntum ex /peculdtorijs miopdronibus inüruihim} qudndo ipfe'uel fud tantum pr£torid trireme,cunébi ed bar bdrorunt

SVl TEMP. LIB. XXVII. îox i^a-orumleuioranauigium e/fet demcrfus.EratPortundus animo certè egregio zr forti,fed ualde elato fu[)€rboq;,quan doq»idcm ab inaniiailArttiacontumAcem amp;nbsp;indomitum, tMlbi uel certi uelprteduri difcriminifreputatio, nuÜaq; itel horribilii prlt;efentis periculi oblata facies perterreret. Tunt filiusquicumuirtutis,tumprudentiiepr£cellentis erat, dij faxitjt pater,mquit,ut nos concepti tintoris di/fudeat potius quàm dolerft. Eomodo Portwndwj fu£ pretoria: itacurfutn Mïtendit, HtreliquM qux remigio minus ualebant, anteiret, Crrejficiens,remos toüi iuberecogeretur,fcilicet,utconfe=: quendi/fatium priberet, qu^ ad a:quandamfrontem,cùin uoce,tumnMritima, ßgnificatione, ut accelerarettt,accer=s febantur. Haidinus Smymeus archipirata,cuiCacciadiabo^ lo cognomen fuit,ubiiniequalem bo/ltMin curfumdeprehen dit,quod longt zr intercifa ferie nullam conferturifrontein cum pretoria uidebantur, aduocatis commilitonibus naui^ giorumq-, magiilrisc ita enim barbari trier archos appellant) boeconjilij expeditadeliberatione fufeepit, itadiuißs pUs. gnÆ nMtneriamp;wJ, utualidiores biremes noüris boftilcm clafi femreâàfirirent, kuioresautem fin^asbin£ à lateribus aggrederentur. Fauit Eortuna prxdonibus lt;equa, noilris «cró nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nam Affanes Cekbinus,zr Solymanus au=

daeißimi omnium zr pugnaeißimi, uno tempore,bic à latere, iUe refhßimiaprorainpr£toriam inuefb, priufquàtn fuccuri poffet, PortMndwm, capta Pratoria, cum fuis om^ nibus propugndtoribus trucidarunt, ita, utuexillurnrem pente,quodmagnoperecaterorum etntmos imminwit, ßer^ neretur , plt;«ng; celeritate Haidynus ipfe triremem fucce=: dentemIoannisCantabri, quota, Gaüo, iderlt;tt puppis inß^ gne cognomen babebat, confcendit,et CftntuferHin cum unh

PAVLr lovri HISTOR.

utrßs Mutilibus focijs inter(ècit. Eodem punih temporif, Salecuf Derthufenfem triremem, in qua crat ïoannes Cine~ resTrierarehui, proxirMinq^buicloannis Portundißlif» i impetuadortuf, interßdlo Ciuerio,et loanne capto, P^opugnatoribusq; omnibus trucidatif,occupauit. Eodem quoq;femihor£ ßgt;atio,Niatth£Ui Sances, 'asabapriedone, expufftata trireme, interßibis eft. Magalis uerô, poüret tnas, cr conuerfis puppibtu aufugientes ufq; adeoacriter eft confedintut, ut alteram, in qua erat Kartmus Arieguf, uelif et remiiprojßere antecedentem,dmitterct,alteram ae» rö,!« quaerat ioan»esCorduba,fcopuliifefttllidereco^= ret,qu£,effugientibui omnibuf,cumfolo trierdrcl}o,qui ßt perejftfoed£ cladi noluerat,capta eft,Turcii ex uidrice daß fe,defcenfione in littuifa6bl,effugientes ex trireme ita con-fefklntibu^,ut multi) plures quàmeuaderent,integri cape^ rentur.Aidi»us tanta parta uiiloria tridui quietem remigi-bus conceßit,atqi inde ad Earbaruftam cum ßeptem captiuit triremibus,Algeriumtraiecit,cuiu5 aduentu uiitloriaq;mii xime l£tatum feruntBdrbdruftam,qui exeius uidori£fa'= fna,dpud Solimanum imperatorem plurimum inclaruit, quum ei Byzantium ufq; dono mififtit/plendidiora eius uu (lori£ ßpolia,ipßimqi inprimis Portundipr£torium uexiU Ium,etßumptuofi operifpuppis integumentu. Hoc loconti nimedbßurduputauimus,pr£dones barbaros proprijs no= minibus appeUaftè. ld uerô duabus de cauftsftcimus, quôd fequentibus bellis qu£ ftto ordinereftrentur, eorumuirtus efticax,ft hoc honefto nomine uis effêra uocanda ßt,crebro noftro incommodo multum inclaruerit,amp; demum illi ui^i pulßq;Tunetan£C£ßirisui(iori£ famdauxerint,inßgnic^ omniummari noftro nauigantium l£titia latins extéderint.

C£terum

SVl TEMP. LIB. XXVII. »oj Cittrum Harbctruffà acceßione tottriremiunt captiuaruntj totcjinoürii honümbu^ adtritnüracäthenAtit, inüruihor atq; ualidiorfaélus,tnaior4 aninw agitare ca^it:,dfcifcmcj^ ßbi iioitM iiires, atq; arriientii Fortune fecuniM uiccs cx^i periri (onßituitAam enimfrdterm impcrij compos, Hariade tuis uocdri uolcbdt, ad di/ßrenti:un lloruccijfratris,qui pri nugt; idem ab ^nea barba cognomëium tulijßet,cuius cognomis nis zr ßrtun£ b£res muhis rebus in Aß ica fortiter atq; foe licitergeflis, terramdriqirexmetuenduseuaferat, magno quidemFortune ludibrio,ßhumilis pirate de/ßiciedamab initio conditionem reputenuis, poftquàm ad id humane fu^ perbi£ßaftigiumafcenderit,ßcutifuo loco exordientes apri gt;na eius è patria Lesbo proßäione diffuse narrabimus. igi^ turante omniamiffoadKceniceminfulam,quc(m Gerbint uocaitt,Tabacco trier archo Synam Smyrneum cognomento ludeum, ßumme prudentie uti confiât archipiratam,certo foederefibiconiungit. isuiginti quatuor biremibusimpcra» batjuniq^ triremi, quam GaUisereptam cognomine Nù griHWdppeH-frrff, cui Haltcolam Corßumapueritiaalum» num pro tricrarcho preficerat, qui zr fuo nomine expedi^ tarn triremem cognomento Calabram trahebat. Sy not quum ßtbduci ZSquot; reficiclafiem iußiffet, interea Tunetum content ditßbiq; repertum infignem predonem è Qilicia, qui üalico tus uocabatur, equa conditione tranßgit,utßecum ad Bar-baruffam enauiget, atq^ eioperam preßet. Haltcotus qua-tuorhabebat btremes, er Triremes duas,que Neapolitans fuerant:ad Ar^ntarium montem capte,quum ßrtetormen tarij pulueris er pilarum certam copiam ad Ceßarianos Flo-renttam oppugnantes,iumentis deportandam expofiàffênt. Altera fuit lufliniana Gibba, que in littus effügientibus rt-

PAVLl lOVII HI5TOR.

Wgiius pariter atq; uefhribui, uacua in potelhtetn diue* nerat. Ad ahera fuit Aloyfij ißgt;alenßs,qui expugnAtu trirem nw^nterßihisefl. llorum omnium uiribm in unum coubtis Burbarujfa, ad Atrium clajjêm luüruuit fexagintu mtui-gtorum militaritcr oi-nAtorum,initaq; deliberatione cum fo cijs,urbem Gudes infreto,propter opulentißimi emporijfit^ num, adoriri conftituit.Dum propoßto conßlio Bur bar uß fa diliÿnter incumbit,lialicotus cum dimidia ßre claßis paf te Algerium mittitur, ut ibi magnam uim frumenti nAbhif, nautici paniSf ^uem bifcotum uocanc, ampliorem copiant paret,cr reliqui commeatus iußo numero fe inüruat,armA= mentaq; pluteos crtormenta coaptet. H£c quum Algeriß Cerccüiqi impigrè atq^auidcparantur, Andreas Auriaue-hementer oßfenßts incommodocaideq; Portundi, uetere'q; fuo contra pricdones odio incenfus, quôd publicam iniuri* am uindicandam rebatur,ualidißimam roflratarum naui* umclalßm Genua eduxit,cuiße Gallico triremes adiunxes rant,quoniamrexPrancifcusmaximepium,ßbiqidecortint exiüiniAbatarmispreßequi Piratas communeshumani ge= neris hoßes,obliuißciqi in dudum conciliati Cafarisgratiant totius ßmultatis queßbi cum Auria nuper interceßißßet.

Auria ad Baléares inßulas curfum tenuit^ibiq^ didicit Piratin ciC claßis alteram manum eße Algerij,alteram federe ad Cer^ cellum. Idcirco conßlium expedit,alteramq; ear um priuß quam in unum coniunganturßn uadendam cenfet,apertoq; tnari reila in Africam Cercellu ucrfus curfum intëdit. Erant ei trigintaoëlo roßrat£ omnes triremes. Has aducnientes Kauri efßecula promotorij olim Carapul£,quod nos Battd lium,Poeiü ueroGyraFlumar appellant, facile conjßiciunt, liuerô quoiuidiffent refirentes, Halicoto fe BarbaruffA

SVl TEMP. LIB. XXVIr. ^4 djffènt (juurn deciperentur,dduentäre confimMlgt;dnt,/èd ut id crederet Halicotus, uel ea rationeadduci non potuit» quonitoneddduentdns cldßif paremnduigiorum magnitu^ dinemcertdjpecierejrrret, c]H£ proculdubio effet externdt dtque inimica, poßquam nulla inter earn minora appare^ rentnAuigidfficuti neceffeeffetmBarbaruffic cldffe,quu)n »JMiorcs minoresqi biremes,^^ paruos mtoparones ffecula^ torios ex ffa confuetudine efft addnólurui. läfenßm appro pinquantes Auriante triremes,quales effent,feji intuentiunt oculis pr£cldrè oßrndebant. Propterea Halicotus raptus in idconßlium quodinopindtaneceßitasaßvrebdt, ßngulari celeritate Chrißianis remigibus catbenoi detrobit,qui erant numero circiter oHtngenti, eosq; in ßcbterraneum carce» rem detrudit,partem triremium perßrata carina,ne bis poa tiatur hoflis, in portu demergit,Turcos omnesfecum addua , cendo, arcem intrare iubet, pra:cipitq; Mauris ut oppidum relinqudnt,cr adeuocandos proximx uicin£ Humidas,c^ montanosagreftesjbellicofosqffomines in auxiliumaccera fant.Hum b£c turbdte admini^lrantur Auria ada^s proris portum atque oppidum occupât,tresq; cohortesßibuexillo adquicrenduin carcerem, liberandosq; Cbriflianos feruos diinittit. Nec mora, certo indicio ergaßiila omnia refigana tur,lt;:y cum magnogratulatione ferui èßtmma miferia beaa tirepentefadi,per triremesdiBribuuntur. Caterumnauaa lej ßocij per oppidum difcurrunt,cundasq; domos diripieua tes per uarios regiones dißipantur, nee reclamdnte,reuocdn teq; adtubiC cantum Auria ferccipiunt, quumrapiniie^es, omnem pudorem in milite nuper coUedo confcriptoq; pea nitus extingueret. iddiffoluta difciplime faóium, ab arce Halicotus deprebendensffubita eruptione differfos inuadit^

PAVLI lOVII HISTOR.

opportune^; fuperueniunt auxilid îlt;lumidarum,qui lequd* to pcditum atq; equ itum curfu,inopmAntibus no^iris aduo* larant. Comnujja eft atrox cxdes m noüros potiu^ quint pit grid, quod nenugt;prxpedituicoinplexuprlt;edte,etinopttMto pduore perturbdtuiufquä coßi(kret,aut uirilitcr répugna* ret: tiAmquifq^ adrepetendantcLaftèm concitatuaà ^nri* bm trucidabatur.Eam uerô fugte ignominiain iratus Auria, utaliquo remediofijkret,poftquânemoimperift fuis pare* bat,pdululum è littore triremes abdiici luftit, utftjeinfîliédi trepta, milites ad pugnamy falutis tnetu arma arque animoi conuerterent. Sed tanta eratiinpreßto Barbarorum netnini parcentium, Turcarumq; preftrtim quigrauibus fuisin* citruis gladijs rem gerebant, ut plures aatandi imperiti,amp; maligne propter id dedccus à claßiarijs adiuti,fcedißimo in* teritu m€rgeretur,ftc ut paulo minus quadringentos Aurbt deftderarit, quum uix ftxaginta cum Georgia Pallauicino nobtliftgniftro uiui inpoteftatem hoftium ueniftent.Verunt Auria iddetrintentum equiore animo tulit, quad ab fc tot Chriftiani nominis ftruos in libertatem aftêruiftè uidebat, çr aliquoteorummaioranauigiaremulco ßecum addnxift fet. Hacre ge/hproculdubio Gadibusfaluteinattulerunt: nam Barbarufta ea ffe deieihis ad minora latrocinia defteti dit. lam Ce/ar (ut ad hiihrie feriemreuertamur) dreiter duos menfes Placentie Parmeq^exe^at, quum optatifb mum à Ferdinando fratre nunciu m accepit,Turcas,qui pet multos dies irrita conatu Viennam obfediffent, ey cunicii* lisoppugnaffent^ defferata expugnatione retro abijfte,So* lymanuq; ipfum non dubio conceptopudore,quàd ei Fortn KA exptis alias arridere folitatatos conatus eluft)fet,tripaf t itö in Fhraciam reuerti coepiffe. Tempus p ofiila ret utboc loci

SVl TEMP. LIB. XXVII. io; beo efno impetu Solyinamu in Pannonia i(enerit,reïe(ïu5qi à,Vienne moenibuf inglorim in Thraciam redierit,€xre^ rumgejlAru ferie narraremm, fid bono iure hie hi/lori£ trti éhu inalium loctm oinnino cominodiorentatque aptiorent traijciendnf utdetur,ne dum ßngula reru membra fieare^cr prfcipuii temporibitiboa^tAre contcndi)nus,rerïicognitia concise atq^ confu/ißiine legcittibns proponatur.Hac ßngu^ lari Letitia perfußis C£far,re{lA'Ëononiam contendit, quà iam paulà ante calendas nonembres Clemens peruenerat. EX itinere autem ßifceptus efl apud Regiit Lepidi, MutiMm^;, me^nißcentißimo Alßnß Ateflini Fejrarienßsprincipisap paratu. Excipitur ergitriumphali pompa fummishoitoru bus, incredibili omnium letitiajpfe paludatus,Gf militari^ bus armis, umedemptA §ilea, undiq^ proteSius,albo inßgni tquoregioßtmptu phalerato, à mutinenß porkiin ßrunt prouehitur. Precejjèrant quaterna uexiüa,cum leuis, tunt grauis armature Eelgarum equitum,fa^lis,crißii,C!'’co, Ior«t„ uarietate ita interße dijtinbhs turmis, ut quorum du^ cumeßent,abipfo inßgnium ct'ueflitus argumento facile nofeerentur. Succefit inde peditatustotiesuióhr,non tant opimishoßium ßiolijsexorndtus, quàmarmorum ß^lggt;re ac a/ßecTus ßritate terribilis, dd trucem tympanorum fonU tum,etgraues tibiarum mcduloSjgradu ßuperbe compoßto, fubßgnis introduilu^ c^uadraam umbeüam auro purpum raq-diflincltim,gymnAßarcl}e, etceleberrimibonarum ar tiumproßßbrcsintogisfericis preßrebant. Latus Cefaris i decora Eononienßum iuuentute,noncußodi£,fedbono« riscaufa cingebatur.Pretor urbantss, er deettriones cu «e, xillißro, er è quadraginta uirali magiër atu,primoribus^ patritijs/ßlendidißimi fuccedebant. Conflitit in medio ßr9 o

PAVLI lOVlI HISTOR.

Moniut Leua jcgcrpeiibw^fei uiuacibiM oculif p/(ggt;llt;ih cißfni duci^ lub It um prx (èferens,ac,ut nugif,ob recentent bcUicx conjlxntix er rerum geftaruin glorixm, omnium o* culif of]rrrctur,in fublimifdlx geftutiK,hitte ueteriinn Ger« nM'torum legioae, ilhtte lltjjtMorum cohortibus, ita pr£‘= deiifi Mte direiiH, duc obuetfis^er tbrmentif in fronte cola locdtii, ut exercitta concurfuru^ e/fr uideretur. Erant iua xtdK.xfdremillufrresreguh,ditro!nldcinijs uel folido brd^ iicdto, uel dcu pingente indudh, uel dd luxuriem concifo, iteméf; exquißtis drmorum er ecjitorum onidmentu mda ximèfuperbi. Secundutn eos prxLitd eü Romdna, Acjuia Iddureo in uexillo pióbt,dcitemcdndidum dliud uexiüuin purpuredcruce difrmólumj'ub cjuibui totiut dulicfdinia lid ex ßore gentium omnium deleàdl^ernobilifrimi Hifrd» nix fdCTdtt religione équités, Cxfdris ueftigid fequebdn* tur. Prxtoridnus miles euftodix corporis djfuetus, diuera frsfrub frgnis Hifrdnus, Bel§i,Germdnus,in croceispigH dgmen extrenvdtn cldulit, er quicquid tn fôro frtdtq relia quum frerdt, occupduit. Erdt ere^s in Petronidni tenta pli ueftibulo,perdmplus ligneits fuggejlus, periftromdtis erduleis,ddlocidignitdtem undiq; protedus, inquoCdTa ditidles, er epifropi, exteriq-, minores fdccr dotes pur purdz ti jfuoqutßque ordineconfrderdttt. In medio dutem,prxdla tdinßede,mitrdtus Pontfrx Cxfrurem expeSblbdt. lÔe itda que nobilioribus tdntum regulis, principumq; legdtisßbi dfcitis,equo defeendit,fubeuntem per grddus Cardinales duodeduxere.Tumuerôutprodiit, omnium oculi in duos longe mdximos terrdrum orbis dominos frnt conied i. Ex« plordbdt enim quifque udlde fufrenfus er tdcitus, proptef memoridinucterisdißenfionis errecentis dnv.citix,dnord

$VI TEMP. LIB. XXVIT. tos ipfdinteriorcsfenfiM nutKjuamcx totofallciiHa,fubitifiU Ik ajfiéhonum cr nutantii animxtmmentti obedirent. E« rittMulfi« Cie/arifmgeftu mlituri gr^ui, bUnda damknitate uerccundidt^ perfufui.Clemcmii ucro facict itafubitoadeiui occurfiimexhiUratdeß, ut nel ob idnu,^ xim'e hetdri credcres, quid iHunt multo huntAniorcm cr àMgu/îioremj^MÀmpKt-itrdtjrjJè conjpiccret. Varia fiqui^ dem ab 'Hi/panijs, er falfa guidem, de Clt;e/àre pîerïq; ligné retnierdnf, er multi etiamuhrô trepidif animii,pro pter acceptai tot inii/îtatai eLides, fîbi ilium ßngebant, Mti dlterwoi Ariouiftum, out Kotomalcem » aliquo/cilicetuulu . tuCimbrico, er feritate Gothica metuendum) ac ip/iui de» nitjuc militibus ,ftrociaerfpiritui imtnanitate perßmilem, quideuùlis er ftratis tot hojîium exercitibui ,tot urbibut direptii,cuaflati(^iprouincij5,diimaacbumana omniadix raconfußonemifeuißent. Sed iam fucrat exceptuf Genug, PLacentigcognitii{,Parin£demi{m,Regij,erMutmji,cunt fumrM omnis generAhominum gratulatione falutatui, ut=t potè qui paßim huma,nitatis,abftinenti£,pietatii,atq; iu/ÎN tig monii)nciita,abfq; uUo ucl fuperbi£,usl crudelitatii, uel libidtnii ueftigioreliquij]et.Eni)ntiercgt;,quo nihileftinrege populariutergratiuf, aditum citnélis atque aurcsfumma, benignitatc erßngulari patientia prabuerat, dederatq; o» biter re/ßonfa fßei æqiiitatiiq; pleiußima, qtilt;e propoßtls poßulatorum capitibut ßgillatim reciißimc rc/ßonderettt. lUjin uero militum licentiam diuturna impunitate conßrmA tatH,ijs,tqui uel oblata rapiteraiit, ucl ante diem arrogant terflipendiaßagitarant, ßtpplicioprotinmaßcäii, itare^ prejßrat,ut illo,quod teneret, longe miximo omnium im^ perio dignißimm haberetur. Sed nec cum quanquam-»

O ij

PAVLI lovn HI5TOR.

«f^te Tortund florentem, uUje unquant uel licitig uoluptdc tes,iperpetuifrerumtMximdrumconfulMionibufMocii= bdnt^miitineo ßnrnl iuuenti decor eximim ad HAdrtidin hudem emineret, conßlidfenili mdturitdte propres non alienii cogitdtionibiKexqitißtd,eldbordtd, direiÜaq;

rent.t^unqiidin enitn prxcldrum nobile,zirfirtnum eim in* genii(in,tiel irdrnin i)npetiKperturbdrdt,uelclt;ecduindi^f libido pitpngerdt,nel nüd buindnd mollities, quin reda, feii tiret,expugiidrdt.Zrdt eim uultu^,ut hoc quoq; curioß tni* niin'edeßlderent, drgenteo ^grdto quoddm pdllore diluci* dut, ocu[ic£ru[ei,pidues, nuUd dcri feueritdte fèrmidd* biles, zr ijquidemddingcnuunt pudoremuirilemq-mode* ftidininftituti. Hdßut dmeiioclementer dffitrgebdt, quod mdgnitudiniidnimi ßgnumin Perßarum etidm regibut db antiqitis fuit obferudtum: mentum ernt dd exi^dm uenu* fliorisiniuridpduloprominentiut, er quodgrduitdtislfe* ciemdddebdt,fubcrilfd,erflduentibarbdconuejlitugt;n:cd* pillum uero fulgpre pdllentis duri,more Romdnorum C^efd* rum,circiimtonruinolkndebdt. Porroßaturdcorporis, ut iniplbxtdtisintegrjefioreerpro/ferrimd ualetudine, noit dbinertifucco,fed dudlidoneruorum nexu longeßquot;mißi~ ntd, perdmpl£ item robuft^q} mdnutdd ßringendum ßr* rum idone£, crurd autem uenuflißime extdcibus toris, trim ciporportione direóln, quod tu maxime dppdrebdt, quuiit tquo ueheretur.Tdnti enim ei inerat cumdignitdte equian dl peritid, ut nullus eo armdto atq; equum incitante ef in gyrum refleébente, uel pulclmor, uel utuidior, uel inßren* do drmorum pondéré pdtientior eques reperiri po/fe uide* retur. Qeterum dd Pontißeis pedesßexo genu prouohitut, dc mox dextrd l£ti urridentisqi Pontißeis ereóhis dd ofculum

Hijßnicd

SVI TEMP. LIB, XXVIE 107 m^dtiicd ordtione. Veni,inquit,fdnfitßime pattr ddpedes tups, quod fum mo uoto fcmper exp€tiui,utfrßis Chrilîidtiiff Reipub. rebuscomnuini conßlio juccurdtnus: oro Leum Qpt.Max. quimehuiusuoticompotemßeit,utnc{^rsscon^ ßliß ddßt, atq; hic aduentus meus Chrißiattis omnibus ßt [de luîarii.Tum Pontißx,certe,hoc ipfo congreßu,i}iquit,ßcux ti Ceus immortdlis,ttfanRicalites certißimijuntteßes, mis hi nihil unquam fuit dtitiquius, O“ tuM /uperis gratids dgo,quèd te uidcam pro/ferc atque ßheiter mari terraq; perduôlum,resq;e(gt; d£duàdgt;si)!tuedr,utteauthore, de coiis eordidomnium crfolenni pace minimi defßeremus. obs tulit fubinde Cgfar aurißgnati circiter librdf deeem, dedus dusq-eflfummd comitate 4 Pontißceadumpli Urnen,dts que itddigrcßi,Ciefdrddaram maximum fupplicaturus ßus ' peris contendit: Pontißx uerö in pretorium cum uniuers ßo facerdotum ordine continuo eüreuerßis. Nec mulio pifi Cicfarcr ipfe prdtorium intrduit, cuiparatie erant fums m£ ifdium partes, itd coniunfhe Pontificijs, ut inter u* triufque cubilid ,folus intereffit paries,dditum prdbente portuld,ut quum ueUent ,ignaris omnibus ,ren:otisq; 4ro bitris, interdiu noéittq;, de jummis rerum »egotqs famiiids rißimi diJßutareiit.Po modo ßepe 4rc4n4ßenßuum, mus tud Q}“ fyncera animi libcralitdte dctegendo,ac odiorum origines ad fdtalemuim, er conßliariorum er ducum ins faniam rcferendo,facili Dijs bene iuuantibus,uiam inuems re,qud paxegregii componi,er tot malis erfuneflisins commodisoptatus finis tmponi poffe uideretur. Veneti per Ga/fiarem Contaretutm diuini ingenij ey'filicis induftri£ legatum,non profiretidi imperißfed tuende publics oms mum libertdtis caufd,dduer/us C^farem armd coepijj'e tefidt

O lij

PAVLI lOVII HISTOR. fgt;iintur.Froindccinurbes,guitf in Apulia, Gallia^; togatd poßiderctitjCicßtri atq; Fontißdflatitn e^Ji Tcddituros^adiu turosq;pecunia C£fdrcm,fiiüe erga FrancifcuniSfortiain ckmentia lenitate liberaliter uterctur. Giicßirem etiäip^ feFontifexdb initio belli fucrat obteftdtu5,utsfortiamde* prccantis Jtaliii precibm codonaret,ucl httmAni iuris £qid tate,/iiifalfopcrfidi£ contumelia fuißet inipoßta,uel illa pr£clara clementiic uirtute, qua reges Dijs immertalibut lt;equdntur,ß m maiellatem aliquid,ingrato inßdeliqj aniiwf lapßs,Adintßßet.Adquj.mquidem remßngularePontificii ßudium,acinßgnisauthoritas momenti plurimum affere^ bat,ijs confilijs approbandis,qu£ hcneßa,tuta,decora,atq; ufu omnibuscommodacenßrentur. t^emo eniin eograuius a'tq; prudentius de magnis rebus dißiutare, erdiuerßafen-tentiarumopinionesacutiusponderare,confutarcq^ didice rat.Addebant diSfisßdem utriußqj Fortunæfaâa pericula, er qu£ ebrifliancs animos facileperflringit, iÜainuetera tarcligionisopinio,ereaquoqueeratpromiߣ barb£ in-tempeßiua er ucneranda canities,utapud C£ßarcm cunda fgt;ie er grduiter£fliman!em,er carceris, er tot cladium me fnoriamfacilèrenouaret.Sedtanea erat altitudoiudicijC£ far IS,tanta moder atißimi eius animircligio, er tantum de=: nique pacis er concordi£ fludium, ut nihil regali fafligio dignius atquepr£ßantiusextßimaret, quàm omnia conß* iiaad uerum decus,adfolidam pietatcm,er ad animi magni tudinem reuocare,ut arma im ureas, adeo inter nos impie feedeb; traâata,uertcrentur. Qjtippe, qui non adumbratiî, fed ueram er uiuidam,non ¥ortun£ adminiculis quaßtam, feda fonte ipßo propri£ uirtutis proßuentem gloriam fe=! {laretiir Ataqu« Sol^/ntano Turcarum imperatore, iam à

Vienna

SVl TEMP. LTB. XXVIL «o« VietiM Nori:£ manibus,cumflr£ige ignomniaijiielpuL fo,ahj;eoByzMtiumpr£cipiti fuga proper ante, quum nihtl tam hoftile inde ampltus effet timendum, pacare cun^ üa confiituit. Euocatur ex templo Boncniam Erancifcut Sfirtia, procumbit ad eiuf pedes, redditoijj diplomate, quo ilium daaßde ubiq-, terrarum Ctefar faluum cr tutum tffe iubebat,lalutem, imperium, crjfes deniq^ omîtes uni Ci,, farts probitati,fidetq;committit ; Ciuoniam innocentiafre„ ttis,omniafeex illius iquitate biimanttuteqijferare prtcdN cabat. Turn uero flupentibus cunâis, uiderelicuit,quan,s to Cifareffet omni fuafortunamaiorcyquot; excelfor. Ccr» taratproimperio Mediolanen/i,defertusàfocqs, ab omnis bus oppugnatus,inqua contenttonc omîtes omnium uires ingentibus partis uidhrijs, pnclarecontuderat, crquum altquando nutante partium Eortuna, in dubia fpeutHorii ucrftretur,honeflaspacis conditiones, femper elato con„ fantiq; iudicio repu diarat, ne quod uirtute atq^ una animi magnitudine erat faihtrus, ueluti ignobili metu fubaéiut V pre/ênti impulfUs neceßitate,fect)fe uideretur. Habet enim hoc in fe regiits eius animtis,iieluti exceUenti crperfe,, ibi uirtuti priditus, ut nunquam uel acriter urgente Eor* tuna, abieile fe dcmittat , uel ea penitus arridente intemperMter extollat. Ergo ubiqt uiäo ret triumpliator, fupplicem ingratiam recipit, Mediolanenßum ducem appél tat, Cf tabulis Auguftalibus rité cotifefhs, totum ei patera num regnum adiudicat,ncq; amplioris pecuniitributu ima ponit,quimdb initiocrante diffenfonem imponeitdum effecenfuiffet. Hec multi pofl calendis lanuariis, folenni adieikt precatione, facra pcraguntur, ab incredibilt homia num frequentia,€xoptatutn afftilis italiipopiilis infferatiC

O ùi|

PAVLI lOVII HISTOR.

päciinomcnexcipitur.Pritfcntes Clemens Pontilzx er Cti^ rolus Ciffar,or antis Romiili Amafiiei uiri elo^uentißimi no ce,Cl}riftiani nominis conferuatores,ac optimt tnaximi Ita* li£ paretes appellatnr. Obortds prlt;egaudio lachr^mas uix continent uiri togati,optimi ciucs,fan0tißimi facerdotes, le gati regum omnium, Galli£ fcilicet, Pritannia:, Lußtaniie, Scotii, PannoiteSarmatiie,r)aciie,VenetiSenatus,acitëAl lobrogis, Perrarienfis, tHantuani, Vrbinatisg; reguloru,ac liberarum etiam ciuitatu, Genuenftum, Senenßium,cr L«» ce;i/?zz)«,cHnrtjgi demum proceres cr principes,ipfeq; ante alios Prancifeus sfortia, lonoris caufa ,fejßum inter poßre^ tnosCardinalesreccptus.Ea enim dies tranquiUitati initiu, Crirumnisßnem aUatura uidebatur.it fama per urbeslta= li£,externasq^ prouincias,omncs Venetifenatus fciuitatem, abßincntiam,in appetenda pace fludium, in gerendo hello (onßantiam admirantur.Clemctis ueröjtjuoddeßierati pa» cis conßciendie,implicatum turbidumé^; negotium gemro^ îè diuineq; fufeeperit^grauiter appoßtecj; tra{tarit,proßje= re Ztrfalutaritercoißecerit,indiciumßubtile, induflriam ue bementcmßmußtatam ueroßelicitatemßn ccelum eximijs lau iibusßerunt. Caeßaremuti ucrc imperatorem ,quàd omni= bus proferendi imperij cupiditatibus imptraret,utt ucrè uiâorem, c]uôdfiipfum,aliis parcendo, pricclarc deuince= ret,uti uerc liberalem, munificum,largitorem, ejubdregntt dare ^udmaccipere,maius crpulchnusexißimaret, admi= rabiliijuodamgenere gratulationis er laudis profequuii^ tur.Soli mortalium ueterani, cjuibus natura odiofumpa= cis nomen eße conßicuit,mcleße er inßolenter ferre idin= txpe(latum,erproptcreaclartßimum Ctcfaris failum ue= fumenter dolere,ac inuidia commoueri, ejued perpétua bei lieom-.

SVI TEMP. LIB. xxvn, to? licoinmodd, uiâoriarum pr£mii(,€oimportunopacis-, nomine perdcrentur.Summa tamcnC£fariS£lt;juitate çs- Uk beralitdte, exagroinfubrum,dߣntiente Sfortia, praniia funt décréta Antonio 1lcu£ , ac Alßnfo Daualo Vaiiio, tninoribuf^;ducibuf, quieo beüo fortißimam operam nds uajjentAntereaCafarw uxor ifabella puerumpeperitjcui propter am materni memoriam, Ferdiitandi nomen impo» ßttum. Eint tuincij Utitiam celebrauere inßgncsHi/ßanii reguli,mdgnificentißimo dpparatu,drteci; mirabili,adcquc flrifpngn£fimulacrum,Maurorumiaculdtorum cultu, in fcutdpdßim coiiieélisdrundinibusdecurrentes. Qjiuinhinc Oforius Ajiorgiuf ,illinc Pacecus Atialoiiiut, ornatißimi ducesßngulds turmas Jßc^iante C£fare in forum pugnA^ turds induxijfint. Concurrere etiarnqudtriduoltdli, Bel« g£,Hi/}!aniqiéquités catdphrdäi inßgnibus amatorijs er tmlitdribns omamentis udlde con/ficui, panno dureo,dc dltero item purpureo,dfeudtu Bonônienfi dd uirtutis præ« mium, er m honorem C£fdris, hilari benignitdte propofi=z to,tulitq; pramium Altamirus ex ulteriore Bißgt;dnid regu* liK,quèdplures,qudm quifquamdliushdüds, in dduerßs concurrentiumpeóloribus infregiffèt.Pereosdies Hi/ßano* rum er Germdnorum copi£ ex dgro Mediolancnßi, Brixid-: ncq; iujßu C£fdrii iortatuq; Pontificis deduil£, eliuerßs As penniniiugis in Etruriam defcenderunt,h£fere tdmeii in ni l uoßsßd[tibus£ncatormentd, quum napore folisreßolutd, er curruum pondéré fr aäd glades, ccenoßeq; nines, rotds dddxes ufqideuordßent.Eas copias in unum coddas,Vdftis US dciteriore Arni ßuminifpdrte inßuburbana ad congés éhim Eierenti£ urbif perduxit,ut Elorentini duobus exer« citibus,hinc ab ip/o Vaflio, er iUinc c ueteribtis cadlrif

O V

' PAVLI lOVII HISTOR.’

tram KYttumab Aurdtitio, obfidioneçy nùiutti! lettt£ op* fugJMionifprielijspremeretttur, omnUq; pabulatum cr UgnAtumexcundifacuhdtpriec^sYgrtßibui codufo hofti, Cr mß pcrfumma pericula crumpaut, penituf adtmeretur. Poflguttmeos, ^ui rcmpumlicam gubemAnnt, cbfcuroi ltouosq;hominesadpriudtd potitncommoda, lt;judmadur* bif dc imperij cr publicdin deiu^; totiut populi fdlutem re* fßedlLntcs, nihil pro fanisßdüuros dpparebat. Qnoniain legitoi cum mdnddtif mdnibm er parum expeditis de pdce poiluldtif ddCiie/drem Poneißcemci; mififßnt, er tunc nuxi nè eielhs optintAtibmßibertdtem lUam, non modo lenißtino KediceorumdominAtu,fedquatti6 dcerbdtyrdiinide feuio* rem, obflindtif wtanisci; dnimis tueri ufij; dd mteritum pd* trilt ßdtutjfent. ïntered C£(ar, propter pituitd redundanti* dm, qudm grdue per hyemem calum inuexerdt, periculofo dngm£ morbo laborduit, folicitii de eiiK ßalute omniü ani* tnis, quoniam Philippumpdtrcm,erKdximilianuni auS, tdf£piudtentdtosfui(]e meminerdUt.Sedliarcißci tçiedpoli* tani medici ualde ßrtunat'i peritid,lt;jui ei db ddolcfcëtid fem* per dfliierdt, celerrime conudluit. Per cos dies, fendtus Ve* netus longe omnium cfnds uncfitdm emißffet, omAtißimam le^tionem dd Pontißcem,C£firemq; tranfmittit. Jn ed fut re fdarcus Dandulus £atis honore,er optimorum ßudiorä gloria fdcilè princeps, itemq; Aloyfius Mocenicusfumm£ grduitdtispdtritius,er Kemphiticaad Selymum legatio* ne clarißimus, er Hieronimus Grandenicus uetusßcnater,

Rom£ opudHddridnum legatusfuerdt.Porro Laurentius Brdcadenusflorentis eloe^uenM philofophus, er i^ieo* Idus Teupulus grduißimdrum drtium,er Ptrufeorum car* milium Idude cekbratus ,er Antonius Surianus uir eximio nr lint

SVl TEMP. LIB X'ICVIT. no rerum ufu,Cr doóirina priieditu5/ingulari,crGjbriel Ve» nerius uir prüdem,efficax ,dßiduus ,conftMS,c}ui sfortin difficiüiintstemporibusfemper ttjfiiiir€t:poflremo Gajßdr ipfe Contarenus Venetorü db exceüenti uirtute le^hßimHS, rrant in luto clMo,uel dureo,Hel purpureo, ad humerosß^s bulato,torquiiti ftrinê omnes,cr A quodamaugufl^ grauù tdtis hdbitu uenerdbiles.Pontißx eis ßnatum dfdtt,ddMOC(ta tisetidm minoribus dul£ ficerdotibus, cr triduo poß Ces pr til perumplo conclaui conßitutafedc proceribus circum^ /eptus,eosfuficpi[. Brucudenus utrotp in loco orutioiiem buit/ßlendiddm,grduein, luculentam,exquißtoldudum ges Here plenißimam,qud grutids nomine fcndtus dgebat, quod cptdtißimdm pdcem turbulentißimo tempore Chriflidnis pre omnibus peperißef.o/ßrebdtq; Venetas opes,fi quidCs ^fcgiu, cr fummis Chrißiani nominis princi pibus dignunt concordibus unimis dgitdrent.Ldtinè ordnti, continuo per utriufq; principis epifloldrum mdgißros, qui erunt À PontificCjEuungelißd Tdrdßconus, et A CiißdreMercurinui Cdrdimilis, brcui Idtina ordtioneßtitreßgt;onfum. Conduit demim ßngulos le^tosCuefar quin^ntis dureif, cr qudn^ qudm dimißießent, dliqudttdiutdmen Bononiit fubüiteref ut eum dient, quo Cueßdr Romdni imperij corondm eßet dc^ cepturus, dd decldrundum fendtus ßudium honeßnrent. Cxßr enim multis de cdußs Bononiif corondri ßdtuerdt, qudnqudmiddntedB.om£ fdciundum eßedecreuißet, ubt fuperioresCd:fdres, tdnqudminfdnblißimdfdcrorum fedca er fjelici ndtionum omnium domicilio, urbeq^ ipßd uete^ ris imperii honore dntiquorum triumphis crflupendisfuc prem£ ßrtun£ monumentis longé cldrißima, corondf le^ gitimo iure ßfeepißent. Sedeudßat£urbis,crnoudumno^ »it

PAVLI lOVII HISTOR. uîfcommodiifubleuatd: calamitojà tcniiitAi.cr opulente fuppeJlefhlis omdmentorumqi penuria Citfartm auertcz bitnt, quamuiiRotMni eim nbsp;nbsp;adiicntm ab omni trißiM

Crfordibus ,adliftitiam uctcremqi/ßlcndortrnreHocati uh dmntur.i.rantpr£terea Cifarimiiltaoportunoßatuto^ temporeßngtrmdnid pcragcnda. tionnuüifcilicetpacandi rcguli,quiadarma conßernati, bellum quÀmpacemmaUe uidebantur : aliquiß liber£ ciuitates co!tfirmandiC,qute fe ad Heluetios, certo percuffo fadere contultßent, Appellandus item nouui Cffarprocerum fuffragiß, er deniq^ Pannonh cif rebuf occurrendum, quoniam loannes Vayuoda, quein re^m Solynunuf Buda: flatuerat,nMgnam regni partent obtineret, ßetufq^ ingentibuf Turcarum pr^ßdijs, ad prima ueritßgna in Hortcum irrupturits ejje crederetur. itaq; euocatif omnibuf re^lif,deligiturtouif dies fexto Calend/ii Kartias,liatthiite apoßolo dicatHS,qui erat natalis C^faris» femper ei faußus, er Tieinenß etiam uiäoria hetißimus. A medijs praetorij ßneßris, patefadh aditu pons ltgneus, penßlis,ßiblicis impoßtus, incuruo traóhi per ßrum er Petronianum templum-,adaram ufq; maximam protrabh tur, er ßßaßonde, pibUsq', tapetibus exornatnr, ut ßnt tumultu confiedentif er pricmentis turbæ Pontißx er Gcfar in pompa pri£terue(b Ißeilarentur. Erat de mort ueterumC£farum,ut Modoctiitpropè Mediolanum coro^ namßrreamfufciperent, qua: indtcarct Romano imperia ßrmitatem,firro er militaribus copiß comparari. Tres -enim corona Cafaribus debentur. Prima eß argentea, Gef manici fcilicet regni, quam fuffragio proccrum Aquifgrä’t nidreennioantefufeeperat: Sccunda ßrrea regni Lo/igp= bardici: TertiaueroaureaRoma-niimperif Praßoigitur affitere

SVITEMP. LIB. XXVII. ni affum Modoêtien/iuink§iiti,cuius crantprincipei,Poly^ doriMVediufiCrPMluiVelitniui, cjuiadretinetihm ut^t ttrii pr£Yo^tM£ dignitatem, uctuflißimi opcrtt coronam, et amuliu codices dntiquitate pernobiles detulere. Ea erat fineflorentibus piitnis inßmplicent Gr Lit um orbem dreun duâa fèrro introrfm tempon prlt;ecingente,/cd exteriut eiuro Grgemmis exormM. Biduo iticj; antequam tertiim corondmicciperet, inficettodomeftico aflante Pontifice, ficris per(tfUs,C£farungitur, ßrreaq; corona er exteris regijs inßgnibus decor^far : ijfdem Irre ceremonijs quas paulô infra memorabimus. Prxtulere ante C^farem fummi honorlscaufa, Aluarusoforiw Marchio Afloricenßs au^ reumfceptruin, Didacus Pacecus dux Afcalonius ,enfem gcmmdta uagina conditu. Alexander Medicej d«x Pinnenßs Cxfaris getter, orbem aureum attn prffixa crucegemmis diftin^um. Bonifacius autem Marchio Montis firrati, Modoêtienfiumcoromm. His rebus rite confias, adue* nitdemumdies maioris aurex coronx pompx deflinatus, er is quidetn, quum noilupluuij]èt,fupcris mire fauenth bus, incredibili ferenitatx per/fiicuus. Ante alia Pontifix uniuerfo Cardinalium er Epifeoporum ordine, in mitris, Grpluuialibus facris paüijs, exteris uero fiacerdotibus in eoccinea uefie per pontem folenni pompa tradudis,in prx* alta fide geß:ttur, er comitantibus prxtorianis, fub umbel la templum ingreditur. lam in firum Antonius Leua pe* defires copias adduxerat, cr obuerfis in omnes aditus maio ribus tormentis, er ßgnis in medio confiitutis, cunébl loco perpetuanülitum flatione firmauerat. Interim è lacubus, qui infummo prxtorianx porticus fvrnice fuerant ftbre^ fra(li,perßiphones rubra Gfdlba uina fundebantur, pa^

nes

PAVLI lovn HISTOR.

nes dbdito 'ut fubieihs milites ß}drgebantur,tombdtur(^ 'tn mdcbind, Herfdtili,bos integer,ingens,hcedii, ueruecibue, ticomnilerèuolucriimgenerefar^ttißimiM, ut intdutdfejiii i hyldritdtemiliteffub drmiiindcie ^dntes, ddmdnumpdrd tisobfonijscum iucunditdteuefcerentur. NunguatttabuU IdmentorbtyUel dd celeberrimi triumphi,uel ad inauditi fpeébu:ulifdmdm,mdior dtgiienobiliormortalium infigni-um numerus till unam urbem conßuxit. Erantadeo plena locdomnid,gu£ firo immwebant,ut multiinalto fu/ßettßs amp;nbsp;pendentibiis/ßcculis, alïj in xdium proieéhris zy peri^ culoßßimis locis cum aliorum admiratione pro/}gt;iccrent.lp= fdporro domorum teibipueris zr feeminis in ea mracupi ditdtefcdndentibus,tant£multitudinisponderefatifcebdnt.

Euere etiam ere£kt inter columius templi gt;nbsp;ad theatrorunt j imdginem, podia gradibus excelfa, fuper £dißcdtis guo* fugge^ibus ,unde iüußres matrone fujficerentur, zf i cunâu ipßepdriter iucundtßime deffcélnrent. lam Pontis nbsp;nbsp;|

fex ficratds tunicas zr chlamydes induerat, zyquot; facra folen^ nidexcultisdltaribusparabantur,giium Cefar fubumbeU la cum ornatißimo procerum comitatu, ad templi ueflihu^ lum peruenit, ita ut uix eo paucispaßibus pr£tcriteck,td3 buldtd pontis, pregrauantc pretorianorum turba, ß-atu: gerentur. ibiplerig; militibus immixti,foedo cafu prociden^ tes,fefe pilisdtguefecuribusinduerunt, inter guosfuit aI bertusPigius Belga tbeologus Lutheromaflix, minimdta= men pro tutnultu clades incidit. Sed facile fuit eüimare ex dtrocitdte periculi guis in Germano milite, fupra ferociam ' militarem natura implacdbili, aninwrum habitus eß^etfiitit rus,ßddeertamomnium perniciem,C£faripfe,fe paulu^ lumuertente PortuM, cecidiffet. Sedintrepidè re/feilans

Cefar

SVI TEMP. LIB. XXVII. ii* Cutfarjeniteranifit, ita utßrtunamfüam certius dgnofce^^ te uideretur, cjute cceptis çr uotis omnibus benignißime femper a/ßiraßet. Er.int omnia ad imaginem Vaticani tem^ pil conflituta, cr nou£faceUiS appellationes impofitie, ut taßgiäatim ad ueterem confuetudinem ex Pontificijs libris re/ßonderent. Affuere igitur Romani facerdotts ,quibHS facra Vaticani templi funt commendata.ii ad ar am C£fa^ rem fufceperunt, linea^; facerdotali tunica fuperinitâa, in collegium eius facerdotij cooptarunt, Eum Saluiatus Cardinalis in uerba ex libris Pontificijs concepta , facrox tnento adegit,ita ut in fumma libens iuraret^fe Pontiß^ ci£ dignitatis perpetuô futurum ejji dcfenforem. Ab hoc ara duarum turrium niincupata, duo Diaconi CardiitAs les,Saluiatus fcilicct ipfe,cr Ridulpl}us,ambo expatrue bbus Pontificis nepotes, ad templi limcn dcducunt. Pltx xogenufupplicantcm, Picolomlneus presbyter Cardinalis, ccrtis precationibusexpiatum in facellum fanfh Gregorij perducit’lbilintea tunica deponitur ,fandalia margaritis G“ gemmis piekt ftatim induuntur, Oquot; Dalmatiea ueSe inmorem Diaconi prius afjumpta, palucLimento demunt conueftitur. In co habitu pr^cedenti, Puccius Cardinalis adPorphyreticamrotam, ciu£ eß ad Vaticani templi mex dium.mitratusoccurrit. Jngeniculatus Cæfaradaram max ximam obuertitur ,folenniq; altera prccatione,ut eins int perium flabile, pes'petuum, uu^riarum, pietatis, çr la» dis pleiuim faxit, Deo maximo , in cuius manu Cunt re« gna ,commendatur. Sunt enim multa anticfuitus à pijs praßantibuscii ingenijs, cum fumma uerborum elegan* tia , çy ebrißiana grauitate compoßta, cju£ ex facrax' toiibro,ad amp;atas rerum locorum cerimonias ,ab alijs

- PAVLI lOVII HISTOR.

ütq; atijf fdceriotibus infrontan Cffarii perleguntur. omnid in illis Pontificum idtn ciitis librisyciuiftj^ curiofusfd cilèpotmtinùenire.Alceniitttrdeinumucrfus ar am maxh mam,ubi Innocentio Cibo Cardinale letaniaapr£eunt€, alterna precibns pie pronunciatis,Diui diuicq^ omnes propi-tiantur.ïn lediüernio fnpplicanti Cnfari Campegiits Cardi« iiaiaaftitit,amp;'de fcriptooratiunculam,utaußgt;icatö corond retnr,religiosèrecitauit.îndetnox Ctcpr à Tarnefîo,ciuolt;‘ itiam is erat fenatus princeps or Cardinalium uetuftißi-muSyintrafandi M.auritij fiiceüum eß dcdnélus,ubi diffibu^ lata Dalinatica,hiimeros crbrachium dextrum/acro oleo'i adie^is puris cr pÿs orationibus inungitur. His rebns rite confeâis/olennia facraerudito phonafcoruin concentii, ab ternantibuschoris,operantePontißce,ipfoClt;iefare in facra ueße }ninißrante,protinus incboantiir,qti£ miro ordine ce rimoniarumfyminagrauitatefacerdotumßnßgniomniton rcligionc,adeo in ferim dieifnntprotraéla,Ht uelÿiè curio fosfatigare potuerint,ß is longe omnium clarißimoriitn principum admirabtbs confelßisjpeflantium ociilos alla in parte fatiare potuißet. Ncg; hie eß necelß, ut cunlt;.l-a ,ßcuti ßgillatimßuerecelebrata,a nobis minutißimc referantur, Ruanda ea in librispontißcu beneßeio publicatis, ad amuß firn deferipta uideamuS'. Legati interim Genuenfes amp;nbsp;Seiten fes cfuumdeloci dignitateinterfecontumel:jsp!ignaq;con tenderent,templo iußu Ciefaris exaélißint. C£terumßimma ftcrorum fuit,ut Cæfari de manu Pontißeis Komani imperij tnßgniatraderentur. Itaque ßolenni precatione feinper ad^ iibita, Pontifex ei fupplici feeptrum aureitm dedit, florenti cacumineconßiicuitinyquo pie gentibiis imperaret : itemq; tuidatiimenfem,quo Cßrifliani noininis hoßes perfeque^

retur.

SVl TEMP. LIB. XXVU. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VJ

relur,(lc pomitn aureum, guem, uti terrara orhem ii;figni pietate,conftantia,uirtufeci^;regmt,cr pojîremô tbiaraitt ilLttn potitM cjudm coronain,bicipitißtfligio, tnnntibiK infignc capiti impo/'uicille pii inßexo genii,pro3 nuf exofcuîctto pede,Pontificcm ddorauit. Turn danum CtCs far m iUa totgemmis ac unionibui exornata triumphctli tra. bca,ad licuain non procul à Pontifice,if2 fcdc auro protciîiL, fedpaitlo bumiliore,fcßumcß perdue us, crRomaniu pcratorappeUatus.Quodubiinßro inilitibus cß rmuncia. tum, Antonius teua,ad declarandam l£t;tiam,)ndiora mmo raq^torinentadißlodi iußit ,ita ut tcrribili fonitu cccluiri crepitare,tcrraquati,crtcSklnutarcuidercntur.Nec nzuU to poflPontißxfacratißitn£Eucharißi£ hojiiam huiinllii mo quodam oris geßu,purißimoq; animi babitu dcfumpßt, atq; eam obiter C£fari omni labe criminutii expiato,religio si communicauit. Peraifis facris,templo exceßittn,ad prapa ratos equos,facerdotes, legati, proceres dißcurrunt, omnis repente multitudo in equis conlj}icitur,acclamationes,tuba rum cantus,tympanorum flrepitus audiuntur.Confccndcn^ ti equum Pontißci,C£far ad l£uam pedcs aßitit,uti bcnigni auratam flaffäm ßacrato pcdi protinus induHurus. Sed p iß C£farisobfequium,Pontificis humdnitas,rcligioßtq; mode» ßiaßiperauit.Ergoiunilim equo uterque albo,fed Pontù fTxTl}raicio,C£ßarlIi/ßanico,conßdentes,umbt'llam ßube^ unt,fumm£ dignitatis hominibus,ad eamgcßandam bonori fimulcrlabor! fuccedentibus.Fr£ccdcbatmiro pontp£or^ diWjtum Cardinalium,tumproceri'.m!ttriufquc aul£fami lia,in tergo ßgna erant uiatorum,qiti curßores appellantiir. Adh£cfubfecutiß!ntfeptemuiri'inßgncsarmistrabeis,mü litaribus equis,er pedeßri comitatu ualde conßgt;icui,qui to^

PAVLI lOVII HISTOR.

tiim ingentia.uexillddefcrebint.AtigcluiRanucitif Bottó» aienßuin uexiUijir, qui eflfuntmus upud cof ntAgiftratin, prii}utmdetulit,cumtitulolibertatii,fccundum er at fenA^ tiKpopuliq; Romani luliano Clt;efarino Romani fanguinü adolefccnti,ab ip[afamili£prierogatiua demandatü. Ad /?of fecutifunt loannes ttlenricui,ç^ Hotrechiu! Bclga,hic Clt;efii riiaquilam,iüecandidiiinuexilluincruce purpurea diflin=gt; éhtm geflabat.Tum demiim tria funtpr£lata,Cleinentif fci= licet Pontißcii^cum Mediceis inßgnibuiunum, alterumfan^ «fl-äß Rontan£ eccleߣ, tertium uero iüud Chriftian£crucif aducrfusTurcac aliquandodeßrendum.Signiferifuere, LfO nettus Sidicinuf,LudouicuiRangonu^jCr LaurcntitnCibo pr£torijpr£ß{ltK.Tradufhpr£terea aliquot albialïurco^ nesßnefejJbribui,auratifepl}ippijsittflrati.Pr£tulereetiain adoleßcentes eximi£ nobilitatis in fcipionibm pr£ßxo5gale= ros Pontißcis purpureos quatuor. Ncc znuffum inde fucce= debat P,ucbariflia,fub aurea umbella loculo crißallinoin-cluß!,crßell£generoßcr tarnen pacati equi ßuperiinpoßs ta.l.aternaingensante,çycircumdenafuna,liaferebaiitur. Tum demain promifcuègentium omnium honeßißimi qui-queßtcceßere,utdecuit in tanta l}ylaritate,rcgio fumptu,ßt, praqu'amcredibileuideatur,exornati. üemoenim extota Italiapaulouiriüußrisnonueneratyniß uehemcnti ualetu^ dirtepr£peditus. liißiani,Uali,Belg£,prout libido geni/^; tulerunt,auro textile er ßrico omnis coloris eleganter uariegatOjitemq-, Phrygiis operibus, er acu pitlis fagulis flaedantium oculos perflringebant. Germani in ueüe ob^ feuriore,ßimptuofa tarnen, torquibus aureis relucebant. Vißbantur paßim equi ex omni regionum ßobole maxi* wegeneroß, er inßano fumptu toto terraruin orbe con^' quißti.

svi temp. lib. xxvri. «4

Honores Hi/panite reguli fuere,Aluaruf Oforttit ■ Aüorgi^e Nlarchio, Didacus Päcecus Afcalonix dux , Indt^j cw$ Nlendocitis SiildMii£ cotnes, Infantaßorum ducis filius, ^uiFrancifcumGMlorum regem in Cdr^entanis regdliho^ ^itioßufeeptum, admirandismuneribus exoritduitjC’'Pe^ triw Toletdnus Marchio Villeßrattchie, Albano duce geni=» tiis, qui ßliorum er nepotum fobole foelix, er fide uir== Juteq; pr£ditiis, rfd regni tuteUm in FlijpMia conquie^ feit. Prætereit Paulo minores comités, Agillarius Fon^ teius,Confantanius AltatHirus, erfifpra hos,quem ingéniés fideq; ßgt;et%tum Fortuna, extulit ,Francifcus Cotius confia Horum omnium particeps,er in regno legionis facratoruin eqiiitum magifter,Sed quis reliquos nobiles,opulentos,cla=z rorum principum progetüé editos fuo orditu nuimrariti Hequeltalos^acritateerfumptibus inter fe certantes futi ferie arbitror recenfendos, nefi in tanta uel Fortuna, uel claritate,prope £qualium equitum turba,aliquos nom(=! nemw!,c£teri/'e indigne uel inique pr£termifios conqueran tiir.Fuere tarnen inter tot regulos maxime con/picui, Ale^t xrfitder Medices er lodiiues Aloyfius Carrapa Statilianus pràccpjzBelgdrum autem longe dignißimi fuccejjère, Heu» ricusHanfous comes, cubiculo prapofitus, cuius eft fum^ mus dignitatis er grati£ locus apud Cafarem, Philippui wde Croius Marchio Arefcot£, prxfidus'q^ equitum, er C£farifanguineconiunüus,itemqiHadrianus Rofeus C£^ fariana familixtnagifter. Venerat etiam ipfe Andrem« Am» . ria,cuiC£farmaris imperiumdetulcrat,non à cultu cor» poris,amiäusqiluxuriaiuerum ab ajpeéhigrauicr mili,» tari,ipfaq;prolix£barb£/pcSblnda canitie,cr rerMi« ge» flarum fama con/picuus. Subtraxit pomp£ Francifeun

PAVLr rovn histor.

Sfvrtidmfnonimportunufmodo^lidgrduiietiam morbid, ferdinandui rtiam S.tnfeueriniK Sakrnitemuf princeps, ne prinuim locum Afculonio concedcreuideretur, intrd Urnen domi fe continiiit. Federicnf ucro Gonz^gd Kantuanid, ad exornandum urbem,ut[ummo cum honore Cdfar excipe retur,domirem4nferat,C3-obidttiam,ne cum Bonifacio Montdferratiregulojde loco cr dignitatedifceptaret.Alfm fus Atejlinus Ferrarix ditx idea non uenerdt,i:]uod Cdftr pd cificator,utipofteafècit,nQndum eidiemyCfiiopro concor* du ad pontificem uenirct ,omnino fiatuijfet .Hcc Pyrrhtd Antonius Sanfeiierinus Beßenniantis princep5,c]uamuispro peraret,in temporefuperucnit.Bratcum ijs cjuos diximid, tninorumregulorumatcjue honcftißimorum equitum nu^ merus,ueftis zx equorum ornamenlls magnd regibusex* fquandiiS.Sed unusomnes omnium ttAtionumAftorgiuse-ruditisfumptibiisfuperduit.Bratenimeiusprétexta nerc triumphalis,margaritis crgemmis, ad delphinorum ima* gines,opulentißimc depióla.Adhos fequiitd funt uarid legd tiones,crmoxipß purpurati Cardinales. tnde nonprocul fucceßitumbeUa/ubquaduo longe augußißimi terrarunt dominion mitris illis iiupenda,Qr imflimabili gemmaruni Cr unionum uarietate pretioßs,ita collutim cr temperjto paffu iit'cd^ntibusequis,titif certaingenij grauitdte,qua* lesfefforesueherent^fentire uiderentur. Antecedebant iM* beüamyipfe fJiontisferrati ^\archiofoletmi in chlamyde cx corona gemmisornatd,qui Cdfarisfceptrumdeferebat, Bra ciicus inde Marta Feltrius dux Vrbini, Venetorum impera* tor,Qrquoniäeratprdßi^usurb(s,in ueße purpurea B)al* ntaticdycuminußtatoin met£ formam capitis tegumento, Mrea cruce dißinib,zr teenijs utrinque pendentibus,nudd

tutit

SVI temp. lib. xxvn. nf turn enfem prxtcndcbdi.ilulippm tiero Palatinus, cjutm de coraproaritäiamp;oblidioViennitaduerfus TtircM ßrtif* ßmctolerati(,darißimumr£ddebant,iiureum orban detut lir,in talari toga purpurea,aflridismjnicii nbsp;nbsp;nbsp;plano pileo

candidis peRtbus redimito. Poftreinus craf Caroluj Sabau^ dins Allobrogum dux,pileolumferens,unionibus ,fmarags diSjÇ^r carbunculis coRucentem,qui,quum oporteret, nobi lions officii caufa,demptam capiti cxfaris coronain, prlt;ffc tismanibusdeferret.lnicr hosfutniniordinis principes, er umbeüam ipfamCffaris,(iu£/lor obeguitabat,gui perßn* gulasregionesycertispalffum iittcruallis,ad diinouendant turbamexcitandamq; Letitiam, effifsè in populum argeni» teamatque auream ffipemfignatam imagine coronati (befa risdiffergebat.Secundumumbellam, btnis cubiculariis er medicis locus fuit.Tum uerà antiftites opibus er authori-tate prenantes, qui uel legati regum erant, ut Gabriel Agramontius Tarbenßs Gallus, er Bernardus Tridenti^ tius Germanus,uel Cæfaris conftliarij, in queis fuitGabriel Barenfis pace er bcllo rerum maxiinarum adminiffrator, uel q,quos ab inßgni gratia pontificis aßiftentes uocant, ut Hieronymus Vaßonenßs,qui Citfarem in\taliamadduxe=: rat,erca:teridemum epifcopi in uiolaceis paUis,er poil bos minores facrati uiri fuccefferunt. Houißimum agmen claufere catapbraéli équités Belge,per dldî tumtas^ diflin fli, eo ordine indutisgaleis er pratentishaflis fubfequen tes,ut non modo tantje pompe pr£fldio,fed ornamento effè uiderëtur.Atemplo,utdiximus,profedi, modico adleuam fiexu,ad iirbis umbilicum,ubi eflturrisAflncllorum altifu=t dine Ualicarum nulli fecunda. Inde per regionem albis cr (yaneispannis coopertam,quce dd plaminie uie portam

P iij

PAVLI lOVII HISTOR, perdu cif, inter acclMMtiones longo tra^hi proeeßum ef^, porticibu^ hincz^miefpeibtntMmfcemitMrian multituii nerelirti5,ßc ut pompa omnii fitte tunwltu omtiiumoculit aditicredibilemuoluptatcmoftentata ejuietij^imè [befbirez tur.Tumdemumadrcgionisbiuium,^uoddidturad Claua' turafiCatfir à Pontifce digrelfui, diui Dominici templit ' contendit.ibi uenientem,Romani Lateranenfa templi ficer iotes cumfumnta ueneratione fufeeperunt, uti Vaticani iudumfcerant,in collegium cooptaruntAndeCicfar ad ara diui loanniifupplicauit, cyquot; tnultos omnis generits oblatos riobiles eciuejïri digttitate,gladio kuiter pereußif Itumerif, ornaiiit. Nee wuif o poü alio itinere ejnam iffet Pontifx, ad prittorium cß reuerfui. Lrat maximo triclinioad epukt pr^e fendum aulatii undici;ßrato,coniun{lum cubiculum Hippo lyti Medices Card[ndlis,in id familiaritcr Cjifar coronatus, exclufo ßrmc omnifdmulatu,ferecepit,trabeam dcpofitit, exuit fandaliajCr auiream talarem togam fumpfit^atque by laris aliquandiu ab iüo tanto priCtextje chlamydis, cr prje* ^auis thiariie pondéré con quieuit.ltiterea pr£ciiientibus tU bijscrtubis,epul£miro ordineminiflrorumq; filetio introz ferrifunt coept£Ataque ajfuere C£fari praflq quatuor iUi principes,in fua quijq; folenni chlamyde,ut infignia pr£/èr rent,atq; item alif iHußres reguli,ut eum ad inenfam deduce rmt.C£terumpriufquamexiret,ex eorum numero feptent rqueftri ordiniadfcripftt,cr ante alios ipptmAflorgiu, qui longé omnium in pompa cultißimus extitißit, nbsp;nbsp;Pbilippît

'Palatinum,quivienn£diuiiM uirtute propugnando ,nott »icdo Germanos,fed Cbriflianos omnes fummo metu cr in= credibili pcriculo liberaffet. Canauit folus Qefar ftngulis imprrij inßgnibus in ttvnfa collocatfS,qu£ erat aliquotgra iibiti

SVl TEMP. LIB. xxvn. n« £lgt;us exalja-Atinalia,infragradus,in conjfe^ht tarnen C£ farii difcubucre,Sabaudius,PaL'itinus,Vrbtna{, çy fJiontis^ firrati,reguli.lnexteriorsuerô triclinio epulit aetcrispros ceribuspræbitunt. Remotif menfts iterum C£fargladitim, ccepit,cr plerosq; nobiles egucßri digiùtate decorauit. Ac=t cidituerôdumnudatumenfem Vrbinas porrigere ueRet, ut ponMmmanubrioinfertumexcuteretur,atque eo cadente inpauimentum inclufe geinm£ ad circumjlaïuium pedes proßlirent.Fuerequiid prodigij loco accipereuiderentur, ^uafl futurum ejjèt,utC^far abfeiis aliquando exercitum bene regere nequiret, capite fciïicet eximi£ grauitatis in^ digentem. Alij autemfcelicius intcrpretabantur, effarent adOrientisrégna,undegerntUig prouenirent,gladium eße uibraturum,ßmulq; futurum, ut duces er milites ab ip fa ui^ria,qu£gladio pararetur ,ingentibus illis Turcarunt 'Opibuspotirentur.Hifdemdiebus,quibusCafarGenua di-: fcedens Placenti£p(bfedit,er‘ Solymanus caflra pofatad Viennam, Aurantius ab urbe Aquila promotif copijs in Vmbriam e(l profélus,eo confilio , ut Malatefla Bdleos nus,quem Plorentini exauthoritate Galli£regiffibiducein deßgnarant, urbe Perußa pelleretur. Rciecerat hic fatit £quAf conditiones a Clemente propoßtas,quod nequaquant utfupra diximus, eins fidei magnopere confderet, arbi^ trareturqßgnobili er dubia pace bcBicum decuseße prtc^ ßrendum,unde ipfe clarefccre,opibus augeri, atque omnilt;t no,utuir maxime bellicofus,proßrrepotenti£ nomen poß fet.Suadebat Ploretinus, ut ad tuendam ciuitatis libertatenif bellum quod immineret, quantum fieri pojfit, longius ab urbe Plorentia alendum fuflinendumq; ccnfertnt,ne fubt urbanusfumintefertilitlt;itifager,pend(nte pr£fertim uin^

P iiij

PAVLI lOVlI HISTOR.

dcim'i/^necplitnè reconduis colonorumfrugibus cr relicjitis copijs, expoßtocj; paßim adprxdämaiore mUtoreq; pecore ad priniM ho/iis iiKurßonesiiafhrctur,etdeinum populus beüicj: infolcns cladis,ama:nißvnarum uiUarum.uti necejße ßret accidereß mcenibus incendia proßgt;eäiiret,ciuibus bar barij infita animo eoritm agreflifèrocia minime parfuri ui* dcrentur. Itaq; ßbi uidcri maxime tutum,amp; guod ad exifli* jnationem ciuitatis conßr)nandam plurimum pertineret,ut ßbi eas, qiias haberettt circa Qortonam or Aretium copias, pecuniainq; item in flipendiaßebmitterent, fe namcj- /ßera* re, ut Aurantius aliquandiu expugnandisoppiJorum prue* ßdiß deflineretur. t^eq; enim eum tanti animi, aut tanta* rum uirium ßre, utperußam ex propinquo oppugnädant fußciperet, quam ipße inexpugnabilißtu perinunitam, fre* tusij; obflri^rumßbi ciuiumfludio, er quo polieret ßr* tiumatq^ßdcliurnueterum militum numero, eßßetßae uüo periculo deßnßurus. Q^dß iiigrarum eohortium noua preßdiaßubmitteretur,crhoßes, de/ßerata expugnatione Verußj:,inEtruriain penetrare, tlorentiamq^ contendere uelint, ipßumno eßßepritermißßtrum, quin dedudis ex ont nibus Vmbri£ oppidis certis pra:ßdiis, iußocum exercitu, toq^ tormentismaioribus eg)-egieconfir)nato,abeuntcshiß* dem ueßigiß inßequeretur,^ aliquam rei benegerends oc* caßone pararet, circa tranßtum paludis, quam Glanis am* niseßieit, necaliter ea quam duobus aut tribus ligneis pon tibuspOjßitpcrtranßri. id Nalateßa: conßlium tanquam faliibre, quanquàmmagnopereplaccret ZanobioB^trtbo* Uno, qui in^rocuratione ne^tij bellid Elorentinorumfi* nibus cum authoritate erat pritpoßtus, nulla tarnen ra* tione,ucl Carducdo,ucldecemuiris probaripotuit, quum

SVl TEMP. LIB. XXVIL »tj iÜe iiccrct,bono meiim conferuanii cordit, in ^uo uita conßfteret, peculiaremcurainejjc reponendam, neglefhs (juijire nilnl ad l'alutem pertinerettt,cxterioribiis mentK bTK, er in candem ßntentiam cum decemuiri, tum decuria «es facile addncercntur. ld lt;}uoi]ue conßlium Trundfeo Verrticdo probxbatur, lt;]ui a/juetus bligris cobortibus /liw pendio nuÙti numerando, apttd Soderinum folers minifteTf pro, c Autrfam captus fuerat, atq; inde pecunia redemt ptus,utdemReipub. operam prjcftiteratj colli^disfcilbt ccctmdiq; ueteranis,ßcuteo beÜo le^ionismilitaris hono rem confequutus, diu agueßrtis er acer dux, fecundißima fiudto ciiiium uteretur, ejuod ex humili loco inter dues,mul toMfuperpetuoq-labore darum militi£ locum fibi qu^K fMiß'et. Caterumbac fatM conßlia fatalis inflta Carduc^ cij animo rabies,erinußtata expersq^ rationis confiden* tia, erßipra id peruicax popularium conßtnfus,in irritunt facile rapiebant. Timebat namq; Carduccius twn obßcuv r'e, ne populus tot conjßeclis urg:ntis beüi detrimentis peri culfus,ßcuti pleriq; optimatium fuadebant, ad petendam pacem uerteretur. In ea ßquidem perfuadenda Clement multisdecaußsuebementißime laborabat, utqui pareen^ dum patria, auertendaq; belli incommoda putar et, ne pro paucismalisciuibui,uniuerßaciuitaf, ßeuo atq^ irreuoca^ bili pcriculo implicaretur. Interim Aurantius ßuflraper tentato MaL(teߣ aninw, in Fulginatem agrum progreßs fus,uiadmoti,crdeiedis Menauia, Montefalco, Aßißo^ Uialatcßapraßdiis, adoppidumHi/}gt;ellum,quoderat pe« culiare BalcoiiJC ditionis, caflra admouit. Defendebatur oppidum accerrùnèabhis cobortibus, quibtis praerantBa^ ptijh, Borgbeßus Senenßs patritius, er Leo Baleonuh

-P »

PALVI lOVlI HISTOR.

Hi tii/^änos, pofl éditant tormentis fuperioris coronlt;e rui* nam,fcala(ap{gt;onere,dtqifubire aufos, tanta ui omni telo rumgenere, trabibusq; dcieäis obrueruttt, ut multi interim rent, ali) uehementer fauciati oppugnationem relinguere cogerentur. EodieioannesDorbinus apud iiiß)anos pri= tnumexiftimationispoflVdftiiim,qui aderat, locum, noit claritate quidem nAtalium,fed fvrtibus fa£lis, fama late fgt;arta promeritus, craßioris fclopetti glande ßupra gertu ttuhuratuseßjlethißroquidemuulrere: nampaucos poil diesEulginiumdelatusinterijt, quo nemo confilio manuq} melior, apud pedeflres Bijßanorum copias putabatur, Cif^ fare facile eum nobilioribus gentis praßrente, quid pr£= claram uirtutem oinninobilitate digniorë utilioremq^ ßbi fuißiiudicaret. Eins morte Romanos latatos ßrunt, quoi is, quem in occupanda urbe crudcltßime cadibusgraffatinn norant,fuperis id fcelus non fero uindicantibus, Borbonio V^niq; Moncat£, tertius dux urbi funeßus, comes ire ma^ turaßet. Nee multi) pofl HifpeÜani duces, honeftas condi-Hones ofjrrente\Aurantio,ß oppidum dederent, cum eo pe= figerunt, utfaluis rebus oppidum traderent. Sed Hißiani itaexueruntarmis ßngulos milites, atq^ uniuerfas domoS tliripuerunt,utfide ab Aurantia datam ßfeHiße dicerentur, ■Hiffellocrcohortibusamißis, reliquis^ omnibus exutus oppidis lAalatefla, quanta pqperat ßmulatione, ancipitis ■periculi fui conßlia teg^re contendebat, ob id magnopere perplexus, quod ßne Florentinorum auxilijs, neq- urbent tueri poffèt, ciuibus prdtfrtim fatis importune beUum dete^ ' ßantibus,c^iam plané animis in Pontißcem proclinatis, ■ t)eq;ßinde flnegrauipugn£ periculo,ß erumpendum Gquot; florentiam qui)uocabatur,contcndendu ßret,tot(ircumie

SVl TEMP. LIB. XXVÏT. n3 fUfhofiibuscertJiutrin^uediffïcukates euafurum prol^i=: ifgro ,f€dnMximè conflanti (mime,ad neccßaria d^ditioni^conßliaearatione defcendebat,ut extra omnent urgentif belli metum,^u£neceßitMaffirret,adpietatempa tri£reßrreuidcretur,crciuiumuoluntcites ea oflentatio^. ne uirtutU mirum in modumconciliaret. Prisdicabat enint feeo eße dnimo,ut ab omnibus ciuitdtii incommodif abhor reret, nec pdti ueUe, ut dues, fieltti Pontißx denuneia/fèt, ipßus pertindeid dgu£cr igni interdicerentur, udüaretur ‘tgtr,ç:rciuitdsueterefua libertate, çr gymna/ij honore. ffoliaretur. Proptereafe mdlle incolumi pdtrid,dt(iue inte^ grifciuium ßrtunis excederejCr Florcntinis auxiliaire, ne officio fufeeptoq^ muneri deejjèt, (juàm patriam in pe» riculum l£f£religionis,cr totius belli diferimen deuocare. Itaquedd Aurantiumlegatos mitterent,dquo,fl honeilnn pro ße eonditiones impetrdrent,certdß; fides fibi à C£fa^ riantsparitercrPontificijs ducibus pr£{iaretur,finemoc racopidsed/(flurum,atlt;juehos omnibellimetu libcratiirié. Aurantius Hi/fieUo in poteflatem redado, dimißis ea conditione his cohortibus, qu£fie dederdnt,ut intra tertiunt menfem, ho^libtts Pontificisnecjudeindm militdrent, PerU’t fi'am, (jui dberat ffatio guindecim milibu^ paffùum, reûi rontendit,pofitisq; cadris ad pontcmfandiIoannis, quo Tiberis iungitur,expcildbdt, quidnam confilÿ Malatella caperet,atque ita auditif Perufinorum legdtis,non contems pfit eonditiones qu£proponebantur, uelob idprafertim, quèdPontificicur£effèintelligebat, nePerufinus dgeruk labclli cldde uaflaretur,fed protinus Florentinis bellicum terrorem admoueret. Proptereahis conditionibus ymbru CO beîlo finis eff impofitus, MalateÜa Perufia

PAVLI lOVlI HISTOR.

urèem Pontificirepndam relinqueret, exceitntiM raiUiiKcnmuniutrßieintcopijs tuturn egrcffiim atijf itef firjcftlt;iret,C£farianiuntdrentitincrecupto ud locum Td* bcrnut dióhim, Ninlatefid poftcro die fubfet^ueretur, intt* tim Perujini utriip exercitus comeatuc copiampr£berent’-tutm PeruÇi£,uxort cr liberif Malateft£,ut^; item propin* tjui5€ii(S(ttq;cliétibuireceptuf fvret, liceret^;eiduodecitH d:ne.t tormenta urbe educere,ea(j- adferuadd ad Vrbin^tiunt firincipem tranfmittere, ed lege, ut hif aduerfiK Pontißcenl nufquctm uteretur. De lite dutem er controuerßd,qu£ fibi cum Braccio cr Sßrtid intercederet, ejui Gentilit pdtrui h£redes dicebdittur, drbiter fieret difceptutor, A ntoniuf Kontdnus Cardindld Vmbri£ le^tiu. Wf rite trunfidctif, Aurdntiiu mouit cdflrd, cr dd oppugndtiddm Cortondttt profióhts efl. At Mdlatefla dextrorfltm itinere cdpto, re® éid Florentidm, nullo tncommodo dccepto,perrexit. Cortoa nenfles, qui fdtii udlidoqudtuor cohortiun pr£fldio tene* bantur, quum portas clduf^ent,nec depofeenti coUoquiuitt Vaflio,quicqudmpdcdtireflgt;onderent, cr tormenta nM-rumferientid oppofitif nouii dg^ribuf tgregiefuflinerent, Cr dudaeißime dduerfusfitbeuntes Hiffidnos prAiarentur, Vdfliusportam,promotiicopijs,qu£d delubro Vincentid uocdtur,multifiâibus mdiorif tormenti qudfßitam, fuc* cendiiußit,primiq} omnium inter Hiffidnos promptißitifi centuriones, Secured, çrAlfonfitc'Vdiliuf, id munutcon* teSis fdcibus impleuere, unoq; tempore duobus in locis con trdéhim efl certdmen ualde cruentum, quum in fitbeuntes, Hiffidtios ipßpropugndtores gldiidibus cr fitxis in trépidé rem gererent. Sed drdentem portam duo eximi£ uirtutK cohortiumpr£flâi,14cobusTdbuflus Vmber, er RoJxU

SVI TEMP. LIB. XXVIL n?

Aßifiiif,rellin{iis ignibus Hif^anisq^ rtpulßs,pertinit9 dßime deßnderunt. lnaliae}uoq;pitrteßnguldri conflit tiapYopHgnarunt, Trdncifcus Sorbelüus, Marcus Empolis tanus, Gorius^ Montebetiicus, eo pugn£ exitu,ut Hißtani tnuitis acceptis uulneribus, ct iwnnuüis intaß^s/e recipe re cogerentitr, atq; eo maturius, quod Securra er Alfonfus ualuasconcremarc conantes,grauiter fauciati, pugna ex^ eeßiffent. C£terumCortonenfes, quumVaflius tnaiortbus viribus redintegrare oppugnatioiiemflatuißet,crperca^ duceatoremaddecurionesmtff'um,urbiexcidiuincontnina^ retur,nifiintrahor£ßgt;dtiumportas aperirent, perterritit tiuibus, uel nolentibus pr£fidif pr£fe^s, deditionem fèce=t runt, ea conditiome,ut incolumes feruarentur. Hlt;ec deditio nisßjrnuda pr£ßdij milites excludcbat,ßc utfe ingrate pro^ ditrddiq;iratishoßibusquererentur. SedVafliuspro fua humanitate, ita ontnes urbe exuntes conßeruauit, ut armis tantum er uexillisexueret, quad pertinacius quam opor^ teret, tanti exercitus uim contempßffe uiderentur. Verum non eandem exemplifortem tuleruntCaflellionenßs Corto^ n£ proximi,tot inuadentibus copi/s reßftere duß,ndm dum tormcntd,paratamq;hoßiuacie)ndeßgt;icere uideri uolunt, crfürtißimcpropugnant, creßcentepericulo, quumfe de« dere uelle ßro ßgnißcarent, expugnati direptiq; ßtnt. Are^ tini duté aliquantoßdubrius nihil de defendenda urbe cogh tdntes, continuo portas aperuerunt,qubd Capinfaccusexi^ gui pr£ßdq praßSlus, in arcem confugilßt,fuadente Ro« feioBeuignanx comité due Aretino,qui Aurantijgrdtiam promereri, crpdtri£ßu£ dominatum inuddere perßdioßf udnitatecupicbdt. tdprimumamißiAretii in commodum, Cdrduccij non obfctira malignitate, er Antonij Trdndßä

Albitif

I

PAVEI lOVII UITTOR.

Aliitij temerario obfequio acceptum optiimtes dlJèuerdnt: quód iüe adt^rßs de aduetUante hoße ruinoribiu pernwtut, CM copiât cum florentini nomini^, tum Perufini, qu£ Are^ tijcoiuißent, crfeurbiprxßidio futures,fummdiße deßn^ ftonif proßejjiefuiljeiit, ad fe Florentium perduci lußijßet, Albitius uerojaßuofo unimo, Curduccij litcris, qu£ noti eruntexdeccmuiralifententiä, niinApropereatcj; iinprobt paruiffet. Hecj’ enim diäntorduiumfludijs diffidens ,fe tu^ tuelfedduerfusfuEHonisfiiffrugitt ßre puturat, nifi urbeni tnilituri pr£ßdio coßrnMret,ut ^ui inter jjiem pucif, çj- bei» li metum nutdbdnt,qiio minus hifcere auderent pr£ßentibui drmutis terrerentur. Hoc autem fuoptc ingenio conßliuin Cdrduccius itdfufcepit,ut nihil decurionibus commun^ cdiiditm putdret ,ne contrddicendo impcdiripoßet, çrin’ confidtK decemuiris dd Albitiiim perfcriberet,qui 'Zunobior Bdrtholino in co procurutionis munerc fucceffèrut, uit turbido in^nio ,dlicndfeinperÙRep. coguens, nec ^uic’ audmftdbilimenteper occaßonem probdtts. Itdcj; nulldiit jibi Albitius morumdttulit, quin perlefüs Curduccij literü detrdädsuitdique zx coUeddsin unum cohortes, Floren^ tidmmitteret, prouincidmq; zr urbem Arctium prußdio tuiddret, hdud dubiè hoflibus mox occupdndum. Id ddmiß fum fdcinus, Curduccio puriter, er Albit io cdpitale fuit, quum inexitubeüi,ßiccejßuq- temporis, contru leges M= ligne dtque drro^nter ßctße db oékniiris iudtcurentur. Aretiooccupdto,Aiirdntiuscopidseff 'udit in perdmeenum ßequentemq; oppidis, zy- iwbilitdte Trebiuni üini perce= lebremregionem, qudmßupcrioris Arni VdllemdppelLtiit, Cd clementid, ut feuero edidh milites db omnipr£dd dtque licentidcohiberentur. Eo modo per quutriduum recreuto

exer^

SVITEMP. LIB. XXVIL no ex«'ctt«,relt;Si perlncißitm uicum Tlorentilt;tm contcndit,^ ^ulAnnibalemoliin tranßße ferunt, certißinu» argument to,^uôdihielephitntum oßa. lt;tb aratoribus bac xtate re« pcriäntur,quit!bfflitumulto gelu alpium correptM antk Jirit. Primée aUequitumHißjanomm CT Epirotitrumfe=s cundumArniripamdefcendentes,m regione, quit PldnA^t vipolis, O' Paradißa uocatur, mdgnum fugienttbus incolif tumiltumexciti(runt,ftcutfefeinftnui(rent uß^dd fuburlt;s band ^dificia, quiU Eecorbiila nuncupdntur. lî ddHczitd» tium hoftium conjßeiiui G“ fremitut, i diui îiicolai porta i» urbentjCr trans Arnum inforum cr curiam ufq; permea uit,tdntapopulitrepidatione,ut pleriq; pauore concitauc te, portis fefe in agros cum uxoribus nbsp;nbsp;libcrii eijeere pros

perdrent,uixq;pdu£ntiumturbd impcrio magißratuu^et obftrudisiamportisßflerctur, quumeodemtempore tors menta è propugnaculo portie diui t^icolai, atq; item ab ads uerfoag^remunitionls, qua erat trans Arnum Crucidn£ porte impoßtd, in proue^s hoflium équités, horrifono reboatu di/ßloderentur, or tJlalatefh milites ßios arma cds pere, er in muro conßflere,urbanam ueró iuuentutem Stes phanus Columna fublatis uexiUis curie aream, crßra tue^ ri, poßrepentibusundiq; tympanis iuberent. Ed repenti comote perturbatecj; urbisfdcies,imbelliumprefertim ocit lis dtq; duribus infolita, ufq^ adeo uehementer pdtrum anis nwsperculityUtiampetenie pacis conßlia, quam gcrendi bellt potiora cenferentur. Aurantius poflridie fßeculatus ur bisfitum,4. meridie apud templum Mar^rite Montichie caflrapoßiitjcontramoenia, quecxcelßomontisßipercilia impoßta, earn urbis parte, que efl ultra Amii, à diui tlt;licos Irftportópnodó ereiio,tmgt;d() decliuimuro, ußi^ 4d Frïdfdni porfrfw

PAVLI lOVII UITTOR.

porta pr£cingunt,quod nufquärn eiu$tortuoficrin£(ltni lismuriflruihirddMioräpparerety ardtio eo coüe, cui toaduitas fubiefbteßjpotiretur, inde products tor* mentis boßesßubigipoße iudicarct. Quam obrem Kalatef* td, deprehenßs militdri contenird hoflium coiißliß, inten* tißinucurdextruendisdggeribusincubuit, aquato ciniuni ÇX militum fludio laboreq^d^ntii, contentione çr celcri* tute, ut qunmfdcibui dccenlis periculofd locd noäti permu* nirety omnif pdulö ante conceptus timor ciuinm dnimis de* cideretyuel ob idmaxime, quod Ntdldteüdex conßlio Ste* pbdniColummie,cryidrij Vrßni, totum diui Minidti col* lemtemplo inßgnicrexcelfd fdcr£ turris /ßeculd maxime opportunum,neeopotiretiirhoßis, udlidd mnnitione ßif* fdqi circumcidi, urbiq^ adißi curduifjit, turr,emqj tormen* tifiußißetinflrui,quibushoflium cdflrd in fubieSa uaSt poßtd,dd deßindtos lüiis,omnibus prope horis petercntur. Aurdntius porro geminos terrenes coHes eßta udtle, ubi cd* ßrd locdrdt, moüiterdßlirgentcs, Minid tiniq^ motis ^qiian tesfupercilinm,occupdre,nMmtosqi maioribus tormen* tisinßruereconßituit,quod ubi à Florcntinis ducibus eß dnimdditerßtm, cohortes, que toto mant is dg^reßenquen tibuspropugnacultspr£ßdioerdntimpoßt£, ßgno dccep* to in hoßesdecurrernnt, duibintc^Ädrio Vrßno, cuius im* petumexcepitPetrus Mdrid P.oßius db oppido fanfh Se* cundicooKSuocdtus. HuncAurantiusex Apulidcum uete* rdnis cohortibus euocdrat, er propter iiirtutem nobtUtd* temci; generis, inter cdrißimos in honore hdbebdt. itdq^ acef rime dimicdtum eß,tdntsiq; crefeentibus utrincji duxilijs con tentione, pr£liumcflconßrtum,dtq;protrddum, utmttl* tis interßdis, multoq^ pluribus uuhierdtis, uel accidente

SVI TEMP. LIB. XXvn. in tgrcdirimeretur.crfeciuentibu'S diebus alterna impeht triiifque partis ntilites,ad nuiorem pr^ecipué clinnm, eluent GiratwntemappellabantjiuJîupropè prielio coneurrerètf nuÜdiji inreuelaudendo,uelrc/iftendo, Tzlrufci Aurantia^ niscederent,(]uorumprincipeS)HiJ]}ani,gucd agilitate cor porumarma.turieq;gcnereualereitt, uideri cupiebaiit. Ad extremum,quumprohis coüibus aliquandiu acernmc cr crttEnfiy?ij«£j£«rMt/nKe//ff,»Mlt;t/fwdc caitßs intermifjaco tentiotK^Aurantins eos obtinuit atq; permtiniuit ißc tamé^ ut caßam in proximo'Barduci£ uilîa;,quam uttinuadendfi hofliummunitioni opportiinam occuparat, pruementibtts Amici Venafrani,Qr Perußnorum cohortibus, relinquere cogeretur,iubentcq; Malatefta,totuin id^dificium fuccende retur,Qr in confßcihi hoflitim deleretur. H^s pracUjs mirant in modum ad capeßendam pugnam,oficndendamq; uirtuté, utrinq; itaexarßrantmilitumanimi ,utneq^Aurantius de ßubigenda urbe deß)eraret:,neqilVlalatefla,conßantibus u/q; adeo ciiiibus,de foelicirerum exitu dubitare uideretur.î^ain bitte tanta cumßngulari diligentia ordinata di/ßoßtaq; erat pro meentbus ueteruin militum pr£ßdia,ut nc q; ttim hofiiu ab ulla parteß murum torinentis dggrederentur,extimefcé dam pr£dicaret,neq; intus ullam tumultus proceüatn oriri poßcarbitraretur,poflquam milites cyarmata iuuctus tmi tua praeßdij lße(uti oporteret)in ofßcio religioße contineren turßumma nanq^ magißratuum pronidentia,neq; efculenta inforouenaliadeerantmecquicqiiam aliud fi-u/lra àmtlite deßderari poterat^quando certa qu£floru ßde,ad diem ßn^ gulis cohortibus flipendia prouenirent, omnisq^ uel iurgq uel contentionis materiaßebitö tolleretur,fei{eritate Zanon bijßartholini,G“ Rapbaclis Hieronymßquicum autborin Q.

PAVLI ÏOVII HI5TOR.

'Ute funtwimperij per urbemuolitMtes,^ mirent in ßrit crcoinpitii trMquillitittem, adapertii tabernii, nee inters mßiiufquMn tribunAlium ofjicijs,fummle fecuritdtii çjrp^ ciiociumreprxfentabMt. Aurantiiu autent praetercopi^ Germ^ttoriiin çr ïiifjgt;.moruin,qu£ er^nt netiijldte ßipett* diori/m loiigx exercitdtione ßrmißim£,acciuerat jibi no bilißimosquolq-dc firtißimos Itdlicje difciplin£ proceres, quoi ob id,quod pluresfecumtraherent cohortes,utilgoCo lü'ne'lxs appelhbdntAnhiscr.(iit prêteripfos quiRonu et in Apulù militdfJent.Roßciiiinßiii^ Secundi comitein, Pe« tr«)n Aloyßim ¥urncßiiin,cr Alexandruin Vitelliuin, ple« riq; jlii,incerquose)niiu:b.Me RoinMißciiiguinis,loMes B4 ptiflu Subellus,Murtius ColumiM,eiusqigctilis Cumillus Sin tio uiro ßrtigenitus,citq; item Pyrrhus Stipiciiinus,i::;r Scds kngus Aßeßs,pr£terea Brucciuscyquot; Sßrtiu Rileoni ßutres, peculiuriodio NiAliiteßie inßnß,crßcttiiduin hos AniredS Ceißalius iAeupolitMUS, G“ quipofleunon fero äpplicuit, Pubritius ^uruma,ldus, er uetus dux Jouîmes Suxuteüus ê TogutuGiüiiicuinuulidiscopiiSiiccerßtus, iufßtq^ Pontißs cisRunMzottuscuinurinuta nuiltitudinc miltum, clientis umq} ßioruin. N;ti« 4p«£{ ;»ortt4«os homines uirßuclioßus db dntiqudnominisdiithoritdte pluriinuin u.tlebdt,ex Apaenis noq; in Mug^num dgntm deß:cnderdt,CT interceptis coin me.itibus,nMgiid l'lorctinis detrimenti aßvrebdt : obßderi^; urbscoeptd cis Ariiuin cxißimdri poterdt,quonidin e Bokö« nL( Peiicis Vitembergilegioites,G'Plißgt;dnoruin tironuin af hortesdlÄutinAytrdnßuerßsdpxnini iugls prope dient de* ßccnßir£,G' ditterßd dbAttruntio, intercedente Arnofluini* ne,cdßrdßd^r£dicerentur.ltdlici generis milites,quihü quos dixiiniis(ioluinellispi(rebuiit,fupruuiginti miliu pedf

tum

SVI TEMP. LIB. xxvn. tiimfummAinefficereputcibtintur.Veteres Germanior H*' /pMi fexdecim milium fèrè numerum implcbMf,prft£reos cjuos Velix aiduceb(tt,ç^ tironcs Ki/panos, qui Petro VeU kio Geudra duce nondum 4duenerdnt,ßc ut uera aftirMtio ne adnon dubium omendiuturnibeUi,longißim£c^ obßdio nkfUtrinqiUires ui^riieq- fpes xqudt£ cenferëtur.ciudnn doquidemFlorentinosnonprolibertatetantum/edprogh ridciuitdtif,Ftrufciqßmperq diffiitdte,cib omnibut focijs de/irtos,oppugtMtos^ ab inui^ik gentibuf/ummk!^ priti^ cipibui,arma induiffèminime poeniteret,cr unicatn uer£ fonfl4ntilt;elaudcmß}eäantei,quicquiduel iniqua bel

Ufors dßcrret,tam xquk quàm indomi* tkdnimk kturi uiderentur.

CL «j

NOVOCOMENSIS EPISCOPI liucmiii Hijlorurum [ui temporis.

LIBER. XXVIII.

Rf potenlis nobilißim^^; duität tis con/fatitiam, cjuum inauf^icd tie libertatis noua iura defender rctdngentiq; animorum pertini da antiquißimarum gentium gio riam lemularetur ,armis famc^ perdomitam narratunm, tantin (per rc/pirare,zr priores/piritut refumere non puduit,dum iiiftituti ordints feriem feqiiutus, ta que diptulimus,ßeruato temporis tenore, fuo loco referait tur. Opere itaq^ pretium duxiferuiendum biftorie ,utnott interdfa dißipatß membris,fed per partes inter fe nonabfnr de coniunflas,integralegentibus proponatiir. Quoßt,ut promijiimemoradSolymanum me conuertam, qui ab obß-dioneVienneinglorius difcefferat.Sedpriufqu'ambecdice àggredianMr,opportunum eße arbitror,utreru. in Pan^ noniageßarum fuccclßum,paulb altiits repetamus,fdlicet, ut boni mortales,quibus de caußs cum Solymano contraria ßt bellum,liquidißime cognofcant,cr binc quoq; Cbrißiatti reges,quantumnobisbecbellua ab immenfoeius imperia, cxpeditis^ opibiisreformidandaßtreputado, expédendoq; pcricula,confilium pro publica falute dignißimü aliquanio ßtfdpiant. igitur Vlungaris ad Niugaciu triicidatis, er rege ipfbadfoeduminteritum palußri lacuna fubmcrfo,uidor Solymanus Budain redà contendit.Vrbc,regiaq; potirus,ad

Danubiunt

SVI TEMP. LIB. XXVin. ngt; Dantilnttm fiofuit caßrajnuijitqi regiam arcemtitd t-iimen, utinedmiiJime{gt;ernoéklret,ciuôdantiqudOthomannonm legccdutumimperatornu(qUam mûris,fed/ùæ tatitié cußodii£miiijiinentifconfidat.lbidd eumdelatä fniuoeafo rum antißitum c^ proccr« w crueittd festem cäpitd,quibus rciud{ntiorciÜußlßuifuseß,qnumpiirpurati edßnguLt ligiico in gradn coüocatd-ßmubnter honoris cdußt, incline taceruice,cr dextrisad peâiis compoßtis nominatim falu* tarent,Papdiq;flrennos per iocum appcÜarent.Sed Solymlt;t nusgrauißonle, qniimßngnlorum nomina, indicarentur, uebementer deteßatus fui/ße fercbatur,uni( pree c£tcris La^t dislatan Salcaninm Strigonienfem antißitcin potsntißimn, cbict^fad£auaritiieprobro,quodisregem ßium in tautet nrgentis belli dißicultate aurum mutuo depofcétem, qunnt tnulta pondeVei in etus tbeßaurislaterent,ddiuuarerecußaß=e fet.Tomoreum porrb ßolidce temeritatis incufauit,qubd itir conßeiendis facrisdicattis,alieniefun^onis munus arroga ternfurpaßet.Exaduerß) PrancifettmPerenum Varadinen fern antißitem,nobilißimi generis uirum,ßera: prudentiig no mine laudauit,quàd imminentis publica: cladis nequaquant fa!ßusuates,inconßlio non inßulß dixilße didicilßet,quunt TomorcHjdc committenda pugna importune decerncret, poßquam eiusfatalißententiiC obßßi non poßet,ß: prouidees re quidcucullatus imperator poflridie eßet ßaüiirus. E«)» Jidngjtdntodttfunibilomnino aptius preeßaturum, quant utceleberrimumdiemCbrifliani Calendarij faßis inßereret, ^cicdetrigintamiliMnliungarorum martyrum,pro tuen^s dareligioneabarbaris iniquißima priclijconditioneconci^ forttm.Eos enimCbrißiani martyres uocdt,qui pietatiscan ßa pugnantes,ultro cgregia: morti ße dsuouent. Reliquos th

a. Hi

PAVLI lOVIl HISTOR, ronesMdäcuIosäppellMit,çrbihlf pr£fertim Gcorgii/Ht Sepitßum,Trdnßilu(mi£ prd-ßäi germdnumfratrem,c?' multa caniciefeniumprißrentem^Ambroßum Sercanunt, itobilitdte generis,opibufjCrdignitdteäluftreni.Quum «e» ro ei Ludouici,Gr Mdrite uxoris ßmuldcrd oßenderenturt generopo orc dixit,ßddolefcentis régis cdldmitdtetn mifere^ ri,cliii ußp; ddeo mdleßobrios in regrduißintd cofilidrios nd= (lusjpngndnt dbfurdardtione committere properdjjet : c?quot; Je non Cd de cdu(d,ut ei ddinteret regnum, fedut dcceptds db fïiingdriscontnntelidsultoreglddio uindicdret,in Pd/ino^ nidin ueniße dfßrmdret.Propteredßpugn£diferimen eud* ßßßet,proculdubio certd tributi conditione impofitd,ei Pdn^ nonite regnum redditurum,qudndo non fudfed dliend culpd clddem dccepijßet,^^ßtbiglori£ßuturumteftdretur,ßiSigif‘ tnundi regis ßocijßuißdtregenitum,cr tdntis Auflridn£ cld rißi}n£ domui dffinitdtibus ceniun^um conßrudret, tdntd (kmentißinii fermonis mdgnitudme dißerens, ut h£c dnimi Juidecretd,tJidri£regin£, qu£ Puda, Poßonium beUinteM proßugerdt,enuncidri iuberet:ßcuti nos db bis, quiinterßue runt,dccepimiis,quodproß(lö profdlß) de bdrbari regis £-ejiiitdte bumdnitdtecji di^him uideri poßßet,niß pr£claro te-ßimonio ingentisßu£liberdlitdtis,pdulopo{i lodnni Sepu* ßo,nequdqudmregid ßirpendto,cr tumetidm boßilisdni miß’eciemretinenti,id Pdnnoni£ regnum,uel millispr£eun libusmeritis,donodedil)et.Ex!nde £neds üdfuds tresprißci drtificiißußulit,qu£ in ueflibulis rcgi£ à rege Mdttbid Qor^ uino,omnis uirtutis dtq; elegdnti£ ßtidioßo, conflitut£ fue^ rdnt.'ti£ clduigeri Herculis,citbdra:di(i;fipcl]inis,crpbdre trdl-£ rgt;idn£,formds reßrebdnt,quds pro tropb£o Pdnnoni c£ uidorid! monumentü Pyzuntij in E'ippodromo coÜccdri

SV I TEMP. LIB. XXV nr. «4 iußit.Abduxitetidm tria inußtati magnitudinis operofi^} artificij tormcnta,lt;juum paßim ad ornamaentum, uißgnia, er liter £ argento fcalpt oria arte ari inclufo eßciit admiran» da,^u£ lUyricit 'Bofna regiffuiß'e dic{batur,in expitgnatio^ neSeiabatijoppidiadSanumcapta,atlt;jiitem aneas aliquot flriati opcris columnas,qu£ portaru epiflyliafuflinebant. KoratM efiad Budam di« ßrtnc uigititi,quo fpatio hinatee fut£gentißtuitix itidulßf.natn diuerfain proximof prouirt. cids equituagtnina preedatum funttmißßa,quibui bine ad Giauarinii ufq;,illinc ad 'Tibilcü amnem regio omnii impro uifaatq; horribili populatione ita uaflataeß,utßlt;pra cen^ tunt:,cr quinqtiagintd bominit ni ibia omnis dtatis tsj-fexuf, autgladio c£fa,autin feruitutem adduila rcjerantur,qudi pradatorias manut,poflqudredeutes incaßrarecepit, code quo uenerat innere Byzantin eß reuerßti. Hifdem uero die^ bits ioannes Sepußtif è Tranfyluania,eduâis copijs, ut regt Opernßrretßero in Pannonia uenit,non obfeure régis nwr^ te,cgt;“magnofuocon:modot£tatus:aj}iirarenanq; capit ad Pannonici regnifafiigiu ^quando ipf€,tuillacxtanteregia prole,inter Bungaros proceres eßet clarißimus, er propter uidkria quondam deagrefiibuiCeorgioq^Secalo Bornomif fa coUega parla bellica laude iOußris haberetur.ltaq; Joan» nes ualidoprudcnti^ingenio uirereblui in /ßem potiundi regni,ßngulos proceres diligenter prebenfareeexpit, obtelt;-: ftariq;,neproximis comitris Hungarici nontinis decus prode re uellet.ß uetuflißimic dignitatis imperiu,ad externe atq^ inimicitgentisnomen traduci paterctur. Cebere Uunga^ ros probe mentinißequantdf clades fuperioribus tem'peßati bus acceperint,quum alieni externiq;fanguinis reges ßbi ac ccrßerent^eraduerßisTurcasinaußpicata eorufigna[cque

Qgt;. «i|

PAVLI lovn HISTOR.

Yentur,Çatis prfclj.ro documenta efjè deberc fuperioru tent^ poriimcaljmitdtes,ciUiif uelsigißnundusBohcmus, uclfu^ periorLudislfus Sarmutaadliicopolimfemel, atq; iterant ad ColuinbatiUjCrad Varnam demum infcelicitercum boße barbaro dimtc.mtcs,Pjnnoni]s importarint, cjuando ea Je« trimenta,qa£ itel lo^a Ladislai ignaaia, uel hac diidam in^ foelicis filij temeritate fubitmus, memorare dißudeat^fub quo militaris difiplina,gloriaqÿ Hunnicf uirtutispene tota interiißecredipoteft.Supereffeproßdhprocercs Pannonici fanguinie,ç:rantiq!i£,ideoci- imperio digni/iimdC ßirpis,qui genero^osIf iritusgerant,atq; animos reßituend£ pablic£ dignitati,^^ taendo regno pares,iii hoc publico Iuchi,conft lia ßrtia atq; arma expedita inuiHis dnimis proßrant,inter qaos ufq;adeodemißiuelhebetis ingenq numerari nolim, uelft me nonnuUi clariores,honore natalium atq; opibus an tecedere uideantur,ut me regendo regno, adminißrando^ hello quemquamuirtute aut Fortuna meliorem fore confix teartfatisnamqifortematq^animiuirtute pernobilem prf^: ßabo regem,ß ab haccertaßdelis animi propenßone,fuffra gio ueßro dignus exißimabor. Uac uia ingreßus, multum rogando fatagendoq;,\odnnes multorum ßudia promcruit, coqßacilius,quod Stephanus Bator procerum clarißimus, adFerdinandampaaloante in Bohemiam contendißet,er FerdinandusapudBohemosindiäis comitqs uehemétes-ef fetoccupatus,quibus primatum er popularium pr£occu^ patisuoluntat’bus,rexeratappendndus. Percosdies Huns garieelebrandis regijsexequijsanimos intenderunt, quam Lodouici intégra cadauer Cetrifchi armigeri indicia repers tum,er à Mu^ciana palude ad Albam regalem fuißfct relds tu.Didiisnäq;folenibusinßrijs,inßgni pampa apparatiiq;

tUlKula*

SVI TEMP. LIB. XXVIir. «ƒ tumtilatume/i, dpuiecifupulcl)ra,(]uibus(uperiores Yeÿ$ conii cofueuerdnt.Exindeexecjuijsritè cof£{lis,Rhdcos efi indicium, id eft comitiale concilium armattC multitudinis, cuiusauthoritate acclamationeq;, exuetere kgis inftituto Pannoniinregtscreantur.Eius autemRbacos isftuitexitus, utloannesquum neminem in publico luâu competitorem babiturus uideretur,quando nemo uel clarißimus candidati nomen profiteri änderet, magno omnium applaufti rex ap^ peUaretur, prieftoq; ei mature adfuit Petrus Perenits,incus iuscuftodia,uettfftiftimaexrudiauro Uun^riciregni co« rona, feruabatur, qua folenni cerimonia legitimi reges co^ ronarifolitifunt, Ea Stephani primi Pannonia régis fuijje traditur,feruaturc[;in arce yicegradenft antiquißmorum procerum more per manustraditoferuato'q;. Atq; italoan=! nes rite coronatus conßacratusq; eft, df ma«« Pauli Antiüù tis,quiin locum Ladislai Salcani Stri^nia: anises fucrat fuffiéhis, O“ Stephani Brodarici pr£/ulis Vacienfts, quern propter eruditi ingenüuim,amp;' dexteritatem in omnirertim afiioneftngularem,epiftDlarum fcrinij^regij magiftrunt eftrcit. Amcrictim uero Cibachumin prfße^raTranßyU uani£ Vayuodam ftbi conüituit,qui Varadinenft etiam pr£ fulatu,interft6iiad Kugacium Pereni loco, dudumfuerat exomatus. Regiautcmcreandoexordine militarium proa cerum,mirificè fauerunt hi, quos e Tranfyluania alarum prxftdhsadduxerat, uirosbello paceq; præftantes. Inhis emincbantHungiricofanguine progcniti, Stephanus Vera betius,quiRomjeapudLconem le^tus fuerat, cy Paulus Artandus, atq; item Gregorius Peßchenius, Hicolaus Clefta, lanusq; Docia. Per hunc modum, dum uouus rex firmandis imperij uiribus, aft:ifcendisq;ftbi cr promeren»

PAVLÏ lOVII ÖISTOR.’ ^oceribus,liberaliter atquehumutiiterftudet, rerdittändu Kungdrici itnperij ismulum in quot;Bobcmid regem creatum di» dicit.is exuetere controuerßd eins litis, qu£ dgitatdfuerdt infer Maftbiam Ccruinum,c^ Tedericum C^faremproduu, pr£cl4rdbxreditdti5iurdproßrebat,duäAfcilicetd, Ladifi idi morte, qui in Bohemid in ipfd nuptiarum celebritdte ue^ netto fubldtus fêrebdtur,d}nbitione ntdlignitdteé^ Gcorgij Poggibrdtij,qui Bobetwix dffèdkinsregnum,idpdulopc)ê ocatpduitiUidcbdtur^ddueniffètempus, quo Ferdindndus Bobemico dudus regito,cr Cdrolifrdtrisopibus fubnixus, «ec oblitus fui iuris, Pdnnoniam non iniqud rdtione repe^ teret, Auftridno fdnguini,ideoqi fibidb Albertiprincipif memoriddebitdm. Neque Ferdittdndo, prater AuilridMf, cr GermdnicdS uires,quorunddm Pdnnonie procerumßit didieerunt, quumdpud eum cjjênt fenütrdnsfugce turbtt lentiq; hotnines,noudrumrerumcupidi ,amp;quo facileitn= peUipoterdntliuore corrupti ,inuidentesqi prorfus lodtt^ niHungdrici diadematis decus, tdnqudin prtccipitdtis co= tnitijs tumuUudrioqi fduore imperit£ multitudinis, ipfo dignioribus ereptum . tJdm priCter Bdtorem, cui petendi ddipifcendiqi regni prdtrogdtiud optiino iure obuenire pofje dicebdtur, eminebditt cr dlij pdri propc tiobilitdte, Cr beüicd uirtute iHuftres, VdUentinus Turdccus, Ste^ pbdnus Kayldtus, Janus Sdld,Ga/ßdrSeredius,Baltbafar Pdmpbilus,cr PercntiusGna.rus.'His dcceßerat PaulusBd cbitius,genere Tribaüus, uir eximtc beüo fortis, qui apud T wrcdï Mabometattis initiatus facris,ex neceßitate fugiédlt;e feruitutis,adnoßrosredierdt,renouatoq- baptifmate Chri^ fiiano ritußuerat expiatus, çy Kugaciano prdlio intadus tudferat.UoriiotntuubQrtdtuFerdiitandus fuopte ingcnio

SVI TEMP. LIE. XXVIlï ft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fui iurii Miduijconfifusgi Bohemorum auxilijs cr

tioriciscofgt;ijs,ijuibusdccedtbdntèRhetia fuperiore cohot teseuocdtte, cr fdtiimdgnm è Stirid, Cdrinthid^ kuis dr* tndtureeelt;juitdtus ,Buddnt redta perrexit : cuius dducntit grdu iter permotus lorfzi tics,ut tjuirerum omnium diffïcuK tdtibus crdt circumuentus, ntc fdtis bdberetcopidrum, (}uii bus dgnofccre ftdbilircq^ noui rgni opts pofftt,dtq; infrmif ßmd dpudfe pdrtim metu, pdrtim Icuitdte gentis fludidßre pro/}gt;tcerct,nt(iudqudmhoflcin Budit expcäddum tß'ccon flùuit,l!ortdtusgi ducts fuos,utcedenti, crddutrfis inffta Fortuutc flatibus ucld ddre coaih, ddejfe ucUent, cum his copi^sciuM ddduxerat, cr ^«lt;lt;lt; dcmum confcripfcrat, Pts ftum trdiccit, atq^ indc nufquam confliierc du/us, iu^is con finis'nincribus,fupcrdto Tibtfco,ddTocdium caftrdfecit. Id erdtmunitum caft(lium,iitultcrioreripdpofltum. Eius difceffu cognitOjPerdinandusfincuulntre Buda potitus efi, ubidliciuandiupermanflt, confultdtumqicß,dn dtifugicns boflis tflit perfe(^uendus. Porum dutcmfcntcntid uicit„qui I pcrterritum hoftcm, priufcjudm duxilid compdrdrct, dut noudconflltd/ufciperet, adhtbitdcckritdtc conftqutndutn ccnfebant. Itaq^ Tcrditiadus, his maxime ducibus,quos me« morauimus, omnes copias comiflt,quicotinudtis itineribus quanta feflinationeequoru laßitudo pateretur, cr pedites gradu intendere potcrant,adTibifcumperutnerunt,Qrna) uigqs,qu£ carris aduexerat, conexis,contdbuldtoq; ponte, 'Pibifeu fuperantes,explicatis uexiUis, ad Pocaiu, ubitonii crant caflrd,iniïruikl acic perucnerut. Qjto hofliu ftipeVK uetuperculflis Jouncî, comunicata cum diicibiis eius périt culi difflcultattjcofiliu capitftbi ncceflariu potius quàm dtt coru.Suddcbatenim duces propttßimif aiiimlf pMgnd poß,

■pAVLI rovil HISTOR.

cetet coittëptisfrrè hoftibult;,ut ip(è paululS acie exceJeret, ümoueretq; fe periculo, nbsp;nbsp;ß ita inicfuior pr^elijp)rs firret,

ße feincolumem ftcundii Fortun£ caßbiii rcferuaret: ipfoi namq-,, cjuodturpißimumfit Hungerii cfd^rriM tiatif, ob* laum ab hojk prxlium detreéaire, inuiâii dt(ji wdomitit aniinis adnerfustransfusas con)b.ntißnne pugnaturos. Ea mincbatt»terdiiccs,FcrcntiusBodoßngularis uirtutis, Zf ßdei duxuetus, cui rex prtccipuum nv.'ati£ fceptrum atque ucxillum detnanutradiderat. Jsßumina pcritiapro nutwro gmereq; tnilitum aciem inüruxit, in medio ipße confiât cum Hungaris, cornuaTranßluanorumcopitC tenuerunt. inAußrianaautcm ade Vaicntintcsmediam pariter acicm cum llunÿ.ris tenuit, ubierat uexillum, duas medio agmni whfirentesbrachioruminßirßrmauerunt, bitte Stiriame, iUinc t^orica equitum aie. Sed Paulus tiaclMus exTurci* ca dtfciplina,aflu,o~inßdijsutifolitus,cumglobo vßaro* nu, qui funt leuisarmAtur£ équités,latrocinqs aßuetßremo tiore in loco flruedis 'tnfidqs idoneo,cotra Leuum hofliu cor mi confedit, ita ut ex occaßone fuccefßus, qua parte op orte* retßnboüemimpetum fadurttsuideretur. Tumuero mili* htumanimif nonmulta ducum cobortatione ad pugnam accenßs,minorautrinqdormentacurrulia, quie ^üinacei ^uimagnitudinepilam eiiomebat,dijßloßafunt, paruo qui* dem detrimento, quum procurrere, er manum conßerere fimul turm£ properarent alternis utrinq^ cornibus aie pul* feprofli^eqjunt : nam btiriani équités Tranßyluanoruin uim non diu tulerunt : quum in altera parte Floricus equi* tatus catapbradus, nouas, er müeditias Bodonis copias in leuo cornu proßrauifßet. Eodemq-, tempore ab utraq; me* diaacie,paribusHun^rorumanimisatc^ artibus contra* dunt

SVI temp. LIB. XXVIIL .«7 âunt ejl certanten, nbsp;nbsp;nbsp;adeô dcriter inuehendo proci/rfano

do^;,HttuifquddnteaudKmentiufjetpertiniitiiis dimica^ tnm fnijje dppdrerct. Scdnouo cdfdphraéloruin inipetu, ^uipulfodextro cornuin hoftiumldtw ruebant,tofy, Bo® donii dcies tielcgregiè reßftens ßrtißimeq; dimicanf, loco pulfa periurbataq; eß, eo guident euentu, ut ipfe Bodo int perator, gui uexillum ferudre repurdreg^ aciem dligudndin fuerdtcondtui,incumbenfe Pdulo Bdcbithio,db vfdroni^ bwcdperctur, cr religui duces defßerdtis rebus profugr-z rent, non multdg; ciede édita tormentd dd utuim otnnid,ue=! xillag; in potefldtein hoßium deuenirent. Qnuin rex ipß conßeSbnßiorum ßrdge, periculo ingentifugx curfu ße eri^z peretdd ipfos Sdrmdti£ fines, uidhres, uti oportebdt, in Trdnfyludnidmpenetrdrunt,guibitspopuKsnuüo ne^cio inditioiiemdcceptis, uniuerfd prouincid dd dutboritdtem Berdinandi régisfecontulit,Bodoncm porro cum religuis nobilioribuscdptiuis dtg; uexiVisddFerdindndu miferunt. Cdterum Bodo guutn uel propofitd libertdtefledti non pofi fet, ut fdcrdntentum iodnni didlum uioldret,çr contra eum tnilitdret, db clementifiimo dliogui rege in tenebricofinn cdrcerem, Ftoult;e ciuitdtis rele^tuseß,dtgi ibi dUgudnto poßpedore conptmptus, miferfatofuo conceßit. f^ecmuU to poß Ferdinandus, inclindntibus in eum Hun^ris jrri omnibus, ex ufiu uiiiori£ rex eß dccldmatus, atg; e^dci» «e» teredured corona, guam idem Perem« uir incert£ fidei, ideog; facile lt;td officium rediens, detulerat, cum Anna uxot re, guiCLudouici régis erat(bror, infignitus eß, celebratis tins folennispomp£cerimonijs apud Albarn realem. Ex® ifideFtrdin((nd«îMtriw/£j;regni rara falicitate compos fa* {lus,mBol}emiaredijt,pr£fidesg;,gui Pannoniteregnum admk

PAVLl ÏOVII HISTOR.

tiinünijïrdreitt,delegit. HifitereStephdtuWBtitorjqui cutit fimnidpotelhteprorexeß: crcdtux, cui collegi addebdtuif PduliuStrigpnienfi! dntijks^qui oripfed lodnne deficerdé. ^srethfdxiiiindMemepifloldrïi mdgijlrutn fecit. Aïeximn tieroTitrfoiiemMorduggentii, cniuiforor Pefro Pere/tt» nupferdt, iSYdYio pr£fecit. At lodiines ufi^- ddeô dcerbè mul éhttui 4 FortuM,dd Hiero/iyinu Ldfchum profugit, ttirunt inter Sdrmdtdi db iUuüri nobilitdte, erudittecii uirtutK noini necldrißimiim. lst'dntihojjgt;itiioccdfionel£tuifnihil diitU (juins hdbuit, qudnt u t regem in eM dmißi regni cdldmitdtei pr£cipicdtum, dccurdtißimc dtcj; huindttißimc recredret, polliceretur^; ei inß^em recuperdnd£ dignitdtis, opes fudi, lt;JH£ no erdnt mediocres,^- (juodrcdiuiu£ß£licitdtis intern fuit, ingeniumfuumin omniddione bunidnArum reruin Udldemirißcü. Nozt crdtingrdtdSigifinundo regied Ldfcbi ergt regem bolfitdlitdtis Uberdlitds, (judiicjudm, ne PerdU UAiidum oßvnderetdmicitiddtcjidffinitdte jtbi coniundum, mgenuè clientis officiu dißii?uildre uideretur,uel ob id quod anted ipßus lodnni Sepufldni,tum reguli,germdtid fororß» Kdtrimonioregio fuißfet. (yuddecdufdßebdt,ut LdfchiU nihilteneriorAofftcij in percoledo boß)itepr£termitteret, nectdmenSigifmundiregis exiftimdtio Ixderetur. C^uunt uero multum inter fe coÜoquendo deliberdndo(j;,integrunt ßrcmeßemdbfumpßffent, Ldfchus excelfofolerti^ in^nio grduißimdrurn rerum conßliddgitdre dtq^ dptc terinindre folitus,poftremàdd idunum defcendit : utdbuno tdntunt Solymdno rndturum opcm dfßidis cr perditis rebus Jferdti ddm cenferet, drbitrdretnrcj^ generoßi3imum eundem et Ion gè mdximum regem, fupplicis cr eiebii preces minime ne^ glcóhlri(m,fi ipfo miferdnte fubleudnteqÿ reflitutits foret

extdtito

SVI TEMP. LIB. XXVin. 12» ex Mo beneficia ß clientent fitélnnt, excmthoritdte Otho mannier nominis regnAtnrit profiteretur. InteUigebatfiqui dë Lifihus À tdto elatißimiq; animi Imperatore,' no regn^, qn£ itti abitde fitperefiét,necfi(cilè enumerari poffent,pofi’i qnümAgna,m orbis temrum parte imperia copleârretnr, fedm.tgnilîcëtifiimietandisgloriâpeti,qua, pr^e infita ori» entisregnm animis uanitate, enmimpensèoble^ri didû cifièt. îloceratconfilinm,utufinapparuit,loanni maxime falutareatc^ honefiifiimum,fi expnlfi atq; exulantiscondi* tionem re)fiiceres,ÇedincaufiaChriftiananon obfcure nefa^ rium,po/iqnampriuaticomntodi nomine, Refif. in lon^ maximnatq- horribile difirimenadduceretnr. Verùm^grit mortalium mens,quum de falute folicita parum Jfieret,nulla unquamuelancipitia, ideoq^fapenocitura,remedia re» pudiat. bJecmultô pofl décréta falt;fio,Lafchus, quinominis fui famam prieclaris operibns extendere cupiebat, le^v tione fnfeepta Byzgt;ifitium contendit. Fama efi Sigifinun^ dum non modo euntem non rctentaffe,fed inuifiè etiam div plomateatq; inftruxijfe eum literis, qiiibus tanquam eu uem familiaremq; fnum extraordinarii cr peenliaris le^ ^tionis mnnus fnfeipientem, fibi^carifimnm.purpuratis amp;nbsp;nonnulUs Sarmatici etiam fanguinis,qni in aula Soljnmt nigriUia ualebantiCommendabat. Itaq^ Lafebusemenfa itu nere,ubi Byzantium pernenitsprimumomniit aUatis mu^ neribus, qui elegantia potins qnàm pretia placitura gra^ taq; pricipuè uxoribus eorumfiitnra non abfitrdè exiftima ratjpnrpnratorum non modo, fed iànitorum etiam amiciti amprameruit : quandoapud nenales barbaros nihil ma» gis in pntio fit, quàm fimplex uel afiuta liberalitof.

Inter

PAVLI lOVlI HliTOR.

Inter pufpurdtosgui Bafjx uocdntur,eo tempore duthori* täte pr^eftabant, Lu^tebeim, in cuius nutrmwnio Solymdiii fororui(èbdtur,^lldbritymtisexAccirnanid Plt;trg^ butni* liuiconatiis,crcum Solymdno à prima pueritia tnoÜiteï eiueatuf. IsVißr, boc eß purpuratprum princeps'euafes rat, çr quum teneret regium ßgillum,cun{iis^ ßipplicibut Ubeüis er epißolisßebßcribere conßucuifßet, rclipuos duls procereshonoribusualidos, ex peculiari atque firinißimäi gratiadutboritetteanteibat. Perbunemodutninßnitdtns,et fepius apudpurpuratosßneinterprété loquutus, quod lyricalinguaomnibusßrein aula eßet familiaris, loannü régis caußam egit, atq- cum mirißcecommendauit : nam fa= lutato tantum Solymanoßib primum ipßus aduentuin, de ne^tio a^iurus adpurpuratos de morefueratreieilus. N«= ^«e enim Solymanus uirum ebrißianum intra fepta aulß adcoHoquiumadmittereconßueuit. PetebatLafchus à Sos lymano, utloannes, Ferdinandi Außrig principis iniuria, er quorundam Hun^rorum perftdia regno pulßts, Panno ni£ rex, er Otbomannicinominis beneßeiarius appellare^ tur, idcoq; Turcicis armis in regnum reducercturßcuti pro prium eßet Othomanicx ditionis,poßquam illud iure belli, adiudicante Fortuna ab ea inßgni uidhria, Solymanus fee^ licidcxtfauindicatisiniurqs, deuitUsqi boßibus ßibi pepe-rißet. loannem, qui commendatione uirtutis publico in con cilio Uun^itrorum omniumlegitime rex fucrat dppellatiu, er rite etiam ex antiqua regni formula coronatus, min^ quam,fi in clientelam iutelamq; reciperetur reducereturqi tanti beneficii memoriam animo depoßturum, egregiaq; degratißimianimimaießatemSolymaniperpetuo cultu ne n€rdturum,atqi ea qu£ imponerettributa, quotannis per=

SVl TEMP. LIB. XXVIII. nlt;gt; f()luenio,init£clientel£ nomen cunä:is gentibm dechratm rum.id uero fi SolymMUi fnpplici concederetjt^nn ipß hono rißcum,cr äd beneficëtitefanMm ß^lendidißiinn jvre, qiiknt ioMni utile uel decorum.Uctm pr^ter^uitn, quod magndx mini reges beneficia dando potius quam dccipiendo,Dijs fit^ peris icquentiir,etiam id Othomannis magnopere conduce-re conflaretfUtTurcteinfirmo c:ybeneficiarioregi potiusfi nitimifint,quam FerdinAndo,qui à 'Bohemis rex aficitus, er Carolifiatrts^cuiGermani beliicofthominesparent,opibtts fretus, bellum infirre,quàm infinibus pace tueritnalle exi ftimari poßit.Honineptefiquidein cauendnm ejße Turcis,ut qu£ fibi bellando paraucrunt, ijfdem armis defindant, ncc quenquam fupra exteros potentiaatq; opibus augeri finat, aliquando etenimfieri po)ße,ut Carolus authoritate tiiriunt amplißimusßn eandem indicendi ßteri belli caufam reliquat principes trahat, er pro rcligione, uti fuperiores Europa reges ficerint,amifia,omninorcpetenda iudicet, cuius uirU bus non facile demumrefifiipojßet. H£c dißertißime di'Äa, qiium Solymano ex occulta finefieUaaufcultanti à purpura tis rcfirrcntur,non magni negotij fuit imperatorem glori£ potentixq^auidumeo perpulij]c,utPannonicü bellum rur^ fus fufciperet,cr Ioannis preces ad animum adniitteret, pol licereturq;exufunou£uitloriie,eaconcefiurum quec poftu laret,modofidem tueretur,cr' ingrati nomen maxime abhor rcndumcxiftimaret.lnterea F£r£Ü«.^ttdîM non temerc Pan^e noni£regnumfibi grauirationecofirmandum exiftimans, tteq;alicundcuchementiorem,quàm à Turcisuim timens, pertentare Solymani animum,atq; eius amicitiam appete^ re coniîituit,ratuscamhonefia condicione poffe compara^ ri^fi quo iure indutlus Pannonix regain inuaf :rit, gt cœ«

R

PAVH lOVII HISTOR.

périt,äpud barbitrum nequaquä ahhorrentem A iuftitix Uit de äntiqu£pi£ litiiferiem explicaret ,çrfe kgitimum eint regnihxredemprfcLtrii nojlrje legif nwnumeittis demon* flraret.ExiftinMbdtcnim Solymanu tot undiij; ui^hri^sau* ihim, er Um pLtnè tot regnAf.tflidientcm,ueluti fumma glo rU contention,pdcepdrtddUqndndoconquieturum. Pete* bdtdutem hifdem codicionibui dmicitiam dtq; inducids, qui busLddisldinerLudouicuffiliufper dliquotdnnos db O* thomdnnisregibut dntedmeruilfent,!:^ tumetiam SigifnM duf Sdmta.ti£ rex pdri inducidruin trdnquiUitdte eiui umi* citU beneßeio frueretur.ltdqi idoneum ndilut homine, qui i}£c mdnddtd Byzuntium dejirret ,todnncm oberdanfeunt uirum Pdnnonium deligit,hunc iuflo comitdtu exornAt,er nMneribii!,qu£ purpurdtii ldrgiretur,deceter inftruit. Sed ubi Oberddufeut emenfo itinere ^yzdntium peruenit,Soly* nu,nuffudlpedurioreftinuentiii,duerfosq;fe peiiitut pur* purdti 11 znc/if jotte indttcidrum pr£bueruiit. Ndtn tdinetß le* gdtttibumdniterdSolymdno fuerdtreceptuf,duditusq; pd* tientißime in confejju purpurdtorum fdcundc er diligenter cdu{dmegerdt,inexitu tdinenlegdtioniiyiiihilplM qiùmftt pcrbidtq^infolentKdecreti relponfumtulit. Dixerdt enint Solymdnuidlienumejjèdnidioritm inßitutK,eos ingrdtidnt amicitidmq; recipere,qiii Othomdnnico nominiiniurids in* tulij]en{,proinde Ferdittdndum impudenter fdcere qui dlie tiiiuris regnuininudßijjet,dtq;idretinere pojji conßderet, qudiido eiusueterd iurd pldiie indtiid qu£oftentdret recen* tifud uittorid, Mdrteq; indicé obliterdtd dntiqudtdCf; fite* rint. His de cdiißs eitm toto inducidruni er dmicitU mune* retniignum uideri,feq;eoejj'edninugt;,utcontn)neliam qudin tcceperit,probe uindicdndain ducdtßndiiloqi beüo rurfu4

SVI TEMP. LTB. XXVIIL tjo fîbiPitnnonùm omnino repetatditm Mtcin /ècopiji e4gt;n expcditioncm fujcepturum, ut Ferdindndu ucl intra No rja,üerm(Wiix^j/ineï)ïtiii/«pr;w. Proindcci omucm beüt cLident pro inducijs atq; drnicitiu d(nuiici.trct,propereqi Bgt; Zuntio excederenutururet.C^terum Oberditnfcuf tibi vim tutm ejl reu.rfus,qu£ retulerat regijs prxfidibiis communie cundojburburorumqiminM crmAturuinSolymuni aduen^ twmpronwn :undo,quum iiento G^rn^norum, ut e.ï credc:» retddducipojjèt,dligu4ndiupro udtiißimo nebulone hdbi* tusefl.Qudmobrem,uteffiigeret inuididm uerd profdlßs interpretdntium,ddPcrdmddwn pcruol.iuit. E tum erdt d^ pud Spirdin iJemetum urbent ddripdR.haupofitdm,ubipe titioni(u£fuffrdgdtores copdrubut^quod ed inftdrentdpui Gcrmdnoscomitid,quibusipfecorondtoCdrolo frdire Ce^ fir effet defigtidndus. (î nunciut non inediocriter einn perett lit,quôd corum qu£ difeeret, çy fe fd^mtn profiteretur hoftiibdrbdrus,nonfdcilefîdeinfdllerefolitu5,proculdubio euenturd pro/}gt;iceret,dlienoq; tempore duxilidd, Gerrnditii petendduidcrenturjfftdntohoffiobuidm eundum crHun gdrorumfdluti confulendum ßret ,C^^‘olo prdifertimßds tre itdlicif implicito bellt5,Qr rebus undique ad inultdm rei nummdri^ inopidm reddclis ,qudunA cogi milites i^r bar^t bdrisrefffti po/fe iudicdret.Adulto Vere, eyr l^to iamgrd^ mineuirentibuscdinpiSjSolymdnus nihil ab inffitutocoiH fdio repetendie PiinnoniiC difcedit,mdgiüris equitum im^ perdt,ut copids omnes ddJîgreA uocent. EuropcE cquitibut imperdbdt Uabraymus, Aßdticis dutein Becrdtnfcei«î : hic ad ediilumexAfideopidS in Europdin irdducÉ ,ille aduow cdt Sdn5;dcos omnes, qui ffint prouinciarum præjrSi. Ab 1« ex uetere difcipliiM dccerfuntur Subdfes, Vdyuoda cr

R 'i

PAVLI lOVII HISTOR.

TUmmurdniyCitiididinikirum alarum atq^ turmarum prß fvéhfunt.HiomnesindiflodiejOpportuno loco coueniunt, pra:cipueq;apudSophiamTribaÜorumurbem,qu£ Euro-peimagHbriequitumcertafedcseft/icutiAfiatici urbs Cu-thea Galati£.Prlt;£mittuiituritaq;uolütarii équités, qui funt extraordinarii militia:, temporarijq; /lipendij ex omnibus proiiincijSyTranfdanubianisqi prifertim,ad pridißiem e* uocatijideoq; eorum lingua Achaitgiappellantur. Eoru iiie gens numerus ejje conf!tcitit,utpote quifupra quinquagin^ ta milium nunwrum impleant-.reguntur autem imperiope-: culiaris prxjich, qui ex antiquißima Turcarum familia, uti uirtus prouehit,ex uetere prirogatiua deligiturAs turn erat Acomathes Michaloglis,qui antcire magiüri equitum agmi na,amp;primus in hoftilem regioncm irrumpere, er late pri dari,jêrroqi çr incendio cumfy abßimere iubetur. Itaq; Sos lymAnusprie£untibusEuropeis,(:y“Achangis, AßaticK ter-ga tuctibus,'Hadrianopoliproji£ïus,quintis decimis caftris Eelgradiimperuenit'fuperatoq; Saüo Drauocyfluminibus, iterre^l'a, Eudamextendit.Hifdemßrine diebus,quibus Soly tnanus Belgradum applicuit,loannesrexquato maxime po tuithoneflißimo Hungarorum procerum comitatufeptus, ipfoLafcho contite,ad Solymanitm uenit,ut honoris caufa in gratiam clientelamq; ßiißcipientem,pr£ßens agnofcerct, tute laremeiusdextram ofcularetur,atq; eum, ut promijßapn^ ftaret,gratias agendo ucneraretur.ïüegraui fronte,ßed ami co obtutu,parumfe è puluino commouens ,dextram ßuant ßdc uirtuteq; pnfrantem, ideoq^frmper ualitura apud eos quos in amicitiam reciperet,porrexit,teftatus nihil ßbi op=gt; tatius cr melius à maximo numine po/fr tribui, quam ut tni feras ab ipfius pnfertim hoftibus iniqua er indigna, per*

SVI TEMP. LIB. XXVIII. 13» peffos fubleuarepolJet.Proinde bono anime effe ueUet, cun^ (ta, cnim,(ju£ ultoregladio eo beUo de hoßibu^ pararet,libe rali animi décréta ei protinus eßeconceßurum.In concilian do diitem Solytnano,loannes Plabraymi Bafße efficaeißudio proßcit,e}uem anted per Lafchum Byzdntii, itd precibindt ^ue/nut!eribufpr£occupdtoeiusantme,ßbi beneuolu ami cum^;pdrduerat,ut regixcaußepatrocinitm facile fußipc ret,AloyßoGrittopriefertim internuncio falici^^ außiee. lsenimcaßrdfe(iuebatur,Gruti erat Andrem Venetorunt principiißliusßdeoq; prjeclara eitet neminü commendation^ neigt;ißgnit,cromniselegantia:peritut,ab intimo conuidu fecretioreq;confuetndinefdmilidrK,tdntdualebatgratid,ut Hdbraymumabocciilto quodamßdere Solymani genio no obfcurè imperantem,eà quo ueïlet facile perduceret. Grits tumßquidemByzantij natumatßeducatum, ideoßTurci c£ufq; ad admirabilem facundiam peritum lingu£,gcncroß meres^erdomeßieiapparatus ßlendor,fummaq; in omni re,agnofcendisq^ prafirtim perite teßimandis gemmis, quarum mangonesdomialeret, mirabiliter commédabantf ufq; adeo,ut in eius bortos,quos apud Peram habcbat^xitii licddifciplinacultißimcs,Solymdnusipfe obledhitionis can fa ab Habraymo perduceretur,atq- eofeeeßu iucundis ferma nibus,tenerioris amiciti£ gratiam aucupdrct,inde magna qu£fluuedigalibus dtq;portoriispr£ßccretur. Aduentatis Solymanifdmd,reéki^ Budamire pergentis, Budenfes mes tu perculß,ßrme omnes urbe profugerunt,ç^ in proximas itrbeSjpars Strigonium,pars Albam regalem, alij Poßonitt demigrant.ltaqueuacua pene potitur Budd,er drcem,qu£ Germd/nco praeßdio tenebatur, oppugnari iubet. Turc£ perßUispercuniculos fubterraneisoperibus,uc(libus er

R (ij

PAVLI lovn HISTOR.

dobbrisjma turrium fundaincMJ fubrucre con^tur,ut fup poßttfignibusdrccmexcindant. Quibusbarbaroru oper^ bus territi Gcmtdtu,qucil paribus cuniadis ex difitplitid ob tuani ire nequirent,nectormentisfefedcfcnderepo(fent, O' imminentisexcidij propiiti^uum iamdifcrinuft prxfentirét, de deditioiie fignaproi{rre,(2“ cum barbaris coüociui ccepi ïunt,interquos noiinulli erant Germanica: pcriti linguf. PrjeeratarciThomosfiadaßus inter Hungaros nobilitate gencris,cruditi(j; ingeni; dotibus iüußrisAsuti debebat egre gieß rtis cußoSytnilitcs cum boßibus coUoqui uetatyCtin ho ßestormentaconuertiçy dirigHubetyignauiiSßmul atque perßdidc cos arguitycominaturq; eispocnam feedi fupplicij, nißi extrema quaß: oppugnationispericula/ttßinenda cen-fednt,(:::r decus Gcrinantei nominis,Ferdinadiq; pratfertint, dquofiipendiddcceperint,dtq-, opiniaprtemia cxpedlAre pojjentyconßantißime tuedntur. Sediamßtlphureus udpar fuccenfi in cuniculis tormentarif pulueris,dd nares German noru permedbat,lt;:^exdißcurreniiüßgt;eäantiüqiTurcaruttt habit U,non obfeura cocaßeriS max turris indicia deprahetts debantur, quo ingentis periculimetu addubli, rurßtsad idfi deditionis conßiliü redcunt,quôd praißentis uel matura; iaitt clddispauorëaltè conceptu,nullus uel tcterrim£ poen£ me= tus,autdd‘nißiflagitiipudor,dutcußodisamplißimiuirire uerentid ßuperarent. Itaq;, quum iiadaßum minaci ßonte UQcißrantem,inßententiam decrets: deditionisadducere no poßent,eumcomprehendunt,uinculdq; iniiciunt,ne reßfle* reduthifcerequeat,conl}gt;irantes,cumhoßefdluis rebus pd cifeunturAd ratum hdbuitSolymanus.Cxterum, quum eins tione ills jÇ^lani ^,eri

SVÎ TEMP. LIB. XXVin. «jx Ztriocctipdta,dree îiadaflumfolutum uinculii pdriftr dt« milJùrie]^nt,Solytndnui de militumperfidia,probitatcq; liadafli certiorfadui, quo nefario ftdgitio contdmindtoSt fud lenitdte indignas putdret,ut dlien£perfidif fcelus ulcifce retur,ldnizeris dd unum truciddiidos obiecit, ^idddftum ue ro ipjum flipendio inuitdtum, id^j rewientem, humdnitcr dmißt,ipßus (tidm lodZjutsVc^tJ comtnenddtione ddiutus, qudtiqudfororeius eßet in mdtrimonio Stephdni lAdyldti defertoris primo,gt moxdtroeißimi ßet boflis.ld ßtu£ c£dis fdcinuSjimtndni imperdtoris iußie,non iure modo,feddd Idit dem etidm uer£ uirtutii dtq; iufiicilt;e pdtrdtu uideri u olebÀt bdrbdri,quifdcrdmentum militije niillo uel prffentis metu mortisuioLindum cenfebdt. Q«odßrtdffe ifquu extflimdri pojfet,niß dtrox atq^ perpetuu bdrbdri hoflis in noflrdsgen tesodium,ßiußdhumdnitdtisiurd £fiimentur,eleudretpe= nituscreuerteret.Cur enim Germdni,qui benoßcio ipßut peccduißent,Gr diplomdtd coneeßd libertdtis obtinuijßent, ufq; ddeo crudeli nece miildandi uideri potuerint, quum ip ßSolymdnus in eddliena perfidie cdufd, proprium abruptte fideinotdmfubiret,gt qudm quurebdtiuflitiieldude,t'ini crudeliqudmturpifententidpr£uerteret,Exinde Solyrndu nus co conßlio,ut ViennÛ dueeret,edßrd mouens, ex itinere Altdburgii oppiduBobemieo eufloditie prieftdio,ddnwtis co pißddortus,uelimpigre Eohemisaliqiiditdiu propugndntc bu^,fedmoxcddcnte ipforumduce,coceptogrdui metu,mu=: rum defcrentibus,expugnduit, intcrßilis fere dd unum Bo« hemis.Ab Altdburgo Acdngcs uerfus urbem Quinque ec^ cleßds uocdtdm prttddtum dimißt, quiinterceptd ingenti omnisgeneris bominum prtcdd,neminc ufqudm reßßente, prfterue^li Viennunt, luâtioftslt;idLnihMm ufq^excuifiou.

R (iij

PALVI lOVII HISTOR.

IKS jictrunt,ita. ut paßim atroMus incendijs xdificia conflit grarent, çy nugnus Viamciiflbus incutcretur timor.His barbar or urn prxcurfioiiibus antea prouifis, Ferdinadusgra ui incenflis cura,quaspotucrat euocare er cogcre copias,itt tra Vietmam contulerat,amp;‘nMioribus cogedis pr^fidijs im^ plorabundus opan,fmgulosregulosfingulasq; ciuitates a= diensuolitabat,quainrealiquantOygudm pericula poftula bant,fegniorcs Germanos reperiebat, ideoq; etiam tardins quieuelletconflciebat,quoniam celeritateSolymani prfoc^ cupatusfuifl'e diceretur,in oreq; omniü eflèt Oberdanjeus, quitanquanonfdlfus uatesproboore,qu£a barbaroiinpe ratore diihtfuerant,non fera futurapr^nunciaflèt, ennenfesuanitatisz^incredulitatisfu£ poeniteret, tunt frruidiflimè,qu£opus er ant protuenda falutemunimenta circa urbem pr.cpararent.Paucis autem diebusfecundum a^ tnijfleBudifamanijcirciteruiginti milia peditu cr equitii Viennam confluxere,quibuspr£fiantißimiprlt;£erant duces inter quoseminebant Philippus Palatinus,tgt;iicolaus Salma, qui Ticinenflpraliojn quorex Gaüilt;e captas efi, inclarucz rat,(:y'fecundum eum Guilielinus Kocandulphus, regia: au Σmagifter,UaUcisclarus bellis,crtoanesCazianer uir pu gnaxnationcfemilllyricus, cuipoftea Vienn£ pr£fèâura obtigit,zyfccunduinhosFiicolausTurrianus,toannes Har dccus, Leonardas Velfius, cr iîcihr Kaynfachus, inter Germanicosproceres,cügenere,tumbellica laude illuflres. fibhispr£paratafunt£neacircitercentucuruliatormenta, pr£terminora:U£cerantferètrecenta,qu£ pilam plumbe am infla außerini oui magnitudincm flrrent, zr pro corona inœnium iuxta pinnas earumq; fèncflellas in canterijs diflio nebantur.Circitcr Idus Septembres Solymanus Viennâ per^ ucnit.

SVI TEMP. LIB. XXVIII. ijj uenit,aliqudnto tärdiiisqtMtn fperdrat,gu()d dus curfunt toto jirc itinere propter plenos cr creberrimos dus dtftdtis imbrcSjdtnnes inßdti muit is in locis, dlueorum mdrginibus fupcrdtisJjtunddntesretdrddJJèntjOb idq; Ddnubius fe ipfo Idrgior dtq; turgidior,minus idonedm dut tutdm nduigdtio nemfubeuntibus tot nduigijs, onerdfßsc^i pmfertim lintrû bus,f)r£beret.JgiturSolymdnusguinis caflris diuerfb dt(j; oportuno loco pofitis,urbem circumplexus, tdntdm per om nescdmpostdberndculorum multitudincm Viennenßbus è fdcrdturre,qu£em{didurbe excelßßintd, dtq; pulcherrimA flruihrd exurgit,proßieäantibus oüendebdt,ut odotM un diq; fuburbdni dgri miüid pdffuum occupdre cenßeretur. H4 brdymu s montan, ubi cdflcUit efi antiqui opcris defertu,prlt;e occupdrdt,unde noninteriedomdgnoudÜisßidtio totdmur ban de/ßicere poßet,extra tarnen tormenti iaéïum. Becram^ beyus aute confidebat contra Purgdtorid,quam uocat,por^ tam,iuxta Sandi Vlderici templu.Tertia caßra erät Kicha^ loglis,qu£fecundum,dcliuidmontisddtemplumfandi viti Idtißimeextendebantur.Qitarta erantpoßta ad Scotorum portam ad Danubij ripam pcrtinentem,qua in parte confli tut£fiierantAfaporumtHrbce,quibus admifcebantur ualis d£ ïanizerorumcohortes,quierepëte eredis munitionibus pr£longis,fcloppettis remgerebant,necquenquam in mu^ roViennenßum conßflerc patiebartturradeo nanq; peritè glandes dirigebant,ut pluteosperßrarentfdtq; his appofiti milites ßerncrentur,cr ßdulo coîHmantes deflinato intra p gittarias ßneßellas crebro glandes conißerent, er in flatios ne pro coroKA conßßere aufos uulneraret,fuperfunderetur dute tantdßagittaru uis intrd urbem,ut per regiones,qui no eßcntgdlcatiftanqudc coelo decidëtibus fdgittis,grautßimi

R »

PAVLI lOVlI HISTOR.

ferirentur. Qiterum Solomanus ai diui lAarci templutn prif torii uexiÜu erexerat^feptushortorumlateritijsmunitioni bus,cr per Afaposaflli cuniculisinanium fundamenta fub yuere,çr dolabriszr uefHbusnon uno inloco marospr/-cidere iubebat,namlt;}uummiiralibus careret tormentis, ai id oppugnationis genus uia reüior crpotior uidebatur,uei obidpnelirtimjqubdmAgnoViennenfium conwdo accidit.

Volfangus Hoder Poffbnio exiens cum iufto tormentorti [lt; apparatu expeditisq; copijs,fubeütem aduerfoflumine Tur= carum clajjem eo euentu aggreffusfueratyUt multa nauigia minora iemergeret,cr Untres aliquot magnos,quibus ma» ioratormentaai oppugnationë moenium fubuehebantur, perforaret atq^ degt;nergeret,cr Turc£ ainißis pluribusè nu* mero focioru nAualiu,multifq^ militibus,qui claßi pr^/ïdio impofitifuerantßnterfiflisßnßgni claie a/ficerentur^pau* cifq^ fuorum amißis,Volfangus Poffbniu uiihr reiiret. Re tiqua tarnen barbarorum claßis ubi Vienna peruenit,primo iinpetu potes omnes prjtciiit çr diruit,nam Danubius patt loßupra urbe in aliquot partes iiduäus,paruas efficit infu* nbsp;nbsp;nbsp;j

las,qu£pontibusiunguntur,perquosAußriana.uia in ur* ) bem iirigitur.Pa claßis itauerfusarcecoflitit,utneq; terra necß flumine aiitus uüus Uber aut tutus exituris uel ingref* fur IS reUnqueretur,crß qui armatoru,cuneis effèbhs, por^ tis erumperent,facile i barbarorum multitudine intra urbe cum ictrimento retruierentur. üam paulo ante ioannis Ar decln équités uel egregiepugnAntescrIfleniiiis muniti ar mis erumpere auß,detrimcnto accepto, cum ab equitibus, i tum à lanizeris fclopettariis rcUquisq; fagittarijs tata per* turbatione pulfj rcieëliq; funt^ut multis interßdis nbsp;nbsp;uulne

Yiüis,Volfangus ßgnißr cü uexiüo caperetur,qui non mul*

to H

SVI TEMP. LIB. XXVin. 1J4. to poft 4 Solymttno inftgni donatta ue/k,ad fuos remiffiu cft, cum nuindatii, ut addeditionem prieftdiarios miktes fimnl er viennenfts dues hortaretur. Ipfum enim,fiper:* pertinAdusreftüeient,pro humanitate atque muneribu^ ^ute offirebdt, in omnem istutemcrftxum gladio fiuitu« rum. Sed ei ent omnium conftantii, ut nihil tinta multu tudine hoilium terrerentur, 0“ probe fe mania definfuros confiderentjpoftquàm nuüahoftibusejfe muralia tormen^^ tiperfticerent, quibus fadlè nuirui quati atque perfringi poftet, niftvolfangusè Voffbnio nauali pratUo uidhr ali* quot inufitat£ magnitudinis tormenta demerftjjèt. Ne^; ezu'm quî^arbari aduexerant curulia tormenta,campeftri buspotiuspridijs apta, quam pulfandis diruendisq; manin bus idonea, nullam, nift infumma corona ad pinnas, uiin aftirebant, uidebaturq; peritif tot ducibus Germanorunt Vienna; mania tanquam ab imperitis arclntedis antiquU tt(sftruikt,ob idmagnoperc ineptiefteatq^inudlidaadfut ftinendiin grauiftimam tormentorum oppugnationem: quoniam rotunda cr tanquam circino 1» urbem circundu» do uUa extantioris prominentiie propugnacula haberenft unde oppugnantium hoftium latera per obliquas pilarunt idtis ftriri poftent. Namneq^ anted Ferdinandus À quoqua ftnitimo uim timens, neq^ Viennenfes quimidtis annis hoftemnonuidiftint, munientLe urbi curam intenderdntt utpote qui nibilantea,uelddmonëte Oberdcmfco,de barbiB rorum dduentu timuiffent,uixqi ttrrend nequaquam denft aggeris munitionë,qu£ idonea propugnaculi haberetproB iedura, erexcrdnt,circa una tantu Cdrinthi£ portam, alijs dutem inlocis,lingneisextitiipodijmodbcafulas protule* raittjUt inde nihil ab hojk con^edi deftnftorcs, grauiorib.

filo»

PAVLI lOVIÏ HISTOR.

fclopettkremgcrercnt. Sedhisfitlconumboftilium crchrlt täibiu dtßedlf çj“ deturbatii, aut perpétua glandiu ntindrli grâdine tcrebriüif, totuf penè muruipropugnatoribui tutn dabatur, tâta ejuot]; fuit tëporis exiguitaf,ut duces uti opor tebdt,ex gleba eeß^iteq; altiora intus muninwntä erigçre nt fuirent, ibienimdemoreconßituidcbebatmaioratormcn-ta, nam magno numero impofitacurribusfuppetebat, c]ult;t longißime in lioflium caüraglobos fèrreos cuibrarent, ita ut lüorum nullus effet itfus, quad nuUo alto ftabiliep propK gnaculo collocaripoffent. Apparebatßquidem,fl in altiot aggeres educerentur, quos bodie,propterca quèd emine ant cr excelßßnt, cabaUerios uocamiis, magna clade Tur^ cartim caflra poffe afßci : nam paido ante duo lïi/fani ualus er Aquileria tormentum mediocre,quod mediam co= lubrinam uocant, in prataltamoeniumparte, nßtato ergd* ticmoliminefunibuseduxerant, cuius idibusaliquothofli= umtabernaculaproßratafuifßeffeiklbantur. Itaq; omni* tus labor totaq; /fes fubruendi muri aptid Turcos poßtd erat incuniculis, qui tribus in locisßtbterfundamenta mcc* mum ducebantur, quorum Oper um ßonitum fedulo aufcul* tantes Germani,et quo tenderer teïluris comotd pulfu certü ( ut alibi diximus yplenorum aqua peluium, er tympano* rum militarium inflrumentis deprehendentes,paribuscu* niculis occurrebant, quando neceffeefßet tympana folo ap* foßta,uelexminimoterrtemotu commota membrana pol* pitare,uafa aut pariter concuffa, tellure cri/fantem aquont oßendere. Ad hdcfuffefiis in partibus murum introrßts in* gentium trabium tibicinibus effulciebant,ut cafura extror* fusmeenidproruerent, utitum dccidit,quum excitatis ab hoßecuniculorumignibus, ad Carintbiam portam magna pari

sVI TEMP. LIB. XXVIII.

pdYS nwri trentefdilA, incolunii tdmen turre lifcerct, dtq; extra prolaberetur, Turc£ prxpediti ruina cr confirtint ia gredi condti, facile ab armata Germanorum phalang; repel lerentur. Ncc multi pofl contra templum ditto: Clarx pro« mens tnurus, binis hiatibiis editis,fed bis non oinnino latiSf Tures ad irrumpenduminuitarentur:) cr^uangudm pro« ptcrdngu/itÆstc««! cuneo intrarent, critentum tarnen, fii fuoindximcfmguine, certamencum Girmanis dus ftatio^ nis contraxerunt, tanta barbaroru-n audacia confldntia^; noflrorum, ut protects fflendentibitsarmis cohortes,facile inermemturbanthoflium temerèproruentem, er cufpidï^ busfefe ultra offirentem egregièfu/îinerent, er tjuod barbd ri effent numero impares, multos cor um conßderent,ter* ga^; dare, er tumultuose regredi multis cadentibus coge^ rent. Triduo poft atroeißime dimicatum eft, quum pars ma riiuxtaCarinthiamportam non longe 'a. priore meeniuta ruina itd concidiffet, ut Tures noftrorum phalanges in po« merioconftitutos, paratasq; ad pugnam excipiendam pa^ tente ruina con/ficerent, adorirentur^} ardentibus aniinis erabietlisdemumutrinquefelopettis erarcubus, «td glalt;i dioj incitruos er prslongos enfes Germanicos, quos atnbabus regunt manibus, rem deducerent, quum eadent ratione, qua Germani duces hortabundi phalangem promo uerent, erTurcarum prsfeäi fuos,non uerbis modo ftro^ ululdtu cdpeftere pugnam,fed illatis uulneribusadprsliunt compelierent. Csrtabatur omni genere telorum igneq; mif^ fili, fic ut nufquam acrius er periculoftus hoc ftculo pugn4 tum fuifjediceretur. Ambuftits eft Othingus nobilis regutus, Crnonnullipariterebarbarisordinum prsfebH, quoniam Afapiserianizerisequitesipfidimißisequis fuis^ prote^

(H

PAVLi lovrr mSTOR?

fcutif nbsp;nbsp;incur uif urinatigladijs equeftribusq-,

ddcißime mifcebiitur. Aiextremu, qitum tribui horis effet pugiiitUyTurcß inffgnidetrbnento dcceptOiperejfdemrui nMextrorffifprxcipitesddtifunt. MSolymanustot irritH cr nMximè cruentii ffiorum prxlijs permotuifopremu itn^ nuniumuiriuinfuarücondtum editurm, prieffóhs omncs aduocdt, dcerbißbnis cdftigdtuerbii, quodpdrtepropèuia fhri£dcßecrint,ignduißbneq;contrdmore hiuidte gentil dlimineßemicdptiurbitf qitod pudcdt uiros ßrtes9 pedott retulerint. Propte^-edcoffrmdrent Miinos,amp;rurfuidd re^-noudnda pugndm corpord dtq; drmd pdrdrent,neded cM admitteretur. Se eiibnputdre turpißbnum inccepto dbffce^ derc. ProiWe exiftimdrct,dut eggt;-egiè in pofterü diem expK guAtdurbe uincêdi{,dut ingnomiofèpereundu.Ab hdcdtra cidenu!icidtione,poftridie, qui fuitidibuioéhbris, ffipre^ nw coitdtu redintegrdtA eff pugnd, ufq; ddeo terribiiis, ut quumbdrbdridgmindtbnpercdfficm rubidiin urbe irrunt pcrcnt progrederëturq;,crdenfd'df borrentesqi hjftiino= ffrorü dcies contemnerent^prdeunte incredibili crepitdntU urn ffclopettorum procelld,colldto pede pugnaretur. Sed mA gno ffdtim noflrorum commodo, nonnulh mdord tormens tdcertiilocii, peritè difffofitdcoïlibrdtdq-,:, in prorucntet Turcdi emilffifunt, tdntaftrdge édita,ut milites prodeunb* urn ducum imperijs er minis purere deßnerent,crTurcico giddio interßci,qudm Chriffidnis tormentis fternifdtius cr meliusdrbitrdrentur, dtq; eo modi) finis Viennenfium peris culo eji impofftus, zy mfolentis tyranni perlindcid ffddA eff, non dubid cum Idude Gemtdnicd uirtiitis, dtq; ignomis nid bdrbdrorum. Poftero die Solynutnus ßbi difcedendum multis de cdufis iudicdns,cdptiuos quofddin orndtos uefle fe ried.

SVl TEMP. LIB. xxvrif.’ tj» rkd, pecuniaq; dooAtos in urban remißt,ut dticibu! Vien=! »tnßum rtßrrent, fe non co conßüio obßßum oppugnatî!^; 'Viennjmucnißi:,uturbcmcdpcret,ßcdpcculiari de cdußt^ M Icrdinändum hoßem ßium nancifceretur, guo cuinde 'Pannoniie poßißione nobtli prlt;eko controuerßdmßniret. Vcritm poßguim eum Vienna non efß, er in ulterioran GermAiÜAm abißße didicerit, moturum inde cdüra, er ad ^Hxrcndüperßequenduinq^eumtdnquitm prtecipuuin ho=i ßem eßße progreyurü. Proinde ipßosre{ießciibiros,ßßeße de derent. Quodßfdcerentßpßimneqßngrejßtru urban, erquot; Viennefes prießdidriosq; eoru incolumcs ßtluii rebus ferud’s turu,donAturumg; perpetud immwtitdte. tixeViennenfes, uti 4 bdrbdro propter defberdtd urbts expugndtionem pro« latd,irriferut, nMximoq; rerum diß:rimine liberdtos confeßt fi ßint. ^dm poSiridie,qui fuit trigeßmui dies obßdionis, So lymdnuf cdürd ntouit, tribusq; itineribtis,et tribus ntdKimis agtninibus iter coepit,ndm Strigonienß uid,dtq; item dlterd, qu£ dd Crdnium SaniUiricdm regioncin ducit,et tertid,qutt iterefl in Boßindm digrejßim eß, itd ut Udhrdytnus ultimo locoregij dgministergdcldudcret, er eldßis totis Ddnubif yipisomnes^mmedtuset reliqudrum rerum ficultdies tev reilridgminifuppeditdret. Verum d tdntihoßisdifceßßt,lie titidm ingensperfuditludltis,quonidmßsprdßexdgintd mi^ lid Germanorum cdpitum in ßruitute dbduibl ferebdntur, ut mdgno Viennenßum incommodo totus dger ßtccifis uiti bus,erßugißris drboribus fade deformdtus uifcbdtur. So^ lymdnusdutélodnnemBudæregem conüituit, beneßeidrü umqi er dmicü exdiplomdte erß)lennibuscodicillisdppet tduit,ddiunxitq; ei Grittum,ut cd pdTdrent qute conßrmdn^ do regno opportunauiderentur.AcciditdUtemC quod mb» uùni

‘ , PAVLI lovn HISTOR.

nim'e priCtermittendum uidetur ) tametfi'burbdri Undent reß)icic(t,ut Solytndnus loannetn iti eius tabermtculum cuni proceribttsîîunÿiriiddiniff'nm impeiife rohret, ut Paula Strigjuien/l, çy Petro Pereno dementer parccre, er in pri fiinum gratia: locum recipere ueüet. I^am loannes ab eo= rum in^nijs amicitiaq; plurimum abhorrebat, quoniant iUifluxaßde facrametiop immemores, idem quodfibi anted, dum corondretur, officium Ferdinando pratüitiffient, tan-qudmdefertores oblitiq^ ïiun^ricifanguinós dd Germanos defecijjent. Adidclementixmunus, guu durioremfeoften^ deretlodnes,dtq;pr£dicereteos propter ingenij leuitatent pratclaramdlignitatecumuldtam, negudguamin ßde per» nMiffiuros,rurfusg;, gua deßcerent, occaßonein priore tur» pioreminuenturos,SolymdnuS uocempdululum intendens, non barbdro fed optima rege dignißinidm : an tibi, inguit in hdc uitd melius atg; honeflius guiegua euenirepoffie pu» tds,gudmß extud dementia, gui tui ßnt hoües, ingrati apudmortalescuddant, hoc efl lt;eterno ignomini£ probro notdti, guumin te fempiterna probi er dementis animi lausmanfurdßt? Flecmultopoft inüantis idinhyemisßi» ^ra timens inßlk,iumentis,cdmclisgi pr£feriim calidiore fub'coelo ndtis, iter cœpit ad Belgrddum, atg; inde in Thrd» cidm eß rcuerfus. Cuius difeeffius aliguduto maturior guant (ßerdffienthomines,ßcutiC£fdrem ingenti cura metug^ li» berduit, itaFlorentinorumanimosntdgnopere conturbaf» [e uifus eß,gui non inepteJßerauiffient Cafarem fuo permo» tumpericulo,bdrbdrvs occurfurum. Quid enim ineptiuS atg; dbfurdius, guod dd exiüimdtionem eius pertineret, gu'ampropriasuiresimpiaguddamobüinationedlieno dt» gue inuidiofo implicdffie beÜo, dum üoricusureretur d^, efquot;

SVI TEMP. LIB. XXFIIL 137 Cr Ferdinanduf frater nouo Pannonite regno pnlfm, patrio Monij fui dira incendia proffeäaretfcilicct ut liber am ciuù tatein,fecutacf(periores Ciefareifici(fent,urbes tyrannide opprejfàf liberare foliti,ad ueterem redigeret feruitutemi Quidporro ignominiofiu^Pontifici acctdere pofc quÀin Cafarem retciitare,qiiipeculiarc deflagrantipatria: fu£fub fidiiiaffirredeberetfuoptcq; ingeniopublicipericuli eau-fam generofauoluntate, nißfacrorum primeps religionii obliuifceretur,effet defenfurm f Sed ucl in deieStii tanta ffe animis,nihilofeciuiuigebatiïlapertinax uolunta^, ut oir,-nespacliconditione5abnuereitt,qua:ffgt;eciofo fufeepta; liber tatis nomini officerepoffent,nec tarnen alicunde reperirét, uclpriuatis uel publicitconflijs, quarationediuturno reft flibellopoffetjpoflqudinde/èrti ab ommbui focijs,oppua gnatiq- conßantißimii duorum maximorum principum uis ribut,nihil de belli exitu dubitarent. Id uer(gt;fiebat,quôd in ciuitatepopularesdominAreMHr,impcritihomincs,utipaii lo antè uni tantum mercaturlt;g dediti, peritif autem rerum, patritiisq;pr£fcrtimamp;relt;lefapientibu!,nullut effet inre^ pub.locus^utpoté qui it tantum optimut ciuit exiftimare= tur,qui acerbißime eot ciuium ordines, qui antea in admini flranda repub.ualuif/ènt,profcind€ret,ç^de Pontifice info=! lentiutloqueretur,ftcuti paulo antè intemperantereuene^: rat in publicit concionibut,quaiin templitfacundifimi qui dam iuuencs ad populum habucrant, ut iuitentuteniad cagt;! peffendam infitut£ urban£ militi£ difeiplinam, hortarenz tur,quaciuitatit digiiitat zy publica omnium ftlut confia^ ret.His autem orationibutfingulariaffenfuatque omniunt commendationeexceptit ,unum id maxime petebatur,ut licdice£ famili£ donuMtum probrofo nomine tyrannidü

S

PAVL! lOVlI HISTOR.

éppeSdreni,eorumq; ciuiu ordines,qui illius beneßcid ttvl» rKrdq;fenfijJênt,dut produdï in curidtn fuißent, tdnqudnt improbosdduldtores,oblitosq;pulgt;licd:dignitdti!effii/ecri mndrentur.Seduntüdnte dïios Petrus Philippus PdnduU phinus,prlt;efianti quidem duo,fed uccordi pdtregenitus,fK riofo qudtiqudtn erudito ordtionis genere,ufqucddeopetu^ Iditter in Mediceum nomen efl inue^his ,utquum in templq ï.durentidno Cofmipietdtcdtque opibus didifcdto, ubifunt Kedice!egentii(epulchrd,conciondretur,ad abolendam rdnniclt;£ ftirpii memoriam ,te}nplum lüuddecreto publico fiindituseuertendumdiccret.W.ulto autcm lequioribus dit* ribm dudituseftdpudfdiiólie Crucis teniplum,Bducius Cd* udlcdntes.lsmoderdt£ cr perelegdntif eloquenti£ neruos intendens,qu£ opus effent dptius perfudferdt qu'dm nonnul li dlij,qui maledicentif frfnA laxauiffint.in hisfuevdt, prfi ter Pdtidulphinum, Aloyfius Alamdnnus poetd Etrufus, quimultumdtjte nefari£coniurationismnecem Julif Car* dindlis/ùfcept£,quum complices capitc pœtids dedißent, eldpfusddmndtusq;,diu exul in Gdllidficerdt.Hiscobortd^ tionibus,non iuuentus modö,lcdtotd ciuitds hilariordtque paratiorddtuendem libertdtemreddebcitur,itd uteximiunt robur in urbdnd iuuentute e(fe putdretur,qu£ Iflendidis dr niis,amp; diuite cultii orndtd, lub ftngulis tribunorum uexil* lis inftru!lilprodibat,crutiduxeorumStepkdnusColumn ndiul?ißet,militi£mimerd implebdt.Certabatur eniin quo* tidie,nec urbdndiuuentw contineripoterdt,quin ucterdiiis mlitibus,ubipericulum pofceret,dutuirtusdignAuero nù* Ute oflendi poljet,duddcißime niifceretur. Aurantius por* ro totum urbisdmbitum,qui eß: trdns A rmim d Kicoldi por

dd Fridiaiidm lunnto circuitu complexuSj ita diuerfirum gentiunt

SVI TEMP. LIB. XXVIII. ijS gentium caftra caftrif periufiii mimitionibus coiunxerjtf ut rlorentinorum eruptiones perpétua flationc militumiCr tormentKaptißimolococoUocatis,facile contemneret. Ita tnimßebat,ut quicquii mœnium 'd media diui Georgi jpor^ td,qua: editiore urbis cliuo ereibt eß;Hilßani eruptiones ho ftiumexfuperioribuilocifobfiruarent,}tali uero ad or tie foli^ufe^ adRofciandm uiUam extenderentur, qu£ excclfo £dificio inßgnti cliuoc^ impoßtd,urbem ab orientait latere trans Arnumproffe^idbat. Germani autem paulo remotius in uaUe circa Barancelliam uiüam conftiterant ,ubi eratfo^ rumrerumueriAliumiOr Aurantij prictorium uifebatur. nihil tarnen Aurantius tentandii deoppugnatione^crproT tatis iormentis ufquaquaßanda moenia arbitrabatur, quèd murusadmirabili flruäurafirmißiinus,niß longo labore tnultoq; ßemptu atque periculo aperiridiruiq^poßet, tot prißertm propugna,toribus,qui audacia numeroq; prffia^* reut ad omnes hiatus hoßilemq; impetum occurßuris. A GU ramonteautemtugt;nulo,quem tnaioribus inßruxerattor^ mentis,eius munition^ ßontem,quam in Kiniati rempli hor to ereóiitm fuilße dixinuis,creberriinè quaßandam ßiß:e perat. namabea fubflrucHone lignea altior fuggeßus à M4 lateßafueratedu6lus,undeßtbicda hoßium caßra ucrbcs rari poterant fi-equentibus pilis, multacum pernicie ccm^ meaiitiummilitum, Nam ab ipßaetiamfacratHrre,qu£cun {in prolßcÜnbat, uno atque altera falcone perite conRitU to,d quodamLupo Florentino,qui turripraerat, diligent tißime res gerebatur. Edni autem turrem demißis üorijs duplicibus, denßßimlscj; culdtrk er lanarum faccis cir^ cumquaq; municrat,ut immißas pilas, craßa mollitie obie* âlfObtunderetç^cluderet.Namab Aurantiomaiora torn

S ij

PAVLl lOVII HISTOR.

mtntd in Girdmonte conßitutd,in tumm »itentißiine dirU gebdntur,qu,ie cdufa fuii,utmmutii pr^lijs cjuotidie certdre multi uirifèrtesinterirent, in quibm fuerunt Bdr« tholomdtusè Fd«o Yortunig:,lßeHdt£ uirtutis prießdhis, er IdcobMuf Corjuf eximiiEprontptitudinii centurio : è C£fd= ridtih dutem Cijj)d Pifdnui^G!'' Boiiifdcins Parmenfis. Vitl^ nerdticjuoc^^pleriq;illuftre5,amp;in bii Roßeiut ipfe, Alexdit derq; Vitellius^quum recipientesfefe Eiru/cos ddmodu cott ftdtiterMdrio Vrßnoreducente,duddcißimepremerent. E^lt; autem erdt ndturd iwlnerum, ut qui glandibus arcd oßßd pdiilouebemeniiiKe(fentuulnerdti,difficiÏlimè nvirtem eud dcrent^or multi longd pUgdrum ßdtiie tabeq; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, irritis

remedijs morerentur.Proptma Plorentini operdm ddbdnt, ut dmpliores militum nunuf mercede compdrdrent, liant pratter urbiicuflodid}n,)ninordetidntpr£ßdid reliquii ur=i bibui dtque oppidis,qu£ erant in poteflate, imponeiidd ui~ debantur.Mdgm) nanque ddfußinetiddm obßdionemußti erdnt,Pratum,Pißorium,crd Pißand tUaddßeptimum lapi dem, Ldßrd caßellum,dtqi inde Einpolif ,quodefl medium Etrurid mercdtu celebre oppidum, quod dntiquitui E mpo riumfuit,dtq; inde,Pißie,G“ßtnißrorßum Voldterr£Atdque pecuniam in flipendium Kedpoleoni Vrßno mittüt. K in d= gro Romano propter familid clienteloi çÿ“ opes erat potes, erßeauerßumdPontißce,^' Cdfarianoru boflein profite* bdtur,numerumq; edrti quiß dntea habuerat cohortium er turmarum duxerat,accitusq' in Etruriam penetrare iubebd tur.Cuius conßlio cognito, Aurantius Alexandrum Vitel* lium,qui eius tranßtu impcdidt,in Tifemdtes ßuos mittit.ts diligenter exploratis hoflium itineribus,coddkt ualida manu Tifirndtium,aeapoleoniscopidxiuxtdßdn(iiSepulcl}ri op* piduni

SVI TEMP. LIB. XXVIÎI. 13, pidum improuifo cidortus,paruo négocia fundit, ereptisq; uexillii çr exutos armii profligat, ita ut prope ipfe Heapo^ ko caperetur,cr viteUiufrebenegeftaddPiUrdntiumredi^ ret, Htfdemferc dicbus, qiabits Alexdnder Viteliius dd Vm=s bri£finesddiierfus Nedpoleonem eftmiffus,StepbdnusCo* luintid duddcifufcepto cofilio,dd inuddendd boftium cafira no^lurnAmeruptioneminfiituit^quod mdgniefibiglorixfu turuin dpud ciues,dtq; ipfum Gdüice regem, cuius duffiicijs operdm ndUdbdt,rebdtur,ipfoidplurinMm expetente (.dr ducciodiókttore,finon definfuros modo mocnidEtrujcoSt fed ingentibus etidm diiimis cdftrd ^oriri,prodireq; in dcie dufuros oftenderet.idfacinusco ordinefilentioq^ conftitutH atq- initiumeftyUt cum !Adldteftd,pducifiimisq- tribunisre commu,nicdtd,nddifubobfcurdmnodem,ex condiâa tru bus partis erumperent: lodnnis fcilicet Tdurini cohortes 4 cliuodiuiGeorgij,crCgt;^lAuidniSegnoreUi d Cdteliiid por^ td,quuin his cœpt£ pugn£,exinftitutd tefierd,ueldd fdciun dum impetum,ueldd receptum,fignum duretur, Stephanies einte omîtes à diui Üicoldi portd magno filentia per medidin udüem,qu£efi inter Kofcidnlt;euiÜ£cotlem, çr Girumonté, ubierdntperpetuee hoftiumfi:dtiones,iterhdbuù,cum lodtt ne Tdurino pr£filt;ihrum pugndcifiitno ,fexcentisq; deleólis }nilitibus,quibus ddiunxerdt ¥lorcntin£ iuuentutis cohorgt;z tem.H£cAldmanniPdélijtribuni uexiüum fequebdtur, 'in quoMonoceroserdtdepidus,eo Stephdni ediéh,ut nemo longdm baftdm defirret, ne iter bdbentibus, cr in dngujlo pugnMuris, impedimenta forent, qubdfecures, or Idtofir^t robreuiordhdfi:ilid,qu£pdrtifidn£ dppeUantur,cr pr£* grandesenfes,qui dmbdbusregunturmdnibusddc£dem fel ciuiiddmbdbiliordputaret,necfclopettos mdgno ufuifore

S iij

PAVLI lovn MISTOR.

drbitriiretur,ne à ürepitu,q/iodeffit prxcipue cMettduMf boftciexcitdren{-.Stephanus,quumncmim boftiumfentien te,pr£teruchcreturpldn£ucdlis/}gt;iitiuin,in SarrcC Colum^ n£ cohortes impetum ficit,quöd propter ueteresßmiiltdtei in Sdrrdm interneciuo odio deßrebdtur,t((nto dutem ftletts tio,ut qitum ex itinere dd compitum, cui QjiinqHeui£ no^ men eft^excubidsßmifopitdsextemplooppejjds iuguldjjetf ad Mdrgdrit£ Montichi£ templum i£dißcid^,ubi Sdrrand-rum cohortiitm fldtio erdt,peruenerint, ddortiq- intpronU somiiltostruciddrint,iiegreS)ndrdgdo Pdr^nefe tribuno in= expe^kttumhofliumimpetumdngußiorein locoßuftinen= te.lsSdrrx-tum fortexgri,dbfentisuicesgerebdt,dtque Opern mdgnis cldmoribus excitdtis d proximo quoque prts^ ßdio petere, er fuos mdgnoperi perturbdtos conglobdre contendebdt.Acciditdutemmdgno cdfu,ut irrumpentibus per xdificid Ptrufcis^ormultdin cddem in obuios per tene= brdi edentibusßdnij cuiufddm cdftrenßs ftdbuluin reutilßi poftibiis dperirctur,mdeqi mdgnusgrex fuum cum ingen^ ti dtque horrifono grunnitu profjliret,t‘dmgrdui dtque in^ expeäbnto impetu per crurdmilitumperuddens ,utoppu= gndntiumcdterudsperturbdrct,GrnMltogrduior pugKdtt titim dtque opem implordntiumflrepitus dugeretur, er ipfum Aurdiüq imperdtoris prietoriuin,zr Gerrndnorum cd^ird, tdtituinidtus terror diffonus crincertus,cunilisdd drmdconcldmdntibus,perudderet,dtque dccurrentium un dique duxiliorum dccenfx fdces, dppropinquMtisq; ipßits Aiirdnti/fundlid ffieftdrentur, dliquanto bercle ntdturius, qudm Stephdtuis crediderdt. Nam hoftes nequaquam ipßus inuddentis impetum,non ante fcnfurosputabdt,qiàm duo-rum tormentorum geminatis bombis teßcrd bis daretur, qui

SV I TEMP. LIB. XXVin. «4« ^ui opportunè,poftcontrdóhim certamen in dnerfbs ZT nd i/ionticiam,ubi ernt tumultus pr Oper antes^ernnt er upturi: Qjium db ipfd ftnih Georgij portd,ubi priepdrdtx erdnt lo rttt/Hî Tdurini cohortes,etdCdtelind,Oékiuidni SegnoreUi, Perußnd efjentfubßdid,qu£ erumpendi fignü expeikibdt. Itd^i gunm db omnibus pdrtibus dd dmM cocldnMretur,Ste pbdnus nontemere ueritus,ne ftbi reditus pr£cideretur,uti anted conftitutum fuerdt,mAgni cornus cantu receptui ceci nit,multis guidemhoßiuinter)ims,amp;'nonnullis etidtnegt;! quis in reditu cdptis. Deceptus utiq;/ßdtio tcporis, nec pd=: rumpr£peditusd. porcis, nuUodccepto inconwdo inurbê redijt,nonpdrud tanto duÇu coüeikidpud dues gratid,quit adnonindnemutdori£fpem,(ipdri fucceß'u primis initijs medidrejpondiffent, operam longe promptißima ed node naudjfediceretur.Ab eonoilurn£ trepidationispericulo, ßngulihoßium duces,iubente Aurdntio,nequdqud dpertis in locis,fed nouis munitionibus circududis,fe aduerfus no^t ihirnos diurnosq; impetus diligentißime confepferunt, ßc utinpoßerum duddcißim£gentis uim dtq^ folertid, minime contemnenditeße decldrarent.Prxerdt Emporio Eracifcus tcrruccius Elorentinus, nou£ militiu: Idude qu£rens, quod Eledpolitdno bello dpud SoderirMm proquaßor fuißit,mul tumqi ideo dpud Eiigras cobortes uerfdtus,rdp.fortë opera, utindec[drefceret,pr£ßdrecupiebdt.is Ldßrdm oppidum, quod diximusftrmo udlidum muro,iußo tuendum pr£ßdio rdtus,quonidnMgnoufuiobfeß[£ urbi ddfuppetendoscoin medtus iudicdret,eo cu trecentis militibus tres centuriones l^icbdëlein Angelum Pdrdnium,Eloriudntiupißorienfem, cr Odauianum Bertinorum è togdtd GdUid ea fpe mißt,Ht eos continuo perdinpld tormentarq pulueris copid, cr coin

S iiif

' PÄVLI lOVll HISTOR.

TtKätu ddiuturUïlipromùteret.SedCenturiones oppidiiud« cuumtemereingreßi,conßßq^ Verruccij protnißif,dum ed fgt;drdnt,qud:dddeßnfionemopusßnt,hoftes contrd feddue tdrc cogiioßcunt. Piurdntius nanq; bißdem decdußis,quodtd oppidumopportunum hofti ßre prouidebdt,expugnd.n~ dumq- ccnßebdt,ad idmuniK Kodoricum Ripdltdmcum Hi fßdnorum cohortibus è cdflrif mißt.Tum uero CmturioneSf quos dnted dixi,conftdntidnimo Hi/ßduos muro ßcaldfdp ponentes multis uulnerdtis repellunt. Qud repermotus in^ cenßusß Ripdltd^db Aurdntio poßuldt,utßibi tormentd nM rdlidßtbmittdntur.Uecillepetenti deeß, mittuntur^; cunt torment A inardlibtn duo inilid Germdnorü,quorum ddueti tu muruf qudtitur dtq^ perrumpiturßermdnicp illdc intra re cotendunt, dum Hifßdni dd inßriore oppidi pdrtë ßdlis rurfus nmru dggredercntur.Centuriones deficient tfulphus reo puluere,nulloq;commedtuddiutidFerruccio,uti Jßerd rdntjdnimo perterrentur,nec intrdntiu hoßium uitn firtißi mc ßußinent,fic ut abieëlisfcedè drmis,frußrdq;fitlutcm de^ precdnteS:,crudelißimedGermdnistruciddretur. Ab Hilßd nAueröreliqui omnes,quitninfirioreerdnt oppidi parte, paucis uulnerdtis,cdperentur,crcetuniores non itii'qud for te in Hiffianos incidéteSydedentesq^ fe iCquo miliM iure, ab iisdemumßecentenisßngulisaureisredimerent. Dum Ld^ ßrdquatereturcapereturci^;,iamperditis rebtis fiuperuenoa runt auxilia,ndm Otho Kontdcutus cum uexiUis quatuor peditumèPrato, çr Georgius San^crucius, or Amicus Arfîtla cumequitibusurbeemißiper Signinü pontem feo^ ßcnderuitt,inquos tantus ab hoße impetus eß fallus,utequi tes citatafugacontinuo ße eriperent eodem ponte, or pedU tes intento curßu euadetes ad îJiontelupu, nauiculis Arn um tranfire

SVl TEMP. LIB. XXVIII. »41 träußrc cogprêtur. AmißaLctßrd^lcloYentini, ^uodüti fu=s prdiixittius, Ramdzottus cum udlidd montdiiorum dgre^ ftiiim manu ex Apcenino(c demiferat, nbsp;nbsp;florentiold oppi^

dulo, Scarpdrid^i ca^ello occupdtii,prtedatum diuerfdsfuo rummdnusemittebat, quinfein Mugellanum dgrum ufq-dd vicum pagum, or illinc dextrorfum ad Barbarinunt oppidum effuderant, créas commedtus, qui inftrri obfelftß uïbipojjini, intercipiebant : ut tot malis dliqud ex parte obuiamirent, Othoni Montacuto imperdnt, ut Prato cor, piaseducat, CT operam det, ut quos nancifci poßit ex bis agreftibus opprimât. Secrefo etiam mcmetur,ut Trebiam uiüam Mediceißgentis, qu£efi medio ßre itinere inter ur~ bem cr Scarpariam intret, atq^ ibi t/iariam Saluiatam cum pueroCofinofiliocomprehendat,qubdbxc idcobi Saluiati elJètfilia,dpudPontificép{mmaauthoritateuigentis,ideo^ obfespatern^efideißretjCrpueryUti populäres dicebant, tyramüco ßanguine progenitus toUeretur, Sed fata, qua eonfentientibus aüris puero Etruria imperium deilindrt bant, cruUa humatnconßlijmalignitdteprauertinonpo* poterantjdb eo fdcinore Otbonem auerterunt, flue quoi fuopte ingenio parcendum puero iudicaret, quod fub 1 oan ne pdtre nuper ordines duxifèt, ßue earn uillam ualido qua rundam ueteranorum, er eius uicina magno dgricolarum numero, quos Saluiatd ibi aleret, falsb teneri didicif/èt. Trebid nequaquä aditd, Qtbo ßniilrorfum deflexit dd Bar* barinum, ut ibi nonnuüos ex boßibus,qui aliquantam peco rispradam cocgerant, improuifus opprimeret, facile itd’» queeuenit, uteosprofligaret,crpradam relinquere coge ret,atqi inde Pratumeßreuerfus. SednonmultopoßOtho injfecicmpatratacadisinquendam ciuem Lutberijpra^

PÄVLI lOVn HISTOR.

torts alutnnum reusßtihiSjreueractutem, lt;]uödäpud Trei^ fgt;ictm,iitiiuffu,s eriit,Sdluiatäcum Cofmofilio coprehcnde^ re noluißetfCr iÜi oportime dd Scdrpdrid oppidum refu= gij]ent,tdcit£ paen£ loco cdptus tortusq; eft, ZT inde in te^ trum cdrceréconiedusyquod oälouiralis »Mgiflrdtus inui=gt; diofum(èreprol^iceret,fi de uiro forti neqttdqitd euulgdttamp; fulfgt;icioniscriminecircumttento,cdpitdle fupplicium fume retur.Eodembyemis initio Pyrrhus Stipicidnus cum fuis co hortibusddfoluenddm obßdionemPeccioli oppidiin dgrtt Piftnum db Aurdntio miß'us,cuni Plorentinis copijs bis iin^ pro/fere conflixit,femelddturrem,qudm diui Rontdiii uo cdnt,zyiterumddMdrtispdgu,quieftinter Pdldidin uicu atqi Kontopolim-JDefcenderdt e Cdlphurnidnis faltibus in lEtruridm 'aerculesR.dngonus^db Klßnfo Ateflino cum ud^ lidd equitutn er peditum nutnu miffus, num is Herculis ipfi us Alfinfi principisfilij uices gerebdt,quem pdulö dnte Flo» rentininumerdto Hipendio conduólum, eorum militigdu-cem fummum dppeüdrdnt. Verum deterrente Ci fire, in Po tißeis grdtidm,nefilium mitteret Alfonfus,quum ddolefens Hercules toto €0 beUi munere fubtrdheretur,quin copids t»itteret,tdnqudm dcceptis idmftipendhjs Florentinorumflt;t erdmento dddi{liis,ddduci nonpotuit. Itd^i R‘tngonus,Cec» foto Toßngono Florentinorum legdto ddducete,er ex pn ßdijsPifdnisdugenteeius copids^Ciftrem Foroliuienfemt cum did Aurentidnorum cdtdphrdóhrum Peccioli hyber» ndntem obfederunt,tripliciqicertdminefdtigdtumeo pldne idm perpulerdnt, utdiu hoftium uim fuüinere non poffe dppdreret, quum dduentu Pyrrhi reliän oppugiidtione perterriti,dd Pontdderdm fe itd receperunt,ut poüridie Pyrrus excurßonefdäumdgtMm mdioris picoris pnddm dbige»

SVl TEMP. LIB. XXVIII. ui ttfiigeret, cr fequentibin diebus, di/jjajitii inßdijs, Ceccotut atq-Ritngonus eum fdtispatenti campo adepti, immißis ca-tdphrdóhrilt;tiirmis,fsicilèfunderent, quanquam Pyrrbia indontifo corporiidtq;lt;inimi uigare aliquandiu ßrtißime fcßitißi-t. Captifunt tres eius cohortium prjefeéli, guunt fnultiexcius peditdtu dut cxßaut uiilaerati fuiffcnt, fic td~ inen, ut non multas paß dies 4 Pyrrbo, gui dpud CdfleUunt florentinum copids inßdurardtßn eundein dgrumredeun=: ICj è tii^ribus Hercules cognamento 'BrdßicheUd, Pifdni fdguinis, egregießrtis,fußdeius cohorte dpud uicum Pur^^ culds interßceretur. Secundo uerô pr^elio ( ut diximus) md= iore dligud/tto dccepto iiKommodo, guum dd isiontopolint ferecipere poße credidißet, eo euentu proßigdtus eß, ut guufnichdêl fAonopolitdnus,guirurfus oppidunosd Flo^ rentinis rebelldntes ddßdem redegerdt, è cliuo cum drmdtis decurißet^Pyrrhus, 'gui pertindcißime egueßri prdUo con tenderdt, in pr£peditdmfojßtmpr deeps propelleretur, un^ de guum ddfdlutem nuüdmßbi opemfupereßi conjficeret, relish fuo, gui tendci uordginehdferdt, dtg^ dliena repent tè confeenfo eguo,ßigd fe eripuit, guo cdfu, Pdüotd Perußs nus,çy'Ëdrtholomdus SpiriteuSinonuUiép dlij cUri nominis prdfebh, in poteßdtem Rdtigoni deuenerunt. Necmulto poßfub ipß/m brumd exitum, mdgno luäu occupdtdeßci^ uitds, guèd duos inclytd uirtutis duces, una hoflilis tormen ti i^hi dmißßet. Ndjn guu in horti nwnitione, gudm iuxtd ccenobiii diui Minidti ligneis fubßruflionibus ereStdm fuifs fediximus,Mdrius Vrßnus, çy Georgius Sdtiâncrucius ßeculabundiproßieilAret, c Girdmonte emißd colubrina, gitd Idteritid columndpßegerdt,interfe0h funt: guoriU mar té eo lugubrius luxitpopulus, eode dccumuldtis fu^^ neribut

PAVLI lOVlI HISTOR.

ntribui interijlJet AuerraniM Petriniui, Etrufc£ inuentatit ßrmoßßimm. Excunte anno, qui ertit trigefmiü à partu uirginiffupra mille cr quingentos, Curiuccius diéùturii feubdicut, quod is bonos promul^U lege proroguri non poterut, orßucceß'ori edlen. ïanuarqsejjètineundus^f. ut tuntd dignités lutins dilßenßitu, propoßtaq; ex lt;equo 4 plu^ ribi^peteretur.Sußiäus ei efl Ruphuel Bieronymus,quent èlegdtioneCifarisredeuntemeleuatis hoßiumuiribus, fe^ nutum in priüinA /ße tuende libertutis, ßi^inendi^ belli prelixe conßrmuße diximus. Hie nonßnguluri tuntum po=t puluriumfludiouditusefl, fed mirißcu etium optimutiunt fußrugutione, crprtecluro uffenfu eorum ciuium,qui Me= diceonominiuddiäi,boneß(im pucem potius quùm uß}e= rum,çr difficile bellum proburent. Exißimubunt enim ple= riqi ciuesRuphuclemnequuquutuntu duritie ucerbituteqs quu dudum Curduccius fc totum Ù cogitutione pucis fubdu= iciffet, mugiflrutugeßurum, quôdmultisuffînitutum necef fitudinibusputritio ordini eoniunüus, publicum bonunt populuriumfudioniprceferreuellecrederetur. Sedeu ufq; udeo nouufumm£poteßutisinßgniu/ßeclurioris fam£ in= fluuerunt, depruuuruntéq^ eins unimum quorundam umico^ y um mulignu: cobortutiones, u^ facile omniumrerum, qu publicumfulutemrefßicerent, obliuifeeretur, etr fummunt decusinobflinutionegerendibeüireponeret: exitiofo qui demconßUo, cumßbi,uteuenit, tumetiumnonnullis uliß, qui propter infunum peruicutiu ubborrentes 4 puce, dignut poHeuimprobitUtispoenusdederunt. Scddidkltor, ut déclic nuret inuidiumiimportuni confilij fui rutiones boneüißimü fententiß utque fermonibus conte^but, eoq- ßmuluntius, quoddudumupudBononium finÿiluricum luude Cufurit, frun^

SVI TEMP. LIB. xxvni. 14gt; TfMcifcum SfirtiamKediolaniprincipemreftitutum, Vc» netof! item, qui Khauennam ZT Ceruiam Pontißci redde-t rent, d Cdßre ex dmphßimd eorum le^tione tn amicttiaitt rcceptos didicerant. Alfonfum qttoq; Atcdltnum Ferrari^ enßumprincipem, qnifubßdi'publica'Bononiitm uenißet, totam ipßui de F egio tJlutinaq-, nrbibus ccntrouerßeim ad arbitrium Qffari^ dißceptatoris rel.ituriim,Pontißcem nero dexteritate ingenij Grlon^ prude nt id in remßtam cppor^ tunèprieditum, cuniia. qux ueüct ab ipß) Ciefare impetrds tnrum. Propterea Germanos Apocninum tranßffe, tirones Uißtanosdefcenderein P.trilt;riam,crtormentamdiordper Apceninumßtperatisaff'errimidfaltibus tranfuehi dd meet nia (i duplici locoßriendaaperiendaq;, poßquam nihil ad^ hucAurantius èfua parte munm maioribtis tormentis per tentdßfet. nsaduerßsfdmiicrumoribus,ciuesin uniuerßtnt admonebantur, ut mature dßimatis periculis, tequam paz cema/})ero bctlofacileprifferrent, ob id iam incoronis Je« telhbantur id Carduccij conßlium, quo deledis lentis, atq; hisdiuretentis,0'poßremb fine mandatis publici decreti mißis, Pontßcem non impudenter modo etußfßent,fed noua contumelidplurimum exacerbaffent. Proindeaduenißfetent puscredere, quo la^ti mittiad Pontißcem deberent, quan» Jo Cifpr a nemine quam ab ipfo Clemente exoraxipoffe cre deretur, neq; ob id uUo piaculo ciuitas ojßndipoßit,ßifa» crorumprincipeciueq-, quem ali/K non inhumanum, fed beneflcum experti effent ,fupplices iußam peterentpacem, to'q-demißius,quödearnueeeßitatepotius quamuoluntate expreffärn peti dppareret,db hif,qui diuerßs obfeßi caßrii, ÇX à GaUif deferti, neq^ à V enetis adiuti,ni'.ïlâ,pr£terquàm iDißiminortalibuijOpem expeólarent. Qjioßemitu po^ puU

PÄVLI ÏOVn HISTORi fuUaiiuóhis'Raphaël, qiidnquitm cunHn, (iuiconßliddi beÜüejfenticftinata,utcertiu'S ciuium animos cxploraret, Uonis lanuarijs uniuerfum conciliu indixit, ut liberisfuffra gijs decerncretur, mittcndine eß'eni legati ad Pontificett/. CoiueremiUe qt fexcenti homines, atq^ in fuffragiü iuere, ußji adco in id dccretu propenßs aniinis, ut mille fupra tre-^^ centos atri coloris fabos numerarent, eoru fcilicet qui pro^ bajjènt,reliqiiorü uero alboià bonis ciuibus irriderentur. Quo aduerfo inopinatoq- fuffragioru euentufrailus atq; de ccptus Raphael, aßutaprxclarcq-, nefaria prduaricatione ufus,dccretu fieri uetuit,reiecitq- ad peculiarc confiliu ofio ginta uiroruin, qui id confilium explorandte tantum uolutt tatis, non conficiendidecreti caufia uocatum, impudentifib medeceptarepublica iudicarunt. Kaca^onedictatorprfi dare extititpopularis,c:rficutiapud bonos ciues intempe^! Piu£atq; lcuifiiinlt;e improbitatis notam fubijf-,ita apud po^ pulares,quos tlulgo ab in/anAbiliperuicacia rabidos uoco^ bant,mire laiidatus efl. Altera quoq^ minoris inuidi£ labetu fuficepit,quupoflulanti!Jialatefl£ ficeptruet uexiUum fiupre mi militaris imperij infigni.t atq- ornamenta, altera eius nt^ choati magiflratus adione conceßijfiet,coiradicenlibus nwl tis, qui fiupremiimperij poteflatem, nondum plane explora to eiushominisingenio,autcaute, autnunqua tribuendant cenfierent, Multananq; inearepublica, qu£tota populoa ris euafierat, rapide cr inconfiulte fiebant, qu£fieuitia lubes pracipuè apud rabidos or turbidos eiusfaliionis,tanquont neceffiaria probabaturtnam capitale erat obloquenttbus de to Reip. flatu, autquoquo modo copleilendjtpacis mentio nem inducentibus,fiquidcm uel leuifiima fuflicione rei mlt;i= ieflatisfiadi feflinato fupplicio pleékbantur. In his fuer?

Lau*

SVI TEMP. LIB. XXVin. U4 IdurentiiK Soderinutsquod literal accepiffet,À 'Bducïo Vd* lorio, qui in ca^irif pro legdto dpud Aurantiu Pontißciope rdmprdüdèdt. ïnitôkftquidéîdqueo, ifeneßrd latronum niorepr£cipitdtuseft,z:rPicinut Kdrfilij clarißimi philoa fophi nepos, quod Co/nyni Medicem, à quo urbs ddiniran« disddißcifs templisqi prdcipuè eßet adorndtd,iufluni pd^ trifpdtrid:tituluinnieruilßedixijiet,dbfcißisd. cdrnißce eer ttictbus,ßulti proloquij, qudnquam non inepti, poeniu de^t dit. Cdrolut quoq- Cocchuf^quod in corond dixißet dquunt t߀,utinliberd ciuitdte cunikt beüi zr pdcis conßlid per omnes ciuiuoYdinesdifßenßdrentur,utunoconßenßu ciuita tem liberdin zr libertdtis iurd tuentemßentirent zr dgnoß=gt; cerent, intempefliu£ ßententis:, quditqudm non iniqu£, cd^ pitdlifupplicio poenaßtbijf.ßc utneccuculldto Prancißcdni ordinis,Cui Riqi^Io cognomëfuit, pepercerint,qucd Pon tificem aUoquutusfuißetßmpoßto maieildtis crimine,quaß tormentddpuddiui Miniati templum collocdtd,clduisper (}gt;iramétd inditis,conßgere cogitajßetßn ipßa cucuUd ntißer facerdosdecoüatuseji. Quin etiam ab intemperanti odioin Kediceos, quod ciuitdti nMxime pudendum, zr boflibitt pariter ridendufuit, Antonium Carafullam 4 uetereinßanid no inßdfum nwrioncm,JAedicelt;e domus familiärem, in eunt carcerem,qui Stincus appetlatur,duciiußerunt,qucdpern timbulando tirbcuociferando^, comitantibus,zr arriden^ tibiis puerls, decuriones et ddtles dixißet nunquä reëté antut nam eurdturos,nifl mediceorum inßituta ad memoria pr£^ fenttmq;ufumreuocarent,qui uib pretio eommeatum ow mnis generis coemendum in omnibus frit proponerc eon» fueuijfent. Sed lt;arajulla.quum trJ:eretur'a.lif}r:ribusfub’lt;t indedixerat ( qtioAdiuturn^ d calainitdtifuit), neq; uoe apn

PAVLI lovn HISTOR.

i^paritores, qui me inuitum perdudtii, propteren minorls pretif empfam, quim fefquiaimo niueipanii hemtnM co medctii. Niiin tu!» mdximè annona creuerat, çy- magnA ob fonioruminurbepenurMcjJc caep6r,tt,itdut militesopi^ alidsconuiiîusconfiietttdinem,ut flipetidqs parcereitt, i,trufcdm fi'u^litatê redi^re cogerentur. iam fefe aperue* rat anniis, etvere nouo utriiique milites fegnitietn torpidtt lyemeconceptdm, itdcorporibusdtq; diiimisdifcutiebdnt, utminutispr£lq5quotidiccertdretur , çy- Floreiitini nihil intermittebdnt,qiiincircdurbeminftitutAS munitiones pef ficerent. J^dmlicutijuburbdnd£iUficid, qu£ totßculis con ditd Àfingnlîs partis extendcbdntur, mifdrdbili conftlio fun dituseuerterdnf, dnteinurdles pro partis dggeres extruelt;‘ bdnt,tormentisdtque prifißdqsimpoßtis, nedlicunde ho^ fiisexpropinquotormentd,fubueóhirus dtq^ oppugndtu^ rusßefeinßnudret. Tormentorum numq; omnem dppard^ ^um, quiperApœnini iugi.pr£dltdsqicrepidines dßjcrrd mdrumudUiiim dduehebdtur,inpldnddd Cdmpum muni* tumoppidulüperuenerdnt. Huicpr£ßdio erdt Petrus Vel* leiuscumfeptemtironumTJi/ßdnorum cohortibus. Is to* tus dppdrdtus, qui genere, mugnitudmeq- er «wmero erat admirdbilis,dtq;ideo hoflibus metuendus, mdgno fdbro* rum Idbore refciebdtur,quo iniquißimo itinere luxdtts cur ribusc^perßrdblisrotis, in prüfens ußuiefße non poterdt. Quibusderebusßebdt, ututPlorentini Prdtum oppidum ultra deßererent,Qr ddfdtndm tdnti torment ar um appurd* tus, mdgnus dgreßium çr nouorum militum numerus dd C£ßdridnd cdßrdconflueret,ßjepr£d£ßquidemdllebii non dubitdbdnt, quin ddmotis tormentis urbs cdperetur, CT finÿildri tot gentium obßdeittiuml£titid diriperetur. ob

edn*

SVI TEMP. LIB. fT. 14? e^ndem CMfam aij^dnorum uexiüd ieptein,gii£ Cffarém c Sotfonia in Germanium proßdioneinparMtem feqiii nolti ijj'etu,propterea^;iujjiiirati Cccfurii priuati ftipendijsor cum ignominiu 4 Vaßio dimißi fuiffintyßuh Fejnlano monte confeierant,itaocciipdtiipulcherrimaru uiüarum ledificifs fe permunineruntfUtundiq; prxddtii irent, cr urbe egredi excurrerec^ dußs èßiperioribuf locii inßdidrentur,ßc ut ne mc' ligndtum prodire änderet ßne certo militari prceßdio,Ht tum accidit^guu Ugnatoribtu Crucidtu, porta egreßii, qu£ tHtiorem,lt;luôd eßet maxime duerfa hoßibut,cgreßum habe re uidebatur,entente coßerendiS pugna: occaßo pratbita Ibaturnamß^; ßecnndum Arni ripd!,Qr Iduorßnn in eos ca^ pos,qui 4 coenobioßinbti Saluij plana uocantur,ubi ante du centos dnnos Henricnm Cafarem Florentinos oppugnan^ tem caßrd poßtiße ntemorabdnt.Exeuntium autem peculia re munuseratßtccidere paßim uirgultd,dtq; hisßaßees con^ fieere-.quibns in conßrnendis aggeribus ad continendasgle^ bofintermißcndoc^coequdndouterentur.ßnwlq; iumen=: tdquddämaiorispecoris^ qu£ ahagricolisin urbemcoaSit fuerantßnhcrbidoscampos paßum educerent. Secundunt hos bin£ tern£q; mdlitnm cohortes praßdio ibdnt,ex militie bus,qui ea de caußa in urbecertis locis erant collocdti,ut e xa traordinario munere,ubiopus ßret^operam nauarent. Eo die id miinus obucnit AnguiUoto Pifano, lt;3- Francißco Fara do Florentino.Pißanuspropterea quôdà P^ofeioßtb quo or dinesducebatypauloante ccaßris,quodnüqnam antedacci deratßn urbem trdnsßtgißetjipß Roß'io ita erat inuißus, ut Aurantij iudicio furpißim£ rtecis exitio deßinaretur. Forte autem exeuntibus porta eohortibus ,eius uexillum con/ßea {lumnot4tumqieß'aC£ßdridnis,ipfoq- pr£cipue KoßeiOf

T

PÄVLI lOVn HISTOR.

^ui tram Arnu è coUibm cuniSkl pro/jiiciebdt. Nec mord Ro ƒ?!«$ Aurdntium ddit^occaßone opprimendi Anguiüotti di effe docet,ß Arnum traijcidt, er frequenti dtq- expedito e* quitdtu udgos hoflespdtentibm cdmpis ddoriatur. Probdt confiUmn Aurc(ntim,dccerßtoqi Perditundo Gonzdgd, er fubßequentibm multis ducibm dtq^ prdfläis, intrd tertiunt IdpidemcontrdRdpdzdnumpdgum,reperto ttddo trdiflit, bipdrtito hofles iuuddi imperdt.lpße ante dliosgdledtus pd tenti flratd uid deflrtur uerßm portdm,reliqud mdnm ad de xtrdm Idtioreflexu concitdtd hofles circundat. Itaq^ pTrcic fo flrèinurbem reditu,Atiguillottus fruflra compoßtoßuo rumglobo pnlidtur^equites undiq; cofuy^gunt, peditatuq; eins ßerofugdm meditantem conßequuntur, profternuntfld teq- truciddnt.Ipfl ingenti iüu cldu£ ferrer cdput pereuß-fuSiqHumPerdindndo 'ViteUot^edpolitdnoequitum prdfla do ße dederet,nec uti dgnitus ab eo reciperetur,quc)d Vitel* lus eum ddßubeunddm perfidir peendm cdrnifici trddere in= fdme ßbi flgt;retefldretur:P.rgo,mquit Anguillottus, pdtere, uthocdteimpetremuirofortifiUicetut tud potius quam cdrnificis manu conciddm,dtq; itd uir dlioqui flrenuus,quo ddmliberdlinüßericordiiegenere, iugulatusd ViteÜooccu^ buit.'E.iusuerößgniflrCicchusPuteius,qui und transßuge^ rdt^quumidm dedituser captuseßßet,mdnutpßus irdtiRo feij per ilid trdusßjßus interijt. In Prdneißeum uero Rardum humdniiisresgefldefl,ndm ipße cum ßud cohorte pene totd cdptus,er perßoliito redemptionis pretio dimißßus efl^qttum milites drmis tantum exuerentur.in eo improuiße equeflris procellieflrepitu,loannesvincius,port£ cuflodia cumßud mhorte pr£poßtus,quöd eßet A nguittotto ßamiliarüdte con iundus} Opern ei flrendam exiflimauit ,deßertdqi portddi

Sdluidt

SVI TEMP. LIB. XXVIIT. 14s SaluiMiaufq;planä progrejjus eft, ftjeÜjtoreditiCCiedispo tins, quAm non fems circumnentis or opprcfsis adiutor, tnagno quidefdlutisfu^e periculo,quoniâMaLtteftd è mon= te prxlij cointnißi tuinultum cernens, grauioremqi impetH indefa^hiros hoftes putÀs,cum Zanobio 'BArtbolino adCm ciaJMmportAm aduolArAt,quAmitbidcfertAin cuftodiA re« perit,nMgno ir£ impetn AccenfiK,inueéhisqi in Vincij tetne ritdtem,laqueumpAmi(it,qHo rediens Vindus in porta fu^ Ißenderetur.Sed is quumiani rediret,de aduentu Malateft^ tttq;eiusiracundiaadmonitus,opportunefeceftit m Sabua=! numtentpli/jconfcenfaq^facra turre, tam diu delituit, Jo« Mee MdUte/lie ira deftrueret,ignominiie tarnen propter ad^^ tnijjliinfummipericulifadnus,ademptd eieftportiiecuftos did. Clt;eter«m Aurantitis Anguillottietfîgniftrieius cicdeftt tis expiatum eitis transfugium ratus,nihilfe iilterius promo uit,atqi modern ainnis uado 1» caftra reuerfus eft. Nee w«/« tis inde diebus extra Pratenftm portam equeftri prætio ctr tatum eft,quumfirte Aurantius or Vaftiusexplorandi loci caufa cum ala eqiiitum amnem tranaftint,apud eum uicunt qui Lignariusappellatur,gt;nelopeponum ftrtilitate inftgné. Noneium longe ab eo uado munitio qusdam perduceba^ turadGermanorum caftra,qu£ nonmultum inde aberat. Abca nanq; parte mania late fteculati, tanquam infirmiot raexpugnationi deftinabant,adeos^acciti propter eande caufam Petrus Velleius ipfe^; Ludouicus Lodronius, quent in loco Felicis Viteinbergi diftedentis, Cnefar Cermanis prxftcerat. Hl omnes quum exph'catis difturrentibut timnisèfummoportiiepropugnaculo extra tormentiidunt proftiicerentur,atquc ad earn portam MalatcRa decurrifi fet,ipfiusiuffu lacobus BichiusSenenfts, quern TSSeapolita^

T i)

PAVLI lOVII HISTOR.

nobeHomclaruijfediximus^inprocurfantes Hi/jgt;äno! repê tinui erupit,}wèilisq^ Àfcla equitibuf pugnd édita eft,na)}t fxpius inftaiirato impctii,ciim utrinci- crefcentibui auxtlijs nou£ turm£ pugtiam capeffirent, ddf o acriter dimicatuin eft,ut uniM ante alios Bichius albicantecrifta coftficuuspro fgt;tiftimè dmicans,uel ab hoftibus impensè laudaretur.Bo ar dentis pugn£ ftieHaculo ipftos Aurantium cr Vaftiu in cér tagt;nenallechsatqipeYtra^sferunt,quod Vaftijhafta cd^ roüafericaadciiftidem rediinita,illius ucro pileus è purpu reo fertco uillofo turbinatuSjdplerifqinojcerentur. Sed eu pugndhabuiteuentum,ut Bichius preft'usmultitudincin^ cutnbentiuinhoftium,}naturènecindecenterfe recipereco^ geretur,receptusq; intra portam,ciuumgaleam aperuifjet, honeftiftimisaccumulatls laudibus 4 tAalatefta commenda’: retur.Eo dietancjuaexcondiéh),tormentaciu£erant trans Arnum Gliuctano in podio collocata,amp;qu£ erant in rioreport£ propugnaculo,cejfttuerunt, ut equitum uirtus leuusettutius utrinq^ fteéhtretur. Sed Bichius non diued taudehonoreq; Ixtatuseft,quum intra paucosdies prx/lan d£oper£ cupiditateincenftus,abcademprodiiftctporta,uel negante Malatefta, ut ad eam, quam diximus, c Gennano^ rum caftris ad Arnum ufq; perdudkim inunitionem excur^ reret,(cilicet,utaliquieouado commcatum in maiora Au^ rantij caftradeuehentes/ubito incur ft interciperentur .in eumßqiiidemequoalbo ueéïum,hoftesab Oliuetanoagge-reßilconetn direxerunt er contorftrunt,cuius pila dextruin eicrusdbripuit,perßjjo or cadente equo,ftc utftmianimc iwnnulli equitum in pedes deßihetesftblatum intra portam cum multo luéhi rcftrrent,neq^ eo mortuo,quißquam equi-tum£quèftgt;rtemoperampofteaR.eip.pr£ftaft'euifiiSéft.tn^.

terint

SV! TEMP. LIB. 'Jï’XVin. 147 terim Vlorentini tot fortißimii intra paucos dies ducibut in^ fctliciteramißii,m(ceiitibM!j^i indies holiium uiribus,ac undiq; de/peratis auxilqsgrauiterajjrfli, quod diffialiora fenfiin cuiiéhl ßbi obiientura proß)icerent,ita pißgt;enßs atiù mis h one ft £ pacis nomen comple(lcbantur,ut iteriiin de mit tendis legatis mentionem inducer ent. R ebanturftquidem ip^ fo C£fttre nondum Bononiaprojidh,£ quant i Pontiftce plt;t cemfe facile impetraturos ,quoniam Llementis animus uel tot exulceratus ipforum contumekis^cohortante c£fare,no inaniCkriftian£pietatisuerecundia, ciuili quodampu dore Icniri expugnariq; pofte uideretur. Sed ad earn rem to= tiesftuftra a^tatam,qHum quift-ji grauißimus fenator fact le recurrcret:,nemo tarnen quid in arcano animi fenttret, in conftlio publico atq; ipfa curia libéré proloqui audebat,pro pterea quod pleriq; dues priuato addudi periculo, publicit falutem potius negligendam,qHàm odium irritatis popula ribus periculofacum laudeparandtim iudicarent,tanto co^ fenfu,ut quuminuftarentomnes,ltbertas ipfanon media in urbe,qu£hocinani titulo gauderct,fed in fenatu maxime qusreretur.Verùm non defuit in R.epub.honeftißimus iuue nis,quiearn animorum confternationem malo publico inter dues obortam,grauifacundia deteftaretur, atq; difcuteret. iJ fuit Philippus Melior,quiprobo ore,ut fibi licebat,qu()d effetfu£ tribus coüegq fignifir,cfuggeftuapud fenatum fre quentißimum in hanc fententiam loquutus eft, S£peniimei: roaudiui,ciues optimi,ab his natu maioribus,qui author^ täte prudentie: in hacciuitate maxime ualuerunt, nihil in ipfo imminentispericulilimine pernitiofluseftê,longa deli^ beratione,qu£exiguo temporis ffatio circumfcriptamre= défentiendi atq; opportunèagcndifacultatëeripiat.Quait

T iij

PAVLI lOVlI HISTOR.

Jotjuidem magno ßt ufui celeriter explicdre crtenniimre conßlia,lt;juum ncceßitd^ urget,^^ in medio discrimine falus tii^ultimd, remcdia depofcit.Proptereaßcuti prxcLire uideo animaduertoq; extrema. nobPi conßlia mcumbunt,uel ob id traâbituatqiexplicatuduriora,quàd nullum mox,ubife^ melßatueris,falubrem habeant receptum, undea/ßidii amp;nbsp;difficdlimii rebufnouafubßdia quarantur. Alia namq^ atq; aliainconfiilendodi/ßutandi amp;nbsp;deccrnendi ratione uti o^ portet,quumoccaßonum çtr temporum ßngula momenta fdpientcs facile re/ficiant.tiam ßcuti initiafufcipiendarunt crgerendarum rerum prolixe differendo,maturèapteqi fX f e/îdere,cr mediaaßrddiusperßniredecetiita demum ulti ma expeditii fententijs clatidere,nec ullam,quum mature fa dh Opus ßt,aggredicnd£ rci occaßonem elabi ßnerefaluber rimum exißimatur.Dißmtatur hodie diuerfo confultantiü fiudio,num c Repub.uideripoßit ,ß in hoc aßierrimarunt rerum ßatu poßti, legationem ad Pontificem decernati!, qua,ß optarelicet,non iniqua conditioneeapetaturpax, quam ab initio Ceeßar negarit,niß in earn Pontißx conßena tiret.Primum omnium non uideo, cur decernere mittere^; kgatQsinßilubreßt,uelquod ad dignitatem pertinent,pa^ rum decorum,quandoquidcm nihil meliui, nihilq^ honefib useßepoßit huicciuitati,quam animos ßcuti beÜoinui* (b)s,itaàcammuni concordia non abhorrentes ofiendifße. Optandutnenim efi,uthi qui nos peruicaces potins quant fortes,importutueqßnfanii£ uela infiantes appellant, non fêmper obftinatè pertinaces ez imprudentes exifiimettr, qui a bellicofißimiagentium prope omnium copiis diu oba rfi‘^fiiq- hismalis, qua; ßuturnum afièrt beïlum,faua armorum pati incommoda,qu'am de concordia cogitare malitnus.

SVI TEMP. LIB. XXVin. 148 in4h'ittuf.'N(impriet£rqudinlt;juôdnütterelegatûS,cr(lecon cordi4telt;juf! conditionibusagere minime'pudenda efl,(jU!t ad ßipremlt;e fvrtun£ potentiæiji principes mittantur, etiam nobis non erit inutile, wm Vontißcis, tum Ciefaris intimas fenfus pertentaßi,cr quod plerunq; frequëtibus coüoquijs tuenit,4d abdita. eoru conßlia exploratius penetrojfe, quan doquidemde compoßtione tequis conditionibus agendOyni^, lu de nofiro iure depereat,quum nuüam omnino pacem ab Jiisßmusaccepturi^nißeaMa honeflaq;ßt,ct“integralù iertatis iura difertißime nobis reßeruet.Uoc enim legati,qui non ßntgrauißimarum rerum imperiti ,/èd fideles probiq; fenatorcs,ßcuti uos diligentißime leóhiros arbitramir,an^ te omnia eauebunt.t^eq;putarim,niß mefiudium er amor ergapatriamfaRunt,dementem tarn auerßim à patrio: pie tate,dmßianisqßegtbusßre, ut quum iamigerrime tot ßimptuum ponderaßiflineat,nilnl nobis de iracundiafua uetere trißiqi feueritateremitierenolit. Quodß iUeetiant at que etiam obduret,nec Cifar ipße,quum in Germaniam co gitet,procliuiad concordiam ingenio,ßcuti ßilßicarilicett hocbeüoßeexplicareuelit^necproinde ad paceminclinetf nos certé hocßeprenw legationis ojßcio dignitati famxq; no firlt;e fatisßcerinMS,atqi eo aideritcr er ßriiter^ quo noftra pietas erßrtunaurbisducat,ire contendemas,ßctarnen, utextremes beüicaßis ultro minime fubeundos exiflimem, ßpiusergdpatriam, nec omnino infanus ciuiseße uelim, nihil enim magis miferum er calamitoßem nobis efße pos tell,qu'dmquorundam conßüium, quinefaria crudelitate potius Saguntinorum er Campanorumexemplo, quum ßa luti ßi£ impie dijßdant, uns. fecum uniuerfam ciuitatent miferabili exitu interire, quam quoquomodo incolument

T üij

PALVI lOVII HISTOR.

fèriwe pcrcupiunt.SccusaliquÀdo Morum noflrorum mft moria,Vbertus¥arindta,uelhocunotantumgenerofo ani^ mi decreto etuis tcternis laudibus attoüendus,qui uinci exi-Uo^i nMläari,quAm ddexcidiumflorcntißim£ pdtri£ cugt;n fditioßsncfdrijsqiciuibus con/jiirdre maluer it .Pérorante Pf}ilippo,no dubitauere patrcs,qu6d eius oratio tanquant à moderato^nec haru nel iUarurn partium ciue,profèd^ ui= debdtur,qHin legatos omnino mittendos decemerent. Sed ca prj:pedicntiummalignitasfuit,utnonhi,quos negotij ma^ gnitudo flagitabat,fed leuißimx alioqui autboritatiSiUerùnt

populäres homines legcrentur.Hi fuere Aloyftus So derinus,quinihilufqueddeo graui negotio dignum abufti rerum prater familix nomen prießrebatfCrAndrcolus Nt« colinus aßiduus amp;nbsp;diligens potius mercator,quàm fenatort atq; item Robertus Boncius,quern iampridem Thomat Sode rinifoceri propinquitas quo minus cnixe concordia: flude^ rec,maxime fujßeäum faciebat.Hos, ubiBononiam perue^ nerut,Pontißx,quodnec fatis dignitatis,nec fatis induflrbe, fynceraq^ uoluntatis erfidei in his eonßgt;iceretur,adeo con^ tempßt,ut effuse rideret,qubd adfe pro eximijs fenatoribtis mercatores,nec prima quidem claßise Florentia mißfßent, Hamquodadeleuandam legationis exiftimationem maxh me pcrinuit,apparitorcs minißriq; uebhgalium Bononien= ßum,in ip forum farcinis nexi auri ßlorum ad telos dureos texendas,mAgnam uim,mercimonq cdufa,ut portoriumfub terfugerent,deprehenderdnt.Qjtlt;e caUiditos ineptd negotio longegrauißinw,tanquaminuolutatenuißimi lucri fordid bus,eb udlidius ridendafuit,quôd nihil certi dd conficiendo paccm,prolatis mandatis attuliffent-.dtq; ita Clemens, ridcit teetidinCiefare,mercatorum auaritiam atq^ imperitiamin ma^ci*

SVI TEMP. LJB. XXVIII. 149 WAXttitAnimrerutncSfibo periculoq;,adexigMgt;nlucri fl’S reuocatamyßonMchacusJlc pertinaciain infini£ proxima exprobraret,ut inde non obfcureexploß dimitterentur. Vbi nero domumfuntreuerß,quod nihil omninopepigißent, tanquM patrie dignitatif egregic memores atq^ conßan^; tes,ab ipfafaüioforü mnltitudine laudati celebratiq; ßint^ gementibusboni6ciuibus,qui deßerataconcordia, nuUum nißmaximefuneßnmbelJi atq; obßdionis exitum expeóla^ bant. Nee w«ffoj poêdies,ab inßgnigeneroß)^; certahüne, ïlorentinorum quatuor iuuenum inexpeólate celebritatis ßec^aculuin eßeditum, quum Ludouicus Martelliusinter dues nobilitate inßignis,ac corporis amp;nbsp;lt;(nimiuigoreßore^s tißimus,loannem Bandinum pari uirium ac ingenij robore pr£ßantem,quod in caßris apud hohles eßet,exprouocato rio ItbeUoßoßemcommunispatrie compellaßct,propte=* reaq; eum ad ßingulare certamen dcuocaßet in arenam,ut is bi Marte indice,uteripßorum hotießiore caußim tueretuTt eßender et.Conditionem non abnuit Bandinus, dixitq; ei,ß Martelliusßbiafeißeret in eamdimicationemfociü,eißpii rem hißlem inßruilum annis,i n Hadium produékrum, ats queitaMarteüius 'DantemCaßeÜionum preßrocem ex to taiuuentuteuirumdelegit,cui iBdrtdtno oppoßtus eßAU bertinus Aldobrandus,uix dum pubefcens,imnwderati ßirt tus inuenis.Aurantius iuxta caßra locum eis ßib publica fix defunibus circumßptum,triumq;gentium preßdio uaUas tum,certantibusprebuit,quum pari numero è Germanis, Uißaniseji er ttalis delede cohortes, pugnantes ßmul er ßeikintesab omniiniuriadeßriderent.Armafuereßngulis ßngulimilitaresgladij,neq; aliud tegumentum, prjeter unS in dextris ex lorica ferrea chirotbecam.Dantes,cuiforte dtt

T »

PAVLI lOVlI HI5TOR.

Rllt;lrobcfniiKobi{cnerat,qudnqudcircti brddij de xtri ntr nos,primo cogrejjii graue uulnus accepi/Jet, hoßein infeinfanoprocurfiiruaité, ea iinpauidi animi firmitate fuftinuitiUtOMtbabus manibuigladium prittendens, in os incumbentisinfereret, eumqieuomentemcü fdnguineanb‘ mamextëploconficeret. Contrario euentu pugnabat Ban^ dinus,nom alternante fDrtuna,Martelliofupra oculuin uul* tutsinflixerat,admirabili^ iudicio crgladiatoriiC artispe^ ritia,bo{iemeludens,ada^fupracoftasgladij mucrone, ui (Ium er deditumfateri coegerat. Sed KarteÜM relatum in^ traurbemjuft^^adeôgrauisexaduerfà forte certaminis ocz cupauit dolor,utangorepotius animi, gu'am uulnerum do^* lore,mortem accerfiffe crederetur. Id certamen,ficuti eximi am uirilis conftantiie laudem Bädtno peperit, ita Danti par ferè decus attuliffe uidebatur : quanqui iüe detrailis IfolijSf planeq; integer et omnis expert uulneris,glorioCus uiüorite fult;e tropbxu pr^eferret, er ffeüatores pritclaru totius beUi omenacciperent,qu()dui{iis pariteratque uiiloribus non omnino Utü finemfuturu arbitrarentur.Ab bocalternlt;e clt;e dis fingularicertamine, Blorentiniuariosin coronis frere f£rmones,accendi tarne ferè omnes adfuftinendu gerenduqs beüum,tanta obloquendi libertate,ut non milites modo,fed ducem quoq^ ipfum Kalateftanimis long£ atq^ importuné cejjâtionis conuitio perflringerent. Hon enim mania uigi» lanter tantum defendenda uideri,/èd audacibus cofiliis er um pendo laceffendoq;,aliquäretundedi hoflis, in/fé uniuerfiß ui{lori£,occaßoneaperiendameßedi{litabant. Viros quip pe fortes er pro libertate pugnantes,nullo uel diffciliü re^ rum periculo terreri debere,quo minus fortiteraudeant, et tentatafipe dubij Amortis Bortunu, non conflätitemodö fed uiuidi

SVI TEMP. LIB. XXVinï. «/o uiuid^ uirtuta fatnam ardentißimc defendendam demons firent, t^oii eandem ficjuidem ejji obfefiorum zx obfiden^ tiumconditionem : obfejfie ndtnq^urbis opes ab immodicis fiipendiorum fumptibus fenfim atteri, abfumi interim com meatus,amp;fi}es omnium infirmari,guum exaduerfio obfi=: dentibusnilnlearumrerumomnino fit defuturu. Qtta fietihoftes, nee admouere tormentaaudeant, necmuritm ufiquam tentare uelint,lt;]uod perpétuas promptißimorii mi Uturn ciuium cohortes fulgentibus per muri coronaga^ leis dtq; thoracibus perpétua in fidtione configt;icidnt. Proin de ad exifiimdtionë cum externi pr^fidij, tu urbdme m ilitilt;e tuenddm,omninocondndum ejßealiquidudlidd eruptione, nemilitu torpefcdnt manus, ftudiaq; populi Idngueßcdntf er hofles cuuiris longe firtißimis lt;equißimte cdufie nomen tuent ibus perpetuo fe dimicdturos inteÜigant. Hisfermoni« bus non obfeuri oflitidebdntur militu animi, uniuerßum to tiusßu£ rei cenßimadunum decus beUicu referreßoliti. Sed muito magis hlt;eceuulgdta, inteperanter Malatefl^ nomen Uedebant, itd utnon omnino deuordndd exiflimaret, paläq; diceret,nequanqudm edrdtione,qud imperitus populus cen ßeret,ßed ea qud probusnec incautus imperdtor uteretur, ur bisßdlutem deflndenda, atqfitd uociflrdndo intempeftiUiU populi uocesredargueret. Sedidemdecurionu reliquoruq; magiilrdtuum eratßenßus, prtecipudq; omnium experienda rum uiriu uoluntas, quam, quum dux prudens fruüra Im's probando damnadoq;, diutiusßuflinereno pofßet,poüulan tibus militibuSyUtidimpetrari pdteretur,eruptione certdre coflituit ßeuere proloquuttts,dd id ße inuitu trahi quando ho flium numitiones non modo non expugnarßßed ncc fine mn Kimo detrimento tentari pofißc te^aretur. Exiflimabat

Malatefin

PAVLI ïovn HISTOR.

nequaquAin abfurdis rationibui impetum dd cd» fird Hißidnorum ejjcfdciundum, utdcerrtmlt;eamp; pugnadf fimjcgentisuim expcriretur, opiiiionetnq}decorum uirtu» te iitccoceptdntjdlicjuo illato detrimeitto, apud Italicos mi» htes eleuaret,quod accidere pojji rebdturß tribut uno tem porepnlUstrinderuptionefdékl, eos munitioneloci con» fifosçrnihiltaletimentesddoriretur. Neq^tnimanted Hi» ^anifuperioribus pretijs dd Giramontem fastis, fefe tm» tnifcuerdnt,nißper extraordinärios excurrentium mani» pulot, quoniam diuerfißima in parte ejßent conftituti^ por» tananq; diui Georgij, qu£ efl in excelfo coUis fupercilio, iuxtaeditißimutnaggeretn, quem AmicutVenafl-anutfua» rum cohortium peculiar i prdfldio tuebatur, Hi/ßani longo traóhioccupatisuiüarumddiflciis, ußq^ad Ohuetani cce» nobijmontentextendebantur^defliciebantq- urbem è per= petuo colle, coq- pr£ßertim, cui Scopeto nomen efl, amp;nbsp;diui Dondtitemplum habet, adeoCatelin£port£expropinquo imminentes, ut muri coroHA colli flbieäA, non plus quam »idteli iadumdiflet,flc ut perpetuis munitionibus obßefld RomanauiddCatelinaporta, Pifana item uid, qu£ini» tiumbabetab ipßa Pridiana, qu£ occidentalisefl, cundhi compleârrentur,ipflsporrô Hi/ßanisinterQgt; ad meridiem Cermanorum caüraapud Aurantij prdtorium eflint, ey ltalic£ cohortes dd diuerflßimam ab oriente diui 'S^icolai portam iuxra Arnum perpetuis cuflodqs obtinerent. C£te» rum VenAfldiius, quidfuo latere Hi/ßanosaggredidifline» req; iubebatur, impoßtomuneri adeflè non potuit, quum flrte eo die à Stephana Columna, propter contemptum /u» perbis ucrbisßui nominis decus infra tAiniati templumfuif fêt interfciius. tleq^enim ßgnifero fuiprdfeih inopinatd

c£de

SVl TEMP. LIB. XXVIir. tft e£deperterrito,ïsdnimuffuit iiiU((dendihoftii,(}tu in VeuA fiano exceüensproculdubiOyÇr maxime efficdxfuturum rabatur. Sed fAalatefla nihil eo cafu permotus, Cateliiiit porta oikluianum Signoreünm inter Peru/inosprdefeóh!, nobilitate uirtuteq^ facile principe, erumpere iubet. Hunc confequebanturpugnacißimi minores duces, Binus ^\anciK nus, Blaßus Stella, Kaphaèl Orbetanus, Prolf.r Cornea^ l/larguthes Piccininius, Caccia Altouitus,liadrianus, Caus da, cr Paulus Cor jus, qui intrépide flrata uia, inter procel lamglandium dextrorfus euadentes, in collem cum Hilpd’i nis terribilc maximeq^ funeflum certamen contraxeruntf eodemq; punéh temporis à Fridianaportaeruperecum fuis cohortibus, Bartholomieus Montanus,cr Rodulphus Aßix fins,qui in l£uain flexi ab Oliuetano monte cum Hilfanis,i tergoßfe oflendetes, ingenti aufu impreßioneqi,nouam in^ ierepugnam,ftcutFlilßanicrin fronte fußinere hoflem, Cf in ter go ancipiti periculo dimicare cogerentur. Sed bis magno fuit pricßdio, Baracanis Cantabri mira confiantittf qui eo ße folertißimi ducis, erßrtißimi militis munia im^ plebat. Nam cohortatusefljifos, ut impigrecoßl}erent,inK ueteratiepuirtutis ante partum decus aduerfus collefhtios milites, urbanamcj; turbam tueri ueÜent. itaq- coeuntibus ad uexiüa undiq^ HilfaniSjCr fclopettis egregiè rem geren^ tibus, aduerfariorum impetum conflantißime fuSinebant, tantusq; eratßclopettorum flrepitus, er tantus uolitanti» umglandium ßridor, ut multi undiq; caderent, er longé promptißimi, qui intrépide pugnamcapejßerent, uulnera^ rentur. Adeumardentispreelii tumultum excitus impera^ tor Aurantius, proximas Ualicorum cohortes Andrem Ccbi ßalij laborantibus lii/fanisfubßdiomittit,tormenta pro^ duci

PAVLI lovn HI5TOR.

diici âif^lodiqi in ho/ies iubet, cr GernMnicMU phaldngent in ipfd Romani£ ui£ latiore aren conftituit. Ferdinandui lt;lHo^ Gonzlt;t^ kuis armature equitss inter Marignole pti gicampos erScopetum montemindacit, itd ut ainplißinti iufliq^ prxlij dppardtus, ç:r it cdihris, cr db urbe conljgt;ice!gt; retur. FiecmdldteflA,qudnqudminßrmodtqiimbecillo cor pore, dnimo tameiidduerfuspericuldindomito, cr egregie prouido, Idbordntibus fuisdeerdt, quum opportune feßoS çrfducidtosreciperet, çy nouis dtq^ integris cohortibus pugndmfepiusinßdurdret, qujndo nuüdex pdrte Ftrufci uclinfumntdlocorum iniquitdte, quicqudin Hifßdnisde uirtute concédèrent, donee Bdrdcdnesgldnde trdieihis oc^ cubuit. Fidm tuin Etrufei ueluti redintegratd uiôhri£Jße dr dentius incubuerunt, ßc tarnen, ut pari propè uirtute Ro-dericus Ripdltd,Mdccicdus,çy Ruccdnigcd mirißce reßiien tes, Etruß:osfu{linerent, er mox,dccedenfi6«-s Nedpolitd^ nis Cd{hlij uexiüis, loco peUerent, çy per deieäus montés fummotosurgendodeturbdrent. duibusßeorumdtq^ bo^^ fliumcdßtbus dnimdduerßs Maldteßi, quod multi cecidiß-feilt, plurimiq^eßentuulnerdti, receptui cecinit, dtq- itat nihil idm tormentorum muraliu metu, perfequentibus Hk fßdnis, prislium diremptum, quo nullum eo bello cruentius editumfuifßconßdt. Flumq^utrinq;quingentißrmc milk tes exßrtißimoru numero deßderdti funt,multi porrô nul-nerdtimortißrisgldndibus. Ante alios aut Oäauianus Sig-noreüus, quum fe recepißet ad portam, çyfeffîis longo pr£ lio equum confeendere ue Uet, Craßiore i^lus glande oc -cubuit, çy fecundiieum medio in certamine interfeBi funt, Fantdcciui Corfus, ey Giubbonarius Ferrarienßs eximiti firtitudiniscohortiumpriiefeÜi,atqiitem Ludouicus

chiduek

SVI TEMP. LIB. xxvnr.' Ifi chidueUiK, Nicolai florenting lißorix fcriptorlf ßtiuf, quKtncoljortif ßgnum gefiiret, Petrusq; Pailiud cximi£ nobilitdtisciuit. Septem quo(j;cldrinominifceturiones grd uiter uulnerdti difcelferunt. Apud llißgt;dnas dtetem, prêter Bdrdcanemipfum, Cenciui TSiedpolitanu^ Cdftdli£ cohortis prdfeSfUi, dum labordntibia fuis opem ferret, interfeilut eß. Multi dute,cr in his duoßgnißrimortißris uutneribus djßBifunt.Mdldteßdinurbemredieiis,0(la,uidnimortem, amp;totumeiuicruent£pugn!edctrimentum, eodtiinto uuL tué^; ßrebdt. Ht renidenti fronte obuios interrogaret,dn cu^ pidttdti ipforumin confuUèpugnapofcentium,pldnèfdtisit fdâumputdrentjpofrquam quantum poffrt loci intquitits, Zr quantu ueterani externib^ militis dextr£ Hdlcrent,fdéb pertculo didicißent. Tantu uerà abfuit,ut hoc irrito dduet foq^prorfits eruptiortis condtu, uelciuiumuelmilitu animi perculßdutimminutißnt, utconßans opinio uulgaretur, Etrufros, qui pr£^{dntißtmis animis eruperât, exceUentiq^ uirtutedimicarant, autinßgnem ui^riam relaturos, dut ßngulare detrimentum non Hifr/dnis modo fed reliquis etn dm hoßtbus iüdturoi futjfè ,ßab altera parte ßcuti fuerat conßitutum. Venefran£ cohortes erumpendo,parem ope^ ramprdflitißent, nee fubeuntium c reliquisduabus portis dcerrimuminitioq;f£licemafcenfum,una potius loeorunt hiquitdf, quamhofriuuirtus, importuneretardaßet. Q»o animer urn habit it flebdt,ut dues neque pr£clarius ßudium oflendend£ uirtutisinprdßdiario milite requirercnt,neqf inMaldteßaefßcdtiorisanimi dtq^ oper£ officia defidera^ rent,quando iUis, qut pro dignitate Ptrufeinominis dimt» cando ceciderät.decreto publico iußusexequiarü honos ha beretnr,zrdux amplißimis honeßaretur laudibus, ucl ob id pr£/crtint

r PAVLI 10vn HISTOR.

pY/jertim, quod. certißbna rationeufus, ea qult;e pärunt cimdè eiteiierant, rcifc prozn’Jcïido pr£ßenßjße.L Uis de cau^ ßs, quod inßantid ad cerium diem flipeiidia, niß ingrate ui risfirtibus, ordcRepub. benemeritisprotrabi nequirenti didkttorabinopia icrarij^ çy- quid iam efculentarum res rumgrauis penariafentiretur, perturbata mente, elifaq; penitus religionis çy pietatis ratione, ad id decretum, quod anteaàCarduccio indudumfuiße diximus, inuidiofum utis que bonis omnibus atq^ nefarium, deÇcendit, quo cfanis cun ßa donaria tolli atq; diuendiiubebantur, inter qu£,pr£ter auream crucempr£grandibusgemmis ornatam, qu£erat in delubro diui loannis,etiamfuitmitra ilia inßgnispretios ßßimis redimitagemmisßLeone Pontificepari liberalitate templi maximi altaribus dicataconfacrataq;. Sed nemo fere reperiebatur, qui ea ornamenta profanis manibus attredbls re ueüet,çy Bernardus Baldinas gemmarum £ßimatorpes ritißimusßdimpijnominisofßciumfe pr£ßare poßße pers negaret, niß alienis manibus uiolato facrario,detrail£gem m£ipߣßimaturoproferrentur. Sedinmoranonßuit Lea nardus Bartbolinus, ad id à, Raphael mißiis, qui impiauos ce, utieratomnis religionis contemptor, ßacrarij armaria, fublatisauidèdonarijs, uelinhorrefcente trementeq^ £dituo perßegit. Per eos dies magna decemuirosineeßit cura de re tinendis defendendisq; ab boße Volaterris, nam eius ciuitas tisanimosalioquißdeles,ßuß)e£hsbaberecoeperant, quod principes ciuitatis, inter quos eminebant è Maßa familid Kediceo nominiaddi^ti, tJiarius uir facratus, çy Paulus trudit£eleganti£ßudioßbomines,ßolicitarentur ad deße» ftionem ab Alßonßo Picolomineo Amalpbitano regulo, qui Senis edudln equitum zy peditummanu,poflredadktin des

ditios

SVI TEMP. LÎB. XXVIII. v, iitionem Cinfarianomm rlorétitiit ditionii oppiditjpfumîp imprimisCoUem crSanóhgcmiiiiMuin, in Volaterranuin etieon dgrum excurrebdi, ut direptione idShtrdci- rernnt fudmmperïMticiues,dVlorei;tiiMdd Pontißcem rtbeüaa rent.Quo temporeCouonin Florentium prlt;etor,S.:n6h?Ci! minidnodCd:faridniipul/iM,cum priefîdio qudtnprccliortia nut Voldterrdffe recepit,utlid€liû cotißrtn;.r£t dtiimos, cr niitdntesmfidcdconßlio deßüionifprißenli manu déterre ret.Conßderdt extra itrbein inßtburbdnis tcdif. IP um uerà deconßnndnddciuitdtemultis aüoquutionibm dgerct,fur to quoddm,dumfe recenßirum copiaißmulatßn urban ir= repßt,continuoq;aßcendit in dream curite ,ubi decuriones aduocatk inconfilium primarijsciuibuide Rep.conßdta* baut.Primo impetu Cononia Volaterraiue iuuentutis cohor tem,qH,e in ared fldtionan habebat, hoßili faÜa, itiuaßone deturbat.Ciuo tumultuduo geminißatres interßciunturt amp;noiinuîlinulnerantur.Fxinde ip/os decuriones occupa* ta curia obßdet,eamq; inpotellatemredigit. id in/ólensfa^ dum non tulereVoldterrdni,cr utßwt militari ingenio ß* re omnes,flirpe duéla i uetere Romdnorü Colonia,qui Syl* ldnArumpdrtiumfuerint,extemplödrmacapiunt,fineßr(K fdxii onerari iubeiit,aditu!q; uidrii interßptii trabibui prjc cludunt,mdgfMq; armata multitudine Couonianos in curia ' confugere cogunt.Eo armornm ßrepitu Couonus perterri* tui,certisconditionibu{pacem impetrat. Biepéerunt,ut£Os hartes dimitteret extra urbem. Paret Couonus,extemplo^ Gorium mcntebenicium, quigeminorumßatrum cxdem ß cerat,atqi nbsp;nbsp;nbsp;Paulum Corßnn cum ßuis cohortibus urbe e«

gredi iubet,rcliquds duas,T inilo Battifolio, ey Hercule Plt;« fanoducibus,pdulo pofl dues adeoinßnßsuultibus urbe ex

f' PAVLI lOVII HI5TOR.

fyudunt,utßgnifcri inuohttis uexiÜis, nbsp;nbsp;milites J^dßds ?««

tterfi cit/}gt;ide uerrentes folum trahefent, guod ignominio’= ßtin militiie htibetur.C£terum Voldteträiii, uti plane caßis gata Couoniarrogantia,'Plorcntiam pcrfcribuiit ,cxcufan* tes urbanüm tumultum nequaejuam ipjorum culpa,fed mA lignitate Couomexcitdtum,proltxepoüicentesl'e in uctere ßdepermanfurosßi'n Couonilocum improbe pri£toriap9 tellateabuteiitls,aliugt;nhone/lum atij;tequum einem Jian’: mittereiu.ltaq^ decemuiri non mediocriter Couoni infolen:gt; tilg fnccenfentes,ei Barcholum Tedaldum fufficiunt.lîic Ph /Î5 pro/rdi«, ddc(«xit (judtuor peditum centurids„ quibtit pr£erdnt Braneijeus Broccd Corfus, nbsp;nbsp;Alexander Konab

iuSfÇr^ugeH^nufcognomento Vortunaatej; item galedta rum eejuitum aldm,ditce Amico Arßula Kotnano. hduentait tem Tedaldum Volaterrani egreßi honoris caufa alacnter fufceperunt,at(ji eumcumpauciseaconditionc introduxe* runt,ut cohortes atq^alarios équités apudßiburbana teäa rehnqueret.Bo forte diePyrrhus Stipicianus ad Cecinam uf queamnemaduenitjCrcumexpedita equitum ç:r peditum niAnu prgdatus agrum,magnum numerum maioris pecoris etbegit.Qiio tumultuad urheperlato,Volaterrani, utprg’^ dam hoftieripidnt,erumpunf,crjêcund!im eos codem iti’i nerepertendit ArßulaCommittüur leuepraltumcum Pgt;r« rhifclopettariis, quos ille cum prada antecedens de indu* flriaininßdijscollocdrdt.ScdArfula maiores inßdias tieri* tus,neqitemerèuoldiibusglandibus équités fuos obiiciens, uel obnixe orantibus Volaterrdnis,ut continuato curßu und perfequi hofles uellet,inf'equendiflnefecit, triduoq; pofl cü fuo equitdtu,çy“ dimidia parte peditü difeeßit, Couonitfemi captiuu ad dicenda cauCam ad decemuiros perducens,Empo hm

SV I TEMP. LIB. XXVin. V4 tiw prinw,c^ mox Florentiäeft reuerfm. Sub id iemptff Ale Xtinder Vitellim inV olaterranu agrum hoftiles incurftones |rcit,pnv‘fi^ Ddlmc(tijoppidü,GrVillämmagnä!',ac non^ nulla alia fubtirbana oppida manu cepit,atq; diripuit, per=i petulfj; iUatii detrimëtii,quü etiaincendijs graftaretur, eo Volaterranos copulit, ut amice fecu inftgt;em futuric deditia nii pacifcerentur:näad eum è ciuitate legati mißi,Villä gnaperuenerant.Ciuibuf cognitie rcbiUjTedalduf, cjuu fu=i fticareturciuesgraui rerufuaru detrimento c0pulfos,aA hoftes omnino deftiluros,cu reliqitif militib.fuk, incolif^ cundif Floreiitiiii nominii^in arce fe recepit,mox^; torment tifmaioribnf urbéqudtcreccepit,infeftiore aliquanto ati^ acerbiore animo in pernitiéciuitatii qudm paulo anted Coa «ofiiMjConceph' odq iracundia eft'undens. Propterea dues ftequentibus circd te£hl afftdi incomodis,ç:rcontumelid: in dignitatepermoti,'Rdptiftdm,c:irCdrolu'Borghefiosft-dtres Senenftspatritios ftipendiocondud{t,drceob/idere,crcir cumudlldre inftituunt,dccipitur etiaipftviteUiu^,quiperi té docedt,quibus operibns erupiionibtts boftiu reftfti poftit. Eodutempofteddifcedcnte,Voldterrani prftorio nomine poteftdteq^; Thadeum Guiducciu, Medicea: fadionii probit ciue,inlociimKobertiAcciaiolift(fcipiunt.Robertuiemm praftantißimd; autboritatk inter Florentinos ciues,qui in=! folentium populdriiimuim impotentem timentes,fpote pd tria exceftèrant,paulodntcftconcilidtorem inter Volater^t rdnosdtq;Vitellium obtulerdt,trdnfdd£q^ padiionk te^is intcrfuerdt.Ëxinde Voldterrdni,Tedaldo nihil iracundiant fttdin remittents, fed afterrime tormentk domos perrum=gt; pente,ad Clementcm legatos dccernunt, qui Bononiamper tendant,^^ ab eo maiora tormenta, quibus arcem euertert

ij

PÄLVI lOVII HISTOR.

poßinf,expofiulent,obtinea/tt^ obiter iPontifice Jjone/lifi ßtMs deiitionls coniitiones. Nec w«/to pöfl curauit Ponti* fèx,utguinc^; tnurdlid tornwntdnduigio è Genuddiuddd VoUterrdtM deueherentur.Dnm biiic Voldterrii,tdm ftultd 'Bdrtolidrrogdntid,qndmperdcri citiium pertinacid gere» rentur,Ferrucciuf,lt;jt{i Empolitdno prdfidio prceerdt,deVa Idterrdnitrebui mdgnopere folicitiu eße cœpit, quodeo d ciuibta dccerfitum 'Vitellinm,ç^drcem circumndüdtdtn co^ gnoui(Jet,qudnciudmViteüiuipofted tn urbe minime per^^ mdnferdtji^numdealendoperfolnendoq;prjeßdio cum ciui biKfumptui^dcilè parcentibiii necpiaqiiam conuenire potn* ijjet,ideoq; eßet ddocenpandum Piüorium proßdui, quo itidemdciuibui Pdncidtic£fd{lionts dduerfm CanceUdrios Guelpho nomini impenfefauentesßuerat uocatus : Propte=: redPerrucciitsdecemuirii perfcribebdt,voldterrdnierei tu multum minime negligendum uideri, qnod iam plane eines ddPontificeinrebeUdßenf.promdeßipßsè Repnb. fore ui» dedtur,cumudlidddtqiexpeditdmdnu eo fc aduolaturum, atq^edinitiadeß^iionisceleriteroppreßuru.iduero fe prfi fldre nonpoß'e,nififuceeßor nouo cum prxßdio ßbi è Flore tidfummitteretur. Readconßliumdelatd, qubd magno dd uniuerßbeUi ui^hriam momentoßibi futurum credebdntß Voldterras urbem naturd nuinitißimam omnino recupe= rdnddin cenßerent,continuo utendum Ferruccij uirißrenui atq- perdcris operd,eiq^ pr^ßdium mittendum decemunt.Itt id decretum ualde proclinatum didtitorem fuiße appdruit, uelpriuatddecdußd,qu()ddudsßlids,quarumdlteram'Bdri do Altouito,alteram Vincentio Tbadeo nuptui dederat, ift Volaterranam arcemabitiitio belli,tanquim proculabar^ morumßrepitu futuras, confugere iußißet. Putabatetiant.

SVI TEMP. LIB. XXVIII. iff fui prîuati decorif,Grpublic£ dignitatii foré,fl arcem ohfî-dione liberandam flatueret.l^ittitur itaq^ i'erruccio fucceflgt; for^AndreaifiuniiK populuriifailionis ciuis, çr cum quinif uexiUif unie eunt ISUcolain Strozz^^Speronu! Borgenfls,Ht colitut Saxoferrdtut,ïoannes ScucculdyÇy Bdlorduf^ftrenui tohortiumpr£flâH.Hi tndgno filentio orperobjcura noäe urbeegreßi,eldpflq;permediäihoftiu fldtiones,quum diu trrdljint,quodmiUtarifuiduitdretur,nec facile per inuios caSes i^iticultdlocd expeditumiterhaberent,fub aurora ab hoftibui con/fe£tifunt.Ad quos perfequendos ferdinan^ dus Gonzagdequitatumeduxitfper/èquutusq^ per afferd obfltaq; uirgultiscr uepribus loca,aliquoteorum ad Pefle amnisuaduminterflcit,ç^ inhisHioolaum Saxoferratum, dumagminis terga conjîantiflimètueretur. Ac nifldenfata aciefe proripientes, Cf fclopettis arcentes equitatum, cui prapcditum undiq^ arbuftis iter ad incurrendatm apertaffa tia minime pr£bebdt,fefli longo itinere ad uiüam turritam, quamPrefcobaldiam uocant,fe contultflint,proculdubio abequitatu confeilaute,ddunum omnesdeleripotuiffeco» ftabat,quanqudm ea uls equitatus nudta inde,no equorum modofeduirorim uulnera,dfclopettdrijs retuliffet.Hain Perdinandi ipfîus çy Rofcij àfanfh Secundo reguli,equi no biles uulneratifunt,Gr Hiœlaus CriflaEpirotdrumprdfè* {lus,cuiCdpitinigro cognomen er at,fi it interfèdus. Quu fld Frefcobaldiam équités per/èquendifinemfeciflênt, E tru^ fii cumfingulari Strozzi ducis lattde,toto eo liberdti péri* culo,neminepofted ldccßente,Empolim ad Ferruccium per uenerunt.Hec multo pôfl,FerrucciusluniofuccelJori oppia di cuftodid obnixè commendata,reliéii)qi ibi cum aliquot co iortibus Petro Qrldndino,Tinào'5idttifolio,0‘'Vrbeco Cd

V tij

PAVLI lovn HISTOR.

fcntin.'ifeueteranispedttumprießäifiVoUterrdi iter inten dit ^ttdducens feciim beüicofos deleibtriim cohortium du* ces,c}uArum ßgtiA puulo miniK duorum milium peditunt fummdmcontiiiebditt:,e(juitumuercgt; ptiefèdlns, Amicutnin primiiArfule(in,Grfecundum eum,Gerardum Gherarde^ fch£comitemPif((nifdnguinis,cr Mufaccinum Epiroticfi ftirpis,quorum omnium ex turmiiducenti amplius galeati équités recenfebdntur. At Voldterrani -, qui bofiis Ferrucci) aduentum nequdqudjn mdturèprffenferdnt, ubifignd aui confbexerunt,leui commi([d pugtM cedentes, co confilio co feflim in urbeinfe recepere, ut poftqudm impdrati uiribui inftruân dciedduenientemd(cenfu prohibere non poterdt, tnmitionesfdltem inflitutds impoßtis cuflodijs defenderet. Ferruccius itAq^ prtcmißis equitibus ad arcem dfccdit, uix^ feinihord,dd quietem,qud ientdrent militibus concejjd,quu ßuflrdpertibicinem ^curionibus, niß extemplo fe dede* rentyßrro dt que igné urbem udfldturum denuncidjfet,dt* queiHitdntâereidecretumdd mdius confilium referendum re/fonderentfmürudisordinibusperdiuerfds regiones dd expugnAnddmtdtioremnwmitionem defcendit,tdnto iinpe tu,ut milites,qiios longi üinerisldborefeffos fegnius fubire projficiebdt, uulneribut infliâis pugndm cdpeffere coge* ret,crtantdcontentionedd miinitiones utrinq; pugnure* tur,utneqidcriusFerruccidni,neq; confldntius Borghefif cohortes admixts ciuibus dimicdre poj]è cenferentur. Nulld dlidresntdglsFerruccium perpulit, ut non plenc recredto militcfubitderuptionepugnAret, qudm inopidcomedtus, (S' uenturi Voldterrdnis duxilq metus. Protrddum efl cer* tdmcn dd mediumßre noiiem ddeo udrium,dtrox, O' cru* tntum, ut quum Ferruccius tcdißcid propinquiord drei con icaa

SVI TEMP. LIB XXVIIL v« it^sfdcibus incendi iußijjet,mulierum ululdtu^crpugnat tiitm cldmorsjhorrijonli a tij; ttrribile redderentur. Sed Fer^ ruccius rem obtinuit,pontusq;fummn urbii parte, nbsp;nbsp;ex*

pugndtiimunitionibus,diuietidmAuguftini templum ock cupdnit,inquo hofles fclopettisrcgerentesex occulto mul tos interficerdnt,eo euentu,tttnonnuüos dues, et in hts dr dter (judtuordedm milites R^dnos,quifub Borghesij «c» Xillismilitdbant,cdperet,dtq;itiu/üdtd crudelitate intetrH (nrcerem coniedos enecdretfame,Grdemum adignomiiiid gentis eo modo enedhs Idqiieis ad pinnas drds ßußienderet, quodfe ab eagente t^edpoli captum atq; inhumdiiiter cru* datum fuijfepr^dicdret.Deßderati funteo pr£[io exutra* que parte tcqudto fèrc numero drdter trecenti, uulnerati dutcimiltoplures, or quod longe grauißimu fuit,dmißit funt ea tormentd,qu!e è uadis pridie in urbem ad expugnAtt dam arcem fuerant aduedaScquenti dieVolaterrani, quar tdIrre urbis parteetiam tum drdente,uti nufqua reflindis, fedannexa qudtq; populantibus inccndiis,cr multa item fuo rum c£de terr£fadi,dc de/fjeratis auxilijs, impetrata falute ina)lumitdteq;rerum,ddßdempriftindm Florentini impe* rij redierunt,ßic ut pleriq; ex ditioribus dues, er antepr£* lium fadum,cr pbftconceßam hofli patriam, urbe profu^i gerent,metu fdlicetgrauiorisincommodiinam Ferruedus (rudeliter,er tmmodicè tâü orid utendum aduerfus rebelles rdtus,dtrodßime ßeuire caper at,id maxime depoßcenteTe ddHo protore nou immiti modo,fed implacabili, qui priuit t£ iniuriiC fa contumeliam publico duitatis cxcidio uindi* care properabdt. Ante omnia ßquidem,quum'Borgeßum cum luis cohortibus dimitti iußißet, dtque ei integra fide abeundi cum rebus fuis uexiüisq; facultatem coneeßißfeti

V Hij

PAVLI lOVII HISTOR, ^uofiiinopuleiitos dues incärcereindetrußt, imperatis^ fecunijs,niß propere cas expedirent, fame fenßmmecatti= roj Jii.'nAtr«)'.Vno ^uo^; ediih pronunciauitj}is capital« ßrCjCfui urbc cxccdere audercnt,crut reli^uos terreret, dtioi dut5,ciai ftigam fiierantmeditatijlaqueo dd pra;torif feuefiras fujfendit. Diflribuit aiitem per omnes domes nùli^ tes,utgrattiilociiiium copijs alcrcntur, donee alicundepe* cu/tia reprefeiitari poffet^qua pro flipendio cmerito,ßeque tibusiam id conuitiofe fiagitantibus militibits,folucr€tur, Ndtti îVdtè amp;nbsp;petulantcr milites querebantur fe parata pri« iafpe excludi,quum milto fangnine parta iiifhria, rebele lautem urbem fea:quißimo militiat iure direpturos /ferauif feiit.Scd Ferruedus non infulfa rationc Kdp. urbem quo^ quomodoincolumcnferuare^quam auaritiaimilitum urbiü txddqs,uelparuofuolucrogaudentium obqcere maÜet,a~ lio ad parandam pecuniam ita uertebatur, utfacrilega ma^ nu donaria an tiquitus dicata templis,religiof : ufque in earn diem cuftodita,non cunibintcr außrret,?::^ respretiofasca rioresq^duium in iplb bellimetu in faarofandis uirginunt coenobijs abfconditas,fuam eße prlt;edam dic€ret,deniindata capitispoenahis,qui abdita biduo nonreuelaßent. Quod uerc fummo rcligionis contemptu fadum uideri poterat, ctclata argento altariumfrontalia,atque abacos cum cande labris,atque calicibus conflari iußit.Poflremo diuorum ur^» btstutelariumoänuiani fdlicet atq^ Vidoris argenteaß-niulacra,quibus uera capita ipforum martyrum include^ bantur,ad baßam uenalia inforo propoßtit,ingenti cum lu^ ibi ciuium,muliercularumq-prafertimcrebris eiulatibus, qiiiC pietatis caufa conceptis uotis eminentem aperto paulu lumuerticefandißim£reliquilt;ecaluam exoßculari confite^ uerant.

SVÏ TEMP. LIB. XXVin. V7 Ktrant.Üac in re ipfo duce firndentior, cr religio{ïor in niuerfum miles efl inuentus.Nam ^uuinä, Volaterranis om^ ni pecunia expoliatiSjcapita redimi non po/Jëntjne conflarê tur,ip/{ milites tafii religione,pecuniam in pretium contus terunt,fermeferius,lt;]uódeorumiamalterum fimulacru att rea barba pretiofîus ZT magnitudine auguflius,ad quaflos ris officinam delatum,propereq; conflatum fuerot.Violauit etiam atc^ diripuUnullopudore,nuüaqj prorfus mifericor dia,publica piamtj^ domum,inquamulta fuppellex collata fuerat,ab hit lt;}ui egentes exiguo fanore res cariores oppü gnorare fub fide publica coifuet erant,zr ^uu dues public cosredditus cogendnepecuniie ca-fa,lt;jUte militiprteberetur, locupletioribus coêtnundos adijcere ucUet.Ferruccius licU tationemfieriimmitiszrajfier cun^ £iapublicapriuata^ciuitatis,tanlt;}uam rebellis fificum re^ fficerent,zrnifi ad nutum Reipub.alienari nonpoffè ctami taret. Hlt;fc raptim uiolenter^ fiebant, quoniam Fabritius Naramaldus cit magnis copijsaduentare nunciabatur, zr turn forte importune,guum Ferruccius ffie recuperandi San (logeminiani,Fgt;onatu. cognomento Saltam acchia eè ad per tentandosoppidanorum animoscumiuftamanu equitu mi fiJfet.Donatus,erumpenteacriterBorgl}efio,fueratpul/ùs, Zr multis fuorum amifiisfadè profligatus. Ab hac aduerfa aduentantis hofllsfanM,ipfo^i ad Sanétogeminianum irrita conatu,Ferruccius ad muniendie urbis curam properantius firebatur.C£terum Fabritius,(}uum infiruifaacieaduenta re ab ipfo Fcrruccio,lt;}ui in edito colle confiderat zr equita^ tumexplorandi lacejfendiq; bofiis caufaprami/èrat,facile conlficeretur,contrd{lo per eijuites modico certamine, zr repulfis liofi:ibus,adfuburbanateébAperuenit,atqi ibi deic»

V V

PAVLI îovn MISTOR. ■

Ä) Ferruccif prieftdio,cun6la ad pr^dam uertens,poßtis ei ftris confedic,z^fubitario opere,ut egrefju prohiberet, coit tradiui tyancifciportam, qua: Pipuia cjt,aggeran cxtrui iul^it,pariq;diUgmtiaä.Fcmiccio introrfus obftruilaeü, ipfo turrfmdemoiiente,tte percujja ljoftium tormentis, teriusport£jpdtium,ubißatio twlitum confiftebat ,ruinA obrueret.r)utn utriiiq-minutisprilijscertaretur, er Fabri tilt! cuniculos ad eam inaniSpartem ag€ret,qu£ diui Dab tnati/ cænobium introrfus rej}iicit,probrofte militum uo^ cesaudiebantur.Fabritijtanquamcieciducis er imperq co Mtus irridentium,qttibus maxime irritabatHr,Htin Ferrwe cium^ priuati odij pr^grauem trara c- ’iciperet,ob idq; prlt;e cipui,quoniam Ferruccius ipßus tytrpatiiflam ßcialiu mo* re ad eum mi!fum,tttflbi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peteret, infokn^

tiuerbooßTnfus,infolentiordux miferum tanqu'am impie locHtumcorripi,laqneoq;fu/fgt;endi iußiffet.Qttodfacinus contra militiie morem fuperbe editum, ipß demiim Fcn-«c* cio exitium peperit.Accidit autem per eos dies, ut utrinque ab inopiaflipendij,milites foeda conflernatione deßcerent, nam du£ßrmi integra Frutiorum centuria: à Maramaldo ad Ferruccium tranßerunt'^er Ferruccius ipfe ob eande cait fam,cor('olt;-um fèditione exortapeniinterß^tus cß. Exhis erant cohortibus,quas Camillus Appianusa Populoni£op pido adduxerat,gens ßra,peragreßis,errapax.Sed Ferrue dus ucl multo ciiiiumdamno ita fedauit tumultum,utinCa millum ducem odium exitiale reßruaret.Dum h£cad Void terras gererentur, Auratius inßgt;em occupand£ Empolis ue nit,quàd ibi dißedente Ferruccio, non multu pr£ßdif eße, nouuq^ pr£torem lunium ignarumprorfus belli, et ab uno, tantiiardetis odtjinMediceos comeiidatione ßußidußtiße

WiCf«

SVI TEMP. LIB. XXVin. vS didicerdt. Uaq; Didaco Sarmento negotium ddtur, pra terfuos tinnes, ciuosduâalgt;(tt, Vdüius ueterdnorum Hi^ ßianoruinualidds cohortes adiungitjcurdtqi diligenter, ut iuflus tormentorum dppdrdtus ddeum peruehdtur. 'H.ec ubiconue£iAfunt,Empolim(iiCopi£ otnnes peruenerunt, toordineoppugndtiocceptdefi,utuno tempore duobus in loeis ,nu,rus qudteretur. Sarmctus cum Hi/^dnis dd Ormdm fluuiiicdHrispoßtis,tormentd inter Arnum er oppidüpro mcuit, dtq; edm miiripdrtem,qud: ßgt;e£lAt feptentrione5,ue hementerqudterecoepit. Ab occidentdli uero loco,contrd, rieipdrie uirginis templum, Alexdtuier ViteUius cum itdlin ciscopijsoppugndreddortusefl. ApdrteSdrmeti, primum omnium,CdlcclldApulustormentoru ntdgißer, molds ßu=i mentdridspducisiflibus dißecitdtqi itdperfregit,utdecurs rentisdquieprofluenté,quomdchinie moheq; uertebdntur, erfoßddemü oppidi implebdntur, oppoßto dggerelduor fum diuerteret,erßolßd proinde totius dqu/g copid ßilitoßu minedeßitutdßccdretur,liißgt;dniqi milites illdcfe irruptu^ rosconßderent. Exinde murus ducentis dmplius mdiorum tonnent orü conicHis globis perite uerbcrdtus,pdtefdd}us^ efl,ut Hißjanifofßm trdnßre,et per ruinas fubire duderent co etid minore periculo, quod defenforibusfummd corona, propter ßequetes pildrum er gldndiumiüus nuddretur: ndm ßiprd cdpitd oppugndiitiü dtq; intrdre condntium priC teruoldbdnt. Sedmagno irrupturis erdntincommodoproci dentis extra er corruentis muri ingentid ßuürd, quibus multos cooperiridtqueopprimi neeeßeerat, praterquam quod praßdij cohortes, ipßq^ Empolitani ftrenue, ubi pe^ riculumd£pofceret,hoßes, hdflis,ßrrcisqi tridentibus re-peSebant, er infoßdtn deturbabant, quanquam in eo cer«

tdWfUa

PAVLÏ lovn HISTOR.

ttimine Tiitflut Battifoliut pr^fetfiorum ßrtißintui, for« mentiiihtceciiiffitjÇr Um interiorcm munitioncm aid* criamcurfu, non uiroram nwdo fed or mulierum, laterer» glebas t er tigna comportdntium extruere properarent. Per eum mo^^ Sarmentus ,auod peritüquo atq^ admodmn periculofo loco obniti, nonfine certa pernicie milites proui debat,tancptamtormentislocummutdturus receptui cede nit. Bodemquo^temporeyViteUius, pofiquàm aliqudtie tummHridiruerat,necfatisad irrupendum apertus ßret, abftinuitprielio,aliauia aditum quifiturus. tnterimTitus Orlandinuscognomento Pullus, qui erat apud ViteUium, per Petrum Orlandinum Plorentin^ cobortis priefeélum gentilem fuumpoßul4uit,ut lunius praetor in coüoquium deuenire non grauaretur, prodeuntemq; fitbfide publica iörtatus efi,ut conüantie laudem fua att^ oppidi falute ne^ quaquam potiorem arbitraretur, poßquam tantas non ha beretprafldij uires, quibus binis ducibus è diuerfo oppue gnantibusdiu reßftipojjiconfideret. lunius adeaelato in prüfens animo reß)Otidit,ß quiquagennario maiorem fatis uixiße,proindenihilßbi longiore uita opus eße, quæ uel imbeUisingenij, uelfluxteerga Remp, fidei notamaßiren* do antiquumluniiefamilia; nomen dedecorare p(^t. Hlt;ec tarnen eum non ita intrépide dixißi apparebat, ut perculfic erattonit£mentisßgnanoneminerent, nam quum paulö antefiepiusaefiepius rfd Odoardum Giachinottum pr^toe rem Pifanum, maturam implorans opem p erfcripfijfet, ut ibitrecentos foltern fclopettarios fummitteret, uix demum unam centuriam,cuiprteerat'Bornd Lucenfls, ab eoaccepe rat, quü £gre cu ViteÜianis hoilibus certando ad oppidum peruenißet. Eodemmetufummiiifcriminisaddudi Empo*

litano*

SVI TEMP. LIB. xxvnf. «ƒ, titdturum primores, eademnoik,(ju£primuoppug'nAn* tiuin conAtumfc^iuuta eft, Ug^tos ai Sarmentu fmiferunt^ qui de Concordia agerent, quorum princeps erat Baciniut decurionum fcriba, in cuius cuflodia totus tonnentarij putlt;t ueris apparatus feruabatur. ls,ut exiâimari potuit, inßgni ßdgitio ea pailione egi/Jeferebatur, ut oppidani effent inco lûmes, praßdium uerô Hißianis prifdie effet. Oriente foie, ïoannes Bandinus, quem ffngulari certamine palmam retu^ liffediximus, qui erat apud Sarmentum, per abrupta tor« mentis mania in oppidum uenit cum Lucio Mancllit), utiu nium pr£torem ad deditionem eadem /ère qua pr idie Pullus egerat adbortationc iinpellerent. Sed eadem rejfondente l«« «10, nonmulto poft Hiffani faibi impetti, nanint^ pro» bibente, per ruinas adaperti muri in oppidum irruperunt, quid Orlandinusmuricuffodiam, utpranfum iret impor» tune ieferuiffet, uel cotradicente ffgnifero, er iüae certum periculumirrupturi boffis demonffrante. Quodffagitium ucl turpi ignauia, uel inteinpeftiuie tranfaSiä deditonis fi-ducia admiffum multi crediderunt, non ßne etiam nota perx ßiilt;e, quando non ßatim Orlandinus panam ueritus, ad urbem, niß perdomita er commutata republica redierit. Citerutnliiffjani in oppidum irrumpentes, oliquandiuh^ ferunt infojfa, quum adeo profundo er inextricabili cano pratpedirentur, ut lutulenti umbilico tenus ereperent, fub* leuatiq; fociorum manibus mania fuperarent.Primus omnium Bucanigra in domum Orlandini per tedkl delapfus,in quam omnespropenobilioresfamina:, multicq; Florentifli nominis matron(e,ut fecuriores elfent,confHgcrant, easom nibus ornamentis exuit, ufq;adgt;nonilia, maritalesq; anu-los, er coroHas diuorum fupplicationibus dicatas. Reliques

PAVLI lovn HISTOR.

qu^uerô domosgregarijUi/pMii, Cd Sarmentile^e, diri* puerunt, ut neminem cprxßdio militem uiolarent. lunius prxtor^ CT ipfe Orldndinus, qucgt;dfumm£ ejfent duthorita tiSdpud milites,cdpti ßunt, pdri^; pundh temporis Viteüid^ niinoppidumpenetrdrunt, dtq; ignobiliore pr£dd potiti finit. Sedeos pofled Sdrmentis excedere oppido, crincd^ ftrd redire cocgit, quum Vdilins ipfe fcram opem direptit er miferis ofjrrensfuperuenijfet,quantum tamein authori* tdteatq^impcriopoterdt, maleficid prohibendo, in=i uiolatdsqifexminas pr£Üando, non mediocre ter in ea calamitate,Empolitanos efl (onfoldtus.

tio

P A V L I I O VII

NOVOCOMENSIS EPISCOPI üucerini HiftorUrum fui tctnj^oris.

LIBER. XXIX.

E R ?)«ncmo(fMm inter parunt '^ifyncera coUoguiu Empolicapta dircptug;, Vafliusindeceltruer copias educens, cum Sarmenco Volaterras efl profcâus, cjuód ad expungnandam urbcm lAara màtdusiuilum tormentorum ap pardtumflbi dduehi crebrùs nuit ciispoüuldret. t^ibilenim cuniculis profleerdt, nec minit

Eerrucciu boité, niß murus magno conatu gudteretur, ter reri,et dd deditione copelli poflfle proHidebdt,propter incont pdrdbiléndturaloci diffleultdtem. Nd VofdUrri« inarduo monteflta ßint, uetere prifeorufludio excelfa qu£rentintn iu^, tdnqudm tutiord contra omnes boiliu impetus, flalux brtordt.pcdmpearibuslock, cju£ flepe numero cdligionofls atq;deiiflßimiis nebulis obßdentur. t^aVohterrdni origin nemfudm'dTyrrbeno Lydorum duce repetunt,qui olint duodecimnobiliflimasEtruriieurbes condiderit. E fummo montifiugo, quinq^ pr^cipue deflenfus oblongo dorfo ad in flmos pertinent capos,qui rddiorum initdr,dd imaginem ex tenta cu digitis pdlma mdnus,interiectis profundiflimis udl thus dinm!!tur,itd utconualles träflri nequednt,q!iumdb-7uptißim£flnt,dtq; ita denfls arboribnsobflepta, ut exerciti busindccefla fiant, quoniaabbisdditibusfcilicetflrdtis,qu^

pOiUt

PAVLI ÏOVII HISTOR.

fl(aluluäfcenderit,inproxilnA^ui^K jwllomoio ai mat ui opem ferenda träßri poßit, guodpriialtie crepidinesundi^; fubßnt, iidc}naf comineantiam oculi propter profundita^ tem facile càligent. Adhof natura; munitiones, accejjèrunt mania antiquitus e ^uadrato lapide cotiftruän, que hoiie fuburbanA precingunt te£hl,quoniam urbs noua,que ho^ dieincolitur,poft calamitatein 4 Pannonijs acceptam,ali^ quanto aßriäiore quam anteamiiriambitumunitur. vaßi us ubi aiuenit,contemplatusßtum admirabdis munitionü» quanqu'am a/ferrimasßbi rerum dißicultatcs ad oppugnan di/m propoßtasuideret,qucgt;dniß egerrimè pertrahicon» flitui^ tormenta non pojfent, communicatis cum Itiaramal do conßlifs, ad Portonem, qui eß antique porte numimens tum, bumilem nadtis collem,cadrapofuit. Nec mor4 in Hî Ifanos tentoria ponentes, Perrucciani audackr eruperunt, contraókt'j; eß cum imparatis alßerrima pugna, fedferente celeriter opem Karamaldo, paucis utrinq; deßderatis, in urban compulßfunt. Pxinde Vailius diligentius locorunt fitumjpeculatus, ad diui Andree templum aliquot Fabritif cohortes,FaroneNeapolitanoduce, tranßreiußit. Qtta re conljgt;eiiA,Ferrucciusnullamßbi mor am attulit,quinex^ turbanios eo templo lioßes decerneret, atq^ ita emißt Camd lum Appianum cum fuis Corforum cohortibus. Abea eru^ ptione ccrtatum eß amplius duabushoris, fed multis utrin^ queinterfeiiis,çx uulneratis, Camillusferecipere coaélus eß, eo impetu incumbentibus Pabritianis,ut quum fe obuer teret, ingenu mortiferaglande uulneraretur, uti afferunt, ipßus Ferruccij iußu in eius oiiu uehanenter incitati, quod portamHerculis,cuius cußodia Camiüo fuerat attribute, hoßibus prodipoffefu/piciosc iudicaret, acßmul uite fue

perU

SVI TEMP. LIB. XXI y. v» ■ pcrtculuigt;!,qucgt;drcc£nti Corforumfeditione(ubijjfet,uicifci properaret. Eodem quoq; tempore, Ferrucciin (ùos À F/oa rcntitM porta contra hojîes,qni ad Porronë conjèderant,es ruptionéfacere iußit,ut diuerfo hoftium impetu, Hißgt;ani, quo nùnui ßocijs opent affirrepoßintyailcipiti priclio difli^-nerentur.Sed Perrncciani hunc audaci£ fu£ exitiini tiilcrut, ut PrancifcuiBrocca egregiè fortii Cor/6rumiribi.inui,non pauci! utrinq; amißü nbsp;nbsp;uulneratis occidcretur.Nec muit o

pà^làvaftioduobuiin locii duplex oppugnattonii gemu eflinftitutumialterumaduerfut ßanbÜLinicoenobium, cu= iuihorti ad mœnia pertinent, Maranuldo attrib uturn eß,al terum ipßdefumpßtiuxta portam Florentinam. Va/timco fiitutif,partim ex direéïo,partim ex obliqua aßgt;eamp;d, maio ribui tormentii,tanta ui utrobiq; quafßiri iußit mcenia, ut ampliuf quadringcntiißrreorumgloborum iéhbui inurm adapcrtui ßt,ßed /nultö tnaximè apud Maratnaldu, namfu^ pra triginta cubitorüfßatium pro^iratU5 eß,tanto Ferruc^: cianorum pauore,utquumnonnulli tormentif iëh cecidtf^ fcnt,ipßq; FerrucciiM lapidiißagmine cubito percujßus, Çc reciperecogcretur,milites in ruin£aditu nequaquam intre pidè conßfterent, er équités inflratis equis fugam pararet, confugereturq; tindiq; inarcem,hoftes irrumpere potuißße conftaret. Fabritiusnamque per audacißimos prius milites, qualis quantufq^ per ruinas aditits pateret,explorandum ra tus,quumimpetumfteriiuberet,quodlocus minis impedi= tior,criequo ad inuadendum difßcilior renunciaretur,im^ portuna, cunëlatione ferô pugna:ßgnum propo/uit, occa^ ßonemq; uiëhrix corrupit,quum ab ea mora hoßium ceßa tioneq;,multipropugnatoresredintegratis animis extrue^ reintrorfusaggerem,admtrabili conßantia atq^ celeritatc

PAVLI lovn HISTOR.

properd/fetit,Morgdnte pr£fer tim Cdftellionco ab higenti buslacertis ualidißimo centurione,cr loÄe Broccardo pa rif animi Votaterraw eine, rem adminiftrantibui, nam in ttgStrein tumultuarium adiuuantibus maxime faminü,ob latacj.it£q;,crexcoenobioabreptaßeäos, cukitrat amp;nbsp;(0=-phinoS:,prietiofißimii etiä rebus plenos infardebant, utnM nitio iniiiflamaltitudinemeduceretur,pro quamox acerri me decertatum eß,atiäa,ßgt;e propugnanti!tm,quum Berruc ciui lenito uulnere cum ualida ßrtißimorum ntilitum manu decurriß'et,zr Babritius recenti fubmißo fubßidio,ßepiui in flaurando pugnam multa utritiq; cade édita, irrumpere eß: fetconatu^.B-o die inter Babritianos multnm enituit Angeli Ballardiuiri'Zacynthijorigine Voîaterrani uirtus,cjuum fcpiuscertamenreftituilßet. Altera porro in parte Vaßiut quanquam non adeo late tntirum pateßcerat ,ßdtis pro tem pore animaduerßa introitui conditione,pr£lium iniri iußit, pug^umq^ aUquandiu ab Bli/ßanii audaeißime. Sed eo^ rum impetum ea animorum er corporum promptitudine deßnßoresßuflinuerunt,utpulßnonparuoaccepta incom'^ modo repeüerentur.CeterumVaßius nihil eo duplicis cottA tiis detrimento pemwtus,pducospàfi dies,iterum geminant oppugnationem inflituit, alteram adßniflrum eiußdem Blo= rentin£port£ latus,quodPinzianamreßneit uanem,altc* ram iniquißimo loco contraßntemperenis aquiS,qui£ Duc ciola uocaturAbi ea forma meenium ejl, ut murus utrinque per decliue duiius ad inßmam uallem,ubi fons eft, in angu^ lumße coniungat. Proinde putabat Vaßius eum locum, pro pter insqualis loci difßcultatem,iitgerrime deßndi,crex ad uerfoillacßacilcfuospcrrumperepoße,quumineamparte fedulo collibrari tormenta atq; di/ßlodi iußißet. At Beirruc^

ciuf

SV I TEMP. LIB. XXI 5r.

ciM ubipericuluin pofceret, noM opponcbdt munimcntd, Crfuprd ßntan prjccipuèaggercn erexit, unie coüocdtii tormefKif,oppugndntes}joflesdeJlina,tis iflibui petcretur. Sed quit id opuinouißinunitionisfernere atq} exurgere ub bojlibuf conlj)iceretur,i!iidcQnie{ki colubritif pildjiiß^ gnii pr^ßclus cognomento Scucculd,interficitur, ncc tamé intermittiopui ¥errucciutimperat,ndni pdulo pofiineo fd!cones duos coHocauit,quorum i^bus, qudtuor ex hojii^ busnoti tormentorum librdtores dbreptifunt. t^ecmulto piß db Hi/})dnis,cohortdn(e Dicttco Sdrmento, pr£lium ejt cceptum.tdntd contentione,ut dliquot uexi’dd Hif^dnorunt impigrè fummo in muro figercntur,iufldHrdtdq;/£pius 44« nudum cruentd pugM certdretur, inter fvrtißiinos,Sdrtnen Io drmis er criftd confßicuo, çy- fecundum cum Mdcicdo Cdntdbro,qiti cdflrarum erdt mdgißer, diiddcißime ßubeuti tibus.Verumnon diupößSdrmentus,Jßeüdtlt;e eiut uirtuti inuidente Fortund,gldnde trdieélus occubuit,quum longio re uitd dignus uideretur,cr ^.ïdcicdus pluribus coßäui uul neribus propé exdnimis retrdhentibus fuis £gerrimc ferud^ tiis eßßrrumpentibus dutem Flißjdnis mdxime officiebdni dolidfdxis plend^qud; perdeie^lusßrdt£ui£mdgno flrepi^ tudeuoluebdnturjitdut facile dppdreret uniuerfos hoßes angußo in loco,uel ß omnes intrdlfent,ed doliorum ey Idpi dum mole obrui potuiße. Necfoeliciorc euentu certdtum efl in dkerd oppugndtiogt;u',ndm tdmetß proßrdtis mocnibus 4« ldcriterfubirentH.iß}dniddmxtiltdlis,nonlongu tdmë eer tdmenfedtequècruentum de Duccioldnumextitit.Vdßidni quippepropioredccefßtfdcilc loci iiiiquitdtem, propterho ßium miinitionem,^ pr£fente pdrdtdinq; uim, refonnidd tes,nequdqua pertindcißiini cxpellentibus reßiterunt,quß

X ij

PAVLI lOVII HISTOR.

*6 utroç[; latere intra pomccrium ftiffài perdudatjCragge^ re5tormentiipermunitos,f:^adHcriiiiarmatorumacii:mfe imipttirosprolj)icerent,qnandopcrii totum etiam eden» d£pugni£l]yatinm,adinfidiMdtl}jojiti murices,cr tabuliß peracHtii confix£ clatiii eminente at/fjide conß)icerenturf cjnibus indui prins necejj'e ei]'et,(iuàm ad ecjuites, qui in pe= des dejllierantjCrfuisgranibus protetliarinis pngnam ep fent excepturi,perHenirent. His prxlijs multi uiri fbrtes defi derati flint,amp; in primisipfetormentorum magi/ler Appn lus Calcella,quo nenw eins artificii peritior habebatur, nt qui Antonio Leu£mirißcam operamfuperioribits bellis nA ua/J'et.Interß'tlus etiam eft Donatus Tranius, qui eins artis coinmendatione inCalcelliclocum fnceeftèrat. Confiât Fer« ruccium aliquanto maiore detrimento hofies afficere potu» ijfi,niftfummafttlphureipulueris inopia laboralfit, quod, eius paiilo ante non modicam copiam Tedaldus, utiraciidi£ fuatftnltjtq^firociie impenfiusindulgeret,Qr urbanis tedis maxime noceretitr,intemperanter abfumpfirat, qua de can fa Cerruccins per turmas eqHitum,fialis nitri ad conficiendii puluerem aliquot pondera à uadis ufq; Volaterranis proxi» mi littoris, peterefueritcoa^lus, itaut fiortulisadequoru chinescoaptatis,lallendohofiiHmcufiodiasin urbem com» portarentur.lceruntVafiium a tàto irrita conatu fuinmum concepilfemcerorem,itaut nonnuüi ad etim confolandum de Maratnaldo obloquerentur,quafi tile in prima oppugnA tione prop-ereacefiàuiftèt,quod indignareturVafiium fu^ peruenifie.utparatamfibi expugnat£urbisgloriam eripe» ret.Qjiandoquidem ipfum nequaquam uenturum,fed iiti pofiularat,torgt;nenta tantum fubmiffurumcredidifiet. Atqs ita Vafiius adeo bileplenus ad Aurantij cafira redifi,ut For tunam,

5VI TEMP. LIB. XXIX. tso tunäin,c]u£ßbipauloantead tAonopoUm aduerfd atq^infi ftafucrat,coituitiosè orintanperanterincufaret.fAarama,l dus intern loiigo circuitu per Pifanu agrnm puulo ante ca= leiidds luIiM,Volatems relinciuens,uerfns Pijtorium, com bußispriusuineis,cttci:; eiierßisoperibus,eft proßäus. F/o^ n’litwi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aliquanto maioredamno tmpolim op*

pidum urbi propinguum,Qrdd fubleuandam nudtarum re rum inopium opportunum,amißßece/iferentur,lt;^udin Vo* ldterrds,urbem longincjuam iiißgni comî«oc!o reccpijßnt, nihil tarnenßtßinmdi belli curam uUis conßlijs remißirtmt, ftdoriendaq;Germanoruincaßraßatiierut,auihore Sicpha W ColumnA,quinon obfcurèlVialate^l£ Amuliis, nbsp;nbsp;tenta*

re ipl'ealiquid ßuo ingenio,(27‘ere6io animo dignum factnus «t^redi cupiebat,ut ciuitatis animos redimeret, qui Vena* ßanitanquambellicolißimi uiriimportunam c£dem agre tuliß'e uideri poteranc,nihil magis cupientes, quam utpr£ ßdtarif milites ßequentibuspr£lqsfefe excercerent,ß(beuih dotjj «eißtmmi certaminis dleam,fatiß:entis Reip. extremis caßbusßubuenirent.il£cres diu explorata à Stephano,dela taq;addi£ba,torem,quum aßiißceretur in earn conßiltatio* nem dux Malatefla,ipßo oblique tantum contradicente, gra uiterq^expendentetotumid dubij perciculi diß:rime,quod fubituri eßentdnidtota deliberatio cecidit, ut ab omnibus probarctiirßpfeq; demum leialatefla in eo negotio coUegatn adiutoremq^ Stephanoßrtia audentißcße offrrret, quid L o dronij caflranon nißmagnis uiribus gtr ualidißimo impe* tu initadcnda iudicaret.Cluintiles iamidus aderant, torren teq;£fluGermaniin uigilijs liationibusq; ße ipßs langui* diorcsfaSiuidebantur,ßicut cruptiones koßium contem* nere potius qu'am timerc confueßent.Caßra corum, ut dixi

X üj

PAVLI îovn HISTOR.

tnuf,con!utiékierantte}nplo canobio^;fäcrdtdrutn uîrgU niim,(juod diui Donati in Puluerofa nomen habet,eo ordi* ne,iitfeptd cjuddrdtkdggeribus,intrd (^uos tendcbdnt mili^ tes,hortos uirginÜperpetuo uallatos muro annexos conti^ nerent,ct~ dttx ipfe 1 odronius [itcris ledtficijs uter£tur,duo=‘ bnsq; dd caflrorii aggeres propugndciilis crcflis, in quibus coUocdtd crdnt aliquot tomKnta,utranqiUiam, quæ ab ur* lehincPratenft,iÜinc Pauentina,porta firebatur,reßgt;ices reifer perpétuaftationeab omnihoftium impetuaptißim'e defrnderet. I taq; magno confenfu,mdgndq; omniu cxpeikla tione,Stephanus er Kdlateila copias inamp;ruunt, partiuntur i'nter ß nutnia impetus faciUdi, et triplici egrejjii ueteranaf firme omnes atq^ leäißimas cohortes educunt,ea ratione, ut Plorentinipopuli u€xilla,qu(e in locum decedentium militit in muri atq; aggerum,qui crant in monte, cuflodiam ßuae* derent,crßcdßusßrret,h{s inlocis propugnando patriaiit deßndereni,donee milites re benege^a ad folitam muri üd* tionem reuertercntur.Ad conßrwdndos tdmen armataiu^ uentutis animos,ueterummilitum aliquot centurias inter» f‘ofuerunt,er quatuor cohortes oonglobatas loco medio dtgt;: que opportune conßilere iußerunt,ducibus Prancißco Td» rußw,er 'Parbdrußd Bdrtholo,ut commode ubirespoßce» ret,ciuibus aduerfus hoüesopemßrrent. Media quoquein urbeßmiliratione reliquarum tribuum uexilld conflituc* runt,quibus addebanturquaterna cohortes,quie fuerüt Pa* cerini,Giometti Sen€nßs,et corforum du£,ex Pa/quinianis. Jiis rebus apte con^itutis,Stephanus Pratenß porta milites tduxit,ad unum omnescandidistunicis indutos,ut interfe nofceretur,er eaffcciepcrtenebrashoßibusterrori eßint.-Mdlateßd dutemcii Prdtiportula,qu£ ad Arnum ducit, eo

SVI TEMP. LIB. XXIX. ttfi eonßlio egrejjus eü,utfccimdutnßumentotutn riptenurgi uem equeürib. crpedeftribusprißdijs occupdrei, utßßr tc è mdioribus Aurdntij caftrA hoßes Idborantibus Gerntd^ nii Opern ftrre,^ flumett trdtidre auderent^uti dccidit,circ(i uddd dtnnif inuddtrentur. E Fauentind dutem portd tertid nidnus eritpit,eo eonßlio,ut ßiperiorecircuitu dd Gerntdno rum cdRrd u€rterctur,Gr diuerßo metu iüdto,Germdnos eo temporifmometo dißinere(,quö eosStephdnusddorirctur. Fußquinuf Corßis,quum prxmißßit expeditam ßeorum cea turidm,duos hoflium tiigiles extrd miinitioncm excubdntes itd oppreßit,ut dltero oceißo, älter qudnqudmßtucidtus dd fuos confugeret,qui ddeßi hofles flmifopitK nunciduit, dtq; itd Faßquinus dd munitionem cdflrorum impetum ßcit,pdit loq; pofl concldmdntibus iämdd drma Germdnis, Stephan nusgrddum intendens,ut impdrdtos er incompofltos inud deret,dpprehenfls erflip^dtismunitioiiibus incdftrdtrdn feenditjimpigri rem geróte lodnne Tdurino,quiinterPdß quinum er Stephdnum ipflim,dggeró ddortus, idculdtusqi drdentes tubdf,Germdnos itdflubmouerdt ut undiq^flu/lrd reßflente hofle,Etrufli certdtim in cd^a irrumperent, dtq; hos dnimofld Florentind iuuentutis cohorsJDdnte Cdflellino ßgnifiro duddävr irrumpente, confequeretur ,er priu$ qudm GermdniLodronij ducis fuperuentu ddhortdtioneq; componi er conglobdripolflent,foedo iweepto exitu'q; dd diripiendä tdberndculd dißeurrerent. Ç^uotumultuingens nonmilitum modo fed feemindrum et lixdrum numerus per tenebrds truciddtus efl,dtq; item multi ex eius nodis üdtiom ne,qui impetum irruentium numero dtq^ dnimis impdres fu {linerenequierdnt. In ed rerum perturbätioneLodronius admirdbihconüdntidfCirciterduomilidhominum in reeeßs

X Hi/

PAVLI lOVII HISTOR.

fu caftrcnßs artx conglobari, retinereq; ordines,nelt;jue tißgt; (jitäm acieexcedereiußit. Stephanus ßemiparata uióhria, nifi milites pr£d£cupiiitateaddu{li dißipatis uiribus pu^ giuim ßubiißentßncrepitare reuocareq^ ßuos conatusßnpha langem hoftium denßatam non femel mpetumfecit,fed pos flrem(),qucd immota priietentis haflis egregiè refifteret, er nwx inducente Lodronio in differfos er imparibus pugna tesarmisimpreßionemfaceret,nonnHllis utrinqi cadenti=s bus,ipfe Stephanus uehementereftuulneratuslance£ cu/fi de,ciu£ in osrecepta,ei dentes exeußit, er inguine puden=s disq^alabardismucrone itatransßxis,ut exturbatus è nitionein folfamdeilceretur,mtdtiq;ßmul uulnerarentur, atq^ 'm ßffain conciderentAnterfetlo Virgilio Romano,qui diu Stephana comes repugnaratjZago neq; uero ingeti pro ceritate corporis,atque animi uigore terribili ,per ßmur transfixo,erloanne Taurino haftarumimpulfu extra ag^ gerem eiefh,Etrufci fe receperunt,uel ob id prlt;efertim ne* quaqu'am redintegrata pugnd,quèd iam ab Oliuetano man te tormentadt/ßloderentur,Herereturq; Kalateßa,ne Au-rantiuseGiramontefuorit ßationes inuaderet,quas difeeß fu militÜ ciuilipnßdiOjßgrauiorpugnAmcideret, nequa= quäßirefirmißimas arbitrabatur.ld uero utipoflea cognitu efl,Kalateflämagnopere permouit,quöd equitatu è caflris hoßiiißgno tuba propoßto,eduäum, decurrere fecunduin ulterioremArniripamfenferat,utpote qui non tenure tU meret,neßcoglebato agmine humilioribus uadis tranarët, non facile fußineripoßint,quin ipfe erepta ab hofle rece* ptus facilitate,porta urbis excluderetur, er populus ip/is ambobus ducibus extra urbediuerfo prxlio occupatis,por* taqj interclußs,itKumbenteAurätio aliquodgrauis uelfunt

m£

SVl TEMP. LIB. XXIX. iffi njif etidm coLimitatis detrimentum acciperet. ï^ec tarnen deerant ,qi(t Stephana laudemaßruentes,afJererent'A, Ma* latc/h receptmßffium maturiM datumfuiffe, obtre^iatio^: ne iiondubia allem decoris, utpmnt exitum, ac ipfe nuper ad Catelinam portam fuißit expertus, inconfultx audacilt;e eriiptio tuHißuidereturapudciues, tlutnon atgue prüden* tiamcautiducif, quambeüicoßaudaciame Rep. ejßiudi* cabant. Cxterum ab koe irrita conatu, Florentini tn uniuer funi non obfcuro dolore, neej; inani concepta trißitia turba bantnr, propterea quad ad extremam eßulentarum rerum inopi.tin eratperuentum, nam neq^ equii, neq; afinis, neq; etiamfelibuspepereerant. ISJecdefuereèplebeis, quimires aiiideconfeâarentur. Irumentlautem ed eratpenuria, ut panes ex milio ueterc panico, atq^ ea olir^ ficandeüdq} fegete dd iumenta in alimentum deßitiatie,eonßci uendiq; in ciperent,^ uulgus ignobile ea nigri milij fiegete culmofia, alias dicata fiiibus,quam Traßiadani melicam, Itrufici uero fdginam uocant,uefceretur. Vininufquamerat copia, niß qu£ facrißeijs atq^ agris in medicinie ufium fieruaretun pâturent omnes aquam hilariter,fic utipfi ciuesfrugi homi nes k£c à militibus incommoda tolerantißimeßrri miraren tur, laudarentq^ eos, quodfideli perfieuerantia, nufiquam ex citato tumifltu,fuisq^ contentißipendijs, pro militari tan* tum gloria alien£ libertatis caufiam aduerfus exteras gen tes generöse defenderent. Sed quum nullus belli exitus deßgt;era tis auxilijs,nili ualde liigubris atq; durißimus proßiiceretur, uerfabat iam multorum animos cura ingens publica fialutis prudentioresq; iam plane ea ominabaturfiupplicia eße fub eunda,qu£ Romani nuper pertuliß'ent,ß uinci armis quam pa^iianefiedederemallent. t^eq^tameinquifquam reperic*

PAVLI lovn HISTOR.’ ldttir,clui effari duieret^tiieo erdt certum bis, gui frrocidrrt (Uiimi ieditionis cogitdtione re)nißffent,f(xd£ mortisfuppli^ cium,ut pleriiji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dnimos deß)onderent,eum fubituri cd

funt,qucmueliiiiqudßorspublicis rebus dttulijTet. Primus omnium Zdnobius'Bdrtbolinus,quHudum è totd ciuitdte libertdtis dejinfor,grduitdte conßlißiitduilrid, er uigildits tidfinguldri,cumfummo imperiolegdtus extiterdt,ßmuld» to corporis morbo,nequdqudm occulte conceptd dnimid^ gritudine,c curiji limine fe ßibduxit,quod dutboritdte rdtio neq^ multorü efferdtorum ciuium inßinii mederi pofßde* lßerdret,dgitdret^ dnimo qududin rdtionecoßlij affvißd ch uitdti prodeße paßet,er quum nihil deditionis pdflioneuti lius dtq; fdlubriusfore iudicdret,f£penumero de ed reindf edno cum btidldteßd, er Stephdno futrdt coHoquutus, per quem tentdndu Aurdntij hoilis dnimum eßeßdtuebdt,occd fio uero eius trdättndd rei non ßmelpetitd e{l,quu munerd ddducemincdßrdmitterentur,idoneusdutem interpres e^ rdt,Cencius Perußnus,oofftomento Strdbo, düu dtq; prude tid militdri inßgnis,propteredq; Kdldtefld ßdus. 1 j AMrd«» tium reperiebdt nequdqudmdbhorrentern db honend con^ cordid,quumilleducentdtdntummilid dureorum nummü ad perfoluenddtnilitiflipendid poSluldret,fubindeq;pete* ret Medicedmfdmilidin ferudto libertdtis nomine, uti duted confueuißint,priflind dignitdti reRituendam, er obiter i Clemente Pontißce prdteritdrum oßinßonum obliuionem fe impetrdturum polliceretur.Ui qudx conditiones no Bdu* cius modo Vdlorius,prolegdtodPontificedb initio belli in cdflrd mijßis,inclindbdt,fed Aurdniius ipfe, undecim idm ' prope menßum obßdionis tlt;edio dßräus, er quod mdxime urgebdt,pecuni,einops,qucidinulto lufualcie ingénié pecu nias

SVI TEMP. LIB. XXIX. iff, fifæ uittt fiipendijs deftinAtam, gemente Valor io legato, im* portunißime perdidißit, er Conradin Heßiut, uetus Gera manorum dux, er ualdefoelix aleator, earn ferme totam ab ftuliUèt,adcà importune, ut^uum Bijßaniatij^itali débita ftipendia flagitarent, Aurantiui pudendis circumuentm dfficultatibin,nihilpotitnat^ expeditius reperiret,^udttt M exprefji uel non acerbis conditionibm deditione, xrunta nofo beüoßnem imponeret. Ad eaperfuadenda, ipßin Va^ lorii authoritoi plurimum ualebat. Quoniam ex arcanlf mandatis à Pontifice depatria falute fólicito etiain atq^ etia am adinonebatur, ne expugnanda per uim urbn cafum nea eeßarium duceret, daretcf^ operam, utßine [anguine ttiäo« ria quareretur, quid nequaquamßbi deletapatria,[ed ina columi,opin eßepradicaret.Eadcm etiam Pontifex perferia biadreliquosduces, Ferdinandumq; tnpriinis Gonzagant iubebat, eaconditione, ut bis certispramifsgratiam [eruda tfpatriicrelaturum polliceretur.HiecubiCencius è caflrif rediens,Maldte{}lt;e renunciabdt,cum bona ffe cocordiat'Zaa nobio communicabantur, er per eum fedulo, er quantum ßeripoterat occulte, ad eosemanabantciucs, quos incolua m(spatri£curatotiusobflindt£fadionis obliuifei cogeret, Verü redd [abitariaq; paucorü prudentium, infanA mu Itia tudo imperitoru populariumfacilefuperabat, ip[opr£[er tim didAlore peruerßßimis opinionibits imbuto, et rem ai extremii uiolcnti conatin cajum deducere cupiete,ita utaca cerßcendücu omnibuscopifsFerrucciu,defenlis Volaterris ingéti uirtutis opinione'a popularibusßibtatii,etpericlitari extreme conatuFtrufei imperiffirfunaflatueret. Itaq^Fer ruccius è ßnatufcofulto reuocdtur,et quid ßeri oporteat ex prafcriptismadätiidocetur. SuittttM coßlifh£c(rat,ut per

Pifioz

PAVLI lovn HISTOR.

Piüorienftnm montes ainrbem Florentiäm duceret,cr cedensdextrorfum i Vefulis,ipfb tAnlateftd erumpente, ac^ tjueexcipienteoccäßonentnobilispugnieedendiie, qua pa^ tria obßidione liberari pojjit, opportunißime priiberet. Fer ri(cciui,qui quaßdta moenia reßciebat,dcceptis à ßenatu hte riSt t^iarco Strozzd:,cr. BdptifttS Gondo,qui vlorentid m'ß fifuerdt, uiris prxtor'qs, urbis tuftodiam eommendat, cunt finffdifmilituincenturijSdttribuit !!iicoldum et Gudltero? tum Strozz^i Alexdndrumq; lÄonaldum. Imperatettant Voldterranisdecem obßdes, qui cdürd ßdbfcqudiitur, cd^ ptoq^ itinereßecunddm C£cindm dinnem, ad uada Volai er“ ranadefcendit, dtq; inde per Liburnuin, dntiqu£ Labrome turritum oppidum, Pißts contendit. tbi aliquot conßampßt dies dppdrdndisbisrebus,qu£ adprofeffioncm pertinerent imperandiS(i;pr£ßertim pecunijs, ut milites, qui flipendi4 feditioseßdgitabdnt,tuiniiltud Corßorumcobortibus orto, pr£bitd pecuniapacarentur. Pam dutem uiritim mercato“ ribus imperdtdm,ufq; adeo impo tenter extorqiiebdt,ut qui bußddmpr£ßentem laquei mortem borribili uoce internti“ KAretur, alijs porrö in ßimma domus cocnacula contrußs, nißpecuniam expedirent,fdme pereundum ejße denuncid“ ret. Ciua feuitia acerbitateq^ ußis,ßcuti Volaterranos afflb xerdt,itd 4 Pißinis magnoßcenoris impendio patrimonia di“ ftrabere codbtis,tdtitdm duri ßummdm,qu£ menßruo ßipen dioßdtis foret,corraßt. Exinde Pißdnosddunum omnes,qui ctrma ßrre poßßent,tdnqudm ueteris memores libertdtis,pro ptereaqi ‘tb iuflo odio Elorentinisßujßeähs, pdtria excédent re iHßit,qudnqudm Pißanorum optimdtes oóhgintdniime ro, obßdum nomine Elorenti£ ßeriiarentur. Adduxerdt pan là ante Pißas aliquot exercitatorum milituin cohortes, Pdu= btf

SVJ TEMP. LIB. XXIX. ts^ htf Ceref,Rentiifiliui,dux impiger.Cu (o beUigercdi cofilia Terruccius communicat, cogitq^ in uniim omnes copidf, froiubbi autcnt omnium ucxiüis, quum in/jiicerenttir fin^ guhe cohortes,cenfa funt tria mtliu peditum, galeatorunt uerè ecjuitum niigt;ncrus,cr pileatorum H p/rohngenerw ks uioris armAturie,qui eruntpeltdti,qHingentorumfummagt;n impkbjt. Hïïprxcr^f Nicoluus Maj'ius è Nauplio Peloponc nefiucouir egregiè fvrtis, cniPuüedro, Epirotica linguit, cognomen fuie: Gakutos autemthoracatosq^ dudabaiitue teres ac clari nontinis pru^febh, Carolus Ciuiteüi reclus, et Amicus Arfula. Pratter has copias[olicitarat etiam montas nos Piftorienfes homines CanceUaridt fabtionis, qui, ficuti promittebant, fuis illac iter habentibus prdtflô futuri /feras bantur. Sarcinarijsautem iumentis multis undiq^ uioknto imperio co[rabtis,fupra centit ligneas tubas, (ju.e fulphureâ ßammam euomerent, impofuit, dtq;item deeem minora to»nenta, cjuce mofehettos appellant, ■G' ligneis canterijs impo/ita fubitaria inpugnaad confirmadas acies peditibus prat/idio aduerfuséquités e/Jè confueuerunt. Cum his copias eo'q; apparatu, cr eum aliquanta commeattis copia, bi/co= iliq^ prafertim panés,more nautico,qua:properantibus per Kcmora cz/gt;/«*« fufficeret, uelƒ nihil omnino parati com meatus, montanorum agreßiumq; hominiim tenuitate nans tifceretur,reluékintegenio Lucenfi porta ßgaa. edimt,con uerftsq; ad quofdam prafe^hs fatali proloquio, firtißimi uiri, inquit, ad fttbeundam durißimi euentus Eortunam ire iubemur, neq; reßrmidanda eft ulla periculi ués imminent, quum omninofenAtuifttparendum,quinosalit,cr in de^^ xtrés noftrisfiiprema:falntisfua f/^em reponit. Apparebat enimeumquibu/dam,fectts ac confue/fet, parum alacriter loquuv

PAVLI ïovn Hf5TOR.

hlt;fuutumfuiffe, qiußdiuinitret, qua forte ai alienunt itr^ bitrium fufcepta expeditionc effet pugnaturui. Reliquit au^ tem inprießdio Pifarum, qui Odoardo Giachinottopnetori parèrent,cumßn^lii cohortibia, Matthiam Varanium Caincrtem,QrBettumRanucinum Plorentinum, MichaC-leinq;ètAontopoli,crcühif Epirotic£ßirpif inquilinutn cumalaequituin Niufacchinum, Vtufacchio uetere ßrti(f^ tquitum prjeßdogenitum. Hi^ rebus conflitutii, perLU^ cenßuin agros, atqiiniefubter Pifciam,GrCoïlodium op^ piia ita agmen iuxit,utfigiiafenßm ai heuam in fuperiores montes erigeret, eonßagoßsq; e:^ fylueßribus locis re(lÀ uerfusfanHi Marceïlipagum progreiitur. Intérim Auran* tiuiie conßlio itinere'q- hoßium per Ifeculatores certiorfi ^hiSyComunicatuincumpaucistotius negotq conßliumper bunc iMium mature explicat. Feriinanium Gonzagam in obfiiione relinqiiit, cuineo fermé omnes Hißjanos pe^ dites, multoq^maximainltalicarum cohortiumpartem^^l tra Arnumporrà fûtsinca^ts Loironium conßflere, ob^ feruareq; hoßium motus,atq^ intentius euigilare iubet. Seri bit autem ante omnia ai Pabritium Nlaramalium, atq^ vb teUium,quimagro Pifanociixum oppida Vicum,Sanâje cruets, crFocenßumpagos £fliuabant,ut coaSliscohorti» bus ad pr£cidendum Ferruccio iter, ueßigijsq; inßflenio, quanta poßent celeritate, maturarent. Ea quoq; Hißiano-rum tironum manus, qu£per aliquot menfes Clauerio duce diuagataperagrum,^^ mutando locarapto fefe aluerat, tanquam ediéio C£faris flipendijscailrisq; exclufaad Alto=: pajfum confederat, Viteüianas cohortes eßfubfequuta, ai-hortante ipfo Vitellio ad nauandam ea expeditione operam qua omnecon{leriiationis,amp;'iiuturn£ fcceßionis noxam rtdime^

SVI TEMP. LIB. JririTT? redimerent, cr noua prcmereri ftipendid properarent. Pnemittit etiam c caftris, Kofcium Martium Columnant, et Scalengum cum fuis cohortibusatc^; itcKofcijalarijseciuis tibttisTbeoiorum iijchetmium'EpirotarHme^uitum prte^ fe^umaJiungit. Hosfubfequiturueterum Germanorum Ie gio,ipfe(j^;posl:ridiccumu!uuerfoleuis armaturig crcata^ pbradhritm ecfuitatu è caftris proficifcens, trarutto flumitie Arno uerfus PiHorium contendit. üoélu autem itcrfaciens peruenit ad Locum,cui Lagoni nomen eft, caftaneis arbos ribus frequentem, qui locus eft fere médius inter Piftorium Cr Gabinianumoppidulum. Ibi aliquantiftjcrfubftitit, ut equos modica quiete,cr milites leui iétaculo recrearet,atq} interim nuncios opperiretur, qui de itinere hoftium cer^ tius ref errent. Eo modo quieftenti fuperuenit curfu citato fe/fusfacerdos, qui Aurantiurequirens, adeftePerruccium eumq^fandiNiarceUioppidumintraffe, direptumqs aicen=: dbfti, unde ipfe uix effugerit, anxienunciauit,fubdens Per= ruccianos in tergo à Cdfarianis premi, quod ex malto ftlo^ pettori!/irepitu nofceretur.Ab boc nuntio bonte ftei plenus Aurantius,quu lagenaspopofcilfet,et uinA latis paterisfun derentur,circunietlisq; in corona ducibus, PrancifcoPraK tco,Roftaliq; Piiftianis, cr Ttucero PpirotebylariterproK pinaret, denßßimusrepente ciclo dudum fereno imber effuf fus eft, ufq^adeolargusyutcundhsfubdiuo perpotates Late perfunderet,etadomenà quibufdamuerteretur. Arriftt ad id fublato hetiore cachinno Aurantius, cr commilitoncs itte quitcuti uideo ) m boftes nequaquam temiilento agmine prouehemur,poftquam nobis fuperiuinacoronantespocu la benignè propitieq; diluunt. Hecfuere fuprema eius ucrc ba,cotinuo efftrriftg^iubentis, quumpauloante ducibus fu4

PAVLI lOVIÏ HI5TOR.

fudtmniâin omnem eminentie pugn^ cdfum, tätn fobrie qiMtn opportune per huttcnwdumdillgt;enibfjèt. Kos enim, quosUximus duces, cumuiiiuerfoleuis urmatur^ equttd^ tu praire iubebut, quibus prlt;eßdq cuußt addiderut Pomt peiumFurirMmcumtrecentispernicibus fclopettarijs, wo* nuerdtqieos,utpaßim, ßqud patdo an^ßiorain itincre reperirentlocd,perqu£difficulterequitutus trdnßre poß fet, idoneistumdis certdsfclopettariorum manus impone* rent,utquuhoßesconljgt;exiß'eiit,ßßrteprenwrentur aded prjeßdiiißenßmße reciperepo/ßnt. Quödßplaniora occur rerent locd,q!i£ no ineptct equßri priclio ßre proßicercnt, tamdiudißinerehoßeslentocertdmine niterentur, quo ad ipfe cdtaphraétisßiperueniret. Vbi équités ad Gabinianunt oppidü peruenerunt, er portasßbi pdndipoßularunt,op:i pidaninondliter eosfeddmijßiros re/ßonderunt, niß Au= rantiusßdem daret ßnemaleßcio milites ingreßuros. Erant Gabiniani dducrßeßaihonis, qui edoili de Eerruccij aduen* tu ßalldcibusrejßonßis tempus extrabebdiit, quorum conß’gt; liumnonmultopoß dbAurdntianis eß intelleäum, qumn oppiddniefdcTdturreconßietlisc longinquo Eerruciano^ rii uexillis,eorum ßHicet qui priScurrebant equitatum,ßi= cricampani £ris fonituadeße iamCteßdridnoshoßesßgni» ßcarent, dtq; eo modo dum expeiütur Aurdntius,quißdcM pratßens oppidanis daret, quod multum intereßet ad uiätr^ riampdrdnddm,eo opportune plenoq-commeatiisoppido potiri, équités circunße^ientes fe ßibter moenid uerßis fan^ fti tÄdrceüi oppidum excurrerunt, er cum antecurforibus hoßiuleuespugnas/erere coeperunt. Siquidem Eerruccius fandu Karceüum ingreßus, paucis interfeólis, eteorum do niibus,qui erant dduerßefa^Honis,crudeliter incenßs Gabi^ nid^

SVl TEMP. LIB. K'X'I’X-. tes niitnitm peter e fldtuebat,ratM Itoftes necjitaquäm tanta ce^ leritate occurfuros. Dum oppido egrederetur, coriljtexe:» ratturbam mulieru cum liberii rerumfuarum oner a capiti busportantium.ciuit aduerfa porta exnffcnt,iti montes at^ tißimos euadentem.Nonntilli propterea locoriim periti tnili tes,(]ui de aduentu hojlium certius cognouerant, l'erruccM (obortari coeperuttt,uteodem montium dorfo, ciuo ire per^ gerentmulieres,agininaeducereuetlet,^u(gt;d id montanum iter anguftam uiam,çr utrinc^; abruptißimos haberct deic flus,ficutboßesiüacnonßaetleperßequi poffènt afcenden^ temineaApoeniniiuga,ciu£ demtim aquiores cfuanciui'.m longioresuiasdextrorßnnhaberentjCrpereas ad Scarpa^ riam ly MugeBan/tm agrudexendere poffènt.Paulus Rcft tiifflius [euern putabatimpedimentorum iaóhtram,modcgt; in columes eluffshoftibus eàperuenireitt,quôuocarentur. Sed Perrucciuselato ffnritu td conßlium,c]uod timoris ey fug£ indicium pricberepoffèt, deteftatus, reflA progredi cœpit. Prxibant ccjuites Caroloattj; Arffda ducibus, er t]uum non ampliiM duobus millibus pafßuum Gabinianum abefjet, di!» tc/ign4/i.e cohortes,lt;juasduätibat Ber«4rdHlt; Sfro;j:^4, cui cognomentum Captiiiantiofuit^adGabinianam portamap plicarent,poftremje aciei uexiUa ad portam fanbh f.^arce[^ li adbuc erant.lter non admodum erat imptditum, fed pau^ lulum per accliuia deffendere oportebat,puoiiiäfantli Kar celli oppidum in ima ualle pofftum eft, erperpetuis undicjj montiumiugisprxcingiuidetur.lam Cffarianfcjui cu Ro» fcio,Tbeodorocj- utdiximus,pr£mifi fucrantjufiftentes ue fttgijs,nouißimos carpebant,ndm Rofeius expeditam fclo^ pettariorummanum, fublatis ffngulisin clunes^ejuorum, iduexcrat,quie procurfando dijfflodendo^; magnopere bo*

Y

PÄVLl ÏOVII HISTOR.

fie s uexabMi. MaranMldm äutem 4 Calamecba uico,ubipri die hofles caflra fvcerdnt,eos fanélum TAarceüum petcre ff)iciens,ail£ugt;imßdiiui£ducibuiußi^,per fuperioru mon tinmGrfyluejiriumtritmitian compendia ad Gabinianunt perneiicrat.A.îio breuiore itinere,(iudnciuam affiero, Viteîliiif non procul ab oppido diiduin confcderat. lnterelt;lt; Terrucciui albo ueâus e^uo dißriilum tenens gladium fiios i)ortabatur,utcompofitisordinibiKadpr!eoccupanduoppi dui}t,quoderat inconß)eihßßinarent,propcUerent^i ur^ genteshoßiuequitcs:nam Carolus er Arfulaßngulari tute dimicateSiiiofußinebät inodcgt;,fed redifitegrato ßepius iitrin^-impetu per declines ripas,adnerfis et terga uerteteS boßes ße reciperc cogebant. Dum tumultuofißime magno^i flrepitu pugnAretur,quod e terrucciana acie certx ßlopet^^ tariorü manus emittebantnr,er I’ompeiani,(juos diximus, elt;]uitu pr^ßdio mißi,elt;iueßri prxlioße immißcuerant,i}mU tic^i iam ceciderant,Maramaldus ab aduerßaporta, er partim a facile dißeÜil moettiu maceria oppidum eßingreßus, Terruccio iam ab anteriore porta ßgna inferente. Atq^ ita. per oppidum atrox ercruenta editur pugna, ,ßc ut in me=‘ dio ßro magna contentione certaretur, neun yerruccius in genti animo in pedes deßliens, abrepta pedeßri lancea ßr» tißime rë gerebat. Nec /z«î deer at tAaramaldus, (juin magnA uifaëh cuneo,totoplatca:ßgt;atio potiretur.lnterim exFer^ ruccianoagmincparsßecjuuta ducem,ingreßäg;oppidum operam nauabat,pars deßeäensßecundum murum,apudca flanettiingentes arbores idoneum nafhlocum, (juoßead* uerßus inCultantes équités tueretur, dijßloßts ßclopettis ad=gt; uerßaglädium proceUa boßes obruebat. Abhis,ut poüea compertum eß,qui erant numero fennê quingenti, quum,

Auraitf

SVI TEMP. LIB. XXiy.

Ailt;rlt;intiiiSaddui^o cat^phmóhrum agmiiie,i{ipfteïiohiquot; tereßet,pcr arduuin ripte callem cniteretur, ueâus Jßadice eiiuo,cr ghidium uibrans,gemina glande traieéiusequo de cidit,nectagt;nenfiatigt;n eilagnitiis,qi(umargenteauefte, çr auratifarmii carptmexueretur.l'erunteMn,priu^ quant uuliieraretur^cum Nicolao Maßo,quipritKtis occurrerat, Cingularicertaminecoiïatlfequii conteitd/Jlè ,quum Gne» cusferrea claua eigaleam pertuderetjpfe uero equeftri ma crone adeum perfèdiendti itératif iéhbuf uteretur.Sed li’ia^ (}umcatapbralt;fhruniimpctum uerituin,ad caßaneof refus giffe, Aurantiim autem audaciuf fe prouehentem letbalia uulnera fufluli^'e-Eodem ßre tempore Vitellins in agmenfè cundx boßium aciei,quam Panins Rentii filins dnäabat, ex obliquoperopportune inueó}uf,cr primamferè impreßio nein ita perturbauit,atq; dificcit,ut omnibns ueieiïlis in unît de more conglobarispotiretur,uelaccerrin!ercfiflente Pau lo,qui diinifib equo conftantißime pugnan5,aciem compo=i nens,Gr pngnam inflaurans,ad oppidum perruinpebat, ut Perruccio opein firret. Clt;eterum ubi Aurantium cecidijfie^^et cataphradorum ag»ten,fixdum uifii,atqi incredibile diäUf fe totum retro infugam pr£ceps dediß'e uulgatnm efl, Fer» rucciani fublato uidkriat clamore fe conglobare, pers territis infiflere cœperunt, ac niß Germani,qui fe nihil adbuccommouerantyfed phalan^em fuaminßar arcif ai fociorHinreceptum,non proeulab oppido in ordine con^ tinebant,in uiam progreßißumultuarioshofliumprocurs fnsrepreßißtnt,proculdubio nemo equitum fugere de^lis tifiètjquumeorumplerique,er ante aliosRoIßales exeins plum Antonij Hifi:eree,qui cataphradUfprueerat, fequutuf, intenta fuga ufque ad Pifiorij portas profugifjentytantti

Y Ï

PAVLI lOVII HISTOR.

perturbdtione,t{t cr in cdftrif ad Gonz-igamjOr in nrhe dd diSkitoretn inter/ilt;!li AurMitij,fußq; cxercitm fdnM deßr* retur.Eodempun^h temporis,Vitcüüis PmU cohortes op pidian iiitrantcs urgeitdo c£de!tdoq; aliqndttdiuperfeqiM^ tus,opportune defleéiens ad portam, qua Maranutldus in* trarat,uteimaturamopemßrret,ßgnaintulit, er ußjjd^ deoßeuumeertamenrenouatum eft. ut in plateam co.(cer=: uatis caddueribus impeditam pcnctrari uix pojjet. Sed Fer= ruccius lt;::r Pdulus ex longa p/ignd„mdximoq; meridiani tc* poris feruorefdtigdti,in quandameditiorem domumßre^i ceperuiitfdtqßnde fclopettiiremgererepcrfeuerdrunt, do* nccabequitdtuleuisdrmd,tur£,qui Kojp^ein fugientc pr£ piidorefequi noluerdt,confcrtis turmlscwiglobato, hoüiü - équités dd unum omîtes profligatidcletiq; funt, quumpdit*

lo dHted cohortes,uel qu£ oppidum ingredi neqi/ie^ant, uel qu£ Perruccü üißii extxd remduferant, Aurdntium^ inter terficerdnt,clduis utendo ßrreis, quibus gale£ quidem tiix reßjlebditt,proftrdt£fHijJent,neq;eddie magnoperc uiiilif profuerunt pr£pdrdl:£dd id tub£ fulphureum uonientes ig nem,quum aliquot tdntiim in Genndnos er équités iacere Heuer it,nec direptis er perturbatis impcdimentis,}mgt;fchct* ti cxpediri,dutcacerijs,utiß}erdßent, imponi nequiuerint. Ferruccius er Paulus dduerf£pugn£ exitum, dtq; iiiß/iditt FlorentinonominiPortunamagnopienles,quum ip/oruin milites dut interß^ dut capti c.'^nt, expugnatisq; atq^ dire* ptif/tngulisoppidi domibus,Mardmdldus certd uiitloriaia potiretur,ßc dediderunt,moxq; Ferruccius, uti erdt armd* tusddMardmdldumperducitur.Tum uerö Fabritius, Art quum Voldterris tympaniflam meum contra militi.e mo-remlaqueoimpiefuj^endebds,te unqu'amad manus meas perucn*

’SVI TEMP. LIB. XXIX. iel perttenturum putdrd^jTum ille.Hxcno iniquifetnptr Mitr tis fors cft,(^u£ tiki bcüum gmnti obuatirc pote^. Scd tu ß we occidaf^neçi; utikm,ntlt;]; decorain exwcd tKce laudon fo rcs.Sed itidcm obiurgans,?:^ ex mercatorc ducem fabJii ap pellcins,uidcr€igaleam,crtbordccm dctrahiiußit,gladi=; unfo;gutturi impegit,?^ railitibus conßciendum reliquit, Efdt Fcrruccius excelfo corpore,excel/oq; animo ,fod admo dumjupcrbo,ttim-'dioreci;facundia,itdutnon longo guide belli ufo edo{lus,fod naturali guodam 'Etriifod folerti^ ui^ repriieditus,ßngulamuniacumadngt;irdtioiieno ciuiummo '• dofoorum,fodmilitumimplctido,ßrenuimilitis er iufoipe ne ducis fotciem prdfirret.fed gut aduco nafo,palloreg, tnul to er oeuhs fonguineis infitam feroci ingenio crudelitatent foteretiir.Audiui ego pojiea à Mdramaldo,guum eins caedis dair.ndrctur,fo neguaguÀm ex priuatd itiiurid,fod guodam tien impio pudorepercituin eum feruare noluijfo, ne incolu mis hc/lium dux,poft guàm tantus imperator cecidifoet ,for Udretur.Ciuandoßbikoneftißimumfireduccret,fteumi» gratiam mtlitum, Germanorumg^ prtefortim,pro uiftinu, Aurantij manibus immolaret.Clt;cterum Aurantij cddaueriX armis omnig; amiihi nudatum ftib ipßam catapbra/hrtim fugam Tentduilld Gallus eiusfamilidris,dgnitum collcdtu^ extra oculos militum afoortauit,er ftragultC laneic uefti i» uolutum infttceUocoHocauit, donee parta uiéhria fofoe^ plus in eerùicë robuftioris egui,brdchiis cr cruribus utrin gue pendentibus,lugubri humante mifori£ foeÜAculo Fifto riumeftdeue(his,ncn abftmilifatiforte dc Borbonius fue= ratereptus,guum uterg; in limine uiéhritüfodccciderit.Fea runt in co,guinondum trigeftmum utatis excefterat annu, periUuftres liberaltf aniini, çr pugndcis ingenij uirtutes^

Y Of

PAVLI lOVII HISTOR.

^uibitf ftuÜd alibi diximui,cum inßgni gloria, Cr non obfcuro quodam dolorc Ce/arispromercbat, quum tmlitibnsdefcnfl tieapolitani rcgni oppida,taqnam fua,qu£ aUenAcrantyprofußßimc largiretnr,orante aliosßmper i» ade cbßgt;icuuspngtiAm deret.Ortuf erat Salonia familta apudSequanosiünÜn^praßrebatqi indolent inclytißtnri ducis,nijt id fummagloria decus intempciliua pratiariea^ tione,qua tëporûs ßgt;atto atq; integra lt;etatepararetur,pr£^ feruidus aßvdaßet.Cecidere ea in pugna paulb minus dtio tniliahominum utriufquepartis,nammultipoftea ex uulne ribusperierunt.in hisautemfuereaccrrimèpugnantes Fer ruedanorum cohortiumprtefedi,Capitaneus Borgenrjs,et duo è Corßrum gente,Paulus nbsp;nbsp;Prandfcus,atqUeitem Cd«

rolus Ciuiteüe comes, qui equeftri pralio longe omnium/ promptißimi dimicarat, or Alßnßus Stipidanus Parneßa tnatregenitus ipßus PauliCeritispropinquus.Px Fabritia nis uerb loannes Maius inter Brutiarum cohortiumpra» fedos pugnaeißimus, o“ tres cum eoßgniferiocciß funt. Amicus quoque Arßila martio Columna pecunia reßmenti traditus,necatusqi eß,quod Scipionent Columnain patrue^ iemßutm, leiallianainpugna, ipßus Amicimanu interfe^ dum fuiße diceret, ignobili hercle ßadnore,fcd ußtato hu=‘ iusfcculi Romanis,qui iniuriarumperpetuô memores,uin=‘ dieiaq^ auidi,inimicorum fanguinc propinquorum ßtorunt mAnibusauidißimeparentarecbßueßint.Maßus tierb àfti£ gentis equitibus captus.aquo iure militiaßidleße redemit, Captiuantius quoque Strozza grauiter uulncratus,cura* tusq;apudhofles,milleaureorumniiminum pretio dimiß'us eß,quum Paulus Ceres eadem militia lege aurdsnummis quatuor millbus à înaramaldo libertatem iinpetraßct.At

Floren-!^

SVI TEMP. LIB. XXIX. tSs Tlorentiniitelhoc aduerfo FemccMttte pugitie euentu uelje tnenterperculft,nihilfeanimo dcmittebant,nihilgi obiter adpetendiepaci^ con filiafleólebantur,nam populäres infant n£ conttiWäcije amp;[ùmm£ dccrbitatis homines^eiuoru per^^ uicäcibus ingenijs re/p. regebätur,extrcmäfupplicia 4 bar bäro hofteperpeti,cr cäpt£ conflägrdntisq; pdtri£ interim tum cQnl^icere,qu'im deditione fe uiähs fdteri mdlebdnt.Ft ^iioiiidni fupremä duxilioruni Jjie decidiffintydeueni/fent^; adultinMmdlimentoruminopidnt,lt;ludund non ciuiummo do ey imbeUium tdncjtidmpropinqudnwrte,fedmilitumui res dte^^dnimifrdngcrcntur,ddidextremiconßlii decrctunt decurrebäntyUt longe grdtiißimo impetu ddfälutem, autfi non itd fors ferret,non indecorum commune cxitum, in ho=f fteserumpendumcßecenferent,ipfo dnte dlios concitdnte diciatore,cuius mentem inuetcrdto deprdudtdm o dio,dt(fi ipfd djjiiädrum rerum defferdtionepcrturbdtdm, neq; reit gio,gt;teciiergdpatriäpietds,necfiuüddcmumprudentiorutn confilidfändrepoterdnt, quin in ipfo honore magi^rdtus, ipfoq^ iam prouifo peritur£ libertdtis amp;nbsp;cddentis urbis funere,mortem oppetenddmdecerneret.Huic diro inßflen^ tes conßlio,per cos dies, quibus Ferruccium Pißs Wuerc iufßerdnt,ä, MdläteßdStephdnoq- intentéesgrduiterpos flulabdnt, ut in eandem committendäCpugn^ fententidm de uenirent, fortibus explicdtis conßlifs, expeditisé^ ef^ ßcdcibus drmisß:cum ddeß'e uellent,qui pro libertdte fd^ lut£ej-pdtri£,ßepremi certdminis dledm fubire ßdtuifßent,. Aded duces, quad itd ex ußt faluteq; ciuitdtis, fud di=x gnitdte rcbdntureffe,defcriptohii uerbhdiâatori,decuii rionibus, deccmuirisq^ reß^onderunt, ut eos iufld militiee rdtione 4 temerdrio exitidliquè decreto deterrerent utv

Y «ÿ

PAVLÏ lovn HI5TOR.

poteijui ho»e/la pailio!K,ut anted per Cécium Strabonent Auraiitij ßnfws pertcntaßent,de deditione tranfigere, qiiàin rem adpericulo/ißimtimpra:lii difcrimen deduccre, malto fatiutatq- falitbriiuefßeiudicabant.Cluunifcpe aliasaccii^ ratèdeliberando,excelfi Reipub.pr£/ides,de eruptioneeon fnltaretis ßmpcr nobis una atq^ eadem fententia fuit, iit id periculofe alex difcrimen tanqnamfunefliexitus, libero O' re deteftaremur. Nam pro difctplina cunfla beUicx ratiotiü momenta diligenter expendentes,facile pronidebamus, nos iniquißima locorum rerum omnium condittone cum ho flibus pugnaturos,quandoquidem numero uirium infrio^ res,uti prxclare lictuet,ç^ uos omîtes faólofxpius periculo pcrffexii1is,niß temerêcrcxco impctu bo fern adoriri ex^ pugnAreqinonpoßumus,munitißimisfcilicet çy diflinâis uallatum caßris,£quitate locißetum, or malto tormentor rumapparatu inflruilumAtaqiiiihilÀ priore fententia di= fcedimus,noflri nanq; mancris atq; exiflimationis efl, eaaß ferre confllia,qu£ ciuitatituta atqi falubria flnf.ea uero, que certum incommodum cir luûum ,atq; adeo fummam calamitatempr£nuncient,repudiarc penitus atq; damna* re,necmcdiocrisfubindeanimis noflris bellid dtcoris cura infldeat,ne fl militia parum peritis, quod fyncerè dióluuos tequo animo laturos fcimus,temerè atque indulgenter obté* percmus,non obfeurainfeitia,tumentisq; arroganticea* puduniuerfasgentesdamnemur,crfuperos hoc tanto ad* tniffo piaculo grauiter offendamus, inexpiabilemq; fubea* mis inuidiam,fl male fano pracipitiq-, noflro confllio, pa* triam ueflram omnium florentißimam, cr quod ad italic publicudecusattinet,auaritia atq; iinmanitati Hi/fanoru cr Germanorum occupandam atq; delendam, teterrimo ur

gt; bis

SVI TEMP. LIB. XXIX. »70 bis 'Romsexcm^lo.obi damns. Sed poflqudmtiobk nunc hocunutnpoflulatis,utlt;^uieerupturisuia inter omnes niA^ ximedijjiciles,tutior atq^ aptior uidtri poßit, demonflre^: wtts-.Primutnomnium jcireuosoportet,caflra boflium ita pcrdudif er coniunétif munitionibusefjêpermunita,ut ne (luaquiin è montibus/icuti /Jseculando deprehcndtmus, ali undeinflruâa, aciedeJcendereliceat,quÀnt duabus omnino uijs,quarum altera e/i fecundum Rofdanam uilla,G~fubter l^argarit£ Monticia: templum,guaad ipfa Auranti; caflm peruadere pojjùmus,altéra rclinguitur per uallem, gus ad Callum,ubt'tiifjtanoru funtmunitiones, perducit: nam u^ tring^ aggeres aliguanto longtus guàm alibi interfe diftat, utßncdetrimentoadipfasufg; munitiones perueniri pofji appareat.btegi enim c Pridiana porta conferuatis ordinibus crumpere licet,guodeuadentibustormenta hoftium oUuc» tit«o in podio conflituta cr certius coUibrata immineant, gult;e ßngulare incommodum affirre po(Jê facile dcmonftrât, ßc ut Germanos etiamc fuis Puluerofiscaflris, cogniono^ firoru m egreß'u,nthil moraturos credere parßt,guina ters go uchementer atg; celeriter incumbant. Pari guog; ratio=: ne,guo padh Catelina porta tutô educi agmina poffunt, ;io Hideinuî^qMz/m hofliu munitionesadeo moenibusßnt proc pingu£,ut intra teli iailii portam de/ficiant, egredientesg; non maioribus modo tormentis,fedipfa fclopettorum pros cellaobruere facile po fint,prius guàm coponi atg; inftrui ordineî gucant.Quôd fifandiGeorgij portarclficiamus,li guidé nihil infanius er pernicioßus accidere poße iudican» du ell,guàmßillac erwmpere mnemur, guandoguidê in co ßgt;cäu ßt Barduccite cafe propugnaculu,guod por Id oppo» nitur,multitudine tormentoru «ndicj; pertnunitu ,guoue’z

Y »

PAVLI lOVII HI5TOR. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

tdrîpoteftamp;egreßliiipfe,z^ tota adimi inß:ruetidlt;il dciei facultds.Barduccio ^uoq; coniunüi funt pcrpetui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

qui diredä ferie totiusprotrdfl^munitionis dd GirdmontS uflt;p pertinent,G^ufqueddeo urbi proximi ßnt,ut dliunde quim duobus iis,qti£ diximus,itineribus têtdri eruptio nt^ quedt.Cieteru nos mdgnoperepermoitet,omneinq; duddcio ris confüif rdtione or fpépcrturbdt,dubius amp;nbsp;dnceps, qui proponitur,expugndndietnwiitioniseuëtus. Sedeflo quoi itnpigredggeresconfcenddmus, dtq^ ipfdhofliümunitiofie uiékgt;respotidinur,nüidcirco lßerdnduefl,ut Genndnidt^} Kif^dnißbideßntinec ßecolligendi inßruendiqi Jßdtiü bd^ bedntiutdifßerfos,ey in expugndndd munitionefefpjs, in^ ordindtosq;noßrosconfertddcienequdqud inud/ùri credd tur^Annonltdlicdscohortes,qu£ er in tergo er dextror^^ fumfudminordfepdrdtinthdbent cdßrd,intdnto tumedtn ceßdturds,quin dccurrdnt,putdbintus?Et non reäe fitfßicd bimur LodronidnosGermdnos ePulueroße caftris er tiro nes quoq; Hißdnosfuperdto Arno Idboruntibus ßüs occur furosiCi^bdß pldnioribus locis iuxtdArnü ntdiore circuit tu,ut quibujidm uideri poteß,ßt erumpendunt,infalici cer te duddcid,dtq; infduüo conßlio dgnwn noßritper pdtentid locd perducetur,quunt uniuerßim hoßium equitdtum ueßi ^js extemplo infequuturu,erpede{lres copids equeßri nu-ddtdsprd;ßdio perrupturumfdcile ominaripoßimus,prd^ terqudm quoi dliqudnto minore cohortiu noürdru numu ro,iditerßttentdndH,qui(necefJdri() relinqueddßnt ßmiA nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

prteßdid in munitionibus,quiefunt ddfanili ^Ainidti,fdn(îi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

que Georgij colles,ciult;e urbe tueri udledt,ß ßrtc boiles dni^ tndiuerßo neglcitloq; longiore noilrorie itinere, non dbßr=: (bi occdßotKdddu(li,coinmodcß inuitdti,rgt;u3titem inuddät er

sVI TEMP. LIB. XXIX. 171 CT occupent, mde urbem uacuam militari prie/tdio con fiflim adoriantur. Proùide penfftatit utrin^j uiribus rerüc^ periculis, in hoc decretum defcenditniM, ut nos confirmai iwnpudeat, ho^es undig; numero,uiribus,nequitate loci,ap paratuq; rerum omniu efje fuperiores,melioreq- idea quant nos TortunafUtifadlofepius periculo omnino pugnaturos. mhilo fecius tarnen proßtemur, fl imperabitis, nuUuin uel falutis uel exiflimationis noftriS difcrimen reflrmidaturos, wodo ea, qu£ di£intor in rent opportune frpiuf pronufit^ pricftet, oftcndemusqs proculdubio,neq^ fidem,nei^ induflriâ, neq;fldicere fas fit, uirtute probis digfw dMcit«$ nobis erga uos omnino defuiffe. H£c tradita decurionibus, et per omnes ordines leilitata,quanqud iniquis auribus atq; animis acciperentur,aliquos tame de fdiwtc publica maxime folicitos impulerunt, ut tn tanta negotij difficultate fenteiui tias 4 prlt;efedhrum primoribus feparatim exquirendas cens ferent, uelob id, quod tAalatefta erStephanusde fcripto flgnificarant, fe omnes cohortium prefers pridie aduocafi fe,propofltoqi pugn£confilio, quanam parte queue iti nere,fimeudi pr^lijopinio probaretur, erumpendu firct, affirmarant earn efle omniu fententiam,niflmiquißima con diftorte pralio certari no pofle, fle ut ciuitatem maxime eui=! denti fuprem£ calamitatis periculo obijci conftaret. ïtaq; quum ab aliquibus probat£ uirtutis zr fidei pr£fciHs fi^ gillatint fententi£ exquirerentur, neminem fire reperie=! bant, qui tant£ rei diffjcultates audacioribus eleuarct uer^ bis, autuUam omnino pro/pereedendi pr£lijfiiem promit^ teret,quanquam ad unum omnes fediShatq^ imperio ob^ tetnperaturos, çr fortem nauaturos operditt poUicerentur. Sedunus ante alios £tatishoiiore,0“ longo ntiliti£ufu fa* die

PAVLI lOVÏI HISTOR.

eUè ftiperior, PdfquiniM Corßa, quifub loanne Kedice Ißt» ßatd cum Idude ordines duäurcit, quanqudm incultafacurt diu, non inepta tarnen, nbsp;nbsp;nbsp;adeo libéré commcmoratis diß:

ficultdtibuidtq^periculiidijjiruijjiuifuieft, ut nihil fluU tintdtq^ddmnoßuiforeteftaretur, tjuàm ß eruptione pu* gnandum fldtuerent, proptereaq; itißnßis torui^q^ ccidii eumpopuldres intuerentur, et notinullicoprahendcndutn dtq^ extemplo cdpitepuniendum dicerent. Quo rumnre dd eiiüduref perldto, Pdfquinud poßcd curite limine abßinit ityttecnißfuorumcohortibuiflipdtui, inared uerpiridu=: fiK efl. iieqipropteredmdgiürdtui,quin obßiiidte in feii^ tentidpcrßßerent,per/udderiullo modo poterdiit,ndm iden tidemßngulii diebufabutro^duce fldgitdbdnt,utomnino ad erumpendum corpora dtq; animos er neccßariaartnA compdrdrent.Qttibus importunis cxpoflulationibus, duccs itd er deßcripto femper reßiondebant,utmdgnopere ea cott ßlid detcflarëtur, quando manifeflum totiios belli, ßimmeq; reidifcrimcdgnofcerent,ideoq;pacisat(q;concordiis dquii rationes præferrent, ac obiter, poßquam de conditione lo-qui caepißent, poßulabant, utßbi ad Aurantium duos legd tos mittere liceret, quorufideli induflria eius intro/ßiei ex^ plordriq;ßnßtsomnes,dtq;reßrricertiuis poßint, quoni-amdeeius uoluntate poßulatisq;, diuerfa ab bis qu£ md= gidlratuf dicerent,audiebantur, necea quidemde caufa, ut ipßs trandbindie compoßtionis negotium eriperent, er ßbi ußirparent, quod piiblici magißratus muncris eßißateren^ tur,ßbiq;uti deceret atq^tequu eßet, iempeüiue cauercnt. iH uero prieclarè conßrmabant, ßßuperbus boßis bonellds pacis conditiones repudiaret, et libertatis nomen reueüere, potiriqi ad drbitrium dedita ciuitate contenderct, aut ßpoz

pUz

SVI TEMP. LIB. yxiy. jyi

I pubf iib omni concordix mentioneaucrfi» fùrd, pugnan^ dttmq; decerneret,ipfos uon recii(ktitros uel certißim£ mor tigt;i pcriculum, cjuin donee uitn pippeteret, pro ßtlnte digiii* tateq; nrbii decertdrent, cjuditdo fè nuÇqudm ant nobiliui autkonefliui uitam morte comnintaturos arbitrarentnr. Sed id unum prxeipue ab iqnitatcfnmmi magiftratus poi ftulare,ut aduocato maiore pupuli conßlio,ipßsconeionan di libera fdcultdf daretur,fcilicet, nt propoßtis Mantium diß:riminumdilßcultatibn^^dn ejdew omninnißret, c]u£ turn decurionumeffet, repndianda: concordi£ atq; appeten di pr£lij nolnntdi, numerati^ßrffragijs explorarent. Quod a exmoraamp;prolixd enndbitione temporii beneficio fini poßeconfiderent,ßibindeq; remedwni certum affliäif re» busalicnnde affvrripoffè jßerarent, ßbi magnopere oppor» tunnm er plane ncceffarimn uideri, nrbem mukitudine iin belltnm exoneraffe, quo iwpia leuaretur, quum iani fames urgeret : Ipßosetenim certis prißdiß cam turbam in tutd locamaettibus fccliciter ednihros, deceptis fciljcet, autß itdcafusßrret,ftrenucrepnlß!Jjoftibus. Tumnerofe datit rosoperam,ntmiliteslequißimisanimis obfoniornm o!«ni um, uiniqßnopiam ferrent, rntij^ô illis prxßnti pecunia ad diemftipendiafoluerentur,Ggt;''quando cun^ aliaeos ali» tnentd deßcerent,pane etiam cibario atq;furßtraceoconten tosßre.lnterim dumfenatus hisgrauißimis diffentientiunt ducum reffgt;onffs,fenerisq; obteflationibus angeretnr, frri uno tempore in curia certins allatum eft, Aurantin poflri» die CiïU Augnfti cum dcleäet parte exercitus c callris,ad op» priinendKin ?errucciumco!itcniiljè,pofteroq; die co enen» tu conflixiffe ad Gabinianü, nt ipfe in primo congreffucadt ret, et eins équités terroreconcepto in fugainuerterentur.

PAVLI lOVlI HISTOR.

Sedmoxtdntdui dreliquisducibus itißduratam fuijjè ptta gnciin, utlerrucciciii£copiie ,ipfdruin dtice interßib, zr Paulo Cerite capto, atnißis uexiüis funditus delerentur, nec iam uüafpei reparandi cxercitus fupereßit. Qjio atroci nuncio, quanqu'ant inuiüucrfumciuito/fadmonebatur, ut ad deditionistramanda: conditions tempefliuè decurreret, nihiltamenprincipespopularis failionis, quierant in mit gißratibus tanto comuni periculopermouebantur,fed »Ma gis ac magis dtices urgebant, ita ut ab bis in ipfum commit tendiCpugnj; decretum præfentem operam exigèrent, qud eoritm uirtutis ßmul crßdci in extremo Keipub. dißrimb nepericulumfailurielßent. Pratisperuicatium animorunt habitumfq^adeoßabilis Cfconfirmatus,utMalateßa mas gnopere miraretur, cur Florétini prxßdes nibil omnino de priore fententiaru ßrocia remitterent, quandoquidem reS ^duerße alias comminuere uel inßilentium ß)iritus folerent, ipfisautem adauóh periculo mirum inmodum augerens tur:ßeuthae non ab inußtata animorunt ßrtitudine, fed àuiolenta quadam rabie, deßierationeq; rcrum profieißi pradicaret.Uisdecaußsßebat, utnonnuUi exprimoribus popularium eain lAalateßa: oris libertatem, er obfequendi contumaciä tanquam dubiaßdei implicatam apertecalunh niareutur, adijccrentqi non idco ilium, quinaturapugna^ cis effet ingenïj, reßrmidare prxlij euentum, quod boßiunt uires inßtperabilcs pHtaret,nec quod urbanas res £quo im= penßus propterannonx inopiaaffliihts arbitraretur,repu gnare magißratuum uoluntati,oßicioq;fuo deeße, fed eunt prorfus Clemëtis promißis atq^ muneribus correptu,militi£ facramentum negligcre,ob idq; fe diéh atq^ imperio audicn tem minime ßre ßatnijfe. Nec de fuit ßroculus notus fenatof andrea*

SVI TEMP. LIB XXIX. 17} Óndreoliff Nicolinuf^è decurionum numero, qui diceret M;« Idtefläm, qnü ueniret in curiam, comprehendendum cffê, atq; extemplo Pauli Vitellij exemplo capite nuMamp;ndum. Q^aatrocißimide fc iudicijcogitationem Malatefta facile fubodoratus, ufj; adeo grauiter tulit, ut quum inennif,ey pauci(à.pedibus/èruif,humiliueâusrrMla,quôdt0ittenu^ fima ualetudine, ad decuriones confultandi caufa ajcendere CQrfuejJèt,uir {equeßrox er fufficax, numerofo fattiïitunt comitatu feptuf, eo die ad fenatum accederet, ita diffoßtit in limine atq^ atno curije fcaliiqi et fuperiorunt conclauium ßngulifftlt;ribuf,armatorum priießdiis,utaduerfus omnem in teftinam u im, quteinfirri poßet, munit ißime fe coßrmaret, çrliberooreinconfelfuquerereturfidein fuam indubiuin à quibufdâcontumeliosé rcuocari, defficiep fua cofilia,qu£ dc copoßtione protulißet, fludio quidem propenßßimo co« feruandieciuitatis,poßquämipßscun6b!l omnino aduerfa, ho/libusaut, ßtot irritas conatusenianerarent,pro/ßera atq^ficlicia proueniffeiif. Propterea fe fuperos orare,ut eatn meuternfeiiatui dareitt,unde ipforit conßlia completeren« tur,quie Keipub-falutaria ßret,poßqudm eo eßet deuentu, ut minime prolixa deliberatione opus eße iudicarent. Dec» riones ad ea mitißiinis uerbis re}ßonderunt,diluerutq^ adeo appoßtetotameamfußyitioncm,utipß er Stephana binas legatos ad Perdinandum Gonzagam mittendi facultate con cederent,(adcumßquidem;martuoAurantio,militaricon« fenfufumma imperij authoritas reciderat ) quibus de com« poßtione loqui reßrreq- liccret. Tum uero Malatefia dißef ßt, erre cum Stephana communicata, legati conßflim ad cadlrahoiliummißifunt. Sequentidie ditntorcum decu^ rionibusatqi decemitiris legatos audi/t, qui earn eße men» tent

PAVLI lOVII HI5TOR.

tem CxC.iris à Ferdinando refêrebant, ut incolumis libertat ciuitatif:riiaretur,et his quidem codirionibus-, cfu£ neij; im tnodic£, necf} ah uUa parte omninoß)erned£ itideri pojjent. Sidadeomalefanaerat popularium uoluntas,ut nihilßbi exconditionibusdetrahi ucllent,ejuibusfuturum inteUigea bant, ut redudis Mediccis atq^ patritijs, popularis ftatiis ßrma nMtaretur,undc ipfos, qui turn publica munia in Iti^ cro haberent, magna ex parte excludi apparebat. Fiam pie riq^nonaddecus Keip.fedadpriuatum qiuflum, magiftrJ tuumhonoresreuocabant,quibus mediocres nonnulli exlèce populi homines ditari confucuijfènt, poflquam nobi litafperciilßipopulariümetu in exilium abijffit. ltaq;non nuiltum interCeconfultantes,propófit£ concordi£ condi^ tionesfuperbirepudiarunt, amp;nbsp;adprißinum cxperiundi prdij Fortun£ decretum redierunt, tanta obfiinati animi perfeuerantia, utMalatcߣ earn eße fenatus ultimam uo-luntatem ßgnißcarent, ipßorum ducum, conßlils uti nolle, feiab his tantumßrtemßdelemq;militi£ operam require* re. His acceptismandatis, duces, ufq; adeo intempeßiuant dtqi execrabilcdecurionii difkltorisq; pr£fertim pertinacia ßomachati, quod ipforum uel certißim£ rationis confilia nihilualerent,atq^ improbe defßicerenturab his qui militia imperiti corruere,crfecum in eandem ruinam extrem£ ca* lamitatis,patriam c£ca libidine trahere mallent, quàm ne* ceßario, non iniqu£ pactionis remedio (eße fuaq^ omnia con ßrmare, his uerbis per Cencium Strabonem de fcripto re* ßonderunt. FoßquamuobisexcelßReipub. pr£ßdes im* mot a manet mens, ea penitus aßernari confilia ,qu£ toties opportuna periculo quo premimur, ßmcere fludiofcßpro tulimus,nunc tand£marbitratifumus,ßcuti uiros milita*

res

SVJ TEMP. LIB. XXIX. 174, ret non ohjcura pr^ditos dignit,stedecet,oportetqi cun^ Üns fdlicetmilitiierMiones ad bellicum decut reuocèïtes ( id enim ununt ipfd uitacarius ej]e debet ) nobis mature confu’t kttdum,ne uobifcum^ß impio ueßro imperioparendum pn tenwsjn idem exitiitm cum inexpiabili exiflimationis noa ßrx inßamid perduclt;tmur,ciuandoquidë nihil turpius atgue ignominioßus nobis c(cciderepoßit,quAm ß huicurbi^cjudm undecimum idm menßm impigrè deßndimus,uolumufq; non modo incolumem,fed faluis etium,ciuod maxime optd=! tis,libe'r£ciuitatis legibusßorentem,homkileßipremi exci dÿ periculum ab inßtna inaulßicat£ pugn£ cupiditate pro=! creetnus.Proindecertumeßintereße nolle,neei; nos duces pr£berehuicperuerf£,ideoq; exitiabili funeߣq; eruption ni.ïlludautë,Ht hoc conßlij fuß:iperemus,uebcnwnter impu lit,ciuöduniuerߣ ciuitatis iudiciu ßelt;qui itißum honeßuc^ ßt,quum multo maxim£pdrtis duium uoluntatesad dedi=‘ tionemproclinatasinteUigamus, er iddrco duibus maius conßlium,uti popoß:imus,denegatufuiß'eßilßicemur,quo no dubie,aduerßs ßußßrdgijspertinacia ueflra ßangeretur. ïi£cfcriptd quum à decurionibus legerentur,Çencius mili^ tari libertdte infolentes cjttofèlêtfermones,quibusmdgißratu um oßvndebätur dninü,itdßerere coepit, ut ex tranßierfo de curionumobtutunonobfcurus omnino metus ei meutere^ tur.Jtaqi appadtoru ueritus,illeceleriter ßeexplicuit, fcalascp magnispaßibusdeßcendit.Ciuum ea ducum rcjßon fauerbaq^Strabonis aliéna prorßis ab eortim mentibuscr planecontumeliofauidercntur, decemuiri cü decurionibus didntoreq^ in unum coëuntes,utpotè qui elati atq^ßeueri ad uerßd uel acerba audire nitnquam aiuea didieißent, rapt im Haldteßaipßihonoremilitarisimper'q abdicandum cenfue

Z

PAVLI lOVII HI5TOR.' j^untjfoknniq^ diplomate cum fumma uerboru lenitdte pev* fcripto,c^uc) fe dimittiper/piceret^ddeumextemplô duosfe* n4tores,quiedlitre mdgiflratuuin decretd certiu^ refimt^ miferunc.Hifuere Andret!ts'aicolinus,legdtione, dum Bon» ni^eJJetjdpud Bontificein funHus, ty Brdncijcus Zattus, ambopopuldres,duerßg; penitusd concordiæ fludio fdlu^ teq; ciuitdtis. Hdbitdbdt eo tempore Mdldtefta trans AriiuM Binidtiis in tedibus,Cateliitie porta propinquis,expe6td^ bdtq;,ut mdgiftrdtuum miteßcerent animi,e2r dd meliora co fllid uerterentur. Proinde admißis legdtis,dtq; his mahddtd, s^ua hdbcbdnt,referentibus,ufq- ddeo uehementer contur^ bdtusiracundidq- co reptus e/l,utNicolinum dißridhpu^ gione repetitis iilibusfed dextra tarnen debili uulnerdret, ^uèd drrogdntius quam deceret ,proloquutusutderetur, uixqi ilium dftantes milites, ut legatis parceret, obnixe de* prccdntes, lenitd duds irdcundid morte fubtraherent,ipfe uerô Zattusgrduißimo metu perfunderetur. EiusÀ Kdld^ teftaeditifacinorisperindedtrocisdtq^ fuperbifdind celer^ rimèperud/tt in curiam,çr inçonditum totd urbetumultu itd excitauit,uteedem propè momento temporis,cum dues ipß,tum milites ad drma decurrerent,lt;::y totd ared ßnguld* rum tribuü uexiüiscopleretur. Kic armorum flrepitusad id Mdliteßam impultt,ut occupdnda Cdtehna porta conß Hum cdperet,cr Marguttem Perußnacohortisprafeduni eô conuolare iuberet,à quo fores reßingerentur, er tonne td qua inpropugndculo erdntinhoßes obuerfa,adterrore dtq; pernidem ciuium .ß quid boflile auderent,illico couer* terentur.Tum uerô diftator è ßneflrd armatds tribus pro^i fpeildns,cr ßibita exardèns iracundia, quôd Malateßa per ßdiofedtqdnfolenter legatos uioldßßtjtdntd animi pertur* bdtione

SV I TEMP. LIB. XXIX. 17; tgt;dtionecäßimeß:iniigncitus,utßbioinnino in bofte!,artnA to cbfet^uente populo erumpendîlt;,ideoq; honefte cadendunt ejftftdtueret,ftbi^iitftrdtumequum diibitorij! operiincn tisexorndtii ddduci iuberet, idin^ de/ùinptje lorica diädto rite poteftdtii paluddnieniu,quod pdulo dnte in bos ufus co fid curdrdt,fuperindueret,c^ ftnguldru dmentiie cjuoditfif tore percitus,ffiu)ncis Idbris cr dentibus inft-endem deften derepdrdret,ftc ut euin pleriO; ex populdri fddione, gui de /fierdtduenidplurintum de fdMte dubitdbdnt,ft dduerfurijs fuccubHiftent,diéldtorem lduddndo,(iudtiendoqi drmd, md, gnopereconcil:drent.Eoq;dieproftiaólugubreciuitdtisftfe ildculum Rdpbdël fimbundo fitnilis edidiftet,nifi conftdn=‘ tiftimi probiq; dnimi uetuftißimtefdinilite ciuis CecottusTo fingu! efièriKfcenti! dnimi motu,in diildtore grdui debor^ tdtionemitigdftet.Isenimpropiusdccedemjpdterejinquit, diéidtor,utuoce liberi ciuis utdr, amp;nbsp;te non importune tut tnuneris,fute^ dignitdtis,ct‘publicte omniu falutis ddmo=i ned.Nibilenimincomodius nbsp;nbsp;peftilentiusinmdgnis conft

iiftprtecipitiirdcundidefftpoteft. Proinde copeftendd e^ btectuddrdentisdnimiuisimpotens,edq; omnis dd rdtione fdlubrei^^ conftlium omnino conuertendu uidetur, ne cuHi, ft eodem impetu cum externe tdiji inteftino bofte pro digni=i tdtetuiimperijdimicdturum fubftc^udmur, uel non multi mißerrime tarnen barbaricogladio pcredmus.tlt;!d eftojCjuoii duces ad fanitatem redeant,C!!quot; militesdiébgt; audientes ejfte ue. lint,non iiideo tarnen,qua uia nobis fit erumpendit,nift moe tiiademoliam{ir,utegre/Jurisldtusdditus paretur. Nej; e» nim quatuorborarum/fiatio, totamtdtx cobortes Catelu lut porta educipofte conftat,fic,utftftnftmeducantur,non Knte inftrui quedt,quàm boftiliu tormentorn no dubiadtqf

z a

PAVLI lOVII HI5TOR.

ineuitdbili proceUd conflern^Mur. Hos TofmghifernwneS neqiiit(iudmconuiciofefiroï(tto5,itdnonnuïlitilij£(}ueprua dentesexceperunt,quüdToßnghusindgni in re militdriu= fus haberetur.nAtn db ddolejccntid Pifdtio beüo pr£clard cïi Idude ordinesduxerdt,ut in diikttore impetus omnis cotice pt£irdcundi£deferueret,^ feß reprehendi,ciuili nvgt;de~ ßid pdteretur,omnesq; propc qui dderdnt, ut ex uultufin-guloriiin dgnofci poterdt,petenddin pdcem potius,qudm eX periundd drmd iudicdrent.Accidit dutem,ut cddë hord trat Arnum nidgnd multitudo ciuium in dream templi Sanbhßi ritus coiiueniret,ci- Maldteߣ cdußm,faäiq- ipßus nomé, qudttquam uiolato ciue,non magnopere improbdret, dete-ßareturq- palam magifirdtuumdcerbitatem,qui uel hone^ ßds concordi£ conditiones dbnuerent,r)ecuriones aut offitt ß iracuniid dtq; alicndtione tüaldteߣ,ne Rempublicam itt fummumdifcrimenddducerent,dißimiddtd iniuria Hicolh ni,7.dnobium Bartholinum,quem tanquaamtcißimum TAd lateߣ maxime idoneum iudicabant, ad eum inter duos premimagißratus uidtores miferunt,utmollienio exoran^ doq^ operam daret^neexeins perturbatione rc/ßublicdde-trimentupdteretur. Isfdcile placdto Malatefid, uti optimuS ciuis, nbsp;nbsp;public£ falutis amantißimusjogduit etia eum pri

Udto nomine,ut in negotio impetrandx concordi£,ßcuti cee perdt,fdtdgere ueUet,qudndo iniquißimum eßet atq^ mißr rimum,uniuerßdm ciuitdtem extrem£ labis calamitate ßub^ ire,ßpducisperdit£obfiinationis, deßeratisq; hominibtiS aß'entiretur,qui improbi atq^ impi/ ßui exitusfamam ab ex* cidio delet£ pdtri£ qu£rere properarent. Excufauit Maid* teßd pducis uerbi^ iuߣ irdcundi£ fH£impetum,quemin liicolinumeßßuderdt,C(nciHmqi Strabonem pdulo pbß in

SVI TEMP. LIB. XXIX. 170 eaftrd ad hofles mifitAs VerdinAndumdliqiMiito MoUiorem repent,quid eu V florins de filutepittri£folicitus,mAgnis precibusPontiflcis nomine,diligenter dtq^ nehementer obfe craflètjUt de concordia trdtiflgere mAturaret,ne pducoruni pcrtin4cid,Gr flidcnn^kttione,urbs nobiliflimam pericu,, Ium fupremi cufus deuoc-iretur. lam enbn excitc^ti m iirbe tumdtus famd,flrepicusqi in caflra pe}uencrat,exinde^ d^ tacresfiebant milites,qui opulentiflimam urbem pr£d£ fuie deflinafl'ent.'Üecnuiltopóflmdgiflratuum peruicacid me-liorum impulflt,atqi ipfliprorfusneceflitatefuperatd,exfegt;e ndtufconfulto quatuor legati adPerdinandumdecretimi^ ßtq; flint.Hifuere Bdrdus Alcouitus, Laurentius StrozZd, Petrus Pranciflcus Portindrius,etiacobus Nioreüius, qui a^ pud Perdinandum atq^ Valorium flamme Cat far is atq; Pons tifleis authoritatis nomen pneferentes, his conditionibus de compofltione pepigerunt.Ante omnia conüituenda: atque ordinandd P.eip.facultds arbitrio Cd far is pcrmittitor,fic ta men,ut incolumi Übertate Plorentinifluis antiqui iurls legU bus utâtur.Ciuitdsmulâa nomine ofhginta aureoru nums mummilia,ut ilipendia militibusprdberipoßinr, quadras gintain pra;fens,reliqua intra flex menfes perfoluito, de pro mijfa uerè) pecunia obfldibus cdueto,cr quosimperet Fern dinandus numero quinquagintadues nominatim traduus tor,qui in caflriscuüodiatur,donecpecunia reprdfentetur. Florentini his urbibus cr oppidis atq; arcibus, quasprafis dijs obtineant,conflüim excedunto ,^quos in carceribus, Florentid,Voldterris,cr Piflscu{lodir€nt,extemplè dimits tdntor.tJialatefldcrStephanus,militilt;gfacrdmentum,quod anted populo Florentino dixerint, flolenni renunciatione fdâa,fldtimeiurdnto,obligataq}fide Balanzoni Belga Ce«

Z lij

PAVLI lovn HISTOR?

fdrkcubicuLirio promttunto ,/c tam diu in cuftodid ufbif cum hii copiis,qult;id fatis effè putduerint, perntditfitros, do-* nee concordi£ conditioniluspldtièfit fdtiifdilum, dUmetdip; ciuitdti omnii gentris commedtusdC^fdridnis interedprig^ bentorApßnsuero Maldtcftd: officij dta^ tnuntrisßt,td diu, gudm Cdfàridnd copi£ dinùttdntur, FlorentiiC permdnere, atqi ipfedemum nrbe exceditOjCpium idfdccre Potißeis pcrioiubebitur.CunéiisduttmFlorentini nominis citàbu^f libtrdmigrdndiRo)nAmfdcultdstfto,ç^quibufeunep locü pldccrtt,domicilitimßgtre,J)dbitdreip impuni potejïdscoit ccditor,cunâiq;ucl Ftrufcic udcuiufulsgentis milites, qui Florentinorum ilipendidfecißint,amp;proptered uel exilio, velpecunid,Gr bonis d Pontißce mulildti effent,td noxd p« ndqßiberdntorMediceoruindnimis dcceptlt;eolfènfîones,'t)l itiridqi fyncerdfidcdcterguntor. Htcc uerô perfcriptdtrd* âdtdq; funtincdßri^dd Monticidmuiîldm,qudrtoïdusM gußi,Anno d pdrtu uirginis trigeßmo fuprd miüefitnum cr quingenteßmum,ed lege,ut Perdindndus Gonzdgd, nbsp;nbsp;BdU

dus Valor ius prolixe pollicerentur,fe mtrd Jfdtium duorü menßum curdturos,ut Carolus C^fàr G“ Clemens Pontißx cundü cxßrmild lt;equißimi iuris comprobdrent. Per /?««lt;; modumcompoßtisrebus,milites utrinq^ cemmeare cape* runt,i)itroijtqj tirbem ipfe Valorius magndßequentidgrd*: tuldtioneq; populifufceptus,dimißiq; ßau omnes qui erant in cußodijs,G’ traditi obßdcs,quos Valerius iudicio ßio no mindtim eligendos perßcripferdt,ex eorum numero,qui Mc difco nominiinimieißimi fuiffe dicerentur.Sed bi non multo poß,perfolutdpccunid,utißuerdtconßitutum, in urbem re dierunt,primi dutem omnium Germani ueteres,quos Au* rdntiusadduxerdtfucceptis ßipendijsmißioncm impetra* runL

SVI TEMP. LIB. XXIX. lt;77 runt.Secunduin eos Hi/pani,ultimo loco Uali. Cttterum uix‘ dunt compojitii rebu^,Florentini longe grauißimum falutü fu£ iifcrimeii è ßeditione militari fubierunt.Forte accidit^ut ex Pyrrbi cohor.ibuf,duo notinomini^ milites apudHiJßa norumpr£(idiainremfuameuntes,quod ditiore cultuefi feiK,non ftmultatis/edlatrocinij caufainterficerentur,atqi eorum cadaucra,uti poflea ab exuuijs cognitum eSl, ad oc^ tultandumfacinus inputeum dcijcercntur.QUitcrudeliine iuria ojjviifus Pyrrhus,pares itißdias idonco in loco tendes, bistotidem deprehenfos,quospatrat£clt;edis confcios putoe rat,occidcrat,exinde creuere odia çtr utrinq; accenfisad tttndiólara animis,capti5 repente armis concurfumefl, tan-c ta ui, ut tumultuario pratlio certarctur, dirimereturq; ta* men autboritate atq; interccfsionc ducum, fed nondum pa* catis Ui/ßanis, qui demum,confirmatis uiribus, eo animo* rum impetu italos quofq; depoj'itis armis,nibdq} tale expc* Hautes adorti funt,ut mtiltos interficerent.Tum uerè Mura tiiColumnlt;e,Caftalqq^iCy nonnuüa: ex Rofcianis cohortes fefe in unum conglobaruntjCr cum irruentibus Hi/ßanis uc bementißime coßixcrunt, quod Itdlici nominis decf« adueV fus Hi/ßanoSjqui ßtperioribus annis bifde decaußs ßdetioes mifcuifßent,defendenduputaret,promittentibusprlt;cfertint Cermanis neutris opé laturos.Verum quum tirones Fiilßa* ni, qui erant trans Arnu non longe a Lodronianis caflris, cognito fuorü periculo, inflruHaacie,utVeteraniseffent auxilio,fuperueni߀nt,fubinde^; Italis crenißent praißdia, atroxcertamc contraHuefl,eoq; Hi/ßani iaperduHierat, ut no dubia clade accepturi crcderêtur,nift Fcrdinandus in eo ualde a/ßero exitiabiliq- tunudtu^quèd nihil deprecado deteiTcndo^ authoritate ualMrat,Tamißum monuißet,ut

Z 4 Ger

PAVLl lOVII HISTOR.

Cermdnoruphaldngeinpromoueret, fè dpplicti r£t,iju6dltalipropt{ruetcrdm externes odid,deletKfemel iiiljidnis^necjudqud ipfts Germdiiis pdrfiiri crederentur, ob idq; pr^fcrtim,qtiód euulgdtum effet Mdldteüd ex codidlo, ut ltdlidm,excHffb peiiitus externe: gentis iugo,feruittite liber dret,urbe copidsfuds ediiiiurum. Eo inexpeitdto protM ti£ phdlangis dffeilu^Udlicit cohortes comot£ ,fefe recipere cceperunt,tdnqitd impdres^cr infolenterprementibus Hi^ Ifduistergduertere codólje funt,tdntdperturbdtionc,ut fuif cddlrisdtqitentorijspellercntur,crdum üiffdni direptio^ netdberndciilorumoccttpdtieffent,neq; Sdbeüus c Kofcid^ nd tiiüd fe commoueret,ut pulfs op^mferretjAmum trdii^ fierunt,quu. idintrindKdldteftituexilld coff’icercntur,dtq; eonwdoexutif,impedimentiifub'Fefuldnis coüibus differ^ ßm pcruiUds confederunt.ln eo tunueituferuntdmplius tre centos utrinqifuiffc de(jderdtos,fducidtos dutem bis totide, fedltdlicds cohortes mdius dccepiffe incontinodii:, quèdrcru fudrum idilurdm feciffènt. Uifdem diebus tiidrdmdldus, CT Vitellins,dtq- item 2uccerus,cum mdiore pdrte equitum Ie uis armdturiie,in Pifinum dgrum à Eerruccidiid uiétorid de^ fienderunt,pofitisqi biniscdftrisin utrdq^ ftiperioreArni ripd,ç^impetrdtis'd, Lucenfibusmurdlibustormelitis,ur* bem interccpto multo pecore,obßderecoeperunt: quum «c ró Viteüidniufque dd fdnâi Kdrci portdm excurrerent, Kichdêl è Montopoli,qucm Pyrrho finguldre detriment tumintuliffè diximus,continerinonpotuit, quindddper^ tdportdprofiliret,crcumhoflibus leuc certdmen contrd^ l)eret,quoip(éduddciuspugndnsoccubuit. Ncc multopè^ Ododrdo Gidchinotto priCtori, à Plorentinis initjeconcor^ dixcum teff'erdtiuiiciusej1n}ijfus,d quo Aloyßus Guiccidr=gt; dinus

SVl temp. lib. XXIX. 17g iinut in tim locum fucceffùrm, ftdtim cß introduilm cut ’Pifanicxtcmplolacramentumdixere. ypfeutro Odoarduf, traditd iam arcibus, non multo poflÀ Guicciardino cöpre^ bcnfiu efl, dtuq^ tortm, guod paulo ante Pifls lacoboCorflo tiufqjfllio I’loreniinis ciuibm fumma crudelitate ex leuißu mafuflicione ceruices abfcidi/fltjparifupplicio aflvâm efl. t/taramaldmautem atgi Vitelliuf Pifano agro excedentes, hie per ^Ifae uallif pagos ad Florentinum caflellum,ille uero per Neuohe uallis uicos ad Montecatinum oppidum coneef ferunt, donee perfoluto militi flipendio cohortes dimittei rentur. Receptapatria,cr c flntentia compofltis Etruria rebus,Clemcsufg- adeo incredibili letitia affldus efl,uteant totum idcomitiakgaudium, quo Pontiftxfuerat renuncia tu{,fuperafl'efateretur, diceretq; urbem alias de religions benemeritam,accuratisfan(tiflimaru uirginum piorumq; hominum precibus,incolumen proculdubio fuifle conferua tarn, quando Dij fuperi imminentem cladem praclaramix feratione depuliflint.Eo autem impenflus exhilarari uideba tur,quèd Aurantius,cuius ingenti merito nequaquamfaci» lè fatisfacere pofle iudicaret, in ipfo uiâori£ limine cecidiß fet. lî namq; non obflurafamaflrebatur, Caterinam, ipflut Pontificisneptem,fuisdcflinaflenuptifl,ut ex ea Medicefi domuslegitimahereditate in Etruria dominatii conderet, inflanteeumadidquorundampricfedkrumturba, qui ab Aurantij potius liberali comitate,quam à prlt;eduro parumq; munifico Pontiflce,amplißinM premia fe laturos fjierabant. iam enim Prancifeo Ruflio quodam Aretino impeüente, urbem Aretiumditionis fue facere cogitarat, Aretinorum fludiononabfurdècomparato,quumarccm eorum aPloe rentinisedificatam, gemente Valorio ,funditus euertijfletf

Z V

PÄVLI TOVII HISTOR.

Ci£(erum Pontifex, tjuotifute exifl:inMtionispietdtis^;foïe exijiimdbat, tueri nomen, quoi ft bi defu'npferdt,moderdtd Utens ultione,pdUcißimorH pcenA cotentusfuit. Duoiecint* airdtnm crcdri iußif.cuius mAgiftratns duthoritdte ciuitd tisfldtiis regeretitr. Iscon/iabdtcxleifißimisciuibui,lt;jni cmnibus temporibus Mediceo nomini mirißceftuiuifßntt tum ante dlios ufu return, ciuiliq^ pruientiu Idudem ßff bdiit. In bis fuitprinceps ipfe Bducius Vdlorius,in quemp^ tifexomnem drcaniconßltißtmmdm contulerdt:amp;fecutl^ dum eum Zdnobius 'Bartholinus,Mdtth£usq; f^icolinus, et Armdnnoüius Detus;dmbo iureconfulti,Aloyfius item Stu fd equeftris dignitdtis,Antonius Gudlterottus,Andreds nerbettus ,Leo}U,rius Ridulfus, Philippus Mdchiduellus, Oélduianus Medices,ipfe quoq^ Rdphdêl Hieronymui dudum dilator,cr dduerfctrum pdttiu princeps,poßretno autem loco î^icoldus Trofcidpopuldris ordinis. Ab his cred ti funt noui dccuriones,cr reliqui ex priore ßrmuld mdgi^ firdtuSjRdphdëlq^ ipfe duoiecimuirÀi honore cotentus, db dicdrdtfediitdturd,fuffi(lusq;fuerdtineius locum loanes Corfius,optimisinftru{lus Uteris, or Medicexfomiliicmul fis nominibusdddiélus. Exinde créât i funt odouiri, qui uh tiC cr necis traditdm i decurionibus hdbentpoteßdtem. Ab bis dliqudnto pèfl in curid comprehenß, reiq^fddi mdießd tis,cdpitdli fupplicio ddmndtifunt,Bdptißd Cens, Qr Aloy ßusSodcrinus,Grfecundumhosdliquot pôd dies BemAr* dus CdßelUoncus,ldcobus Gerardus, et Br and feus ipfe Car duccius,qui dcerbißimus populariu par tu fuerat didator. Bi pro multis débitas peruerfts ipforum moribus paendS dederunt, priuatis quidem criminum nommibus in qu^ftio ne conuidi. BonenimeonominedumttAbdntur,quoi Me* diceo

sVI TEMP. LIB. XXIX. 179 3iceo nomini infön/lßimi hofies fuijjcnt, ptrtinÄ.cißi}ne pro tuenda liber täte propugnaßint, id ßguidem non hones fttiin modoßed uahie etiam decorum putabatur libertathna menconftäiitißimedefendiße, quanquamid eßeiindneints peritii fcilicetcrpcuis ciuibus, principatuin impotentent tyrannidiq; proximum ßeuißime exercentibus. Cent ante alios acerbic inalignitdtisciuis, utic ßngulorit conßßione tormctisperoâouiros cxpreßa,deßcriptaq;publicis intabn lis rerucapitaliHm,ad mcnwriam eius legitimi iudicij fern pitemam coßat,perpetuo ßu£ fententi£ tenore concordiant dcteftatuSjfupremu ineundicpugnatconßlium tanquam fa=‘ Itibre uehementerextoUebat, ufq; adeo aßidum, ut Malates ßtw,qu0d diifh audics non eßet, antea ad Puluerofant Stephano Germanoruin cailra inuadenti mdtura opem tulif fet,capite pleärndii apud decemuiros decurionesq; cenfuißi fet. Neptem porro Ponti ficis nouennem puellam,qult;e claus flrisVeflaliu uirginu feruaretur, in ipfanuiri corona inter duos pinnas collocandam, obijciendamqßiofliumtormentis fuäßß'ct, atq^ item, ut Mediceorum domus urbis ornamcus tuin, decreto publico excinderetur, quad utcertiusÀfenatn iinpetrari poßet, ߣpius acߣpius cHin Poiano egit, ut inter facras condones,in earn fententiam populum perducere ca naretur. Soderinusauteextegatione'Bononienß,iinpuden timendacio retulcrdt,inßrmißimas eße Ccfarisuires, at^ ädeoexhaufluPontificis xrarium, ut non diu ali cotineriqi exercitus eorum poßi periti rcrum homines cxiflimarent, conßernatos eß'cGermanos,ncc procul abeße à feditione, ßuslrautiq- cxpedatis ßipendijs. Hißjanos autem ducia bus nequaquam parentes, rapto uiuere, diuagaric^per E» trurwm manipulatim. Quibus faißs euulgatis nonort»

PAVLI 10VII HI^TOR.

tui, populumabomiticoncordixconftUo ieterreri, retard daricjipoßeJ^erMijJit, proptercdqi toidiwm cucuiïdtunt acerbißimds in templis bdbentemconcioneSi ut eadem po^ pulo nuncidret, bortdtu^ fui/Jèt. Beritdrcluf CaßcUioiicus infant propètruculenti£,uti cßirdto ingenio uir, qutint anted Aurdtitiobolldriorumdondiletulißety Vaftio cohort tdntiy ut Pontißci dÜM optima ciui,Kec nomitiis fui clcmen* tLe defuturOypdtrid coitccdendam curdret,fuperbc rcßon-ierdtyfubldtddtq^oftentdtd drgentedpelui,qu'unhdbebdt in mAnibiK,excldmdns non dtio modo VlorentinoSyqudm in cineres reddcldm pdtrid ea pelui reddituros. Dixerat quoq; ficpius in dduerfdrü pdrtiu eines inue(ius,ß bi uitdin tat um bdberent ceruicem,fe iUdm cupidißime uno dextr£fute ifhi, diilriäaldtioreßcdydetruncdturum. Confeffusetiamefl fe perpetuii fententijs in pdtricium ordi:!em,ipfos^ Mediceos tdnqudtyrdnnoSyinimicißim'efuiffe proloquutu,ddecgt; utne ptem Pontificis nunqudin reddeninn ej]i,/ed quîi ddolefcc’! retycontrudenddm in Mdrntdrucos ßmices, ubi tumfoediß ßmum erdt lupandrßnuerecunde cenfuiffetyfemperq; in fe^ «Atu'dfententid qu£rend£concordi£proculdbfuiffètyinci tdßeti^iuuentuteper'Ddntem frdtrisfilium, not£ßroci£ aptti turbidos ducem,ut miUdm dUdm,qu^ in drmis,inter nitione'q; inimicorü fdlutisßemeffeputdrent,ey obiter in aduerfdm fdHionc effiis'egrdßdrentur. PLec tdmen dir£,uct tndlefin£ uoluntatis crimind, nequdqud db ipfo reo coßßd, ßd db inimicis maligne djßxdyimpofitdcp fuifje pleriq; credi derut,ßilicet,utinuifus,effußcp,terribilis, et indomitidtiU tnißnexi Kepub. toüeretur. Gerdrdusdutem,quod fem^ permdledicentißime de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diq; Ponti fee fuißet oblo^

SVl TEMP. LIB. XXIX. «So tluutuf, f£uaq; mdUgnitdte Cdpoiiiumprobe er fdpierttcr. Kemp. ddminiürdnteni,temulentddccufdtionein difcrimen capitis addu6bim,di{blturd ljgt;olialjit,üquot;in finatu ad contu melidm /acrofanfH Pontißcis,pctcnd.i ejje auxilia ab imtna^ nibusTurcisprotuenda libertate cenßiijfet,turbidum(p ß etperiniquü inomnidäione eiuempriebuißct,promeruit, ut ab amieis Caponij imm itioribus tónnétis torqueretur, et aboihuiris eupidißime damnaretnr. MCdrduccius,ßcuti recentifdidnturiehonore c£terisfuperior,itd quüacerbius 4 tiorio torqueretur, grauiora confejjùsefi : arguebatur enitnnon obfcur£inKemp. perfîdi£,quôdliterasdBaltha fare Cardaccio apud GdlU£ rege legato miffas^pro condone legi adfopulnmuetuißetßnuertiq; demum eas nefaria inter pretationeper Donatam Giannottumferibam iufiffit^fcili cet,utpoßqudille nihil cert£ opis ab eo rege,qui amicitiam C£faris commodo fuo appeteret, populo Florentino nequa quam expednndam ßgnißcajfet,ciuiiidnimi tota fuflinetu: di belliIße décidèrent, er ad parandampacem uerterentur, fcelefloq; demumhortatußiofeorßm iuuentutem condtaf fet,ut in uitlas fuburbanas Kedice£ gentis, er lacobi item Saluiaticrudelibusincendif5deßeuirent,utproptereambar baridmaleßcif atrodtatem, duitas omnis, de/ßerata uenia Ù cogitdtioneconcordi£ penitus auerteretur,fed multo meu* xime eins ßamam pr£grauabat, quod didatorinconßtltisde curionibus atq^ decemuiris, ad Antonium Frandfeum Albi dum Aretij tum legatu)n,ut copias omnes in urbem adduce-s ret,maligneperfcripßß'et, ut ciuitatan impardtam,er ob id ieconcordiaeogitantê,adgerendu bellum erigeret,contr4 F emp.enim feeiße cenfebatur, quod eius rei conßlium ma^ giliratibus nequaquä comunicandil exißiinaßit.Üis tarnen omni^

PAVLI lOVlI HISTOR, omnibusconceffum eft,ukmAiorimßpulchrif iiifvmnturï Zanobio autein 3.irtholino,yi4l4tejld,Kapbaclilt;i; Hterony Mo,FerdinAi{dusGonzäga fdlutmimpetrdrunt. Dantent CdßclioiKumStepbctiiusColumnd, ^m'^oßtcl faa-ifictili cii= cuUit,ßectim abduxitytdnquäuirum egregièßrtem, qui jin= guLiri certdmittepro dignitdtejpdtrijc diiniciilfèt. ÇgteriM Ripbdél in Pifinu carctremrelegdtus eft, mm erumpente publicoodio,ßiimnddeßdgrdbdtinuidi.i, qiiodin torméta couiélns eljetfcciße dducrfiis Remp. quÜ c Genuciiß legdtio ne rediem, dtq^ diite coüegds pwurrés, conßrmdndis dui-urn diiimii, çr ddgerendu beïluin incitdndii, Qeßircm dtq; Pontißcemufq;ddeoimpdrdtosefje, dtq;ddeàrei nünidri^ tnopidprelJbsdixi]Jèt,utpriiii omni/io cos decodhims, qud Flortntinorum mxniü, uelundm tdiitum pinndin cdpcrét, Udiiißime teßdrctiir. C^uomcnddcio tdiifum diuturni belli dctrimentiimpdtriifdttulißecrcdebdhir. Pritnifquoq^ in^ cbodntii diébelturd; fu£ diebus,quiim fe d concordid miniine dbliarrentem ßngeret,dcq; mittendis legdtis,mdiore populi aditocdto conßlio dgeretur, dc ideo coUedis ßnßß'dgiß md== ttißeßcpdcemdbomnibtaßrepeti dnimdduerceret nutlo Cd dereßddhdccreto,nonmodàoplimosqiiosq;dues, fed ip^ fos etidin populdres ex confdetid animi perofos belli inconi^’ modd,tdm improbe qiùinimpudcntcr decepißfet. Pontifex dutem co dnimofuit, ut Rdphdcli pdrceret, niß iüe ex iin= portund uerborum contcntione cum prxfedh ards, indd gndbiiiidits non dubijilibertdtif benefidum feflindtd mor^ te pr£ucnijfct. Effudit dutem Pontißx totum contumeli£ fux odium in Poidnum cuculldtum, qui eum illoto ore in fdcriscondonibus intemperdntißime Idcerdffèt. Contenus fjquidein in bdrutrum molis Uddridni,tatins infunx fdcua^

Svr TEMP. LIB. XîriX I?» iilt;eJuitpcenM facia morte per faillit. Hobiicoinpertum eft iamnatoseuadere, amp;nbsp;logé è ca^isprimo, er ex urle de= mum profugerepotuifti,guod poft ipfam deditionein, an^ teguamcapereHtUr,crdehiifcrreturcapitaliffentêtia,duo rum ßre menftumftatium intercelferit,ciuu interim Rapba él Uteris Hicolai Scombergi,antiftitis Câpani, amieißimi bo minis admoneretur,ut ß pacatuin ßbi ueüet Pontificem,aon tinuo ad eius pedes fiipplex ire matiiraret. Sed is ita bierebat curi£,utambitiofaquadamingenij uanitate, quod eßet le^ ihts inter duodecimuiros, non dubia noui bonoris cupidita teteneretur,erqua.lisdudumfuißet,fummie poteftatis obli uifcinonpoßct,quinßbiperampiuminea Rep.qualifcun^ futura eßet,locum deftinaret. Fit enim aut imbecillitate,aut /uperbia bumatii ingenij,ut non facile quifqHam,ubi pecca^ uerit,uelfecum exconfeientia fe deliquiße fateri uelit, nec idea aUeniC feueritatis cr ntalignitatis impetum magnopere ßrmidet. Carduccium angufta domi res, quodauaritia in^ corruptus exdiébtttura abßinentißimasmanusretulißet,ne ceßitate quadam in urbe retinebat, quod ad opima alicuius urbisprisfeâtiram aßgt;iraret,qu£ diéhltorift er confulari^ lus uiris uetcreconfuetudine deberetur, ufq- adeo, ut ea fte uiralioqui peracutus er cdüidus,{e ipfum deprauante inge nio flultè deciperet,arbitrareturq; diékttur£ (uxaiïiones ai duodccimuirale iudiciÜdeuocarinon debere. Auiiui ego 4 Philippo Nfrh'o patritio,qui aélionum urbanarum diuriiit lescömentariosfcripßt,ACarduccio fuiße rogatum,ut pro fè Volaterranam praftéluramßbipaulo ante e linatufeon» fultodeftiiutam,impetraret,ipfum uerè eo reftondiße uul tu ftrmoneq;, ut id petere aufum caüigaret, ejtti praemiet abbis, quibusmagnopere nocuißet, proinertri poßi ine*

PAVLI lOVir HISTOR.

pt(ßimeßgt;ertiret,ideoqififapcret, ad tutioraconßUauerte* retur. Eo lt;t«té die, quo in curia cuflodiæ traditui eft,quunl duodeciinuirali imperio uocaretur in curiam,nee ftatim ir^ uellet,poflulauitab Antonio Albertofibiexcognationeami cißimo,utprofeincuriam admagidratia afcendere minb megrauaretur, diceretq; fuo nomine Carduccium quideitt paratum uenire, fed timere inimicorum inßdiof, nefibi in itinere uim infrrent,fcilicet,ut Albertus exuultu uerbisé^;) qualis effet erga fe magiüratuum uoluntas,exploraret. ojf cium prieftitit Albertus, renuntiauitq- nullum aliud à duoit cimuiris rejfonfum retuliffe,quAm ut dicerent Carduccium fatisprudentem exiftimari,quo rejfonfononobfcurè admn neriuidebatur, utfibicaucret. Sednonmultàpofteoainbi* gente h£rentcq;,aduenit è curia ofliu pulfanspublicus tiu* tor, qui eum argenteam pricfèrens clauam in curiam dedu» xit,atq;indecuflodi£traditusefi. Quibusargumentis, Gf ex multis quoq; fermonibm ipßus Pontißeis, conieäari cuit, eum adclementiam,utiperfon£)nemorcdeccbat,prot cliuem futurum,ß amici cita dues, recentium oßinßonunt obliuifci,quàm ciuilifanguine manus imbuere maluiffent. iHon defuereßquidem ex ciuibus, quipriuato incitati odio Pontißcemad exercendamcrudelitatemimpellere conareit tur,fed is cundis in rebus,qu£ poenam aut premium reßi^ cerent,uelfupra£quum temperatus,importunam uindiflf libidinem moderatißime contriuit,utpote quiincendiarios, maleßcoslp extreme pecuicacia; homines, exilio muldiAße contentus fuerit,quu aduer/arum partium princepes, Tho mamSoderinum,iGr Alfonfum Strozz^m honoris eau fa in uiüas ipforum uoluptatibus dicatas relegaffet, reliquam ueràturbampublicodamnatam iudicio, eodemq; nomine relei

SVI TEMP. LIB. XXIX. . nbsp;nbsp;nbsp;»?x

rekgdtdm,perltali£o()pidd.dijj'emmaj]it,eiiconiitione,ut pro mer ito nonnu!lieffirätosljgt;irituf retinentes iiifalubris bin locif,ßcuti Grduifcif,CentHmceUis,Terrdcin£,z^ ad Sit perum item mare SeiwgaUi£,Pifauri,Qr Rhauenme federn fortirentur, Perhunc modum temperat£ feueritatbs iirbe perniciofis eiuibiK repurgata,aduenere ab Augufla V(„de=: licadecretiCatfarii diplomata,foleiinibus lat£ membrane aidieillifperfiripta,obßgnataqi aureofigillo,qi{ibut Cafr difertè explicabat,fe idcirco ab Hijfania uenilfe in Ualiam, utfublatifbelliicertamatqueoptimampacem afflidis lta= li£rebusapportaret,contentionestolleret,parata^; cum o= innibuf,quibufcum antea armii contendiffet,concordia ,fa=‘ crum bellum contra barbaros Turcos indiceret, quo nihilß bi antiquiufdtque nobilitis,uel Reip.Chriflianlt;e utiliusfirc txißimaret:Vnos omnium uerörepertos eßfe Plorentinos, qui pacis ttanquillitatis «omen odißent,animos ßroces iniquißime retinerent,^^ enm priuato, tum publico com= tnodo obftinatiuf dduerfarentur,ufpote, qui antea rebelles animos induerint,Mediceamfamiliam,oqud priuatim amp;nbsp;publice commoda atque ornamenta ingentia omnibus tem= poribus accepiffent,patria pepulerint,oblitiq; prorfus bine ficiorum er immunitatum,quos fuperiorum Cofarum ir,=: dulgentialiberalitateqiretulißintjabipßus demum authc-ritate diße]Jerint,ipforum copias et duces adtierfumfebiea potimmiferint,aduentdnticj^exercitui ßio portos occlufe=: rint.Quas multiplicls iniuritccontumelios, quum pati non po]fet,cr fu£ dignitatis cß’eftatueret rebellem ciuitate per= domare,coaälum ßdße inferrcarma,poftquoin tentotaße=-pc cofjcorJirfjdt^Me atquißimis oblatis conditionibus,uel ui tio temporum,uel pertinocium quorundam ciuium mali^

Aa

PAVLI lovn HIÎTOR-

gnitiite corrupts,kpdcefe prorfm alieiMin ofteniijjêt,f»'9 pterea^i integrum jèrè annum obfeierit: Se tarnen,quum ar miifiimeq; perdomitam,iure optima expugnare, atque tni* litibutdinpiendam tradere poffet,nihilo feciiK Cffare£ ck menti£ nunquam oblitum, populi reJlpijientifpanitenM fuiffe contentum,âtq^ ipfuin Pontificii maxime precibuf ad du^m,anferuare uohiijJè.Qjtum uero,ßcutiexdeditio^ niiconditionibwliqueret,ipßus Augufllt;e poteßatii,impe‘ ratorqcy arbitrijßtlegescondere, cr Rempub. ordinäre, idea optimum foreexi/limabat, quodperpetuamciuitatü tranquillitatemre/ficere uideatur,Medicedm familiam re=‘ duci,atquereflituiinpriflinam dignitatem.Et quonia prie=‘ clarèmanifefleq; conflat,in liberis ciuitatibus nunquamiti* gere concordiam propter diuerfa dißidentium facile duiuitt fiudia, easq^ inpro/ferè femper atque infoeliciterregi,nifi ftabili perpetuoq; Reipub. capitegubernentur, déclarât Ai lexti/idrwm Medicem,quem ßbi generum dßciuerit,Reip.ca put,cuiusßnguli magiftratus authoritatem ßequaiuur,eaq; dignitas ad liberos eius légitimas pertineat, atq^ bis deßcieit tibus,ad proximiores Medicae flirpis totius eius pr^eiWa nenti£ or dignitatis iura deuoludntur,fnbindeq- Cxfarcuit äiaueterum beneßciorttm atque immunitatum priuilegia, qu£ alias promeruerint,fyiKero affvélu confirmât. Il£c, ut perpétué feruentur,imperat,cr his qui uiolauerint,de=: cem myriadim puri auri midclam indicit. Pluius diploma-tisßntentias,qu£latineperlcript£ erant, Italica loquutus lingua,ut ab omnibus intelligerentur,uertit,lt;;y'promilga uit Antonius Mußttola tieapolitanus iureconßultus, qui tum C£ßaris legati munerefungebatur, membranam explt= cdtam,dureo^ figiüoetmanu C£ßirisfubfcriptamf£pe o-fiendeni

SVI TEMP. LIB. XXIX. igj fiendens,crlegettda}n hUquiueUcnt.libentißimc pribcnii Ipfb autan Kufcttola pérorante, affiirrexit iiikitor Tîene=: diâutBondelmt)ntes,qui nupereduélusfucratè Volaterrit nlt;eturrlfciircere,in quem antea populäres relegardHt,is iitxtadßidebdt,l}(sqiuerbisre/pondit. Grata nobis atquel^ tißimaerit bodieriM diei recordatio in omnem xuê pofleri^^ tdtisq; memtiridm: quandoquidem prfclaro magni numinit nMnere,amp;inui0lißinüCtifaris beneßeio, optime conftitu, t£ Keip. ac durdtiir£ tranquiUitatis initiumauIßicamur, Quod igitur fælix fauflunq^ßt Florentino populo, leges nobis Idtds d C£fdre, ad non dubium huiusreileatq^appo^ fiti ordmati flatus incrementunt fufeipio, uenerorq;, fer=: udturum^polliceor, aeparifludioatq^obfequio magiftra tus, cunäicp ciuitates or dines, qui pr£fentes adfunt,fufli:t pient,atque optima fide feruabum.Tum iiero ad diSuto» rem,legdtumqi fimul a, dextris dßidentem,finguli magi^ iirdtus uiritim acceflerunt, taiflvq; diplomate, atque hono^ ris caufd inclinatiscdpitibus,qu£dixerdtdidhltor, appro=gt; bdrunt.Primifuere decuriones,odivuiri,Qr’decemuiri, qui ab integritdte iudicififamdq} probitatis,'Boniuiri uocdn^ tur.Adhos,tres Guelpharuin partium duces defenforesq;, qui magiflratus in urbe uetuftißimus habetur, itemq^ oiw^ uiri,qui beüicr pacis negotio pr£funt, ideoq; praâici nun cupantur. Hos fubfequuti funt odouiri, 'qui fummam uitlt;e tt necis habent poteflatan. Cum his iere quinqueuiri, qui £rariopr£funt, itemqi feptemuiri, conferuatores legutn dppellati. Poflhostriumuirififo priepoflti,crfecundunt hosmercdtur£ fextumuiratus, çr quartumuiri urbismu=s nicnd£ curatores. Podhremo duodecimuiri, quibusdb ini^ tio ordinlt;ind£ Reipub. munusfucratdemandatum. Hisae^

À a iij

PAVLI ÏOVII HISTOR.

ceffèrunt ex^iediceorum amicißimiiuiginti orfèptempri mores: Jta ut in uniuerfum centum or uiginti prbnatiuin ci uiumnumerumimplerent.Eo dieuidere fubnotdreqi licuit diuerCißimos eorumciuium uultus,t]uiordigt;Mtimad tribu nAUfcendenteSyito obfcurx iuriCiurMdißgnißcdtione,utin fententidm diilAtorispedibusibMt,alquehis, quAS dixijjit Cifir,legibus obtemperctturos confirnMbänt. Kam ijuum multi pr^gMdioplorarent,quod fein pofterum incolunti crpitcdtdpdtridjnteftinieq; dijfenfonisamp; turbulenti^o^ mnis mdlo udcud liberdtdqipotiturosprojficiebdnt,diueri‘ fodnimorumhdbitu,pleriquedlijtrilles dt-b demilfos lud-tuscertidoloris indicid prxßrebdnt ,ufque ddeo procuH dißimuldtione pofiti,ut emigrdntis cr ereptiie libertdtis ex-equijsinterejJèuiderentur.Ed ßquidem die,qu£lulidsïio^ ndsdnteceßit,dnnitrigeßmi primifuprdmiüefimu crqui» genteßmuin,dii!ldtur£ ßmiil e:^' decurionum twmen, duti-qudtd ueterum mdgiflrdtuum fvrmuld Jubldtum efl,e^ principdtusexdecretoC(cfdris,mciuitdte,uelnon pldtiè li== bero ciuium dffenfufaliciter introducïus,fic ut Alexdiidef Kediccs eBelgio rediens,ubitum agebdt dpudCt!efdrem,in= Augurdretur,zér Reipub.Vlorentinlt;e dnx,qu£ uox bodic dy nAfldmcr-principetnexprimitjgrdtuldntibus pene oinni= busdppeüdretur.Eiufdem dnniprincipio,quoh£c Floren^ ti£conßfh)bellotrdnfdildflint,extreme terrdrum in Belgis regioaes,qu£ Geßoridco littori incumbunt, rcpentind atqueinußtdtdprorumpentisOcedniinunddtionefummdnt clddemfubierunt,qudnobilespdulodnteurbcs,fiequentißi ntAq^ oppiddfuperfundentcß/e ntdri, pericre, ufque ddeo tmferdbili cdldmitdte,ut inßnitd prope mortdlium inultitii-^ ~Jo,itit€rceptofug£remedio,opprimeretur. Ndm honibili

SVI TEMP. LIB. XXIX. 1J4 proi}igiofoq;,fîcuticoiue£târi hcuit,terr£motu concuffut Oceänui,i[d magno fflu intumuitjUt inflitutos antiguitut, er perpetud cu/lodid diligentia firê quotidie ab accolis i»s flauratos dggcre5,quibtii lubmoueri drceïiqi tcfluantis md= riiflutilus confueueraM,concitato qiiodam er uehementifs ßmo incurfii perrumperet,interioriscj; plagte terris altißimo. rum er rcciprocantium undairum pelagutper tranfeenfos margiitcseffunderet,animantiaq; fubinde omnis generkir rito recepttis curfu,in aridas littork partes perfugere conan tid,ocißimemergerentur,quibuslongo natatufeßk crfa=: me morientibiis,marinie bellute non dubio pauore dttoni= tteßinpulfaqjfluäibusconterriiorum pißium agnündfucs cedebaitt.Prtenunciaranthancclademjtriduo ante denßißi-nü imbres,diraqi tonitrua fcintillantk aerk, er crebra nw= tatio tcllurk,perpettioqi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;concurßantium inter fe uenK

torum diuerßturbines,itahorribili pauore coneußk mert^ talium mcntibus,ut quum teiia mütarent,er ingruente eiiitdbili aquarum mole,collu6lantibus fiilicet elementk,to ta uniuerß orbk compages refolutUiin antiquum chaos re« digicrederetur, Ea porro calamitds longe maxima, incidit Cdneniphatum,crBatauoruminfulk,quaiSelandte er Ho Luideàno^îrkhodienuncupantur.üampreter eas,qu£ inundantk mark impetu multorum cubitorum altitudine penitus fubmerße fuerant,Alcndebuchaquoqu€ er Harles, Exclußeclaraoppida,itafludibasoppreßd deuorataq; funt,utuixfacrarumturriumer tcmplorumfafligia ex» tarent,quehorribili equ'e er fepemetuenda excidij me^ morid clddemteflarentur.SedHome Houembres tdntkmdi Ik filtern dttulerunt,quum pofiridie Calenddf,fereno (quoi mirumfuit)ccelo,fednioxportentoßim iaimodum ab re»

Aa iij

PAVLÏ lOVIÎ HI5TOR.

pentinaeffuji imbris,çrcertantiuminter fe uentorum cella commutato, dira ea tempeftas accidiffèt,tanta adttura^ tione mortalium, utnaUa ab orbe condito maior amp;nbsp;gra* uipruUisgentibus clades, poft diluuitm Mofaycis Uteris ce-lebratum,incidifjecrederetur, ^^ecmultopoftfecjuentimett felanuario, p^rprope exitij clades Lufitanis, in ipfts pros ciildubio uifteribus terra',fnretc debaccbanteq^ Aeolo, iUas tae^l,cuiusimpetn urbs vlyfUpo in prims incomparabilf detrimeneum ftnßt, orpoft earn Coloniam,Sanéliearen^t cr Azembu^r£,Alm(riniqi urbiumpublicapriuata^i idi ßcid, mufttato terremotuconquaffata proftiftaq; magnai» uim mortalium ruinis opprefjere, cr nonnutla etiam naui^ gia turbulcmo bftati maris Inatii abforpta funt, pc, ut, Td* gus infanis alUdcntis maris fluMus repulfus,diftedentibus in utranlt;j; ripam fuis iindis, ftcca inmedio uada obftupenti^ buscun^softenderet, nemoq; iam totapropeLufttaniates ßisftiisconftderet, fubfultantefcilicetfola, ideo^^nencis todefitu^amterr^motus uim itapruemonilrante, utregii çy‘regin£ exemplum fequutiuniuerftfere incot£,tabemAs cuta apcrtis in locts caürenft more crigere cogerentur» neque in his tarnen foluti metu pernoibdrent, lt;]uum repcn= tinum alicfuem terrtc hiatum guo abforberi poftent, no» fernere extime/cendum arbitrarentur. tlifdem quociue diebus, Ferditiandus Caroli Jmperatorisgermanus ftd^ ter, C£fareflappeïlatus,fufcepit(p; eius nou£ dignitatis ors namenta apudBelgaSfOpuleiKioreatciueauguftiore appd ratu,adAquirgranum urbem, Caroli magni olim fedefepul chro^; clarifsimam,ciu£ anticfuis Nuagcrrafuit,c^uum fupe riore biennio 'Bohemici regni diadema apud ?ra^m fufcts pi/fetgt;Uidmßcnfi M^rcomanorum, c^ui bodie Morauifuntt

SVI TEMP. LIB. XXIX. tSg crBoJ}e)wrutu,qui Ercynio faint drcutndtlt;ntur,et Sleßto.^ rum,^uiSdrmaticos4ttinguntfines,frequentiametcultuin Germant authoritate atq- opibusfuperiorts facile fuperd^ hdtitjitd utriufquelrompd: lf)e{laculd,cùm ipßus Cdvoli int peratorisprjefentid, tumopukntifsimorum procerum, çr diitiflitum ddinirabilis comitdtus,incompdrabilem iüuüriK um hontinuin conuentum repnfentaffe cenfebdtur. liihil enim uel pretioßus, uel operoßus, exco^itari pot uit appa» rdtu dtq^ in^rumento utriufq^ aube,quum in eum totius E« vopiCrfdexonMzidttmtriMmpbMw lcfhfsim£ opes, inßgni fludiocertantium inter /è gentium, coüattif futjfe appare* ret:fdcrisndnq; cerinwnifs, erludisequeüribus, geminde toq-prtefertim epulo, totius eius pomp£ apparatus conflia tit,in quo accumulati luxus exquißtifsim^ zs“ copioßfsima: ddpesdlendisetiamplebeishointnibusfuperfuerunt,lmpea rdtor ipfeufus eo priegrandi enfe, quo Gtrolus ille Mdgtuis omnibus facri belli prdli/s uti cofueßefatna erat^quanquant tffet 'd multo uctufldtisßtu eruginofus,cldrifsimiim quema q^Germanorum 'Belÿ^rum, kuiter contdihs humeris, eque^idignitdte nobilitduit,dinüßisq; conuentibus uni ei curlt;e inflitit, ut canfentientibus Chriflianorum gentium regibuSypid arma in Solymamim, nimio plus immodicas uis res extendentem uerterentur. t^amque turn conflans ap ui piosmortdles fama erat, quorundametiam uatumoracus Iiscomprobdtd,nullisqudmAu^lrianorum fratrum certif: flmis dußricijs, barbarorum uires malo noUro in immens fumfefeattoüctes paffe fuperdri,quod exißimarecredere^ faserat-.poflquam cr Ins, Eeriinandusd matura iam indoa lefummiepietdtisatq^uirtutis Pannoniiie alq^Bohentheres gftd beUicofißimarum gentium paterna AuUriie imperi9

PAVLI lOVII HISTOR.

duium diiecilJèt, cr/rdtern^ demum amplitudinis, !mpegt;s fdtori^eq; dignitdtis fucceffcr ZT hd:ris eßet deßgndtus,Cds roluf uero augußiore mdximArum uirtutum zr opum con ciirßi exaggeratus ,undique uiflor inußtata falicitdte dd Occidentem per Ocednum durißrisregionibuspotU

tus,Chrißidni imperij terminosddAn=: tipoddf ujè^i protuliffit.

iSö

P A V L I IO VU

NOVOCOHENSIS EPISCOPI

Nacerini Uifioriarum fui temporis.

LIBER. XXX.

RMORVM Wrfximè ingente terru mariq^ appdratum,çr ^ud lcm nulla nuiorum intas uiderit^ dut literie meminermt,dd dimird tionem pojteris trdditurus, pdu=; lo dltius belli cdufds repetdin, ut mdgis illuflrid fint, quee mox di» centur.Pdcdtd ttdlid,Cte/dr c Bel gts^dpud guos dlterum iam dnnum egerat, dduer/o Rheno prof {lus,Rdtijponam ddDdnubium uenit,ubi totius Ccr=: manie concilium multif de cdußs,Gr‘f(nddisprefertim Lu, theranorum mentibus, erat indiéîum. Eo cm’m tempore ce leberrimis in urbibus uehementerconuulfd erdt ChriflidttA religio,ob idcf; in pdrtes didu{li plerique populi,interfe bello contendebdnt,ddeo ut Germania armls, opibus, de ingenijs florens, cImih infanis erroribus feruit ,fubldto 'con,: fenfu,dtqueinterrupta religionis dutl}oritatg.,grauißimti uulnusacceptura uideretur ,eo precipuè ,quôd eius dire pePtisuenenumad animos potentium peruaferdt,qui im,: piè atque arroganter ea dogmata tuebantur .Inhis erant, Tedericus Saxonum , Philippus Langrauius Catto^ rumprincipes,Carolo çj- Ferdindndo infnfi, ueteres^ßjo fles AuHrie domus, cuius opes or dignitatem maxime in^

Aa V

PAVLI rovil HIJTOR?

fringi dtbilitariq; ed religionis conturbdtione exiftimdbdt, Vuillermus quociue Boiodri^ reguliis,ciiii multis pr^cldris cumfdtnilii tumuirtutis fubßdijsfretus, ad imperium dfpi rdrdt,lt;et]uo dtiimofirre non poterdt Ferdindndum fuperio^ ribus comitijsyueluti ddoptdte frdtre, Cefdrem dppeUdtum, querebdtur^; Rontdnum imperium und in Aujïri£ domo, td^udm h!ereditdrium,perpetud ([udtuor Cdfdrum fucceßio ne conßrmdri, ddeo ut eum uitio credtum diceret, amp;nbsp;noud fubindecomitid, ueluti prioribuidmbituldrgitioneq^cor^ ruptis ,fidgitdret. Angebdtetidm Vuiller mum genui fuunt d prxdltd ftirpe repetentem ignonunid repulfie ,qudm tult^ rdti» petitioneregniBohemorum,fuperdtefuf!^dgijs Fer-^ndndo,lt;judnqudm ipfe'Bernefthenqamp;CduphonKproce^ rum, quiduthoritdtemdximèudlebdnt,d]niciti£ orfludio plurimum wniteretur,Quibui de cdußsßebdt,ut Ciefur ne=: qudqudm eorumßyneerd fide dutegregid uoluntdte utere» tur,quiuelpiè fditdeq^de ßterif poteßdteq; Ponficisfenti^ reitt, propteredq; minuifdcilem eiut cdufe cognitionem iu^ iicdret,qudnqudmd Ldurentio Cdmpegio CdrdindleLegd to, eunâdpropè ßrmißimii rdtionibuireßllente,trd{ldri, et iure optima ddmndripofß Lutheripldcitd uiderentur.Fd tnim nan reijeiendd modo dtq; dbolendd,fed rißt excipiendd tßecenfebdnt, quifdcrdrum liter drum per itid mediocriter udlerent, qudndo nulld conßdntid plures dißeipuli ipßo md^ gißro mßdnioreSjprouct^d in immeßum interpretdndilibiii nc,dprimie rebellionii drgumentif impudentißime deßciuiß-ßent,utipßde nominepeculidresßeddtcoderent, pimpert td iTwltitudo dd ßdfliones dtq; inteßind beUd trdheretur. D« hiec explordtif procerum dnimiipertrdUdnt, erproßdni iurii controuerßdifiniunt,certif rumor ibm dfferti(r,soly‘

mdnutn

sVI TEMP. LIB. XXX. 187 «Wttwm innumerabilihiis inflruóhim copijs,è'Byzdntioi» Ulyfiam peruenißi , eddem conßrmnntClementis, Veneto^t rumcjiUter^, mugnui timorGermanis incutitur,i^oricif^ pr£fertim,qui proximii barbdroru incurflonibm dbdfldpe cord,rdptos inliruitutem liberos cum uxoribus, zy frdtres truciddtos,incenfdq; icdificid, repentind belli cldde conf^e^ xerdnl.Ydntderdteddecdufdredire inPdnnonidm Solymds num,ut vienndmexpugndret, dcuiuimoenibttspdulodnte ßrtiterrepulfuijcü ignominiddifceßißit, dutfiGemtdni d« ce Cdvolo Ciefdre contrd prodirent in dcié,de totius firè ter^ Ydrumorbisimperio decertdret: ipfumenimfeunumeffe, lt;td quem Romdnorum imperium legitimo iure pertineret,di cerefolitumßrebdnt.ÖJionidmmdgniConfldntini,qui uni iierß orbis Auguflus imperdtor extitißit, fedem,G“ fceptric dtq^ urbes eius imperij teneret,utiproduus Mdhometts,ex=s pugndtd Coßdntin opoli,cr Conftdntino fupremo Grlt;ecoru imperdtore fuperdto occifoq;, l)£c omnid iurebeUicdpta Ottomdnicifregnis ddiecißet.Proptered quum deCdrolofer mones inciderent,uelliterie/criberentur,€um «onCfprew, fedüi/pdnitc reg? fuperbddißimuldtione uocdre confueue» rdt.pldtus enim tot ßuis nuiorumqi fuorum uiüorijs,quibut i Micotide dd Erythrd:! Indici^i nutris dngußids, et db extrt mis illyricißnibus dd Armeni£ terminos imperium protu-i lißentjdecorum mdxim'e çr nominis fuifamd, dignumputd^ bdt, inGer}ndnidmpenetrdre,terrorem,clt;edes, incendia circumßrre, oflentdreq; dciem, ut Carolum dcerbißimit fuorum clddibuspermotum,ddpugndmprouocdret: /ße^ rdbdtenimeum nequdqitdm uniuerfo pralio certdturumt quöd Gemtdnos per cdufam Lutherdn£ fuperfiitionisin^ ter fe dijfentire didicijfet, undeftbi non dubidm, ercvfo troa

PAVLI lovn HISTOR.

phxoexdUend infamid, budem pararet, quoi ft eo dtiimo t^fct C£far,ut proiire non iubitaret, cr patentibus campa Cbriftunaftgna committeret, tumueroipfe fua occafiotie ai oplimam ffem exploratis ui^ri£ uteretur, quanio pe-ieflresntagtMex parte nojlrorumcopiof circumiuih iii^ numerabili equitatu, fame enecareyjfe prxlij late jriiftrari, ac iemumftnefd neceßitdte ceientes cy ii/folutos in protererefdcilè paffeuiieretur. C£teru)nfu£iignitdti5ef~ fe ftdtuebdtjtodnnvs iniurioi ieffniere, quein ip[e in Panna aidregemconftituiffèt. K, qudiiquamFeriinanium maio= re femper animo, quàm uiribus, contra fe bellum geren tent contemnere poterat, Caroli tdmen potentiam ueritu^, qui ex propinquo copijs, pecunia, authoritateq^fratri opem bl tttrui effet,d Turcls auxiliapetere cogebatur. Fuere qui ere ierent Solymanum inuito loanne in Pannoniam ueniffè, Polonorumfcilicet orGaUorumcobortantibus iniu^im, quoniainhiC£farem,quibeUdgerere per legatos ftngulari fcelicitdteconfueffit,grauißinu) beüo periculofisq; pralifS implicititm uiierepercuperent ; lüi uerb loannem uti affi’’ nitdte Sigifmunio regi coiuóbim, in Pannonb regno con^ ^icere mallent, quam Feriinanium,utigrauem aliquanio e tribus regnid hoUem Sarmatb futurum. Sei ie hoc quum tuhilprouerô fit compertum, hauitemerecenfuerim hos tnagnos piosq^ reges,tanta infamia liberanios, aieo ut ar=: bitrer Solymanumnon magnoperehisie caußs çy- precis bus permotu, tantum itinerisfu/cepiffe,ffi ueterem potius fuum, Ottomannorumq^principummorem fecutu)n,qui exercenio militi bella ex beUisferere,nihil è uetere iifciplU na fegnidb otio corrumpifinere,finitimos quosep tanquam ueros hoties,pr£da:,uiiîori£aclduiis materia putare Gon’=

sVI TEMP. LIB, XX5C. »8S fue^ent. Quoinftitutoalterniiannituniuerfi^copiaeiu^ cendo,omnilgt;usgentibuSiCum lt;iuibuf coUatisfignif ßnt con greßi, prêter unos Scythiif,bello ßuperatif, fupra uiginti Atcpi E uropiC regntt impcriofuo Aiiecerint. FertHnam dw, ubi fit certiorSolymanu prima agmina per Thraciant txtendi^e,iid eum sum muneribus ey xquifiimit de pace fix dereq; manddtif, tres legatos mittit, quorum princcps er at J-eonardus t^egarola, nobilisVicentittus literaru ZT muU tarumfinguarum peritia infiignis: ij in Tribaliorumfinibut obuiam fiaéii Solymano, humaniterq; fufcepti,nihil plus re tulerunt, quam ut ca^afèquerentur. Hilt; Katijfionjt nuiic ciatis, Cifiar Germaniiit proceres,legatosq; liberarum ciuu tatumalloquitur,docet in eo comuni zr grauifiimo rerum periculo nihil tutius e/Je confinfu,nihil difienfione calamito ' nbsp;nbsp;fius : proinde exdtaretur ad id clafiicum,quo ficuus zr bar

bar us hoftiscundis cathen as cr compedes, cr templis ac urbibus uaftitatem denunciaret,fi; conftantifiimo animo pa ratum ejfie contra hofles proficifii, ad tuenda religionis cau fam,acnominlsfui dignitatë,fiipfi firtiter cralacriter co:; a^s copifSjChrifli uexilla cr uidriccs aquilasfequerentur, dtq; una more mdiorum,pro falute omnium O“ uetere gen^ ttsgloria bellum fiuficiperent, acciturumfie confi/lim ‘ttififia’s noru zr Italorum expeditas cohortes,magni roborisauxbc lia,quibusGermanorit flatariiclegiones firm.arentur,Cle‘: Wenternq^Pontificem in has apparatus magna auri uim col laturum,uti eßet poUicitus,fit hicgnauiterparari çr cgrec giafiide adminiftrari didiciffit. Ad crf principes legati^ propenfifiimis animis re/fioderunt, in animo efifie Gcrmanis omnibus, ut abantiquifiimistéporibus fiadu meminifient, falutepublica çrcomunem omnium, imperijq; prafiertim exifiinuk

PÄVLI lOVn HISTOR.

exijlintAtionem tueri, propulfare iniuritif,cr Cbrifti((n£ r9 ligionk hoßes beüo perfeqHi,Clt;eßtrem uero prolixe coüau^ dare^quißeo beüo imper at orem futurum proßteretur, Gf externa item auxilia defendendis adiuuaniisq; Gernanis fet adiundurui. idcirco ipßjfiaterq^ Ferdinandus durent ß~ dulo operam,uteaqu£ufuießent, mature diligenter expe^ dirent, ipßis enim ex uetereßrmula tabularum Romtt» nilmperij,uti eßet deßriptHm,lt;eßimato prouinciarumdt» que urbium cenfu, deleduros milites er ad condidu vien» nam undiq; in una caßratranßnißuros. itaq; fitdecretutn efummacocilißut in aliud tempus Futheranicauftecogiii* tiodiffèratur, aeterisq^cbtrouerßjs et rebus omnibus poß’‘ poßtis,omnesinunum belliapparatum animos intendants IgiturCatfar Alßnfo Vaßio in italiamperfiribit, ut ueteres pr£ßdos aduocet, er per eos cohortes conßribat,et quantît maxime poteßfclopettarioru numeru m paretjßmulq^ H(’ fpanos omnesTridentinis alpibus ad fe celeriterin i^oriettnt adducat. Andre£quoquc auri£ iniungit, utpari ßudio trU fernes acplures onerarias militariter exornet, eraduerfui Turcarum claßem in Grxeiam traijciat.Accerßt etiam é Bet giOj'Burgüdiaq^grauis armatur£ ornatißimum equitatu, er ab Hißpania coplures nobiles ueteranosq^ milites,Gr ßhi quoq; priuatim,(ohortium pretorianorü nomine,duodecittt tniliaGermanoru, exhis qui in ttalia pluraßipendia meru= ißent,mercede coducit, quibus pr£ßciuntur Miaximilianus Üeberßenius, atq; Tamifius ïtalico bello clari duces, vni GaUinuiltisdecaußs, quasßuo loco memorabimus, nihil iuicbellofeßmifcuerunt,rexqi Britannusab infamirepu^ diokgitim£uxoris,qu£C£ßariseratmatertera, uti plané tioßis^deprauatumerptnitu^alienum ab amicitiaerre^s livio^

SVl TEMP. LIB. XXX. 1S5, UgioneMimumoftendit. interea Ckmensdabaf openmut pecuniieèigu^iloribiKundiq; cogtrentur.uolebdt.n. in tM to rerum difcrimine,ttti communem omnium parenté decex bat, er^ remp, pïigclarum pietatii ftudium oftendere,coni: cilic{ndispri£fertimLutheranornmanimis,(]ui eo benefit cio at^} ea liberalitate ad fanitatem reduci pojjèuiderentur. EratiCrdriumPontificijimperij penitia exhauflum,fupe=s tiorumtemporumcaldmitdte,recetttibM^iaóiurii rfc im'* pendijs : ndm Etrufco beüo decies centend milia aureorunt nummit expendi/Jè fèrebatitr. Ç^uamobrem in (endtii decree tam eft,utquincii decumdfacerdotijs imponerëtur,^Uiie res, minores fdcerdotes,fctcratdsq^ uirgines, et facras hojpitales domus uebementer afflixitmam exaéiores cu imperia in pro Mncidsemißi,d!i priuato qa^fluiftuderentjincredibili acer bitate hamana et diuina omnia perturbabät, adeô utpleritj} facerdotes tëpldde/irerent,etpafiimfacratd ud/aetantilt;]ua donaria coflarentur.erät cr^ui priedia dicata altdrib. uen^ ditdrct,utdecumlt;c folucreturjuecfiboneftißimus/àcri belli pr£textus,dc extrema propè neceßitas inuidiä leniebdt,qHo nid Cardinales ^ui opima facerdotia poßideret,immMS eua ßratjcfttaß iäis ad tucda Komanic aul£ aplitudinë, defolito uitic /plcdare nihil remittere tnoderariq; liceret, (juü ex 4d=gt; uerfoplerißj^ egétib. ultimauita:alimentdraperentur. Per hucmodücodéîapecunidjHippolyfus Mediceî Cardinalif, qui bello interßt, Legitte efficitur, ut infitmmx nobilitatif excelßcf; animi Legato,ßimma authoritas et dignifas emine^ ret,eoq; ptgnore tradito, Clemcs propefißima uoluntatë er ga Cdßarb pr£clarc tejhretur. In eü ittiienë alterii et uigeft^ muagentë annÜ natura fèrtuna'qi certatim maxbna dona co gefßerant, fpecie formaq; corporis ac ingenif rara fxlicitate in/ignis erat, et ßup hiHcl^^eàûciila edfndo, don^do^»

PAVLI ïovn HISTOR. rdlisfitm^confecutus^ädeo ftudmpopult comouerlt;ü,ut ßig=! gilldta Clemctii c(MriM,ciU(idÄiiaturte fimilitudine, LcontJ patrui memoriam reuocdret, çy' opes iam uel infants ipfna fumptibuspareseffecceperät: nameiClemesPompeioCo* yina, ad üeapolim,uita defun^h, eins facerdotia ac officia, qufierantamplißima, contuleratjquanquameffit ætatisat ingenij uigore ad traiianda arma,quam ad obeüda facra pa ratior : propterea quu exle^lißimis hominib.comitatum in ftrueret,aliquanto plures milites, qua togati uiri ac antißi tes proßcifcentem funt fecuti.Eius aduentus Ratiffionlt;s cu i Clifare, ferdinädoq^ rege, tu à Germanishetanter exceptas eft: nam ingentêpecunia multosq; uiros ftirtes,et notas een* turiones, acmilitaresequosadduxerat,etfuperh£c ftneul* loßaftuCardineicultus, oris habitum ingenu£ promptiq; uirtutis plenum praiftrebat. Igitur confilifs cum Campegid comunicatis,atq; eo in Italia dimifto, quod turn maxime ner uoriidoloribus laboraret,magnaauri partem effiudit,con* ducendisoih inilibusequititHungaroru, quosfe babituru Terdinaduspromittebat,ft ad eos infinibus Panom£ difter* fos,atq} Oper am aduerßus Turcos nauare cupientes, ftipen* di'a mitterentur, tranfierant enim ad Terdinandum duo fu* pro c£teros duces TalentinusThurdcns,cr Bachithius Pan 'lus,hic TribaHns erat,iüe Hungarns, admirdnd£ uirtutis bo mines,fedfide inftabili: nam uterq; apud Solymanum in nore habiti, diu inTurcarum caAris antea militaranc,ac de mum non ignobili trasßugio ad ioannem,atqi inde commit* tatauoluntateinGermaniam uenerant. HisHippolytus le* gatus ftngula uexitta honoris caufa de manu tradidit, in queispi{l£ erant imagines crucißxi Seruatorls noftri,ad commouendamuelin ftrreis Lutheranoru pedu'ibuspie* tatent

SVI TEMP. LIB. XXX. lOo tätcm,dddidit etiam ueftescxauropurpurdq^ militares^cy ficäs itdlicM, dureosq^ torques, nec/epdßi füllt cor um in^ ^ctes Mimi Uberdlitate fuperdri,quü pdulopoftetequuin inßgnem curfu, er glddios more gentis incuruos,xqudta ntuuere rependerint. Idtn prima, Turcarum dgmitiA Slt;tnM ih dridin perucnerdi!t,quum lodnnes drma, expedit, Gritto ne^ gitiumddt, utStrigsnijdreetormentisexpug^t.Situmeß: Strigjniuin in ripd Ddnubiftriginta pdffuum mUibiis db ur be 'audd,eiusdrxegregicmu.nitd, Fcrdinadipraißdio tenegt;: bdtur. tgitur Grittus terreüribia dtq; ndudlibuscopijsdiu anted obfejftm, ddmotismurdlibus tormentisdggreditur, cuniculidguntur,perquos fuppoßtis ignibusdbimo totm corrudt imrits, dtq; extrema: in propugnaculis piim^jfers reis pilis decutiuntur, eonfißunt tarnen ßrtiter in tnuro Cermani,feq^;dcerrimc ßrtifimeq^de/indunt, fed cuinre^^ rum propé omnium inopia laborarent, cr minus falubri aqua utercntur,pluresq; morbus plané fcuus inuaderet,de=» ßierata faluteàPofonianisduxilia, uexiïlo er fumo inters diu, er noéhi ignibus peter e cccpcrunt.F.rdnt Pofonij Tha mas Agrienfis epifeopus, er Vulcanus iureconfultus, Caefa^ ris Ferdinandiq; Ic^tus : ij cognito Stri^nienßum pericu^^ lo^d Vienn^e pr^/r^lum confcribunt,hortdnturq‘, utpri^ ufquam SolymamisSauiitraijeiat, deduélisc Vienna pr^Cx ßdi/s, er demißa grauiori claßi, terra fvmd ftumineq} Da^ tuibioobfeßisOpern ßrrematurarent. Grittusenimincons ditam multitudinem Vn^rorum er Seruianorum, admix, tis TurciSjin cailra contraxerat, nequaqudm idoneam fußi ntndo pra:lio,ßaperitis ordimtm dtq; militixin fubitunt pugn£diicrimenadducerentur. Pr^erdtViennenß pratß^ diocundisq; Ferdinandi copijs Catianer, quem fuperiore 3b

PAVLl lOVII HISTOR.

fietlodiuerfitsTurcaicgrcgiacuinhude Vienna manidde ßndilfe manorduiintis. Erat Cdtidner ßcuti in coferendd pn grtA fèrtii çr impiger,itd nonfemperfobriui,^^ tiirbidiu iit fußipieditconftliß,dldcritateqndddm iiidtiis pcruicdX» ßuequbd Turcdiputdbdt ad oppugiiandu V icnnam, uti af canbeüi,protiniKdduolaturos^Cr proptcrca eamurbetit nulla ex parte pr£fidio nudandam iudicabat,liue quódfatü umum in fola claße futurum drbitrdbdtur,terreflri itinere nihil tentareconflituit,pr£termittensq; facile pdtrandicrei occaßonem,pofonidnis rcfcripßt,ut üafaditK, quantdf hd^ bercnt,propugnatoribuiitiflruerët,polliccturuercgt;fepaua lopoßgrauioranditigiamaioribui tormentii refertd,atq; exornata more maritimarum triremium,ut Nafadqspr£lt=‘ diocffent,continuofubmiffurum.Vngari Nafadiat uocant nauigia obloga remorum ordinc ualde expedita, birembtit fgt;riedatorqs,qu£ in mari noflro uifuntur,difciplina celeriti teq^ fimillima: eint generic adfexagintd in flatione er an t cif caPofonium,qud4 uirGermanut,cui Corporano cognotne fuit,rei nauali pr£poßtnt,uti Catianer prlt;£fcripferat, dedu citjdcremige militeq-ct'minoribuftormentit complétiez conßlio,utin Comariainfula,quampdulo inßa Pofoniunt Iianubiutefficit,defertum quoddam cafleüum occuparet, dtqßnde,cumgrauiordnAuigiaenaualibui yi€nn£ demiß fddpplicdjfentj'n hoflium clafßm inueheretur. Ea er at in obßdione Strigonij diflributa in flationes, ut ßumine nihil omnino obfeßit importari pateretur. Dum hdtcad Po[oniu farantur,Grittuiperßreculatores de hoflium cofllio flt cef tior,erdnt enim permulti Hungari in partibus Eerdinandi, qui non ualde turpe ducebant,uti libido flrret, hac amp;nbsp;iüac tranflreigens enim eflvra,pro:fentis tantum ^nara common di,

SVI TEMP. LIB. XXX. 19t tuentuumJ^c^idtriXjftuiiorü coinutationentiigtKk! pcregauilelgt;at,adeoutnemo ^rcin partibus Ioannis ejjet-paulo notior atq; nobtlior eques,qui non aliquando cü Fers dinando regemilitdffet,necfatisßrma ctiam fides erat apud fdcratosantifiites,qitinon femel animos atq^ opes altcrniS 'ßrtuniC fucccßibiis applicaficnt. igitur Grittus celenter cos ßlium capitprtCoccupandi hoflis eonferendlt;£qj pugiM, pri:; nfquamgrauiora hoftium nauigia Nafiadifs coniungantur. Erant ei Flafitdiif n umero Pofonianis jêrinè pares, gubernoi torumuero fiientiaamp;militum nirtute aliquanto infirio=! res,qiiamobrem in Ijm compluresfigittarios fclopettas rios Turco/, d:firibuit,proponitpr£niia fingulis,qui /ficiia tuinfaciniisedid£rint,atq; onines ad prtefiandam gnattitet dtq^ccleritcr opera coljortatur.nec moraaduerfo amne per nodemadhoflesmagnofilentioprouehutur.Mpofonianii quiiamadComariamperuencrant,ubiexpulfiiremorumy renuntiantibusIfieculatorifi ?Mi{iffj5,dc aduentulioftiu co» gnofcunt,uel)ementerperturbantur,utii plerumq^ folent, quibus prjeoccupari deprehendiq^ contingit,dum injidia l)oftiimgt;liuntur.Eratpr£pofitusquinq;Nafidijs Pe/lanus, fènex,negotii naualis admoditmperitus, ts Corp oranum mo net,utcögreffu)n deuitet,atq;fefe Pofonium recipiat,ipfiim ipofiremoagininetotiusclaßis terga ualidißimis Na/adijs eßedefenfurnm,nonc]fe credendum hofies nifi magno, de caufa or certa cum lfie,ueluti rebus exploratis, aduerfo ant ne fi{biilje,procnldubio totius confilij decretum pier Hungit roshoilibus ejfe delatum, profebhonemq; proditam,fatis ljonefiumuideripojfeeum receptimt omnibus militio; non ignaris,pofiquamgrauiores nauesnondu aduencrint,quai ttiam Catianer expedandas eße protceperit. Corpora*

Eb ij

PAVLI lOVlI HISTOR.

nus ingenioferox, nihil de Peßani monitii ad aures admit'! tit,ßue quôdfidgitiofum putaret non expeibtre hoßem uî= trô ßtbeuntem,pr£liumq; poßentem,ßue quod ßuorum uir tuti nimium conßßei, dduerßriorum uires nugnopere de* ß)iceret,er^ prjelq fignum pr£ponitur, diuiditur cLtßis in dciestres, Peßanus omnium primus prorumpit,proßuen* tisq; fecüdo curßt cocitdtiu hoßes ddoritur,eo impetu qud* luoreorum Nafadidiperßmgit, primuugmen perturbât, nugmsm uidhrießiemßquentibusprtebet.M Turc£con* fertisiMtiigijs ttim atq; impetum inuadentiuin conßanter excipiunt,ßt prslium dtrox,omittuntpleriq^ remos, contiS crglddijs remgerunt,tormentorumßonitu dc fumo,et diß fono cldnwre tot ffntium,omnisoculorudtq',duriumufuf eripitur,dd h£c,nebuld crdßior,utißt,ortd diluculo,itd din nem totum cîdffes ititexerdt,ut riAuium mdgißri nonpl/t ne perßicerent, quandm i'npdrtemfleilendiremi,ctpro! r£ eßentincitdndi. ErdtTurcis fluminisimpetus mdxitni grduis or dduerfus,fed ed miquitds coniunéîa, inter ß eorü nduigid mdxime conßrmdbdt,ddeo ut contrd,ueluti £qud* tdcondicione,Poß)nidnorum oculi dduerßs orientis ßlü rddijsßrirentur.tum uero Turc£ diß:ußd nebuldtdiitdnt uimfdgittdrum ddu erßs nAuibusfuperßiderunt, ut propu* gndtores ßmul er retniges bis confixi,filopettorumq; gldn dibitstrdiecli,tnfugdmuerterétur. }neo tumultu Pefldnus

P'tgndns interßcitur,Corpordnus cum tredeciin o* tnnino i^dfddiis,qu£ celeritdte reliqudS dnteibdnt ,dduerß) fiumine profugit,reliqu£ dutdemerguntur, dut defiUenti* bus in proximds ripds militibus dtq; remigibus,udcu£ cdpi* untur,ex mille er ßptingentis bominibus,qui in PofonidnA pterunt cldße,ßre qudrtdpdrs interiß,c£teri terreßri itine re

SVI TEMP. LIB nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipx

re eu(tpcrunt,nonnulli etiam Ciipti,dimßiq; ah hoftibm non tmdto pofipofonium funtrcuerfi. Po/t idpr£lium,Grittui, quód cuiücidis luhtl profècerat,et duo murahu torinenta ab crebro ufu, utiaccidit,jiruefaóh métallo, di/ruptafuerant, arcii oppugnationem intermifit,ratui circumuaüatum ho^ fiem, non diu obßdioni! incommoda,tanquà de/ßeratifpojl ttaualemuidhriam auxiliß, eßetoleraturumrSubidj^me tcmpus,Plilßani,qui m agrii urbium Aemilite uiit ftatiua hlt;t buerät,jirtilißimiq;tra0his incolas circa Scultennäet Gabel Ium ainnesad Padumußq^magniidetrimentii afflixerant, adalpcsperuenerunt. P.rantin eorum caüris ßupraxx. mi ha bominum, fedtertia ßrme pars inutilis turb£, cum tan=i tum feptcmiliaueteranorupeditü cenßerentur,cumultis enim impedimétis etiumêtis onufti uetereprifda,ßcu ßrtn nas ßuas omnino deßrendas eßßeiudicabant,adeo, utnecßcor ta uoluptatum inilrumenta relinquerent. Hane militutn licentiamatq; luxuricm, quumVafliuspreicipuecommeaa tusinopiam ueritui,cafligandoiubcndoqi col}ibere,ßarci^ narumq^ numerumprxßcribereueüet, ad Atheßm militaris feditio exarßt. Honmilli enim centuriones opulenti, qui» busadeo longinqu£ amp;nbsp;periculoߣ militiiH labor erat ingra^: tus,concitare uulgusmilitum,çrflipendiaflagitarecape^ runt,adeo,ut non exceß'uri Italia uiderentur, nifi conßerna, tis or in unum animi decretum conßentientibus pecunia /bl ueretur.Vaßius,quiadminuendam ipßus exiilimationem, à paucis inimicis aduerßum ße exagitari multitudinem baud, obßcure inteüigebat,dißimidandum in prxßens ratus, qu£s damtempori neeeßitatiq; tribuit,donatiuumq; pollicitus, quumadC£ßaremperuenijßent,m(nßriii flipeiidij pecunia cohortes pacauit,Gr in Germaiüamßublatis ßignis eß proß

Bb iij

PA7LI lOVlI HISTOR-^ui,necmulto poß Itjlicic cohortes funt ßctült;e. Tdnitie* nim aldcritate in Cißtlpind atqnt to^^ta Gdllic(,Piceno,Vnt bria,totag;paßim Etruridmilitesbcüoaßueti nominti de^ dcrunt,ut dupltciitum ßgnorum numerttm ejuif}; prlt;efcâuS (idducerct,cr Vaßius nonntiüos nobiks Circumpddctnos o* pibusinßgnes,quosprießäurishoneücirdt,ctr in mdgnos bellicidppdrdtus ßimptus ddegcrdt,ßeperdnte militum jnul titudine,cummdgndinuidid repudiare dtq^ relinciuere co^ ffretnr.non enim Itdlos tum pritnuin l£td pdce perßuentes tdntd promptitudine uirtutcq; dnimi Cdtn dncipitem dura^ ntilitidtn ßbituros crediderdt,ut prxeipueGernMnis opent ferrent,d quibustotclddesdccepißent, proptcredpotentef opulentosq^ rogdrdt proHxeq; inuitdrdt dd cdpeßßnddnt laudem,qttibus clientes dtqucoppiddnos minime ddfequett dd ßgnd defuturos iudicdfßt.lddutem inuitus fccit, qiionid ei certum militum numeriim C^fdr priefinierdt, iii]Jerdt'q^ ut c£terisreie£lis,ßgnd çÿ cohortes uni tdnttim ^etldtiH uirtutis zr ßdei ueterum pr^fedhrum commenddret. lifue rc KidrtiusColumnd,Petrus Mdrid Rubeus,PhilippusTor meüus,iodnnes'Bdpti{ldCdüdlius, Tdbritius Mdrdmdldus, cr qui nouißimc omnium dip es trdnßere, Pyrrhus Stipicid nus er Cdmillus ColumndjMdrtijßdter pdtruelis, ueteres priiefedliomnes,erbellicduirtute, erßudio ergd Cdßäreni ddnwdum iUußres,inhis cohortibus fuere dmplius qudtu* ordecim milid deleélorum peditum, prxter uolutarios, qui undiq;Vienndmpoßed confluxerunt. Secutus eßlegionei PerdindndusGonzdgdcum duobuscircitermilibus gdledto rumequiiumßnquibus fuit did dbAlfonßo Ateßino mißd, er trecentiueteres Kißdniéquités, er Grdcorumdliquot turm£dcceßire,erhispleriquec totd itdlidßne ßipendio nobiles

ÎVI TEMP. LIB. XXX.

nubiles ilrenui^i équités,qui uiitea ordines duxerätü: exifli ntAbdiit eniin fe ignominid notutos iri,fi uti deßdes paru pij,facro bello minimè interfuijjcnt. Hifc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multitudo

ad lialam,fidinis célébré oppidii,nduigijs impoßta,fecunda amneOenoad Boiodurmn, quad hodie Patauia dicitur, Danubiumintrauit.Subid quoque tempus C^far inßjeüis Sequanorum cr Pelgarum alis,qult;c eraiu mirific£,tormen tisq; mMoribus,qu£ tiurumberg£ prxfenti pecunia compa rarat,ratibus impoßtis,a Kati/ßona Lintiumdeuebitur. t^unquam totnaHium,totqi miiitum i Romanis ußque tatt:; paribus Danubius tulit .Rrant maximi Untres, ad effigiem terreßris ledtficij cum cubiculis, er porticibus fabreßaüi, uifebantur latißimxratesequorumagmina deferenteSiec rant nauigia tabulatis conteikt,plena commeatibus,prêter hxcßnnumerabilisnauicularum multitudo intermixtama^* i^ibusnauigijs fequebatur,undique audire eratconfalutan tiumacclamationeSjtimpanorumq; er cornuum ac tuba^ rum cançentus,er cum nauigia deßußint,etiamrip£ ßon doßs arboribus conue{lit£ ßnuoßperamaniq;fluminis,ad iucundißimum quoddamß}eitaculum,equeflribus atque pedeihibus copijs complebantur. Interea Solymanus, qui fextis er quinquageßmis caflris Belgradum peruenerat, Sauoamne multisßmulpontibus conßrato, intiumerabilt;e km equitum muliitudinem in Pannoniam eßßudit ,relifio in dextra Danubio, paululum ad l£uam deßeäens ,ut in^ ta(l£ßcperiore beÜo regionis copijs uteretur,er in Va* kriamprouinciamlatè fertilem, er liorico ad meridient coniunélam, qu£ Stiria hodie dicitur,reéta contendereK In eo itinere Guinium occurrit,quod Nicolizzii uir ßrtis domeßico potius quam externo pr.eßdio tuebatur. id eli

Bb Uij

PAVLI lOVII HISTOR.

oppidum non longo ab urbe Sib.ma,in plano po/itum, gud dratonecmagnoambituGr modicifciuidem manibiis an= éium,tenucOpibus,erprorfusignobile,nißab ignominia Tur car um claritatem accepiffit. Igitur NicolizZitrcftäis propugnaculis,rcpurgatafpfja,oppidanis er paucis militi bus animo coßnnatis, uelob id pr£cipuè,^uèd in Turcaru caßris nulla ejfent tormmta )nuralia,uircs mir.asc^- täti ho^ ßis a)ntemnere,feclt;-adextremumrerum exitum tuericon^ flituit,utindebellicie uirtutii er conßantije babiturus fa^ tnd)n,aut ß cuin oppido cadendumßret, Pannoniorum fi=‘ dei er ßrtitudinis prlt;£claram ßecicm xditurus. TTabraimus ipfeBaßarumprinceps,cuiSoiymanus,quodn£miniun(iua ab OttomaniS datum meminorant,fupremiimperiipoteßa= tem communicarat,ad Guintiuin prouedus, Nicolizzif dem promißis er minispertentat, nouerai enim bominent liabraimus,dum illeByzantij Icgationis munere funger^=: tur,eumg; ueluti uirumßrtem ac indußrium,ßbi er Soly» nianoconferuare,qu'amomninoperdere cupiebat,fcdquit aicolizzd nibilpacatum,nibilqi demißum reßronderet, co= pi£ innumerabiles in coronam meenibus adnwuentur,agun tur tribus in locis cuniculi,ut fubditis ignibus meenia ab into difruta ßangerentur. Ca;tcrum,quum difeiffb erproruett te tnuro,Guintianipr£fentibus animis introrßis munitio-nesextruerent,ercuniculisdiligenter,uel'a foeminis obuia iretur,ac in {latione ubi periculum poßeret, audaäer con^ fi^erent,er multiutrinq; tormentarijsglandibuspeteren^ tur,UabraimusagminaAfaporum, atque item ianizefo^ pr£torianos,ad earn muri partem conuertit,qu£ meridiem /}gt;eilat:àSeptentrionibusuercgt;,ubimultipaßim colles exur gunt,oppidoq; imminent,curulia tormentaperducit,eo con ßlio,

SVI TEMP. LIB. XXX 194 filio,uttcrgd propugiMntium boftium^ab excelßoribiislo:» ciiintercedenieoppidoHerberdret. Ed m noiiftdtimdiii= mdduerfd,indgnu)n Guintidniidttulit detrimentum, quunt codent tempore dduerß fclopettdriorum Gr fdgittdr'iorum miltitudinem uixjirre poffènt, ducrß uerô plninbeis pilis flertterentHr,erdnt ed tormentd non diruendis mûris,fèddd cdinpejlres pugnds idoned,leuitdte ey breuitdce expedita, itd ut commode fubdudisrotis ßnguldcdmelis ßtiigulis ue^ berentur.AtEiicolizzd,cliidnqudmßtorumcldde percul= fHS,fefe non deferit,fubldtdqi ex d'dtficijsmdgnd tdbuldtorii dtq;aßerumnmltitudine,perpetudm numitionem intror-fus d muro,pedes duodccim erigit, qud milites proteéii dt^z que occultati commeundo cr propugndiido,confrere pof= lent,eo fubitdrioopereperßiio,TurcieiiKertis demumiâi bus tdbuldtd petebdnt,itd ut pduci,Gr cdfu quidem, uiten» rent. Sed quotidie no pdruus numerus foemindrum puero» rum Oquot; fenum uulnerabdtur,qui conclußdomibus cum pd r.-tndis dlimcntis,tum fducijs percurdndls udcdbdnt,qucgt;d in ligneds domosßec^uentes pil£ terebrdtis repente tdbuldtis in nihil tale expeddntcs inciderent. \nterim ducenti ßr» mcequitesEurc£ccdflrisßgt;eculdbHndi prddabundiq; uU trdlticofladium excurßonemßcerunt, qui, quum diu ud» gdtidd Leopoldium uicum perueniffent ,incidere in inß» diM,ßc ut inter dmniculum,qui Hide prdßptis ripis pertd» bitur,Gr mediamuiciregionem ,qu£ publicum iterpr£» bet,intercluß ßrme omnes db Hungdris equitibus c£deren» turaut cdperentur.Leopoldenfes enim ingenti üipite pr£» long£ drboris itd militdrem clduferdnt uidm, ut cum is ßi» pesinlignedtricubitdli columnd dd librdmentum fußten^ fuseßetGrindxeuerteretur, facile quum uellent in dire»

Bb V

PÄVLI !OVn HISTOR. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;[

tfumtXtenfbftipite i Iteua. dextraq^aditum äperirent\ uel to contraria ratione redui!hper obliquum, leui momtnto frtecluderent.Eaenimcratagre/iismachinie ßmM,^aod eßetutidiq;arinataprteacutKranrorumtruncislate pronti netibus, ut Turœ etjuites, ejuinec artificium moliendi j uerant, nec quin infeßis ingentibut ßimulit induerentuf, tranfüire audebat, tanquam indagine clauft, caperentuf- ■ Pritfeäus dhe Pauli Bacbitiß cui 4 uitio di/iorti cruris Clau dio cognomefierat, detruncata humeris hoflium capita vi^ ennam detulit, er ad omen uichri£, ßjeänculumq- cocun^ tium undiq^ militum,in meenibus pr^fixit. Tum uero ex ca ptiuiscertiuseflcognitum, duplo amphores copias, quant quifquam rex Ottomanus ad bellum eduxerit, er ob idßte innumerabiles eße in ca^i^, ipßimcp Solymanumßne ralibus tormentis aduentare, ut quainprimu coÜatis ßgnis, cumCi£ßareconfligat,dutßi hoßis armatus nonoccurrot, ßrro ac incendqs cunéln obuia deuaßet. Eadem quoq^ lega^ ti Eerdinandi retulerunt ,quosferica talariuefle er ßngu= nbsp;nbsp;,

fis argenteis paterif donatos à Guintio dimißerat : ut literas ad Ferdinandum Ciefaremq; deferrent, easnostuM uidimus inoblongoerperangußo dentatai carthat uoluini »e dureif atq; caeruleis Uteris Arabicè fcriptoi, obßgnatasqs dureo ßigiüo,erfdcculo purpureo inclufas, utpote qu£ tan tis inuolucris barbari uanißimiep regisfuperbiampra-ßr^! rent, in his enim ufurpatis nudtoru reguin titulis tumidißi^ mèfeterrarupropèomniu er gentium dominumacimpe* nbsp;nbsp;(

ratorem prlt;Eßcribebdt,ßed fumma h£c erat,fe uindicandis in nbsp;nbsp;'

iurijs,quas loani regi beneßeiario atq- amico fuo intuliffènt domo profeihum in Pannonia ueniße,proceß'urumq; infèflo exercitu in ipfirum prouincias, aeß quis contra reßflerct, pr£=

SVI TEMP. LI8. XXX. t?! piUo certaturufecundißimis dufßicijs Dei optimi indximi Crt/idhoinetis, cfuipro iuflißima cctufd ftdre confuefjènt, Vroindeß regij nominii memores ejfe neüent, cr dmtdti progredermtur,uno prdlio finiri pojße controuerßddtcli ipfostotius orbis imperium in prismium uiéhriie, dut dd^ turospratinus, dutdccepturos. Cxteru legdtiy uti ex captif uis udrijs percunéintionibuifuerdt expre(pim,mu.ltitudi* nemquinciudgintdmyriddHni in cdürisejfè rejirebdnt,amp; tormentdienedcurulidcirciterfrecétd,èquibus longè md^ ximd uixdnferini qui magnitudine pildm emitterët, cdflra pletid eße omnii opul£ti£,ßecuritdtK,ßlentij,dißciplime, So lymdniiipßum.ßßuperßitionemdemeres^dbicquitdte^con^ tinentidßiberalitdte,mdgnitudineq; dnimi tdntdßrtund dh gnuuiderßßdturdeßßeßiprd mediocre, hdbitu grdcilioret ceruiceoblbgd, orecdndidocf'exdnguijdco/ßeopropemo^t dum ndfi, atc[; eo plurimu ddunco, rdros pdtere ddpr£toit riiidditus,ßd eumcunëktbenignitdtvs oßßcid perHdbrdi» mumburndniter implere,ldutitidm ßbicdflrenß nure tdr^ gé prxbitdmßuißße, nibilcj^ ßibiextrd uini deßderiu defuiße unqua, uniuerßum exercitu egregii aliueruecinis cdrnibut dtq^ orizd,nullü pdniseße ußum, nißßubcineritq ZT tumut tudfißequosin uniuerßum capeüri pdbulo cotentoseße,cu^ iusmdgndcopidme£regionefßerant: nd prdtd nequdqud detonßdßdlcibus,qu6dlßonte tulerint,priealte adultum er pldneßccdtum prebSt : unum eße in cdürif Hdbrdimum,dd quem ueluti ex £qudtd cum Solymdno mißturis imperij pox tefldte,reruomniumßummdre/}gt;icidt,ei{eßreingenio exceU ßo,grdui,expedito,et dd uirtutc exorndnddm mdximi pros cßui er liberdU, penes bunc mdximdrum erßecretißimd^ rumrerumdrcdndrecondijddeö ut Solymunus in eins uiri

con=t

PAVLI lovn HI5TOR.

coiißlio,ßde,((cuigilantiafecure conquiefcat: ab eojproxia «lam dignitate teuere Aiacem Cf Caßimium magißros eqtii tum, quosBeüerbecosuocant,buicAßaticorum, lüi Euro^ piCoruSanzachos purere,fecundum hos Michalogli ^Jiußa^ phg nomen cclebrari,qui uolutarijs equitibue praßt. Ufunt eorum lingua Acanzi,qui longé lateq; pracurrere,regiortet explorare,demorari,diflinereqi hoftes,atq; omnia ßrro at* queigneuaflnreßolitißnt,bunc ejjè Turcica fiirpe or tum, OttomaniS uetuflate originis paré, militari prudctia claru, antecedere eu caüra duoru dierii itinere, et ßcutifuperiore bellisßcijßet, ante alios cu centü milibus equitü intra proxi mos Außriaßneseßepracurßtrü. interim Habraimus,quîi plures dùî irrito conatu in oppugatione Guintij cotnuijßet, quödabfcedereincoepto,neqi Solymanineq; ßta dignitatis eßeßatuebat, duoinußtata magnitudinis propugnacula, anteßjßamerexit, h£cnomurummodö,uerum Cfturrim, qua eratinanguloadAuilri.inaportäaltitudine ßiperabat, taetiamratione muri Angulum complexes, ut ex primo, quoderatlatiui cfexcelßiui,frontem boSlium uerberaret, Cfexfecundo per obliquum ip forum latera peterentur. Ed coutinentitotiueexercitus labore, quatuor omnino diebttt fuereconflituta,cnnfummameduéhlaltitudinem,uthinc etiam turcarum multitudinem aßimareliceat. imperatunt enimfuerat ßngulispropeequitibus, omnibuscpfarcinarijs iumentvs,ut cafam Afaporumfecuribus matertam é proxi-misfyluisincaßracoueherent. Scapos enimramorumma* gnorum aut dijciffarum arborum decißs frondibus, aquali Cf ea quidem tricubitali longitudine, ita collocabant,ut aU ternis ordinibus modo reétn modo obliqua ferie, altcri fcilicet alteris impoßti ingentem lignorum jlruem efficerét,

SVl TEMP. UB. XXX. ï?« lt;tdeffigiemlMßinucturm,equii non modo, qtiiin muro confifteren/, ßed ZT ijui intrj oppidum udgari uellent, à fclo petcarqs zx fdgitarijs conßcerentur. Eo opere inmdibili ce kriiateperlróio,repletaq; fojjd, cr compluribut in muro oc cißs z:r uulnerdtii, TurctC, qud murum cuniculo difruptum diximui, in oppidum impetum ßcerunt, quibuf irrumpen= tibuf, ^icolizzd quantdf bdbebdt copidx,uti in txtremo co= «dtuneceljèerdt, bdudcunâanteroppofuit. Sedquum idnt propéiiitrdmurumperuaderent prxtoridni, tantum fidbld* tUf efi cldmor cum eiuldtu db imbelli puerorum, c^fcemiM rum inultitudine,ut flupefdélipotius qudm territi impetum repreßerint. EdcunÜAtioßcutifubeuntes tdrdduit,itddni moipropugndntibutinimmenßim ddduxit. Ndtura enim ßt,uthominestum mdximèdudednt,cumrepente commua tdtdfbrtunA,timeredeßerint. Eomodô, quum pr£ß{ti coi bortiummilites cafligdndo dtqk item uerberando nihil pro* ßcißent,pugniießnifeflimpolituf. ReßrebantTurcic/e in* tegrierumpentisdb arceprießdi/flrepitumcldmoremq;pu tdße,equitemq;diflrilt;ib)gladio ipßs ßtbeuntibuf combu,n* tem in acre confßcxißße,edm procul dubio extitijße diui fUar tini /ßecicm,qui Sdbrienßs omnibw dubijs temporibus cerx totuteldri numine conßerudfjit. CiSteru eiut mirdculi ßdcs apudNicolizzdmrelinquetur,dquo demum obßdione li* berdto, Vienndtedm rem longd percunikltione didicimuf. Porro Hdbrdimui pudore atq; ird uehementißime contur* bdtus, dum ui aicolizzlt;e dnimumperuincere nequit,hone^ flißimif obldtis conditionibus expugndt, ddtd enim fide pit* blicdeuocdtuddfeincdßrdycumßimmo honore uerborum eiut uirtutem commenddre capit, rogduitq; utßrtunx pe* riculumfdceredeßneret, oppidum in eiui poteßate fi reit* Qurum,fiinucrbd Solymdni iurdrettOrin Jfiecië prjißdij

PAVLI rovil UITTOR.

tUc^out Turc£ ueluti tradito oppido rfciperentur. Nzfo« iizzi, qui (X oüingentis firenuis defenforibus tiix tcrti.tnt pdrtem,dtqieam cotifeildm uigHijscruulneribas dcbilius tdm,ßhi fuperejjèmoninerdt, omnino trdnßgendum exifti* mduit.Quidenimoptdtius dcciderc poterdt, qu'dm ipfinn cum pr^cldrafide uirtutiscp Idude retinere oppidïi f zsquot; cuut folduerborumindniutdiiurd tdntam/üorit inultitudmein fupremometudtq^ periculo liberdre? CXHum in colloquia tudlumtintorempriefa-ret, crprxßdijuires ejfuß mentis: tndo dddugeret,dffirmduitfednted oppidum dedere pdïdtu fui/Jè ob dmiciiidtn Byzdntij initdm,fed fiinperpnijjcprohi hitum,quominusi(otummpleret,dGermdiM e^Uippdnis feris uiolentis^ bominibus,quiin pr£fidioclfent,eosqua* que tumuel exordntibus pucri: dcfaminis, ut ipfe exirett tegerrimè permiflffè, Udq^ fe poüiceri Tunis omnibus, qui iïldc trdnßrent,dmicumßre, eisq^ quospoßet comedtus (xcopiddttritte regionis prcebituru liberdliier, et Ottoindtt nicumuexiüumin fummdturrepr£pxuru : id uero’quod ndTurcdfintroducendospertineret, utdediti oppididccd ptiq; pricßdijlßeciespr£beretur,ßeprlt;eildrc omnino ctipe^ re,ßdplurimu uererinedGermdnis de Hi/ßdnis, qui Tur^ cicumfdnguinê induBireligionibus, mdxime ßtiret, tumid tufdäo difcerperctur,ut demuuioldto iuregentium,zr cor ruptiJßededitionis,ddfuneßibeUidifcrimindßtredeudum, debcreeum,quimdximiseobellorebusgerendisimmineret, utfe indeexplicdretßßontededitics'in ueterem dmicitidin receptiuoluntdte ztrßdecontentum eßf'e,ßcuti ipfe quuitt oppido exiret, uti fecurusde fdlute dc reditu, fefe nunqudm dntedexplordtlt;€ ßdeicommißßit. Ad extremum HdbrdU »uSfUirtute dtque dßu liicolizztffuperdtus, id tdntum im=!

petrd’t

sVI TEMP. LIB. XXX. 157 f){frMit,ut lattizeroru decuriam intra portit Urnen admits tmt,quibitiintrodu(iis, çrlüyrica lingua ad potaniunt uinum, cuius tagens eftauida, comiterinititatis,crfibi cf Habraiino cumulatißime fatisfècit, cum neq; Germanos neq; tii/}gt;anosin pr^fidio habui/Jet. Ncc multopo/l braimits,Gr ipfe, qui nonlonge fubfederat, Solymanus i Guintio difcedunt, O“ in Carinthitefines ad Muram amnent fèruntnr, in Leuam longe à Danubio'uertentes agmina, ey penitusànoftris difcedentes, qui iam magna ex parte tris tits circa Viennam poßtis caüris conuenerant, ac aduentunt UoiUum alacriterexpeMant. Eratenimopinioortapri* ma àprafefUs, utißt, ac demum édita in uulgus, Solymanit in t^eoftadianos zx Viennenfes campos aGuintio flatim efje progrefftirum,utequitatu, qua parte uirium erat fuperior, undtcj' pramißb, adem oflentaret, cr ß noßri obuiä irent, iuflo prtclio congrederetur. Sedabearationealienuiditer adeo timoremanteadeTurcis non ab re conccptu, exanis tnisomniumdeterßtjUtqui tanta mole uirium incubuiffet, iantic arrogantie çr tand fafius imperator exiflimatione Crdignitate/ßoliatusprofugerecrederctur, Turcasq- iant tioflri milites ut ignaros rudesq; militije munitionumq; prx fertimcr operum,penitus irriderent, poflquam oppidum lumtantis circumfefßim copiis,ettantisoperibusoppugna turn uiginti trium dieru ßgt;acio capere nequiuijßnt. Ceteri! tribus decaußs id iter Solymanum tenuilß poßea à captiuis compertum eß, primo, ßcuti ipß iaékibant, ut ad Cefarent breuiorecompendio c5tenderent,que:n nondum .lt; Katij^o» KALintiuperueni(ß:,cunils.ntcrq-, Vientiam deuehi cognos ui/ßent: fecundo,quod Neoßadium,uti paludibus cin^m, tttdgno^ tormentorumapparatu or ualido militu prceß»

lt;{19

PAVLI lOVII HISTOR.

^ioßrgt;ndtum,ncqudquamfibi tentdniumejje dccreuijjcnt, quodbhoftibuiinfefjb, in tergo relidh, di vicnndiJt fdUKhominibudminimeßieritprocedeitduin: tertio,ut tu^ tißnnofirtilißimoqiitinere, inter Drduum Sduuinq^ ßußer P to, quum leftdf in exitum prxceps crgrduis imbribtts du-tumnuf ßtdderent, dd Belgrddum reuerteretur. t^ospotiut credimuiSolymdnumperfpeikttotiuiGermdni£dd id bek lum dldcritdtc, cognitoq^ itdlori/ dtq^ Uijßdnoriidduentu, de quorum numero ddeum dmptiordç^ymdiord uero,djjgt;t culdtoribus ueteribusip dmicis deßrebdntur, repreßißl dtii mißrocidm, er tuto eudftdre prouincidm,qudm dneipiti euentunoßrorumuirescoUdtiißgnisexperirimdluijße.Sub id ßrmc tempus quo î^icolizzdGuintij mdximc Ltbordbdt, Vienthemilitdris feditio exdrßt, non modo propinquitdte Ionium periculoßi er pene exitidlii,fid dißunäione dnU tnorum, erdißciplin£conturbdtionegrduißimd, nißdij im mortdles celercm dtq^ in expeélatdm opem rebus propc pef ditis dttuUßßent. Rochdndolfus enim regi£ßdmili£ mdgißtr, quumindduentumC£ßdrKtotqiregulorum er legdtorum io/ßitid pr£pdrdret,'Hiß}nos, qui in Pdnnonidmilitdrditt, urbe excedere, erinproximii cdmpis extrd tendere iußi^ rdt, illi idßefa£birospernegdbdnt,nißmeritd flipendid pr£ berentur,quodviennenßum hofßitijsdßiteti, omnicdflreit ßßipclleililc pecuniaq; cdrerent : in bos Rochädolphus con^ tumdciusb£rentesimpetumßcit, exciti^q; more militi£ dd drmd Germdnis er Viennenßbus, tormentd currulid pro ucxit^ncefedeferunttîilpdni qudnqudm numero inßriorcs, er in oßlongdm regionem coglobdti ßenßm pedes reßrunt, portdinq; occupdnt,qu£ in cdßrd deßrebdt,ddmiß'uri in dU XiliumHil}gt;dnos,qui dudum db Italia, uenijßent, dtqßteitt

Italos

SVI TEMP. LIB. XXX. 159 itahs^qni ut in aliéna. terra,uiribuf eflent,firmiores, anted cumHiJjgt;aniicohortanteVaftiopriuatum fceduf inierant-i Res{operdudÎ!iefi,ut qnumRochandolfiu, uiradmsduni tracundus ZJ' fèrox,annatu{ in equo uebementiuf urgeret^ ZX tormentaproduc€rentur,a)ntraq; liiljgt;ani ôbuerfafclo=s pettariorum cohorte con/iflerent,penècrudelipr£!io certa retnTytantm erat utrinoi; ^rentium ardor ad cofirendas ina, niu^tdeprecantibiK futmnii ducibui qui aderant, non do non parerent,fed promifcue omnibus, minarentiir, adeâ ut Vaßiuf^zr Antonius LeuaiHippolytuiq^ legatut,qui eó «d liifendum belli apparatu A Ratiljgt;ona decurrerat, quuni deprecando orandoq; nihil ualerent,fefe intra proxima do^s tnumrecluderecogerentur.Dumarma quatiunt,atq; ignes tormentii imminent,haud dubie ccele/ie aliquod nnmc Chri flianii rebtn adful/jt.Sponte etenim,uelutiex£qiidto utrina que periculo,rrtilitei arma depreffère hunti^Rochandul/b ira deferbuit,adcurrere duces,dióla fùnt coditiones, atq; aquot;quis auribuf accepta, promifjd item ftipetidia in pacandis utrina queanimis.Antomj Lena,qui infellahiimcris hominitmin ter armatos Hiatus ora conuerterat, authoritas plurimunt enituit,Vaßio pra:fcrtim,legatoq; crLodouico Lodronia inter armatos iratosq; iam depoßto metußfe mifcentibus, PauloanteadCrementium,quodeft oppidum inulteriorc Danubij ripa inter Lintium cr Viennanij Hi/ßani authorc Hieronymo Leua,feditionem mouerunt. tujjerat Cee^r, ut milites nominatim per manipulas atq; centurias^ecenßreii tur.namiemuliatqHeinimiciipßits Vaßij,utcius dignita» tem ergratiam conueUerent, Caßari detulerant, falfum ab toincohortibus numerum militum reßrri,ob id Petrunt Confaluum Mendocium trielifUf pra/réluni Crementiuni

Gc

PAVLr ÏOVII MISTOR.

inilirdt,itt milites iti/jiiceret diligent(r,amp;defcriptif fjgilhi» tiin flipendium numerdricuraret:anted/iquidem pr^fèétis fohorttum iiniuerfdpecunidddbdtur: ut tUi iudicio [uoin tddiuide;idduterentur,quumdifcret£ cohortes tn templïi inflituto ordiite i qu£floribus citdtieeßent,f:y unicuiq- mi^ litiftipcndiumdequxllorèsmAiiufolueretur. lAiliabus no» ttum morondpprobdntibus,umommuniexLcuanidnA co^ horte recldmdre,tuimûtum(^i mifcere caperuiit.H^c ubi ui det Vd/liiis,t]ui initidfeditionum duddder opprimendd effè didicerat,dijirifh glddio in mcdios irr upit,duos,qui feditio fiuscommditones inc!tdrant,cx confcientidfcelerisè tonpla profugereconnûtesuinciriiubet,ex hés qudftionehdbitd, hAendocius cognofcitfeditionisduthoron eße Hierony munt l.euci)n,quiddAtheßm eiustxgt;nßemdtionis,qudm diximuf, princepsextitißet.Itdq; Mendociuf,redd Citfdrem pcrtdbel ldriosdeldtd,breuimdnddtdrecipit,ddmndtusq; Hieroity-nvds ^dcicdo c.ißrorum mdgifiro trdditur,dtqi itn ad minoi rem ignominiam in tabernaculo iuguldtur,uir egregiè lvr= tis,ingenio ualidus,e[oquentid uero uultu antiquis duci bus compardndus. Yerunt Mendocium aliqudnto libentius atqi mdturiusdereo ßupplicium fuinpßjß:,propterfimultd^ ton Mediolaniconceptam, quum Hieronymus in tradcndd arce ipß Mendocio Cigparis literas dßirenti, pdrere recußaß let.Leud (ubldco,c£teri in officio permdnß:re,retuUtqitJleil docitifnff'^ plenißimds optimis militibus cohortes reperiffe, adeo,ut eai res ab inuidis coupon maligneq^ delata,ipß Vd^ ffio apud Ciparem gratia dc beneuolentiamdgnopere coit-firmarit. Dum h£cßunt,fAichaloglus iubente SolymAno,eX uo'untarijs pr£datoriam manum emiPit,duce Capono, qui fuperiorebelloudflabundus ad Lintiu ußq^ prxcumrdti^

kuie

SVI TEMP, LIB, xxy, iôa buk prfcipitjUt iter no intertnittdt,longè lateq; tot a cam re gioneperudgetnriijuje eft inter Cdnubiü cr dlpes,ittd£ CiC fare hoftiuq; copijs certiin cognoftdt) dc demit idpraeftetjUt nMximcfuneftd cr Iniluoftdm Gernidnii dduentuffui mema ridm relintjudt. Erdtper fe Caftonia uir impiger, cr prxdi ttuidn{,fed co etidpromptioreoperdpoliiccbatur, tjned fu^ periofe incurßoneft mdximc lUuftretn dtq; opulentit eudjift ft mentinerdt.igiturintresdlAs dd qttindecim tnilid eqiiitki nwdici^ tarnen intcruaïlisjiuiduntur,in dgrk late, pdgiiqi pr£ftrtim,cr infttga pletM timork atq^ tumultuf,magnant tnortaliiiomniiftxutcr aitatkmultitudine improuift repe tiniqiOppriiuunt,ftnesmualidi foemiineq; edthenk cr Id^» queif trdcli,eqnori{ curftm adtequare mgi{turi£diftcia ité, itthiiinfantespueroSybarbaraferitatefnccendunt, adeo ut per centuGr'quinqndgintdftrèmiliarid,remits v tranfuer fts itineribus,cun£ld ex continenti fitmo,flammis,atq; igni» bus coUucerent.Caftnus Lintinin iifq; prouedus, quunt lt;td Anafnm amnem tertio ab iirbe lapideperuenifftet, tantii terroreni mtulit Lintidn!i,tit Rex Ferdifjridjw, quod ibi nut lumejfttniilitumpr£ftdii(m,db Hippolyto legato cohorte italicampofteret,cuiuspraftdio Anafipontem tucretur. is primus omnium à Crementio rediens, coftedis ab aduerfà ripa Turcis,de eorit aduentu nuntium dttulerdtfttaq; eo co ftftim mittiituruiri ßrtes,Sßrtid Ealeonus,atqi Otho Mort tdcutuSjCumualidaftlopetariorummanu.Hicontradis ali quot ligneis dolijs dd caputpontis fubitariam munitioné e» rigunt,continuoq-reuocant Uiftanicamequituin ald,quß prima lrepidatione,B.ofale ueterano duce,qteinDdnubiS trdftret,retineri nequierdt.SedCafonus ftue pete nSanimacl verft, quôdftondofte arbores pr oftedü impedirenf,ftue uit

Cf ii

PAVLI lOVII HISTOR.

dofuperiu^improfjjerc tentato,ßuc utcrcdi pdrefl,qi{oJ non ufyi ddeo ctndendnm putdret,ut ad oppidi portam pro^ gredcretiir,adUudmdeflexit,necibirex Ferdiitadui utiop pido diffifm diu conflitit,fed ad Aciliain urbein Stra* binga didtur,ad C£farem,ut copiai pararet, ea noOx con* tendit.At Cafonuscoaiklingentipr£da,eudftataq; uniuer* fa regione,quum paganos ad arma concurrentes paßim c£^ deret aut eluderet,eodem fèrè itinere regreditur,Solymanu ratiufe^nt Guintij,aut inproximis ßipra Fieofadium cant pis effè reperturum. Sed is iam promotis caftris ad urbë Gri tiam,Stiri£ l^etropolim,qu£ eft ad Wuram amnem,iter in-tenderat:id ui£conßlium exfalfaopinionefHfceptum,Cafo num importune decepit,atq- ei pariterßtpremam prope at tulit calamitatem:nam ubi exß-equentibus incendi/s cogni turn eft Tureas ad Lintium ufr^,regionem latißime or cru=! delißimc populari,ex omnibus caflris copi£ fefe effudcruitt, uttranßuntibusoccurrerent.Germanienim ad récupérant dam pr£dam,uindicandasq; iniurias uebementer excitaban tur,Qrquifqi duxpriuatum ßbi conßlium defumebat, quu 'm unîuerfumconfultandiçy^coêundijCt'tempus exiguum, O~boßiummauditaceleritas,omnem facultatem eriperét: non enimprædatorias tantum alas euagari,fed adejfe robo raequitatus,atqi ipfum etia Solymanü aduëtare crediderat. Uaq^Vaflius aCremetioDanubiutraijeit, çy per nemora uerfus diui Hippolyti oppidum ad hoflesfertur. Federicus Palatinus omnium duxiliorum,qH£ Gertnania contulerat, imperator,adviennam fuperato Danubio caßra mouet. Auflriani duces Sigifmundus Prandefcr,çy Kicianus à Fteo ftadio copias educunt,Lodouicus Lodronius alio opportu* nolococaftraconflituit,idem Bohemi^Korauiq; équités,

cr

SV I TEMP. LIB. 5CX5C. loi er ipß ante alios Hungariimpigrè faciuntjocaad fendeiiquot; ditf inßdias ^Ui£ritaitt,per qiilt;e tranßturos hofles arbitrant tnr.Vaflins fluflra fyltta çx nemora triduo peruagatus, quum O' commeatus deficeret, zr Turc£ retro conuerfl, longe abeflent,iam fenefcente in his locis eoriim fama, Cre* mentiumo'moxViennam copias reduxit. Secant mediant Auflriaint^griciperpetuimontes, qui ab alpibus Rhxticis oriuntur/efleq-moUioribus fenflm iugisad Danubium ußq; demittunt,adeoutinripafluininis peranguflum iter equis nonnunquaino'curribusrelinquat.Ea montium conge* riesufq;advindeliciieflnesperfinerc dicitur, caflellisfatis flcqiiens,multis amnibus irrigua,pccorisabtindans. Inhac regione multde atq- latifltinf flmt conualles, partim aratris cult.'eo'pafcuisfertiles,partim fyluisatq; nemcribus impe ditie,e£adexitusfauceshabent, pertinentes ad earn plani* ciem,quatioricuinà Pannonia citeriore diflerininat, CZ' ddSrffcd«.:)» V efltriniumcliperducit.Ad hoscoualliumexit tus,noflriduces,utiqui/queaboppidisfumo O'fclopis flt gnificatione fada de Turcarum aduentu cognouerat,diflin dis locis copias admouerunt,intente expedantes, undenam hofles effent erupturi,quum in quadam conuaUe circa flu* mentarias molos adamnicitlum Cafonus aquationis commot ditateindudus confediflet.Neofladienfes de aduentu hofliit certiores fadi,utpote qui inpropinquo erant,prinüomni^ cum quinq;milibus pedititmadoccupandas fauces aduola* runt.Eratdefl’edusinuallemab édita colliuin iugo,itaut noftri confliedis hoftium caflris,ut co decliui moüiq; defcen fu quincontinuo decurrerent,continerinequiuerint: erant e£ cohortes quatuor expedit£ Hi/panorum atq; Italoruin fub Litdaiiico Coueio nobili atque impigro ,fed ea die nimis

C c iij

PAVLI lOVII MI5TOR.

pr£cipitidtq- pr^propero duce. Nrf modicii pdßih. filentiagminedejcendere d£lgt;uerditt,effu/ó curfu cr climo=gt; re edito,pr£cipites ierunt,ddep ut cumfdtigati nbsp;nbsp;curfu cr

anwru pondéré peruenirent,excitdtiiidm dd drmdTurcif, numero ^ruiribusimpdrese/fentjitdoccifis pducii frodd^ toribiis,quiobuijprimoluerdnt,ddcurrcntiu mox e^uitS nim ferre nequiueru/it.Cecidere in primd, fronte ingëtibui gïddifs obtriincdti,Ferdindndttt CdbreridpritfrffiSdrdinitt frliuf,ç^ Frdncifrcui Rochd centimo,VilldZ‘We5qi ßgnifir, C^MdrtinusGorednobilisTdrrdconëfrs,milites mdgnA eX pdrtefrmt c£ft,nonntiïli in pdludc profugientes umbilico te nus totdm noëlem ldti(crunt,c£teri dgiliores confrenßsmo^t tibusoudferCfipfrLudouicusudUuin rußicdmedre£ conch tdto ec^uofrultit fuperduit,cr dd Germdnos eß reuerßts: if Si gifmundo crRiccidnoduabnSjCÜdb dito fociorumclt;edetn 'fugdtnfr confriccrent,uti infrruëbl dcie defrendere dt^; ope ldbordntibusfrrreHellcitt,nuîldrdtione udduci potueruiit. At Cafbnut,neßbiin udUe et pdlußri impeditoq^ in loco, bi dtlucefceret,cuinpedeßribus bofiinm copifs effet dimicdit dumjCdptiuosqiMtuormiliu nitmero,ne 0nerieffrnt,bdrbii td frritdte ddunuomnes interfrcit, cr intempefla ncârduoe busfdëlisdgminibuscd^dmouit,dlterum Ferifro duce,dd meridié pfyrexit,fitccifo nemore^ity'pdtefdûo exitu ,'cjiioi tnirdbileßuit,ecluitumfecuribus,nuÜo dccepto incmiodo di Solyindnum peruénit,dlieru ipfoCdfono duce per Stordm=‘ bergioppidiudüemerumpens,in Pdldtinum incidit.isdd Leopoldium uieum,cu)nxif.milibitspeditumyamp;- duobusec (juitnm grdttis dr:ndtur£,tormetttisq^ niginti curttlibusin dcie confliterdt-.ßrte tuin ortd erdtexproximd pdlude nebit f((d(nßor,^uf nwtuuutrifc^ d/fieëiumomniexpdrte ßußu.

icrdt»

’ SVI TEMP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;201

krdtjijuiidemum diLibente,in aduerfos P.iL(tinustormattlt;t di/])lodit, bis uehsinenter Turc£ pertcmntur, nbsp;nbsp;cum de^

fledere paululuitt uolunt,ut pilMeuit£nt,inpaludcm proxi mam eguos iinpruden^er ddigunt,ibi multi tettdci in uoragi neimplicitiperierunt,nonnullieguiilongo curfii débilitât iis mdcie confumptis,cum extricdre fefe neguirent, pedi teseudferunt,multo m.ïxinMtdmen eorîi pdrs dd noftrorie deicsfeconuertit,flolispeltisproteâi, zr difiriHosgladios inbumero deferente5,ddeo intrépide,ut dnte defißimdm bdt ftdtorum pbdldiigem decurrerent,flyefidntibus zr colerudit tibus locum dtq; ordinem non modo pgt;editibus, fled ipßs etiil tguitum alif nibilfleinpr^tereuntes euddentesg- incitantit bus.Tum Pdldtinus conuerflus ddfluos/fleildtores ergo, in» guit,nonbeUdtores erimus comilitonestfliutflefle ultro bo* flesnoftriscu/flidibiis indndnt,expeddmus, incitdte dcriter eguos dtq^ bdflds intëdite,utprd;tereuntiîi dgmind perritnt pdinus'.necmoraflgno tubd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eguites m laterd dé

fldtis cuneis incurriint,mdgnd eguorit dtq; bominum ilrd» ge5editur,poJiremuTurcdrumdgincinttrcluflumdpriinis, undiq; urgeniibus cdtapbradis ciieditur çy profligdtur,pdn cieHddunt,fternitur eorumuexillum,crddPaldtinum de^ frrtur,cecidit çy ibiCdfonus,uti impigrum diicem decuit, flitpremo uirtutis opéré edito. Nam à r.ouißinto dgmine,Ht fluisßjdtium itd euddendu pr£beret,diu dcerrimè ferred i»=! genti cldud dimicdns refliterut^erdt enim inter omnes inflgni criftd coffliciiuf,edfluit db dured udgind wj fronte exurgent did uulturis,gu£ ut db omnibus noflceretur, dppenfl dtgue ideo uoîitdntisplumeiuelimdpulldm trdbebdt,eit demunt C£fldri dono ddtd, occifl eo pr£lio Qifloni fldem flcit. Cfa tcr/ttttTHrciCdntij/o Jwce wcxillotj;,er tertid flere fluorum

Cc lïij

PAVLI lOVII HISTOR.

pdrtt delïdcrAtd,quiiin in pdtcntes campos eudßlJeni, uix emcnßiterfcpteni miliumpdjjùum,in LodroniandS optdi inciderunt. Lodronius eniin,ubi torinentorum bodtum du= diuit,rdtus quod erdt,Pdldtinu cum Turcif prdlio congreß fumejjè,€c)/igndconucrterdt,undecdult;eper anfrailus ndl» ks iterato repercu}fu,dcceptum drmorumflrepitum redde bdnt. îlt;ec mord Turctc con/ßiciuntur,Qr diitè alios ßre tre^ centi,quidmißisequis innoftros pedibustataui tantdßa^ Idcritdte impetum fècerunt,ut fefe lanceis induere, çr ofjir-rc tor mentis minime dubitdrent,modo noflros uel fcmiuiui traieiliq^ uulnerdrent,tdntiis inerat aut de/ßerd tis dut deuo tis dnimisjnortis contcmptusjiis ccleriter interji{iis,djfue* re equitumdgmigt;td,,modo confatis,mododißipdtis oriini* bus,in hjec Lodronius tormcntd emitti uetuit,ne noftri, qui tergdßigientiumc£dendo,ePdldtini caflris fubfecuti ßuc= rdnt,uti erant hoftibuspermixti,t£inerefterneretur,itato dronius omißis tormentis,mdgnum Ißdtium dire,^ peditÜ aciecomplexus,dtqiitempdriconfüio lodchimus Brande* burgenßs cum duobus milibus equitum lunata dcie acnien* tesexcepere,ibiuecordidßiuetemeritds hoftium débitas in=» uenitpcenas-.ndinßcutiintermitterefugam atq^ etiamferui da ora conuertere coeperdnt,ut dextras coßrcrent,amp;-fe mi nimc dnimis frdäos ojlenderentßta ui atq^ impreßioneno* flrorum perturbdtßpecorum modo c£debantur,nuïLc etiint eis loric£,dutgdle£,rdri arcus,hdߣ rarißim£,utpotc quas pernemora diuerßs caßbus effrcgifßent, nec deerant qui cfi disßactetdte dliquoscapcrent ut oflcntari poß'ent,cr‘de* niumfacri beüiiurc proferuisuendcrentur : tanto accepto iiicommodo,Turc£,uti ßeße c noflrorum manibus cxplicd* (gt;dnt,dgmindtim inpdtentes capos eßßrebantur.Lquienim corum.

5VI temp. lib. XXX 20} torum,^UiinciuScontinenti totiicrumlaborc or inedidc5=‘ jv(ii,nAturdtamenagilescr inextremdneceßitdte ueheiné ter incit4ti,facilègernMnos,guigrauioribusarmis et cquis utebMtur,uelinmoiicojßlt;itioreßexi in gyros eludebanty eo modo profligates nequicquam perfequentibus Germa-nis,latiflimaplanitiesexcepit,ea utrin^jparuahabet nemo ra,folo herbido Qrrarùate arborumadeoperamcena,ut e=t queflribusprelijs tota Europa nulla commodior effe uidea tur.Hic exitnm babet ad Heocriclmm oppidum, cuius moe nia abluit modieus amnis,uirentibus ripis cr aquarum fa^^ lubritate ponendis caflris opportunus.ibi dum Turcie,uelu tifliperatis omnibus eius diei difficultatibus conquieflccre parant,crequiuiriqipromifeue fùmma laßitudine defeßi èprofluentebibunt,Gr tenuis alimenti, ex falita carne atq; eaCiccata inpuluercm,reliquias expediunt, nouoru lioftiü fuperuentuperturbantur.Catianerenimipfe,etTurrianus equitum magifter cum tribus milibus equitü diu quaritan* do hoftes euagati,accepta demum,ut diximus,per manus ex fumo amp;nbsp;tormentorü bombis fignificdtione,t^eocrichum de currcrant,ita tumultuariu prislium exoritur, multi Turciie uti ingramine flrati deprehenflq;,dum equosfrenat,ephip* piaq; fubftringunt,latè ca:duntur,moxitalt;equatur pugita, ut cufortißimi quiq; ualidioribus utentes equis in tergo co flantißimc dimicarét,reliqui capto mor£ jßatio ad etiadciis dum antecederent,ç^ f^pe conuerfl ac demum auerfl certa menredintegrarent,noflritamenomnibusrebus ac animis pr£ßertimfuperiores,itapcrturbatisflßis,uulneratisq:in^ ftabant, ut paßim peramplum corum numeru proflernes rent,reliqui tamë magna ex parte euafuri uiderentur, nifl, quodßummd Turds attulit calamitaté,ç^flroces adhuc eo».

Ce »

PAVLÎ 10VII MISTOR.

rum iüiimoî Utè perß-egit^netiudqudm dnte expeéldfi Hutt* gdrifuperueni^ent.Vdkiitinus mim er Pdtdus,itemq; Bdl thdfdrPdmpbilus^amp;'Clduiius c montibus decumntes,c» fingulk dlii in trdnfucrfos impetum faere^dtq- eos dd£qud* to equorutn curfu per/èxdgintd dinplius flddid tergd cttdm tts fuut perjicuti. Erdnt enim equorum pernicitdte, er dr» wmumgitwttier pugnAndi difciplitiA Turcii ßmiüiini, er 90 terribiliores^quod recentibus equis ddu€nerdnt,erTur* cicdlingudddeosptrttri-endo5,dumfugdmincrepitdnt,er fuperbè infulidnt,feris ululdtibusutebdntur. Ed die qttumÀ tribusexercitibustribusinlocis elJitpugndtu/ummd uir» tutis Idus penes Hungdrosfuitjeè tdmen lequiore conditio* ne,qiwd tribus idtn priclijsprofligdtos, erinfugdm conie* ^s,»eq; poflremópdrdtosddprdtlium deprehendi/Jènt.V* niAußridniSigifmundo Kicidnoducibusquibiduo ante cominilitonum c£dem db excelfo loco deßeildrdnt, er feie mum in Neo^adium urban recrcundorum corporum cdu^ fdreceperdnt,tdnt£ui{}ori£pd.rticipeselfe noluerunt: eos tnim fomtio uinoqißpultos in tdntd occdfione,Rduberî^* tdcenßs dntifles uir grduißimus, ut dmtA cdperent er oppi do exirent,excitdre non potuit. Qttum Hungdri infequcnü ßnan ßeißent,Turds effugium pdtuit ,folitudines fyluuru petentibus,fed ij deinum pdrs dd Perreocdflrum, pdrsdd Te fßrinium er^dldtonem ldcum,in rndnuseßfuCorum dd pr£ ßsmpopulorumdeuenerunt ,ddeo ut ex odo milibus uix pduci dd 'Selgrddum,nulli uer'o dd Solymdnu in cdSbrd pcr^ aenerint.PorroC£fdr,ubiSolymdnum didicit dd Grdtiditt contendiffi,LintidnA in dree duces ddconßlium uocdt, fen* tentids exquirit,dn breui er reih itinere dd hoßem ft pro* perdndutrtiUt Stirifi mdturdtn opanferdt.Grdtid,Lintium, e^quot;

SVJ TEMP. LIB. xxx; 204 Cr vienne urbes^ ita inter fe ßtx funt, uttequdUumßre la^i terum triangnlifiguramefficidnt,ßeddl,intio Gratiamiter tfl expedito eciuiti trium dier urn ntdximè afpcrum, çy coih uehendis priCcipuè cnrulibiM tormétii iinpeditum: id enim^ ^uum à Ddnubio recefferis, perVelßenßnmßnes,z^Sdliß‘ dntiquitus tuiiduid dicebdtur, perpetui montes Cr dbruptd! udUesexcipiunt. Erdnt qui dicerëtcumTurcis eequiore conditione poßc conßigi, ß in regiont monto/dCJ’ perdngufldper cxpeditos pedites bellum gerëdo, equitdtus loftium, quo illi indxime ualerent, inutilis redderetur. id coßlium,qudnqudm mdximdf bdberet difßcultdtes,qu(gt;d db ore ßrenuorum ducum proßcifci uidebdtur, eo Ctefarem dd duxit,utApontiuiV[ilßdnus,quidpud Antonium Leudin cdilrorumpriefeëlusfuerdt, dd explordndum iter nuttere^ tur,fed is pdulopofl, quu deßertd pdßim oinnid incoldrunt pduore amp;fugd comperißet, pducd dtq; ed incertd de hofli um itiiiereßpeculdtuf,l.intium redijt.Tum uero ex omnium fententidpronuncidtumeß,ut Vientid peterctur, ibi enim couenijßetotiusGcrmdniiC copidsiibiprouifdre ß-umentd^ rid comoditdte tdnti fluminis, tantisq; minorum dmnium^ quidbutrd'q^ripdinidinflueret,rerum omniu deueëlioni^ bus,no defuturos comcatus:et deniq; ibi receßndum luftrdtt dumqgt; uniuerßim exercitum,i:trfi hoßis regrederetur,dnte urbis manid coUdtis ßgnis eße cofligendum. No defuere td* men,quipetëcLeViennecofilium,utidiuerfùmdb hofle eti gerédo bellopenitusdlienum,l)dud obfcurè ddUArent, qudß hoßis, in ed cdldnùtdte prouincid À Cießdre omnino fuerit perfequëdus: ßd dlid infcrentis beUtt^aliâ propulfdntis rdtio tië eße cofldbdt,ddeè ut dignitdte integrd Cifdr pr£torio iit Viennbßbuscdinpisfemel poßto, ignobtles hoßium motus

eXü

PAVLI lovn HISTOR.

txcurjlones^i /peétare, amp;nbsp;indtiem Jlrepitum fuperbi boßh-. kmulioterrarumj^citio prouocitntisßiTMl cr receientii, irriderepoßiuideretur. Ud(^iC£fcir,VienMmclc(]J'e deue^ Clus, Uijjidnos ctt(j; lidlos decurrentcs more militiiie^ çypu-» gn£ßmdldcl}rum edentes cum fummd ddmirdtione dc uolu pidieinlpexit. Antecedebdt Vdftius cum pedeflri frdxineo conto,durdtis drmif, amp;nbsp;fud inßffü proceritdte conßiicuws. lî denßtndo er celiterexplicdndo cohortes, dd udrids dcie: rum effigies,qudittddrteßiperiord?tts bellis pugndtumeß-fet edocebdt. Sequenti die Ciefdr Germdnos inuißt ßrindi pelle conteihis, ut uel ea militdri comitdte, qudle effet ergi (Cos ffudium,ufurpdtogentis bdbitutefluretur. Tuin l'ederi eus Pdldtinus,uirtutedmmi dtq^ oris hdbitu dntiquis Ger* nidiwrum ducib. qui quonddm Koindtid drind exercuere, perßmilis, iuxtd peditum phdlanges, dijplofts miro ordine tonnentis, quddrdtd equitum dginind trdduxit. ibi uidert erdt prxgrdndes equo$ ffrreis bdrdis proteilos ingeittid ui* rorum corpord longé pukberrimis munitd drmis : omni* bus intort £ er rutildittes bdrb£, dtq^ ord beUicum uigorem fßirdntid, qudles dntiqui Tbeutbones Ciinbriq^ fuiffent, eX Üter drum mentor id, reßrebdnt. iieq^enimgregdriosequi^ tes, tot reguli totq; liber £ ciuitdtes, fed mdximé gencrofos dutfi)rtibusfdilisilluilres,duin certdtimfludio atq^opibus excellere-cuperent,ddid beUum miferdnt. i^dm qutequidin Germdnico nominediitexquißtiroboris, dut deleélifioris fuit, à Vifluld dmne dd Rhenuin tdin Idtè qudin littord ldin=: bit Oceditus, er PJ}£ticis lulijsq; dlpibus, de Uercynid ßlui concbtditur,id totum dut iuffu principum nomind dederdi, dutfßonte conferiptis ddb£ferdt,qudndo nibil tdleunqudin d,mdiorumfuoru)nueldnndliwtt recorddtioite contigiffêt} ut

SVl TEMP. LIB. XXX. zo; utconfenfuuno Germania omnispro publica fulute ac di^ gnitate arma capere cogeretur, prinfertim aduerfia eatgen^ tei, cotise ab ultimii Afi£ Syriscp cr Aegypti finibm uenift fentjUt Germanos Romaneritm armis iniomitos,Q~uetere militia glor ia,crprxfcnti libertate fpoliarent, cjuibus ma^ xime rebus fupra catcras gentes,omnibus feculis abjque ulla iubitationefloruij]cnt. tlt;!ecBohemorum callra longe abe^: Yant,Sleßtarum,etNtorauoritm,copijsaiauiki,, quas gene Hum inclytiduces Harieclnus et Bcrneflhenius adduxerat.. Pr£eer4t omnibus Bobcmis Sedislaus Lippafummi magiftra tusbonoreinßgnk. Eagens cum lingua,qua: lllyrica ejl,tii caftrorum difciplina,cr armorum gencre plurimam aGer manis diff'ert,curribus caflra uallantur,ingentiumq; fcuto-vumordineßrmantur acies, équités pedites^ peritißimi fclopettisututur. Mos efl er genti in Hercynio faltulatro* cinijs aflueta, paruas è chalybeflcures, ad certiflimos i^lus eiaculari,flrrcas item clauascubitales,cathena baflilibus ap penfas,ambabus regere manibus,atq; his armatos magnit idibus proflernere.Ui populi regiones ad Albim in Hercy» nia tenent, quas olim Marcomanni er Hermanduri terme* ? runt. Ferdinando regiparent,quum regem nequaqua è po* pularibus, fed ab externis nationibus,quemuirtute atqua iuflitia potiorem putauerint,uetereinflituto flbideligant: ita ut modo 'HHn^ris,modo Folonis,er uti hodie uidemus, nonnunquam Germanis,Bohemia regnum deferatur,graui er contentiofaambitioneprincipum. N4)« quiBohernoru rex euaflrit,in craando demu C£ftre,feptimi fliffragq pra* ro^tiua erpotens er inflgnis efficitur,adeo ut quum Ger* maniflxproceres,adquoscomitiorumius poteflasq^ perti nent, ex pari numero utrin^ terni dtßideant, a^to ikmu, utri

PAVLI rovil HISTOR.

utri Ubutrit,fuffrägio fuo Bobemm ciim magna glorid Cfi farëpronunciet. Nee defuere aUlt;itiot Polonorn turmii:,no publicofedpriuatoconßlio bcîlu ßcut£^ conniuente ad cd Sigifmundo regt, quißcuti no temere cducbat,ne inducias uiolarct,qu£ßbicuin Solyinano erant, üa ne Chriflianfi caußedeeijet,fbrtißimiiuirisoflendend£uirtuti locu pra;^ dar a dißimulatione relinquebat.Quum tantaru copiarunt rMmeru-s iniretur,reperiebamusC£ßarem, non dedudisur^ biumpr£ßidiß,nonagintadeßcriptorupeditum, çr trigitu» ta arniatorum equitiim milia in aciem eßTe produélurum, nequaquäadnumeratis peditüatq; equitum miniflriis,q!ii feruorumloco,ßlabores officiaq^reßiiceres, lt;fßimaripote rant ß uero atatis ingenia,equi atq^ arma conßerentur ,ne= mo effet militix peritus,qui coj putarct uel robore, ucl iifu, uel ipfa ßpe, tierii militibu^ inßriores. Erant enim lu ad Vi^ ennà,coniundis in caßrisßipra ducenta Grfexaginta milia iominu, qiiibtis AriouiflusVilermi Baioari/ fi-ater, Pata^ uienfts Epifcopus,cbmcatum in tres menß-sfepræbituruin, certa paäione,receperat. Keq; enim unquam ab ulla mcrM rùi tantum inßgnium dueü, lefhrumci; militum ullis in ca^ flris coiuißecrediderim,ßßngularum gentiu nobditatem, • dcfamam aßiduis quiießtdheUis,etpriuatie uirtutis decora, animo reputemus. Nd cohortes ßreintegr£ ex his confia^ bant, qui pauló ante centurionesßgnißriq;fuijrent,cy“ tur tn£reßrt£ erant ueteribusprteßedis, aut'qs quie^egie pu gnando er prteclarum nomen, er militaria dona, torques dureos,er aurata calcaria mcriiiffènt. Porro m quota par teuiriumcenfebitur curuliu tormétorum apparatus i qui in ueteru caüris, aut certe nullus fuit, aut qualißcÜq;ßt(rit, is omnino istate noßra ßt deridedus,cHm operofas é materia ^rresey-machittttsiremenda effigie, etaffierü fuis tantum

SVI TEMP. LIB. XXX. • totf tunùnibus ten ibiles, maioret nofiros timui]Je uideMW,e4 turn apud CiCftre tot er ant egregiè fabrefaóta, ut perpetuii torii corottn, ififtrudi aaespnecingi, or bttè muniri, ai non iubiam uidoriâfacilepoffe uiderencur. Omniu enint ducum id fiterat decretum,nihtl à fluminc Viennaqi difcede re,nihil omiiinoprogredi in apertos capos,ne ho/lium equi talusfua multitudineatq; audacia 4 latere inßnuatus, ab ur be demum Danubioép interclußs noüris,omné fupportandi cdmeatus facultatem eriperet,hoc uerô ordine exercitus tto fier expedlare hoflem paratiis,tid procul à mxnibus ainplif ßmo in locoßatuebatur. Tres peditum haßtitorum quadra^ te phalanges,latis inter fe dißindle Jbacijs, pari Cf equati ßontecdtrahoßesßclocabantur,utipßs medijs interuaüis equitatus omnis bipartitusrecipereturineq; enimputabat numero exiguum,apcrto inlocoextrapedites, trecentisßr tnc Turcarum equitiim milibus effe obijciendum. Dextrunt cornu equttii Cefar, Ituum Terdinadus eo modo defumpfe^ rät,ut leuis arinatura fclopettariorum, queuiginti miliunt. numerimefßciebat, undiq; haßata que diximus aginina, relidh triginta paßuum fßacio coronarct, horum acies Ion gior,et rariorerat,et quinis tätum militum ordinibus in la» tttudine coßabat,ut cxpediti, er nihil inculcati, habili ma» tut, dum primifelopettosemittunt,crfecundi implent,dl» ternäribtis eomodo ordinibus, perpétua glandium procel» lam effirnderent : nequeenimmultum reßrebat,ßtenuior effet, quoniamfclopettarijs omnibus,fi urgerentur, para» tus erat ad proximos haftatos receptus. Circundabant ergo, er ßontem, er latera atqueetiamterga, continuatik fefie, qua: duobus tantum in locis erat interrupta, ut egreß» fus Uber atque expedituf iquum oporteret, equitibuf denfa» tu

PAVLI rovil HISTOR.

td abfï^^uïldpeditumperturbdtione firfberetur : dnte ue^ rcgt;lcueindrmaturiim,conllitutd.erdnttormente(, ed ration ne,uf poitlt;juctm diu emiffdjèruefadaq^ ufùielJidcfînerenf, hl udlU morem firtnißimo quodam munimcnto irrupturii hoiiibus opponerentur. Soli Huti^ri extra munimentdfe pdgndturos profeßi, à Vdlentino Pduloé^ ducibus in in-gentesaldfexpdndebdntur. K^cipßd/ßeihntibmprjigdtt^ diontdndbdnt ldchriin!e,ueluticonceptd non fine ingenti fße de bdrbdris cerÜa. ttiékrid,fi ße duddciusfuperbus hoflis effèrret,dcno^ostotiscopijs ddoriretur. Cteterum Soly» manus ({ui è ptd uetere difcipiind cdmpos qu^rebdtßn ^iteis noilros expdnßo, circunddto equitdtn, nunqudm conti* ntiS obldtd pugndfdti^ret, ubide dppardtu conßüpq^ Cie* fdris certiuscognouit, ultrd Kurnmeüproße^ts. isamnit dntiquisSdUdridßiit,effunditurinDrduii pdulo inßd Pe» touidm,urbem Romdtiorum cdilris hybernis clardnti eo fuperdto Turcje dd Mdrpurchum oppidum deldti^ tuntul tudrijspontibus efjv(Hs,'Drduum trdnfierunt,dtq- itd So~ lymdnus qui uniuerfum prope terrdrum orbem eius ßßct=‘ ptibeÜifdmdc6mouerdt,nuÜd memordbili regeßn,undiq; repulfus, Gf cisfus Stirid exceßit, çy inter Drduum, er Sd^ uum direfh itinere dd Selgrddum eft reuerfus, pdßiin ßtui* ti£ ßueuefligid relinquens. Gr ßd^pe relßedbins, an Cdßdt intergoeßet,qudndopo^remd dgmiiid d, pducis iUyricis, Grcorudtisequitibuscdderentur. Terunt eum fuprd trU gintd milidChriüidnorumcdpituminßeruitutem dbduxiß je, Grdliquotmiliddiuerßts inlocis, per Micbdlogli priê= fertim équités, truciddßße : ndmdifßerße dgreilittm drmdtosi rummdnus,duin coirc inunum conarentur, drepentinis ^ßutisqi equitibus pdßim ex inßdijs circumuenti, facile op^ prime

S7I TEMP. LIB. XXX. Î07 primebdntur.Cognito Solymanidtfcel]'u,C£fdr omnium oa pinioiKceleriuf Ui Ualidm redireconftituit^deprecante Fer d2?Mn(io,«t pojlqudm innumerdbiles copiie tuitto pmptit tantoq; Idbore coiuiß'ent,ed occufione dtq; eo dppardtu utc rentur,dduerpK lodnnem,quem plané de]lituticm,cr in mdgt; giw regioniA (patio difiun^^um dSolymano, çy Buda urbe, O” tota demum Pannonidfacile e/fent expulfuri : fed Cffar quod byemsfuberat,crcommodifimK itineribiu fibi alpes omnino tranfeundof iudicdbat,in propofito dtfcedcndiper, ftititAnuitdbdteniineum dd fftmandummira coeli fereni^^ tlt;u,eófu(peSiorinreliquum tempiM,qucgt;d perpluref dies tftiud potius qudm autumnalis extitijfet,edm turn, utex ndgt; tur£ cdußs credi pdr eft,in coelo per xij dies appareils crini turnftdusftccdtisplané terrisdttulerdf.peftilentiaquoq; c3 tdgijsftrpens,cr inurbe,cr incaftris,cr inipfademu du^ Id multosquotidie, orinftgnesquidem,rapiebat,utnonma do C£farem,fed etiam eonftantiftmuin çr grduißimu queq; magnoperepcrterrcret.lduercgt;C£far,e:ir communi caufc, çrftdtrBprecibus dédit, ut Ualicds cohortesomnesrelink queret,qu£ddiuniaisAuftrianis copijsin Pannoniacumto dnnebeilumgererent,ipfedutem cum }iiftgt;anis,Çy' German norum Ntaximilidiii otqiTdmiftjlegionibusin ïtdliam pro ftcifceretur.Deledus uero italis duxcft,Vdftio eftvrente,^^ britius Kdramdldus,tKcde Hipendijs quicquam eft con^itit tum,ut cohortes ad prxftanddm operamdccendi ,dcin offt^ docontineripoftent.Barcsprimo retiquoru praiftiHoruin animosuehementiftime pupugit,quôdunus c£teris omni^ bus,nonftnedliorum dignitatis offvnfton€,pr£ferretur. Vt uero inuulgus militu emdnduit,ccnturiones er ßgniftri no

Dd

PAVLI loxni HISTOR.

milites,ueterum pr^fètloruin fuoru nomen dmicitiS fecuti,fe in Pannoniam non ej]c ituros teftdri,nift rex FcHf ndnius,MtipfeVlt;ijiiiu,itnt f^ntonimLeua imperiJmiliMa rifnMnus(ujciperent,gregmj uero mi lues pMm dicere tnißionem ejje petituros,nifi crimeftris pecuniafolucretur, ijudtn perfenonmultumpecitnioforegiturn maxime, txhaujio,ießuturamelfeintelligeban{.OderM zr pleriij; Karanuldum,utiuiolen(nm,^!nexerccndddißiplitidni=‘ mis fèueriimyminimaq; errata militum,aut morte, aut inflit {lisuulneribusflepiflimè punientem.Vafliusnon unoinlot CO ad tnilites uerba fecit,cohortes moiKttdo, ut facramentié militare relflicercnt,ç:^decus,ciuod tanta alacritatecfccle ritate aduentui,flbi ipfls ac toti ltaU£ peperijfleitt, ronaneit di perfeuerandifl; conjiantia tucriuellent:ad eos enim recih perat£ Pdnnoni£ laudem crgloriain ejßeperuenturdm,nec ßrtesutrosunquam eguijjè ftipendijs,omnia uirtuteutdîo riaq^ parari,qu£ certa atq^ explorata uidcretur: quantu ad ducempertineret,eumflemper (atis generofum amp;nbsp;dignu ui deri,qui effet rei bellic£peritu^,çy ftrenuè hoftcm firire de profltgaredidiciffêf.in Pabntio tarnen non deflderarihonc* fiosnatales^cr excellere comitaté,Qr ipfum, quu ui corpo ris ac ingénu uigore nemini cedcret,ctiam £tatis honore cfi terosanteire.Sedinhocpr£cipuèffgt;e{iarideberciudiauCfi faris,qui eum utipotiorem delegiil'et,cr- modeftiam parent diq; obfequium in milite,ante omnia requirere, çr maxime commendareefjètfolitus.His cohortationibus Vaftiustant turn proiècit,ut jlipendio prxbito pacari atq^ infleéli poffe niderentur,redad id C£Carqu£!lorit malignitate durior eH iffnëtus.î^ondunienimper/oluendiftipëdq dies aduenerat,

ttcruW

SVI TEMP. LIB. yyv. 208 uerum idlequitatc qttadam militesßbideben f'oßiilabant, ^uum nouo et' longinquo belle fub byeme illig.ri, ßne pe^^ cunijne)üei»,erarmA c^uoq;dtfcedentesab leaha ßipendij nomine äcceperant,qii£,quitrto demain menfeper punes, leuicumincommodo,foluerentur,ird dccideba[,nt qutbtii drmdpubliéediuendita fuißcittjtllimaximein alimenca tie,pecunidcarereitt.lnterim quum Vaßtusecjßriiin urbe «td explicandds huitißnodi dißicultdtes perrexijfet, nox ad=t uenit opportundmi'^cendd'feditionK,utpotequ£ incertain cepudoremmetumcj; dcimret,ct ob idßagitio,et petulan~ titeloeuscrefeentelicemidprieberetur.Forte allatuserat ex urbenigerrimuspdnis,pldneq;maccidus,qnim emptummi Utesinfixumq; hafiilibusita eomihtonibus oßentabdnt, ut cuminßgiiidolorebileqs Ferdinandiregisncme maledilt;tits inceß'erent,gui in regnoßto,ilt; ß)ß; belli initio,re ßun enta=i ria negligentißime proeuratd,externos exerciiiis ad fe pr^e^: cipuedeßndendumaugendumqiuenientes,eocorrnpto,cr ob id peftißro cibigenere,alendos putdret,er pauto ante in folentinsetiam egeratgregarius Hi/ßanus, qui pratoriuin ingreßuSyßmitipaneddVafti/pedes cum execratione dtios rum Cxfarumproieäo,magnas turbds exciuerat. Itaq; mili tesdntetentoridincorondin coêuntes,diim dduerßt atq;ds ßiera de ftipendio,de commeatH,de Hungarici belli dijßcul^ tdtibusproloquuntur,adßgnA Parmenßum ex omnibus co bortibusplurimiconfluxere.lbiTitus Niarconius Volater^ ranuSjCd'teris turbidior,er€loquentior,coaceruatis iumeto rît cliteüis impoßtus, Ceditioßßinw q centurionu incita te,utpro dignitdteßaluteqi oraniîï liberrimè dijjèreret,itd lcr (utusfcrtur.Ergo,inqt,c5mili[one5,uti audißis, Hi/ßani in

Dd ß

PAVLI lOVII HISTOR.

ItdliämibuntjOrnoftro mdïo in ueterd hyberna, conadétt atij; ctidm ciuoipud£dt,pr£chri hofpites cum uxoribin na ßriscubabunt:,iiosueroexuldbmut,Qy' in Pdniioind,hdc hyeme,cum glcicie,^^ niuibiK beüum geremm ipugnaturi fciücet pro egentißimo reg£,z^ eo qittdem,li Huiigaros /pc amp;tniif,inßtitio ZT pmgrino,contra indigenam acceptant fuifpopularibut,fuperq^ c£tera omnia Turcarum copijt dcopibu! longefirinißimum,cy quodfortibia uirif maxi^ mè mouere flomachum poßit,duce Maramaldo^gmßepe c£ cusira,pri):cipiticrudclitate,ita latera noftra auidé gladia peterecßfolituSjdt non aliunde libentius, quam ex neßrd c£de crfupplicio,ducK nomen ußurpet.lie(j; uos, qu£f£‘ peßignißricenturiones^Juifla,ufciueadeohifanißi credU derim,utßne ulla/ße flipendij,aut comeatiu, aut uiäorif, aut deniq; reditui,ßib gregario duce militetii. Proßdo Wit tarn me iuuathuc ueniße,pro laude Itdlicinominii, uelnon pluris (juàm triginta deiMrijs £ßimatum, çyß haólenus un dena flipendia meruerim,guàm bodie di/ßudet hunefoedunt antèfiniti, lt;]uàm cæpti belli exit um ß)e(tdre,fed in re^ gtaßrtuna nullus efl pudor,ßcuti nee uÜa £quitasinre* firenda militi gratia ,militdrem enim operam hodie reges utMbeüineceflitatemetiuntur.bxcunainquam nobis pr£* mid exped!t,amorem conciliât,augef dignitatë, qu£ omnia demüpo{luiëioridpdrtapdce,penitus obfoleflcut.ltauobis bodieeuenit comilttones,C£fdr,cr Ferdinandusgrauiflimo beïlimetuliberdti,utbacnoflra multitudine exonerentur, nos tdnquApecora,in Pannoniam detruderecontendüt, ita utfßerentnoflro fanguine uidoriaefli relaturos,dut in ad* uerfa noflra fortuna,nuUa omnino iaëlura faâuros, ßnos

Turea,

SVI TEMP. LIB. XXX. îeg Turci,zr UungarijDanubi] glacic,amp; Alpinii niuibtn in^ terc[u/bs,fjme cr ferro peiütus ab/umpferint. Verum h£c ßrtujjenon agnofdtis, j'icuti nee plané nouijiii,tjuid hicii rus,ç^ ueréfanguineus comcte5,eMbratK in UaUam radijs, portendat.CertèhicnecSolyinanonec C£fari fatalis adful^ get,quum ueritts nobis calamitaté ac interitn minetur: illi enimpari confiliofecuritatis atque prudenti£ pleno,uiam faUsaperireuolueruntjdumindiuerfa abeunt,atq; omnes comntittendipr£lijcafusdeuitant.Ergoßillis plané licuit, amp;‘faluaquideminaiefiate,egrcgiccauißi,ne pr£lij akant fitbirent,quiim utrinq^dimidius terrarnm orbis pr£miunt uidorif Jfedaretur,nos tninimé cauebnnusine eo demitta^ nwr zmde nullus nißfuneflus exitus eße uideatur i quum id lt;^lgt;fqiflagitio,Gr optiino quidem iure,nulla pr£fertim proa poßtamercede,facerepoßi!nusiboc modo italde pr£claru tanto ballofinem impoßtum uidetis,m quo uni omnium Itn li pro laude er donatiuo contumeliamferimus ,erobidßr taße in Pannoniam relcgamur,ut inltaliä, hoc flore militu detraékgt;longeé^;fer)ugt;to,Hi/}gt;anorum er Germanorum co« loni£deducantur.Profeélcgt;nimismiferumuidetur,abkga^ ritnfolobarbarico,ubiomnia hofiilia occurrent,neculhts defertos,er errabundos omnino pacatus locus excipwt.Ex periemurquoq;uelinuiti,quam graueßt atqi intolerandit corponbusflmul atque animis, hyberni, er ancipitis belli erumnaspati,dtqueinterim £gro animomokftißimarepit tatione meminiße,quiddomi ab Hi/ßanis atque Germants, liberi,fratres,confanguinei,et ippe deniq; uxores noftr£ pa tunturAtaq^hodiecommilitones,plurisintereR reilé fape re,quamfortiter pugnare. Ad certain falutcm, ad uerunt

Dd «ƒ

PÄVLI lOVlI HISTOR.

dcciti occaßo,lt;iu£ ßnobK pr£bet,in pr£cipiti uertitur,fttd tiinfdéhopMeji,c::rpriufquiimiiiljgt;iini udfd cÖclament, »ob!scftprouoldtiduni,iitmagno tnteruallocaßrd ZT »?ii Cfßarii anteccdcnt(S,primi omniu m 1 taliain in^ prolixe conjultaniio,pattlulumcun^mur,Zy‘y‘^ fliu-!adtrir,zripßpr£jT{linofiriaduenient,itdlicifanguis r)!^ proditorcs, quinosfito ciudßu^cr m.do noßroiit hat dißic ilc.tres aidiixrrnntßcilicet dcpnxantes, zr dcnii^fal^ licißinm ambns maltaßipendiapodicentss. t uosßi iiiri cftii^eof taiii^aam publicot hoßes à colloguifs arcebitii, dtg; etiim iure optimo^ia uetcrtimfcelerum pociiMpendant,in^ terficietis:nondeeruntinhaccoronautrifortes,atg^ etiaitt magnitudine animi.zr uit£ innocentia Ulis multo meliores, gui nos educ.int,agmina fubßdiis fnnent, aciem inßruant, cr’hacueßrauirtuteueßrifq;animisfoeliciterutantur.VoS ßß;pitis,expedtto conßlio corpora atg^ animos ad iterpa^ raee'.Dijmat.irantibusubig- adertint,namfteile iioti compotes euadunt,guipr£occupant.'H£c dieëtem exceperetitf bidißimiguig- ex uariß cohorttbus laudando atg; appro^ bandociiitëltl ordine,utiMarconiiisperorarat, moxg;ße= mitnstota condone eß auditus, gnalis apud conßernatos ad arma elfe eonßtetät, inde euulgata proßdione, ßgnA funtreuulfa,zrdenfatoagminead Neoßadium itereß dire âum, nee mor a in agmine tribuni militares tumnltitarip fußragiis cum imperio creantur, nec bis ubi nomen eß re citatum,honoris reciifandi facultas relinguitur. Hißtere Kontchellius vmber,'tierius Tiphernas ,tAolearius Par^ menfis, SanéUusg; Picens, zr A Mcdiolano gemetli ßa=gt; trti'Glußiani, gui ad oëhi milia hominum ßcum traxe=:

re:

SVI TH MP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;210

rr-.reliciuipartimpudore^partimmetu (ii]jgt;enß,apud nulduii Toriticllumcj-,in objecjuio pernimftrunt.Eo modo pro^ihs,Valliui,pr£liiliq;,crp[erique centuriones prot uebh equis adfextutnferme Ijpidem confequuntur, oraitt, utconji)lere,vec tantum [celui admitcere uelint, parata eße fiipendiadocent,cr prccibusminasaddimt. At lüiobaudi^ re,nibilmoi ari,iraßmulatq;flagitio effirata oraconuerte re,lt;lt;dco ut in aduerfos minora tormenca difßloderet .ibiva ftiuidumretentareagmen, er tribunosdeterrere reuoca^ re'q; ad imperium conaretur,non mediocre uit£ penculum adqt,lneainterpe[latione,Molearius,qui, utfefe expurgalt;s ret, atque operam [edand£[editioni polliceretur, paulunt exfrd agmëin coüoquio h£ferat,interceptus 4 Caftalio pr£ fei^o,iugulatur. Vulneraturer CAnguillius Elorentinus, capiturq;,uteo indice [editionii authores qu£ftione habita nofcerentur.Eo atroci fado,femel con‘lernatii,ira in immé [um acccnditur,itafurentibusfimiles,multa mSia progreß ß,ad l^artii lucum perueniunt: id oppidum quodportat clau[erat,[uccenlis ualuis expugnant,atque diripiunt,con*i tinudtii er maxime extends itineribus cunda obuia crut delt ruamp;ie populantur , omiiLt exempla fcelerum paßiin cdunt,audriti£, libidinis,immanitads. Hu iniwrijs Ferdi«: nandus uehementißime commotus , quod recuperandiß Pannoni£ tota jfe déciderai, er ab bis, à quibus [ummum beneßeium expedubat, inexpiabilis iniurifi detrimenta pateretur,omnibus Stiri£,Carinthi£q; populis [cripßt, ut nemini Ittlico parcereturddirati animidecretum,quan= quam in [upplitia meritos edererur, tarnen aliquanto (tcerbius eratrocius efiui[um,er prorfuseo rege indi= D d iiij gnunt

PAVLI ïoxni HISTOR, gnum,lt;lui inomtüdd ione anted pietatis dc humanita tis Idit dem ßrre concupißct^ejnoniam neminem eo perieulo exinte rct:ddeouttotreliguimilites,tot Iegdti,totg; facrati antifii tef,atg; exomniltalidhoneflißimiutri, inid catdisdifcrinté cumßelerdtif hominibusmifcerentur. Ad kanccdtilifamd decnrrentibns undigi Germants ad obßdendas itinerum dits guftidf,multieCiedesfaä£,indefßerfospriefertim erdlinte td guerentes/ed ubi conglobdtte cohortes ad ueftigia ciedis, cradipfacddauerdperueniebdnt,tum uero animisirddc indignitatepercitisßn lt;edifieid graffdbantur ,ßcutpdßi»t cubitalibus literisexcdrboneßnccndiorumcjufampriefcri’i berent,utfubfeguentes id neguaguam temerè ,fed uindicoit dis ininrijs fdäum fcirent,cduerentg;, ne ipft partier in fol* tibus impeditijGermanornm hißdijs üernerentur Antercd Ciefdrproßät{rus,Viennd:edixerdt,ut hoc ordine in itdn Harn irttur, ex primo agmine, cui ipfe priejfe uolebat, Ferdinandus Gonzaga cttm leuis amtaturai eguitibusdn’‘ tecederetßnde Va^iius cum Hißjanis, er prictoriani egui^ tes fuccederent, interpoßto autem biduo, fubfegucretut mppolytus tegatus,cum toto legatorum ficerdotumgue er togatoruin ordine,gtiorum omnium comitatus erat amplißimus, tertium erpoüremùm agmenßn guo Albd^ tttis reguluscum Flijßanico eguitatuerat, Germanorumle^ giones clauderent. Sed hunc ordinem militari conßlio con^i {litutum, Hippolytus abruit,iuucnili guadam impatien* tia leuitateg;, guum natura ßruido er uolucri ingenio uk la in re nullam moramßrre,er nuHi, uti accidit in amplif-ßmdfprtuna,parcredidicilfct,ddulantibus pr^fertim cli* entibus nonnuUis,ercenturionibus,guosincr€dibilißon pttt

SVI TEMP. LIB. XXX in

ptu ßbi däfciuerdt. U enim tum infana, libidine militd)‘e im» perinm ajjióianttm, tanto exercitu dignuinad maximas res ingeniiaufugerendiK dignumeff'ediiiitabant,itdopti^ wo cjuocfuefdmilijrium fruftrddcprecante, reliéklfacerdo^ tdlt purpurdygdleroq} (jucm maxime la/iidiebdt,ferinA ptl^ le confefluîjczem paucis armatif eguitibus prdcurrit. idfa* ilum,adakiorisconßlijrecef]um plerujuereuocabant, ceu legjtusitifumma rernm opportunitate conRernatos mili» tes,adpatraiidHm aliquodinßgnefacinusin Italiam üiptn dio pribito elßet âdduéhirus'.fed intimi amicorum, gui iusingeniumittatisuoluptatibus occupatum, crnuUoad=! lucilabili uelgrauiore decretoßitii ßi matum ßtpius ex^ cu/ßeraiit, nihil tale uerebantur, in tarn tarnen fufpitio^ nein ddlwéluj e^Cif/dr,Hf ßgt;iritu ual(ret,cr Pontißcia pecunia potiretur, lt;(d occupandam Florentiant contendere iudicaret,allocutusenim milites fuerat, er fe^ ciimadducebat'R.ußiumprteßitlum,äcuius cohortibus ße^ ditionif initia emanaße ßrebant. itague priecurrentem Cfl far,nec reuocantibus ipßus nuncijs obtemperantem,adop9 pidum ßanSh Viti cum Rußio comprehendi cuflodirigßua bet,nepaxtanto ßumptu,tdnto^ labore omnium inltalu partd eins adoleß:entis auddcia turbaretur.Verum non mul to pôflCiefar,cum certiora de ea re didicîf}êt,nec patrui Poa tißcisanimumacerbiore offvnßone exagitandum putaret, uioldti^ßdcrofanfli legati infamia permoueretur,guinta die cum emißt,retento Rußio,gui eripße demiimfacila impefrdntcFerdj'zwndo Gonzdga affine,cuilodia eü ed«» flus,guödeumpriCclaro multorumßgnißrorum,crcena turionum teßimonio, culpa uacantem cailrenßs priStor

Dd V

PAVLI lOVII HISTOR.

Qjiä in itinere C^far ej]'et, Paulum loutiim, hMcon/cripßc hi/toriM,inagmineadeijuttätemad/e uoca^ uit,ut eins paulo duriorisfadi famam Uniret. Naäus enim idoneum hominem,iiti ßbi notu!n,ac Hippolyti familiärem, fer lauern cunila, ordine ad dementemfcriberentur,docuit, nonuoluntatis,tju£ effetegrsgiaerga Pontißcemipfumlt;l; iegatum, fedfuinmlt;e neceßitatis fuifde conßlium, efuidenim acerbius accidere potuißi,uel ipß, uel Pontißei,fi itó» tj, ipfäq^ inprimis Floretia feditioforummilitum incurs ßone in difcrimen noui belli fuißet adduibt ? fcirefe quantos pere Clemens paci ^uietiq; ßuderet,ciui iampridem graui M dicio (3quot; Alexandrum Etruri£ principatu, zx Hippolytunt fenatoria dignitate cötentos e/fe uolutjfet,ut diuifa amp;nbsp;com-nuinicata in unumconfenfum, diuerfarum uiriumpotctia, Kedice£ domuißmM et diuturnAfeelicitas pararetur .Beb hrum initia fapientibus maxime efe pertimefcenda, qu£ (um ab imperitis plerunq; temerè atq; imprudenterferan: tur,ubi demum creuerint, nifigrauißimo conatu periculoe ^uc, uix à maximis er prudentißimis regibus tolli uel op^^ primi poßint, non debuißfe Cardiiulem, qui tanti miineris perfonamgereret, defumere ßbi habitum militarem,utfe=gt; iitiofos er caßrorumatque militieedefertores confequere-tur, er tum qs, q^cunq; ea in exitu forent, conßlia com^ municaret :nequaqudm enim eum quieti uel moderatianb mi dedi/feßgnA,cum neq; ediih, neq; precibus audiens effi uoluißef.quorfum enim eins diéktfatÜaq; tenderét, quistio inßtmus minime diuinaret i quum iüe er fua er aliéna dig^ nitate uel improbe uel arroganter abuteretur ? profeéb) eit, Uti antea tentajfet, t'lorentinie ciuitatis otiu conturbare ciis piuiße.

SVI TEMP. LIB. XX5r. tn p!uiff'e,lt;(utcerierdiquiße pr^cldram eins iniportuni con^ filij filt;ßgt;icionem,quit)n nuüa cum Jpe uel laude tottim ca^ ftrenßs difciplinlt;£ rationcm intempefliua excurßotu couru, pißßet. Cateritin ß Cd cz quidem propenßßima uoluntate, qua femperfuißet,Cardinalem locofratrii habiturum ßatis-fadurumqj ei nwüiorc excußatione, cum in Italia anteceden tem ßret coßecutusßd ueroßein ßumma tcflari, quicquidfie, ri iußißetßd non ßuo fedClcmentis comodofadSfuiße,quu etiain publicam ltali£ quietem,uniiK inquieti hominif amia citia chariorem habuijßet. Sibi uero pergratumßre,ß id totMnanimißuiiudicium,utiabiequitatepra:ßentiumq; re, rum ratione minime alicnum, ad Pontificem accurata fide prxfcriberctur, quodmoxlouiusdtligcntißme fielt: Etid quidem cequißimo animo tulit Clemens, quit er captumfi, nwl erdimifßtm Cardinale uno tempore cognouijßet,ßtepe querens eius ingeniumàdcterrimisaduL/toribus fuißße de, prauatum : quanquam in ea re Cteßarfe ipßo fuffiicatior er afi'eriorexiitijße uideretur. Eratenim inC£ßare,nfinaturd acerbiore ßado exagitares ßumma £quitas,rara modeflia,pa tientia ßngularis, ddeo ut in tàtafèrtuna mbH repcntinuni autinßolens,uel iudtcio uel fermonibus eins cxcidcret. At mppoly'usjubi cufiodiaeßemifßus, e ßandi Viti oppido, quodvirunum nontuilli antiquitus fuißi putant, ingenti curßu Venetias contendit,bis cumfummo uitie dißerimint perinßejßosaGermanisßaltusfocliciterclapßus,quum Mrr* cadus Hilfianus dux itineris, Gtrmanicje peritus lingntß oflentatis cultu ipßoregi£ au!£ inßgmbiis,ed pericula de-pulißet. Porri) tribuni militares, quum incredibili cele, ritate,continuatisdie noärq; itineribus,adVacoriumpera ucnijßent, quod hodie Vittacum dicitur, in ripa DrauiantK nif

PAVLI lovn HISTOR.

nif conftittrunt : is atnnis dguarum mole çr (uo rdpiitt curfuconcitdtus f neijudlt;juamuado fuperari pater at, pons uerofubliciusquaiungebatur oppidi portlt;e, ita erat tuiatus, ut per mediam oppidiregionem,ad aduerfam pors tamuiamilitarisextenderetur. CiuitmVacorietijes in mU' roejßent, çr in ulteriore ripa non exiguam equitum er pc^ ditumarmatominmultitudinem oflentarent,tribuni in In-nato rip£ traflu extenßs ordinibut adem inflruxerunt, ^Ute a^edu ipfo er genere armoriim late fplendentiuM, Crfclopettariorum multitudine terribilés, non rudibus »10= Ho populis, cfui i multis annif annatos exerdtiis non ui= iißent,fed exercitatis etiam militibui terrorem incutere poterat. PoUicebantur Itali, ß ponte tranßtus priberet tur, erttenali commeatuiuuarentur, fe continenti agmd Ke ßne maleßdo corum ßnibtts exceifuros,fi id minimi concederetur, ipfos fua induilria, er paruo quidem cum Id bore inuenturos uiam, qua ßiccißs proximisarboribus flua men trdnßrent,fubindeq; adnixuros, ut Vacorienfes inhua manitatis er contumacy panas darent. Parati erant op* pidani commeatum dare, ponte oppidoq^ refipere,fed per cohortes feparatim, utßngule per oppidum, caiteris omni bus exclußs, ßne periculo tranßnitterentur. Earn condi* tionem minimi probatuibus Italis, quod neq; tuta eßet, ne* que exdignitate uideretur,oppidani, quißrtunasßtas cum ^defperatis minimi in periculumtemerideuocandas eße £X= ißimdbant,ponticulumßibitarij operisà proximo maioris pontiscapite iuxta oppidi nuirum ad ßumentarias molos celerrimiperßcerunt, atque ita ad mutuam fecuritatem, utrifque integra exiflimatione, preclari atque opportune confultum. Drauo ßcperato, quintis demum caßris, er multo

SVI TEMP. LIB. XXX. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«J

miJto pdCittioribuslt;]»dm anted itineribwt\ ad Tilidiant tumfiumen efl peruentunti atque inde dijjölutis cobortU buf, milites uario itinere, uti puisque pdtriie proximus, cumexecrdtioneeiusinfauft£mihtiie,domum funt reuerfi Nee multo poft Gefar italiam intranit, fingulari Veneti fe^ ttatusfiudioliberalitateqipaßimfufceptus : earn uerô pd* cdtidmiciq;dnimi modeRiampr£ fe tulit, ut Venet£ditio^ nis urbes fe minime ingreffurum efje teftaretur. Nolebat enim qui udlidißimis copies cinâits aduentabat, ullam om« nino difèékttiltalid imperij fufßitionem pr£bere:quumpdu hantedbdirobellototurbiumexcidia pert£ßM,ut pacein adßrret, ea qu£ uiélricibus armis tenebat, incre»

dibili£quitate magnitudineq; animi,Hete» ribus dominis reddidißet.

P A V L I I O V 1 I

NOVOCOMENSIS EPI5COPI aucerini Hiftorurum fui temporif.

LIBER. XXXI.

D VENT ANTE In ItdlÙfH Cicfare, Andrew Aurin cum tri*’ ginLiquincjuc onernrijsct drngintn o^h roftratis HAUibM Mcjfnnni uenit: ibtcum iu/tm* incntn bellica er nauticos pri* cipue commeatus y negua^uant ingenti cura ac diligentia À pr£» fvdh Sicili£, cpKin tuminiportimc morbus inuaferat,parti* td atij; expedita reperijfet,aliquanto ferius qua uolebat, igt;t Griccidtrdiecit, Audierat cnim Himerale, Otcoinaiiicifcldf fis pr£feéhi)n,in Ambraciofinii aliquandiu defedijfe cum [e* ptuagintd triremibiiSjimperitc er nequaqua militariter in ftru{Hs,utpotc quibus ufu periti nAut£ gubernatoresq; de* ej]ent,erremiguturba,yndgnA ex parte adnaualé operam rudis,utiex mediterraneis fepebomiiiibus impotenti impe rio innduescogifolitd,uulgatoperfingulastrireinesmorbo ldboraret,ficut eum nullo prope ne^tio fi nuitiirafet, op* prefurns fuijfe crederetur. Erat turn ad ZacynthSinfiilatit Veneta claßis,fexagintd triremium,Vincentio Capellio pm fidio,quiinfulaset urbeslitoraq; Veneti imperii uigili curd tuebatur,utriq;iurefcederis amicus ethofjgt;cs,nulli focius/pe diUortdiitu/cdex pfofiffb illiffuturusbofiis, quifubieèis

Vmeto

SViTEMP. LIB. XXVL «4

Vfneto nominipo[yulis terra aut mari uim intuliffèitt. Tue^: re qui crederent Venetos,ut neutris icquitateo^ciideejjê «idercwur, uiio tempore amp;nbsp;Aurix de Turcarumclaßiper Qorcyreos mioparonesflgnificari iußi/Ji, or monuijji item amicèatq; opportune tiimeralem,ut Ambracioßnu quant primum eduàn claffc, lonio mart excederet,ne ab Aurianii triremibuf, qu^apparatuceleritatcq; pr£ftarent,dum pa^, rumfalubri inßatione merjtn inutilem trahit,deprehxnfut opprimeretur.ltaque Auria 4 Lacinio promontorio, quoi hodieColumeneum uocant,dtmißif in altumonerarijsnaui bui, utreiiaadPeloponneßinfuLu curfum dirigèrent, la^ pygium Salétinorum, legendo Magna: Grceia; oram,tenuit, indeq; Corcyram çy Cephaleniam prjeterue^s, Zacyn~ thum uenit. ConfliteratinacieCapelliuapenèhoftilifpara* tiq^animi/fiecicm priebens,utapparatî{ atqßpßam nonduin ueldiuturna pacefenc/centem, maritijni negottj difciplinam oftentaret: et uetera quidéodia memoriam ßibibaiit, quibus Ligure!, Luciano Auria ducc,ipßii! Andreretritauo,adin ternitionë pro'pc Veneti nominii, ad fofßim Clodiä dimicaßs fent,atq; inde Auria fubiratotrifliq; animo Luciani intcri’t tum deperet,qui uiëhr eo ttaualipricho ceeidißet : ßedßan^ ftißima religioni! etfeederi! iura ita animo! continebant,ut q»Min Htriq; imprudentes uel incauti uideri noUent,pra’bito infignijpeëtaculoconcur/uri uiderêtur. t^eqßnutilc uelin» iiif «ndum pofieri! futuru putauerim,ß acierum ordo pau^ ciiuerbii explicetur,quando (ftate noftra nequaquäßmile eontigcrit,utidliterarum memorif mitnddremws. CoUocalt;gt; rant in alto Veneti in^ntem onerariam naucm, quaternü funibiaàpuppeproraq; ud totidejn4neI)orlt;M,in obliquuni iuëÜ! ffirmißimi deltguMm; ab hacutrim^ binitgtleacie ingentifi

PAVLI lOVII HISTOR.

îngentium tormentor um appurdtu ßrmidMles,itilt; conßh tutlt;e erdnt, ut ex interuallo onerdrite nduis frontem noit diqudrent,crutrinquetdntumljgt;dtij relinqueretur,qudn^ tumfdtii eßet, utd Uudiextrdq; uiginti fingithe triremes, qu£erdnt in cornibuf, erumpercpoffent: tertid uero ddes ex reliquis uiginti triremibus, in qud erdt ipfe Capeüius, i» tergofubßfieret, hincdutinde düdturdopem,utipreelijcd^ fuser incurfus hoftium popofei/fet. Eo pd^ onerdrU tidui di emittenid tormentd Idtum er udcuum mare, À fronte ei' dldteribufrelinquebdtur, er ^leacix indhumexporred£ triremiumldterd tuebdntur. l^bAuridndcldjfetres/ßecitlät torix triremes dnteceiebdnt inßgni uelocitdte, tres nero dd esquindecimtriremiumeoordineßtbfequebdntur, quemit agnünenAui^tioneq^tenuerdnt'.ubi ueroinconfreäiimVc net£ eldßisefr deuentum, Antonius Aurid, qui primo prxe’ rdt dgmini,in dextrum fenßm defleamp;ns, remos fiflultt,utfe quentes expeänret, er Andreds, qui medtü teiiebdt dgtnen, fuocurßiprogreßurus,feje introrfusdd cornudextrumdp^ plicduit. Sdluidtusuerc) Rhodidrum er totius tertij dgminit prxfréhis, interim in Ixudm itd concitduit remiges, utpuiH äotemporisddmediumdgmenproueheretur, ddeo utxquii td omnium triremiiim fronte, uno pdriq; impetu cocurfiirit crederentur. Reddidere ueriprxlq ßmuldcbrum tormenti utrinquedi conßilutdtionem honoris cdußt, exemptispi-Us,miroordinediß!loßd. Venit dd Auridm Cdtidles nobdii uir dtque item fvrtis, lonij nidris cuftodtx prxpoßtus,-pereumCdpellius,portus,ftdtiones,commedtusdtnice ob* tulit, exeußduitq; fe, quod integrd ßendtus fide conßjcidre uires, erpublicoshofiesperfrqui nequdqudm liceret, ob* fiare enimfoedus,dntiquituscum Ottomdnnis percufriim,

SVI TEÂÎP. LIB. XXXI. Hf ^uoi ipfe etiam Solymanus renouäljet. At Auria Ctept* rit nomine grdtidf egit,(^uóifen((tuteo animo eßet,ut nutio rem squitatis ati^t iußiti£,quAm uUam benegerend£ rei ra tioncm ref^icere cogeretur,ljjerarefe tarnen Ca far is außji^s cqstaleinadingenteinuiâoriamVenetis occafîoné ejfepra biturum,ut eafoederum compedes,ab ipfis ultra pietatis or cert£ uidhriiS caufa cupidifimèfrangerentur. Et certè quit b.ec animo reputamus, noftrorurn temporum conditionein deßere,ChriflianorHmq; principum infaniam deteflari lu^ bet,quidiiminterfebelloaut odio dißident,ita Ottomannis parcunt,ut qui totics fuperari deleriq; potuerint, non im~ merito adauiin in immcnfum pQtentia,ad totius orbis impe rium agirent, Eiimerale enim tuin infugam adlo, atq; eofi pcrjecutifrent,facile deleto,qu£ reliqua unquam Solyma^ no claßis fuperfaîjfetfqui nam Ey fantij,CafarianaVenetaq; claßium impetum tuliß'ent,niß tirones pra:torianos,aut eti nuchos ad cuftodiam foeminarum domi relidb)s,mlt;xnia egre gicdeßnfuroscredamusiquumin Pannonia procttl ageret Solymanus,GrGr£ciexipfa ueterelibertatis ac imperijfti memoria,Ht rebcüare ex tuto poßent,non quidem acceßum Chriftiana claßis,fed uix ipfani tantum aduentusfamam, es reflis animis expcitdrentiClt;eterum Auria,ubi didicit Hirne ralem,fuperato Galli promontorio, quodantiquis Acritis fuit ad Malcam contendere, Antonium Auriam cum deledtis feptemtriremibus,qHiperfequeretHrmißt:fedille adCythe^ ram infulam ufq^ßu^ra perfeciitus,quod hoftesArgolicunt ßnumpr£tergrejfos,Attic£ Sunium atq; inde Chacidempe tere audiebat,ad clajjem eü reuerfus.Ea tum in SphragiiC in fuLe portum,quem noflri Sapientiam uocant,fupra îAetho nem ad expbcanda conftliaJe contulerat: iam enim onerariiC

Ee

PAVLI lovri HISTOR.

(tb tilto,remißioribu^ ufe uenti^, in con/ßcdüfc dcder^t. Tui rc (jui dicerent Methonem oppugnandaelje, zr ante ahoi Saluiatutimpigertuuenii, Rhodiarn trirenüum pricftäuf: proßtebatur enimfeeain turritn,cjU!S fubieSlîi gt;mre de/ßice ret,amp;c£teris iniinitior eße uideretur, eßßra^hiru maiorh buftormentif cfprotinusoccupaturum, utpotequißtuur bii interioresq; munitiones appiünè noffet-.ßiperiore ßcjuh demannoineumipfumSphragixportum cum aliquot tri-remibui è ^^elita inßtla nochi iüatut^priemilßo ignobilinaui gio per ßmulationem exponcdi mercimonij, incuius cariruh annati conditi erant,[celici dolo u rbé occuparat, lano Md* rio,uiro Gr^co ßtmm£ uirtutis idfacinui ingenti animopd trante-.ßcd occißs cuflodibinjoccupataqiporta, zr iacaptd urbe,noflri tnilites aliquäto pr^d^.quam decoris auidioref, qiiuin ad diripiendM domos folutis ordinibus difcurrereitt, facileà,Turci6,quianimosrecepcrant,ttirpiter caß expuh ßß„nobilKuidhrix initiiifadocxitiicorruperunt-.ob idM ria cxpriore periculo intentiorcßrmiorcqi cußodiä:, adau-(ioTurcaru tMmero,futuram ratus, Coronc oppugnare co ftitutt. Dißat ea urbs d Methone duodecimßrme paßliii mH libus,ßterreßriitinerepetatur,mari uero paulö minus uh ginti. Mam Acrit£ promontoriu medio ßre interuaüo in md reprocurrit,et inl£uo promotor^ latere fenßm littoral cur uàtur.ïn hoc ßnu ßta eß Corone, adeo porreila in pelagut, ut magna exparte maris flufhbiis aüuatur, altera pars cu* neata in latam cufßide,tranfucrfo miiro,eoq-, fenis turribus inßgni i3“ßrrata porta,proximä littori,quä infulauocant, penitus exclHdit,ctx ita d mari recedens,fenßm attollitur,ut perpetuofaxomceniaimpoßla ad trianguli ßrina oppidit eßiciant.lnoppido^utfiriniorenobilioreq;, Tt(rc£ domos habent,

SVI TEMP. LIB. X3tXL 215 tjdbctjGrxci infulÄinh^bitAnt,eid cxtrcmü ucr'o oppidiaii^ ÿtlum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in rnpe arceinVcncti (juoiidäfvcere,qnlt;e gt;ne

ditemned iejjiicit ^fitbnrbanA teéù:h£cuiain militarent (xcipiunt,qu£ in feptentrionc perpétua aaliui collie dor jo in Citinpoj extenditur,fed ea fuburbeigt;iA,quum ad fugitU iu^ dum^iportu oppidiproceßerii,ulio intermedia gt;nuro por= t!iq;diuiduntur,porrotid mitre ab utruq^urbi^ parte, du£ ' fülltpercomod£jlationes:namguumE.uri\'ulturnicp,uel edwerfo Fauanius nbsp;nbsp;CarutfceuiiK perßaiierint,ex bac in

alteram nAuigia repente coufugiunt.ln Leuaßatione ex ue • tufti operiinugt;leportuießicitur,ncrum adco angußui,nt tiix jeptenof triremes tut à recipiat.Auria, terra mariq^ exi plorato urbisßtUjCohdrtantibus maxime Grjecis,qui ad noit flros e fuburbanis idißdjs cupidißime tranßerant, aggreßi ßtruf urb'm,in huncmodtt ad oppugnandilt;,loca muniaq; dt flribuit:circundiiä£ prima funt in amplißimam corona M ues onerari£,Qr anteeos triremes,ut totam eam cöttexi mtt riparté,qu£ inßulam à maripr£cingit,contradiore ambitu complederctur,proie{i is in littus ßtb nuira anchor is,ut in» de per duamp;lrios fitnes ergatarü beneficia attrapa nauigia, quantummarisuadum paterctur,admcenia promouerent, Scapbis autein magnarum iiatium pluteis ac ajßeribus prate dis,anchorasprouehi,etin littusadfcopulos inter telaTur carumab alto incidetitia,collocari iiibebat,exnaniuin proa rK HOMO quodam artificio pontes paribus extantibus anten nisimpofititabu!isq;conflrati,à fi-otite promiiiebant, ita Htßimmitati mœnium £quarentur , atque inde clypeat£ armat£q- cohortes procurßir£ er irrilt;ptitr£ iii oppidum uidercntur.ln duarum uerô longe maximarü naitium, Grù inaliii£fcilicet er Rhodifi ßtmmis carchefijs, ab excelßß»

Ee ij

PAVLI lOVII HI5TOR.

pind pdlicet mdi pummitdte,ficri,fiilconesq^ bini conftituti (rantjUtinienon propuggt;Mtoresmodo,quiin muro coit/i fierent/idinteriorainfuliecertii iBibtti peterentur.Tem^ ftres nero copiM ita diuißt,ut Uieronymus Tutauiüd Sarné ßs comes duceret Italiens cohortes,ordUudparte fuprd mo kin,ldtum propugndculum feptem tormentis cfudteret. Hie roiiymiisueroMendocius cum Uifßdnis d dextrd,pdulod nidri longius,non infulx tdntum,led cr oppidi nuirum to^ tidein tormentis orfcdlisdggrederctur. Ipfe Andreds locuttt fibidelegcrdt dpudmolcm,Sdrnenßi mdximè propinquuin-Pontifici£dutem triremescontrdridinpdrte,Antonio Ati^ rid depofcente-.dextrum cornutenuere, Sdluidtus in medio RhodidsmcenibusddmouiWunqudm db uüd mcnwrid,tdn turn tormentorum dd unum oppugndtionem coUdtum fuif-tidmdterrd qudtuordecim,dmdri uero centum er quiu= qudgintdmiirdlibustormêtis,unoundiq; tempore munit, eü uehementißime uerberdtus-.minorum uero tdntd uisfiiit utnec^iproßgt;ici quicqudm neq^ exdudirifdcile poßet,^umo fcilicet in craßißimd: nebuU morem late diffitßo, er crepitu rebodtuq; tormentorum cunókiqudtiente.ApudSdrnen* ferltïtdlimdgnodnimo/edirritoincoepto ddproruptumu rumfcdlds dpponere,crßcdndere conuntes, ter d Turcis d^ cerrime propugndntibus,inßgni detrimento dccepto ,ßtni repulfi.Neq; enim tdntum muri dirutum fuerdt,ut dttinge* reßcdl£poßent,erundiqidbldtereminoribus tormétisßer nebdntur,nec Turc£ f inuro fdxd,ignes ßruentem drcndtit, calcemq; er picem liqueßdÜdm prouoluere dc infundere fubeuntibusceljdbdnt. Sdrnenßsin hispericulis ßrtiterf^ quedtq-fccliciteruerfdbdtur,necreuocdndimiliteslacusez rdtmdmimplicdti interß hdflis er in cdfarum dngußids,

quA

/

' SVI TEMP. LIB, XX-X-I. »7 ƒ ftturo fuberMt,metu retruß,(]uanto inagif i nuiro re^ €edebant,tdnto apertiia ac certim uulnerabantur. Periere in eo condtu receptuj;,Theodorui Bo/chites Gncus, (Jiü in Itdlid dl£ etjuitum cum Idudcpr^fuerdttatij; item Vrancü fcus Cdrndusèiiedpoli,crldcobU'fdCdpud,]lrenui cèturia neSyÇtrcum hii trecenti ßre milites,crfuprd mille uulnerdti debilitdti(j;,in q it eis fuit Alßnfut Cdpdniusßgnißr, cui fclo pettipilddb dito demißd,perßßb oculo liiiguam abripuit. Bx dlterd pdrte Mendocius nequicqudm qudßdto miiro, quum omniddrduddddfcenfum lvrent,cduto cotißlio prdt* lij fortunumnonßibijt.AtodUdles focij fxlicius, quumAu^ ridfubeundicrfcdlds aßcrcndi,utidnted edixerdtytubdß^* gnumdedißet,ininfuldm peirudßrunt,cedetibusmuro Tur cismetupontium,quos ßtperfldntibus drmdtis dppropin=‘ qudntes continué) dpprehenßiros murum omnino credide* rdnt.Primus ex ndue Grimdldid imbcrbis Ligur, genere bn milis,fed eoßiltu fdtis cldrui,uexilum in hoflüi muro defi^ xit,proximi cißicceffere Hidrontino à GæÎcouc miles, dc de inum Ldmbd Genuenßs'.dtq; itd multis interßlt;Tis,inßild cd. pta direptdcj; eü,refugientibiK infrd oppidum perßrrdtdnt port dm Turcis,gui ex eo,guem diximus,turrito muro, no= flrosprddd occupdtos udgdntesq;,ß:lopettis fdgittis uul nerdbdnt.At priinis tenebris Sdrnenßs ,fuos ,qui fub mu.ro conditi protetiiqi multisl)orisß(b{literdnt,incolumesddre recepit,crtotdno{ieldbordtum eli inerigendis munitioni bus,quibu5inoppugndndooppido ipß milites tormentdg; db hoilium iiltbus tegerentur.Sequenti dieplures Turcdrii equitummdnus,utCoroneK opem ferrent,in conßgt;eclum fe dederunt-.ndiiq; fingulosfcre proximorura oppidorum pr£ pdojjCr ldmdAurii(nitcldßis,Qj- dJiditiMtot-tPcIopoiific»

Ee iif

PAVLI lOVlI HISTOR.

fo tdntus tormentorum ftrepitus,exciuerMt. A derdt d LiffC d{gt;n0ne,i^udm mißtrdm uocdtu,'Zdddres, cui Tridigito co^ nomen iidLonddrioChdritend Meßenec;; expcditof e^ui^ tes circiterfeptingentos adducens,/ecundum littiis iter fdce re coeperdt,iit i dextro Idtere in urbem irrumperet. Erdtin terfitbnrbdiid te3.-d,ei portd^quAm diximus^in fldtione cob locdtus aim cohorte Theodorus Spinuld, iußulji Surnenfis, milites intrd [dgitta id^^um intercißi militdri uid, trdtifuer-fdmßßdm opportune duxerdnt.Udq; Zdddres^qitum ab E« rdßno Aurid,qui in id littus triremem obuerterdt,tornKn= tispeteretur,d littoredißccdens, trium dmplius’miliumcd* fgt;to circuitu,dd hsuüpcruenit,ßnuofoci; itinere intrafubur* bdiidteikifeintulit,magno impetuddporta protiedus, d^ deo utTheodorusirruentiituimcegrèfuflineret,erdtq; rtf addudikl in maximü d!ßcrimen,niß SarnenßsTheodoro cunt pdiicis repugnantiperopportnnè opem tulifßct/ubmißoPe troTolßoatm trecentisß:lopettdrijs:ijpoßremdm partent Turcdrît dgtninis,retro ducrtere, ingreßiq; ßiburbana, itd reliqiios in fuga,dcßjerdto ingreßu urbis,copulere, ut quit Turc£ concitatis etfuis eßßigere condrentur,in foßßani inci derct. ibi Zadarcs labente equo prdceps datus, interßcitur, necullie^Tiircisomninoparcitur.Eomodo multis occißs, capita ddm'dnitionesdeßeruntur,quibusconßie(lis,TurctC, qui oppido drciq;prieerdnt,ßue metu,ßue commeatus, tormentarÿpulueris inopia, adduâi, ea conditione urbcnt atq; arcc dedidcriint,ut aim rebusßiis armisq; in pacata lo^: cadißedereliceret.Corone capta,atq;ibiprdßdio Uiß^ano rü co!ißittito,lt;y rcccptis inßdcm Gr£cis,dißutatur in con ßlio,an in longo porta,qui paru d Corone dißat, ut certus 'tutiisó; in ea ora Chrißianisclaßibusßt receptus,cdflcîlit e*.

dtßca*

SVI TEMP. LIB. XXXI. «S dißcare expédiât,Mt luncum oppu^nMe,id hodie Kmmù num,PyliuinMtiquitusfuit,pibießt) portu inßgne ,ignAs uin cuflodis Veneti,ijui poflcd capitepoeiias ddit, Baiazeti tn Sietbonenp uiâoridtraditu.Cxterü AuriamulttsdecM’gt; fB,Cr cjuod nuttlt;]uddefuturosportus noflrii claßtbttsjße^! rdret,ed conjUia dbiecit,cr dd oppugiiMdas PdtrM,itcrt{m ttditit Zdcyntho cum cluffe descendit. Deirucrjntddjpertii urbeinincol£Turc£q;,cr' inretrudiorem locum fub dree prjtdlcdßfjd muroq; munitu,milites cum mugiid puerorunt Crfœmindrü mulcitudine/e receperdt. Expoßtis copijsßub tiedisq^ tormentisoihmiirdlibus,Sdrnenßsddmillefclopct tdriosßecernit,qiti deßiiforibiis mtirünudet,cjetcros itirgul torii ßngulos fdfees ddferrc iubet,ut icqudtaßßd dd nwruni ßcdU dcßrdntur.ilt;!on diu tormentis reftitit murus,Coronco uetußdte debiltor. Primus omniu lodnnes, Trdidni Cdbdni-li£ßlius,cdflroru pr£ß£lHS,inßjßtin deßliß,fubfcquctc ip foSdriienfi cum tribusjigniferis cirintegris demucohorti^ bus,fcdndiq;muruscertdtim eß cceptus,fed deßnforcs Co« roncis uirtute confldiitidq; dißimiles,impetu noflroru,fugd indrcemfdätt,diutiusnontulerunt.ltd urbe pdruo Idbore, erpene ßnemilitumnofirorumitulitere,celeritercdptd di^ rcptdq;,dddrccm in xdito ßtdm,tornKntd ßibuexere. Erdt oppugndtio futurd dtßicilis,fi edin militdri more Turex dcfcndcndjin puccepißint,ped exemple Coronenßitm, dtque item eius imbellis turb£ mißricordiddddubh,quum tuntdin miiltitHdinemdiualere,uelin tdnto fertiitutis dc uit£ dU ferimine tueri pojße deßerurent,emißis dd Attriam. ordlo= ribiis,edconditione deditionon ßceruitt, iit recepti inßde inuioldtiq;,ßtluo in primis fxmiudrum pudore,cum fingu iis ueßimentis in Etolidin traijccrejit.id egregiè Andrei^ lEc üj

PAVLI ÏOVII HISTOR, priftitit,ädeo ut inter ahumilitumutrinqi extenfui exeun* te triuin ferè milinm cupitum maltitudine,cum nonnullipC’^ tulMtiuifceminMctttreibtre,i(tq; hii ornementa ietruhere inciperent,corripi,extemploq; fulj)enii,MtiuguLiri iulfc rit: borum fupplicio c£terif ab omni licentia dcterritii, eo ' ordinc Tttrc£ ad nauesfunt deduâi,i(t Sarnenßs zr Saluid tus antecedcrent, ipfe poftremumagmen cogeret uiiltufeue ro imperiofoq^ ZT ad fumcnda fupplicia,fi qui paulo liccif tius iuffacontemnerent, maxime parata. ciu£rebat enbn iuftiti£z^pr£clar£ßdeifamamapudipfospr£fertimTur CM, ute£gentcsreligioneacingenij captu nobit dißintiles, fadhpericulomanifejïeper/jgt;icerent,in Cbriflianisad ini^ litare decut non deejjèfidem ac bumanitatem, qui adeo mc» derate uióhria uirtute parta uterentur. Exercitu ad Patrai relidh), zr terrcftri itinerefubfequi iußb, Auriaad üaupä-ävißiiMangußiMtriremibuseß deueäus,ibißauces adeo coaréhtnt eum inßuentii lonq marif ßniim, ut uno miniit flAdio,aPeloponneß} Aetoliadißet,qua ad fieÜelßontunt interßuomari,Europaatq‘,Aßadirimantur. HiianguftifS gemina antiqui operis caßeüa imminent, qu£ Dardaneüoi apcllant. Euere olim in AcbaiaRbium, zr in AetoIiaMo^ lycreum,fed Aetolicum Acbaico Baiazetes,ß{peraddita tut reingenti, zr duplici muro adieih,multo ualidius atq; munitius reddiderat. in bA tormmta inußitat£ magnitudi* nii,multiplicißncßrarum ordinead libellam aqu£, ita coti flituta zt'collibratacrant,utuel exigurs zrbumilioribtii nauigijs ingreßiityetcxitutpracluderetur.nam utrinque ad aduerßam regionem emiß^£ bipedalit diamctri faxe£ pilot factie perueniebant,uti eadem ratione ad Heüeß}ontum bodie ßeri uidemut. Auria citeriorii caflellipr£ßetlo per Gr£eos bomi=‘

SVI TEMP. LIB. XXXI. zts» lominei extrema fupplicia commindtut,fi expeélandam tor tnentorumuimpi(taret,facilèpepigitiUt Turc£ incolumes caflcüo exc€derent,c[uibusneciud(judmcuti{lanter eduólif, ^uicquidueldnnon£,uel bellid apparatus in cafleüo erat, diripiendum militi coceßit.Repertifunt thoraces, balifljeq; ueteres,itemqi lorica cr pelta moregentis,cuin militari cr ininimèpretiofdptppettedile.Ea/polid,quumAurianarunt triremium milites nautaci^; effcrrent, caterisq; aduentanti^ bus ofl:e!itarent,adeo appropinquantium cohortiu animos dolore ac iuuidia exagitdrunt,ut quum opimiorëfuijjèpra damcrederentjOrtardiusuenißentjOb idip pradapenitus excluderentur,continuo feditionem mifceret, ipß Auria ue hemen ter irdti,(jucgt;d primo ad Coronern,cr inde ad Patras, CS“ turn etiain ad Rbium, quafi Turcarum fanguini paßim parcendum putaret,eas res ciuili paëiione, quàm ßrro cSquot; beüicd ui conßcere maluilfet,itapra;mid laborum cr uulne= rum folatia militibus eripi,atcp interuerti pradam, ut ipfe indeapudho{lcsintempefliuamhumanitatis er dementia Idudem priudto nomineßrat,erfolipropè nauta Ligures ditentur,ipßs uerè armatis militibus terra er maris incoin moda perpeßis,nec locus ad perßdam laudem, neeß^es ac certa probata uirtutis pramiarelinquantur, er cjuodßrti bus uiris minimeßtßrendum,omnium ceruicibus eriugu lis ldgueierpugiones,uel inminimo delido,er fublata gut dem^edicendacdufa,proponantur. Hac,guum multiplia catis per coronas militum fermonibus dicerentur ,eriam plane conflernata ejjent dliguot cohortes, b!eapolttanus ß^ gnißr,guemflrangulatiddPdtras amici militis dolorinci^ tabat,uexillum fußulit,alta uoce commilitones inuitans, ut fe ddopulentdcaflelld euntem extemplo ßequerentur, ibi

Re v

PAVLI lovn HI5TOR.

non uifuro! cruddem ducem,cr ingentem prjedttm uirtiite quxßturos.ücc morddUum cjuinc^' dUx cohortes Italorunt (kntfecutx,hisq; uexiUum t^ißgt;dnorum dcceßit, ierc cituto dgmiiienontdiniratis cjuiim duidis animis tn propinguos Gr xcorum pdgos or uillds,cxecr.tntc eos Auria potius lt;}iid reuocdnte.Idm Sdrnenßs cum ualidd matut expeditorum ml litumtrdiecerdtiiidduerfum Aetolix continentem,utexplo rdret CdfteUißtum,ö“ ponendis caflris munitionem incipe-ret,quumTurcXinnoßrosfdciendo open intentosprotic nus erumpunt:fed egrcgie Sdrnenßs per ßdopettartos eoru impetumßtßinet,nuiltisqiuulneratisintrd portd-n copel* lit:gt;ntcrim nondum perßäa, cdßrorum munitione, ecjuites adupddh)egreßi,inconJße{himfededere,utcafleUanisope fcrrent-.noßriqudiiqudmpduetprocaflrorumßjdtio.ciuoi erdt dmplißi)num,utiddcontinendds omnes copias ußtdtd rdtione dnnenßum,dL'icri tdmcn ammo in munitionibus con ilitere,in dduerßos fclopcttisrem gereutes,cr nonnunquam trumpentcs,ubi auddciusproueflos hoßes cofßexißent. ei' terumTurex multis ingyrosdecurßonibusad caflrafadis, latcomnidlßeculdti,quum ßeßeprouehere dudacius, co* minuspugnarenollent,'Ndupddum redierunt, intromißo cquite ad cdßelldnos,uteorum animos/ße celeris auxilijeo* firmarent.At Sdrnenßs,quiedßgt;e trdiecerat, ut copias om* nesconßeßim fubfecuturas mderet,ubi de conßerndtioite dißc/ßtq.;militumcertior e^fddus,intermi]ßo caüroruin opcrc,dd Peloponneß littus,ubi Auria con{}iterat,cofeflint rcdqt,ç^dd eospag0seßproß'{lus,in quosdeßertores mi* litesdiuertilße dicebantur, ducibus prxßrtim Grxeis, qui tiasiniuriascumlachrymisdeßcrentes, eproximis uicis ad caslra decurrerant. nbsp;nbsp;nbsp;Sdrnenßs neqiiaquam feuere, fed

gt; comi*

Sri TEMP. LIB. XXXI.' ar. eomiterreprchenfos,g'Mdadeoleuiter infanire expirent., haudindgnocumlabore adofficiumreduxit, inm etiim cos admißifdcinoriipanitebdt, cr fatis uereciindc ßgiid er centunoneslt;ignofcebdnt,quunt uHIm crpäßorales cdfdi omnibuicfculentifraptimconfumptis,et ignobilietùm col k0lapr£da,uacud5f£cißcnt:f£dreis crexconfekntid pccs nummeritis, Aurix feueritM tdntum pduorcm ddjirebdt, vtiwnnullinKtu pipplicij prfftare dicerentcumTurcis p4 tißciyZT dpud cos ftipcndidfdcere,(iudm dd feuum dc inexo rdbilem ducem rcuerti. Sed Aurid regionis er temporis ra^ ttonem hdbenddm exiflimdns,cunflis pepercit, itdtdmen ut feueritatem ac irdcundidm uultti ßermone^i retineret, ncc uei;idmdeprccdntesreciper£uellet,niß uti cohortes decu-VMtums, dddrbitrium inilitdris imperijfedederenf, is pd^ uoromniumanimisiitcujjiis,propoenddd retinenddm im^^ perij exißimdtionem Aurixfàtisfccit. Nec mord, dd delen:; ddmfeceßionisinfjmidin, pdruti dniinif in Actolidm pint trddulli, ßmdq; expoßtd in littus tormetd duobus circiter millibuspdßiiumßuprdcdflelîiim, uttutiore itinere conuc:; bi polßeitf.ndm c cdflello Tiircit ea littord tormentis inßßds bdnt.EdChriflophorus Auriduirimpiger ne^tio prdpo:: ptusdttrdélafunibt{scr‘impulfdmilitumhumcra,percen:; turids laborediflributo,incd/irdconuexit,codemq; tempo reCdbdnilid cum trecentisfclopettdri/s dntecedens,oppor^; tuno ztrdnte, utdiximus, explordto loco caftrdmetdtus eft. Dum h£c ddminiflrdiitur, Turcd: Eidupdéh mdgnds pedk tumcy^eciuitumeopidseducun{,cr innojlros plena pdßlt deßruntitr,idm enim i:jrd Corintho,zr db oppidis e]u£funt ddAcheloiim dmnem,totdq; Peloponnefo nbsp;nbsp;Aetolid, prffe

ihequitum,rdptifiiudspoterdnt turmis, Hsupdéhim con«

PAVLI lOVlî HISTOR.

uoîdrMt, nee Sarnenßs,haud (ju^ejuam ea. multitudine ter* ritusßbideeft,ad quatuor milia peditum in unum agmen cogit, zr lt;luadrata acie contra hofles progreditur, extra ordines uerè deleâklin fclopettariorummanum rem gerere iubet : in tergo cafleüum rclinciuebatur, cr in noilra muni tionibusprafidiumeratreliéhim, lt;iuo eruptiones cohiberi poJJènt,Cf'iftiplâmcaftelli portam tormenta petite atciut opportune direiktfuerant. Inßultantibus undiq^ erprocur fantibus Turcis,necpedellres copias inaciem producenti^ buSjSamenßs ße recipere^et in caüra fe conßrre ctepit,in ter ^extraordinarij ad angulum dextrum ejuadrati agminit conflitutiyßne periculo inßejuentes Turcos repellcbdr,cir^ cumueniri enim non poterant,ç^cum altguantum in aduef fôs procurrerent,diß)loßs fclopettis tutißimus ad agmen trat rcceptus. Pr^lio ad occafum Solis protrach, TurcH nuUarememorabiligefli Naupaudum funtreucrfuSarneit fisincaßracopiosreduxtt, totaq; ea noék ejiu fecuta eß, ad aggeres fißäs^;perducendas milites in opéré fuerunt, conßitutaqiluislocis tormenta muralia, e^ua: exterioribus idißciisprotegebantur.oriente autem folejurres^cjuie pros minebant,magnaui^uaßäric(xptee, nee Turcot conflantifs fimc çr acerrimè propugnando, ulla in parte timoris fignu dabant,erant eniminhispleriq;ucteraniianizeriin cuflo dia oppidorum atq^ arcium relidi. Ad extremum is cxittts oppugnationis fuit,utperfia£in muro multisq^intro uarijs caßbus tnterfe{lis,noüri in cdüeüum irrumperent,trecenti firmeTurcie, ncmine capto, trucidati, nonnuUi inßgni ani morumcontumacia media inclufi turre,feipfos cr turrint totumq;penecdßellum, non fine no^rorum clade, fuccenfo tormentariopuluere,concremarunt,tanto ruentium mus

rorum

SV1 TEMP. LIB. XXXI. nt forum crepitu,ut litora ueluti t€rr£motu pertremerent,çr triremes,(iu£fuberiintaifagitt£ia!lum,lapiiufragmentis pene obruerêtur. Andre^i è prora pKetorne triremis pritli um}j)e{iMit,ionauit(j- Surnenfem çrfidiiiâtu ßn^lis in^ gentibu! tormentis : tanta enim uis atneorum tomientorunt in caftetlo repcrta eft,utfeptuaginta milium aureorupreth umexcederediccretur. Eademum tormentaftupendte ma^ gnitudtnis, Arabicis infcripta Uteri!,ad uiihri£ monument turn,Genua delata,in portas molecoflituit,ubi de piratis ad Planajiam infulam fuperatiSi (acellum Deiparlt;euirgini ex manubiisanteacon/ècrarat. His confiais rebus, pofito ad Coronc Uißjanorum prxßdio, atej^ urbe tormentis, mul torummenßum comeatudiligentißimepermunita, Mendo du ita animo confirmauit,utßdem daret, nbsp;nbsp;prolixe poHiee

retur,feuel priuato fumptu,ßidC£farfacere diffèrret,in Cs iusauxilium claßem eße tranßnijßirum. Interim Saluiatus fuistriremibus in intimü ßinumprouedus, ad Lecheum uß ejiie portum,bodie diui Demetri] uocatu,ßtb ipfa Corintho pauorem circumtulit, er neteris S)/eionis,c]uam kodie Ba^ ßlicam appellant,er ejue in aduerßi parte eß,Creuße littora fuccenßshortoruiCdUtcijslatcuaflauit. Necmulto pöflAn* dreasappetentehyeme,eracceptisaCeßre Uteris, ejuibui difeeßum à Pannonia Salymani, erßwm in \taliam aduen= tumßgnißeabat,foeliciufus na.uigatione,bleapoUm, atque inde Genuam efl reuerßus. \nterea Clemens per Tiphera ndtes iter habens, a/ßeris inußtatiscj; itincribus ßeperato Apoenino, ne ingrat£ patrixmxnia confßiceret, per Aemi* Harn Bononiam uenit, excepitij^ Cteßerem Mantua proßa äum: necc]uicc]uam eabyemememorabile,uelciuotidianis (ongreßibus eft aOiim, ejuam ut lis de répudia tttnrici Bri* tannin

» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÿAVLI lOVII HISTOR.

tMtiiiC regis toties agitata^pronuncüte Pontifice, finireM, 'P.xârdebatenimiamtresannos rex ilie,alioqui multarntn uirtutlilaudeinfignis,fiKtto acimpotëtiamore Attn£bolci=‘ n£,qu£ ill aula regin£ liberius ediicdta,e() infaniæ amato^ rem regepropulerat^ut Catharina Perdinandi regis fllidin, ipßusqi CaroliC£jaris)naterter(ttnpr£fttmti pudicitid, eSquot; fmgularihumanitdteinodeßiaq; reginam, exturbanda do^ morepudiâdamq; decerneret,ßcilicei, utipfa in uacuu tbof rumexpcllicatuinfßemmdß:ul£dtqßegitim£ prolis reci-perctur. P!eq;enim Henricus aliam prolé ex CatbarinAfuf-ceperat,quàmpueüam iampropènubilem,qu£ßcduitite ßrin£,cr morit elegantia plurimum exceüebat. Huius iw^ perq inßtnicp conßlijfautor extiterat Thomas Pboracenßs Cardinalis, perpetuis adulationibus ßnnmum potentti£ lo^ cumapud regem conßecutus. Is docebat Catharinam uxo* remlegitimäcjßncquiuijße,quoniam aróhiro ßatri antea denapßjßct, uetari id ßacroßandlis nouiac ueteris inflruinen ti lcgibus,neqi Iuliu Pontißcem,qH£ diuino iure eßeiit con^ flituta,uel accepto multo auro, reßcinderepotiiißi^promde repudianda eße, neinceflus crimine perpetuopoïlutus, poß mortem ßempiteriiis inßrorum ignibiis damnaretur: neq; idcirco ßliam uideri ßgt;uriam debere, quoniam optima fide eamfaéiis ritenuptijsgenuiß'ef.ßuero legitimain extotius inß(l£ deleft iixorem duceret, ipßim, er ßbi, er regno ad certain fiiceeßionem, ßafeepta uirili prole, conßilturum. Addebat Thomas non deeße ex Parißiorumgymnaßo ßtera^ rum literarum proßßores,qui fccundas nuptias rite fieri pojß,damnato priore cbiugio,ualidißimis rationibus conu probarent. HicThomasmagno Portun£ludibrio,quußum mum dignitatis atqipotenti£ßdßigium teneret,er ßeipßum auaritia,

SVI TEMP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ms

diuritUjUmbitione, fuperbùq; tumentem capcreneguiret, prxctps datui,improb£ âdubtioni^pxnMfcedxmorteper foluit. ïeruiit cum Fraitdfco régi occultjfidc, ZT egregLt indiuerfumßmulatioiie coniiindum, utpote qui Gallico au ro,regif5qi nuaneribuf maxime gaudebat, magnif artibtigt;s re pudiofautjji, ut Hcnricw à C^efarii amicitia, ex ea longé grauißimacotumeli.(,penituidiuelleretur, çj' fubindeGai lico nomini,abjq^ iilla /ße receptuf,ar(h neceßario quû dem faedere lungeretur. Citcrum Clemem, qui ut earn com troucrfiamaliquaiidiualeret, continendisin officio regunt, animù,tâquamambigui iurifadduodecimuirale iudiciutn reiecerat^ubiuidet diuerfa petentes integra authoritate di» tiui no pojje diftincri, ius cr icquum ita Britanni régis ami citi£ pr£tulic,utHcinricum omnino moncret,feei intra cer turn tempus aqua. Gr igni, gt Chriftianis facris interdi^hi^ rum,nifirepul'dAnna, Catharinam in pri^linum coniugij Jocuinrecepijjit. F4inanisintempc^iuieq;feueritatis com=: ininatio ,inexpiabili mala fummoq; detrimento reipublicjc poftea ceßit : quando rex ille non multo poft ab authoritate Romani Pontificis,fuaq; pridlina pietate difteftcrit. A Aunt fubinde eft de tuenda pace, quam tanta fumptu tantisq; pea riculis quaftuiftcnt : nam in eampaceml qu£ publico foede^t rebiennio anteBononiiiefueratconftituta,Genuenfesnequa ^Mi«n adftripti fiierat,quels turn maxime inftnfuserat Frd« eiftus. Genu£ fiquidem imperium uti antiquiGallorum re» gum iuris, nec incluftim recentisfeederis legibus repetebat, adeo ut negociatores Ligures Liigdunëft emporiopelleren» tur,necahcuiimportareeorummercesfaseftet,GraMaßN Uenflbuf trierarebis, infefto ubiq- mari,GenHenjfum naiti-gia,magno ciuitatii detrimento caperetuur, Kinabatur

PAVLI lOVII HISTOR.

Trancifcus/è inptbalpinis Sdlajjbrum oppidif, equk tuntamp; peditum copids hybernorutn /pecie trdnfinijjitruni, ut dicntibws fuis priejidio effent : ndtn frdncifcus Sdldjfts re gHli(s,pulfofrdtre,Grmdtre cudlodiie trdditd, quipdrtium Cdfdris erdnt, in GdUidin dd ^rdncifcum/è contulerdt. Vc* nerdnt quoq; Bononidfumm£dutiioritdtisuiri,Acromonf tint dtq; Tomonius,Cdrdindles, qui d Pontificepoftuldbdt, ut Ui/fdni, uticonfedis beïlis,cypdcepdrtd, tdndem italit deducercntur,ß idßeret,Prdncifcum regem omnes fuperio rum temporli iniurids fdtis xquo dnimo effe Idturum, quoi ß inueterdri dliq^ in Itdlid Cdfdris copids, dd dugenddm eiuf potentidm conlficerct,fe libertdti dignitdtiép dmicorum, et ueterumclientiumfuorum, quißbi in Itdlid non deefeitt, dtquißiinoiureconfulturum. Veneti quoq; uïlodlio,quiin ueterifccdcre, iüigdri nolebdnt, feq^ omnino prxßdturos proß.tebdntur, cluoddifertèinfœderumtdbulis effent pol-liciti, mdturdmq^ opem Frdncifco Sfrtidi protinus dlldtu= ros,ßdlicunde bellumeiusßnibusinßrretur, neq- enim eX dignitdte Veneti fendtus fre, ß, uelutitributi nomine, dit* nudin pecunidm tuendæ pdcipenderent. Jpfos enim nequdt qudmuererfnouum drmorum motum, necß bellum tèingrueret,utfemelpdrtdm pdcem tuerentur,uelmdgnis fumptibus effe pdrfuros. Sed Veneti ncqudqudm permoti fumptu,quierdt exiguuf,dum fefe nouo foedere exclude^ rent,dudsres opportunèconfequebdnturfm quibus tueni^e exißimdtionis dc libertdtis mdximum inerdt momentum. Holebdnt enim Frdncifcum regem, ueluti de/ferdtd in reli^ qutim tempus ipforum focietdte, db fe penitus dlieudre, dtq; iHuin eb prorfus ddigere, utcommutdto dnimi decreto, no-udmfibidmicitidmnoudm^,fortundm qu£rcddm puturet.

SV I TEMP. LIB. xxxr. aj iqud demuin,dißimd4ta in prinfinsgrauiore imurid,mwo rcî principes,uti ingratos amp;nbsp;duerfos,ulcifcerett{r.iAec Clt;C:! farem omni fu/pitione mctuq; udcuum omnino finere, ucl ft pientis conßlij lire drbitratgt;dntur,ne Hie Gallos penitus cort temnendos eße putdret,ß totd in ipßus nomen dc amplitudi netnconfentienteïtalid,undiq;tutus, zir principum longe maxiinusredderetur.extcqudrieniintantorum reguin poa tentiamacuiresincolumiCfßiriSdmicitid cupieban/. Pros pterea non obßurdfamd ßrebdtur,ddmonitum fuißeitt Pannonia Solymanum,ne uninerfo pra;lio deccrtarct, quos niamcopiaCigfaris, eyr numéro, crdnimis,cr diß:iplindi infuperabiles uiderentur,fcilicet, neexuniuspugna euen^ tu,inalterutrduiiioria,aut Caßari, quo nihilgrauius, aut ipß Solymano quo nihil miferius accidere poßet, omnibus forctßruiendum.ln Clementis quoque peihisalte dcfcen^i derat iniuria ex iudicio Cafaris grduißime conceptd,quii Caßar difceptator nbsp;nbsp;arbiter, Rhegi/ ,çy Mutinaprincis

patum, MeHino Alfonß), pradamnatis pontificij impcrif iuribus,adiudicdlJèt. optarat Clemens,utß aliqua de caufa, uel ambigui, uel parum aqiii iuris, ßcundum ße làem dare noüet, iudicialisarbitrijprafixum tépus eldbi pateretur.in ea enim dilatione neq^ praiudicari Alfonßo,neq; ßbi cyrPon tißcio nomini tnultumnoceri:ßediurcconßultiCa:[aris,alis qudiidi« Pontificis legatum infhcm ßecundißimi litis cuens tus maligne ludißcati, accepta pecunia, u ti credidit Clemes, utßententiamferret, Caßarem propulerant. Pius rei geile nunciusco ipßoßrtc dienonarumMaij e Helgio in urbem uenerat,qui,uti erat V rbis excidio tnaximè luihioßus, cx «ts cerbißimeclddismemoria, Clementis aniinummagnopere purturbauit.ltdc^ excludentibus ßeße Venetis, atq; iddißimu

PAVLI lOVll HISTOR, tiinter probante Pontifice,foedui ejlrenouatumin fefc^uianii tium.Bicfuere legcs^ ut communibus copijs atq^ pecunijs,/f belluinfirrctur,idadtuendö'pacépropulj'arent.Diïpaxefr fet xxij. milia aureoru nummu ex uetere cenfu Pontifex, Clt;e far,Pranci(cui SfDrtia,ztr Alfonßis Ateflintn, itemq; liberje ciuitates,Plorentini fcilicet, Geniienfes, Senenfès, BucenfeS cofèrrent,quie ad alendos centuriones pmefèâosq; equitu, PintonioLeuisdiljicnfandatraderentur.BÜeniin beüo duce deßgnAraiit,cuflodeq; pacis erquot; ocij apud Mcdiolanï! eße uo lueraut.tlisrebus conftitutis,qu£pr^edpua in omni eins ui ta Cleinctis laus fuit,Hi/ßani ita dimißi dedudiq; fünf, ut ad Coronet» Pcloponneßumtnulto maxima,pars,alqad Sicula ru urbium pra:ßdia,alij in Salcntinis, er Calabris ad tuedas (treesmitterentur,nonnulliultro in Hifßaniä redirent, ob idfadlumfapienteratqifcelictter,populi totius ßre Italic, CaUineq^pr^ßertiin Cifalpinlt;f:,Pontificisprudentiä, CaßirÜ (equitate,Venetiq^fenatus iudiciüatq; opera eximifs laudd bus celebrabat,qucgt;d eorü incoparabili beneficio,à rapaeißi mis ßeuißimisq; militibus liberati,de libertate,de uita,crde reliquisfortunis,tumprimubene Ißerareinciperent. Atle^ gatiCardinales,Acromontius atq; Tornonius, qui ab initio interflrepere reclamareq;,zr libero ore coqueri coeperant, qu()deaprincipuconiuratione,non iniqui foederis priCte^ xtu,grauißimä,amp;'minime ßrenda Gallis omnibus cotume lia inßrrent,poßquä eos Clemensßubtiliter admoniiit,utpa eati conquiefeerent,facile intellexerunt,quantü in dimitten do difßoluedoq; Cicfaris cxercitu,momenti uerteretur.Quid tnim ueloptatius,uelad omnebellioccaßonecotrojdius Gal lis accidere pofTe, quam ut Hi/ßani ueterani,a quibus tot da des acceperint,paucorumenßitfcederepercußb,Italia, ip=t

SVI temp. lib. XXXI. Ï24

AlpiumctiflodùdctrahanturfQttândoeiiitn Citßtrcil* los,qui in diucrßßimas regiones diflributi diPperfié^- eßcnt, in euni numerü eam^ difciplinafUel in tnAgna belli neceßittt* te coaäurumfproptereadeßnerent: repentini atq- adaperti ^Jfe,prtefentiii dißii7uitare,futuritproj]’icere,cr' prxferiiOs tum memoridretinere inciperent,pdtientiei dc tolerStid oiîi tiiuitt rernm neceßitdtem ßepißimi fuperdri,hdc uid effe Qdt fdremjlla Gdllos,dtq; itd non iimncrito, cr ipßos ingentid inconimodd db isquitdte lortnnie,cr ilium amplißimd bene ßcid retulifße. Per eos dies,in grdtidm CußdrisPtn numerunt CdrdindliuK afeitus efl Gabriel f.ïeriniis è Beticd, ex infitna ijoininum ordine,quondam db Afcdtiio Sßrtid, dcdemv.m A Leone m lucent Pontifici^ dul£ proueâui .Erdt is ingeniös ddomnid obfequid,obeunddqi mdximdrumrcrum munera ualdcdcutopdrdtoq;,fed liter drum penitus experte,itdut Clemensnonobfcure reprchetidi poßße uideretur, quod no* nullos tum uirtutis eximiteprjcrogdtiud cdndiddtos, quuta hunc efßrret,eodegalero cohonefldre minime uoluijßet. Cie* far primo uere Eononid proßclus,Ticinu uenit,ut campos, etrßud uidhrid,^ Galloru clade percelebres, er manentia adhuc cdßrd,etr munitiones in/ßiceret,monßranteßtigula locdVdjiio,dceius prlt;£lq euentusenArrdnte.tuuabdtenint Cifarem tum mdxime ljetum,cr curioße diuaganté, ipßs in locis ueßtigid ßgere,quibus inßgne atiquodfadnus editii ca pdbdt.I^ecVaftiusboneflißimoofficiodeerdt,quum deßip fo pareißime loqu€retur,cr nomind meritaq; ßrtium uiro rum Cießaricumuldtd,cumlaude commendaret. tÄediolani ilemum,ßtm:no omniu,çrErâcifci preßertim principis jlit dioßußceptus edi.ls itt priudtam domumdigreffius,arc(in ipßam Cicßari tradidit, ledißcij laxitate atque elegantid, ij

PÄVLI lOVII HISTOR.

ifonq; beUicorumiiiflrumetorum apparutu, toto terräruiA orbememorabilcm. indepMcospoii dieSjfupcrato Ticino amne,Ltd Viglebtinuin ucnAtionibuiintentusdliquädiude* feditjdonec pardfätn e^Te claffem cs- idoneM ad nauigadunt tempeftatese/Jeex literiiAurijedidicit: atq^itaGenuam eli profe^bts.Excepitettmhoßyitio Andreas in fuburbani^bor tis,t]ttos regio apparat» ita ir,ftruxerat,ut difeedenti Cafari ea ornamenta donc daret.Prantenim a!ila;aferica,çtr inter textiauro crpurpuraleiliJteincj^^exquißtiieartKßgnd tabidje:qu£ omnia eonomineßifeepit,uteahifdem in cubi^ culis O” conclauibiis,ßbireuerßiro in italiam aßeruari,ue» recunde^comiter iuberetmec multo po^ oram foluit, pro ueflusq; ad Stechades inß(las,quarum prima: Maßilite por^ tum eßiciunt,biduo ibiconflitit.Attulereei dona. tenerritni commeatus,Tendanus Comes,Gallico: claßispr£ßiTus,otqi item trierarchi.Suborto demum ßecundo uento, in altum ue la dedit,Qr paucis diebus in üiß:aniam peruenit. Eode qitos que tempo re Clemens uiaFlaminia Anconam eflproßihts. Elt;ti» urbem paulo ante perßmulationem Turcici bellipr£ ßdio occupatam,Pontificia:ditionisfecerat,reda0lis in orü nem dccurionibus,qui arrogantius quam deceret, libertatü nomen pr£ßrentes,Pontißcum imperia contemnebant: de caußt ßu/ßeflos eines relegandoscurauerat, donee arcent loco opportuno condcret,ut ordinata demum Repubmobi* lißimo emporio,ßua libertas nonß)luta ad arbitrium midti tudinis,ß:dctflri{laicquißimis legibus reddereturAnde Pon^ tißx Deipara; uirginis Lauretanæ templum adiuit,crad a* ram maximam miraculo,cr uetufiatc menwrabilem ,ßacra conßcit,modiciiqi demum itineribusper Recinates,- er Se^ ptempedanos,qui Sanfeuerinates bodie dicuntur,erCamer

tes.

SVl TEMP. LIB. XX?lt;T. its teS^mVrbem e/lreuerfus.lneuntexftdteeiufieinMni, tre» hrii nuntijs dlldtum eflTurcdruin cldfjèm Gallipoli eduüa, in Velaponnefum curfnm tenere. Nee multo poft ^lendocius ^ui Corona in pTicftdio erat,PetroToletano proregi Neapo li literis ftgniftcduit,ft terrd mariq; uehementer obftderi,felt;l ‘ÿ'^giè deftnfurum urbcm,dum alimenta (iippeterent. Ve= rum capitum omnium inita rations,nequaijudm tantuftus mentiyizr reliqui eommeatus omiuno reperiri, ut id tota ie=! ftateftifftifturum exiftimarct. Proinde C£(arem etiam atque etiam monebdt,ut ante omnia Gnecorum ftudio cr uolunta ti,quiieeßetmirificd,deeftenollet,ß Coronern deftndi ueüet, CSquot; itd ld maiores copiât fummitteret,facile ftierari, ut Tur c£rebelldntibusGrieciftotd Peloponnefo, paucis exceptis arcibus,pellcrentur.SedabAuria prd:ftrtim mdturam opé implorabdt,adeo ut,quum boftilii claßif apparatum eleua=i ret uerbis,ut certa ftes parandiS uiélori£ inijceretur,etiant eum monerct,ut datàftbi ßdei memoriaretinere ueUet. His refcuj cognitiïjCiepr Auri£ pr£cipit,ut claftim inslruatydi td pecuniam curari iubct,çx duodecim triremes,quas Alua rus Bazantus in Hiftania iedificardt,fe continuo tranfmiftît rum pollicetur. igitur coadis circiter triginta onerarijs na^ uibus,etuiginti feptemtriremibus,AuriaNedpoliin uenit, }bi ueterani lîiftani,qui efflagitatis ftipendijs ab authoris tateVdftiftproregisq- dift:ejferant,occupdtdq;Auerfa urbe Cr f«de direpta,magna detrimenta circuiedis Campania oppidis intulerdnt,perfoluto ftipendio nauibus fint impoi: ftti,B.odericoMacicdoduce,quierdtcd{lrorum praiftdus. Confeendit triremes cummanunobiliummilitumPederi eus Toletanus,ipftus proregis filius adolefcens, ut eo facro beüo prima militite rudimenta deponeret. Vaftius ipfe, qui 'ii

PAVLI lovn ÎÎI5TOR.

fe ituriim dixer.tc/uboYto uentrii profluuio, I^eapoli /ub^ ßititfucrequicrcdereni dolore contumdi£ddduil!iinpoti^ us,qiMm occupâtiim morbo,ea expeditione mdritimdin ope r4inpr£ftcireitoluijjc:(iuonidni nuper, 3ononi£ dunt [lt;x-diM iniretur,ßbi pr£ldtus eßet Antonius Lend ,drticuldri etidtn impeditus morbo,lt;iui in 1 tdlid:,fi bcUum ingrueret,fiX derdtorum omnium eßitlmperdtor. 'Dum b£c pdruntur, Andreiis,ut Coroneorum dnimosconfirmdret,nedeß)(rd^ tisduxilijs durius ftbi conßderent, Chriilophorum Pdlld^ uicinuininfdmilidm Auridmddoptdtum, expediti cr ximè pttgiMcis ingenij iuuensm,cum uelocißimd trireme Coronern nüßt. Is interdiu per medium Titrcdrum cldßciit direälprordinportuminueclus,obfeßbsingentidldcritd~ te compleuit,nec mulio pod infpeflie er diligenter explore tisrebusomnibus,utdehodiumconßlifs dcuiribus certio^ rdddAuridmdeßrret,merididnoßre tempore improuißn erupit,fceliciduddcid inter medids hoßium ddtiones eldps fus,ddeoutßgt;e(idciilummirdculo proximumcunClis pr£^ beret,er perßquentesuelis er remis,extento muxirne ciirßu ßuflrdretur.ätamp;uridcliedpoli Meßduam prouedus ,ubi de mdritimit terreßribusq^ hoßium copijs, er de dppdrdtu numeroq; triremium certius didicit,omnemßgt;em er rdtio^ nem inßrendi pr£ßdij in celeritdtepoßtdm rdtus,ncqudqud expeildtodbHißidnidBdZdnioiiiGrdcidin curßum intent dit.Audiebdtenimpr£donum dcceßione quotidiedddugeri hoßiumcldßem,Morumq; pr£ßertim drehipirdtum Alexdn^ drinum cxpeddri,cuiusconfiliodcdifciplind,pr£ßdi Tuv c£in omni eins belliddminißrdtione uterentur. Qjtumuec ro quot;Zdeynthum uemß'et,doceniibus Venetis, dliqudntodinK pliorem crindru^orem,quùmputardt, duffem hofiium

SVI TEMP. LIB. XXXI. «5 dl Coronern {litre comperit. Ndm LKpI?ft6ei«»i Gallipolii Si(nziicum,cuiuipr£liéïurie märii imperium effèconfuee uit,crSolymitnum Acarndnem,Morumqi ipfunt circiter ihgintd triremes coegijj'e,mdgnumq; numerum propug^ torum ex ianizeroruinordine in triremes diftributum cjje rejircbiint,ctdeoutnoflros,nifi pleniore uento uterentur^ Ottomdnniae cldßi impdres futures eße iudicttrent,çir nott nulli proptered triremes Hi^dnicds omnino expeibtnddf dt ^ue euocdtidits drbitrdrcntur.Ceterum Andrei«, «t de eldßi ßdtioneßi hoflium certius explordret, Chriflophorum Au^s ridin cum infignifudtrireme Ißeculdtummißt, is tjuum A* critem promontoriuinßtperdjßetjn proximo ßnu uniuer* fdm cldffem confßexit iuxtd, littus,obuerßs ad terram puppt bus longo ordine collocatdm,conßflimq; inde, perfelt;]uentis bus Turcis,ad Auriam reuerfus,retulit duplo ampliore tri* remiumnumero qiàm anted ad Coronern uidißethoßesad* duilhs,eosq;ßbi uideri non alio evnßlio fub Acrite in {latto ne conßßere,qudm ut confiigerent, quum noflri fuperato promontorio ad Coronern proueJjerentur.At Aurid,qui na quePdzanium expe{labdt,neq; multum ed hoflilis ctaßis amplitudineterrebdtur,nihilcunâdri,cr inflituti itineris curfum teuere conflituit. 1 taq; fuborientibus 'E.tefijs,qui uen ti sefldte pomeridianishoris ab occidente perflare confueue» runtjUoilri bocordineacie in{lru{ki Acritemfuperant, zj* reiflo c«r/« dd Coroncin deferuntur,antecedebant d«o md^ ximi galeones, quorum nauigiorumforrndm dlio loco des fcripflmus,alterum ipfe Auria magno fumptu icdiflcarat, dlterum pari magnitudine ddduxerat Belhomius Siculus, Inserat iniun{ium,utinl.eudmueld conuerterent,'zr quti hodium claßis Àlittoreprouehcretur,dcie{lis dncWriîme

PAVLI lovn HISTOR.

dio inter utrdn^ue claffèm loco conßücrent, ut quuin oput ßrct,torincntd,qu£ crdnteximi£ magnitudinis, in aduer^ fetm di/jgt;lodcren{,hos oncrdri£ ttAucsplenis udis ßquebän^ tur,iii tergo fucre triremes oinnes Idtißimj ßonte onerd^ riärum agmen cogentes,dextrum cornu Pontifici£ Rho^ di£q; triremes, quibus pr£erat Sdluidtus, l£uum Antonid n£ hotii proximumobtinebant ,mediiim uero adern ipfe Auria tenebat.Turc£dd primum conßedum A Uttorenon clifcedentes,procul tormentdemittere, er deimim prouebi caperunt,utex propinquo rcmgererent,cohortdnte ante alios Moro,qui audentius in nofirorum latera, deniq; in tergd uertebdtur.'!gt;lamnoflri,quumpropoßitum fuumte nerent,z:r nihil inl£udm conuerfis proris redn ad Coro^ nein contenderent, fug£ /ßeciempr£bebant, eo prafertim, quad triremes à dextro cornu, metu tormentoruin addutl£ in altum magno capto circuitu ftrebdntur,crpler£q; ali£gt; ex media, Antonidnaq; ade onerarias confecut£, confu/ius qu'amdeceret,mtereas fefeinßnuabdnt,quanquamnullum prope detrimentum ab hoüiuin tormentis acciperent, nec galeones curßem intermiferdnt,quum conßßere debuißent. lneaperturbationenoßr£claßis, Morus Luphtibdumeü cohortdtus,utpulcherrim£ occaßoni non deeßßet,fed iüa cundantius gr conßderatiusprouehenteßefe, Auriaab one rarijs triremes explicauit, gr ad Coronern ßicundo uento cd deue{ius,du£ oner ar i£ implicatis inter fe antennis ,qnit c£terdrum curßtm £qudrenonpoßent, in tergo h£ßerunt, adhasopprimendasextemplouniuerfa hoflium claßis ad~ uolauit.Tum uero Uijßani nequaquain proßua uirtute, utideferti,Gr negotij naudlis rudes inßdno pauore conter^ ritißnfcaphdsdeßlire caperunt,ut noäros conßequeren^

tur

SVI TEMP. LIB. XXXI. «7 tur, in [tam Hermoßü.i ipßus fcortü cum magno auri pon^s derc demifcrdtjn alterdm Petri Sarmenti ßgnißr deßlierat, nonnulli mirumdidu, ^udnguamndtare nefcirent, cjuócl eos fcdpliienon cdperent,inmdre pracipitesfedabant, ut dd nofiros cnatdndo perfugerent. Aijdrclt;w conuerfd pretoria d [capkfunium ordm ßbi porrigi magnA uocepetebdt,uto~^ nerdridsremulcodttraheret,fedillinequd(judinfunkcdpub dttulerant, utquiereptocoiißlio tdntumdefugaoccupdti metu cogitjffènt. itaque Turclt;e fcdphds opprimunt, et cir= cumiecld triremium corotM,onerdridSddoriuntiir in minos Tem nduem erepentes:'H.t/}idnis,quod nunqudm alids decides rat,dniinos de^ondeiitibits, edm cdpiunt,exbdcmultiiUis terßilk in exceißorem tranßccndunt^in cd cruentmn aditur prxlium-.ndm dmißd prord zr medio ponte, nerinoßlld ad puppkcaflellumfereceperdt, çydbimdcdrindferreo tors mento faxed pild ingens emiffd,triremes duos, intcrßilis ad Trigintdlurck uebementer afflixerat. At Auriaperturbd^ tofedingenti animo,ignominig loco ducens,fi inoculisnot flrorumndues circumuentiie dtque expugndta: cdperentur, coJiortatus trierarebos, utproras conuerterent, ç;- remis contenderent dd opem ßrenda ,inbofle5 curfumintendit.id conjficdtiuorus, crLuphtibeiiis,Gr‘Soïymdnus, quad iamplcniore Fauonio dd Coronern fenßm detruderentur, amp;nbsp;db ingenti colubrind,qutc in turre erat conßitutd, emifs fepilteddipßrumtrircmesuelintriummiliußidtioperues niebant,mdgnotumultuexplicareremos,cr‘ defertis ndui bus fe recipere caperut,itieos Aurid dd. lx. pilos ßrreds con torßt, CT in multo fßdtio continenter diuerberatis eorunt puppibuseflperfecutus,iam AntonioAurid ad oppugnan^ ddionerdridiconuerfo. Ibi HiJßanijqui egerrimè pugnant

Ff V

PAVLI lovn HISTOR-fuflitiebintyquum Turcif,uù päulo ante ipßs dcciderdf,ca* nutt4tdfortun4,dnimus concidijßt,in medio ndui^potere^ pugndredttddciuf coeperdnt,cr Antonidnimirdbili ceteris tdteundi^fcdnientesinfnmmd cdfielld eud/ère,inedeoit^ tentione trecenti ßrine ldnizeri,lt;iu,i ßnguldri uirtutc ndues occupdfdntjd defertißuerdt,interfeili dut cdptifunt» In his fuitïufuphius fenex,mille Idnizeris pripoßitus Auf id fericeisueflibus,dt(iidured torque iondtum,utdiß^ nilem quoq} liberdlitdtem boßes prouocdret,di M.etbo= neßnepretio dimißt.Atpr£ßeai cldßis ,uti po^ed cognitu eß,ddgrauißmM uerboru contentiones defcenderunt,qui( LuphtibeiusdMoro,Sol3imdnoqiAcdrndne,cr deniqi db omnibus increpdretur,quèdcupientibu5 militibus, gulis obteßdntibus trierdrcbif,£quißimdconditione dimied renoluißetjßed itteßecretiord mdnddtddSolymdno impeflt;f toreßbiddtddicebdt,utomninoferudret cldßem,dtq; om-nempugn£ dledm fedulo deuitdret. tntered ,dumdd onerd= rids nduespugndretur,Mendocius indeßertdbofliumcdßrd erupit:ndmconfßeäAnoßrorumcldlJe,dtqi inde mdgnoti wore concepto,terreßrisexercitus,nequdqudm pldnecoHe« Sisudßseffugit-.inbiscdflrisnonexigud copid commedtiit er cdHrenßsßtpeUefltlis eR repertd. ltdlt;^ Andreds re foelie citer geßd,ßumentum,uinum,amp;reliqui comtdtuf mign^ copidmytormentdrqq;pulueriscddospluresexponit,Vldci^ edo,cobortibusqi eins urbem cuflodienddm trddit, GrdcoS con.ßoldtur,bortdturq;,Htedobßdionis er belli incommodd pdtienterßerdnt:C£ßiremenimined pr£cipue cogitdtione üerßari, ut ineunteuere, terrd,mdriep in Peloponnefe cuin TurcisbellumgeYdt,eumq; nihil ducere honcflius,dut dd gloridmßgt;lendidius,quAin benemeritdinde fc Chrißidno^ nomine

SVl TEMP. LIB. XXXL w» twniineGrlt;ecorï{ gen té, ex diuturna. feruitiite in Utißiinam reftituere libertatem.'Fuere qui exiflinMrcnt Turcdi uniuer fèc cLaJJe exuieadie facile potniffèjfi Auria. quot;SazdnianM tn’s nmes expeilare, qudm infrmi! uiribusd Mejftna fflindre Mdluiffèt: fed aüj elt;iigräuiore tefHoreq; conßlio in fréta Six ciliie opportune fubftitifri dicebant^ne Italiißlittord penitM omni nAudliprtefidio nudarentur. Neqi; em'm uniuerfdt tris remet in uniufpugnte per iculüdeuocdriCdfrr iiolebat, utx pote quinequciquainpr£cldrc exploratam haberet Gallos rum uoluntatem,quidugendteatq^ adomandte clafri ad Maf filiam toto eo anno magnopere ftuduifrent. At Auria uetere exercitu in nattes impofitofdCorone difcedens,ad infulattt Ticanii/fam,quamTeneticdinl}odie uocant,fuprd Acritetn conßitit, ratui Metbonenfr portu egre/furos hoftes, ut prlt;ex lio contenderent. Scd quum nullis artibtn elici, neq^ tuto oppugndri po/fent, uti erantmole ipfr turribusq; protcBi, Corcyram uenit, ittq; mde Meffanam eft reuerfus. Nccmulx tisinde diebus, Morus, qunm Venctis onerarijs nduibuSt quie mercaturte caufa Syriam petebant, infrdiaretur, cutn Üieronymo Candlt apud Cretam noilurno prdlio conflix xit, extredecim Mori triremibus,quatuor perfrd(i£ dcx merfa:q;funt, trescaptte,reliqutemagnd ex parte remigis bus nudatd Alexandrian ex fuga petiuerunt, inlns trecenx tijèrè tanizeri, qui Memphim deportabantur, itemq; ad milleTurcxexnauali turbainterfrlü: neque enin Veneti pradonibus parcunt, quöd catbenatis feruis adremum mix nimèutantur :unusfrreomniumMorus,quumnomen pro fiteretur, iamgraui uulnereTransuerfiif-onte /ùfrepto,fèr uatus eft, er curd ingens adhibita, accitis mcdicis ut fdndx retur : ambo enim mutui erroris ueniam deprecdntes,egrex gM

PAVLI lOVII HISTOR.

gia Cimtildtioiic teihbantur fe ßmilitudine triremiunt,^ fal/ädehoßeconiechiradeceptos: nam Morus pro Atiria» nisVenetasfe adortum fuiffè pr£dicabat, Canales nero fe proMoro Barbarif/Jam credidi/Jè, qui tres Venetas trire= mesfuperioribus annis intercepif]et. Nee Solymanus cai» iniuram iniquo animo tuUt,Venetoqi le^to ad Byzantium» démina çy' in erroris excufationent compoßta oratione [a-tisfacere contendenti, Canalem reüè militariterq^fèeijfere fondit, qui uimiüatamßrtißimerepuliß'et. Ex Csefarianü uerô tres triremes Adurnio duce,qu£omnium po^reintm oraBrutiorumue{lur£etmercimonijcaufaaliquandiuy-ferant, ad Palinurum à Sinapr£done, cui lud£o cognomen fuit circumuent£ capt£cpftnt. Sub idtempus Clemens Pon^^ tißx Cathar inam iuniore Lau rentio Medice genitam, Hen^ rico franci/ci regisfiliodel]}ondit,appetenteq^ colloquium re^ Maßiliam, ut ibi nuptias inßgniconuentu habita cele^ hrarent,naui^reconßituit.Maxime decorum en im ßbifu^ turum rebatur,ß qui Cæfarisfiliam domi ßu£ tanquam nu= nbsp;,

rum erat babiturus,regi£ efuoep amp;nbsp;longe nobilißim£ ftirpi fuumfanguinem inßeruißet. Eaaffinitasutiambitioßusex^ petitayätq^idmaximecolloquium importuna temporequß fitum, uehementer C£ßaris animum commouit, adeo ut mi' nores quoque principes, or Uali£ totius populi magnope» reterrerentur, quaßPontißx, qui dudum tanta prudentiif cum laude, affliilæ euaflaUq^ ltali£ pacem atq; ocium pe^ perilßet, deprauatodemum animo er commutata uolunta te, renouandi belli caufam eßet pr£biturus. Conßabat enim nbsp;nbsp;(

Cefarem, urbe Mutina Alßnßo Ateßino adiudicata, adeo Clementis animum perturbajße, utpleriq; earn iniuri£ nv)=: kfliam, quam nee illcßmulanter deuoraißet, alieiiato plané

fiorM^

SVI TEMP. LIB. XXXI. , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«9

flonucLo percoqui minimè poffè exijimdrcnt. S(dClemens qui eößlia fuu äßiduis cogitaüonibus euigibta terminaratf ntngnoßbiartificio, er temperumento C^ßtris par iter, er Trancißi negisamicitiam tuendem eße arbitrabdtur, perb culofum enim eße prfdicubatundm tdntu amicitidm colere, qM cumalidf exclnderet, durißimie ßeruituti proximd uidc retur ; Pontißciie ßquidem dignitdtis er equitdtis eße,com munem fe omnibus pdrentem dtq;beneuolumproßteri,neqj ddeoGallorumregem tdntinominis, erquichrifltdn£rei ligionis ߣpius defenße propdgdfieci^ titulospræfirret, con=! IftnnendMm exiflimure, utcoUoquium cupientipieq; peten ti, quum id ipß bis C£ßtridederit, omnino denegetur. Ans ne aliter excindi aboleriép poßi Lutberatue h^reßs mdlumi qudmßFrdnaßusconciliofduedt, duthoritdte e^ uiribus ddßt,er in edm pr^firtim cdußdm,ßenfus, er conßlid Gdüis c£plenapietdtis,cum C^ßareconiugdtfßeprofeäo eamen teinGdllidmproßcilci, ut pdcem dtq^ otiumconßrmdret. Quidenim dlienius andturd fud, e^ quid deniq; flultius, quam pdcem euertere,qud ipße ante alios tantopere gaude* ret,er ut ea diufrueretur, cum deerbißimd rerum omnium conturbdtione,fummduitie,cr dignitatis periculdßtbijßeti ProindetimerecT mdlignefußgt;icdri deßnerent,quiß{d tn rempub. meritaminimènoßent,dutquißuperioribus tem^ poribus eßent perpeßi, obtufo, uel ingrato ingenio minime meminißent.igiturinclinantecefldte, ioannesStudrdus Atx bani£ regulus cum uiginti triremibus c Maßilia lt;td portum Venerisuenit: eiusuxor, Catharinieß^onßematerteraerdt, ipßeq^ iungend£ aßinitatis author,er ßjonßtlium pnecipus usinterpresextiterat. Itaq; Albanius ßtonßtadNicedPros uincilt;cma,rid€ue£id',ut eainde terreflri itinere Maßiliam per^

PAVLI lOVII HISTOR.

f erueniret, conuerfis inie uelii, Liburnum eß:

Idin Clemens per EtruriamPifiHuenerdt, expeäAta^i ido* ned tempeßate,quumdinure defcendijjèt, triremes GdUi* (ds confcendit, affitere ex compoßto d Mejjdna redeuntes cumfnd qnißji clajße, ipfe Aurid,Aliiarescp BtixditiuSiCfSdl ui(ttus,quidtite portum decurrentibus cum inßgni orndtit uexidoruin triremibiis,dilßloßsq; omnibus torme!:tis,Pon~ tificemcbpilutdrunt. Eoßequi ipß omniu Letißimus ßiti Clemens ad Rerculis Moneciportum, qui Villaßancbctdid tur,pr£flantibus Euris, atq; inde biduo poß Maßiliam(’er=gt; uenic.Exceptuseßab AnneoSiemorantiorègicefamiUiiiid ^iflro, incredili apparatu ßimptuq^ipoflridie rex ipfe aiM Eleonora regina,tribnscp, liberis affuit, totius Galli£ nobili tatemtrabens, t^ecmultopoßin/olcnniCardinaliumepiß coporuq; cofeffu,meditts inter liberos in genua procuinbens hiLari o/culo exceptusaUeuatusq; eß. Orauit tum Latine et luculenterloannesBeüaius epifcopus Parißenßs, quu euni congreffuin ßumm£ fxlicitatis,maturum iam publicdpaeü ffuilum,feßis Chrißianorum rebus, allaturü ominaretur. Grauißimis inde cofultationibus extrabh aliquot dies, tanto conßliorum ßlentio,utne arbitrum quidem, qui lumenpro ßrret, noamp;irnis colloquijsadmitterent: ipÇorumeniincu-biculapariestantum cum fecretis ßribus ßrimebat. Baina eratutrunq; mutuis cum lachrymis recentes calamitates cfc’ fleuiffe,repetiffeq^ origines antiquorum con(ilioru,ueluti uiio ordine connexis erroribus,quibus demum in tant as car ceris mißerias decidißint. Nec deerant curioß abditarum re=s rum int€rpretes,quißubtiliter excepta duribtis, aut ingenij libidine conßdia enumerando, Clementi grauem inuidùiit apud Cdßarcm coflarent, quaßi iüe iam regi certißimo^cedf^

re

s VI TEMP. LIB. XXXî. îjo vt iungeretur, ut quum per occaßonem comouere uiriunt lacertos poffint, in Italia beüum renouarenti(iuoßmul,cr flic Mediolanum repeter€t,crilleRhegio,et Mutina potire tur. Augebant f'ußgt;icionemmaturati:nuptilt;e,qufiimpares regioßmguiniuiderentur. Siquidé nobilißitnut adolefcens Henricus^quanquam £tatetenerior,Catharinaincelebratis inßgnicerimonianuptiiSjCX uirgine tnulierë prima node reddiderat : cui quanqua materna oppida inAruernii, atq; item centum milia aureorum nummum cum unionibus mul tisq;gemmif,cr pretiofa tlioriß{ppelle(lile,coiugali$ mun di nomine affluenter acceßißent, nihil tarnen exxquari uh debatnr nonnuUif dotemßmul, cr nouiit nupt£ natales ob^ liquofermone eleuantibus, qui Pontißcem maxime fu/ße^ ifumCceßtrianisreddere contendebant. Vnde illud fak sèdidum Philippi Strozz^t legati apud regew in uulgus emanarat. Regijj enim quieüoribus, quum illis repraifenta ta dotis pecunia folueretur, admodumexiguam earn dotem eße pro regi£ domus ßrtuna diëütantibus reffonderat, fe plurimumirari,quodea dignitate homines, nequaquam arcani regij participes uiderentur, poflquam neßirent Pof» tißcein inßgni chirographo tres infßimabilis pretij gem^* mas,quarum infana cupiditate maximi reges deflagrarent, infupplementadotaliapromißße'.illisuert) Ixtouultu, quje nam eßent, rcquircntibus ,quôdè facra tiara detraSiAs iri putarent,arridcns fubiunxerat,apud peritos rerum, eas /o» re Genuam, Mediolanum, atq; IJeapolim. Qiue res,ßcuo tirifum mouerepotuit, er ita mox lt;lt;pKd C^farianos fub^ amarffujßicionisaculeosreliquißi uidebatur. iJobiscer^ tè conflabat Clementem alienato maxime ingenio, earn farisfententiampertuliße, quaiùe Alfonfo Ateßino Re«

PAVLI lOVII HISTOR.

^ium,^t}iutinamdiiudicdrdt,adeoutiniuridmUberoore coticjueflui, contra morentjbarbam alternante manu ie^ nmlceret, er alias irati anitni dccretum incoUoquijs,nimi^ dißimulatione fateretnr. Caterum lJiaßilia conuiiiijs, ßl^ tationibusq- trigintaquatuor dies inßuinpti, tanta princi^ puni, minoruinqi ordinuin contentione,er cura,iinplendl{ totiusmunißcenti£acl}Hmanitdtisofßcqs,ut isconuentKi eaq; nuptiie,neqßucundiore comitate,necq; effußore fuin^ ptu, neq; liberiore latitia celebrari potuerint. Rderant tret régisßlq,inquosorahomnum uertebantur, inFraneißo Itelphino eminebat ingenium graue,multa recoditaruni rum cognitione defixum. Hëricus autem iucunditate anint't corporis,cr cultus militari habitu,ßermonis alacritatefiabi lorum naturaßmilior,ßudiaßauetis populipromcrebatut-Jn Carolo autempuero id erat decus oris, ea eruditi erailt;^^ rabilis ingenij ßiauitas,ut nemo eo rege,proleßceliciorb!tbe retur. üoneßauit nuptias Heleonora regina,ßerenitate, deßia, munditijs, tanto rege dignißima. Nec indigna erat noua nupta regio fafligio, quum baud dubié Leonis decintt maioris patruiindolem,A magnitudine excelß liberalis'q; ani m,boneflißimisqimoribusreßrret. ipfeautem Francißcn^ ßia peculiari liberalitatis laudeßupra cateros principes tna^ ximè inßgnisfeipfo ßgt;lendidiordpparuit: ßngulis enimCaf dinAlibusopulentaexGattiafacerdotijspenßiones dono da* ta, honeßatiq^funtamplißimis muneribus, qui uel ßudio partium, uelPontißcisgratiapollebant, er ij ante omîtes pracipuabenignitate,quioptimarum liter arum, er pra* ftantis ingenij fama noßcebantur. Hos rex ipße omnis elegatl tia arbiter,et nobilißimarum artiumperacutus aßimator, infummam familiaritatem erudito fermone pertrahebat.

Ncq;

SV I TEMP. LIB. xxxr. Z3t pdffuttftfe donii à PontißcefuperdrcKdm quum Pon tißxmoaocerotifbicubitdle cornu,Mre£c£lati£baß inclue clufum,4d depelleitda epulis uet2ena.,dono dcdißet:id Iciltßi^ mo dulxo r€pendit,itt quo Bclgarum arte, fupremd Christ coend cum difcipulis,ferico atc^ duro intexta uifebdtur. De, dit zr cupiditdti Hippolyti tSedicis Cdrdindlis,quum ingc^ tuiopudoremdiord donArepudidjJèt,manfuefdHuin leone tximiie proceritdtif,quein e M^duritdiiid Hdriadenus Bdrbd. rujßdcumlegdtistrdnßniferdt.'Dilceßurus dutem Pontißx, qudtuoruiros GdUos legit inßiMtu!n,commendationedtq; iudicioregis deleóhs.IifuereOdettus Caflellio,cuiAnneus, Kemordntiusduls mdgißer^rdt duunculiK, cr Philippus BoloniusAlbdnißdter,crCldudiusGibrius Philippi Seid-iotti dmirdiuis d!iunculus,cr lodnnes Veniirius^db innocent tid comitdteep ingenij regi cdrus,amp;cdteris £tdte ßiperior. Uis rebusconßiilis,conclu/oidtn propè hybernis tanpefldti busmAri,circiterldus t^ouembres,e lAdßilidfoluit^tenuitß; portu ad udda Sdbdtid,inde conßcenßs Auridnis triremibus, quum GdUicdsremißlJetfCentumceUas peruenit,terreßriq; demuin itinere in Vrbem efl reuedus, ita ut aduenies alters utrafui fama flueretur.Aliqui enim,ut in libera tirbe impu nèdccidit,eumfldpientiflinMm dppelldbdnt,quod neptem fuam maximiregis nurum,Gt' in domo fludAuguili Cicfaris filidmrdrdfoelicitatcconflgt;icerct,cr contra ahj criminefle admodum idfadum uituperarent,qudfl deooflta facrofan» ihPontificis perfonam,priudtis fdmili£ commodis, ^uam publics quieti confukre

ntaluijflt.

GS

P A V ’l I' I o V I I

NOVOCOMENSIS EPISCOPI Nucerini Uiftoruritm fui temporis.

LIBER. XXXII.

1X dum exai^d J}yeme,C£farjr( quentibus dmicorum fociorit^i Uteris ddnwnebatur, ut etidm^ que etid profjiiceret, cdueret^i mdxime it 'Frdncifco rege,qui co qtffefcere, amp;pdcem pdti ntini-mè poffe uideretur. Agitdrc e» nim ilium dnimo nequaqud pd^ cdto ittgens bellum,coußfumq; rccenti Clementis dmicitift id unum opperiri,utdlicude beUuin egt;-umpcret. Proptered perpetuis GdUorum legdtionibus folicitdri dliquos Ger^ mdni£regulos,qui Auftri£ domui ueteres Uoftes fuifj'eitt, çrVlderico Virtembergenßpropinquitdte de dmicitid co* iundh},duxilid prxbituri dicerentur. inter quos eminebdt PhiUppus Ldntgrduius Cdtthoru prmceps, Ujgenioßrox, armis Gf cUentelispotens,^- fupcr Uxc C^fdri ueheinenter inßißus.Plunc enim in dißeptdtione Udreditdtis cum Henri cotidnfdolitigdntem,db feCeeßr penitus dliendrdt,quunt ipfius iudicio fecundum litis euentum tuliffet Henricusmn^, de ille è Hdtijfond, nondum perd^h concilio, perturbdtui irdtusq^ dißeßerdt,ddeo utdb co iudicio dd Murtem dppeb ldret,et feßio iure iniquißime ßduddtumfuperbo ore quca rcretur.ltdq} non obßurepdrdbdt beüum, duro Gdtlico, ut pleriq; exiflimdbdiit,opportune fubnixits,profitebdtur^ ß

Vldericum

SVl TEMP. LIB. XXTril. 2^* VldericMtn in pdtern.iin djhoiKW,«cI repugiunfe Cffart^ nbsp;nbsp;nbsp;'

lt;tnnM ejJêredMffKrMm.ErrdtdtexwIùmmukos dnnos vK derictMj(13gt;nop«lp«iSMC«^,q«ilt;)niïïi heitlingcnfium in^ iuriMuinücalJintMMi'tüli.ino JÏq«idein uitafunih,vllt;ie ticutinfano coti/ilio Rtitlingnin rfJinoiM caßrK opp«g«d= rdijerjc cptraf.Icfwn tuïcrc Sneuormtj fccdcrutx ciiiitMSt f^ttaruminßdeeritntReidingenfcs. ituçjj decrcto pnbhco, VtdericuiJi tcUo perfecut£,eo rnpef« intulerc arim, Kt re= etpUurbejUniuerfietiamVirtcnbergenßs ditionii oppi« ddirtpote/lutëreJegfrfnt.id vUehci patrimonium Caro^ lufC£/àr,itti Optimo belli iure captim,cocmit!iSuru(f epii btllicos fumptuf ca pecunia refarcire mixime cupiebaM, Ferdinando^fratri,e:^djgt;niiiAuftria; adit:ciL\'ldericode=: ' ffîtti» Opern iinpiorniiti à G(tîîk,G” ttelu(lijs,a-oppidaf£=: piKS repeterttijCKndfel irrita adnerfaq; obiieneranty iacuitq; in obfcuroprauincialibusinui/ù^,(jucgt;d eßitiiigenio turbin do,crudtli,ftiriofo,adeo ut uxoré clarißiniKnatalibus orta, tjuifVilermitCr Ariouifti Baioari^ principum germanacs rat,uecordi impetudiiitrber.iret,agitaretq; calcaribtis,(fuii profiratiSiuinenti more temtdëtiti^amp;' injaiiw inßderet.C^o terum exeafufceperat Cbriflophorum,milùdri indolc luue nan,inbuncrepudiatopatre,B.tioarii auuiiculi, atq^ item PhilippusLantgrauiwbeneuoUntiamjCy^ßndia fua contu Ur ant,GT in tum apud Virtembergenßes mirutamor popu lariqMdächjritaftrefederat,qnu lüuab arrogatia ueßani patrii iminerit.is exilij biente pxnof cu dolor: con/ßieerent, adeoute!i,deßderioiiettrüprincipeßioru, paratif addeß fHo!ic,tniiHis,requirere uiderentuf. Poflalarat Cbriftnpha ruf aliqiiädiu Augiiflainaula uerßttuSyUtcertit pate-mii int perij oppidi$,quie matenuedotii erat^quitate acindulgetiu

PAVLI lovn HISTOR.

Cfptri^ ionaretur.fed in aim liberalitctté Cdeßr adiuci wit p.otnit,utpote qui iuuenem ingenio pdtri dißim!le}n,ntc fcuro prouincialitiftudio inßem repetendi imperil erefiü, prouinci£ pdulo ante fune cdilellii minime infwudndum in’: iicdbat.Abhdcrepulfä^Cbriflopboriittid ’Fräcijcum GulliJt regem confugerat,qui ed tempeftdte inßgni largitione ald^ critdte^ Germanorumprocerumamicitidexpetere, itcmq; ntiferorum,zr exulum cdufam tueri erat folitut.tiec multo püß ipfe,cr Vldericuipater regi beUic£ arcit Monte,quoi hodie Pellicardum uocdnt,pr£fenti pecunia uédideritnt. lïf eft inftnibics 'Heluetiorum,ad Rauracam Raftleä,inter Rbe tutm amp;nbsp;Vofegum montem qua iter eft in TuUingos, maxi* mamqftndeGdïlifprabet opportunitatcm adconduceiiddi exGermanidcopidf.Qua coemptione,¥rdnciftuf i^mpri^ dem 'FerdinAndo,Caroloq; C£fdri non obfcuratnfuffitione nouandarum rerum iniecerat. Sed turn quietii rebw,inft}M erat tantgrauius, quern uulgo ftrebant, ubi Chriftopbo^i ruminpaterniimperij ditionem reduxiftet,continuc) inïtd^ Ham turbandif Cifalpin£ Galli£ rebuc,cum ingentibiis tberanoruin copijs peruafurum. Is enim à maiorum facris religioneq;,contumaci atq; infana quada ambitione difceft ftrdt,utnou£ eins fuperftitionisproftftione lt;2~pdtrocinio, fupra opes ftias clarior atq^ ualidior haberetur. His de cau= fis C£fargraui confilio dabat operdnt,utpacem in Italia tue returAam enim totum id tempus effluxerat, quod inftcdes re pr£fcriptum 'Bononi£fuift'e meminimus. itaq; Cbriftier« n£,lt;::r Prancifci Sftrti£ nuptias omnino maturandas exifti* mauit,ut folicitum nbsp;nbsp;dubia /fenutantem principcm in fide

confirmdret,liberaretq; omni curd Venetosey infubres,ip fumc^i Pontiftcem,qutPranciftumprocreandisliberis ope^

rant

SVI TEMP. LIB, XXXIL i» rMi:ire,prorogireq;SprtùtMin nomen,inßgni fobole ctt picbint,ne C£fir,cixlibii (^r f£pe bnguentii principis bte=‘ re5,M,cdiol:ittenß imberio pottretitr,decitiuipoßreßionead exitiuintotiui itjlijifnneflo euentn paucif ante annisejßct dimicatutnMagnA igitur omniiiinljetitia c^gratulatione, addu-fhlèBslgiopuclla,nup[iie Mediolanicelebratxpiiit re gioßiiiptn,zy ob id popiilis adinodumgraues,fed tokrata tarnen alacribui an’mh,quoniam nudataCxfarii uolunta^ te,amplißimam jßem dintiirna; pdcif attulißi uidebätur. Bel tri/im dcmitin 'VrbinAtitim principem, qui Veneti excrcititt erat imperator,refiituta ei Sora Hrbe,incrcdibili bénéficiaß bi deuinxit.Abßiikrat ei Sorain,ut fiuo loco diximiK,nMlttt ante annii i'erdinädus Blijfiania: R.ex,eam uero Carolus Cx far Ceurio nutricio fuo,qui tum incomparabili auiborita= te pollebat,dono deierat,ce(feratqi demum eins h^eredibus, adeo ut Clt;efar,qtii liberalitatem fitam erga nutricij pofleros perpétuant uolebat,pecunia ingenti Sora caeinere cogere=gt; tur,quo munificenti£genere,eximiueiusfludiueopr£claa , rius apparuit,qu(gt;d in promerenda hominis uoluntate,eant urbemdonodaret,quâanteapenèpromilfam in premium parte de Gaüo rege uidk)ri£,petenti Pifcario concedereno luißet.Peltrium enim ^iediceo nomiiii, dementiq; prffer-* timualde infinfiim,zr maxim'e idoneu. diflurbandjs illites confilijs exißimabat,qiium ab vmbri£ Piceniq;finibus mo lientem res nouas pontificem expeditis armis urgere facile poßeuideretur. Quin Colun£ famili£ procerej tanqua peculiares Pontificumhofles,C£farianarumq; partium de^ fi:nfore5,nouis muneribus profecutus efi, qui è propinquo urbiRom£imminerent,exptorarent cbßliamotusq;fii/fie9 {liPontificis,atqieumin obfequio faderis,occulta quoil

PAVLI lOVlI HEITOR?

mtu cotib'nerent.QjtctnqKdin Pontifex prolixe tefidrttlff fl- niitiquam etMfcederif.cr amicitiie iurd uicl{(turü.Qnl‘^ cnin;)ibt uel dd faitnliis/oelicitatcm optdüut, qu 'dm C^drÜ filun in domo lùd nurum con/lgt;icere^ Ciuiddeni^f adperfo n£ dignitatem dtq^ ainplitudinem mdim atq; præHdntiuij CjUAm parta pace uti,per/rui^ ilia dignapio Pontipct Chri piano, [ranguillitate^.unde er afftiâis urbanis rebus diutur* nam fecuritatem parjre,cr indiéh cenciïio perturbât^ re^ îigioris cerimoniisdditeteris cultus cenfuram reuocarcco-fîderecêSed euinticnc Pontifexfuieanti^Uicßmuldtionisfi'it Hum ferebatjUt ^uum uera diccret,dccipitieius ingeniondt la fides haberetur. Honeftauit item CcfarUielpbitano priif^ eipatu Andream Auream, dceiuspropinguoSjCr trierdt^’ cbos uberioribus ftipendijs fibi obßrinxif.iti cius eiiim tiii'* eon]ilio uirtuteq^^totiu^l iguriiC opes,et dafjes, copidéj^ft^ Udksfiteei'dnt.ua Cffarundig; redißime prouißimiudicd bat,lt;fuum«u!la cinnino deßdio ab bis foret titnenda,^doi tnagnis prxoccupdtos bentßcifs,infide uetereep obfequio co ßrmaffet.Veneti ßciuidem,uti anted pepegiffentyfe Frandf cum sfortidm deßnfiiros poÜicebanturyCr Alfonfus Ateßi-nw receptd Mutina fe totum ad Caifaren contulerat.titcc de^ erat ßudium^.Mantuano, e^ui Montisferratiprineipdtufif* adiudicari cccjuitate Cdfaris expecidbat, cjuum BonifdciuS uxoris pater,currente equo lapfus, fine prole deceßijfet. Uh terea ad Coronern HiffdniGrdciqiyqudnqudm aliquot ndui gia plena comedtu bybernis tepeflatibus eo abSicilidfcclKl eurfu peruenifJ'ent,miiltarK rerHiiiopialabordrecceperut, ante alia flimma crat penuria uini amp;pecorispanis, firfur d eeo ßmiliserdt: naadterendutritiMm,molisquotidianold bore mdnu duHis utebdtuf.Ciflemd: quo^ ab afliduo torme

SVI TEMP. LIB. XXXII. Î34 iûrumßrepitu,commotiifcilicetabimo parietihm, ddeo crebrds er infanabiUs rimas contr axer ant, ut uel hyanalei aquied.lt;x)piofisimbribus,minitnè in fßaic fuffeäur£ cre^ dtrentur.l^ullos entm egrejjiis tuto5,Turcarü ßaliones in^ (urßonesq; rclinquebäf.nam expediti équités ex inßdijs un diq^ prodibant,magnum nioneruin mulionum,armigero‘= rum^ puerorum,amp;‘ lixarum,quuin ij paulo longius ad col ligendiWoIiMi« progrederentur,inßdioßsi'ncurßbus imtercc perant,nonnuUos milites antè^ortam repentina inuaßone oppreßerant-.ita enim euagabantur,utnuUo in loco diu per manerentjCr omnibus expartibusimprouifiadeß'ent,utpo te qui reilißimo amp;nbsp;minime barbaro cofilio,remotam À woe nibus amp;nbsp;maxime Ion gam obfidionem inßituebant, utno^ Hrorum uim atq^ impetumfruflrarentur,tumquamfefe ai iußum pnelium offvrrent,G’‘nufquam expropimquo ad pu gnie cafum €Xpoßti,conßßere ueüent. Aditis in collium iult;= gisjßeculeerant, in queis die noäuq; uigiles excubabant, Mt canfiet qu£ uidißent,in caflris nuiiciarentur.Ea erdnt Andrujjam oppiduMeßenijagri,quod amariipßtq; Meße ne urbe quondam nobili,qu£bodie Petalidia dicitur,intror ßts feptem milibus paßuü dißat,€:y 4 Corone trigintaquini que ad Tiffbum amnem,qui Panifus olim fuit.Exißimabät enim Ture je ex tanto interuallo,noßros nullam unqua,expe ditionem eße deßumpturos,quje uix quatuor dierum itinere ab armatishominibus militari paßu coßci paße wideretwv. Cjeterum milites Kißjani brumalibus fermé diebus,cum tte^s dio tarn lentjt zr diuturnæ obßdionis,tummultarum, ut di ximus,reru inopia addufh,à Macfcao duce petere coeperütt ntcotrahoßesad inßgnealiquodededufacinus ediKeretur, quando iam plane cuäitdeficeret,zrlbginquaßjes eßet ex

Gg üij

PAVLI lovri HISTOR.

pciffrfnJiC daßis,ciuie uaßo er f£uoindri ne^ud^uddnte Clt;t Icnddi dprilcs,nifi infdiw dußt,cMtti poffi uiimtur.inuti U atim iScjuè dc igiwbili otio tepus teri^dbfumiqi interedfen fim €1111311 fdinif fubßdid,er cotdbefeere conceptd udtetd=gt; dme militu uires,er timer i debere pcßilei}tid,lt;jute coixlußs, er inußitdto cibdrioru genere ueßcentibut,cumfeßedperiret dnnus,minime deßiturd crederetur. Poflremo prißdrein äciemori,ernoninult€)S quide,qudmdejßerdtionc deinem» didconß3oi,tdnqndfoemindfinßupremd neceßitdte immd riibus boßibus dedi,qu(gt;d ß quid duddcius tententter uirtu tii iniidt£totiesqilße3dt£periculi(fdcidnt ,fdcilepoßein3 CdUtos,er niniltdleßißieddntesTurcdiopprinii dtq^ dele~ ri:niinqud enim Portuiidconclußs, et mifero dcinfdtniocio deßdibus ddßiturdm,uterentur iniqu£ fortii beneßeio, CT rdtione erdißciplimtm nonud cdut£ prudcti£ nomen,ßd dd UKAm tdntu inuidi ditimi mdgnitudine reuocdrent, ßtturti proßdh,utipßdpr£fentiureru iieceßitdS, expeditdmuidiit nobilioribusßddis dperiret. At Mdcicdus, qui muneris im* poßti dc ofßeij deniq^fui probe meminerdt, compeßeere bdi uoces, er docere qudntum fldgitif ddmitteretur ,ßpri{ß= djo temerecxcedendum ptitdrent,ip/ös mqudqudm co coß* liouenilße,utinmediterrdneis Peloponneßhofles qu£ren=‘ dos drbitrdrentur,quos À meenibus primo dduentu,deß:rtis cjflris cfßugere cocgiflènt,pdrflmonid er tolerdntid,uti ßi* pe dntedflcijßent, cds dtfßcultdtes pofle fuperdri : nequeße dubitdre,quin dd primd ueris flgnd,cldfß:in C£ßiris,er noiidduxilid flnt uißuri. Proinde eins inßini conßlii penis tus obliuiß:erentur,quid enim leuius er deniq; flultius eßße, qu'dm pducosßtneequitibusin dlicnd er incognitd regio* ne,cum iuflo propc excrcitu,UAlido in primis cquitdtu, er

multii

SVJ TEMP. LIB. xxxn. in mukiffirietoriMiicohortiljuflongè firmißimo, dimicdrei amp;nbsp;^uod aures uix (irrepoßint, relinqueredefertamurbent per aliquot dies in poteflate Griecor!im,quos uel ßdelißU mos, neque pro natura gentis kuißimos, ipfa fames crfutit ri fuppltcij metus inducere poßint, ut facikfidem fallant, et protinus adueteres dominos rebellent. Proindeßbi in anU moßtum ejfepro dißiplina tueri urbem, eamcf; Ctefari fer^ ttite,zromniaaßgt;era priusperpeti, quam deferte urbis, erproditiexercitusinfamiam fubire. Quidenim acerbiits ßre, quam in ipfafxlici temeritate, ß etiam Fortuna uotis annuat, nuUam omnino laudemßrre,'(^ contra etiam miü tariiudiciopœilhm promer cri ? porrà quid calamitoßuSt qùam in aduerßj euentu cum ignominia leuitatis atq^ flultU ti£ in ueßigio pxnitere ßmul er perire f moUitiem earn effe animorum no magnitudinem, utifalfo nomine appeÜarent, non enim eos effe uiros firtes, qui dolore fatifeerent, erfa* mismetußangerentur,adeout falutem proijeere, indeco=gt; ro^ uit£ exitu miferqsßnem affèrre, quam flatutum calo fatum expeéîare malint. Erat Macicaus, uti ab obßuro Can tabri£ oppido'no natalibus,fed inßgni uirtute clarus, fortin bus faflis, er multa corporis er ingenij patictia, ab inßmo peditum ordine,utiantea üauarro, loanni^ Dorbino con* tigiße confiât, ad pricfeóluram cafirorum proueilus, ob id Maiorc lenitate comitateqfimperij uim exercebat,adeo ut non elato,fed temperato ingenio in conßlijs uteretur,er ad declinandam inuidiam,nunquam ufurpata ducis appeUa* tionefefe exteris centurionibus coæquaret, inter quos emi^ nebat ffeSbltiii nobilitatis Didacus Touarres, eiusfenten* ti£ facile princeps, er ufq^ adeo uehemens, ut quum alios penè omîtes fecumtraheret, uix illi i Macicao refifiireturt

PAVLI lOVII HISTOR?

Cfttrum re in prfßiis dilata,gt continuo dentti triduo mi* ^nis Üf^utationibus in utramq; partem habitit uehementef agitata,Touarres or HermoßUa Macicau expugnat : iUe Uf £lus precibus atq^ iudicio militu,dat manus,eunduci; ejfe de cernit,teftatur tanienfemuitumtrahi,Grnimiaeorum cus piditateac intempefliua deljgt;eratione,totius belli fummU, falutemomnium iniddifcrimenadduci,in quo nuUaprop( ßies fecundi euentus,aut omnino tuti receptus emineret: id id quoqißrtiteraudenduminagnoperecogebaturä GricH de fuafalutelibertate^ (blicitis,inter quosrei bellicie peri* tia,cr TurcarSftipendijsclariplurimiieminebat Lazi^i^^ citeriorefàaced9niaoriundus,cr Bufeufdignitate eqt«* ftri,et ipfe ante alios Barbatius Gmcoru longé ßrtißimui» is Turcici peritus lingua,ßngularem totius regionis ac iti* tier urn omnium notitiam tenebat, bortabatur^, ut ß duce er antefignano,ad earn expeditionem uterentur.ß eniitt di turuoperam,ut occulto itineread hofles confopitos, autni bil tale uerentes,nMturè atq; opportune peruenirent. Mrff* caus,quialienamtemeritatemfua prudentia cr diligentii tnaximè farcire cupiebat,ante omnia integro triduo cauit, nequisomninoGracoruurbeegrederetur,ac demu Lißa* nio atqi tAendeßo centurionibusurbecomendata,qui cu i* gris ac atate grauibus in cuflodia relinquebantur, bisep in* iunilu e{i,ut portas continuo obßruarent, ne proßibonis fama ad bofles deßrretur,de ßcunda uigilia eduilo agmine, adAndrulJamBarbatioducecontendit,ßnuoßs gt inußta* tisitineribus,utcultaacßequentialoca,Gr Turcarumcu* fiodiasdeuitaret,eanoik dimidiaßre itineris parte conß* äa ,na à brumalifolßitio logißima noiies erat, et exorto fo k in caua gt nemoroft uaüe copias codidit,atqj eo inclinate

SVÏ TB MP. LIB. xxxn. jjä fn ließxrjnt, curdtii quiete ctbocii cor^'oribu^, io nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ai

Andrujftm pe, rcxit, ui pMlo dnte äuroram hoftibus appro pinquaret. Eratinoppido Caranm è pr^ftflis pr^toria^ naruin coliortium uirMe in/ignif,zr cumeo drcitcrtriii tnilid pcdiiu/n,in qudsfuerc fclopettdrij i Idniztroftint crdiiteinilie crquingcnti, c£teri è genere Afdporum par tim/agitürij partiin hajidti erdnt: extra, oppidum uerô Acomates, cuia prisftanti ßrmdlttfello cognomen fuit, in fuburbanif te Ait ad mille deledhs équités continebat. S«m« ma omnium, crfAacicai, 'Zarbatiiqi in primis fententu erdt,nullo cum ßrepitu,crfu/}gt;cn/is quidem paßibusftd^ hula cr cdftra equiium pertranjire, adoriricp extemplo oppidum : murus enim uti non uno in loco conßäus ex crdtibus argillaquead lateritij parietis craßitudinem, cr partim uetujkte partim incolarum negligentia proruptus, non omnino difficilemfcdnfurls,etfubleuatisaliorumi}ume rismilitibus adit um pr^bebat, itadiuißs inter fc nwnerh luscrcopijs, Mdcicaui ad oppidum progreditur, Hermo« iiUacontraMium équités quietus conßflit : fidtanto lentionegotiumpdtrarinonpotuit, quin nonnuUi agafo^i crflabuldrij Turca cafu excitati, noßros fentirent, çrindubidluce collucentibus fclopettorum funiculis pers fßicerent : ijprimi oinntuin, uigiles, quorum luilla propc erat diligentia, cr demu équités fopitos fomnoclamoribui editisexcitarunt. î^cc cunibttur Elermoßtld, experrefhs, Cradbucimparatos, prius quam coeant, atque equos afi Cendant, mdgno impetu inuadit. Turce eo cafit perturba^ ti^dißciorumianuisfefetutantur, noüri ßabula perruniü punt,midtostrttciddnt,ignemq;ßrametisinijciunt,utequit uiri,drmd,dt(^ icdißcia eodtm igne concremattur.Tum u«« ro

PÄVLI lOVn HISTOR.

ro cun^ tumultu clainorcq; mifceri, fei ualie terribilit trat ^quorum hinnientiu fremitus, quidum uincUabrum punt, er dmbufli terrefaiiiq; arietuibus caudis et crinibiit undiqi deferrenturfnufitati tumultus ftrepitum reddebant. Eomodoresddiinprouifumcdfumimportun'e dedudhl, ex citdtisq; in oppido TurciStno^ori! /fern fregitjdtq; diiimts imminuit : datum enim eü/fratium Carano ad captenda ar^ KM,er iam Turco: ad muriperrupti aditus portasq^ adcur^ rerant, aiwnaduerfacji paucitatcnoilrorum, denfatis orii^ nibus,ubipericulumpofceret,intrépide prxliabantur. Hei' mofiUd delendis equitib. intenta, er frrius quam oporteret, duxilium ferre conante, Macicdus, du portuhc, qu£ erat in latere,ualuas reuellit,frlopettigldndeperfrontem traieiHtK cadit. InterficiturerDidacusTouarres, eandemq^ ßrtu^ nam milites mura port£q; proximi fubeuitt, auitiq; anim^ Turc£, in depr£l:enfos clara iam in luce, er difiundlos, fd=! dkt eruptione defrrutur. IStoilri ab dccliui acceffu in £quiM locum retrogreßi, recepto er coniundh frbi freunio 4^»«» ne, er conuerfa in hoHes fronte, fe recipere caper unit. Het ntoßUa per fclopettarios late in frequentes frummouebdt,ter~ gadgministuebatur,atqiexpeditosai latera di/fronebat ds deo peritè er conüanter, ut undi^ Turc£ dudacius prorit^ tntes,certis prope idbbus flernerentur. Iam équités, qui ab incendijseuafrerant, er quHnremotismapalibustendebat, eo frequentes ddcurrerdiit. Acomates criRis confrgt;icuusin dcie circufufrs alis tterfrabdtur,fred nodlri ea animorum con^^ frrantidgradi{referebant,utorbatisduce, dc itincre plane fatigatis,quum Fortuna decfret,egregiduirtus ddfruftinen= dumredintegrdndumqipr£liumfrupereßeuideretur.Turc£ magno ad fibula detriineto accepto,etpluribus ex Acomd=

SVI TEMP. LIB. XXXir. jjj ti{militibiiideßderdtis,lt;juo(l oppreßi deletiq^ penibisnoit fuijfent,prouiiÏorttt ducebant,atqi itit kntiuiur^cre ahe* untt5,criiifrequcntipedifumagniinc pcrfequi capcrant. Sed Acomates, rapientefdto, qnum occaßoni dccßi nolle!-, traditos dCardnofclopettarios cirdterdncetos,dbtotidein equitibus in dunes equorum conßefßores recipi iubet, cr noih-os perßquitur,alios équitésfugitturios ne haßatos .id uocdt,zr À poürcmo nodrorum agtninenon diicedit,fei duin multdpdjjuummilid proueéhis, du^dcius in no^os tquit ddigit fclopettigldnde per lundtdm peltd trdijeitur. eo cddcnte,no{iripurpuredmitrdm multo duro intertextdm cum crisis,dtq; item dypeum rdpiunt, Turc£ corpore po» tiuntur. Eo modo ducedmißo,multis'qi illdtis erdcceptit uulneribus,perfequêdi filtern ßcerejndeqinoüri quietiorc dgmine Coronern funtreuerß: neediu adAndrußdmTur^ c^morStrdxere: numduribusdc ttdribus noilrorü deeißs, dtq; bis dd oflentdtione ijequdt£ dddis Byzdntiu trdnßnißis, ddLonddrium,quod Megalopolis olim fuit, rdiquii by emit tgerunt. Turds uerô difeedentibus i Coronc, iterum An» dr«jj4.biofb'tJeflrepetit.-t,Ktlot/£rtiKW uirorü cddduerd rdtdnfèrisdtq; uolucribus bumdrentur, crin hisfepdi^ tndis,HiciniGr£ddb oppidoCdUamdtd, quod olim Pbdre dicebdtur,ßnguldre CbrißidUd: pietdtis ofßciü pricßiterüt, Cr'Ano^brisMdcicdi cdput,quod boßes in prtdongdbdjh prjefixerdnt,pldnèdgnitü,cumbonor€Coronern eil rett« tum. t^cmulto poflßtbortd pelHlentid,multiplicdtisfune» ribuf, udfldre Corone ccepit,eo grduior, quod ßtpra c£tea rds difficultdtesdccefßerdt.QjtibusdecdufiSt'Hiß'dni uti in fitmmdrerum deßierdtioncdccidit, nddiitditigid, qu£ nentii À Sidlid ^tulerdnhfufceptis Grdcis cum eorum ßt* peUfi»

PAVLI lovn HISTOR.

pctki^ile, abldtisq; tormentis oppidum iidcuu retic/uennt, ¥utrequi dicerent Hi/jidnos nonmctu aut iudicto fuo, fei iujjii C£fdris Corottem reliquiae : neej; enim crediderim täit tuntmomeittiinuniuturbifpopißtone fuijße rcponenduiii, ut in nullum propi exitit,Ce fur grduißimhfumptibiu id bel lumdiereuoluerit,quum confleteumVenetiSyOrPontißeit ricipßis deniq; Khodijs, qui in Melitderdnt,edm urbem tuen ddmpoßidendamq^ obtutißc) poßqudm in eoißumptiit pe=i cunium conßerre‘^rdudrcmur.Cupicbdt Clemens,prudenti ßdni conßjlioßnmultosdiwos Tnrearum inetu liberdri^ege* rdtq; Byz^ncij cum Ludoiiico Gritto per Gemrdum i-1oren finis nKYcdtoribus iitri dicundo preepoßtum, ut reddita Co» roneßn decem diuws inducie eßintSolymMo cum ommbiH Clmßidnis,quod tnetximi utßerct,'iidbrdimusappetebdt:nd cxcitato idmpeni Perßco beÜo, in orientem dnimicmniunt dtq^ drnus.uertebantur, Pdcisßquidem çy belli iurd,utidlin loco diximiisjn eius uiri iudicio atq^authoritate poßtd crätz neq^ enim Chrißiano nomini erat inßnßus, ut credi pur eü, crpdterne religionis memorid ßecus dc ceteri Turce, amp;nbsp;Scytidepreßertimflirpis, quiinexordbili odionoflrosbo^ minesperßequuntur. tnduciequoq^çyipfiGritto mdgnope repldcebditt, quum in Pdnndnidm adeds res componendü ejßctproßcluruSjfed dum Cdtfur, uti plané interclufus, b'mc dedecorismctu,G-illincpriecldrdcommoditate,diiimtco!iß lium tdrdius explicaret, trunßgendi negotij tempus eßiiixit, itd ut Cisßdr, quum Perdinundoßatri aßiduis attrüo bellis, quictein atq^ otiumpdrdre,Qrggt;’duißimis fubi nde eins belli ßumptibusparcerereßitutd Corone commode poße uidere gt;nbsp;für, dbedcun^ilUioneßummte utilitdtisoccaßonemamiCe^ rit. Sub id quoquetempits Philippus Lantgrduius 0x110=1

rum

SVl TEMP. LIB, XXXII. aj« f)(mprtitceps,Ferdin((ndorégi bellumintulit; Aderat Vla iericuSjUtimemorMÙntis, beUicdufamdi isquitdtis fpecia tmpr£bens, Grob id ab omni nobilitate liberaliter adiua tus. FiamGermaniit reguH, uetufio more gentis, imploran tibus mntaamopem, nonadeßinefateßeputani. Kocfèina âi/limo liberalif amiciti£ iiÿÿ, bumiles gt inßrmifeipfos ab iniuria,etfnperbia potentiornm facile defindunt. Igitur ^uuminfigniftudio undicf; auxilia gratuite) pr^berentiir, Vldericui paucif diebuf ad quin^; milia galeatorumequitit coegit. Addult;tl£ item fupra triginta peditum cohortes, i Villemo Furßembergo fummne nobilitatis iuuene, Argent tinettes quoq; gt Vlmenfes tormentabeUicacontuleruntt nam libers Sueuorum ciuitates, qu£ iam pridem focietate eonfenferant, diß'oluto demum foedere,feparatim rebus fuis itaconfulebät,uttumvldericus earum ciuitatum amicitia, Gr uiribus opportune atqfocliciter uteretur, quibus antea dumidf«dusuigeret,ditionefua,Grdomofuijjitexpulfus. At Ferdinadus flio more per legatos bellagerere folitHS,qu!i ad par anda auxilia per Vindeliciam, F^oricu, atq; Bohemic am difeurreret, copias fuasPlnlippo Palatino commiferat, Üuic regio genereorto,Grdeßnfeab feVienmegloria ik t^^ri, peritißimi duces parebant,.Conradus Heßius, qui in euaftanda urbe RomaGermanorumprinceps extiterat, er tiaximilianus Habeftenius in Italia clarus. Hi tres legiones txternorum peditum duäabant, aceeßerantq; fubitarq de» lefltisexea regione cohortes,cum iufto tormentorum appa» ratu, Gradhasduo milia armatorum equitum. Interimi Cxfare fußinendo, extrahendoq- beUo, per menfarios pecu» nia parabatur: fed idaliquanto minore diligentia fiebat, quim grauis, er repentinus hoflium aduentuspoßularet,

Lant»

1’

PAVLI lOVII HISTOR.

LcintgrduitK mint î^ecljdro dntne fitterdto, trinli cd?iris itt Virtembergenfiumßnesexerciturn induxit, adeo ccleridc improuifd irruptione proueäuf, ut regij nullif fjieculdtori bur, uß, non prins de aduentn hafäum cerciores ßni fdüi, qudmdrtndtjedciesinpropinquocoüe conßiicerentur. Elt;lt; recogmtdPdldtinusquidduicnn{ J.offenin udUe coiißtie=‘ rdt,equitdtnm repente educit,dd explordtidü leuis drmdtu^ rdprsmittitur, l^ntgrduidnißgnd promouent^tormentd dißylodunt, prdinm equefire committitur, ddmißcenMf ntrinqueexpeditipedites. Qtiumdin eßet dimicdtum, amp;nbsp;regij inultitudine hoflium prxmerentur,PdLttini equus toY tnento lâits cddit^ ipße uehementer in tdlo eddempild uulne rdtur. Duceeo modo pugndexcedente,er urgente hofliuni equitatu, fit mdgnd perturbdtio regijs in caRris. îion deeß occdfiomLdntgrduius,çr produdis lègionibus ümmbit. Cluum ueri) db equitibus quxreret, quondni in loco eßeitt, boßcs,etr eosinLoßvneße,quiexplordtum excurrerdnt, reßoonderent, uiéhri^, inquit, milites omendccipioipofi=! qiiiim ho fles in fuga eße nuncidiitur, id enim nomen Germd nice fiugdinßgnifiedt. Nc$ indne eins nominis duguriuitt fuit. ^dmregi£ copiée omnesnectentdto quidem certdtnia ne in lo.ngè turpißimafugam conieéhe ter^ uerterunt,grdi uiddmodum IJidximildni, Heßijq; periculo,qui retentdre conglobdreq;ßnorumdciem, er conuerfd fronte ße recipe^ re condbdntur. Ab ed uiilorid Vldericus, erStocdrdite, çr omnibus fere ueteris imperijfuioppidis incredibili populo* ruindldcritdteeflreceptus. Ajber^ßm qudm Paldtinnsex uulnereconfu^rdtfliduotormetis oppugndtd deditionent fccit. Aurdcüpoamp;remoetipfumdltercdtionemilitum,qui inpr£ßdioerdnt,ßneuulnerein poteflatem coneeßit. Nee multo

SVl TEMP. LIB, xxxii.

fnulto f)èfllt;juum Lantgrduiui Außriant ditionk ßnes in-gr(ffiirut,atqi inde demum iinpeUentibui Gallif in itahdin peruafurui ejfe diceretur,Ferdinando régi pax ddtd,depres cantibmsGermaniiregulif,edconditione,utVldericm be^i neßciarioiurcab Außrianafdmiliaduih,ditioncfnd poti^ retur.inuidebant quidem Auflrii donMsfalicitati,ßd ediÄ exiqnatiiuiributmcolumem uolcbant.Citeruin Lantgra^ uiuf dpud GdUos occulte inuidia deßagrahat ,quàdeoruni auro infiruélui,feem qudinmagnif poUicitationibm (efa:= durum oflenderatßn tanta occaßone gerendarum rerunii repreßö impetu/umnaffei uidoriam onvßjß uidereturj ßcutpnclareconßet Ferdinandum una maxime pecunii inopia id uißnm dccepißi,quum multis diebm ab Kilßania tuquiequam opemexpedajßt. Curarat enim dfarpermé farioscertumauripondmin flipendia militHm,fed id alb quanto cundantimquàmcircumuento ßatrißnea celerb tatel)oflium,expediret,adeo utuiäm exutusq; prouincid, pdcempeterecogcretur,hoflcs tarnen ut aliquid Ifecieho’i norif Cifaris nomini tribuere uidcrentur,tormenta beüo ca ptdremiferunt,z^Virtembergenßs iunior prouincialium fiudioinßgnii,addeclardndumfludinm fuum inreliquunt tempm,tributQtenuißbi impoßto, nunquam ßiHaturunt arnidAuflrianif principibm repromißt. Interea Clemens diuturno domachi uitio tabefdäm,fexto calendm bres moritur,anno Pontificdtm undecimo,itdtis uero quitt qudgeßmofeptimo.lnerat ei db feuero ore geduq;, er ßer=! moneipfo grduitas ndturdlis,excultd,uti uidim(is,per om» nem itatem,ciuili iquitdte,moderdtione , pdtientiains ßgni.Scddeerdtineo ,qui ßrtaßfe in Leonefratre fi/per^ fuit,generoß,cr liberalis animi uigor, dignm principe,amp;

Hb

PAVLI lovn HISTOR.

utiuolebdt exiftiinari,Mediceit flirpe progenito. Erffîc^uU nbsp;nbsp;nbsp;'

demerit nAtiiraeiuùngenij pdr/inwnid er dißimulatioiie gMdentii,ut illiberalii,et duruf potiin quÀmnuh ießciif efJicenßretur.'iietninemetümplMe oderdti^uu ne^ nünem dda)ndret,pr£ter^Udm db occukiore caufd concilid* tosßkcertc unk ddeo intcmperdnta-fduit,titddfummoshigt; nores^Kt ddfummum duthoritdtk loctt ^ftabilesq^ diuitM nulio pudoreprouebere(:mitltorum uero conftdnter obliui feeretur^qui db optimif üterdrumftudijs^uetmq- obßquio commenddtionem,G'’pr£inid meruijßcnt.Hos guident pei'i bldndcdppelldbdt,ut imdginegrdtid; dctinmt,fed occulte cdcrdttdnqudmcrcditora.Etherclenifi GibcrtiK literdru, er u irtutk dmore incenfui,ulierdt 'm ddmini/b-dtione pubUclt;c,optimd eim ftcculk forte,Clementi intimits, negdti“ tem cun^,prlt;gdurum^ principem molliëdo fdüendoq; dd bcneficentiic dccta reuocdlfet,priecldrdproßih) dliqiiot,fce cimddqßngenid dolore ßmiil, amp;' pertiiidci fterilitdtepe^ rijffent.Dedittdmen omnid uel fempernolcns ,qud:fuk pd^ rum benignamp;ficie de)iegdrdt,çr inimick quidem f^piuf et indignk,qudm redliqudndofu/firdnsfemiferum effcoth ßlfuceft,qnum dnimuf dut prxfenti utilitdte indu/iics, dut ignobili compulfw metu,dd id 'mexplicabili necefitdte ,uel reluäditceiudicio rdperctur.Exuno enim ertrigmtdCdr^ dindlibw,quoslegerdtmfcndtum ,uix unum dtq;dlteru}tt probabdt,quàdeosprêteritkhoncftioribtcs,nequ.tqud ex^ quifita decoroq- deieélu,uti deßdcrdßi uideri cupiebdt, fed ui fubitd inter impotentes regum preces, drmorumq;ßrepi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(

tum circumuentus,er'codäuscdidißet.C£terum qui occub tare naturie uitid,er fludid bominuin promereri expeditd liberdlitdtenefciebdt,eximidmcerte Idudem ddfequebdtnr.

SVI TEMP. LIB. XXXII, 240 f^îîitjtc aditiis,periirbana coinitdte,^ popularitjuddam )noleftißimdruntrerumtol:rMttia:n(tnquam enim infimo=! tum etidm bominiim uel fgt;reccs,uel jßes ipßn, iratiif autfa^ ftiditui ahrupit.Jn eo quoq- eniteb4t,lt;iuod certè familie pra priumfuit,rerum propèoinnium,pr£csllcnfiumq; artiuin tiotiti4dtq;cenfur(ißngt(ldris,eo adnürabihor qnódnuliü propc litcrif iiiniteretur, uerum iiigeitio ai inßittdf artes fumptuariaiqirationesadeodeiüi/Jobierentiq; ut opificum ftrcAnifiibtilitatesé^; op(runtnin}ia,cr propè turpi folertia prutaretur.Etcertèisfuit,(juem nemo uttgitä m paruis »•€* buififillerit,ut obiternonßtmirum in magniidemv.tn^ qiice publicam falutein reß}ieerent,ßepißime fuerit dcec« ptw.In grauiore ctenim conßlio omnem uim fummut ciits prudentie fatalis auaritia penitus elidebat ,utpote ^ui in proßrenda pecunia,^uum opusßret,adeo ßifßenßis,Qran cepstriüicuniiation€tor^ueretur,utin perleui moniento gerendarum rerun occaßo facile deperirct. Hic uir pro^t ßäo aliocfuiperegregiè cautiis, nbsp;nbsp;niaximarum rerun exa

pcriens, negua^uam ullo plané illußri uel expedite /piri^ tu,ultima animi décréta promere,cr conßlia teminare di^ iiceratfUti tum maxime publica:ßilutis interfuit, quum ip^ fo conßiltante non omnino improuifa clade obruti feede pe» rijmus.Sedexcufare eum hoc loco lubet,Qrproßlt;tlö üiuat, tancjuam no minori ignauia ßtorum ducum,ijuim hoßitint perfidiain easmiferias priecipitatum,poßquam excellent ti demum conßlio,ab in/igni Caßrisacjuitatefoeliciterdu^ lt;3n, pacein peperit, magnamq; Italia: partem luéîuoCti Hi/panorum militum acerbitate liberarit, hoc certehonea flißimo falt;do,cr in ipfaßiltemnwrte,qua omnis inuidiaßt file extiiiguitur,praclaram uirtutis laudent meritus,nifi

Hh ij

PAVLI ÏOVII HISTOR.

utipoÜliumtK,pcitrecrudelitcrinterliiïopriufquAmitbt{* ttro matrii in banc luccm ederetur, plane iitfaehx ntalè ms ljiicdtam,cruerc litgubretn Pontißcdtmfui tnemoriam re= lilt;]uiffit.SMum eniin id bellum, quo Komu funeftiui igt; multii feculif non fènfü,pcftilentiii propèincuitabilii, dir4 fames,Gr prodigiofus Tyberisauâus,accumulatis cladibus excepere,ddeo ut omnis ordo,Gr deniq; populus uniuerfus» diu expedata, g^ demum audita eius morte, magnopere be tdretur,iocatiqifumnMlibertate,nonnulli gratias agerent Curtio medico,qui firma utentemudletudine,innatoqi mé‘ brorum robore prieualidum,in multdfigt;e longioris uitd:,no uis prlt;ieceptis,Gr comutatd uitlt;e ratione,dubio procul occi* dijfe credebdtur. Laudduiteii infunere Laurentius GraniuS Signinus antifles Romanafdcundid,itdreldtisinfdtalem iit iuriamcladiumacceptarucaufis, enumeratisq; uirtutibiis, utCardinales Reipub.probèatq;opportunè confulturosdi ceret,fiproximis comitijs Pontificem pari animi uirtute,fed ea dliquanto fceliciore creauifient. Peradis infunere noué* dialibusfacris,Cdrdinalestrigintaquinq;conclaue funt in-greßi,nampleriqi c prouineijs in urbem ad comitia conuo^ larant-Pminebat inter omnes in toga candida Alexader Par nefius fenatus princeps,quem per quadraginta annos fenato. rem,iüq; omnes tetatis honore fuperante.Roma patrid,pr^e cldrlt;emaior urn imagines, eximiaatq; inueteratauirlus, er pritceUentesliterxmagnopere commendabat, adeoutCle^ mens,quum toties repreffo,Gr rurfus erumpéte morbo,oms nem uitit/fiem confl:anterdbiecifiet,eumfibi fuccefforem te^ ftamento fcripturum affirmaret, (i Pontificatush^reditate pararetur.PropterealiippolytumMedicem etiam atq;etiS fueratadbortatus, ut unum omnino Pamefium coUatisami

corunt

SVI temp. lib. XXXIL 14t corum fludÿs,dttoUendumornaitdumq; fufciptret^quando «etwö inddnüiti/lrattd4 Republicd,amp; tuéda dignitate fdcro fanäd tndiefldtii topotior e/Je uideretur.Snbiude a/Jeucras eius fummi beneficij metnorid, uti in hoinine pernobilifan^ guine progenito,nccpidqudin eße periturdtn.itdqiViedtces, çrfud/ponte,er fuorunt omnium hort.nu, nbsp;nbsp;dmicorunt

Cdrdiiulium propenßone ddduélus,cum loanne Lothorin . go,^uempropternwruinfitni[itudinemuehen.enter ddMnd, bdt,dddpertif /enßbus drólè coniungitur. Hi d«o longe nobi lißimi totius ordinii!,lt;]uum fuprd uiginti feuAtores i» fuffra gium ddducercnt,Pontificdtum utiueUent,erddre, er eri^ pere poteruntAgitur uix pducif communicdto con/ilio di Fdrne/wmpergHnt,eumq;primos comitiorumlt;eftus pdcd^i to dnimo in celld expeélAntem dduolutipedibus Pontificem fdlutdnt.Confeguunturftdtimdinici Cardindles,idem fdci= unt dubij,nec ipß demum competitores, er aduerfarij diu cunóldnturguindcceddnt,dtq;eumuelutifubitd tadi reli^ gione protinus adorent.iiuttd unejuamcomitia À mukisße^z culismdiorefimplicitate,cocordia,religione,inttdperaäd^i funt,utpote(}u£ipß Chriftiani nominisdiuituteldres,er principes,nullo liuore extrada faddtóuc,nu[lo corrupta ambitu,nulloqi metu priecipitdtd,haud dubie rexerint atq; finierint.Pducis enim horis er einem optimum, er uirtutis opinionele(iißimum,uti optaratpotius quam/perdrai,po pulus Komanus Pontißcemaccepit,er eo quidem uberiore bititid er grdtulatione,quod ipßnn eoelefte munus Di/ im^ morteles lt;id compefeendam IdtroriKin, er ßccariorum aut ddcidm,qult;e inprouinci/s es“ in Vrbe per interregnum eru perdt,mird prorßts ac inußtata celeritate cumulajßnt.'Nott enimfyngraphis fufßrdgiorum obßgnatis, er de more 'mßt

Hb iij

’ PAVL! lOVII HISTOR.

erdLimurMntconicdif,(cd publico conf ntßt, er pr^clarit uoce totiw fenAtiif,Pontißx eft renuiicitttuf corotiAtiu^- de mum triplici tbiaraftefumptoPdulitcrtif nomine, ficundo quot;Noti-U iionembrcSjC^iid die ctb cofœliciaufticio publicd bi=‘ Uritdte percelcbriin cius honorem nobilißimi Komdn£ iu-uentutisperVdticMdaredmjftmuldchro eqneftrit pngn£ edito,iucundißigt;ne deciirrerunt.Trlifletn ftrme diebus, qai^ bus de'junch) Pontiftci nouendicilibusftcrisde ntoreparent4 batur,Aloyftus Grittiis Andrew cldrißimi Venetorum pritt (ipisfilius,in Tr,i n(yluanid,uebementi multdrum otntium coniiirdtioncobfe((us,intcrft(luscj-, eft.Vcnerdt isè 3yzdn=gt; tio mifftus d Solymdiio cum dmplißimis mdnddtis ad loaitent Pdtj nonid regem,ut Bud£ conftderet,tueretur in bis region nibus Ottomdnnicu nomen,conftUjscq; omnibus belli amp;nbsp;p^i tis interejfet.î^olebdt enim Solymdnus contrd Perfds dd Ion» ginquumbcllupro(ifluru5,quicquam in cd prouincidco» tnoueri.f^dmfdmlt;ierdt, lounnem prouincidlium cobortd» tionibus indudlum pdcein dppetere, cr id demum dgititre, fitquictëdtqiOtiudGermdnisdtcqi Bobcmis impetrdret,(tt conditione ut du uitd fupereffit trdnquiüèregno potiretur, (lb excefftu uit.e dute,iurd omnid PSnonici rtgni ddïerdinî diliberos trdnftircnt. ltdq; bifdem fermé diebus quibusSo= lymdnus inArmenidin contendit,zy’'Hdriddenuscuin udli» dd cldfte in Udlidm,dtqi inde in Africdtn ddnduigdbdt. Grit» tusByzdntioproftäusinVdldchidmfupcrdto Hiftro per* uenit.Ducebdtfecum prdeßdif cduftd, dliquot Turcdrum e* quitum dlds,dtq; itë exitnid peditunt mdnu,in qud erdnt pie riq; Idnizeri ex numero prittoridnoru, pntered multi fer* fii liberdliterinftru{li,dmiciq- crfjmilidres Pdlicigeneris, Çr ttntf ditos Hungdrt duo duces cutn ftngulis turmis, Vrbd «M

SV I Temp. lib. xxxir. 24t ftwj Biitic(nus,cr Mius Docid,quorum numerus feptem mil Hum fùmmam facile iinpkbdf.iMm et ingens lixarum turba cii mfigni dppdrdtucdflrcfi,multisci;camelis cr ùnpedimé tis fequebatur.Valdchid olim Myfu fuperior fuit^finitiiM Baftarnisçy-GettSynunceititiduiispjrtes diuifd eft,dltera propitiquior Hiftro,Moldduia,altera uero qu£a(l Pontunz atq;Boriftenemuergit,TranfalpitMuocatur.In Moldauia imperabat Petrus,iam pridem certo fordere ab Ottomannis inamicitiamreoeptus.Abboc Moldauo, Grittus explicato Solymani diplomate,prolatisq; eximijs muneribus poüula bat,ut ßbi in Pannoniain contendenti,conftlio opibttsq; jd« tfte ueîlef.babere enim fe mandata a Solymano ad ioannem regem,lit de pace cum Germanis ageret,ftatuniq; eiusregni »wximè perturbatum coponeret.Accepit donzi fcurfcdrnJjrf’: midti£ dextram iunxit, deditq; fidem,fe ubi opus foret,necli Solymani caufejneqdurehojfitif init£ amiciti£ defuturu. Nec nzwko poft Grittus hac noua Moldauifocietate aubhor Crelatiorfadus in Tranfyluaniam deflexit,ediJia paflim proponens,utadfeproceres,ciuitatumqi Icgati contient rent,tanquam ad rerum omnium difeeptatorem crarbitrii, legatumcf; Solymani,qui cumampltflimo manereregig po teftatisflnguladiungarid regni controuerflas efftt cognU turus.’Vantum enim ftbigrati£ apud lîabraimum, Solyma^ numq; parauerat,utinufitata Uberalitatefiduciaq;, cundil magna atq; arduaeiusindu/lri£cruirluti committeremi=! nimèdubitarent.ErantinGritto Byzantij nato ,educatoq; interTurcas,exquifltte artes,condliandis barbarorum ani, mis-.nam eximio ftdcndorc uit£,malta largitione ,frcquenlt;i tibus epulis, cultu demum inceffucq-, cr illufiri prafertint tloquentia,aulif proems caperat, ipfumq; pr£cipue Hlt;(s

Hb iiij

PAVLI lOVlI HISTOR, lgt;rciitnum,fumma. Solynum gratia cott/^icuum, nee ohjcii» re Chriftiano noinini fauentem,ad£of(xlicifamiliaritate ßz biaiiiunxerat,utexmultismercaturlt;e monopolijs publica* tui! efjvilus/e ingentiu ue^ligaliuin rejemptorc proßteres tur.Sed Andreapatrevenetijsadprincipatu euefh,miri(»l in nugt;dim autboritate atq^ opibus creuerat^unde profufio* reindie! fiimptu,fefeuti ampUori Fortuna dignum oflen^ tabat,ußqiec) largitioneprogrejfu!,utfuburbanâuiüam in tnorem noflrum luculenter iedtficatam,cum multa bortoru (tmcenitate,lïabraimoaduoluptario! feceflii! dono daret, tn quam cr ipfe Solymanu!,cu Habraimo obleâationi! can fa,priuato deflumpto babitu tranfibat:hinceiaTurcK Beo* glipernobile cognomeninditum,quodprir,cipi!fiUumfo^ domu! eiu! adaperta omnibui, À IcgatK multarn gentium,maximorumqi regum /ßeculatoribu! frequentaba tur.E.rant ij Jßecie,aut quatflu mercatorei, qui uenalagent tna!,re!q; ingenti! pr£tij Solymano dignm aflvrebant, eo^ uno interprète G'arbitroutebantur,quoniam in indicatu* ra cognitioneq} geinmarum,quarum fludioflflimu! erat So lymanu!,acre indicium adferebat.Secutu! demum Habrai* tni caflrajCr ab eo in Pannonia reli(iu!,non modo procura (oris diligentißimi,jed çy optimi duel! decu! promeruit, quuni Perdinandi regt! exercitu fortiter repulfo, Pudam çum magna gloria deflndijflt- Hine eum Ioanna rex quafto remregniflcit,ornAuitq} Antoniumeiu! fllium facerdotio Agrienflmaximeopulento.Quo rerum prouentu elatior fli{iu!,lße!fuasadimmoderataatq} ardua exitiabili ambi* tione prouebcre coepit. Nam Byzantium reuerflu, produ* çt-nte laudanteq; Habraimo.,in colloquium de grauiflimii r(bu!,quodnemini noflrorum bominii ante licuit,cum So» lymann

«

SVI TEMP. LIB. xxxn. i4j {ymdtio deuenerat. Nêc tfeej-itnt qui turn credtrent nu» gnis poüicitationibus indudum, aliquaiido abiurata relU gione Chriftilt;inti,ad yAahonwtis facra defeâurum, ut inter purpuratos,qui Veßrq ’Ëajjx dicuntur,ad(criberetur,quoi nequaquum uerißmilc nobis uidetur. Quisenimarbitrdbi=: tureum uirum, qui in omni utt£ decreto pius ç^generofus txtiterit,immAniflagitionomenfuumfcedare,etpatrcgrdn dituum fenem,fud gloria cr mérita falicitateperßuentemj infltäo tanto uulnere admortem adigereuoluiJJêiCiuando etiamprieclarèconftet, a/ßortatis thefauris, ut àpçriçulofa barbarorum tyrannide (efe incolumi exiftimatione fubdua ceret, ßrtunasfuas 'm Pannonia coüocare cupiuiße ,ubiiws terCliriüianosßngulari cum dignitate fummAq; fecuritate de^retßubindeqife totius Pänonia prfftdhira potiri poffi fßeraretß rex aliquo fatali cafu eßet interceptus, quu baud dubiè beneficiario rege extindh),Solymanus maiorum exemt plo, regnum m prouinciam eßet redaätirus. Hac inußtata cupiditate imperium militare etmagnas opes affiâmitem, tiungari, inprimis quos dixinms Batianus gy Docia, adut Undo cobortandoq- magis çy- magis incitabant. Ht ûmprû dem malignitate eorum ingenij aregisamicitiadißceßiranty ßequebanturq^ Grittum Solymani fauore ßtbnixum, ut eo authore er régis £mulo, nouant fibiapudßios dignitatem pararent. B.egi£ ßquidem maieflatis nomen, ueluti colley impoßto,uebem(nteriniminui,couelliq; maxime cupiebät. Brat Docia priitfedh Trajyluaniie admodum inßnfus, quid ßbiinquadam altercatione uoeißrantigenam pugno cons tudißit.ls erat Americus Cibaebus epißopus VaradinenßSf «r' ßf’ffdari nobilitateßimma potentia, priecellentiq^ uir^ tute,cui loannesjecundutn regiam dignitatem,primum bot

Hb V

PÄVLI lOVII HISTOR.'

.itorem Jefukrat. Namç^ rex ipfe fub Luiouico Tnmfyîiti ni£ prjefeâiis,qnë VaiuoiduocMt,gt;tMltis dnnis extiterit, itdutin uniui Americißdt,iiirtuteq;,opesfuM coüocdfjeut* ' äeretur, Igitur Americus Gritto prouinciÄintrante, quunt ' tardiuscrcunädntiusiterfdcere,crparum eins aduentu c0moucri,uelutide/j}e'.% Solymdni imperia dicereturfirit tianimum uehementeroßTndit,quipr£cl4ro initio exijli= mdtionc fudmegregidprouincialiu uoluntdte,priefeéli^ obßquioexcitdri, confirmitric^ uolebat. Etilt;an fumd ertti Americü Cbriftidtto animo,ab amicitia Turcarit plurimuin abhorrere,ne^patiut Turcit prouinci£ ßnibus infuefct’‘ rent, utpotè quiuigilàter nbsp;nbsp;ßrenue cauendum arbiträres

tur, ne prouincia uiris cr equis abundans, reruq- omniuiff

Cr auri prlt;efertim,fruticismado paßimnafcetis,maxi)n'(

opuîentia,inpoteftaté Kahometanorlt hominu deueniret.

Confédéral ad oppidum Eraxouiü Grittus, quum pluribus nuncifs afrrtur Americuaducntare,caiirametatumq;init decemmiüibiupajfuumappararefefe, utcum orrutißimo comitatu in coüoquiu deueniret, babebatenim fecu imdtüS tquitumturntasmilitariteriniiruiiai. NamHungari ciuis tatum antißites,exfacris redditibus ualde opulenti, uetere inßituto (dere équités,duâarec^ eos inaciëaduerfusTurais folebant, quum ualde decorum putaret religionis caußatn À fieratis maxime ducibusdefendi. Sedtu pritcipucfinitiini quiq^proceresliberaliteradomatiad Americu concurred rat,utantißitifumm£dignitatis,etprtfedbgt;,cuius imperia parcrct,offcij caufafrequétes adejfent,adeo ut is comitatus iufli propèexercitus/peciëprxberet. EaresGrittoingenù iimuehemëtercûmouit,quafapertisincampis, ueluti cum hoflti.lftâantibus copijs eßet coüoquendKm. En^aenim

erat

SVÏ TEMP. LIB. XXXtl. ^44 eratinutdia lethak malum, dira alitni honoris obtreâatio^ »w, (jutim hicßngutari ZS' planeTurdco faflu parem patt noUef,er ill^ cotumaci lil!crtate,nobilig; propoßto fupcrio »•em in prouincia fua minime pajßurus eße uideretur.Qjiuin èconuiuio difcedens Grittus cocepta iraßcmcret, er his n» , obfcute nunaretur, lt;^ui imperijsßuis minime paruißent, te= gumentumcdpitidetraxit,(]uoderat:Turcarum more ob=gt; iongum, ex prftioßs Scythicarum Sibellinarum peüibtu, tnanihueq^ dilatans, hoc,inlt;]uit, duo capita no capit,necejßc ergo eft ut uni tantum coaptetur, idq; rurfuscapiti impo» fuit. Eumfermonc lanus Dociaaduindidxftt^occaßonent excipient, reók, inquit, aßimilos Gritte , nain Oquot; hfc quoq^ prouincia duos ex£quo prieftßos er dominos cape^ re nonpoteft, nee tu hercle iure tuo poteftatis ac imperij un quam potiere,niß hodie expedito uiriliq^ decreto, er tuant er Soiymani caufam dejrndis. Americum proßdo, illam inquaimmani fuperbia bellua nonnofti,cuius egoferitateitt ac bftolentiäft iuftiris celerrimi frangam. Solymanic eniia odit,necregiparet,ernomëtuucontcmnit,utpotequinon obfeure ad regnu aßjiret,et decere ait,ut Tran/yluani£ pra ßilusin regium nomeadoptetur. Qnoniäin his terris De» cebalus Dacus aliquando regnauerit,que Romanic uires,et Traianiuirtusnegrefubcgerint :putahochomineneminem hflatius er arrogantius de fe pricdicare, neminem aftu^ tius er ßmulantius amicitias colore. Donaquidema^et (lt;d beneuolenti£ /ßecie,atqietia dexlraperfidia potius quam ßde prfftant? iunget,ut quum prjetergreftits fu eris, edibUs ac imperijs tuis iÜudat, E)ignitatiproftdo,fcelicitatiq; tù£ hoftihter inuidet,quod in Eanonia beüi etpacis leges fts da turus,et quu regnu prxclare affçâct, te unit maxime timen dutn

PAVLÏ lOVII HISTOR.

ium arbitr4tur,w eius conßlitt perturbes, jutboritdtëfrtilf giU,cr deniq; temeritatein atq; audacid cu/iiges. Non firent dus bercle tibi efl hic dttnuïus çr contemptor,dt^ etiM iure optimotoüéiius,utnoininis tui dignitatem inlimineoperuM tuorum,petid£^gloriie aditu tueare. Nihil enim obtreäA* torefocio^çr occulta hoftepericulofius,(fuem priefertitniit tergoßshabiturus.Namquumexoccaßone animi libidii^ nudauerittinßdioßus demnm at^ lethalius nocebit.Atamp;it* tus ubi h£c ad animum admißt, iam plané turbidior faihtSt tnaturandiim^utendumciiimperij uiribus cenfet,DociacoU laudat,gratiamgi egregij ßudij er^ fe breui relaturumpoU Uceturß aliquo inflgnifacinore édita, Americi ßiperbia a)H tundatur.Yerut Grittü nihil omnino durius flituiffe, quint ut AmericumquoquonwdocopnhenderetyUt demuTur-(içQ nifire cathenis uin^us, fub cuflodia Byzantium mitten retur.prouinciam autem regendä traderet Hieronymo td* fcho Polonigt;,quimaxtmaru le^tionum honoribusfunéhis, iSyzantq,crinGattia egregiam fidelem^ operam ïoantii regiprjeßiteratfin eamfßem totaditisaßierrimorum itine-rum periculis,ut ficutifibi promißum f^ebat, Träßluani^ pr£ficeretur. Sed loannes quum fepro Nun^ro Polonunt hominemperegrinum, nec Nun^rice fatis loquentem, nifi periculofe uel incommodé jirocißimis gentibus pr/eficere po/Ji iuihcaret,neceßitate quadam Americîi pr£tulit, adea ■■ ut Lafchus,qM ingenio multarum rerum ußifGquot; exquißtis literis inflruälo,pr£latos fßiritus gerebat,in ea repulßa nul’: lamuelhoneflorumuerborum excu/ationem reciperet,^“ fe deceptum amp;nbsp;elufum ab regegrauißime quereretur.

nebac tanvn in ojßcio, amp;nbsp;quorundam oppidorum qu£ reX donodederat,insarmatilt;epnibuspoß'eßionepotiebatur,fed non

SVI TEMP. UB. XXXII. »4/ wn obfcure alieMtut interea feft Gritto infamiliaritatc cU tntclam'^; dederitt,ut Solymani außiicijsaltera fortunant experiretur^et regi iterum minus f«miliariter induiiriafuK am,C!'uirtutii dignitatem oftentaret. C«eterum Docile fe» paratim ab Vrbano Batiano, iufju Gritti ualidißima Turca, rumala,crinprimisllun^rorutunn£traduntur. lî ho» élu à Braxouio maxime occultus difcedit, et ad cailra Ame* rici repentinusaduolat. Quum paulo ante per Hungtrof fiieculatores didieiffèt,eu patentibuiin campls uitandi «eftut cau/à, iuxtapagum tentoria collocaße,Gr ut in nuUo metu^ fine uigile, fine cnftodia militari, cum pueris çr familia ribufintabernaculopernegt;ikire,comitatuinuerèciusundi* ^ue diuerfos in pagos efiè dilfiartitum,ita u t tot équités non facile coire pofiènt, quum etiam edi^lo in crafiinum dient profeâionife/ècompararent. Ita Americus ignarusfu«e for tis, quum inimicos conteinneret potius quàm timeret, à Da cianisfateUitibus opprimitur. iacenti,cr uixdumàcubictt larijs experreilo,quumlatè inuadentiumequitû fremitus, Cr clamor audiretur, ipfe Docia caput detruncat,calira omnibus in locis trepidatione, luâu, crfu^ complentur, Turcæ equos ornamentaq^ diripiunt,excitanturproximioa res,cunàiq;demum Turcis agnitis, inermes dijcindiq; in multa rerum omnium conturbationeprofugiunt. At Docw tantopatrato facinoreBraxouium reuerfus, Americicaput ab Auricula manu fuffenfum Gritto figt;e^andum defèrt. Adt ratLafchus eius confilij,cr c^disprorfusignarus, qui quS inreatrocicrfubita, utfèepefit, omnemfimultatismemo* riam naturalis mifericordia fuperaret,çr ob id indigna ini* mid morte minimè llt;etaretur, conuerfus ad eum Grittus, an tu,inquit,Lafc}}enoiiagnofcis ioc derafumcaput, magni qHÛ

PAVLI lovn HISTOR.

^uidcmuiri ell,fedAmbitioß, contumacis, çy mdximèfu^ perbi. Ad id Lafchiu, cjui contradh, or trijii uultu inhor^ ruerat^tale mihi,rclpondit,nonejltiifuin, quum (uis in bn^ merA confpiceretur, ueluti qui plane id crudele fadlunt nott probaret. Turn ueró oinnisin Gritto uerborumac animi uitiarefrixit, adeo utnon fine quodam pudore tam paetti^ , tere uiderelur, fiatimq; fubiungeret,Americü quide iure cifim ejj'cjficd eumcapi potim qu'aminterfici cupiuifie.îicc mor a pleriq; Httngari Timlt;eq; difiediit ad ocenpädos A}»t ricitl}cfiaurogt;,quiinreinoto inde oppidoferuabantur. C£~ terum ubide eins c£defainapercrebi{it,propinqt(i,prouiiii cialescp firme omîtes iiicrcdibili dolore eoncepto, aduerßtf Crittum coniurantjUiiuiicatidam amiis fiicrofiandii atq; opti mi antiftitismorte decernunt,ipfiq; publico decreto iieuli, et Saxotics per Colonias Tranßyluani^ antiqiiitus iiiferfiet ’PodoHj Semifiarmat£ adfirendam opem euocantnr. W* quant itlligentes pro fialutefiua or publica dignitate ad pro pHlfandamiiiiuriam,uelintentioreftudio,uelgrauioreiin^ petit, itel maiore celeritatc ad arma concurrerunt. PaiiciS eniin diebus fupra qitadragiiitamilia peditiimjCrequitunt coiuere, addiiceiite Gothardo Saxonic£ ftirpisfin ea prouin cia claro, Stephanoq; pr^cipue Kailato dttce eledh, qui unusmaximè Americuin percolebat, z:y ittludbt publico princeps,iiefarilt;c crudelitatis autliores, latroiium more per fequeiidospHiiiendosq- cenfitcrat.Porrcgt;Grittus,quum taii^ tus iratiS multitudinis tuimtltus cum ingenti armorum jire^ pitu,uelexremotis regionibus famaatq; auribusfentiretur, incertusqiiidfaceret, ad oppidum Keges expedite itineri^ bus fe recepit.Oppidaiii quuin Turcas ab edtto cb/ßexifient, nuUo modo addiici poter ant,ut portas aperirent,tameii Don cits

SVl TEMP. LIB. XXXir. 24« tû nbsp;nbsp;Batidrücohortationièus «d impetratitm eft, ut in inji

riorem oppidiparte copi£ omnes reciperentur, ipßuero in tditiordfefè resc^ifuMfubducerent. Incoüecnimerattem^ ^mcumfacrdtiftedißcijsperiimpium, crexcclfuntt quod arcif Ipecian ßieäantibui pribebdt. Gtitto id erdt con/iliu^ M reßäo mura, ddiefh}^ nouif munitionibus,cr compd’t rato comnudtu tantißier je tcneret^donecduxilidconueni^ rent, quibm inconditd hoüium mudtitudo, dcri cr repentie nAerupfionepeller£tur,dtqi indeipfe, ucl amißit impediv dimentis, fuperdto Tißd dinne,lt;juioliin Tibyfcui fuit, in Pdnnonidm eudderet.Erdt fèrè unditjue cin6lui,hinc Ddnu^ bio,crTibyfco mdgnisfluminibui, inde Hercynid fylud, quanonfdcilè penelrdripoterdt, itautnuUumnifi redeun^ doddMoldduidmeffltgium patere uideretur :fed eum re^ aptnmutifug£perfimilegt;n, nequaquampro dignitate fui nomiitis eff'e jiatuebat, ^uando mori pne^iaret qudm inde coro deßrmiq; reditu demandatum legatioiiis munus des ferere, conuertereq^ id iter ignobili metu, quod tanta bomi numopinionefufcepiffet. Itaquedum impigrè ad munition nesnuteriamcomportariiubctjdggerem extruif,ad labos rem fuos adhortatur, nttnciosq; ßmal plurcs, er tabeüaris CS adimpetrandam opem, in amicox regiones dimittit, fus perueniunt hoiles terribili elamore edito,munitiones ddor» untur,temeritate tarnen ac audacia potiusquam or dine,cr bellica ratione^ Propterea non terretur Grittus, per fds gittarios Tureds, fdopettariosq; maxime lanizeros rem gerit, nualtos uulnerat, cr interßeit, ita iofles, quißne ap paratutormentorumaceeßerantad mumm, fagittis confiai, erglandihiis traiefti repelluntunr. Eo accepto deiris UtentotJldildtus belli rationem commutât, obßdionem ma fiituit.

PAVLI lovn HISTOR.

fiituit.Dccet ß leuiter tantum tacejjèint,breui hoßes ßne tâ lo ip forum uiilntre in poteßatem cogenre fame deuenturoS-ita dißributis per interualla copif{,late oppidum coromt pr£cingitur. interim in tanta auxiliorum expefbitione uer fantemGrittum,ac omnia obfidionis incommodaßrti animo fußinentem,inuaßt morbus, eograuior cfuoniam nihil omninodeauxilifSaffrrebatur.l^aloänes lt;]uilt;emuli incont modo atq; periculo no obfcuri Utabatur, {^uit totgentibut ^equißimo iureadarmaconßcrnatis, nifi fumma cuminuis dia,periculo obfißercpoffe iudicaret, alamtantuequitiiob £ßiuif euocarat,qu£létibusitinerib.inTranfyluania mitte retur. Balibeius etiam, zx Halis, Bergradi Samaitdriit^ prteßßi, malignitate ftmul cr ignauia, neq; prouiiiciarx^ cedere, neq; danubium tranßre iniußu Bellerbei magißri equitumfibi Heere perfcribebant. Jpfe quoq^ Lafchus, (X focioalienipericuliffeékitorfadus, quumpaulo antédifi ceßi/fet, ut équités cogcre adducereq; maturaret, ßudiitnt fuum extentiatafideremiferat,zr Megefaniquialiquanüit pacaticonßiterant,amp;perfeueratUia ßiorum obßdentiuM GrTurcarumincommodisinuüati exfuperioreloeo praliti bantur, er iam alimenta deßcerant. His tantis circumuen^ tusinalis GrittusperHungaros dabat operam profuse lat^ giendo, ut Tran/yluatiis magno auri pondéré dißributo,in Pannoniam abire pcrmittcrctur,fed omnem auaritiamin tßvratis dolore animis uindiil£ libido fuperabat. Bgit de= mumfeparatim cum Uioldduo,ad quem ho/fitalis amicitiif iure fuppliciter opem implorans,gemmas,er uniones dono mißrat, ut loci eußodiam à fuis laxari iuberet, er fe cum li* beris ex compoßto erumpentem, in pacatum abduceret. Paulo ante etiam aBatiano erat defer(us,qui in eo metu è cadra

svi TEMP. Lib. XXXII. '247 ca/ir^ l]ollium,ßgnißci(ntibu5,zr eripientibus t^uibufUm ueteribfiSiimicii,fugaßbiconßulucrat. Itaq; dubiaßgt;e,cr urgente fatali rKceßitate,ad condiätim horam ab ea porta, quie (td Moldauos ducebat,eritpit,dextra Solytnani diploma taprlt;etendens,fedbarbarorum fraude nequaquam inuen^^ tif iAoldauis,in Irancifrum Scendenum incidit Americi pra pinquum,crMadati maxime famtliarem.Hic primus om= nium:contumeliofoululatu,tegumentumillud capitis è SU beUina peüe pretioßim rapaci manu infoleiiter inuaßt,eu^ morbo inualidum,?:^ nänl reßflentein immißis equitibus co pr£hendit.Tum uerod, Tranfyluaitis horribili clamor e frib^ lato,eins comités copilt;eq;iCrTurc£ pra:frrtim aeduntur, atq^ itaundiq; uertuntur infugam,utcûfriftrêin eo tumul tuadmoduincruento,quumindagine ingentium copiarum clduderentur,interfrfiicaptiqiflnt. Seruaucrc tarnen Tur^ cas quantum licuitMoldaui,fed eosdemum infefla latroni^ busitineraequis,çy armis exutos exceperunt. At Grittus quum ameprtetoriumarmatorum coronacircunfeptus iih, terrogaretur cur Americum iußijfetinterfrei,nihilfe tale unquam imperaße confranti animo,(y grauifronte teüa-tuseß.Conclamantibusuerocudisutea hoftia Americi ma nibusma{taretur,fÄailatus eum Trancifco ad fuppliciunt tradidit,atqueita caputeiingentimachera detruncatü e^, in eins cruore proceres,çy' propinqui penulas militares,foK lennicerimonia,moregeiuisintinxer!tnt,utdiufecüexaft£ uindi(i£ memoriam defirrent. Sed lanus Docia maiore ira, amp;nbsp;grauiore fupplicio afjiilus difeerptusq; eff. Gritti libes ros nemo aofrrorum hominum amplius uidit,fed non défunt qui eos adhuc uiuere apud îAoldauum dicant,ueluti gran^ dipecuniaabauoprinciperedimendos.QjiumGrittitrun*

li

PAVLl lOVII HISTOR.

eus icdrnißcenudaretur,loculus in ßmoruli cum gemmls immenfi prletij repertus eji,diieo uteu omnis prxda aureo^ rum nummum quddraginta iniriudM fuperajjè dicuturab lis,quidomefticumGriUi apparatuni m rationes ucruinfli mdtione conculerunt. Nec wut/fo p()ft,Gripfe Lafchus d reg: 3uddm euocdtus,non mediocre uitiCpericulum adijt, quuin tti qutcftione fttb tormentis Gritti coiißlia explicare cogère^ tur.Sedis demum,deprecdtepro eius/àluteSigipnutl do SurmdM rege,cu{lodiit eduSlus, è

regid duld in Polonidm profugit.

Pdtilt

NOVOCOMENSIS EPISCOPI t^ucerini Hifloriarum fui temporis.

LIBER. XXXIIL

Adé leflate Solymanus Turcuru imperdtor,effufis ultra £uphra tem ingentibus copijs, aduerfus Tdmma,fum,magni Hifmaclisfi,: lium,bellum fifcepitualidaq; fimul inftruiki clufè inuußt fricam,occupandiie Sicilitt atgue ItaliiC maxime opportundm.Co=: ceperdtenim mgentijpiritu totius orbis imperium, facile Alexandri nwgni potentiam igqudturus,uti ab E uropa me=i tuliber,atg;omnifolutuscura,poftduameo diro ififanoq; Chriftianorum regum dißtdio, confilia noflra nequaquatn reibd,Gr illuflri ratione ad pietatis gloriam,cr publiciS fa» lutis nomen,fed impio quodam liuore lt;id inteflitutm pernio tiem uertebatur.Francifcus enim eo animo pacem ferebat, quo bellum geJferat,it!doinito,contumdci,Gt'pldnè inuidfo:, iaud dubiè ad repetendaitaliam iterum uiuidceuirtutis,^^ totius GdUi£uiriupericulHmfaólurus,fCarolo Clt;efari dis ftrahendiseius opibiis,alicundè grauis hojlis incumberet. ldcquoq;'Britdnnusfpeélabat,quï{ iampridem Citfarii co^ gnatione atq; dmicitid,uxoris répudia, fadißime uiolata it RomaniPontificisauthoritdtedifceßijfet.loannes item in PantionidTurcarupratfidio tutus erat aducrßtf Ferdinaii»

PÄVLI lOVII HISTOR.

(tumjn eoGcrmAiii£motu£grè Ldiitgrttuiana drmd fîiüigt;= ntntem,QrrcxPoloniiscum Mofcouiti6,QrTartarif beüo conti neuter occupdtns,hif ciu£ßbi cum Solynidno mdnebdt, iniucijsfruebdtur.Tuebdiitur Veneti ueterem pdcem, adeo ut Solymmiumicitiam religiofeddmodum colere uide^ rentur.ltieqi m ipfo Clemeirte Pontificetaatum inerat pr£-clctrlt;eduthorit(ttP5,uteumreflinguefeodid,e:iy'dißidentescb ponerefdcilèpojjèß^ernndum foret: nam Maßili£ apud ?rd eißeum nudatK £gri cinimifenfibiM,comemor(tndo,çy deßea do communes miferidißtdcogitdtiones ßuds protulerdt,ut uindicdndisiniurijs occulte conßlid d quiete penitus dliend cum rege mißeuiße crederetur. Cdterum Perßei belli edußf dbipßs up];duorumodijsrepetitds,çéy'euentus mutuiscld» dibus memordbiles,ßuo loco nArrdbimus.lnuddendduero A= ßic£ dutbor et concitdtor extitit Hdriddenus Mithyleiiietis, uetere Roruc'tj ßdtriscognomento Bdrbdrußddnofiris peildtus:isinüumididproximdMduritdni£ Algcrtj regnn dßdtrednted pdrtum^ddeöfi-equentibus uiäorijs dmpluitt cldruq; reddiderdt,ut noliri £que dcfinitimi Poenorum re* guli,Qr udgiiiumid£,eiiisopesdtq^ duddcidm mdgnopere timerentyCf Solymdnus dd ßrtißimi uirifamdm idm publi* Cd uirtutis commenddtione illußrem, ßequenter excitdre= tur. 'tlon dlienum erit db inßituto opere breuiter recenßere, quibiiSdrtibusMithylenxißdtresdbuna, tdntum pr£ddto* rld bireme dd regium ßdßigium irrepßcrint,ut hinc quoq^ 'm bdc rerum humdudrum udrietdte coüudentis Portun£ oflen tdpoßerinürenturAgiturpdtreGr£co,dtque eo Mdbofne*^ tisßtcrdßecuto,ininßuldLesbogetiiti,quum inopidm domi ßrre non poffent,drreptd bireme (ßesßudsomnes mdri com mißerunt,ßeßCdmlt;didrcl}ipirdt£ in dißipliiuun trddentes.

SVI TEMP. LIB. XXXllI. us Sub boe Cumule Horuciuf,qui uti tMtu maior ad fe ducif no men tritbebdt,cum îîdriddeno,multa prada, multif^; fer= uis dto; nuuigijs äd(tu(ltti,cic detnum dfciiis in Ibeietdtein nu noribw pirdtis prxddbundu^ in Mduritdnidm peruenit. Eo tempore Algerij regulm cum frdtre drmif de imperia contendebdtjhicquumNumidM eciuites,quibodie Ardbes dppeUdntur,pretioßbi in duxilium dfciuijfet, alter oppor=‘ tuno nou£gentif dduentn magnopere Ixtatut.pecunia cunt Horuciotrdnfegit,utfedefindendum fußiperet,pduci^qi diebus Horuciuscum ndliddmdnufclopettdriorum,ciuibuf prxcipuèt^iimidieterrentur, eo impetu geßit dtque conftn cit beUum,ut Turedrum nomen cum tiumidif, turn Maurii omnibus terribile eJJèt.His rebus geßis,uti erat ingenio uds liduf,HiribuspoUens,crregni mdximè cupidiK,quumeo bello comperi(]etMdurosper fe inermes, ignarosq; militiiC dcingeniomobiles,nuliaq; inter fefldbili concordianixos, facile per partes opprimi, crfubigipo/fe-.lSiumidds uero »ugoStZr inter fe dißidentes, uel in amicitiam trabi ,uelß dbnuant,nullo propènegotiofuftineri,improuifoq; fidem dbrupit,repenteciß}oftisfdaus,quos coeptis fuis aduerfari pojfeputarat facilefußulit,breuiqip6ßfruitidm liberalitd temexercendo Algerij regno potitusefl.TSiec multopöflß=! nitimum quoque regulum Circello imperantemui dolisq;

expuliLOiflat Circeüum,dntiquis Carcenna ros lonw uoedtum,ab Algeria ,quodlulidClt;i!:fdred fuijfe dicii' tur,dd occafum fexdgintd pdjfuum milibus, dntiqud ad por tummole,c^ operofo dqua duó}u,tnultisqi Roffwnie malt;s gnificentieuefligijs adhuc inßgnis.Inde cr ab Algeria m4= reundiqiinßßumreddebat,cy^ in mediterraneis cum ex-peditiscobortibus eudgdbdtur,ita militie munera cumfi-d

li ii/

PÄVLI lOVII HISTOR.

tre altertu forte partitus,utnihilterra manuepacatum «« linqiteretur.AbeoreriimfuccefpiyUtreÿü fines alicjuanto latiM profirrentur,Bugeä magno apparatu inualit,liifpa^ iiis,t^iii in pr^ßdio erant,adpimmas rerumdifficultates re^ d.(flis,nec prius abftitit tarn forti incoepto, quam ei iextra mantis tormenti iiht abrepta eß,inde firream fibi ßcit, qtU adcubitum religata multis in pralijs poflea faliciter cft u= fus.NamAlgerq noncontemnendum Uilßanorum exercitn Didaco Vera duce circumucntufufumqi deleuit,amp;aliqtM* to poft Vgohem Koncatdm,qM ueteranos Hiftanos ab W lia tranftortarat^egreftfum in littus,iniquo noftris loco co^ tftiftapugna,copulit innaues/ubortap tempeftate, copiai fcrc omîtes luPfiiofo tiduftagioflu^libus eieótas crudclißitne trucidauit,autadremum trierarcbis diftribuit. Ad extrem tnttin immodica ftei plcnus,ç^rcrum prouentufa/lus audä cior,qtMm Tremifenij rege,amicum fociumq; à Carola ap’ peüatu,regno expuliftetftmmineretq; Orano,Portuiq; gno,qu£ Bi/ßanorumpraiftdiis tenebantur, Punicafimul er ehriftiana, arma, aduerfum ft concitauit,eo bello, utifto locoMemorauimtisftiperatum erfuga in fblitudineseud= dentem Pliftjani,Mduriq; équités conftcuti,cum paucis ex ft tmliaribus interftcerunt.Horucq caput in Hiftianiä tranft mifftum circumlatuqftm lancea,populispr£fertimq-mariti=‘ mis inftgnë attulit Itctitiä, quodfublato pradonit rege, diu exoptata ftecuritas littoribus reddita uideretur.Sed Hariade nus ncq; lßiritu,neq; bellica Laude Horucio iiiftrior, accld* mantibus militibus imperiufuftepit.isnonmadoregnhfttl nirtutis erdeniq; artiumcogitationumq; omnium,quain ftatre eximijcfuerant,h£res faëlus,adoptatusq; etiam in ftd tris cognomen,ad imperium totius Aftic£ aftpirare coepit,

rdtus

SVl TEMP. LIB. XXXIIÎ. zyo fätu!ed,qu£pdrtaeffint,dniinofuo niitiord diigti/liordq;, itdq; drind proßrre,Kdurif çs- Nwinidf? ferrort ejjè, mcdo cli hii pdce (tc induci/s uti^modo bcllumgerere:{gt;orrcgt; duóbh cldjJè'Hi/})dniie,Sdrdmi£,ac Baledrium oritm pr£ddri, dfci=: fccrefibi nouospirdtds, cldrus £què dc ftrmidolofusfiniti^: ini5£ß'e.H£caudentemcrmolietiteinnufqudm ïortund de

Hdmetem Numiddm,mdgni dgntinifduce,ßb{ iiififlum,per infididt interfccerdt,G''dd Cocum oppidu Beit cblt;(dcj inter regulos ï^nmiddi longè clurißimus^multispric Ujs fupcrdtus,iit folitudines dbfießerdt,Amiddmq;infinibus Trcmij/enij regniddcofrequentibus detrimentts dttriuerat, ut fedes imtdre,dc in in teriord profugcre cogeretur. Kdvi quoij; ed Bortniid resgeßit,ut Vga Nloncdtdfuprd Sdrdinid noüurno prdlio uiélus grduiterq; unlnerdtus, amißiidli-quoi triremibusjuix effugerit,!:^ Portitdns^HißwtK£ daß: ps pr£fedus,dntijßd facde ddjjè,cu ßlio impigro iuucne fucs rit interfedusMls captii triremibus, quum aliquot etidtn, cum Sicul£ Neapolitdndq;, tumVenet£roflrat£,uarqsin tcrc€pt£cafibusdcceßilßeittjmdximeudlidus dtq; terribilii tjße cxpit,duxitq;ßtbi uirium dtq; dnimifama, ipfo Andrea AuridddCircdlumrepulfo,quü lüeoppido tdinfvrtiterex= pagndto,qudin fade dmijßo,ad quingento! milites difcipli^ n£ oblitos,necTurcdrumeruptioneinßußinentes dmißßet, du£q; turn onerariæ Liguflic£,dum dd Circeüu curfum hd= beret,onufl£drmis,milite,cointdtu,fuprdPopulonid,quod ingentemGenu£luäumpeperit,expiigndt£ atq; demerf£. Poflremo drcemfcopuloimpoßtdin,Algeria urbiiinminen tem,dcfenßt!nq; per aliquot dtmos ab Piiß)dnis,fummlt;t ui ddortus,capit dtq^ dcleuit,ruinif profundo merßs,Gr idÜa mde^utpercomnwdus rcgi£ urbiportusadderetur. C^uunt

11 iiij

PAVLI lOVlî HISTOR.

bd( rerumgefiaruinfäina floreret, Solymanus è PdnnonU reutrfus dd euin kgdtos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;euocdrentyfummoscji ho

norcs,Qrmdrifprxfeâurdm Byzdiitium uenienti poUice^ rentur.nonfuftinebdtenimdiiimo Solyntdnus ignominidtit in Peloponnefo dcceptdm,(]uumpriefiélus cldßis wimerd^-itsddeofadeprofugiens,Coronem,Qr PdtrM,cafleUdc[; its lidupdävißinusAuridndcldßicxpugnAnddreliquiff'eUpß ^uog; purpurdti BdjßC:,^'corum princeps Pldbrdymus, in conßiliocyudliddcldßße^Qrpcritoflrenuo^ duce opusejß di/ßerebdnt,non modo dd recipieiiddm Coronern, gult;e tu ter raq; mdrig^ßegniter obßdebdtur,fedetidm dd tuenddm uett remexiliimdtionem,gudndo Bdidzetts dd Methonent ui^ äor,nAUdlidppdrdtu Chriftidnorum fere omnium cldjßes anteijfetyCrtumfdmAerdt Auridm,guiobßeßis opemfer^^ ret,cum dmplißimd cldße in Grdcidm è Sicilid trdieéhirunt. Et certè unus ipße Hdriddenus inter omnes eminebdt, guent atdte,cr ntdritimdrum rerum ußu,uigoreg‘ dnimi, parti propdgdtigi regniglorid,Auri£pdrem dicerent,cenßerent^ gueunumomninoeumChriüidnis cldßibus opponendum. ltdSindS,unus exintimiUdnitoribus dd eumlegdtusmittb tur,dduehitg- eum celeri trireme Mdgdlispirdtd Rhodipr£ fèûusAs ubi in Mduritdniam peruenit, db Udriddenoßum^ mo ciimhonorefufceptuseß: duditd legdtione BariddenuS mcredibili Utitid dfficiturßnde hdtid indnißgt;e conceptd po tiund£ totius Aßicie,ßi coUoguendi cum Solymano potefldt ßeret,ut guindm in Aßicd rerum ßdtus,ey gudntitChriflid norum cldßis,guiue dnimi er diffenßones eorum effent,dp* poßtedtgue ordine doceretur.Itdgue Agimuirumffrtem, er Rdmdddm Celebim pdtruclem ßuum Algeria prfficit, l)if Aßmemßliumduo de uigintiannos ndtumcommenddt,

svr TEMP. LIB. XXXin. Zft cïctffè^i circiter quadraginta triremium biremium^ inftrti âaproficifcitur.drcauerô Tyrrbeni mdris oramadeptui alicjuot LiguflicM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dd coêmcndum frumentum in

Sicilidm curfim l)dbebdnt,difficili çr mdximè cruento priii lioeMexpugndtGrincendit,qudinpugtMDelifufum pira tdm opulentutnipjius Hariddeni dolo interßäum ferunt, ut eius triremedeVenetis cdptd,ciu£ erdteximi£ celeritdtift itemq^feruiidtcjipecHnidpotireturAndeconuerfus dd iluS in/iilain Kium in ed oppidum,no^trno prlt;elio cdpit, dtque omnibus Kieußbus in jeruitutein abdudis, ingentionuftus predd Byzdntiumperuenit.Deduüus eß i principibus du=: lèdd Solymdnn,db eoßi betißinw uultu eßfußeptus ,uclob id,qu()ddono ddbdt,lt;juo5 inßgni cultuproduxerdt,dliquot pueros decora fdcie,itemq; ledißimds uirgines,eunttchosq;

Libycdsßrds, leones orpardos.Porró reliquisdiebus quum degerendo bello,G“ de totaratione Punicdrttm Chris ßidnarumqi rerum diffèreret, dliquanto qudmfolebatra^ rius,Qr difficiliusddmittebdtur.Subortd enim erdt inuidia crefcentis dignitatisfemper comes,itd ut pkriq; dicerent na eße otthomdnnici moris,homines è piratdrum ordine Idtra cinijsinfdmes,regiie claßiprdficere: non deßaißeunquamf nee defuturos exprincipis duld,qM uirtute mdgnitudineq; dnimi,ci“ deniq^ optimis drtibus udlerent, er ad proßrens dumTurcicumnomenterrdmdriq;ßrtiterdtq^ßcelicitero^ peramprdßdrent: occupaße ilium in Afiicdcontrdfdscf tequum,hoc eß doits ac inßdijs,aliéna regnd,impijsq; armis femper eße perßeutum regulos, or gentes quee Mahome^ temcolerent,nullosproß0loei certos deos eße ,nulldm fis dem,utpote qui udnißimo,dtqueeo quidempaterntereligio nis def'.rtore, patre Gr£co genitus, ab ineunte estate pr£ei

li V

PAVLI lOVII HISTOR/ ioiimnMÎf publicits humitni generis ho/lis extitsrit. QttMin l)£c eljrrrentur, Hirùdenus facile intellexit importune abeffet üabraiinus, cuius amicitiam exquiflti^ ojficijs, annuisgue muneribits colere erat folitus. K iO tempore ad Perjicunt beUum profeélus,in àd Alepuin fyemabat, Euphratem ad prima u‘’ris figna, tra^ ieihtrus. nbsp;nbsp;Solyinanus tarnen per Aiacem, er Caßimiint

EaffMreff ondit, eins fifcLpiendi negotij fummam adua-braimi indicium deferendam uideri,quc)d eiuspr£cipuè bor tatu ftafuc^; è Mauritania effet euocatus. Proinde fi (^uid impetratum uellet,ad eum in Syriamproßeifeeretur,ut exeius authoritate,atque fententia qua in rem forent decer nifOtque apparari poffent. Eomodo inSyriam reietlus, qnanquam nonobfcuro repulfenomineexiftimationisfu£ iaéluramfacere uideretur,idtamendißimulantcr tulit,at= que eo terre^lri itinere omnino peruolandum effe iudicauit-uir enim noui beüi nouiq^ imperij maxime auidus,ncque tatineq} laboriparceniumputabat,quo minus Amanimon tis iuga,ueltum obfeffa niuibus,tranfiret. Erat tum A= kpiUabraimus, isßngulari cum honorefufccptumtCr incolloquijsdegenereatqueordinegerendi belli occupan-daq; Aßica differentem, ita admiratus ell, ut neminem,eo peritius atq;fœlicius,mari geflurum bellum arbitraretur, Solymanoq; demum refcriberetßn ttariadeno Ingenium ui gere omni bellicic uirtutis laude cumulatum. Propterea ipfum retlè fallurum, ß in grauißimis conßlijs ei uiro ßdemadlnbeat, honoris caußa inter Eaffasannumeret, aU que ei uniuerße claßis imperium tradat. Eo modo Ha= riadeniis Elabraimimirißca uoluntate Solymano commen d^us Byzantium redit, fufdpiturq; propcnßßimis ani= mis:

SVITEMP. LIB. XXXII. ifz inif'.ndmtAtitderatciuûioritds er gratiauel abfetitis H((= braimi, ut omnium plané uoluntates firmonesq; aiulatios }KU{lmeti(,adnutuseiustanguamadfumma imperia uers terentur. Aduexeratfecum fdgerio UariadenuiJioliettem plt;enü, Muleaßis, quiTuncti imp er abat, regis ß-atrem,pul fum domo aliquot ante annis,et ex calamitatc ad profugum, uti mox dicemus: huic facile perfuaferat,ut unà Byzantium utniret,ßreenim,ut/eautboreduccq;a.Solymanoin pater num regnu reduceretur. Itaq; hoc Rofeette in oeçaflonem fißieani belli purpuratis oftentato, multisq^ de fufeipiend'o hello dißjutationibus habitis, ad Solymanum introdudus in hanefententiamuerba fccit. QuodOthomannis Catfaribuf adfupplicandlc ingredientibus templum priclara uoce pre cari faceYdosfolet,idunum er ego tibi precor, Solymane, feilicetutmeminerispYogenitores tuos hoctibi impeYiu,quat nemini mains nbsp;nbsp;nbsp;opulentim dij dedeYunt,iuftitid ^pietd’

fepepeYi(fe,hacenimuiaeuntesnufqua ftßllit FoYtutu,e}‘ tu hadrnus ita inßitifli ueßigijs,utfacile fupra eoYu nomen CrgloYiam/isprouetlui,quu tnteY tuosiuflitiam colores, crquodueriepietatiseftmunits,aduerfus rcligionis noihrte hoflesbellacontinétergerenda,a:ternie/jgt;e laudis incenfus arbitrareris.ltaq; captuni eft Taurunu,expuguata Rhodos, trucidatus in acie rex Hun^rus, bis euaftnta incenfaq; Ger= mania,adeo ut Carolus, quern tibi Chriftiani imperio et uir tuleparemuolunt,quumin^ntibus nationi! ftre omnium duxilqs niteretur, armorum tuorum ftrepitu terrefaélus pugnam detreébarit. Sed nuoniam ulla imperia quantums uis ampla, aut ullf uel pcrilluftres uiihirix, nec excelfl animimagnitudinem implent,necgloria: fticietatcm adftrre poftunt, idcircoaduerfus Parthos,Perfasqi uh^ricia fignAquot; prus

PAVLI rovil HISTOR.

fUmißfti,uteiegentes,qu£d.diuini(legibtaimpie deßc» ft,expMtie uelutificris armif, cr deniq; uiihrijs tuii luilrii tlt;e,adiintiquos retigionisritm reuocentur. Sedfit hoe ttbi uelinccepto,uel exitu maxime decorum atO; magnificunt, modó mihi liceat in armis periculis fenifadh),ea. comme taorare ^Uiie expediant^erdenij; ea quiie longo ufu didici ad ampliorem auguftioremq; tui nominis gloriam aperire,ne= ^ne à, me hocambitoflui dici^ßrlaße interpretere,fatif enint fuper^i TcortunA rebia meisfauit,qu(emedomiinopia pref fum,amp;ancipiti cum Jpe eiuf flatibus uela datem, ad multas uidlorias amplasq; opes,cr denique ad regium nomen eue= xerit. Verumfleperhi£cnihilmihi melius dare Dij potue* runt,quamutadte uenircm,ç^degrauifsimis rebus differ rendo in confllumadfcifcerer.l^am id quo nihil in rebushu= manis bellicisq; prefertim utiliusatque prjeftantius dari po teft,conflliumfide Cf rerum experientia plenifsimum dabo,amp; quanquamfenes nihil ultra adferre pofliuideantur, tameninuegetocorporerobuftieuires adhuc fleperfunt,nt fortem operam in omne maris terriieq; difcrimeii a:què pr£^ flare ac polliceri queam.Uuic autem uni cur£ ab adoleflen^ tiadies noólesq; inuigilaui,Horucij fratris uiri fortißiml confllijS acfenflbus inh£rens, utnoflr£ religionis terminas proflrrem,Chriftianos terra mari^ perfequerer, cr nihil tnaius optarê,qu'Am ut tu£ clafjes copi£qi ftudijs atq^ opibus meisâdderétur,çydeniqi duxaut certefigniflr,quando me lioribus parère nonpifft,auß)icijs tuis effleerer. Cuius nos tiflme Dij compotemfecerint,breui tota Africa Hi/frani df= pellcntur. Mauros ad Betic£ uetus imperiu in Hi/flaniam tra ieciflèaudies, PcenicrB^umidatibiparebuntfCr ut Sardis niamCorfrcamqiomittam,Sicilianoftraerit : ea occupata,

italiam

SVI TEMP. LIB. xxxnt 2S3 Jtaliamfatne e/iecabitnut, amp;nbsp;unii^ cldßibtti aggrediemur, difcordiaprincipum labor antem inßrmamdi/tunäis uirU but, çr quantum ad eint partem Sicili/e Gr lAacedomißpro ximainattinet,qualibet conditione feruituram,modö Hi^ Ipanorum iugum excuciat.. Nolienimexiflimareeof opes tumq; in Italia ejfe confenfumqu£ fuerunt,quu UydruiHe £apta, non Italismodo,fed cieteritetiampopulitinaximuin terroremintuIitproauusMahometes. isenim fucccßu eins belli, ad quodfu/tinendum uix uniuerfi Chrifliani principes fujjicerimt,hauddubicurbe Roma potitus ßret, ut occi» demisacorientis imperia fecundiim iuscr icquum, ueterc luaauguftainfedeiungerentur. Sedilleabbumanis repente di/ceßitin cœlumraptu5,fcilicetut hoc tibi,ßcuti fata fyde raq; promittunt, conßummat£ uirtutis opus relinqueret. Nec te hac inieStaJßefummi inußtaticp, triumphi uel inter-pello ueldemoror,quo minus in orientem contendas, uete^ res impiosq; hoftes, er ultima fupplicia meritos armis per^ fequarc: claßis enim mihi erit fatit,qua tibi minime eß opus in mediterraneisregionibusbellumgerenti, utdumtuAß^ amßibigis,ab alia parte ipßa Aßica qu£ efi tertia pars or^ biSjinpoteftatemredigatur.Antè omniaautempeRendus efl Tuneto Mulea{ßes,in explebili auaritia,fceda impotent!^ libidine, immaniq;feuitia,dïjs atq^ hominibut inuifus, qui duo de uiginti fratribus per inftdiOiS interfefhs, autquodip famorteacerbiusuidetur, pr£ufto oculocrudeliter occ£c4 tis,itaregnatßolifs, utneminemßbiuelconfanguineum ud amicumreliquerit : nam animo tam ingrato quàtn perfiv do, paternos etiam amicos, qui ipfum infigni fludio ad re^: gnumextulerunt, ut grati£ mérita celeriter exolueret,ai unum omnes iugulauit: cum hac beUua nobis nbsp;nbsp;trit,quem

cunt

PAVLI lOVII HISTOR.

cum nemo amet, facile omnes odemnt. Numid£ c^uotidia^ nisincurfioiùbui cxagitant, quorum iniurias ita fufîinet, dedecore, ignauia, or mette inftmif, ut cm ferre qua ttlctfci nullt: crhicfemiuir Turcasuiros fèrtes in cathenis deti=: net, necaugullum nomen tuum, a quo humana diuinaqi ii* ra undiq; petuntur, plané agnofeit, quod minime ejlf:^ rendum,liil}gt;anis ad Tripolimfauet, ut Agis crMofes mu duces Turc£, Taiorea urbe depedantur. Hancfiram uti unguibufaedentibusexarmatam, uel ob id facile confide^ mus, quoniam apud nos eßRofeettes dus fîater, Poenorunt omnium uotisacprecibusexpetitus'.huiusperfonAuelinlff dem nobis erit utendum, ut res,qnum copias ad Tunetipor tas oßentabimus,ßne ullo omnino uulnere patrari poßit-Twi demü erit arbitrij flatuere, quem Punicis rebus prxeße uelis, mihi certè fttis imperii et gloria: quxßtum erit,quunt tibi debcllatis hoßibus è Perßdc redeunti, maxima pars Aßi ca; deuiiü pacataq^ tradetur. Ex itinere uero, quod priua^ timunerisnomincmepolliceriiuuat, enixè dabo opérant, ut fuas quoqpcladcs lugeant Cl}rifliani,atqi Auria fi occurs rat,fuis maleßcijs no diu exultet : hune enim unii uti uerunt propriûmque hoßem, uel i cladium acceptarum memoria, uel a:mulationeglori£perfequendu mihi defitmo, eo autem opprcjjo, tibi um maria patebüt, çy mthi crede, qui itidor mari euadet, facile etiam terraruin imperia tenebit. At So=: hmaniis quiexceüentumprindpum more,graHiaureex^ cepta ad animum tranfmittere, perpendereq- inde cunikl, ac ingenti demum iudicio confilia terminAre erat folitus, collaudato 'liariadenißudio,cönßliumdimißt.Riec muttb poß infententiam Uabraimi decretumeß fadum,ut lla=! riadenustribus 'Baßis,quicß ßtprema: dignitatis honor, quartusadderetur, effetq; eifummum maris imperium,ita

SVI TEMP. LIB. XXXIir. V4-ut infuli,portui,urbcs,populij;m:truimieipircr(iit,im eifds^i eßet quos uellet, ubiq; ueliet, retniges, tiAutdx, mlU tes confcribere^G-tn riAues compeüere. Hts promulgatis Solymdnuspoflridiè idus Kdids ei tiexillum,fc£ptrutn,gld~ dium^demdnutrddit,tnonetut promißis iiißgni fdcino= reeditoßdemprlt;eflet,eumq;regid egreffum, Atdx et Caß fimus Edßi, ipfecy pructorii prdtfeäus cekbri pompd prdt^ Idtisnoui honoris inßgnibus, ddndUdlid deducunt, o^escp; ei centend miliddureortimnummumih beUicos fumptns ex cerariodepromuntur, dttribuunturq; ei ex ordine prxtos ridnorum lannizeri circiter ofhngenti, nec multos Byzdn= tijnwrdturdieSycldßiq; oihgintatriremiumatque aliquot bireinium arm is, uiris, zy- comeatu abundè inftruiht, HeU leßtonto egreßiis in Itdlidin curlitm intendit, relidh cum duodecim triremibus Anuirdte trierdrcho, qui Solyindttunt eiusq^ exercitum ad Perficum contendcntcin bcÜum,dbEu= ropd in Aßam tranlßortaret, isqs demum omnibus trdnfue= fiis,HdriadenumddMethonemeflconfecutus. Quum im^ proitifo dducntu Meffanieß-etum trdnßret,MdnKrtini ad ar ma conclamantes, urbiportuiq^ magnopere timuerunt, fed prdtterueélus Hipponiatem ßnum, in Brutiorum ord fdnäiLucidii oppidum inuaßt, id olimTempfa dicebdtur, impoßtum rupi, qua mare dcjßeihtt, zymuro hdud ternes re munitum : fed is à terra fubeuntium Tnrcarum impctus^^ fuit, ut dcieélis propugnatoribus diu deßndi nequiuerit,^ eomdiore incolarum calamitate, quod «cino fugteß elds pfus, quum prdttor ineatrcpidatione duerftm ab hoßibits portamdiligentiusreconditis clauibus obferaßet. Indein^ gentiomnisgenerisrerum achominumpeditus prteda, dd CitrariumcontenditjUbiclaßemtsdificitri à captiuis didi^i

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cerdtf

PAVLI lOVH HISTOR.

cerdt, iiutiuacuum incolamm fugd ftdtim eßtncenfum, dtq; codent igne fep tem triremes, imperfedis ddhuc puppi-fègt;rii, concremdt£ : ubi uero à Cdpreis fuprd üedpo Urn uniuerfd eldßis in conßjcdum efl ddtd, ddeo terribili ihtculo totdm edm ordm conterruit,utpleriq‘ affirmdretit, ft hoftis expoßtis copias dd mœnid repenteßicceßiffet, Ne4= politdnosinf{bitometui£grè urbemfuiße defenfuros. Eo cur fit dd Prochitdm proitedus, oppidum coepit, dreiseji exi-gu£ cti^iodibus fubßde fe dedentibus libertatem reliquit,cy‘ quuminCdict£portum noóhiinueheretur, itd dd Spelun= cdmfupcrdto promontorio curfitm deflexit,utociupdndie Cdiette occäfionem purum iiduiter prlt;etermißjfe crederetur, num er prxfidium urbi dreiq^; exiguum erdtyprigfertim re* pentino nodimoq; ininetu,amp;Cdietdnd iuuentus dfifiueti mdrttimvs qu£flibits,ç^ inprfdijs occupditCdb urbepereos dies aberdt. Speluncd oppidum extremis Fundanis montibus adidcet,quddeßncntesrupes, plagie maris planiciem exei= piunt,ex ruina quondamantri TiberijCaJarisinßgniperi culo inhiflorijsCornelijTaciti ce:lebrdtum. Speluncani in* expedato dppulfu tante claßis territi, uix tentata defeitfio ne animos defigt;onderitnt, ingreßusq^ hoßis circiter mille amp;nbsp;ducentosimbellismaximèfixus,cr etatis capit. Refuge* rat in arcem Pelegrinus,qui inter Speluncanos diuitijs emi* nebdt. Hunc Hariadenus monuit, utfefi dederet,nec uim ex* ^periretur,idft ex templofaceret, integra fide liberit futuru, ß conaretur fefeatq; dreem tueri,breuißultepertinacie pa: nascrudelifiupplieio, dtq; incendia oppidi protinus datu* rum : nec iüe metu exanguis diu cuniintur, quin /fern uite ucl in barbarafide, certi prope exitij periculo potiorem du* cat,itd egreffio in littus er ddgenud procumbenti coneeßd li igt;ertdf.

SVI TEMP. LIB. X-XXIH. 25; l)ertdf,cr quixifwt hunietnita[is,uxor,filiu5, ne^tis in~ terlitchrymAipr£gAudiotttrinq-gt;nlt;xn.Mitcs reflituti. Eddé ^uoq;}iodedd(bio milittTurc(irumècl.ilJipcr aßjeros ue^ pribusq; impeditos colles ad urbein Fiindos,decent inde milt bus paj)uum,peru eneruf.uti creditnr,ducibus indigenis ex eoruni numero,qui fiiperioribus annis nutrioiptiitedio pr£ dnr£feruitutis adMahomctis facradefeciffent. Eauero ad-uolantium er refringentium portam celeritas fuit, titlulia Gonzaga,Pro/feri Cotutnttie quondam nurus, uixjfatium ptnafla,,quo feminudaiumento imponerctur,atq; inde iatn conjpedis hoflibusad montesfeproriperet. EeruntBarba=‘ ruffam,utiipfepofteaminimè diffiteri eü uifus,eam cïnn admirabilis lrirm£,tumuirtutisfamaflorentem caperecu-piuilJè,utSolymanodonodaret, Cxterum Fundani c£dun= tur,atq; omnesferècapiuntur:facit et deditionem Stccatius pretor imbellis,qui cum turba nuilierum in turrem confu=; gerat,quumfuccenfis iam firibus,barbarorum clamo=‘ zrfaminarü eiulatn terreretur.Turre in potcß:atem re dafbt Turcie,adffoliandii fanum conuerp ,fepulchris Co^ lumniorü procerum orna^nenta detrabÜt,uexillaci; item mi litariapidhicutro dilaccrant, onufliq;pra:daad claljem re=! uertuntur.AÜa quoq-trireminm manus Tarracinam diner tit,ibi quoq; populo ad montes fuga elap/o,in templafeuiv tHm,inualidiq; f'enes,cr £gri aliquot in k'^ilis trucidati.ls terror à. PriuernAtibus propere Romam delatns, ita confter nauit omnium animos,ut ß hoßis co impctu ad Qftiam e(fct proue^ts,totaciuitasfcfe in Sabinu,EtrHfcumq; agrueffit fur a crederetur. Nd neq; Clemens turn grauißimo confliib), tus morbo,confuli poterat,neq- amplius omnino quAm centum uiginti IficuLatorii Gennanoru, er quadraginta /èpté

Kk

PAVLl lOVII HISTOR.

teutsärntilturie equitîi fir£ßdio,guo tumprincipif ât(^pï£ torij cuftoiuflctit,publicdfalu^nitebatur,nec uïhaerdt c« peregrinifC^inlt;luiUniiRo!ndnorü confenßtijquü priudtispotius qiiAmpublicisrebusftuierct. Coiucre tainé tn eopericulo Cdrditiâles,crcffi'délii £rdrij repaguîis, ex authoritate fenatusHippolyto Kedici Cardinali pecititidm deprompfere,ut tuende orlt;£ tiuritirnd: curdin fiifcipcret. K aldcritercohortesconfcripßt,fededi,Htiin fnbitdrio dele=gt; amp;idcciderefolet,expeßi]no zr incondito hominum gene=: re,ddeoutperfummdm imuridin Priuerndtibus ex itinere Citßsdtq; direptis,ordcj- Pyrgcnß,?^Tdrquiinenßß(xde ue Kdtd,niillo pudore in hoflilem rdbiem diiimos uertilJè uide^ rentur. Porto Udrbdrußd uetere confilio fuo innixus,quunt fidtim in PontiASdqudndi cdufd diuertiljètjn Aßicdm trdie cit,tdntd ufus celeritdte^ut prias eô pa-uenerit, qnÀm db no firdorddifceßijßecrederetur.uoluit enim eddiuerfd nAtiign tioneßdllere Muledßemjtt impdratam oppriineret, erquot; ipfe anted fdmdßmaldiiterediderdt eudßdndie ltdli£,Ligurid:(ß prdßertiin,Hifpdni£ : uindicdndis ßcilicet iniurijs, qiidS AuridCoroneis dtq; Pdtrenßbusintulijßetßtdutnon omni~ no indni conieélurd,poiiqtidm Melßdn£ßeto ßuperdtOjUd^f lixlittordlegere, ercunddurere coepi/ßet ,Ligiiridm, dc demum Uifpdnidm inudfuruseßßeputdretur.EtVenetiquo que Muledßi,crPoenis dliqud ex parte timorem minuebdt. quumudliddmcldßßem inflruxijßent ,quinis decuniis exßd=i cris redditibus ßdeerdotum ordini,iiel id £gre ßerentePonti* fice,impoßtis,utexedpecunid remigibus ßipendid priebe» rentur. Qtiid enim petite AfricdmHdriddeno,Venetis opus eße tdntd eldßeipreefertim qu£ tdnto ßuinptH,Qr tdntd cunt inuidia pdraretur f proßäö fuinmf prudenti£ homines.

SVI TEMP. LIB. XXXIir.

Turcdrum conßlid ByzMtij diligéter explomre, nbsp;nbsp;ex

cipere eßentfoliti,pro certo cognoiiiße tot triremes adiier^ fumAuriant compararijUt pares,çtr duplicatie clades Um fiianisreddercittur.Ad hecquoq} Muleaßespcr/^eculatoa res didicerat Kofeettem fratrem, quem maxime metuebat^ By zant q in libera cuftoßa'eße reliélum, ueltiti aliéna tum ab Afr ice rebus expeditione fufceptai^eq^ enim ullA armés ualidiusfe petiatq; inuadipo/Je exißimabat ,quam produ=! «So regni emulo,in quem ex cotßcientiaß:elerum fuoric om nesprope Pœnorum ordines,Gr Uumidas inclinaturos apgt;: parerehSed quoniam ad hunc locum eß deuentum, opere^t pretium eritpaucisenarrare que de Muleußis imperio,ma ribusqi Pc:norüdidicimiK:nAm multadigna cognitu,qui£ diu ß)lis mercatoribus comperta fuere,nobis fcribentibus,ui äoriaCefartsaperuit-AßicamKomani^euerfa Cartbagine fublatisq^ regibus,propter agrorum ubertatem multA eo de duHis colonijs excolendam atq; illuflrädam fufcepere,ttnue req^eamproconfulariimperioufij; ad Vandalorumaduen tum,quosincontumeliam Romani nominis immani rabie feuientes,Belifarius deuicit atq; deleuit. indefaditl eß pros uincia Grecorum imperatorum, à quibus in earn quotan» nis duces,zj'preßides mittebantur. Poßremo, earn, inuaks fcéte Mahometis ßefia,Saraceni è Syria,Aegypto, Arabiaqi indudi religionibus tanta ui inuaßerunt, ut pulßs Chrißla^ nis,inue£btq; Gr late propagataßuperflitione, in Vti/ßania ufq; uiiilores tranfcenderint,Grcum Aßi,Numide, Mauri, erdeniq; omnes Peenorumgentes noua ßacra facile ßtß:e9 piffent,iniüiberiBeticeregia urbe,quam Granatam no^ flri uocant,poßta eßMaurorumfedes,Gr Cordubegymnes ßu cum cclebri bibliotheca conßitutü,ubi Arabicarü litera^

Kh ij

PAVLl lOVII HLÇTOR, fum profèlJbreSfiuuentutem doceiido^cxcipiédo^^ intertM ricntes apud Grlt;ecos optimctrum fdeittiarü aUj; artiutn di^ fdplinM,cumin/igniingeiiiorit gloria floruerunt.^ihilofe ciiis,çrinhis niilitareftudiiimeniti(it,lt;ideout quumdiucîi OretaniiCeltiberK,et Carpentanis effet diinicatüiv,è bird’s molino irrumpëte,penè oinnif Uiffania Punicii armii ceff ferù.Sedpofl(éxceiitosdemv.m dnnos^ietatenoffra,Perdind di regii uirtute obfeffd captaq^ lllibcri, omne Punicum no^ menab Hiffgt;dnid pulfiim. Hac tempeftatein Africa opibui ac amplitudine imperij cicterisprxflanc Tunetani çr Peffd niregesfedTunetanii ab longa imperijuetu^ate,eximia^ ilirpii claritudiiie,dutboritds maior Gquot; duguflior : nam db bit facra,G“ iura omnia petebantur. Supra Tuneta enim iti neretriumdierum urbs eüCaruenna,perantiqt(i templire ligione,G'fandiflimorum facerdotum coïlegio maxime ue nerabilii,G' ob id libera G'immunii,in e]ua funbbfato tAaurorum,G“ Numidarum proceres^uel c longtfimo ter=: rarum tradii tumiilantur.Qjtoniamperfuafum habenteod rum animai,(juorum offafacrofando eo in locofltaßnt, Uz ti puriui expiataf,ddimpetrandam cœleflis uitafalicitate, iUorum facerdotum accuratiore cerimoniafuperii e/flcacifl flmè commendariAmperium Tunetanum odingëtis ferè mi libmpafl'uuminoraaboccafuad Orientem extendebatur: nam 'Bugea,G~ Tripolis emporio cr gymnafto clara ur^ beSjCjuas idauarrus in diuerfls regniflnibtn beüo c(epit,Tit netanx ditioniieraiu,quum cr eaintrorfmad Aethiopunt barenasufljfpertineat.PorrÔFeffani in Tingitana Maurd taniaimpofitiSdl£amni,qiii in Oceanum magnarumndJ uium capax euoluitur,bellico apparatu z^militaribui co* pijs dtttecellunt,egregiè enim fffîinent L u/itdnos,cum qui*

s VI TH MP. LIB, XXXIII. ijfT biucontinente)- bello exercentii)-, ddeo ut trigintd elt;]uitu)}t ttülia in adem educant,fgt;aratißimiiq; animii ac mribin litto ra tueantur.relicluas regiones urbesq^ reguli quos Scecos ap pellant,circa oriim prefertm poßident. At in mediterraneis l^umidx uno nomine didi Arabes uagantur, cum Afris beb lagerunt,uenalemcj;pacemhabent.nis mos eß belli cans [as excitarc,alere controuerßas/emper armis excrceri, pe» cnari$,colendiqj agri minijieriaper feruos obire,prefertint ActhiopeSji^iium fe omnium gentium nobilißimos iadent, ejubdimpermixtifanguinis ab antiqna Poenorum origine progcnië ducat, öiuiß in multa agmiiia 4 Nilo amne intror [us ad Atlanticum Oceanuin extenduntur, quum incer^ tasjedes habeant,certis tarne pagorumßnibus imperia prx [cribunt. HyemelongiusàmariadAethiopum fines recede re [oient, teporefolier clemëtia acris inuitati. Ae/lateue rb aduixdum maturas[egetesreuertuntur,Htalieni laboris frudumintercipiant. !gt;!emoapudeospraterpaucos [acer^ dotes literas addifeit: netj; cnim adeo accurate, uti f^auri, [cd ßmplici atq^ expedito cultu religionibus ftudent ,his l}auddubiefide,integritatc,uirtutecii animi,ç^ deniq^ bello Crpace meliores.incredibiledidueftquàm tenui conuiëlu O“ uires çy ualetudincm tiieantur.namficu ficca, dadylis, pulticula,atq; acido lade conuiuiafiniunt,tum uero epula tur,guum è uenationefalconumq^ aucupijSjduibus maxime gaudent,prlt;edamretulerint.Totiuspatrimonijeoru cen[us eft inequopernici, quemftminudi egentißimiq; homines immenfo parant pretio,nec)nirum,quandouita cr uigilia eorum omnis,ftbcllum défit, inlalrocinijsuenationibusq; confiftat.Vxoresadeo humiliter uirisandHantur, ut equos curent gt infternant,Aeftate pariter atq; hyeme équités pet

Kk iij

PAVLI lovri MISTOR.

l)yeme?quitcipeüiced talari tunicautatur,lt;jnodeapef t^regièfuflineat uentos, in magnif fattoribus foies no admittat,capiti linteum intortis à'meitto ff iris non indecenS tegumentum^defilicntes ab equis inclHnesconfiduitt,par^ (untq; pcdibiis, utuix exiguis ffatijs obambuletit : plica^ tioneuero aßidna,contentioneqiartuum, item^ frifhoni-bns calorem excitant. Hac exercitatione, procul 4 morborü fruciatu,mediciniec[-,periculoadfummam peraeniuntfene i!bAin,adeo ut fatalem hör am minime pr^fentiant^^^Utic* nanefcentepotiusfuam intercepto jfiritu inter coÜotfuiii liberorum leniter expirent.Exhdcgentefuit Lentigeßa Mn leaßif ma ter,tiirilis animi mulier, Doracis reguliforor,cu^ iusingenio nirtiitcq; Muleaffesadintuscrimpulfus^regnü arripuit. HäMahometes ^ui multo htxu,er malta cum gl^ via triginta duobus annis regnauerat, efuum ßbi uitiie finein adejfe cerneret,Maimonem inter duos er uiginti ßlios tu maximum Icgitimo iure regni haredem feripturus e(fe ui ”. debatur,niß Lentigeßa corruptis pretio regijs fatetiibust ntAritum in fupremis uit£ anguflifsfatigatum, precibus, doliscjucdeceptumpr£uertißet,ut inßlium regij nominis Eortunatransßrretur.itaque Maimo quipauloante,aß ßdklti regni fulfitione,ob prtcclaram beUic£ uirtutis indoa lern,à patre in carccrem fuerat eoniedhis,eo expirante,dum icuüodia ad imperium feproriperefferat, iuffu Muleaßü intcrßcitur.Koßettesnatufecundus,qui extra arcerncum uxoribtis habitabat,oompr£hcndi non potuit,cxterißatres gaffante Muleaffe in fuum fanguinem barbarico more,par tim iugulantur, partim candenti ferro oculis admoto,lumi* Hepriuantur.ln hisfuere Earcha, er Belethes atque Saêtis fata ftatCjÇ^ intern imperij um, matrum nobilitate pro^ créatif

SVI TEMP. LIB. XXXin.

crcdti,qui quutnTunetuntinipfdCißfariiuiaoria cdpcre^ tur, ob eatn caldinitatem cum graui probro atqueinuidict rtduSiregii,dpudnofiroshommesPunicàcfeuiti£ fidemfi cerunt.Bxfugd quoque biduopöü,Bafeües çj- Kdbrdimui çr cum hisfratres qudtuor uixdum puberet^in Bdgrddd diit netumßrtc hientdlibus dquifldté infldto trcpidè uddunt qu£rentes ,Soldx t^umiddrum dux inlercepit, acccpioq; pretio,uir£qucuenalii zr f£uus ,Muledßi ad fuppUcium trddidit.Porro cxteri omnium reliqui Rofcettes et Abdemc lech,dum fuprd Viddrumentumprofugerentcodim pene cd fu,fcdnoniniqudforte, inKorbdbitum inciderunt,dquo, adiiolutipedibus, e^filutemfuam regi£qi ilirpif fdttgui^ nemcommenddntes,itaferuati funt,utquHmin ï^umiddo^ pulento generoß animi Idus qu£reretur,f£uiti£ tarnen drbi triiim Muledßi uenditaret : accepta enim eft traditionii nwrccSjÇr interim Uli uti deceptis cuilodibus, ad Bentiefem amicum fcum,ulteriorem îAumidarumducem, opportune em'ßi.Verumcrapudbunc,proditores paßim grandi pes cunia fubornante Kuleaffcyalijs atque alijs petiti inßdijs,di Bifcarim urbem maxime mediterraneam reccffercnbi Abd» inelechtedio tamancipitiiFortun£,omni/}’e regniprorfus abdicatd,facratdin otio religionibusfedeuouit.Kofcettes nero apud Abdalam urbii principcm ,amp;moxfjcerum, ds deofolicitè atque accurate ab omnibus Muleaßis doits eil cußodituSfUt etiam ueneni mctu, non alia temcre in conuU ilti,quamfcmefddbfeuxoreq^ efculciitdgencro pr£beren* tur.Bo modo !\iuleaßespaternopotitus regno,quum ncmis niex regia fobole parcendum elfeßatuerct,aliquot etiäpue rosßdtrumßlios enecduit,pdternosq; amicos Mdnißtent er Mefuarem in priinis fumm£ authoritatis, qltorufludio

Kk iiif

PAVLI lOVII HISTOR.

ätijiOpe Mdimonftn pr£occuparat,uarijs cruciatibtis dM tortos Idcer^tos interfait, lt;]uèd pr£cLtri bcnejicijgrdti* ftm€xoluerenoüet,dtq; eos ùemdliqudndo ccntrdfetdn^ qitdm ingrdtum failcmolitKrosdrbitrdretiir. ricfeuijtCt“ in aliquot noul;KM,impclleiitc Lentigeßd, atq; etidin coïtus cubindi pdtrii nefarid crudelitate ,quum ipfe prxpofle^ rus,cr intttdrcs procliiiior,inMdhomete)n pdtrem pdldnt inueberetur,tdnqudm mtdicroßtm dc ejfamindtum, qui eX hdußa terdrio ingctes ßcißitfumptus,ut du centlt;e ßmul di libidtnem ßactninjt rcgijs in hortis dlerentur,cquibustot ßefccpifat liberos, qui in imperia lentuU forent, ob idq; ßbi inhis occidendis pergrdue er plenum inuidi£ negotium reliquißef.erfuerequiexißimaretpdtreminfupremo mof bo,quum exfubitd dnimi defeäione ddßem uit£ßtbleudre tur,medicdtdpotione à pdrricidd filio fuifaneedtum, Nec multo po^iDordx,quifduentefororedelei!lus erat imperd tor,dduerfus lHefchinem regulum iiumiddm peculiari nomi ne bellum fufapit:db eo enim aliquot ante annis, uiuo Md~ homete,cuius gratidplurimuudlebdt, graues dcceperat in iurids,er parte agri fuerat expulfus.Sed Nefebines pr£pa tentihoflifacileceßit,uti imparatus er iniialidusffcilicet utcoaHisduxiliisadpropulfanda iniuridm,dtimboflisrect deret opportune reuerteretur. Ea contentio utrinq^uari» belli euentußepius agitata,dd extremu rege ipfumin idbel Ium trdxifa d ignitate fud exißimdnte,coepto femel bello na deeffe,acauunculieiufdemq;imperdtorisfuipartesegregie tucri,afßrmdnte Lcntigeßa idtotum regio nomini ademptu uideri,quodDorax fegnitcr dutcunflanter adiutus dmiU teret.Uaque fiiuleaßi in Eroracis cailra cummagnoequi=‘ tdtu erTurcaritmercenar'qs peditibus profeilo,res eum

babuit

SVI TEMP. LIB. XXXIII.

l)t(buit euentiim, ut iAefchiiies profligaretur ,Çir «x deiuius o^cntäto crgi duunculiim ftudio fuo, idin plane inAturMfeg;tesincenieret.'E.diiiußtatadc immanif iniu^ ria dcerbitdS, quuinfrdngere lAefchinis dnimumnequdt qiidmpo/ßt, ddeouehemeiMerpcrmt)uit,uteo ddeunte, totdpenè Africa conciiantefrngulos Humidarum duces, én^ gens Ct maxime periculofumMuleafrt beïlumfrit conflatum, Rofcettesq; à 'Bifrcari in frem regni jït euocatus, non uno tan turn frd proximo quoq; regulo Numida,equit€S,arma,opes iitfrgniftudio aduerfris Muleafrem confrrente,qHum quifrl; ntfi omnes in unum ichfaedere confentirent, Mefchinis ex=i tmplo rebus fuis timerccogeretur. Contulerecuin ïAefchine confilia,copias cr'opes,vlethcs,lacob, atq^ Morhabitus cU rißimi i^umidarum duces,Rofretteq^ à Hifcari eduéio, er regijsinßgnibus adornato, caüra jicere non longe 4. Bechin urbe, quoeitinereuniusdieiàTunetodifrat. Ed aduentaih t'ium hofliumfama Muleajfrin quanquant fuopte ingeniopn gnacem,fedtumßlitotimidiorcmfaäum, er exfcelerum confeientid frbi diffrdentc magnopere conterruitiuerum iS nonminusafruqu!imft£uitiainfrgnis,ddeo egregiè metuin dißinMlabatjUtcompreßisdiligenti portdrum cuftodidde Rofcetterumoribus,frfrthildritdtenuptids Amida filifcele braret, uniuerfoq- populo frlemnc epulumpraberet, etßn^ gulis tribubus, prater id nouum munifrcentia genus, efeu^ lentdomnisgeneriscongiarij nomine ldrgiretur,EiumiddS uero propinquos,er Peenorumoptimatesuarijs artibuset donisfrbiconcilidret. At tibi Rofeettis dduentus diutius oc^ cultarinonpotuit, HexiKa,drmd,tormetd, ex arce profrrre per Dordcem,tAumidds quospoterat mercede coducere, ex Afris équités er pedites conferibere, obfecrare pradones

Kk V

PAVLI lOVII MISTOR?

Rfris exulta er Redites conferibere ^obfecräre pricJofitS TurcAf,ut dccepto flipendio pro ßmilitarmt, erdt enim ed tempefldte ad Tunetuin tantuspiratarum concurfus^quunt ibi cunilis huiufmodi generit hominibus tutißimus eßßet receptu5,uteaarbsTurcdruin colonia uideretnr. Cum bif anted Muleajßci certo fadere pepigerat, ut captiuoruin prxdtc^; omnis pars quinta infißeum refirretur, magno quideinfuo qu£Üu, er Tunetanorum emolumento, adeo utßbinuüum omnino ex tot urbibus ueüigal atquepor^ torium,ueluberius uelcertius efa cenferetur,fed ispro^ uentus,utiabboftibu$hunMnigeneris iniußeatque impie quitfituSjfton nudto póH Tunetanis,uti mox dicetur, digna feua atqj auarißimagente peper it calamitatem. Qiium Ro feettes appropinquaret, qui fuperato Bagrada amne in profluentis ripa cum vlethis filia, epulante exercitu nuptias celebraretjDorax ante porta urbis,quiead Bardeos defat bortos, in acie con^ititilAuleaffe degeneri animo arcis moenibusße tenente : cum eo erant Solax, er duo tres reguli cognomine Benaones, cumßptemfere milibus equitum Numidarum,magna^,Afrorum peditummultitu do,er in quo ab uirtute, er dißiplinA, genere^ armorum ßrmißimum eratprtcßdium Cart^inus Turca, cum deleäü cohorte fclopettariorum ,er feptemcurulibus tormentis, hisaccejjeratala pra:toriattACbriftianorum equitü, quiex reliquifs uetetum expeditionum in Aßica remanferant, er obuirtutem inbonore babitiuxores duxerant,ernibilin tereunteßobole erdifciplina,extra meridianam portam in oppiditlo Rebatto,aquo ipß Rebattini di{h,templa,er do msgt;s,er families babebant,quum Tunetani reges uetere in-ßituto faluteinßtam externis, er Chr^ianis tutiùs quànt

Mabome*

SVI TEMP. LIB. XXXin. jffa KiliomethaniscrPacniscommittcndamexiflitMrent. Pro «wbuif ante alios l^efchines, proprius Doracis boflis, cutn quatuor milibus equitum, bunc tJlorbabüus atm ampliore tgmine continenter tft fubfecutus, vlethes ipfe poüremant ueluti fubfidiariam, progreßtscypugnam ineuntibus cum pLofcetteaciem tenuit. Ke^itere aliguandiu rfgij, quot;Dorace primas impetus ßrtiterfuftinente,fed tüorhabiti uim nott tulereBenaoncs crSolax, ciuiimundiq-perturbati,etcuin fnulta cfdeprjecipites afhiiifugamuerterétur : defuitj^d tium Caradino ad dirigenda torincnta:nam repentini hoües obliqua alarum flexu non in frontem, fed in tranfuerfos in currerant, tantusq; eo tumultu excitatus er at puluis, ut in incertum tormenta emitterentur,nee plane dignofcipo^ett utram in partem prielij Portuna,ineo maxime turbulent» çr conf ufo ccrtamine^uiiloriam inclinaret. Conüat ab ed puluerisnube occupandieport£,e^ingrediend£ urbisfa^ cultatemNiefchinianisfuiffeereptam, qiiumrarefcente ßngt;t firn deßdenteqi puluere, er patefalt;tfa regiorum ftrage, er fuga Rebatiniprimo équités, er demum Caradinus denfàc ta cohorte, fed amißis tormentis ad portam ferecepiffent, tttqlt;eamßmulatq^urbemcoglobato prdßdioferuauiffent. Rofcettes crucntiorequ'ampro more gentis potitiis uiih't ria,fedurbeexclufus,quum nemo ex Tunetanis fe commoc ueret,nuüusqi omnino uel a timoré,uclàfeditione, utifutn rumputarat,inurbetumultusoriretHr,ad proxima regioK nem quam Martiam uocant, deflexit,ea efl circa magnis Car thaginis ruinasomniurerumcopia er ßrtilitate, multis^ puteis er fontibus abundant, erpulcberrimis uillis acddi’s ßeijsfrequens. ibi circiter uiginti moratus dies, quum fru^ ßra expeilando urbaiiosmotw,nihil proficeret, uelpo^ pu^

PAVLI 10VII HÎSTOR.

pulaniiius cnniki Numidis in oculif Tunetanorunt, utgrd uiore tandem jpe iculo damnoq^eorit animos aduerjusMU^ lcaljèmconcitlt;mt,totum id oUuetum immaiti crudelitatc fuccettdit,quod fumma pariter amœnitate atq; ubertatc coït ueflittscoÜibus,ÀfummaarceCartl}aginisad Tuneti ufque mania protenditur. 7eriincnullum unquam uelobfejjie, tiel bellica clade afliâiC urbi, eo acerbius aclu^hioßus IßeäAcu* hm extitijjè^exurebatttr enim continenti incendo fuburbd* nus ager,miferiaxfuas omni populo è mûris magnis eiulati^ bus déplorante. Sedconturbatisac incenßs indignitate tant immanisiniuri£ciuibusrexaderat,c6folando ac adbortatt do, ut earn calamitatem £quißimis animis ßmnt,fe eiiini ea detnmenta ßnguUs pratßenti pecunia liber aliter exolutu* rum,crdaturum operam, utcomparatismaioribus auxi^ lijs, lAefcbinis, atq- Nlorbabiti,Qr Vlethispratdia ad eortini pr£dam eßßufa populatione uaßamp;rcntur. Nfc milto poß quum Tunetani ßiprapr£ßit£ßdeißacramentum,crpor= tas externo milite eußoditas, eßiratos iniuria animos à Ko[ (cttisßudio penitus auertiß'ent, tt}umid£ dilabi,quod eis poß confeilumpr£lium minimeprobro datur, atq^ ^ofeet tem ut longe fecederet, feruaretq; fe falicioribus coußlijS» monere caperunt. M ipfe quüalij atq- alijßt/ßeußim mt tantemin diuerßidiflraherent, aumidarumperßdiam,cr ß-aternas inßdias timens, eo animum inclinauit, non impro bantcvlethefocero, utAlgeriumadBarbarußßam confugea rct,ß:ilicetutilliculteriores/ßesfuasdd inuadendum pater num regnum fecurius atq^ nobiliusagitaret. Eo modo apud Turcamjamtum latcßtbailis ßnitimis regulis dominantem (ilßirätemq;adimperiumtotiusAfi-ic£,in cultu propè re^: giopermanßtufq; ad id tempus quo Bjzantium, uti dixi= . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mifft

J*?

SVl TEMP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iiït

mus,efldeueâui. If Punicarum rerum flatuf erat, quun Üariadenuf Poiuia profeétuf, perpétua cur/u ad Bifertata improuifuiappulitclajlèm. Tiifertaiu çy tiedio Muleaßif, Crfuamobilitdteimpulli,auditaftatim Kolcettis nomine, Turcos oppido recipiu!it,pr£feólum(j;repugnanté oppido tscpellunt: defeenderantenim Hariadeni iujjit ali:juot Aßi familiäres comités^ Koßcettis, qui eum adejße, fed prodire non paffe nunciabant,f'ttigatum fcilicet naufea Licejfente, atq;accedentefebriculamentientes. Adiacet Pif rta pifcofi fiagnifducibus, perquasfubiedummare flatis fuis ojitbuf irrumpit, crinfifum aqux duld fen/im exorbetur^yemit titur, effidtq-partum lata alueo, nel magnis nauibiis com« ntodum, ab vtica triginta firè paffuum milibus diflauv tem,ab antiquisàdrcumfluenfelacu,qui olim Tritoniut fuit,Hippodiaritosappetlata. Collaudatis 'Rifertanisîiaritt deniu, utpotè qui confilij fuifummam in una maxime ceUri tatereponebat, clajfem celeritereduxit,prlt;£teruedus^ Vti’ ' cam, çyCartbaginis Promontorium, eins turrit atq^^muni^ tionif, quam Gulettam noilri uocant, in conffeilum fe de^: dit,ita ut earn difflofls omnibus tormentis, in Utitix atque amiciti£ ßgnri de more falutaret. Gulettani cuHodes quunt fabitemredderent, amicecy grauiter reffonderunt,fein eiuspoteßateftatimfuturps,qui Tunetanx urbis imperia potiretur. tarn ab excelfa Tunetiarce con/feiiaclafis, çy i Pifrta totisq; littoribus frequentes nuncijßngentem in uf bttumultumexcitarant.Pratenimciuitasereiin in cxpelt;s Ikitionemnoui regvs, cum ipflusPofcettisamore, quod mi^ teacliberale ingenium pra/i ferret, turn odio Kukaßis, quem auaricy crudeliter imperantem, aliquot iam annos inluduofa feruiMe pertulijjènt. Ntc ipje adto fam£fute trot

PAVLI rovil HISTOR. eydtigndrus,utdlicnAtosabfe duium dnimos mciudlt;^i)änt ifitelligeret, necpr£fentiret,quÀm paruin ßgt;d in populi jlit dijs effet reponendum, quum principum duitdtii ora atijt oculosintueretur. Erdiit enimTunetdniuel obidduehea menter irati, quèid uti Rofcettis beÜo folcnniproniindatio» nefuerdtpoüidtu^,nequdqud eorum inopidin liberalitdte fubliudff'et,qui exuftis dtep eudftdtif oliuctit uillif,du colt ffdntereiftudercnt,ntifcrdbilemcldrißimArü reruin iddus ram ffciffent, Jtaq; egrcßuin arce, er iiißro condonantent deferuerunt, ciuu ea pr£mia,jï pro ff arma, caper ent de^ne riuultupoiliceretur,quicnecincolu)nif 0“ uiébor pro;/lare poffèt. Monuere quoq; reßitantein ddhucnonnuüi,ffecie amicit£,er m hii Ahdahar ( gsrebat is tu nugiflratum, qui tAeffiar appellatur ) uteederet ïortunx, extëploq; profu^ ret: et tu ffrte de aduentu Turcaru rumor increbucrat,qu£ res per ff pauidum,et exmerito inffidiasundiq; timentemffe ftitutumq; i duibus in fugam concitauit, adeo turbata men tii ratione^ut in arce aurum,ct'geinmd,s, et regia ornamen tdrelinqueret,occultataffilicetffcretioribuslatcbris,utbif demumhoftispotiretur. Primi omnium duo Hi/ßani abru* pafacramentifide à Muleaffèad Kariadenuin deffeerunt, Abezesex Granata urbe, is erat in magijtratu, qui dicitur tüonifftes, er Fetuches TarraconenCis,quicuftodi.e arcis erat priepoffitut,VLicRofcettisuxorem libcrosq- dus, qui à Viuleaffe in euftodia ffrudbantur,ftatim eduxit, er regio cultu ornatos in folio Kuleaßisconftituit,tAoffsq- item,er Caradinus, er Agisprlt;edones Turc£ detradis cathenis ex^ oluuntur,utcumaduentantere^,VLariadenoq;, his dono oblatis,eximium ßbigrati£ locum pararent, Abczesautem phaleratuminfignemequuHariadeno inifit,quo inurbein aduex

SVI TEMP. LIB, XXXIIL tas ttdueleretur, itemj; alios trierarcins ducibus dißribuen dßs,hortattis^seftut)natitraret, egregia eteniin uoluntate Tunetanos,ut eum ßifciperent,fefe obuiam adapertis partis tjfufuros.tiecmoraiiariadenusexpoßtisinterräcopijs,c6 fcenßq; equo cum quinq^ milibus Turcarü ad cam portam peruenit,qu£fiagitoatqinaualiigt;useßconiun£ltl,ab ea ad adHerßtinurbispartem,ubiampIißimacr édita arxintu= muluin exurgit,lata or oblon^rcgio pertinet, oßicinis res rum ueiialiumßequens, es“ mercator um porticu couentuqi percelebris. AtTunetaniquum HariadenHper mediam ur=i bem ad regiÄcontendente,magnisgratulationibus exccpiß fent,Qr inperpctuaTurcarum acclamatione nibil prêter Solymani,aut ipßusHariadeninomeaudirctur, conwueri uebementer perturbariq; ccepereßncenßs ßilicet dolore ani mis, quod Roßettes nufquam compareret, diu ßußra ocult; lis requßtus expe£kitusqi,ut eger tandê leéHca aut nauigio ad urbë fubueberetur. Auxere tumultu Roßcettis familiar: res nequaquafßonte'Byzätio adueëti,quinuüometu conti neri poter at, quin moeflioblatisueteribus amicis ßummiße iiceret Rofcettë ßußra expeëla,ri,qui Turcarü eSquot; Hariade nißaudeinAßaetin catbenis quidë effet reliëlus. Jienim natura Punico nominifauere cogebätur, magnocji cu dolo reperfidi£ ignominiäanimofußinebat, quumffeculatori mtterd obirc apud fu£ nationis homines et dues, feruirecfi immanibtu piratis metu mortis,^ patriäprodere maxime turpe crflagitiofum putarent. Eomodo deteëinßaude,Tit netanißemcntesira circa ßrum conglobantur, concitatis iucemfe probet JAeßtar,quem antea diximus, aueboritat te,ßgt;iritH,cr eloquentia Pomorum facile principem. U d«» dum nobiiiorisgratis locum apud noiium regem qugrent

Multafi

PAVLI lOVII HISTOR.

Kitkafjem repentino Tur car tim aduentu perturbätu, etab ainicisOpern, fidem,jirtemq; operant iinplorantem, non tnodocontempferatjUerüdißiciiltates atq^ pericula uerbis addugcndo,lioftiUplanè antmo egerat, ut ille urbe atq^ arce' protinusexcedereproperaret. Turn uerofua Jjgt;e dcceptu!, utieratmobiliardcntict-ingenio, rcuocare Uinkajjim, ZT Turcofinarceobßdere atq^ oppugnare ftatuebat. Itaq; ad populuin adarmaconfternatum abaltioreporticuconuer^ fis, magna noce, nef aria, inqnit,fraude deceptifumuf frr=t tifrimiciues.Rofrcttes enim que pro legitimorege expeÜH tis, in cdthenis Byzantij calamitatem fuam luget, nós uero niji pro libertate extemplo captis armis enitiinur, extemis pridonibusperpctiio frritiemu5,expediticonfrlq çyfefîi^ ttAtjs opera; occafionem prafens negotium uobis oflendit, proindc quiferuire ZT uenundari nolunt,corrcptis repente arni^TurcMinuadat, duxipfe uobisadero, ut publico con f.ho fraudem ulcifri, ZT patriam ZT libertatem pro dignita tePunici noministueriuideamur. tieemora omnes ad ar* maconclamant,repentinoiinpetu Turcasinuadunt,obui» osac nihil timentes obtruncdnt,attollitHr undiq^ clamor, magnotumultu arma proferuntur, Mulea/fes reuocatiir, qui cum Dor ace ad Reftdbianoshortos fubfriterat, ciuiion ingenijs difrïdens,fed tarnen retentante mdtreeuentum ex* peâans, EratTunetanoru ualde ingens fed incondita multi* tudo,nequaquam militaribus inftruila, armis, qu£ uix fufti neri po/frt, nifi uecordiimpetupotius ZT pratcipiti temeri* täte,quam periti ducisimperio,zT difciplina regeretur. \taq; concurfu undiq^fdóh ad arcem contendunt,aduoldntq} ad id propugnaculum, quod afcenfufacilius effe uidebatur, portam^ habebat pertinentemad oppidum fubürbanum,

svi temp. lib. XXXin.

iBabd/uechutn ab Tunetanif appellatum.ln eo TurciC uexiU hint pr£ßxerdnt,ac inde firtitcr ac intrepidè propugndbat, fedfcandentibui Afrif,afqiOmn!'Sgerteris tela iaculantibuSf ardentes^ faces concremädisßribuiitidem ingercntibus,a:= grefußinere,zrfefem retraäiorem gt;nunitioremq; locuni recipere caperdnt,quunt Baetius Hilßanus^quim abiurato religioniscnltuTiircieRdnMdamuocabi(nt,torgt;tKntutn x= l heum in editiorem arcis /ßeculam,expedite eonfilio, ingen^ tilt;^ celeritdte impulfum humeris militnin, atq^ editäum, in conßrtißimos hoftes einifit,eo iäu multorumßrdges editdi Crmuttomaximmciete'ris illdtufeflpduor,quum ab tota etiam muri coromiàfagittarijspeterentur, erquodtnaxis tn'eterrebat,fclopettoYnm glandibùs fternerentur. Deerat Uariadeno temporis lfgt;atium,quo anßlium in refubita, op portune caperet,crqnid fieri ueÜet,militibus iniperaretma er hoflium,quos pacatos pntabat,repentinus incur fus, er fitus arcis nondum plane oculis mUuflratus, er comeatus, qtiiuixtriduofufficeret,expenu atq; horreis renunciatus, etiam egregiè conüantijçr in fuminis a/fierrimarum rerutn periculif ßepe uerfatoperturbationem afivrebatU.Sedhunc timorem cum fingularisfurentium potius,qui,m pugnantis um hoflium imperitia,tumfuorum militUm ßre^ata uirtus, tnagna ex parte minueb.int,quH er ij fuccejfu ip/o, er pro^ traüione prdli/,magis /fie atq^ animis confirmati perpugna réf.iüi uero,qubd primis aufibusßrtuna defui/fet i in peri* culofo atq; irrita eonatucoffie^afuorü/trage cruulneru fxditateßam plane concepto metufrangeretur. Verum Dó raxcit ala equitu tiumidaru,er ipfe Mulea/fes reuerß, pro Uediq; per Babafucchum fuburbanü ufij; ad portam,itel nó iitinèipfoerclamoribiis oppugnationé iäbis intermijjàni

i.1

PAVLI lOVII HISTOR.

ätqirt^integrdtctmadiuudbitnt. Ined reru dfperitdte'HdîK LeudniiS,eMdldchd'Bieticd:urbe, qui dd Kdhometit fdcrd defecerdtjUir beüi peritM,utpote qui in. î^dUdrri nbsp;nbsp;Pifcd

rq cdftrii in Udlid aliquot annii militdj]et,conuerfut dd Hd^ riddenunt,eruptione,itiquit,nobif eftdimicdndum,ß drcent definiere,dc omnium fdlutem recentemq; nominii tui digni tdté tueri egregiè uolumue,ß cominiM enim coüato peie md~ nuiconferdntur,nonferent noßrorum impetum quinun^ qudmdciem uerorum militum uiderunt,indnisq; duddcifi protinui pcends idbunt,quum nec in feruitute nequißimi re gif pdcempdti,nec in ipfo quietif dcotij limine, autbores dc ceptd:libertdtifgrdtodnimoferreuoluerint.Quum HdlH fententidmßreomneslduddrciU:,ctrinprimifIÄofes çr gii,uiri ßrtes,quos cuflodid edu{îos fuiffe diximuf, dtq; ité Hdidinuf Smyrnieus,cui Cdcciddidbolo cognomenfuit, ter pirdtdf longe fvrtißimuf, comprobdute Hdriddeno, cr prjelij ßgnum dante,dudbuf partis erumpunt, circumuëtos db diuerß) latere truciddnt,mßgnis tribus in locis editur pu gna,magna, uis inermium Poenorü interßcitur, oyipfettle fudrglande trdieëlufcddit.Tum uero db oppugna,tionedi* fceditunaqu£qi tribus pulfd loco in fuam rcgiontm.lnßdnlt;t te denuim præmenteq; Turcd milite, tn pldteis amp;nbsp;compitis cruento mdximèpraelio dliquot boris eß decertatum. Ad ex tremum Tunetuni fuperdti,dtq; intrd domos compulß,quu no pro rege,fed pro uxoribus or liber is certdretur,inde Hlt;lt; lisrecepitfuos,c£de,d:ßu,fiticrtnidto Idbore defatigatos. Permit eddiefupratrid milidTunetanorum deßderdtd,uul nerdtduero dd triplum.Ineofucceßu ttluledffesdefferdtii rebus ingenti curfufe proripuit'comitdnte,protegentc^ Dordcisequitatu-.namperßqHentibitsTurcis, quum in tu» mtiltuos

SVI TEMP. LIB. XXXin. 2^4 mukuoßßitMfugäiCgre ftfe inter hortorum mdceriiit expU C4ßet,parum abfuit quilt in pote/iatem hoftium deueniret^ riorax fuperdtoBdgr4d44inne,inp(tc4ta locdfute ditionii eumperduxit,nonlongedConßdiitinaurbe,aluitq; eumli berdliter,cr fummd fideprotexit, ufq^ dd Cigßirif dduentS. Coftdntind,utliteïlt;efdxiidd manid mcifie nidnifeflo indi^s cdnt,Cyrthd Isumidiie regid olim}uit,difldtq^ it proximo ntd, ris littore ubi nuiic tenue oppidumßdtionem hdbet nomine Collum,coUonidCulludntiquitus dppelldtum.Cteterum ea nox,quiepr£lium cr régis fugdmfecutd eß,Tunetdnls pdri teramp;Turcisinfomnisfuit:dH!^ nduq^fumma curd utrinq^; uigili£,dißiofitis in tnuro pdriter zr dd drcis exitaSidrmdta rum cobortibuSjfed diespdcem dtq; otium utrifque dttulih f^dm Poeni inter totfunerd ßuorum er uulnerd,utpote qui fdtisiinproßgt;ere tiiriumßidrumpericulum ßcißent,c£l» tAeßtdre,pdcem qucim bellum mdlebdiU:,pr£ferti}n quü rex ipßepro cuius imper io dc dignitdte certdbdtur, opibus ntq^ animoßddus in folitudines effugiß'et,cr id quoq^ üdridde nus impetrdre cupiebdt,non ignarus earn quam liabebdt mi Uturn multitudinem,pertcnui copia comiwdtus uix triduo in dree poß'efußentdrifumm£^ reißiem partant^ uidhrid deuocdri in dpertum difcrimen,ß Tunetdiiorum animi, de« ßierdtione ueni£,dut uindilt;il£ rdbie indued,dccitis undique Humidis er Aßis dd obßdendam dreem uerterentur. Itaque impetrdtis indueqs Hdriddenusfilennißdcrdmcnto ddtpd=! cem amp;■ dccipit,dlloquitur urbts primores,oßendit eo confi Ito fe uenißc,ut ciuitdtem ßeuißimd f.luledßis tyrannide libe rdret,liberdtdmq^qudntismdxime pojßtbénéficias dtq; nut neribusdugeret ßimuldcorndref. qua benignitdteTunetd nosßublongemdximi atqueoptitniprincipis tuteldjbreui

Ll ij

PAVLI lOVII HISTOR.

fperaniumlvretdiuitescitqibedtosexegcntißimis dtq; mU ferrimif eudfuros. Proinde idfc unum ab if fis poftulare, ut Solymano çy fibi eiiisprlt;eßdhfidem feruent^Gr in ea libero täte conquiefcant,quam multo }ua labore er fumptu, Deo r«wqj pricfertini immortalium beneficio,potius quant ipfo rumtneritofufceperint. Q«ód fi aliquando futurumejfet, ut ipßus dc Turcarum imperij er dmiciti^Tunetanospeea niteret,erR.ofcettem omnitw defiderdrent,le minime dubi tdre,quinSolymdmisregnd. uelchrißianisdono dare foli» tiK,ß per legdtos idpeterent,eum in Aßicam conceffb regM erregalibusdonis dddu{lum,eßet tranfmißurus ,ßd etiatn dtq; etiam cauerent^ne eo cofilio cxitialis beüipotius quam tranquiüd: pacis mdteriam quarcre uiderentur. AdedA bil* cbirinus,quipoßedN[efudreßeßi{ius,reßgt;ondit non debt reeumTunetdnisfuccenfere,fiuti ab omniantidliummetm) rid regibus antiqudßirpe editis affueti,eo eieóh qui tyrant nidem per decem annos cxercuerit,alterum qui aquitatis dt que iußiti£fdmdfloreret,ßbi regem exoptarint, praßriitn quum iS ab ipfoclaße aduedus cy-penèdono datusejfe cre= deretur.t^onmirum idcircofuiße fi in contumelix nomett commutdta beneßciifamdßpß utißaude,dutcerte opinion ne decepti,ddeo infanireßnt uift, ut uinci arinis quÀm dolo fubigi mdluerint,quando ipßs atq- Mukaßimiilio fatiusfu ißet occlußßeurbisportas^quum externa claßis Africtc lit^ toribus appulißet,qudmincertisomninorunugt;ribus incau* tecredidilß.Proinde Tunetanos tanquam Portun£ iudicio indeditionemacceptos, optima iure paratas eße iurare in uerbd Solymani,atque eo quidem icquiore animo,qubd pro egenti er m ßtis nufirijs iniquaforte iadato,longe ampliß ßmumerfcelicißimtimterrarum orbis regem,nequaquä uoto.

SVI TEMP. LIB. XXXl|lI. ïSf KotOjfed printer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amdcnte Fortuna,,quód Putiioo nomi

ni bene utrteret,effent confècuti, Compoßtts Tunetanifret but,amp; creatK magiffratibiifjUariddenut ante omnia opeK ramdedit,utliumidarumprmcipesßbifoedere ac beneuoK lentia iungerentur : ^uod ubi largitione atq; nmneribui a» pud JwminesegenoijCr ad ineundam diffbluendamcji amici tiam ab uenali ingenio procliues,celeriter eü cofècutuf, A« pMrfgd)« eunuchumgensre Sardum,cui maximèfidebat,at=: ^ue item Halim Leuanum,cum lanizerif amp;nbsp;tormentisaliK lt;}iiotcurulibitiad recipiendoi Affiae urbes mißt. Paucii^; diebus,nuüo labore aperientibus cunilisportas,mediterra= neicpariteratqi maritima: urbes deditionem ßcere: hk4 om nium urbs Caruenna,,ciuum fe uetuftafacroru religione,çr facerdotum domicilio immunem ac liberam exifiimaret, aÜ c^uandiu refiitit,fid uiihi excidij mctu Turcarunt armis,fas tilècedenspraßdium accepit.Inde Hariadenus regiamno^ uisiedifici^s exornareßmulatlt;j;munire orfus,feptumin Ca uedio,in ^uo Turcarum more pro tribunaliius diceret, ihk flituit,conatusg^ eff multis feruilibus operis, aperire nouai fauces,acimmittcrepereasid mare,quod 4 promontorio Carthaginis lunatoflexu adflagni munitiones extenditur. }neolittoregemin£funtturres,ab a^uafalisiji nomineà ttoflris appcllatie,ubi olim iHe inßgnis Carthaginenßu por a tus uißebatu r. id opus ea ratione Hariadenus cfficere conten debat,uttuto,peramplog; er maxime expedito portu ute^ retur.nam uadoßeadmodumerantangufliiC, quibus Gulegt;: tana turris ab ortu aduerße continentiligneo.ponte comité titur,ita ut triremes £gre humerif ßeruorum,ertrafioriis maebinis in ftagnum impellantur er educantur. Abhisfau çibus Poenileuibustantumnauiculis,propter bumiliauadat

Li iif

PAVLI lOVII HISTOR.

aiurbemTunetumadiuuigiint^uiietur^ idfiagiMitt een* tum firèftddiorum diametro in orbem ueluticircino cirest dult;!lum,et id multo cceiw multaq^ uligine paßim uadofum. Cxterum id opui Rquilones facilè difturbdrunt,inueäa fck continuiiießibtM acfluéîibui areiM : adeo, ut quum prifcarum ttwliumßundamentä reperi/fent, Hariade nu5,ne ueteris portiti qudiKjuam pdruin comodi idóhtrdfie retfoddentibuspirdtisineoepto dbßflcret,iiuum fldgnunt exigiio tépore expier i p enitus dtt^ obßrui poffè uideretur. nis rebus qult;e in Aßicdgefta funt explicdtis, dd Perfd((uti proinifiinus)exordine temporu reuertemur.Sophus HyftM cl,qtiidpud Perfds ab admirabili rerumgeftarumfaelicitate wdgni cognomen promer uit, quum immaturo prorfus,non dum quatuor Gr quadragintanAtuiannosfato c^eßißet, qudtuorreliquit ßlios,exunicd legitimaq^ uxorefufceptos. Eorum rutu maximus totius imperij hxres extitit, nomine ’rdmmds,€d conditione,ut reliquis ßatribus regnorum prifi ßihirdsjinpartiretur.Hifuerunt Vlelcds,Pecrdmus,Gr So“ mirzd, quifortiti eas interße, uti ex teftUtnentoputrisdd= fcribebdtur,in prouinciasfuas conceßerunt.Aßyria,urbsq; ipfd Bagddd, qunc Babylon Semir amis fuit ,Helcaß cunt Meßopotamiaeeßit,BecrdmoMedia, Hiberis, gt Albanis Cdffioq; mdrißnitimA,Somirze Parthid obuenit,uicinA 'Hircanis,qui Coraxenihodie funt,Gr ad Ttagataios perti-runt, qui fuere antiquitus Arij, Aracoßj, amp;■ Margiani. Hf funt Sogdidnie,Ba{lridniieq; regionum populi. ipfeArme’‘ nia,Perrtde,Gr prouineijsOceano indicoproximis conten tus,idem quod pater Hyßnacl odium adtterfus Ottomannos induerat,Grtumlt;egerrimè ßrebdt Selymum,quipenetraf f(tinArmenidm,Gr Calderanisin campis iufla dcieui^hr dppd»

'svi temp. UB. xxxin. tss ilppiiruißet,lt;]uanquam tun omnino inultumiPer/arum in, uiäAm Mtea uim,fdgittdfqj ij^fM^çirdcinAces euaßJJe.Perß coßquidem imperio fubieü^gentes,quie hodk uno nomine Agiamij uocdtur,ufqj ddeo turgentibus dolore dnimis eius Selymidnx irruptionis detrimeiitd fuftinebdnt ,ut dduerpi eiuspugn^mcmoridm renoudto beüo,rediuiudqi uirtuted= bolenddm eße decernerent,quà d dntiquum Arfdciddrum de eus illuflre/èmperdntcdjuno co dccepto incommoda ob tri tum pldneq^ obfeurdtum drbitrdrenturAs dinimorum hdbi tus dpud Perfds uiros militdrcs,fdcile iuuenem rege, or per fe pdternos gereutem jßiritus,mdgnopere excitdbdnt,ut So lyntdnumfîbi hoftem defiindret,optdretqj nobilißimum bei Ium,qua ipßus uirtus,uiiidicdtispdtcrnis iniurijs eniteßce^ « poJßet.Sed Tdmmdßtm nonum idm regndnté dnnum,nul^ Id aliaexercuerdut drmi,qudm Hircdnorum,ZdgdtdidrH^ gentium quds diximus-.nam penes bosexproßßTodiuerßeßt ihonis,etuti inter ßnitimos,belltoofosq;fdcile dccidit, dpud quos drmorum cduftenunqudin défunt, femindßmultdtutn reliila db Hifindële ddhuc uigebdnt,uel hoc uno cognomens to, quod he gentes Bdcepds à uiridi cdpitum integumento uocdrentur,ßcuti Perfe db initio ciuilis difeordite, propter nouiefuperflionis cdufdm,Gußlbdfe,hocefl,rubrd cdpis tdjdppeÜAriconfuejfent. Verum his bellis exmultd fati= gdtioneuiriumutrinq^endttginduci^efinem dttulerdnt,ßc utpdcis composTdmmds, regnorumfuorumtrdnquillitds te ßueretur ,»fc fdmen d. finibus ufqudm Perfe, Gordi^ prtefertimpopuli,ldtrocinijsdbflinerent,crdliqudndo in^ folentius proue^H ,fuperdto Buphrdte è lAefopotdmidin Comdgenem irrumperent, uti dntedSulthdnorurn tempo* ribus dudert confuenij]ent. Gordos eos effedrbitror,qui

PÄVLI lOVlI HISTOR, uttm nomen ädhucretinent,cr Gordiandm regionemPta lem£o notdm tncolunt,communi omnium opinione Idtroci nijs infames,lt;juöd prxdabundi ex notis impeditiscp regioni buijCommeantibusittMmerctttoribus crudeliter inßdiätur. Cteterü SelymiprißdeSy^ui Syriacts rebus prteeräntfopius ßbiinferriiniuriasfruftra quefli,(iuum ey ipß tanqitäuio lotis ab hafte inducijs,armdexpedient,trdnfue(liq- nonnun qudin Euphrotem circa Byrtham incurftones in Keftpota miam repentinasfacerent,fenftmpneludentes groui inchoa do beüo initiapriebebont.Ciuibus rebus nunciatis Solyma^ nusuehementercxcitabatur,uiriumcp fuarumconftius, ey paternit falicitatismemor ,etato animo Perftcum agitabot lgt;ellum,indignobatur^feà Chriftianisregnisquibus inhia ret,importuné reuocdri,qudndo Chriftiano arma lacefftn^ ti,fortiter^ audenti nunquam Fortuno defuiftit. Pari non» queodioinnoftros, crPerfosinftnfus,utrobiq; religionis coufosexpendebot,nom ftcuti Chrißionos continentibusor mis perfequi maxime pium rebatur,itoft Hyftnaelis proge» niem,quienouieft£lig,peruerftqiopinionis circa focros les gesoutl}oritatemtueretur,excindercotq; delere honeftißi* mumiudicobot, Fumitoque pari Audio diuerftßimo bella meditontem,Hobrdymus,qui incomporobili odeoq^ fumma pollebat gratia inter purpuratos principes,frequentibus al toquijs impeücbot, ut in Orientem arma conuerteret.Sed quoniam pr£pqtentis,Gr iniufto immenft£groti£fub potts dere perituri hominis foedum exitum pofteris tradere iu» uat,Fiabraymicbditiones çy mores,poucioribus qu 'om po tero uerbis attingam. is ignobilipago ftipra Pergom uicum Futhrocio regionis in Epira ndtus,more Turcorum prxft* dum, Çhriftiani nominis puerorumdeleilus hobctium abs duilus^

SV I TEMP. LIB. XXXIir.

^udus^ScanderbdlJè i primd putriHaJeruiuit. Hie iUesk ^ui trucukntäßiperdtis Hdtifone,Liquentiit,Soncioq;, Tiliduento dltißimisfiuminibus,per Eugdneosfittes in con=i fßeilum ufy; Venetidrum excurrit, turn forte quum Vene^ tusSendtus,indigndnte'Bdidztie cum GdllisddexcidiHsßr tidtii imperq coniurdffet.Apud hue Scdnderbdffdm Hdbrdi^ mus Kdhometduis initidtus fdcris,flupendd celeritdte,Hti e« fdtdrgutoingenio,Ardbicelegere,fcribereq;,zreithdrdfci tißimeperfondre didicit,amp; quod dd malic bres iUecebrdS pertinebdt,ingenio mirus,fdeetißimeq; fermone periocunv dus,itd ingynec£o grdtidmfdmdm^; promeruit,ut produ» ffusdbuxoredduirum ScdndeYbdßdm,uiri militdris ndtu* rdq^fcutridnimumßnomnimuneretenerioris offieij pen dcutus cr dicdx,ßmperq; elegdns oble(ldret,ideoqi Solymd, noSelymiimperdtorisfilio tdnqudin ßßiuißimi mcrisfer^ uus dono mitteretur,uiuo ddhuoBdidzete duo, dtque eo tidm iocunddsgdrruli pueri prdcoces delititts ddmittente^ fic ut cum Solymdno £tdteßbi £qudli educarctur ,amp;ddhe rigenium cunâis numeris clegdntiig re/fonderet. Per hunc modum unice addmdtus ddoleuitjt^ntiscp drridentis EortUc tuefuffrdgijsufus,ufq;ddeo enituit,uteumeudos dulægra tidpretcruedusßnterpurpurdtos legeret,eiq- defunftiScit derbdfßefilidm opulentißimic hdreditdtisjnmdtrimonio. coUocdr ct,IViemphiticdq; demum pr^feâurdorndret dtque ditdret.ExindeHdbrdymus Hungdrico bello totiusEuro^i pci equitdtusmdgifter,BeIdrbecci nomen obtinuit nbsp;nbsp;nbsp;ßn»

guldriprudentid uirtuteq^militidtniinid implens, Vefiris interpurpurdtosdignitdtem,qudnulld mdior ddri potefi, ddeptus cfl,quum Solymdnushonoribusddduih, ei quoq; regijfcrinif ßgiOum tribuißit,ct'non modo conßlij dre4*

lI »

PAVLl rovn HI5T0R.

ni p^ticeps tßet,fed uoluptdtum horarumq; omnifi cornet aulam circüageret,cr totofumtiMeiutirorittitis honore po^ tirttur,lt;icinimmenfumcrefcentispottnti£nomitu,Àcun^ £iisaul£ordinibiis aico eminenter coleretur,utnewa üm e/Jet,lt;jui ei parenium effe non duceret, poflquam euirt tanquam confortem imperij uelgrdui cum inuidiu domi Cf fans dmplißimiqui^fujpicerent. 'mcitaq} pr£cldragrdlt;‘ tid dignitdte^ udUdus,(}udm eiperegregi£ uirtutes dnimb er cuniktrumduleartium officidparutisfemper in omnei obfequijt ddftruxerdnt,Solymdnum fecretis düoquijs hortd bdtur,ut poftqudm Pdtinonid ejjètpotitus, uiêkri£ ßu£ mo dum imponeret,qudndo Germdni£gentes,^u£ omnibuf ßt culis drmorumgloridfioruijjint, minime ldceß'end£ uiie= rentur.Germdnos ßquidemdmplituiineopumeruiriumf beÜic£^ uirtutis fdmdpr£potentes,ßcutilingud er mori^ bu$ db Hungdris difftrdnt^tdperpetuis etidm odijs dißun^ gi,ut M mdgnopere curent de pojjißione Pdnnoni£/dtis(ß prodigiütdtefui nominisejjifldtudnt/jiioricus dger,qui ipforumgentiseßfCommunibus Germdni£ drmis deßndd* tur.Cdrolum tteroC£fdré,cuiuslongèmdximdfit dpudEu-rop£os omnes duthoriidi, minime fibi drmis Idceßendum ui deri,quum è fuis regnis pugndcißimdrum gentium copids confcribere dtq; educere qued^qudndoquide ad edi^u Ro* Pontificis honeßißimo nomine,ß fdcru(ut aiunt) bellum fufeipidtur, immenfdpropè pecunid À pijs hominibus ultro contributd pdrdrifoledt.Qn£ roborddutepeditudt» que equitii pro fdlute publica,uel tantu db ipßs duobus get mdnisfrdtribus cogi,produciq; in adern poßint, tum rnani ßfle depr£hendipotuißi,quumViennam d nobis fummis co natibus oppugnatamfort^ime defenderintmeq^ pofled Cd ralus

SVITEMP. LIB. XXXJII. icfS roJu{ip/è,nuper amplißititis atq; leamp;ißimis auihis copiß, utidppttruù} CT“ Chriflidni omnes impenft idädnt,uniuerfl certdminisäledmreßrmiddrit, Sedciitdnqudm iüum pr£=t elari inuitiitü,ßße adpugn£ cafumobtulijßet, i te tanto itn=i pzrdtoreßdntis^ inftruHo copij!,^uod efl etidm tu£ no du^ bi£f(xlicitdti5, juperdripotuijjèexifliiné, nondiffitebortd mm de hisgentibus fuo more undique ferro per)nunitis,ui=: iloridmno nifimultonoßrorü fanguinepdrdri pojfe.H£c utireor,non imeptète dAnonerepoßünt,ut Chriflidttos in^ teflinis mutuisq; bellis implicitosconßci ßtMs:ndm dttritis ufquequd^ eorum uiribtis,pdulopöß nullonoßro pericu lo certdtn inpr£ddm nobis cedent,ßc utPdrthicum bellum, Cerntdiiico dntefercndum omnino iudicem,ob idqi pr£fer* tim,quàdfdtisfuperq;ddoccidentem imperqßnes protule= ris,quosufque ddeoddremotas regiones extendißi, utidnt grdueßt tueripdrtd,dtq; tutebe t£dio,Gr nobili quoddm co temptu,qu£eßgeneroßdniinituiimmenßi liberdlitds, dlie nigenis etßeinihoüibus donüdd cenßieris.Qjtdnto itdq; md^ gn ißcetiusfuerit,ß ßtmmu glori£ decui dffréks,tuis coiun’z äilfinibns,ideoq; fdcilè imperio tuo ddijciendd,iuüi^ drmis petiui(fe,fcilicetut impi£ dbomindtxq; ßirpis Hyßndclitdi duito pdternoq; excplo perfequendos drmis, dtq^ Aßd extur bdndos cëfeds.'Erit enimOttomdnnico nominimdxime deca rum,ß rcligioni^fdufdm,uti foies, egregid pietdte reßiciiU, et dd fdmd quoqi incompdrdbilefdcinus, fi dete^idndx fuper flitionis duthores ex Aßd te uindice couelldntur. Sed qu£nS ulldinßrcdi bellicdufd\iuïlior dtq-, nobtlioruideripoteß, qudm edqudtepropbeU Kidbometis diuind dogmdtd dd^ uerfusimpiosdeßnßtrum profitedref dtque obiter Wdios rum tuorump erpetuos ljoßes, quodfupremunt Selymi pd=!

trts

PAVLl lOVII HISTOR.

trisuotuinfuit,ulci/cenJostit(pdelendosdecerniiU ? Anhos fères ^uiinfrltnterimperitent, çr queml^finitimum fuunt ioüem, fMinq; ejfe pritdcim exiflimlt;int, zr tt cfuo^tuis eontentum finibus occupatu in Uttropa çyAfla plané efcentem,furtiui6 irruptionibus pra^dabundi prouocare dt-. que irritdredudeäii^iimirumquiy^umciijjdnifprodui int tnani lcitrocinio,legittimoru nobilißimorumqi antiqui fan* guinis regum in federn irrepferint, cr rapto etidm nunc ui= udnt, Crede mihi imperdtor,fihdnc totiutAߣlabem pef= temcji tud inßgni pietdte uirtuteq; toÜendameJJi conflitudfi erigeturtibiproculdubio media mPerßde tropb^u income parabila dignitatis cramplitudinit,quodSelymi gloria Cf triumpbum uel aquct, uelfuperet. tiea nanq^ fententia dli= quanto nobiliuscritatc^celebriui. l^on eniintantundemefl tAamalucbos conditioneferuos, crSultanos agreflis fuper bi£amp;yri£, atq^Aegypti regttatores iußiidrmis deleuiße, quant fubegijji Pcrfds,fama reruinprifcis feculis beüo ge* Ihrumgloriainclytos^quiAlexandro ttiacedonitoties uiéti attj; perdomiti, Magni cognomentum attulerint, Plis ße= quentibus aüoquijs in otio pariter atq; negotio excitatus So lymanusuebementeriinpeïlebatur, ut ab Europa in Aßant uertenda arma decerneret, ob id^ Habrayntus ht arcano uoti compos magnopere Utaretur. Isnanque iußi er naturdtenax,quumuelArabicisimbutiu Uteris nunquant txintimisanimifenßbusa Cbrifiiana profeßione difeeßiß fet, taéliis non dubia religione deo Cbrißo uota faciebat,ip* farnMabometisdifciplinam ufque ad affvilationempalam oßentans, fcilicet ut impotens tyrannies tantis fubnixus opi bus, à ebriflianorumprincipumodio commutata uolunta teinPerfds uerteretur, Quodpradoré agnofeipoterat ex perpfq

svi temp. lib. xxxnr. zö'p perpetuo aiq; mirifico in mercatores' Çhriftianos ^atroci:* tiio fauoreq^ -, quo multa lucra atq^ emoluments ex ueéhga^ libus, uel inuitis nbsp;nbsp;indignantibus Turcifparabdntur.Pro=c

pterea compoßteegerat cum Solynuno, ut conceßis decent iinnorum inducijs, Cbrifliani nominis principes omni fu^ /pitione Turcici belli,ß Corone eßet reddita, liber ar et.. id BMx;tnè cupiebat Cknierif^ati^ in earn rem fedulo ßatagebat: utpotequipoflquampacemm Italia peperijjit,ßbi etiant ad laudem longé honeßißimum ßre exißimaret,(i ueræ diUz turnie^ tranquiüitatis otium cunâis Europ£gentibiis,ip^ in primis Italùe largiretur. His autein impetrandis indu ciis,fludiumfuiim, diligentiam intenderat Aloyftnt Grit tus, Andre£ Veneti principisßlias,ipß Habraymo ex quo^ tidiana confuetudine intimus,atq; inde fenfim Solymano nù» rißcecommendatuf.tdunc Clemens grauibuspronüßis de ad hortationibus accenderatper Aloyßum Gerardum Floren^ tinum, ^yzdntij inter mercatores dues ius dicentem, utino duciasimpetrareniteretur. Promittebatautem Pontifex fe Antonio ipßits Grittifilio, qui beneficio Ioannis Pannonie regis Strigonienßs antifles eßitdeßgnatus, id opulent um facerdotium libérait diplomate collaturum. Sed Gefar earn de inducifs occaßonem, peculiaris ßie commodi prxterue-, äuse/t, quum exauthoritate Ferdinandißatris, Coronern reddtturuseßiuideretur, utiüincnonignobilisdoni merù to, Pannonia atq^ Auftri£ pacem pararet. Res ita cecidit utpriußiuam bxc Byzantij À Ferdinando oßirri, er tran^ ßgipo/fent,Hiß}aniprjeßdiarii,ducisMdcicai clade exter^t riti,Coroneexcederecogerentur. Quo cafunihilincommo dius acciderc potuiße Clemcs differebat,itd ut quaepoflea in /equut£ funt àbarbaris temmari^ clades,obuenturasefß:

otibi

PAVLI lovn HISTOR.

wih’ fcribenti (gt;rlt;enuncilt;iret. Obtulerdt pritM Cafar Co» rotiem Chriftianis principibus, fed ne^ Ponti/ix, neq; Vs^ netutfetutui, neq^ Melita injul^ nugijier, qui earn in mfu^ bmcrucifèros équités Rhodopulfostrdnflulijfet/neq^ipß Trancifcus rex priefidio tuenda,fumptu periculoq^ deterri» ti,fu[cipere uoluerat. Cdterum UabraymuS lAuleardbent Ddmafcenum fdcrdrum literdrÜ, abditißlindrumq^ artiunt crindgicxetidm diiiindtionis opinione Byzuntq darum, in Solymdnidmicitidminfintiarat,utpereutn tanquamua* tem/ferat£uidorite, Solymanusmagis er magisaccende» r'etur,ß-ullra euin contrarijs obteftationibus dehortate ind^ tre, quiebeîlaoriétis infaujh, Ottomanniseffi pradicabat, qiiandoquidem Perfefuomrerefugientes, abfumptas itt^ cendijs regiones frußra pugnam poßentibus relinquere, atqßroüemaciecogrediparatum intentißima fu^ eludere confueffent, ut Turcß qui manußuperari nequeant, difficul täte reru oinniü, atq^ inedia, ßcuti Selymo patri uelacie uß dori pene acciderit, coßeiantur. Katernis quoq^ conßlijs Roxolana, uxor teneriores preces addiderat. Ambte fiquide multis nominibus Plabraymi potentiäperoße,uel obidquod, imperators longiusabducendo, ab ipfarum coplexibus di= ueüere cotenderet, eumßepius Pßeudoturcam, er ex animo Cbrißianüpercontumeliam appeÜabät. Sed hatcmuliebria impedimenta facile reijciebatSolymatnis,non obfeura ciipi-ditatemaximitriumphiincenßus, er prx inßta magnisre^i gibusuanitate in appetendagloriauaticinatione Muleara-bis facile inflatus, qua in re perfuadenda, mirus, er eßfleax tnagißer extiteratvlamanes Perfa,qui à Tammaßo ad dicai dam caufam citatus,qu(gt;d eins milites apudTauriflum aua» refedttiofe^ egiflèt, metu pceniit ad Solymamtm paucis an»

teaiio

SVI TEMP. LIB. XXXin. 270 têânnlf trlt;flKfugij]èt. Hunctnimuirtute beüica iUuftrem, inimicorum ^muUtiont, or tnuidia circumuentum, ßuendli, attoUcndum^ f'ufcefgt;erdt,fîc ut Wdnts Perfico beüoftfrtë fidclem^ operam prxflituruin profittretur. Udlt;^ Solymitnusboru )feperpetu£ falicitatit confirmato animo Habraymiconfilia c^leäitur, utrum^i militi£mdgi^irum adiwnet, ut Sangiacbos txcitit at^; iii^ fr uflis omnibus ipforum copijsadfigrMuocent,'Europei^; omnes in Afiam trdijciant,^’“ ad Niceam inter ft coniungan tur.Lußibeium autem cum parte copiarum in Peloponnefo Coronernobfidereiubet, etabfeAloyßumGrittum inPan=: noniam dimittit, ut ibi inprocurationeregni loanni regiai ßfiat,detq^ operamut rexinofficiopermaneat, Uun^ri^i proceresinfdecontineantur, cr cfuantufieripoßitinGerm maniæffnibufpacemtueatur. tpfe exfult;efuperftitionis con fuetudine uotispro uifhrianuncupatis, in templo rite fe ip fum lufirdt,çy vlamane Pcrfa itincrvs dtice ufùs,in Lycao^» mamadïconium,quodMie nomen retinet, progreditur. Non eni m eo quo ierat Selymus pater, in Per fas eundumcen febat, quum lUeßniflrorfumper Ancyram, Sebaflam, cr Amaßam, per Trapezuntios ßnes fuperato ad Arfengatn PiiphrateinAnneniam penetrarit, quoniam id iter multo longius,Grafferiusputabattir,quam id quodab Iconioper Cfifaream ad Malatbiam, ubi Euphratis per Antitbauri ual les erumpentis Celebris efi traieilus, quam urbem antiqui^ tus Amaltham fuiße, ut ex dimenßone Ptolom£i conffat, conijeimus. Hine Mefopotamiæ Perfarum ditionis fines fe^ feapcriunt, quos Solymanus fine makficio prtcterueâus, pabulo,cruenalicommeatu, qui paßim ab infirmis inco» lis prabebatur,contentas, quartis, O” quinquagefimis ca=, fins.

PAVLI lOVlI HWTOR.

Prii,ex quo ènicea. 'BithiniiS’ difceffcrat Coim perutnlt (■ quoJ oppidum in Armenia maiore tn minis Artaxat^e cl4 rißim£ quondam urbis,conditumfuijj'e alibi diximus) tant^ Turcarumadmiratione, quodntdla paulo ualidior Perras' rum manus öccurriffct, ut Solymanus ueritui inßdias fub» ßftere, cafira^ munirecogeretur, quumnondumfidelibuf Huncijsubinam Tammasejfett^quidpararet, pro\cert9 didicijjet. Sedvlamanecum Alcanz^rum equitatu prxeutt te, ex notitia locomm diligentius conßlia hoflium explu rante, reperiebat cam e)ße Tammaßmeiitem,ut nullû in lo* co diu cbßßcre, uerum urbes deßerere, zir ßefe in montes fub diicerecogitaretjnuUoq-nwdo iufktacie confligettdumarlt;i bitraretur, ratus expciklnda Hiberorum, or Albanorutti auxilia,qui l£!iis armaturte operampr£ßare, ztr cathas phra{losPerßasantecedereconßiejßnt,utexoccaßoneTur cas tanti itineris cUrlu ßatigatos, ztf coinmeatibus indigent tes, ac uti accidit,fub alieno calo aduerßa ualetudine tenta* tos adoriretur. H« rebus exploratis Solymanus caßra mo* uit, redkt profeóius in earn regionem, in qua Tammos co* piascogereßrebatur, ztrquueumdefertaurberegiaTau* rißo ulteriorem motibus fuppoßtam regionempetiuiße per Ißicerct, ita Taurißum nudatum mocnibus intrauit, utcon* tinuo oflentatis tantum copijs, nihilq; uexatis incolis egre* deretur, ztrad tirbem Sultaniam non multum indedißan* temcontenderet. Diximus alibi Sultaniam Perßtrum olini regiam, qua; adhuc uetuߣßu£ dignitatis templorum ornOt mentaretinet,o,Tamerlane Scytarumduce clarißimo fuijßt deuaßatam:quum adeamurbemper multos dies regionit ubertateßetus, Solymartusflatiua haberetcaflra,expe{liL* bundus Ht Tammos è montibns defcendcret,atqi in acië pro* Airetf

SVI TEMP. LIB. XXXIII. 27t diret,utdireptigprouincilt;einiurid^uindicaret, crnominif fui famam nihil reßrmidato hofte tueretur. Earn regionetn qudmSolymAnu^nonproculab urbe Sult-uiia amplijùmit occupdbat caftri6,altifimiprigcingunt montes,cjuorutn iu=: ga perpctuis obfejja niuibiis,è longin^uo etiam Jftilantur. Hl montes antiguitus fuere Etyphat€S,Cajfiits,Coathras, et ZagrM,orti proculdubio ab ipfo patre montinm Caucafo, coniundi inter fe longa cr diuerfaferie,ldtißimas dirimut prouineias,Qr ad ortum Solis per Zagataios ita difflindun turperpetuaquadamcathenaprotraffi, iitadlndicum tifi: que Oceanum,Malibarr£q; regis prominentem plagam fe txtendant.HiecinCumerumextremumlndiie promontoris um,non fecus ac Italiam Apocninus diffecat, contra Zeilant infulam,florentißimum Indicis diuitqs emporium, deßnit. Cum inea loca campis utique adedendam nobilemptignAm aptißimvs,Tammlt;),s defcenfurus putareturds nanque in Cos raxenos poenitus abfiejferat)turbidior er ßeuior tempeßas quàm unquam ante per id anni tempus Eer fa; meminißenf, ex illis montibus defcendit, ufque adeo inu/itata,qucd effet paulo antegquinoéHum igßiuum,Htplenißimisimbribus, atq; hii concreta ex niuibus glade,repentina hyems inueân iiideretur. îiam certantium inter fe iientonm eafuit ra^ bies,uttranfuerlisflatibus,niuofamontium culmitu, iterre rentur,prtealtaqi nixfubiedii campis incider et^ qua horri-biliprocella,Turcarum caßra euerßs tabernacultsflerne^ amp;antealiamagnus cameloriim nume^

rus interiret,^^ ingens lixarum,Gt'a;grorum militum mul titudooppreßa,protinus extingueretur,non paruoetiant ipßus imperatorispericulo,quum circa eumpleraque ten^ toria,eademprocella dißjciente,concidißint: Cuius mali re

Mffi

PAVLI lOVlI HI5T0R.

tntiiiiinttmpcflienoHis tenebrx, etextinftipaßbn ignes^ priepedUbdni,utTurcieeo dduerßßimo omiiKtnagnopere tcmrciitur,donee ortd luce,fol utiq; priecldnaßdlutaribm radijs multos propè rigmtes cfattonitos reßuit, amp;nbsp;quod adrdiquamuitxßecuritatcm opportune pertinebat ,cam^ pos hojie uacuos detexit. t^am ßupra totum ufq^ adeo tantôt procelte detrimentum,irnprouißt hoßis aduentus,e^ incur fus maxime time batur,nee deer ant qui afßrmarent eum tn= tempefliu£ uehementißimlt;eq;proceHi£ turbinem,à Perßarii hoftiummagis diro earmine, (3^ notis gentis cantaminibut cceloeuocatamadTurcarumexitium. Quograui incom^^ modo,zrquodmAximèejfeaxuideripoterat,non leui o=‘ ftento permotus Solymanus,rccrcato tanti/ßer exercitu,.cr coUedis uaßis,caflra Ctniflrorßum mouit,capto itinere inAp fyriam,multis decaußs idßuadente'Vlamane,qui Solymano ttondubiam/ßemoccupandiSBabyloniximecerat. Earn ur bemcum totius prouincije pr^ß^lura tribuerat Tammas, poß Becrdmi ßatris mortem, Mabometi ßatrap£, cui Cani cognomcnßuit.EluncVlamanes uetußa: amicititcnominefa: plus antea folicitarat,magnis oblatis muneribus, ut ad Soly tnanum deßceret: i d enim ß ßaceret,ipßim pro annui, er eir cumßcriptihonorispr£ß0hiraperpetuiatqueopulencido^ ntinatus,fatrapiam elfe confequuturum à Solymano, qui ne que rationem à pr£ßSlis exigcre,neq; eos uel mediocriter di tatos expilare conßießet,contraria rationeac Perfarum re=‘ ges,quinobilißimis prouineialibus perpétua non obfurte feueritatis ofßcia,tenuißimo ßipendij munere obicih,impo nereeßentfoliti. Sed Mahometes bis vlamanis muneribus i(tquepramißisincorruptus,nunquam adduci potuitutß^ demfaßeretjßcutvlamanes bominem obßinatum adnwtis armit

, SVI TEMP. LIB. XXXIII. 274 ^miftemndum,crätidejT0lioiiciK cogcndum arbiträre^ tur,quonidm euni nequaquam firmis mditum prcefîdijs ttM nitum cjje iiiicerdt-.proptcrcci quód pMlo antè, ad prmtos fumom traijcientif in Aßam Solymani, magnam partan fuiequitatu^iC^deflordtif qiiidcm omnibuf rcliqiiis alii,ad tvganidpoflulantemn}ifij]èt,neq-enm egregia Babylonia rum uolnntate uti con)1aret,proptma quad ncnntiUcs ci^ ues,qtioru nomina, non omnino certii criminum iudieiß de=s latafueraM,^^)^^ in quicflionibia diftortos, pricdpitiq^ Acntiim iadicio dam?idtos,ntbona in ßlctim redigeret, ulti^ miiaffvcijJctfupplicijs.Obeoi res Vlamana maiore animi fiducia Solymano conßrmabai,ßre!ba,Babyloniam ire pers geret,inexpeäato improutfoq- aducntti,Kal:Qmetem facile oppreßiirum,ceßßtramq;ßbiBahyloniam miUo obßflente txterno milite, cri alienatii iampridem animii, nullum morjeßgt;atiußa^iirii,quin iienienlem adapa tiipot tîî exciperent.'Non defnit Fortuna, VlamAni,ßngtila, ut acs cidit,probc diiiinanti:nam quum magnii antecedens itineri bus per copendia uiarum,raptato Alcanzarum equit atu,ni bileumtncrantibuifluuijs, ubinonprocut dBabyloneab=‘ effe renunciaretur,Mal)ometcs qut nunquam ad ße uenturos Turcos putarat,rcbui omnibus imparatus atq; deprdhens fus,onimu dcfljondit,Çjy fe per Mefopotamia ad Bethlim de^ ferta urbe regia profugit,tdnto Fortutne arridetis fucceffii, utSolymanusnonmultopofloBabylonijs auidißimc pros ptcr odium inWahometefufciperetur.Fo in urbe clarißinti Calipbiè facrorum principis ßedes cß,qui i cunâis lAabome tain nominis regibus excolitur,uetercq; obtinet prgrogatia uöadoptÖdi,crexcertaco?ptionisccrim!midccfirmödiAßt ßyriit regis,ßcuti Suitanos ctiä méplnticos recëti adhue mea

lAtn i]

PAVLI lOVII HISTOR.'

morid i Sdrdcone Comdnorum duce repetitd, ^ui Aegyptijs dntt trecentos dnnosprincipdtumeripuit,ut ibi NS.amaluca rumßruorumimperium cottderet.AbhocCaliphd Solynut nusucteritpitpcrjïitionif injiitutafèquutus ,mßgnid atijue omdmentdfufcepit,multdqildrgitione propitidtif fibi Sd^ bylotiiorumprimoribm,amp;populif item liberali congiariif delinitii,ed in urbe dnticjiiißimA^propter Semirdmif penß^ Humeiui bortorum memoridm byemdre coßituit. Ampliß ßmd nanque eß omnium urbium cogniti orbA,ß prißcx ßru {iur^ moenium ambitia reâA dimenßonibiüifflimetur : nd urbii R.om£ magnitudinem exuperdt. Sed in tdtitd udüitd^ teuiderc eßpr^ter cultißimdrurd^cy innumerdbiles hör tos dedißcijs coniunSi os, atque item pcrdmand uiriddrid po tnißris^cy odorutis confitd drboribus. Vifuntur etiam ld3 tißimddrud, quit ddßcgetemdratrisproßcinduntur,necm ed/yluienemordqi deßunt, cdptiuis, ö“ inclußsßris dicd= ta,ut dd uoluptdtem pr^ftéforum dtqueprimdtum, iocun^ dd dtque expeditd uendtioßuppeditetur.Mediam urbem in^ terßuit Euphrdtesßdpideo ßumptuoßt operis ponte iunflui. ts dconfluenteTigri dmneitd fuis atque alieniscrefcitun= dis,utmdioribusetidmnduigijsufq; dd Ocednum Perßcum tutißimepernduigetur.tSldm dpudBdlzdrdm emporium, quod eß ininfuldTeredonisnominedntiquitusuocdtd,qud bicornis dmnis eßicit,mercimonid,cy' commedtus omnisge, neris exciptuntur,quotididnaqi nduigdtione dd Ormutiunt ßeti Perßci urbem,çy infuldm deuehuntur. Vtrdnq; dutem ripdm proßuentis,ßugißris drboribus dtq^ uinetis eße coit ßtdm coßdt,cdßigdto nonfecus dlueo,dc P,heni per GermA nidmdefcendcntis,miro pdßimcultißimorumlittorum ora ndtucon/ßicimus.Bdbylonijinuniuerfum,qudnqudmSyris

er

SVl TEMP. LIB. XXXIIL î7î Cr Arabib.fangüine^ermixtkcundcferè colore, ^l^turic^ habituin, GT ciuilium mor um confuetiilt;linc,c(c noflri homU nespr£ferunt,ciuôdeoiemquo nos fruantur ccelo, excolat Uteris,GT ci reliquisbarbdris captuingenij, ntcjiUu nutnitdtepliirimu diflent,mercctturc(folertiflime exercent, udrijs prisfertim flric£ tel£ textrinis. Veru nobilitlt;ts,eques ftris militi£ fludio tenetur,fàgittis^i maximegaudet. Ac fuit aUquandotempus,quoè Babylonia accepta ab Indisa^ romata,Afîiemercatoribusdiucnderentur,qult;e£tatenoflra per Arabicum finum Alexandriam deuebi uidenms, quans qudmulto maxima pars,Lufltanis claflibus ab india per in cognitumpaulo antea Oceanu Aetlnopicilittoris in occidé tem deferatur. Cicterum lt;lu£ ab antiquis flriptoribus de Blt;« bylonijs penfllibus bortis, regiaq; admirabilis flruüurg, craßitudineqi moeniu reflruntur,nequaquäfunt extra fide, »am borum ingentium operu pr^clara monumenta adbuc extant.Exurgit ßquidempr£toriu regalis amplitudinis in^ flar arcis,editioreurbisparte,qu£ orientisfolis radios exci pit,Grpr£terfluentem de/fcélat Eupbratem, mania quoq^ partim lapide, coéUlity laterculo conflruiba,uel laceffènte atq; abflumente uetuflate,prifc£ opulentißimoru regum ma, gnißcenti£ teflimonia relinquunt.Tanta uero propenflone Mefopotami£,Aflÿri£q;urbesSolymanodeditionemfacie=! bät,utadeumquiflneuulnere tanta potitus effet uidhria, ufq-àBalferdemporio,quodefladofliu EupbratismPer-flcuflnueritmpentis,legdtionesuenirent,GrNiefopotdmi£ adundmflre inflgnes urbes Cardmida,Meredinu, Orfa, er Afancefa,Turcdru prxfldia accipcrent,Gr per totius Babys loni£ prouinci£ oppida,Ti(rc£ milites in bybernis coniU~ tuerentur.Namprêter copias,ex Europa atq; Afla minore

Knt iij

PAVLl lovri HISTOR. 7 in eiui belli cxpeditionëperdttüdi, etiS tetrarch^ cuëAent^ phitico Bîjjd^ijiâfitnt eiuf Sanz^ebi Alexiindriie,iuii££, u=3 triufLpSyri£,çrCoinageti£, ad iinperdiorëperuenerditt. Per to tam dntembyeman m.'ign£celebritdtisljgt;eëictculii edi td fiiiit,dcciditq; ut bifdem firè inebodti idm dnni Sdturndli tijs^flii^diuerfo ritu Cdrolus Gefar cx Afried uiéhr, poli equeftres ludos ederet:,(2r'd Solymdito AlJyri£ cr fopotdmixregniipotito,dpud Bdbyloiiidm frft£ byldritd^ tif,diuerßq- dppdrdtuifrgt;e{ldculdcelebrdrentur. C£teruSo lymdiiutrecredtis perhyeinem copifr, nunqud inüdurdndc dtq^ exorndndi exercitiit,Perliciép belli curdm remiferdt, ut poiequiTdmmdf'umredintegrdtoiinpetu inuddendum de^: cer!teret,Hdbrdymo atq; vldmdne identidem ut Fortu/M «= tereturfuddentibui,ddduëiui quippe Aegyptidcii çySyrid cis copqs,in fßem ueniebat Tdmmdfum ex îîyrcdni£ mond busdd pugiid conferendd iiipdtentes cdmpospofrè eliei,^ fr id metu occupdtus dbnueret, ddgrduißimü Perfrei nonü^: nis contumelid,uelutiexprobrdtd ignduid,Tdurifiii regid ipdui urbem, in oculd occupdri dtq; udfidri.lgitur adiilto ii uere,cBdbylonid profrëltts,duëldntevldmdne peridonedt regiones,ddTdurifrum iterintendit.AtTdmmds qui,Soly:i nuno dpudBdbylonidbyeminte,Tdurifru redicrdt,utqui boflent retterfurum nüniinè credidiffètjcognito cius dduen^ tu,uii impdrdtus, er wetcrefrto innixus cofrlio, ne ufqudin dcie conßigeret,in Cordxenos iteruferecipere inflituit,cer-^ tdstdntiifriorii mdnuspdfrimreltnquens,qu£fefeperfequë tibus bofribus oftenderent,cy montiu uaUiuqi notas dngu^ flids tuerentur,obferudrentq;eori{ itinera,nee nifiexinfr-dijs amp;nbsp;carptim injëquentiu hoftiu agmina, abruptis çy“ ini quii lacis ldeefr'erent,E.o modo reeedentem, et aliquot dierü itinerc

SVI TEMP. LIB. XXXin. 274 itinefe proueól/i vUntMesfrufiraperfecjuutus, zir pcrcdK ptiuos incoldf exploratie Tammafi confilijs,uti iuj]us erat, ad Solyinanumredijt/uaßtq^ ei,ut Taunfiüdefleàeret, zx con(rßioiie hoftis retro per afperos montes fuga elabcntii fefe uiilorein oflenderet,exufuq;uióhri£ eius regia potirc tur.ltaq^ Solymanus indignante animo,eoq; ad quadam fu^ perbi contemptus iracundiam concitato,quod nufquaPer» fe,utimaximècupiebat,adiuftipr£lij occaßionem fe offir* rent,Tammafumqiipfiiminafperas maxirneq^ fteriles, zr frequentibusrupibus impeditas regiones aßccndentem,con=: fequi poße deß)erdrct,fecus ac ßupcriorc anno /ècerat,Tau^ rifiü quod nuUopriCcindum e/Jet muro, hoßili irruptione inueóJus eß:,mißerosincolMmagiM affvcit detrimentis, qua quaminermeseffent, idcoq; uiólorie imperium[e paratas fubire dcmiffè profiterentur. Sam mäites contineri non poa terant,tarnet ff i cxdibus tcpcrarent,quinffngulois domos in uaderent,iy' ubi lubebat,cunilam libidinis atq; rapiii£ licc tiam exercerct. Ante omnia auté Solymanus Vffumct^anis atq; Hyffnaelis ornamenta ex regia, qua anted Selymus pro peranter deformarat,tolli iuffit,ffK,nt nee pù^uris quidé,et duratis laquearibus parceretHr,amp; intégras quafdä familie as tehe fferic£ opificijs celcbres,abducédas iuberet, magnüq; feruorü numeruin, del£iil£ iuuentutis £tatis eyfègt;rm£t omnisq; fexus, difceffurus compr£hendi cr abduciffnerct. Ne^; enimfc tuto in ampltffima urbe,occupatie qt dijperfis dd pr£dam atq; libidinem omnibus ffrè copijs, diu confffte^ repo/Jè iudicabat,quód Tammafftm Ptiberorum zy Albano rum duxilid accerffuilj'e,cataphraólorumq; ualidiffimastur mos e Partbie,t}iedieq^ zr Armenijs eoegiffè nunciaretur. QjidmobremSolymdiwsPdciüiifiri occupdt£ atquediret

Mtn iiif

PAVLI lOVlI HrSTOR.

pv*lt;c Pcrfdrum regi£,diinQmiiiisfdmlt;nnlduie contenttiS,c{r cdtequinoiliummotis cdftrisin Nlcfopotdmidtn cßreucr^ Coim,et Calderdnos capoi paterizA uiihrid cLtros pr£tmerdt,qt(um inexpcikltdperfdrùmdgminA dbeiintes loßesiiitcrgo Idcejßre, impedimentd dir!pere,fdtigdtoS çr fgroî truciddre,nuncidtum eü. Crebriquoquerutno^ res to Us cdüris pcrmdndrdntßpßnn Tdinmafum duxilid^ ribuscotifirmAtumcopijsbreuidffore,qui bifdcm uefligijs A. sner.tjeproninciddeccdetcs hoftesperfequerctur. Q«o(f d Turns ideo facile eredipotcrat,quódiamex opportunis di cduld ab certis loeorum er temporum interuallis fefe oftentarent^notisq^ euadentesfdltibus,tdnqudm confiß iin~ peditisrcgionibus,auddävr pugnAturiuiderenticr.Qud hoßium audacid permotus Solytnanus, eo ordineproßdioo ni mtmtusfngulddgmiitdexpcditis prfßdqs confirmant da lidtuebdt,utc duobus Aegypti Syri£qiprt£ßd:is,quos Bdßds honoris caufd uocdbant,alter um in nouißimo dgmi^ neconüitueretydlterumuerôadipfdmedij dgminis latcrd, pdrtitis utrinque copifi dpplicdret,vld}ndnes porro,uti lot corum erhoßiumperitusfjcutieoru incurfus depofeeret, prouidendo atqf adhortando omnibus in locis uerfaretur. Ad hatte prlt;eßdndam operdm,quum amplius quairagintd equitum milia efißnt coßitutd,circitcrduo etiam milia fclo* pettariorum ex numero pr£toridnorii,quiuniuer/os ince= dentium dgminum ordincs corona quadacircumfieptos tue rentur,erdnt inßitutd,qui inaioris etiapratfidij caufd currtt lesparuos dliquot fdlcones conuehebdnt,ute longinquoin perfultantes er prouedos hoßes dißloderentur.Quibus prsfidijs apte conßitiAis,facilefiebat,utPerfeminus au^i -daärr

SVI TEMP. LIB. XXXin. 27/ iiiékyerumperent,rlt;iriusf'e d^irentin con/pedtim, çy mißioremciudiitdntea impetumfdcerent, utpote qui falcon numglobulis, er fclopettorü glandibut magnopere terre^ rentur,f£peq; pugnS eiere aufi, cit detrimento, equorum^ prifertim repeüerentur. Perhuncmodi^tripdrtito exercitn redd ire pergensSolymMtu^nußqudconfßeüo hoüe,it(i iter intendit,utemenßs camporunt lj)iUqs,cu pr'imo lt;igfninean=i tecederct,er nondu exaäh) dutumno. Amidt£ conflftere, atq; ibi reliqudfuoruin agntina operiri flatueret. Amtdam hodte ßequentißimdt/iefopotdmiieurbem CdramidamincoU uo clt;tnt,hoceßcognomento Higram: quadpingui er fubd= trofolo,dd fertilitdtem fegetis dptißimo, nrud nigerrimd pdßmoilenddt, Inea urbeChrißidnorumtemplauißuntur erßdcrd turres lt;t Bdldouino Hierofolymitdni régis fr dire condit£, qui edm urbem peeuhari uirtute cdptdtn ßuje ditios nis frcerdt,quu Gothifredus frdter Hierofolymis imperdret. interedTamds iuüiscoinpdrdtis copijs è Cordxenoru mon tibus erupens,Tdurißjum repetit,rdtus boüem Turcdm ur^ bdnisdelitijs h£rente,repentind irruptione oppre/frtm iri. Sedeo eldpßo,er infredis eias ciuitdtis incommodis, ad in=i iuridm deßrtttdt£ regiie uehementer indigndtus,ftdtuit eii omnino quocunqfrret perßequendü,erddCoiin u/q; pros grefrus ed. ibi utrö mutduit conßlium ,quod multo frdtio Solymdnus dnteceßijße nuncidretur, er nobilitds omnibus grduibus proteila, drmis,niß certo cu equorum detrimento fugientes perßequi non pofre conßrmdret, er fe in ußum con ferendx tdiitu pugn£, non dd longinquos curßus, inftitutos er pdrdtos efße diceret, Tdmmdsq; ipfr,remißd utiq^ irdcun did,dd dißciplin£ rdtionë reuerßus, idcmfdteretur. Tujk kc« ropolliccte prieeipuo dtq; frrtißimo ßdtrdpdrum Delimetk

V

PAVLI lOVII HISTOR.

i'he,fcnouißimüagmetiaiepturum,ß fibi expeditoyutn amp;nbsp;deledorS abfe equitum tcrtiapars tribueretur, pyjifèrocé refinnpfitanimu. Brat'Delimeiithesè Caramania oriudtis, qui inter pugnacißimos tantam uirium nbsp;nbsp;aninü magnitu-

tlinem in prlt;eli/s oflendere eratßolitus,ut no temere infanus ab inußtatatemeritate r)elisuocaretur,quod nomen bodie apudTurcMßrenuißimii,cruitiiecotemptoribus impottis tur.Ab ea pollicitatione Tammos Delimenthem gt;nulta cunt laude comm€ndatum,oneratumqj amplißimis promißis, be BC außicato demißt,tcnuitq} iüe coßßim nota indigents uiei rum copendia,eà feflinandi celer itate adhibita^ut boflespo ßremiagminisnonmagno itinerisantecedetes ßgt;atio, apud Tauri rnontii radices(uti euenit ) ad Betblim f: aßßequuturit conßderet.Betblis oppidum eflfatls darum inßnibus Perfl^ ci imperißquibus Meßopotamiäattingit,poßitu in uallenon iniocuiuia,quam exiguus amnis ex Antitauri iugis delapfus aUuit,h(dgt;etqiarcemPerßarHprlt;tßdiocuflodita. AdidcUta, quosdiximus,Turcarupriefldicumpojiremo agmine du^ (tonte Vlamane peruenerant^ratiqi cunihtße euaßßße peri-cula,qult;e paulo ante a ui crebrisq^ boflium incurßonibus ti nuiiljcnt,idoneoinlococonflderant,recreandis iam tonde copijs,poßquam Solymonum,atque itemß:cundum og^ men Amidamperuenifle ßamaconflaret,neqi ideo infequu^ turosPerfasßtfßicarentur.Atrielimcnthesßdelibus or dili gentißimisincolorum exploratoribusufus^^quum nonplus uniusdieiitinereabboflibusabejßet, certior ßadus Turcox ad Betblim fl/fos itinere,timoreq; omni uacuos, nuUa pro=: pecuro uigiliarum er flationumfeptos conßdere, deligit obßcurißimam nodem,multaq; etiompluuia impeditö, er hofles adoriri conflituitjcertiorem facit cuflodein Betblin£ arcis

s VI TEMP. LIB. XXXIir. 27^ (ffcisieconfilio quoi dgitabctt, utcriUe ßgno dccepto ab Arcedefceniiens,iiuerfuin in hoüiü cd^hra impetninfdceret. TdntddUtemfnitdtq^ddeofxiixtemeritM Ttclimentbif, ut ingneiite, confopiti or nihiltdle timenta Turc£ un^t iiq; oppriinerentur,mgensqi corum c£desficret,amp; ipfispe né Bdßis dd inflcrnendos et confcendendos equosj^dtiu trU peretur, nec intenebriffnmmiq; periculi tumnïtu prlt;eto== ridnipeiites^fclopettosexpedtrent, cr eurrulid tormentd cdperentur. Perßs dutem fefe dgg)-egdrdnt motdnidgreftcj, quifuperioribus temporibm Alddoloregi pdruerdnt,eoq; debeUdto/ummdduiihribm Turds Fortuiidru detriment tddcceperdnt. His cdftrenßs dppdrdttis otnnis, çtr fdrdn£ cdinelorum in prxioiu cejßcrunt. Delimenthc uero ußq^qiid que coneidente Turcds, dliquot Sdngidchi reßflere duß obz truncdti ßunt, nonnuUi deditionem ßcerunt, nbsp;nbsp;prxtoridni,

idin Bdßis dinbobuscumvlantdneè media clade elapßs, dr citer odingenti, cobortante eos DeUmenthe, utßeßib fide dederent,exutifclopettis c^reliquis armis inpoteftatc con cefferunt. Feruntnu^qu'am Turds mdins incommodum, uel cruentißimd dcie fiiiße illatti : qudndoquidé dinißis tonnent tis dtq; tentorijs, omnibusq; jfiolidtiscdürcnßibusudßs impedimentis, fuprd dimidiampartem equorum amiferint. ïncidit eacladesTurds ddtertium idusOdhbris, qui dies ingenti Perfarum omniumlstitiapoftea celebratus efi,quii 'Delimcntbesoniifiuslßolijs,Qrcruentdmclduam, qua rd noékmaititndisboftibus plurnnum u/iis fuerat, data de^ xtrdoflentdns,ddTamdfum redijfict. Ed uero clddes td/it quàm c ndußdgio euadentibus prxfiflis Solymano renunt data,u/q^ddeo eiusanimum concußit,ut omnem renouandi contra Perfas beUi cogitationem abijceret, q«ôd id acerbißi

munt

PAVLI lovn HISTOR? mwtUitlnus,ficuUpr£dixerat mater ipfo Mulearabe cer^ tior udtes,nequ(tquctuirtute J}oüium,fed dolif,ueluti fupca rii eorum injtdijs non obfurè fduentibm, inflilt;flum dccepifi fet, dtlt;^i obiter profunde er dißimulänter irdtus Habraymo Byzantiumredeundumejjedecerneret. Redeunti Solymd^ no dd tconium, obuij fucrunt Kdriddenut Barbdruffd, er Sirdscognomento iud£us, ^uinuperab Al^rio cü reliqud ^u£ fupererdt claße Byzantium peruenerdnt, terreßre^; iterfufeeperdt, ut de partd lAcfopotdmid Aßyrid^i impe^ rdtoricordm grdtuldrentur,er ut(lt;]uod eorum exißimd-tionii interedt yquo euentu tdntdin Chriflidni beüi molem, er ipßus Cdroli pr£ßntis impetum {uftinere condti,exfum iKdrerumini^uitdteeldpflfuißent, certius endrrarentffd’’ eile demonflrdntes, neque Turcis uirtutem, neejue ßbi iucibm indußridm, fed undm omnino, cju£ humanii conftlijt beüicis^ pr£fertim impotenter dominaretur, Bortundm defuiffe. Clementi uultu eos dccepit Solymdnuf, dt^ itd ad pedes proiedoserexit,ut teßdretur dliguato eße pr£clarius db infract dnimi confidntid,gudm dfceliei ui^ ri£fucceß'uldudemtulijfe,guod inndt£ lbrtitudinis,inM-fhg- dnimimunuspeculidris ipforum uirtutis Ipecimein ex= titißet,necmultumreßrre fi uel bene confultd uti multis fubieila cdfibud Fortuna pr£itertißfet. Proinde eodein anü tnoguo tulißent dduerfa,eiufdem Portun£ indignationes ex pefiarent, ipfum enim innixum potentiafalidtatcg; perpe tud fuarit aßionum mature datura operdm,utfarciendi in=z comodi,ßgt;eäät£g; lam tpforum uirtutis latiud extendend£ locus daretur.ApplicanteueröcoßilisitineribufddBoßbo ru,ut Byzdtiütrdijceret,Viabraimus gui anteceßeratßittus et honoris caufa triumphalï fericoßrauit,dtgi ita beremepe culiariter

SVl TEMP. LJB. xxxnr. 277 (liUäriter ddornatd, /ublatu! in oppofitosfcptic regia J)ora tosfe intulit.Tum uero multisde caufism Habrdymu atrox inuidiafenjim crupit,immodiclt;eeius potenti£ feua comes, fie ut in drcitno dpud principem totd eins gratia conuellere=! tuY,ingenti confpirdtionemultorum procerum, qui uel £= qudlemuelinferiorem rebus omnibus,unudnte omnesgrds tideminentemferrenonpoterdnt. Edfdtalisodiifemindèt foeminis,matre fcilicet dtq^ uxore idéld fuifje confiât,quee int perdtorem dd nutus Hdbrdymicircumdgifleäiq; pro libidi netdm impotentis ferui,indignum ejje diil itdbdt,mdter qui déquodfiliusdduerJusduguridPerfici beÜi periculis obija ceretur,cuius prouincia: beUdmdiorib. abomindta femper fuifiènt,ufq; 4fuperioris Baidzetis memorid, in quem 4 T4 merldneclades dir£calamitdtis incidijfet,cr recentibus etia Vffumcafidnis amp;nbsp;Hifmdèlis exemplis, quorum prtelia nun* qudmnifidetrimentofd ueluidoribus Ottomdnnis fuijfent experti,Roxoldndueró qult;econiugëdelinimentis quibufdu dtq^ ddeo etiam pbiltris uxoriumfecifiet, uel ob id Üabrdy* mum oderdt,quod Mufiapbdm priuignum,uti ex ïiberis nd tu maximum impenfifiimè coleret,dtq^ ei imperatorios bo* noresdddperto fiudio intempefiiue deferret.ldenim Roxo* land muliebrilibidine dccëfd,Bdidzetem filium nefariaprie uaricdtione Mufiaphe anteponere contendebat, ut certus imperq bares er fucceffor,fifdtd Solimdno uitam abrumpc rét,Ottomdnnici£ domui pararetur. Proptered,priuignunt longe dhlegdndum in Cdppddocidmcurdrdt,ne ad inuadett dam pdternam federn,fi pater uita excederet,èproxima Kd gneßee prafiâura celer iter adeffe poffit. In id confilium oc* cultd largitione folicitabat pratorianorum principes,quos ad id audédumfacinuf idoneos rebatur,txemplo Selymi,qui pofire*

PAVLI ÏOVII HISTOR.

poflremufregiæ proliifatore pr^torùnorum mdioribiiS nAtujrdtribits regnum prieripuijfet. Verum ambitiofe ma licrifperuerfo artes, unA Habraymi diligentia atj; autbori täte turbabantur. Is (ïiï/i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rcdum ejjè t,naturmu^

neris,atq^inuetcrat£ confuctudinis, Solymano cr^jilios tcquißimo patri probari intelligcbat, tametß uxoris moüio res preces nonnunquamiïluin infleékrent, ut eadcm ipfa cupcret : quanquam abfurdi iuris,quam quicquam alii tidistquiusctriuftius malle uideretur. Catterum totam Ua^ braymi exißimationein, non obfcurafama tnagnopere pr^ grauabat, odiofa Turcis, quodChriftianos adaperto ftu= diocomple(lißuere^diceretur,nonntdla ßquidem exta^ bant indicia corrupt! eius animi, quod Vcnetis largitionU bus, paraa in eos, çr Außrianos ßatres arma, ad orient tcm conucrteret, gratißcareturq- ea in re Carolo C£fari,cui dudum Venetusfcnatiisiéh nouo foedere fefc coniunxiffèt, fcilicct ut maritimis opibuspotentia Cxfaris augcrctur,ßns gulari damno atq; periculo Ottomannicinominis. Habray^ musquoq^pereos dies Marcum t^icolai Vcnetum ignobi=‘ Icmmercatorem, qui abïtaliamutalis adcelcritatem iumeit tis,adcum'Babyloni£ agentcmcum fecretis mandatisac li' terispercurrijj'et,redij߀tq;,enatisnon temcre paulo poß his deipßus perßdia ßiß)icionibus,Byzantqpro jßcculatore copr£hendi,noóhiq; iugulari,etin mareproijci iufßrat,fci licet utdetegendo criminicertiusiitdiciü toUeretur, nec ins detotiusinflitut£atq'obit£ le^tionis caufa iudicionofcc^ retur. Paulo anteßquide Turc£ [olito ßc/ßicaciores fafti, Andreä Qjiirinu patritium Venetum, apud Alepum in Co=. tnagene darum mercatorc,teterrimo ßipplicio aßiccrant, quoiCaroli Cafaris legatum,nomine Roberta, natione Pri

tamnn

sVI TEMP. LIB. XXXÏII? 27« iiUinujin Pcrßdcm adTamafum penetrante iumentif, dnci^ buf,atq; pecunia iuuijjèt. 'DeftinabaturenimCefar SolynM no pôfl Tamafum debeUatu,uf(ii adeo procul priCcipuiK bo ftis,qui eii Perßs amicitia etfacdui agitaret ,Htpereü Tam tnas maiore tonnen torn apparatu iuuaretur/uppeditantU busèfinitima India Lußtanis,quifepropter odiü Turcici nominis,Perfaru atnicos crfocios,giiu expedint^ßrepro^ ßtebantur. Uistantiscircumnentus inßdijsHabrayniuSjCr conceptieperfidiiC reus faóius, menfe Martio circiter tdus, f'up€rioreconßietudine,quu admitteretur in re^iä,nuß^uä pofte'acoparuit. Feruttteumßeuerißime obiurgatu fui/feà Solymano,qubdßimmisbonoribusauéius,et dignitate fibi firèiequatus, ingratißnno animo fùmm£ amplitudinis bene ficia,nefario fcelcre currupißit,etmcritduit,eexituspccttä deprlt;ehëfus inueniret,neç[; Solymanu utlis iacentis ad pedes lachrymisadmißricordiäfleäipotuijße, quum interceptas ^uaßdameius literaximmitiuultuoßederet, Oquot; anßgnum agnofcereturßrocibusuerbis identide interrogaret. Eadê autem quießeciuutaeft no^ßncubiculo per eunuchu car=i nißeis munus obire folitußnpuluinodormitans cultroadun co,i^uod de manu imperator tradideratßugulutus eß. Fe« Solymani gratia potiretur^ familiarifermonealiquandopoflulaßTe^ neß tantis honors bus onerare cotenderct, ne demit amplitudine odioßa ßupra aciuum ßorenteßgradu tant^uam efaßigio ßummte Fortu^ ntepriecipiteindare,atcj;occtdereneceffè haberct,ßde uero in ea uerba ita principe dedifTe, ut nun^uäei uiuo uitä ere» pturi! poüiceretur,ßc utea inanis iurameti religione obßri äum,nedatäfa!leretßde, no aliter qua altcflertcntinecem intuli]ße,quoniaTälißnanes facerdos,diuini interpres iu» rü

PAVLI lOVlI HISTOR.

rlf,donnient(m ccn/èri inter uiuos t qituin un^t uigüiii totiuiuitg déiuf conjldret, dfjèuerdjjèt. Occifut» anIPe{ldrit,diriiq; perfequutum execrdtionibui cddduer mtUopondéré dppenfomdrimergi iujj'erit,utnonnulli di=^ fèrtè comemordt, nihil ad hifloridmpertinet. Oborto certè fok quieftorespiippeUe(ïilemdtq;pecnnidm eius omnem in fifcum retulijfeconftdt, itd conturbdtè, rdptim,cr diligent ter,ut nihilfirè prêter doté miferrim£ uxori relinquerent, amp;nbsp;euul^td Rdbraymi nece, extemplo tdnqud iure damnA tinomenpopulus probroßs cdrminibusctruocibus lacerd^ tfit, fdéloq; impetu ftdtuds, quds ille ex Rungdricd uiéhriti troph£iinßdrdntèdomufuam in hippodromo coüocdrdt, coniebUsldpidibusitddeßrinäuit, utetid ueluti prifcarunt gentium, er numinum indnidfimuldchrd,turpißimo cœno defœddret. Runcuitxpotentiieq^fu^exitumtulit Hdbrdy^ mus,quonemoeorumunqudmdnted,qui ntdximorum re= gumgrdtidpotentes eudferint,dd exemplum illudentis For^ tun£dntèobitumjè)rtundtiordtqifalicior fuit. In eiuslo= cumVefir cooptatus eft Aiax,amp;'Bdrbdrufßpropter reind ualisperitidAmirdsdecldrdtus, purpurdtorumq^i coüegio ddditus,Foreßius duté Gallige régis k^tus, quipdulo dnted Hdbrdymioperdfuerdtdimißus, nedifiederet ddmonitus eßimperdtoris iu(fu, quódpoflqukm Rdbrdymusnot£ per ßdi£ reus poends dedißet, dd ueterem diuq; dnted inßitutdin

Europei belli cogitdtionem, uti euenit oppor» tunèreuerteretur.

^19

P A V L I I O V 1 I

NOVOCOHENSIS EPISCOPI l^ucerini Hifloriarum fui temporis.

LIBER. XXXml-

N N V S longé omnium Mis no flr£fecurddomipâce,mira cceli ckmëti(i,llt;etaq; pußim dgrorutn ubertdte,GrFunicd uiâoridinji gnis,Pdulitertij Pontißcdtus in^ itid nobilitduit.üd Leone decimo dd iniurid humuni generis imma turdmorte furrepto,qui lufîuoft ietmmUddridniyClementisqi tempord eudferdnt,l'eium primumndtoscredere,falutem Fortunds^ifudsintuto po=: ßtds drbitrdri,exi/limdreq; expidtis totclddibus ,inue(ldnt tßidureifeculifalicitdtem.tpfe Pdulusin adminißrSddre publicdßüußri guoddm in /peciem ditierfdrum uirtutunt temperdmentoßtd Pontificisßmul crprincipis nomen tue bdtur,ut inomnicoßlio ßnguldrispietdsem'neret ,nectd:i menobfcurdeßetdmplißcdnd£fuorum potentiie uoluntds. NdW itnfe omnid quad in rcmdgnopereexpediebdt,ß necp bdrum neiji iüdrum pdrtium^ßd communem omniu paren tem fiUurumproßtebdtur.Proptered necjudciudm adduci potuerdt^ut idfædus renouaret, quod Bononid demente, C£fareqj dutboribus pro tucndd Itdlia; pdce,hdudobfcure ad arcendos Gallos percußiem fuerat ,quum ab utroq^ ali^ quodFortunaßiddignumunusexpeit}-.:ret. Quin er conci lium toties 'dGermdnis,uer£pietdtisdefertoribHS,ddterrè

Jbln

PAVLÏ lOVII HISTOR.' ios'K.omdtwspStifices efflagitätityiguograuißmii decdU fis Clemens diffingifieuidebatur,ultra fe appetere,cr ädid locu tempusijidecernerepAratu elJèpr£dicAbat,ut uno nobi li filutaruj; decret o,ea uetus contra uerfia finiretur, qu£ tn i nmenfum,crpldcitdCbrifiiMte religioni^,c^jummcrunt PonttficüdutboriUte,inßtno lt;juodü errore lacer dfièt, Mifi fis qnocp pro tuendafacrofanâinomnis dignitate, quaprb uattefi)estegerentur,G' Gaüiiitnç^'Hilpaniam legatisaßi due dabat operdm,ut7räncifcus uno confenfu ad oppugna dosTurcascüCaroloCffareiungeretur.Cceperat enim eße firmidoloßus tum ipfi Sicili£ atq; Sardinif, tum etiä ltalilt;e, Üißjaniitqi littoribus Hariadenus Barbarufßa, opulentißi= rw Africa potitus regno, immenfisq- Solymani opibus,ac in gentieittsclajßeßibnixus.Sedquanquam eximia eßet Ponti ficisauthorityapud Gallos,nihiltamen quod adconßren= da auxiliapertineret,impetrari potuit. Prancifcus enim,uti erat animo excelßo,apertoq-,amplitudinem zr fcelicitatent Cxfarif firre nonpoterat,utpote qui adeo acerbe mo.lckttuf dc italiapulfus,donee amißum Gallix decus recuperaret, ne quaquain ea,uelutiparum boneßa,uelhidecora pace quie* turns eße uideretur.Qjiicquid enim tot caßbus aduerfa For tuna. rapuißet,id totum iniquo iure, erßeua rerum condi-tioneßbiademptumeßeexiflimabat,ereoquidem animo, ut non obfcurè Mediolanum Genuamq^ repeteret. id fi Cfßt risxquitate, zf Pauli intercedentis fludio conßequeretur, tion modo nauales terreflresq; copiaxCitfaris opibus adiun^ (lurü,ßdipßumquoq-,ad Turcicumbellum alacriterutiUe gatumadiutoremq^Cteßari,quo iubereteße proßßhirunt. AtCarolusquiantiquißimoßuperioru Augtißoru iurepcF tnanustradito,fingulos firè totius Italia: principatusadße

pertU

SVITEMP. LIB. XKXniL 280 inere arbitrab^tur, nbsp;nbsp;märte Mice äd arhitriiim regti

liberisciuittitib. legesdederdt,indigtiâbâtnreitÀGal=: iisper obliquMquerimoniMrepetijquibus difirtißime ex foedcrum täbulisexceßißßent,prdißertittiquum ipfe dudum in gratiam Clementis,Vetieti^fenätus,iinperiisarbi»m äntü i^uispolßeßbribus liberaliter adMicdtis,cr infigni pace co {iituta,non ßneprieclärä £quitatis er abftigt;unti£,modérât tionisq; animi laude exercitus deduxifßet,qua in re etia pM rimum Gallis eßet gratißcatus, qui nihil magis cupere,poii flularc^eß'entfolin,qudm utuéteres H.ißgt;äni,Germaniq; milites Jtali£ ajjùeti dimitterentiir, quorum prxßdio ipßin potentiametrexiflimationem magis ac magis cofirmariac amplißcarimaximeindicaßint. K eratanimoruhabitusitt duobus longe maximis V.urop£ regibus,ncquaqtta adeo ob fcuracontentionedißidtMbus,ut amicitia, qux inter eos publicistantiifoedertbus,legationumq; offices, crquadain affinitatis imagine fuflentabatur,aliqitando in apert a odia^ erfuneßum beÜum euaßiva erederetur. Meminerat Cefar fuperiore anno Germanos aduerßts Ferdinandum ßatrent Gdllica pecunia fuiße concitatos, quiducc Lantgrauio Vir tembergcnfemregulumtuncexulantempulßsAußrianiscO pijs,in Stocardiam paternx ditionvs oppidum reduxißent. Tuinuer6certisrumoribusaßvrebatnreuocariincontincit tem ipßim Britannia: regem,qui inßtno nefariocl; Çcclere,Cct tharina uxore légitima,thoro çr penattbus expulfa, peUi^t cem in matrimonium duxerat,cr reginäappeüari iußiratf utcolloquiohabito,Qr)ubindecoß)ciatoßbi Carolo GheU drio Nienapioru er Sicambroru princtpe,Belgicas urbesin uaderet.Eratquoq;ßama Uenricu t:lauarr£regc,cui Fran^ cifet régis ß)ror anted nupferat,paratis copijs,ßbellum ün ij

PAVLI lOVII HISTOR.

alicunde eruinpmt,ueluti occupât o Cæfare in Cdntubrictnt igt;i:ruafurum.Con/iabatetidm^u^floresGallosinproxunif Hductiorum conuentibiu mdg^nuf jcciljc largitioncSjpubliw cèfCrpriuatiin ßngula pagii, cy notn ccnturionibuf. Nee Hdfiilix naualisappdratui mtermittebatur, atq^ itëud Oce anum Armoricum,ubi magno fumptu ftupendx nugnitudi niionerariam nauë,crpleraq; alia in bcÜicosufwfabrefaT amp;.nAuigialt;cdificarat.Adhlt;ec ïrancifcu^nouo ,autcfrtèi tM.ioribia intcrmiß'o,Qr eo quidenobili confilio/tq Kmlc» gioncs Romana difciplina inftititebat,ne ßbifemper uel in repentinis belli caßbtii,peditäti(^ ab externe gentibit! mer» cedeßretconducendui.NamadG.illipcrantiqi/d conßietu iinc,in uno pr£cipuc equitatu fludiu,ßgt;esq; omnes^ç^no^^ minis gloriam reponere crantfoliti. Sed iibiperßequenteS fclopettarios,Romanoq; more per peditesbella gericoeptd funt,inprlt;ehjsnumpropèitfui équités eßße compertum eß, proptes-equorugrauiorauulnerdiCrdenßtdshaßatorum phalanges,qudsnullauisequitum,uel xquatoßrctfumero facile perrumpdt. F £ legiones ex delight exquißtoßptii» Cdüi£prouinciaru (cribebantur, utundiq^ certa parataq; eßent pr£ßdid adßißinendu pariter afq; inferendum beüu. iiam ad h£c etiam lußrato uetere equitatu,atq; dlis perßip plemcntdreßdis,crflipendio perjoluto,quatuor milia ca^ taphraélcrum,cr bis totidcm leuisarmatur£equitum ccn^ fibantur.Qu£omnia tametßmprsfens extrabelli cogitd^ tionem,dc ucluti ad exterendum ingrat£ pacis ocium,eden* daq;ßeädculdordindridtq;apparari plerifq^utderi pote^ rantq'iroximitamenpericulo in magnas erupturiextmpro uifo beüifulßitionesddducebantur,pr£ßertim Genuenfes, qui ob id Andrea Auria nauiter excubanccaduerßif Gallon*

runt

SVI TEMP. LIB. XX-Jfini. j8» rummotut,tcrrdmariq-uigiliibant,zr Francifcut Sßrtia, Alexandrite or nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ç::rAbiat£ meenibuf nouiuad

debat munitiones. Alexander ^uoq; AAedices ualidißimäar=‘ cem,qnatn 'dementeuiuo Florenti£mcce^ierat,condu{îisi‘n numerabilib.operKt)erßcereinMturabat,eoacc!iratiutdctn tentiui,quôd fama erat ab exuUbuf llorenttnisnalura Gaüi conomintadMÔlif,UippolytuinCardiiialem maiorëpatrue lem fuum abfe diduci, excitariq^ ad Jj^etn potiundi in urbe Tlorentia prindpatiis,quc lüe £mulattone indudut, fibi de berilegitinMh^reditate abauo Laurentio, lulianoq^patre diidapr£dicabat,ed in re deteftattit Clenientii patrui iudici um,qui iniqtta pr£uaricatione,Alexandrum ßbi £tate,nMl tiiq; rebtte inßriorcm pr£tulijßet,ut ipfeueluti emancipatiu intra ßpta religions,opes omnes Medice£ do?« us,Etrufciq} regnifafligium,crnuptiasdemum fi[i£C£f'aris, apudßa* frf m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fortuna, ipßuf collatione indignii cofßiceret. Ne c

deerant qui mßruidoiuuene,galeridignitati militi£ hono res facile pr£ßrente,eosßgt;iritus laudarent, tanquam hone» fl£ ambitionis,fuaderentq;,ut ad pe[lenduntßatrem,uti C,« faris beneficiarium,defignatüq^generii,auxilia 4 franeißo rege peterentur. Hiî de caußs Cffar uti erat cauto graniqj t»egnio,zyeo quidcmquu decortscura, rerumq; neeeßitas accédèrent,flagranti,atq; expeditd,omnium confllijs ante^ uertendumratus,arma parare conflituit,ut qui res nouas occultemoliendoPacemturbarecogitabant,fe parato in» ßruihq-rebusfuistimereinciperent. Summa, conflitjineo uertebatur,ut Barbaruflànt ad Tiinetu pr£occuparet,fagt;M enimerat,eüualidißimispr£donuomniu coabtis claßibus, non modo iitifuperiore anno ßcifßet,itali£ littora pr£datit ru,fed etià proxima£ftatc traießurum in Sicilia cum ingë

Nn iij

PAVLI loxni HISTOR. tiTnrcdrum,Afrori(q-miltitudinc,utadreliqud( fpespro. f:rendM,qilt;ibiisba.rbarè atq; arrogMer lieapolitinuim» pcrium concepißit, 1 taliit homo potiretur. Erat eins belli ratio plena, pietatif zx glori£,utpotèqu£publics Chriftia^ ni nominiidcdts,publicamq‘ omnium, zr maritimaru prß fertimgentiu falutêre/piceret.Extinguebatetiâ Ceßirhoc l}one(lijumoau[uomnem inuidid,quam totpartisde Chria fiiano kofte uitrijs anted uitare nequiuiU'et,fic,utiHarn itt eosreieâurus efjè uideretur, qui Punici bcüi/}!eildtores, qiàmfodiatq^ddiutoresejJemaUent. Porro Pontifex cunt tnagno honore uerborum colLiudato Cif fare, ei ftatim in bel licosfumptus,fdc(rdotiorumtotius'm^dni£ decuma/s coit (edit;!pfc^; pecunia fua nouem triremes Genuf exornari itt bet. Has ad ueteres tres,qu£ in cuftodia Romani littoris ef^ fè confueffent,adiungit, omnibus prfficit Virginium Vrfl» num nauandf oper£ cupidum,ut ea generis cLmtas prffr* ilurf maiorem authoritate ad/lrueret,eiq; attribuit Paubi iuftinidiium Venetum,cuius confilio uteretur, ndualiperi=gt; tid infignem.Edfiem quoque decumas exfqudta liberdlitd^^ te Erancifco rcgi concedit,quo illemunere dccepto,ßufus pofceret,adtuendamEtrufdmdris Pontißcif^ditionisoa rdm,Mafsilienfesuiginti triremes fe miffurupoUicetur,qud quainpari conceßione PontifixCffarianos ofjrndere crede retur,qu()d ea facrapecunid Galli minime iuuandi uidereii tur,utpotcquosreligionis caufanuUam omnino opera ed fftatemariprfßdturos dppareret, occupatis fdlicetproa prio beUoadTunetumprfdonibus.Excitata adpium bellii uniuerfa liifiiania,conuentibusqipera^is, Cffar'eCarpen tanis Barohinonem ucnit, e ius aduentus omnium opinione ((leriorftantusqi naualium çr terreßrium copiarum appa ratusy

SVI TEMP. LIB. XXXIin. ?8x Mus,baud dubiè inimicoruin animos in pace continuit, deo utrumores quideGallis,'Britannoqi rege, erquot;de Helue tijs allati erant,penitus exlinguerentur,reguliq; Italitc, uti c£co metu liberati,cupidins atq; liberius in id bcUum ojfiv ciapra:{iarent.Soli VenetiinamicitiaSolymani per/eueran tesexfoedore,quodanti triginta annos cum Baiazete eiui auo ptrcußßil]int,neutriparti ferenda auxilia cenfuerunt, interim Andreas Auria, quem Cisfar toti maritimo nego*: tioprjefecerat,cuiq;unipropterfpc(latam fidem rerim^; peritiam,profeâionis fù£ atq; fupremi confllif décréta cont municarat,incredibili adhibita celeritate,ac diligentia ,mul tarumingentiumnauium,ac triginta roßratarum claßiin inßruxitßn quels erat quadriremis una,qu£ pr£tori£ loco C£faremueberet.V.aeratlaqueariattrato,ç^c£latapiüaqi introrßis puppe, contera item umbraculo ex aura purpu^ raq; intertexto,remigibus ferica tunica, or epibatis omnibus ueßitis ac armature cultuplurimum exornatis. Prête reauimingentemnautici commeatus,inßrumenta naualie tiouiartißcißtormentorumq; omnisgeneris,ac telorum co piâ,uel maxima fuffètiuram bello in nauesdißribucrat,qui bus totiusLigurie iuuentutm Cf exnobilitate fortißimü quemq;,certatim cudis nomma dantibus impofuerat.Ad eti becipfa ingenticnrafamaq; adminiflrantem, ut preclare uirtuti fuus honos baberetur, Paulus Pontißxgladium de more folennibus cerimonijs coßecratumdonomißt,is erat gemmato capulo, celata^ uagina eu baltbeo,aureis buîlis, amp;nbsp;fibulis ualde co/picuo,cr prêter eu etia uilloß) é ferica pileu margaritis Pbrygioopere depiâu.Ea funteximij p'q^ ducis aduerfus Chrißiane religionis baßes depugnätis infig nia, magnisregib.ßonodarifolita,ficutno immerito flre^

Nn iiij

PAVLI rovir HISTOR.

nuttifètiex, qnMqucanmulta idm iiMdliglorilt;ipl(nttf,lt;ti peteitdjin noui decorii Idudemdccenderetur. Dum htcc Ge=gt; nuæingenti Auri£,dtq; Ligurum omnium fludio pdTdtur, Alfvnfui Vdftim bellied Idude illuftrif,db Aendrid literif Off firif euocdtui,dd Andream Auridperuenit^dtq; inde tranf* g)-ejjiisApoeninum,inurbeViglebdno frdncifcum Sßrtid, çr Antonium Leudm conuenitAubebdtenim Ciefdr,utVd-'. ftiuf (uo dntiquopedeflris militix imperia fungeretur,legilt;f nesq; Germdnorum dc itdlorum in Afiicdm trdnlportdref. Antoniuf uero Leud in Gdllije Cifdlpiiue pr^ßdio permdne ret, Huic enim C£ßir,qudnqudm ducem dnimiuirtute mß=: gnem fecum ddducerecuperet,omninopdrcëdiim putdbdt, quonidmejJetßeuißiiniSdrticulorudoloribiK confliiia,tui, ob idq; dd perßrenda nduigdtionif incommodd imbeciüo dd modiim corpore uideretiir,çr in Itdlid quidé opiK erdt con fldnti,lt;:^ impigro duce,qui in utrumq^ fußcepti belli cdßM intentißime uigildret.Huic dutë pr£ctpuè efl iniun{ium,ut gt;nbsp;feuero edifh prohiberet,ne quis è numero ueterdnorum Hi ßianorumnouibelli cupiditdte dd nuredildberetur.Nole^ bdt enim folitiifldtionibiK prouincidm nuddri, adeo pro-pinqudGdllif,Heluetißq^finitimdm,quorum incert£ ßdei • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nibilomninoprxßdio udcuumßretrelinquendu.Deligiin^

tur itdq; itali tres pr£ßfli,qui circiter uigintiqudtuor co* bortes conßeribdnt.Is numerus quinq; milium hominufum num efßciebdt.'ti.i fuere Hieronymus Tutduilld Sdrnenßs comes,qui ßtperioribus dnnis in Peloponneßoegregidm fèr^ temlt;i; operdmpr£ßiterjt,Qr Pedericus Careäus in Epdni^ therisLiguribus,Grinordingduriorumdd Vindrium op* pidum clientelisdtqi opibus potens,cui Aurid uitricus erdt, itemqi Auguflinus Spinidd bello clurus. Hißdtim hinc dtq;

indi

SVI TEMP. LIB. xxxnn. 1»} inde digreßi cekriter ex optima genere militum cohortes tnt plent,tanto ueterum nouorumcii militum concurfu, utcon^, fcTiptis pleriq; iioluntitrij ßne ftipendio mifcerctur.interin iüMtmi litinus Eberfteinius dux uetus, per Tridentinas ah pesoiHo milid Germanorum in Lunenßem agrum perduxit, incjucKf'uerepleriqinobilesèftirperegulorumfine merce de Punicibelltfamaßeqtiuti.Hos humaniter liberdliterq^fu, fceptosjimitl zr Italospulcherrimis armis ïAediolano adui Üis iiiilru{ios,dduocdtd condone cohortatuseftjUtpdtiètif^ fiinè dumnduigdrentmaristiedidperßrrejdcubiterrdm fricam attigijfentyOptimè de uidorid ßierdre uellent. PugM turos enitn ipfos pro dijs imrnortalibus or pro C£ßare, qui nunquam ptjs or ßrtibus deßuifjint. Itafuinma omnium d* ldcritdteconf:enfiffuntoiterdri£ naues trigintdoflo,quarti prxfidio Antonius Aurid,mdgnitudine animi crMuaU uir tute uni mdgno Aurixfecundus, duos cruiginti roftratas adducebat.t^ecmultopoji Vaßius è portu Venerisfoliiit, itduttriremibusoramlegeret,onerctrix ueroddcon/ßedu m dito uelis utcrentur. Sed dlterrtdntibuf fepe uentis, zr in* fldto nonnunqudmmdri,tdrdiusqu'd,mßgt;erdrdtin Traiani portumadCentumcelldsperueuit,quàidm Pontifex abvr be decurrerdt,ut facris precdtionibus Deum optimum md^ xigt;num,diuosq; Chrifliani imperij tutelares, dd uiiloriä de ho^e parandam nauigantibuspropitidret.ltd ipfo Pontifia ce prxeunte,uerbd er hymnos facerdotum choro decantan te-^triremes nduesq^ onerurix qux mirdfcelicitdte adxqua^ to curfudb dito in confßedum fe dederdnt,db exceedfßecu^ ldexpidtxluftrdtxq;funt.Ddtumcßitem uexillum erßt* ptruin Chriüidnxreligionis in templo de manu Pontificit Virginio Vrßno, poßridieq; vaßius cum eo nddus idoa

Nn V

PAVLI rovil HISTOR.

tteiint tempejlatem, Neapolim curfum direxit. ibi Petrus ToletMius prorex, reguU^ pecultari ftudioimpenfa^ fln^ guläitriremesisdificarant. liihisfuereduo SanÇeuerini, amp;( lernitanus,^^'ßifennidnus,item^Spinellus, zx Carafa^ Hißiajutsq; Alarco Neapolitan£ardsprlt;efeâus. Ad hasfe^ ptem dlix accelerant, quM ipfe Toktantispublica pecunia confèâusdeduxerat,crnoxi/snefarijsqj l}ominibus,ad re* mum damnatie impleuerat. Dumcunéliineo apparatu ef* fentoccupati, Vafliusinquofdam more militia animaduer tit, qui pertaß naufeam maris, zrlonginguanauigationit incommoda refcrmidantes, conceptas de ui^hria ßpes mali^ gnèextenuare,ftipendq tenuitatem deteßari, conßernareqi mubitudinan, ut ßgna dcßererent,feditioßs fermonibus cx perant. Ad authores tantum pana pertinuit,adeout inuo=: luti facciSfprofundomari/ßeüante claße mergerentur. In hisfuere Michael Tarraconenßs, zr Molina, qui apud Ca* ueanum oppidum excitanda feditionis initia prabuerant. Parato,zrin ttauesomnis generis commeatu abunde con^ geßo,impoßtis^ militibus,Hißgt;anis^priffertim ueteranis quiàCoroneredierant ,oramß)luit. £umfecutaeßuniuer Ja prope totius Campania iuuentus, arreptis undiq; naub gijs, tanta omniucupiditatc,utnemo 'Neapoli relidus eßi uideretur, tnuitarat enim comitate inßgniquosq^, opibus atateq;florentes,acnotosßbi militia ueteranos, quod bis atq^illispulchrum effet, uel emeritaßipendia, uel tirocinij praclaramindolemmemorabiliuifforia nobilitare. Proß* élus eß er und Pedericus proregis ßlius, ingenio beUici de* coris auido iuuenis : paucisep diebus Panhormu in Siciliam eß peruentum. Hifdem quoque diebus ztr ipß Andreas Au* „ria diuerfa nauigatione in Hiffaniam ad Cafireinperuenit,

cum

SVI TEMP. LIB. XXXIIII. 284 f « W uetere faa fedeciin triremium ciafji, tribus^; celocibus quosgideoncs tiocant.Ea funt tMuigia ftruihira militari for ttdomnemudtormentorum ueltempefidtis coutume^ liamegrtgiefuftinendant idonea, päulo minora onerarijtt Immiitoraq; inftrufla ciuadratis itelis atq; etia aliquot remii ut i por tubus in apcrttï mare ad captandos ucntos facile ßt fcfe prouthere,zrpromontoriafuperare. Hisßrme utun-tur,qui piraticam exercët, quoniä immunerabilem tormen torumcopiamferant, quibusuclpluritnas triremes in mul tamalaciaad/eoppugnandu appropinquates, perßingere maioribtis tormentis atq; demcrgere facile poßint,quunt direäis adlibeÜamfuiniuie aqufiper ßneßellas ualidißimis colubrinis in orbem undiq;ßrreie pil^e, ad multu marisfßa» tium emittantur, perfiantibus uero uentis, reliquoriim na^ uigioru curfum antecedat. Citfar deledibus habitis eirciter ofh milia pedùu, magna ex parte tironü confcripferat, çr feptingentoséquités ultioris Hi/ßani^e rcgtilis imperarat, ex uetereeius regni confuetudine legeq;. Nd fuperioribus beUis,quibuscumKaurisdeB£ticie imperia dimicatücß, nemo procerufiiit,quino certain equitum manum conßr^ ret,amp;cotra boßes in caëiraperduceret,cuius impoßti one ris cau/à,magnas tulerant immunitatcs. U leuis armaturas équités dicebantur, quod nihil prieter apertam galeam cr thoracem fèrreislaminisfquamofo opéré confertam,leue^ item ex pr£duro coriofcutumîÂaurorum more, nbsp;nbsp;lancea

lata:cuffidiStgladiumq^habilegeßarent. 'Hisomnibus co» pqspr£eratViendocius,Tendilijßlius, cognomento Mons tegius. Sed pleriq; illußres reguli, ey ex toto nohilitatisors dine frequentes euocati, dd C£farisaHlainconuenerant,qui grauiorihus proteëH armis,4c inftruëligeiierofts equis pro (enfu^

PAVLI ÏOVII HISTOR.

eenfu, Cf amplitudine ditionis, aliquot clientes liberalittr tsrmatos trahebat, ut loco ftipendq gratiam Ctfaris, zs“ tx aliaipio^ ftudioadnAuandam operam cert£laudisdecuf fromererent. inter hos authoritatc nominis eininebat l’era dinandusToletanusAlbiregulus, nondubiam magni turiducis ljgt;em pr(ebens,quum publico pietatis nomme, çr friuato uoto uehementer incitatus, in Barbaros deferretur. ut GarziiC p4tris Ctedem uindicaret,quem ab Afris ad Gtras polim tAcenice in infula cAfumfuijJë docuimus. Venerat ctia ab Oceanoportuq^GaHico LudotticusLufitanixregisger^ manus frater, cuiusforor in matrimonio Cxfaris ffgt;eih.ba^ tur, cum claße uigintiquinq; nauium eius generis quas cd^ rauellas uocant. Indicts nAuigationibus aßuetas, magnaq^ rerum omnium ertormentorum onera, cr quantumlibet irati ntAris iniuriam facile perjrrentes. Inhisuidereerittex celfum galeonem incomparabili tormentorum apparatu permunitum. Eainclajji duo milia peditumdefcriptorunt prxternAutdsrecenfebantur. AppUcarant etiami Belgico Oceano per Gaditanum ffetum fupra fexaginta onerarix «Aues,qu£ copias paßim paratas, çj- coiwneatus ßngulis mediterranei maris portubus fufeiperent. His aduetfusfue^ rat magnus damnatorum numerus, quibus per belgicas urz bes uita exdecreto Ctfaris idcircofuerat coneeßa, ut in/up plementum remigum in triremibus operam prxftarent. Nlt;« eius generis hominum xrumnofo in labore facile deßeienti^ um inopia nwmeti itünime leuisfutura credebaturAtaq; Cg far copijSjCt comeatibus in HAues,dißributis totoq^ad edidu exercitu defignAta nauigia ea lege confeendere iufjo, ut nemo fcort um aut pueritniß xtate militari fecum adduceret, i Barchinoiie or am foluit, tenuitqi curfum in Magonis por , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t.im

SVI TEMP. LIB. XXXÎHl sS; tum minoriiinfuU Baleario^, at^i inde turbukntu tionetnSardiniam Caraltm peruenit,lt;juó rwper Alfonjut VaftiuftxSiciliclcufuaclAj]è applicuerat. Nevmultopöß Ctcfar^ipfo Auria rtUquiconßciondi curfuf rAtionesevplN (ante, atq; adhortante ut omnii morite caufa pratcideretur {namlii/^anicachtßis iam pcnètotaconuenerat) inAßin (dm traiecit, cr in Vtic^ portum, quem Farinam nauti uocdnt, teni Coro remigum laborem fubieuantc, uniuer^ fam cldlJim intulit. lAagno autcm cafu una ornniurnpr^tom ridquddriranif,qud Cixfaripfe uehebatur,dum intraret, fabulofoinuadohicfit. Qjio animaduerfo periculo Auria (Xpedito conßlio dimidhm partem ueétorum, er remigum inaduer/amßiondamdeclinareiußis, tanta agilitate, ut ai imperium cdnentifßßutlt;e,quadriremi^uti pondéré ßtble^ uata impulßtq; demum dextro remigio eum arenf tumulum CKddfrft, etineolumis cu plaußiuniuerßeelaßi redderetur, nequaquam leuitercommoto C^fare, quißmik uit£ diß:rh menFhilippumpatrem fubijfße memorabat: quum illein Oceano tranßerßabreptus tempeflate, in areme cumulos periturosincidißfet, niß ingentKßuäus beneßeio elata na* uiiatq; ultra extantem fabuli cumulum tranffortata,ma= gno miraculo in Britanniie littus euaßßßet.AbVticamox dif cedens claßis circumueiklpromontorium Carthaginif,to* tumq; eiiK regionis httios quam Martiauocant, exctßs quon dam fuperbte urbif ruinis,çy noua regiorum hortori! amx nitatecelebratum,dppulit contra turrem,quam de fubie* ih ßnte Aquarium uocant. il£ceflin€dplagd,ubißabuU elephantorumflorentc Carthaginefui/Te putamus. Namet Cotum infulam,crtotiusantiquiportii!ßnnd, naualia^ quibus Romani uiâores inuiderintjtantiieui uetuflas mu’* tart

PAVLI lovn HISTOR.

fctrfjCr aholerefdcilcpotuit. Burbdri qui db imminentibut Vtic£ colltbuf,dlqsq; pdßim Ißeculis, çr db excelfd drce dn^ tiqitjc Cdrthdginif,qu.int Byrfdin fuif/è memorant, dduen=‘ tammer cur[urn explic at £ cbßis confpexerditt, Uariddetuf Bdrbdrußi renuncidrunt, hoftilan claßiin innumerdbilib, omnis generis nduigijs conftdre. Erdntenim feptingent£ ferme /idues,in queis du£ et odogintd roflrdtx triremes fre quentibus exorndt£ uexillis confpiciebantur ,qu£ fpecient £quomdiorem,c:rterribilioremhoflium oculispr£bebdnt. Verum id 'Bdrbdruß'£ dnimu niAgnopercperturbduit,quod alq dtq; dUj pr£currentes nuncidbdnt, tn cldßße pro certo eße C£ßdrem ipfum Chrißidnorum nuximum imperdtoré, tdntdfq;equituin,Qrpcditum copids dmplißim£ cldßifuißs fe impoßt£s,ut nemo qui drtnd ßrre poßßt,in Ud/fdniddtq} Itdlid relidus eße uidcdtur. Hoc affirnuri d quibiifdd feruis Kdhometdni nominis,qui pr£teritdno3£cxutvicopcdibut ex hoflili trireme in proximi littoris ddumetd foeliciter endz tdißnt. No putdrdt ettim itifoles Edrbdrus, noiirdrumq; uU rium conteptor C£(drem periculoßs inexplordti nuris cdß^ bu4,i}iignotdpr£fertimflerili,dc£fluoßdtcrrd,dubio beUo ße comiß'urum,ßed quod cdptiui d pirdtis Tunctu perdudi dicere ßolerent,perlegdtos,ipßumq; prxßrtim inAurid non Tunetuquideipfum, uerumignobilidtantumeiusor£ op^ piddtentdturii. Cuius coüßrmdd£opinionisdntedlios du^ nhorfuerdt Aloyßus Pr£fendd honeßo loco Genu£ ndtus, quiinitinerefuprdAdrumentu cdptus,in liberapropè cu^ fiodid Tuneti hdbebdtur. Ab hoc Barbdrußd crebrispercun ikttiontbusmultddeltdlicdrumrerumjhtu moribusq; no^ ftris, tdnqudm d perito difertoq; homine, (fern prdbens md tur£ libertatis, ftbi opportund didicerdt. Hunc itdque ird perci=

SVI TEMP. LIB. XXXÏÎÎt 28Ö quodfalfaprouerisde Citfare aftutèperßdioft^ ndmffe crcderetur,adfe perduélum, oneratum^i malignis idtiscontumelia inuefiiÿo interfici iußit. Uic immiti in^ fontis hominii c£de, tanijuam uanißimxfuicrudelitatis ex pidio dolore, Barbdruß'd di gerenii belli cogitdtionesß conuertit,primuinqiomniumddudcdtis in conßlium triec rdrchis,cjutbus propter fßefkitdin uirtutem mdximèfide» bdt,iocuituirisßrtibtts nihil omnino de ui{lbrid dubitdna dum: qudndo edmipßehifiem iecdufiiidm pro certd dte^; txplordtdperciperet,quibusC£ßdrehtin difficile dtq^ dn* ceps bellum (fi non omnino inßdnus foret, ) minime fufeet pturumeredidiffiet. Qniieniminquitregionisnon igndrus ( uthic uires noürds non extolldm ) hoUcm non iudicet dm* bitiofk cupiditdtisinconfult£q; duddci£ pcends ddturumi qui iniquißimodnni tempore, folftittdlibus diebus, in loot £fiutorridd,crdqitdpror/us indigd ,minutißimis^ obfl* td drenis, quds uentus in ord dtque oculos incedentium uer* fit, certdturus dduenirit ? An bollium milites, quos audio tndgndexpdrtecfj'e tirones, grauibus oniiftos armisfdcili progrediregrediue,dutin Helligio,uti uarius improuif£ pugn£cdfus depofcdt, firtiter confiftere poffie drbitrdbi» nuiri Quum pr£.tltd, or facile cedens arena, adfuras ufe^ pedesdeuoret,necordinesre{lè conftitiii final. Qua por* robetlandi arte, çy peditum Turcarum uim, cr Kumi* darum eqititum perpetuo lacefjentium repentinos impe* tus fuftinebunt,auteludent?si uer()totfunt,quotifti cdfje* runt,quinamcommedtHS,fi beUum trohatur, tantam homi nucolluuiepafcentil-ioeprofedhbello,uiri fo.rtes, nouum cr incomparahile troph£um in terra Aflicadefigemus, quodCdrolusfumm£opulenti£, çydignitatishoÜtum im* ptrd*

PAVLI lOVII HISTOR. ptrdtor^auttri{ctdiittisconciiet,eMtopim£ futima prfd^ tn nßilrdm ucniet poteftatem, Quod ad me dttinet,etiixè da booperamut nihil ueldrmornm, uelcoinmcatus, uel auxu Horum ddminiftrando at^;gerendo bello uobii défit.. Vete* riienimarmcimentdridpanddm,dperictm horred, referdbo d:rdrium,cr dd Numidd!,quos idm dmicitid concilidtos hd* bemui,pecunidm in flipcndium,exoptdtdq; genti munerd confiftimmittdm.Tunctdnos ueroinffem prtemioru exi* gudmercede in officio continerf Gquot; hoüibus obijci facile pojfe fcitii. Hoc dutem unum militidmuniK i ueürd uirtu* teuehemëtcr cxpoftulo,utGuletdin,ciii£ non urbi^modo, fed totiiiiimperd,ç:^fubdu{iieprd:fertim cldßis certißiinuin eft propugndculum,dcerrimc, et con^antißime de/endatiff in earncnimhoüisprimoimpetu defiretur. Vos itdq; eant mihi, Cf Solymano imperatori inuiëlisdnimis fruatote, ut irrito inccepto tentdtd, er i uobis firtiterdefenfa, hoüii C£fdr,deceptittf(d iiidniopinione, er totd exiftimatione fui nominii lfiolidtus,non iam de expugtidndd urbe Tuneto,, feddereditu,fdlutecf;defigt;eret. H^ec quü dixifi'et, trierdchi uno confenfu reffionderunt, fepdratißimis animis cundA fdehtros ciii£imperdret,neccommifftiros, utdedecm pri* flittd fiid uirtute indignum ddmitteretur, er id iureiurando ßnguli confirmdrunt. Hoî omnes Sinds Smyrnxus dextro cd ptus octilo, gticm TKrciC Ciefutem Q hoc eftiudium ) uoed* bdnt,cum ietdtishonore,tummilitdris prudcnti£ duthori* tdtefidcilè dnteibdt. Uuic proximi dccedebdnt Udidinus Ci* lix,cuipropter terribilem impetum Cdcciddiabolo cogno* menerdt, erfccundumhos Sdlecusdbionid, er Tdbdches pirdtd Ldodicenus,er cx ordine Idiuzerorum Gidffer ceit* turio, uirtute dnimi,er corporis uiribus infignis. Is Guletiß

SVl TEMP. LIB. 5lt;XXJriI.. 287 fitui eß,utldteritht turrit cum ddicéla munitione Itifauci^ buf immitKat,pcr gutü Curtbdgiuenfis ßnia mare ad aiifim klitttisallidens,fenßm 'm ftagnumfefeinf,nuat,quo paruit »Aitigijs ad urbem Tunetum adiiuspatet.Keqj eium b£c pet lus longior efl,aut latior duodecim niiliaribut,fedtilririque ita bunütid funt uada,ut ntfi medio eoq; profundiore alueo pertiauigari queat.lngreßum 4 mari turrit probibet,quant circum adic^iC nwuitiones augeut,ed amplitudinc,ut iuftje manutprafdtumfacilè capiat.'tiancBarbaru/fa multittor mentit mjiruxer at, ut faam claffèm, quam intra flagnunt propulerat,ab boflilimiuria tueretur .Cartbaginenßsau=z temßnui ea firma eft,ut eiui ingrcfiits ab alto adnauiganti^i but abßcondatur, quoniam ClupCiS promentorium anti=i quit Mtreurißer Pulcbri uocatum,multum w: occidetitent folem feße extendi t,?:j‘ introrßutdemum fe reftcdlcns, alterîi efficitpromemtorium,olim Apollinit, bodie ’ZaftaniumÀ nantitappeÜatum.lndeuerôlunato ambituadGuletie fatt^ cesrecuruatur,Gr adlxuam'Radeeurbitcalidarum aquartt falubritateCelebris,regionemrelinquit.Exaduerfi autent coUapßeCartbaginitfitumß}elt;.‘lat,atque item colles, oliue^ taqi,crlittusipfum Aquarite turrit,quanoftra claßisappu lerat.Cieterum Gulet£ fauces pons lignent cum aduerßa ori entaliparte coniungit,quo tranßrent qui ab Tuneto tem^t flriitinerecotnmsabanr. Hue enim atque übte Turco; iter babentes,ßeßediuifisperuicesexcubijs,pgt;crm(itareerantfo=: liti.Ham rerum omnium copie in quotidianos ußts per ftebt gnumleuioribuslembisaduebebantur. At Caßtr totaclafte ad aneborat conftituta,pronunciari iußit,ut milites expedi ti in triremium magnarum naniiim fcapbas deßlirent, er toto littore defienßones facerent,quad ußque adeô compoß

Oo

PAVLI lOVII HISTOR.

tè diminißratum eß^t totd uttditj; littord Barbdroruni dge iwnibui nuddrentur. nbsp;nbsp;nbsp;enim noßrorum cldmorc,cr ßilt;gt;

ptttorumßrepitumßrrepotucrunt,lt;^uin infugdm fiullff contrd^iocertdtnineprotinuffeddrct.Vctcrdnos Tdiß’dtwS itdli,^^ bosdemuin Germant fubfecutifunt, cunélosqj nM^ tiitif cdßris VdßiiK canßßere,nec temcre udgari iußit, do^: nec equites,cr religu^ omîtes copie, tottKej^ tormentortiin appardtusinterramexponeretur.Dcfcendit er Ceßaripßc bonejlgt;ei,ç^cert£ dldcritdtis plenus,cfui dlds boßium occit pdntes littord,er deßenßtm noßrorum prohibere conates, infugdmuerfdSconibexerdt.'Erexitdiitempretorium ido^ neo in loco inter dues turret, efudrum alteram uocari Aqud ridin diximui,dlterdBdrbdri Saliiidrid appellant.Interim uarie militu manus emißepent, ciueproxima explorareni locd,er eißernas puteosq; queritarent, hoßiumq-ßtmil cd fas,er uicos mapalibusßmtles occuparent,ufq; ad fummos colles,tibiuetußi templi edißeia uißebantur, quo in uertice du arum cohortium Itdlicaruuexilla,preßdii caufa conilitn tdßent,iuxta antiqui operisdqueduäum, quo olim inagnOi perennis aque uis in urbem Carthaginem perducebatur.Ä^ ßi pedites,equitesq; ,pr£ßrtim Numid£,uclox, infidiofum, erfnmmi laborismilitumgcniis,omnibusborislocisq;,re^ pen tint ac infeßi noßris occurrebdnt,locorumq‘, notitia cos fiß,uti erant inermes er dgiles,noßros fepe incautos ac im peditos armis circumßßebdnt,fagittis,iaculis, atq; lapidib. rem gereutes,tanta ßritate,utnenünt uel dedito parcerent. Ul quibtis fuit Hieronymus Spintila Ligur centurio,cui Nzlt;= mldaequesi^hi innerfelanceeproürato,ab equo deßliens, priufquäßibucniripoff'et,caputpr£cidit,erconßenßrur fus equo,celer iter ajßortduit. E rfrfé quoq; mala fors incidit

Bederico

SVI TEMP. LIB. XXXIin. 283 federico Cartih regulo:if quiim Vdßio cxpïordtitm du^ eeretur,àus Idteri hieran,/clopettigUnde tTdicäui efl. Scd CiihoftittdgHitdiflrocid(iiClt;£fitréminimcretdrddbat,qu!}i ipflcumpducisexplordturairet,z;rin coflgt;céhi' uolitdntiü undiq; NntniddruntjCundfa ocitlis pcrluflrdret, cd quidem dtiimi cofldtttid,ut db amicis grduioribM fruflra ddmcr,crc= tur, ne minorüduca munidtdntofuo,pubUcieq;fdlutisperi ciilo ufurpare ueîlet. ïam Vafliuf non longe A Guletd lcgio=z lies promouerdtfCrebrispdßitn obliquisflflisfinuofe perdu (lK,crcbflitutifinuiiitionibtis,ut tiità inilites ccmedrc, in opereq;uer/dri poflèntiGr continuas tormentorii hoMiit iihtspduefleredefînerent.FdcicbdntdUtëopiisnoferuimos doremgeSffedmilitesipflomnium ordinü nidgito quidécü ldbore,uerum dldcritdtefinguldri,utpote quibiK Ctcfdr prit fens dc indcfeflus eflêt ddhortdtor,Grpleriq^ duces certdtiin ligonibns,Grbatilispromptdsmdmis admouerent. Erdte^ nim CKtenfle mv.nitionis ingens If dtium.ndm Cicfdr nequa^ qiid propere,fld pduldtim proflrédd operd cenfuerdt, ut tu tô produci milites cr tonnëtamurdlid opportunefubuebi, dtq; indeinuddihofles poflint, qui nihil omnino dpud noi ftrosreiniflùm,dutpdulo negligentius munitu eflèpdtiebdn tur.TdntosflquidcmJfiritUi bdrbdripradones flbidefum^ pferdnt,ut ultrô trumpcre,çr noflros dd coferenddsmAnus prouocdre,dccedereq- propius ai mwiitiones, dtq- cm fub^ ire dudcrent. ïn primu creéh dggerisfi'onte,priecipuum flbi locum depopoflèrdt Sdrnenfls regulus,cldtus fledkitie uir» tuttsfdind,quant Peloponnefldco ( ut dtximus ) bcüofuerdt ddeptus.Isrotundi ambitus dggerem,muralis inflar propuai gnaculi ,fedpdulo qudm ex difcipltiM oporteret dnguflio rem erexerdtiiidin in media tdberMeulum jflcndidè ex»

Oo ij

PAVLI lOVtr HISTOR.

teiijum,firmè tocum loei ß^atium occupabdt.Mra bititc 2crcm,^Mnc[ua)ni(r{iè,co}:orta fudicontulerdt.Sed uir lt;e^ quodaior,Qr pdr.md£ budif aitidioi^quum fvrtè hoftes in corißtcSium fe dedtßent,quin in eos ronßflim erunperet, co tinm non pocuit^Salecus enim aufu aftuq^ pimtico mfignP!t cumdele£iAßtorumnMnu,dd{iU'S muniuonem excelfotd^ berndculo confßicudin aduolarat, ntdgnumq^ repentinit tumultum apud noftros excitdrat, ßc tamen ut ßclopettorti ghndibics repulßu^jcoddlufq- ße rccipere uideretur.Tum ue rbSarnenßs^uibufdampriefedorum ßiorum contumelios fe appeUatis,cjuèd éos timidiui er cunddmiut egrtffuros er ßibfecuturos dppdrtret,m hoflem cdüidè terga ucrteita tem,irdßruidui eriipit,obuios dcriter uulnerans atq^ pro* fternens,fcilicetutfdtofuonon mboneflam uiam dperiret. ItdSdlecus noßros ßdtiiindgno interudUo d c£terls dißunlt;i äos,edenlt;bej; Ctediopportunosuidens, ddfuos conuerßis, milites,inqiiit,qudm exoptdflis de hoße pr^eddin inddgine cldufdni tenetis,proindeconiiertite ßrrumßrtiterq; pi/gmh te^Ht nemo ex bis duddcnlis tironibus uiuus dut integer end* ddt. Nec mord conglobdittium ßß edfuit impreßio,dtque iS i» hoßem impetus,ut noßri pduciores dditerfus multos non diu reßßerent,ßd tumuUuoßßime tergd ddrent. Sdrncnfis ipßdntedliosdcerrimedepiigndns,ctm Belingerio dßitte fuocobortls pvifßälotruciddtur’.reliqui edndein infugdop preßi Fortundm ßubeunt. Cueteros intrd iminitionem confu* gientcs,irretitosqi tdberndculi funibus,quo minus expedis tdßugdß reciperet.TurciO diiddüer intruntes contruciddt, à quibus drgented ßtpellex ipßus Sarnenßs propere direptd eß,necpfuitquißqudm ex proximd Hifpdnorum ßdtione, quifdtisnMturefocijsperturbdtis erproßigdtis opem tule rit.

SVJ TEMP. LIB. XXXlIir. îSÿ ùt Yemntenùn Hißgt;Mos(bciorum Italorum cladem no om nino triftibiM fpcSlaß'e oculü, tanquam bono iure indignati tes,quod propinqu£hojli, ideoq^ periculofgcuflodii locH arrogantst quadam Sarnenßs defuinpßjjit,qui nouutpro~ pc miles,quanquàapprime nobilis çy ualdepugnax, id am biiioj'iusquant deceret,primihonoriscaufa à Vaßio mpea trajjediccretur.capureiuscti dcxtra ad Barbarufjdm delaa turn esl. At iioftri,barbar A ex fucceßu eius diei Utitiain créa bris tormctoruin bombis celebrantibua, magncpere trifles, uix aniinis accepti incommodi ignominiam fuftinebant,que rebanturqßtidem ab Hifßanis nequaquam alacriter futjjè adiutos. Sed Vaüiusfqua tmltum nalebat,molli oratione af fiicbseilconolatuSjßcut eos nonuirtutehoüium,(cdipfoa rumçyprieproperiducisteineritate contraélum futffè dca V trimentumoßenderct.Verumidtotum,quodinale auljiictt turn accidiffêt,probè expiatum uideri ip fa duels c£de,quito tins acceptiincommodiauthorextitijßt.Proinde confirma rent anmos,(yquicquid dedecoris ejfit admijfiim,noua uir tute farciendumexi^inMrent.Hißranosautcm feucris caüi gauit ucrbis,tdquam parum mifericordes, quod nequaqua amic£ergafociosuoluntatis,fuffiitione)nparandiodiiplea tu.m,leui de caufa prJtbuiffent.Sed Fortuna non iniqua,plea runq;libidinebonapariteramp; ma,la inter mortalesdi/fiena fare folita,id Hiffianis no indulfit,utab heflerno infiifh uul nere,diu focios contcmnerent,par enim eis dedecus Tabaca ches attulit.Sub auroram nanc^erumpens te(ÎD,cf fiftinaa to procurfu Hiffianorum munitioncsadortus,ufq; adeo ucz hementerüationem perturbauit,utconfcenfo aggcre,alia quotdefides cr operis labore fifibs,alios repofita repetena tes armafinfijfa opprefierit^clatnoreqiedito reliquam eu»

Oo iij

PÄ7LI loxni HISTOR.

fiodi£ ntäiMm ucddepertemtätergii däre cocgtrit.At^; itti 'Biirbdri momentotemporiffofforijs potitifimmtntK, ZX rapto Francifci Sarmcnti uexiili},c{uod erat inßinjmo agge redeßxf/,interft':'io^; inßßa Mendefio cobortiiprteß^h, quiab multo abdominegrants,fugäcapejjere necininerat^ nmltis :mprouißoc£ßs ey uulnerati^, pritKßcrecepernnt, quam aitxilia adcnrrentinm cohortiufiiperuenirent. Adcur ritçyipÇeCiitfararmatu^adtumuUnm totts eaßriiexeita^ tu, feuere increpitii,(iui commißumftationls loctm trepi^ dèdeferuiffènt, çyufq; adeofegniteretfupinè cuflodiatob^i iffent,aduerfnt eum hofte)n,quifuo aßu,uelocitate, atc^ att dacia repentinus,çy inÇolens,crferox,à, peritif ipfis^ pr£=: fer tim ueteranis,niß temerè contemnendtis uideretur. id in^ ßgne editumfacintMpudorem Halis abude deterßt,quitdet decns Hi/ßanis opportune cominunicatum uiderent, çy eo quidctn acerbiore aduerß euentus forte, quod ueterani di^ fciplinxparum memores,aliquanto inufitatius er turpius deprebenß,c£ßq;fuiffent,qu'dmltalityrones,quicommit^ tendfpugnrßudio,temerè progreßi, (y elici er conferto certamine a, multis trucidarifaeile potuerint.Sedato tumul tu,Vaßius ueteres pr£ßilos,primorumqi ordinum centu^ riones in tabernacidu uocauit, conuerfusq; ad eos, uiri, in^ quit, dlioquifemperßrtes,qui multas incbparabilesq^ui^ (Iorios mecum Cjtfari inuida uirtute ueßra peperißis, pan cis omninouerbis col)ortandinidcmini,utpriüinum /ßeda tiimq- ßmper beüicum itigorem ad animos reuoce'tis.tn uo^ bisenim(ut uideo)quodpiget,pudetq;,antiqu£ partrlau^ dis memoria p enitus rcßixit,erinfolito metu obtorpuernt mdnus,er noua pigriti£ corpora elanguerut, ut no bortim inerminpradonu infolentiÖ,ueüro ßrtiaufu ßenanda uin èdcan’’

SVI TEMP. LIB. XXXIIII. 250 dicitnd^cj; putetifArrißflis, ntiionuüi obùéidt,htrifociorît Mäu/ßicat^ prompUtudmii coniunâÀ eu pœiu temeritatéi Atitlihoiieueürdincuriddegenereq-,ßgnitie iure optima rident,ßc^UthocebmunededcciK,ue^o prxfertim aliquo celebricrpulcbcrrimo faéb) abolendum eßißtteumur.Cett feoitdq;cr feuere iubeo,ut ad nouam paranddlaudem, ar^z ma at^ animos quam primu préparais,et hoßes,ßrurßa laeeßditt,crmunitiones tentent, eruptione fabîafodiendo eoruminermiape(kra,amp;' tergaciedendo,male muléiatos intraGuletlt;e portü copeïlatis. Strenuè inflantibus atq^ prfit metibusfortaße aderit Fortuna,ut immixtiperturbato ag= mini,munitiones intretis ßmul er occupetia, in quibua ipfo rum ß}em omnem repoßtam uidemus.Quödßhoe fecus acs cidcritcpi 'amß^erädum ßt,ßtltem cum Ciefari, tum mihi de* cori(^ue{lro,uelhocunoinßgniconAtu abunde eritfatisfa Hum.Adeacontinuo Aluares Gradeus,Cifncriua,Roderi=: cusqi Ripalta,er cum his Sarmentui,F)idacus Abyla, Fran ci/cusq^ Ruitins,reßgt;ondcrunt,fe ußj; adeo prxflantemope ram nauaturos,ut in ipßs neq^ uim,neq; omnis pericuU con tcmptum,autexpeHat£ qujerenda: laudK ardorem,uir{i ßr tibiM impigre pugnare folitis dignum deßdcrarct. Nf c B4r=: bari aduerfo noürorum fucccjfu clati,quin eadem confuetu, dineaudafler erumperent,plttstriduimora conquicrunt, meridianoq; temporeGiaffrr,cuiid munusßrtc contiges rat,cum lanizeris, Aßorumq; iaculatorum manu,fuperio res munitiones inuaßt,ratusfe ea hora no{iros,cum labore OperiS, tum folis ßruore conßdhs, in üatione fegnes er imparatos aggreffurum. Idin Barbari inopinantibus no=; üris,utiremilja paßim cius ßruentißima: hor£ cu^odia, ^Sgerem confeenderant, er certatim in fubicHos undiq;

Oo üij

PAVLI loxni HISTOR.

gldnlt;ies,(kgittM, er IdpiJes conijciebdnt, quuin exfemph ddleucmtymp.monvnfonitum fclopettari) noflri /icittifue m imperatum,duo!gt;usßmul locii cruperunt. His Vaßiui fubßdidrumdnü ex galeätis thordcdtisq- miliUbiis,quid^ IdbitriiSybreuioribui hdßis,Mt parteßtiiif lato ßrro, Ualo:* rum conflictudiiie remgererent opportunefiibmißt. PImIü-ges (lutefuoordine compoßtM inira munitiones conflituit, ut ß cjiiid leui armd.tur£ durim dccideret,edin reßretem pe* des recipercnt,crdd pugnAm pdrdtißnuil cdiird tuerctur, captif; certdminiscuentumexpe£ldrent. PugiMtum eß u=! trin,j^ß(mmdcontentione,ndm tdnizeri qudnqudm grdui noßrorumimpetu repellerentur,uti milites pro dignitdte pr£toridni fui ordinis nufqudm tergd ddre ßoliti, non mul« tum conßdntid dutuirtutednimi noüris cedebdnt.Sed Gidf* ßreipfo,quidntedliosdrdentius dimicdbdt, duobus ßmul gldndibus trdieólo,cddenteq^,ord conuertere,ßugdmqi re/ßi cere cceperunt,amp; moxexpirdntemducem erigere dtq;re* ferre condntes,redintegrdtd ob id dcriore pugnd, quum dlij fuprd exdnimem utrinq; cecidiffent,cffufe infugdm fe ddre codclifuiit,noßristdnto drdore perfequentibus, ut Guletds iiireceptis primis^periculumueriti, qudrtdm ferè fuorunt pdrtem ohferdtis repente portte ualuis excluferint. Veruin hi dcfleólentes uerfusßdgnum,poßicofere dditu,qui no* ßris erdtinexplordtus,intrd mUnitionem fe receperunt. in co tumultu,quc)d Sinds totd miinitionis corond propugnA« toribus egregiè muniuißit,pcriculoßis dtq^ difßcilis noßris receptus e^ ddtus,Diddcusq; Abyld noueUdriA cohortisße gnifcr,inhoßili dggere uexillum deßgeredufus,multis ß^ mulgldndibus pctitus,crfdgittis conßxus occubuit.^eque turnen ucxillopotitus eß hoßis,quunt tlludproximus miles

(X

SVI^TEMP. LIB. XXXIIIL 151 ex occupantiu manibut intrepiiè rapuijfet.Rodericus ([uon queRipakitcriißiorisfclapettiglande,coUifd uehementer giiea,graueutilnusaccepit,multoqi: plures è noftrisinre^ ceptti quÀm in pugna deßderati funt^quonia è tota munitia ne Uarbari oinnis generis tclaç^tormentacquodextra fuo rum periculum anteatanquam in permixtosfieri ncquiue^t raDcertatim contorquebant.Eo tarnen die Barbarorum ait daciaegregièreprelJaeüyGrjfies expttgnandis munitionis noftris non obficure priebita, quid ex propinqiio munition nisnaturaconfideratiusexplorata,certain uiéhriam ag^ greffiirispromittere uideretur, Ham ea inter omnesendta erat opinio,aliquanto infirmiorem effè,quant credcrentGn let£nuinitionem,perfuafum^ babebanteo aditu,quem dh ximus,poüico,Gr’nofi:ris incognito,per ftagni marginein irrumpipotuifiê.Qua de caufa Sinas animaduerfo agges: ris uitio,qiibdnon ejfiet perpetuus, nee lateritio £dificio co iunélus,nouumamp;fubitariumex remis nMnimentumeregt;i xit.nis eniin longa fierit huini defixis, cr funium loricula, tranfuerfbq; kuiorum aficruin munimine confibulatis, in« greffiem priefepfit,ne aut intrare hollis,aut fiuosex obliquo intercedente paludis parte conjfieflos, certis fclopettorum idibuspetercpofièt.AtCatfarpaucisdiebusinipfio reruap par atu deliberationeq; con(umptis,üatuit nonefiè terendu tempus,quinprotinusGuletanisuimomnem,Qruerüter9 roremadmoueret:mttlt£enimeuresad expedienda cofilu uebeinenter hortabantur,fiuoru in primis animi abundè rç i}ituti,hoftiï( uero non uano plané metu perculfi, quos no^ uoprefidio erigiinjjgt;c,confinnariqinolebat. Didicerates nim uaria Humidaru agmina mercedecondu/la ad TunetS approptnquarc, contra,fiuos aducrfa tentari ualetudine,Ht

PAVLI lOVII HISTOIt

f ote ^ui interdiu immoderdto folii /rruore torrerentur, M ilu uero largißimo cali rore m4iefd{ii,aftrtéh5, amp;nbsp;props gebttif drtubus rigmnt,nec aqua duld dutplané fuiui leud d£fitif deßdtriit expl€rent,nec exoptata itgris recentii obfo nij fubßdia claßis pr^beret,militari nalt;^ indußria effbßi to to littorc putei, çr aduarte ité turrls latices in iucunda fal fttgineredundabandßc ut legripariter incolimes,comz prefßa acrioribuspomii ßti,facile cotabefcerent, quaquain his malis C^far inßgnipietatis cura liber aliter obuia iret, et Terdinandus Gonzâga Sicilië pr^ßdus,reru propè omniu aduerßisinediäcrßtim^imminentcsc^ morbos opportukA priießdia,onuftispluribusnauigijs incafira iÜicofubßecuttt rus traßnißlßet,cr Alarco îieapolitan£ arcis curios, copie ta ingenti naue,pari {ludio ad Ça far ê eßit proßdus. lam e= nimAurian£claßis,'liißgt;anica:^ prafertim nauticus panis mucoré carie [entire coeperat. itatj^ ad idus Iulias promo t£[unt munitiones in conß)edum bofliumjprolatusg^ om» niftormentorum apparatus.Hxcomniaprotegebat oblon ga nuinitio exuimineiscorbibus ufitata ratione conßdis, O“ ligneis item uinarijs dolijs, qu£ arena fola compleban= tur,quègt;d Aßicne [olum bis in locis^neq; gkbam neq; ce/fité ad opus faciendum pr^beret.Auria [uo ufus munere a mari oppugnand£ Gidet£ negotium [ußepit^ta totius claßis diiti ßsordinibus,utro{lrat£nauesßbiperuices tripartito [ue cederent,diff)loßsqd°^gt;^^'disc£dendo,ßquentibuslocum Harent,maiores uero onerari£q; naues idoneis in locisad ancoraa conilitut£,exca{lellis prorarum e^puppium, cr ab excelßs fummi mali car chefjs iugiter operam nauarent. A terra autem tribus m locis tripartito pariterßngula mu^ nera,diuißs inter fe per nationes copijs, vaßiuspartieba»

turj

SVI TEMP. LIB. XXXIin.

tur, ut ßngul£ äcics ex tequo attributi läboris onus, or /be^ ratig lundis fruilurn fentirent. ^unquam ab ulla hominum memoria, pofl^uam tormenta ad excidium bumani generis repertafunt, uelacrioreui,uelmaiore apparatu,exaâio=s req^ diligentia, munit us ufquam locus efl oppugnatus. Tan tocnimcrepitu,ddeoq; borribili reboatu,fra^r ingentis terrg motus inftar eft editus, ut non quati modo cr grauif-fimèconcuti,uerum tota paßim terrahifcere,amp;iamiant mertales abforbere uideretur. TAare autem quad modo tran quillitatem pacatigquorisoflcnderatfluiluoßus concitata ri in orbes, remotaqi etiam pelagi /ßatia, repente excitata ßauentißgt;umaconturbari,lateq;firuerel]}eiiiirentur,quii caelum fuperßifa tot excitatis ignibus fumea caligine, om^ niumoculiselfctereptum.Ab auroraad meridié maioribus colubrinis nufquameß ccßatum. Itaq^ turris cum adiedb fuo antemurali terebrata undiq^, crpcnitusdiffraéla^c concidit,ut tormenta fuis appofita ßncßeüis, horumq; li= bratores, corruentium parietum, cr profcifi teftudinis ruinacontegeret, munitionescj; circum omnes, nudat£ pra pugnaculis latè paßim perfojfeatq; dißeiillt;c, non omnino difficilemnoüris afcenfum pra:berent. Hisad accetidendos animos cucuUatus faccrdos crucifixi Chrifli feruatoris lU gneam imaginem prgßrebat. îgt;}ccmora cohortes quibus ßngulisfengfcalgerant attributs, eo ordine ut turn hoililé nutnitionem inuadercnt,quum ßgnum tubarum cantu eßet datum, noilrorumcp tormenta ceß'aßent, cohortante iuben te'aj^Cgfare procurrerunt. Nelt;j; diu Barbari,quanqum in fubeuntes tela omnis generis, naualiq^; artißeio mißilent ignem tenaci fläma armis adhgrentem conijcerent,uim nos ßrorum tanquam terrefafH, magnaq^ inirorßis obruti cla^ de

PÄVLI lOVn HISTOR.

Sef^illlntrepotueruntjfedoccupMam i fiandentihtu mo* niaonetn, amijjä /jiedtjriifwnifdefaere, pr£cipitesqi fi tn fitgain dare co^iäi funt. Sindt ipfe cum ducibus ponte Ugmo feeiecit in aduerCum continentem, l£uo^;littore intenta curJùTunctemprofugit, quo itinere malto muximn pun fiommfefeproripiebiit. Alijc£ßpulfiq;inlidgnufn detrn debdntur,quot enutureconAntes, er dextrilittorttappe^ tentesmArginem^Uil^atiiéquités, amp;nbsp;fclopettjrq prxfcr-tim, uenatorid cojuetudinepdßim opprimebdiit, tdntd con feéktndi uoluptdte, ut totd pdlut 'ßdrbdrorum cddmeribut conÜTdtd. uideretur. t^oCtripducis dinißis, omni tormentor rum dppdrdtUjtotdq; idmpridemfubdu{iil(utdiximus ) ho ftium cldße ßunt potiti,quo nthil iucundiut C£fdri, Hdriddcs no uerodcerbius decider: potuit, gementibus pirdtis,qni mdrif, GT totiut HAuigdtionis ficultdtem, qud und mdximè Udlercntjdiniß/Jequerebdntur.Confldbdt cnim Bdrbdruf^ fdm in dncipitideliberdtione dliqudndiu ßetijfe dmbiguunt, tuereturne regnum terriürimdiM, dit ip fam potiut mdris poffißionem retineret, qua ipße db ineunt£ £tdte,fdéloßes pius¥ortun£ßu£periculo,duo opulentd regnd,Gr longé ddrißimdmperiti£ nAUdUs exiftimdtionem eßet conßecus tus.èedinfuperbodmbitiofo'q; homine uelimprobdntibui trierdrchispr£Udluiffeconßrmddiregni cupidhtdtcm, tum mdximeßbidduerfo Pocne)rumßudio,qui dlienigendm, et multd cruentum c£de pr£donemßbi regem impoßtum dbo tninAti,rediturum Muledßem expedabdnt, quem ueteres dmiciexTunetdnisexpeterent,^^“ pr£cipuus inter tiumi^ idtduunculus Dordxfereduibirü polliceretur. Verum eg) foßeddbipßo Auriddccepi, Bdrbdruߣ,nihtlfdm£ de dd=: uentuC£fdriscredenti, tempusomnino deßui^e, quo cldß

SVI TEMP. LIB. XXXIin. I9Î frmdeducereatq; inüruerepoffct:namqu£ intra Gulet£ fauces reduéki, in ipft paludis tutaftatione feruubatur, ni^ ßmagnoer^tarum crfiiniiimmclimine,longoq;nulitum Cr feruorum remigum labore extrabi, apparariq^ non pO’t terat. igt;]eq;enim Barbaras uir acutus, ac utriufq^ militie peritißimus,utrobi^ficopias diuidcrct,rem iußisuiribuf Cr bona Iftg^ipojlè iudicabat. Ciua de caufj,ßcuti lupe^ riorebbrodemonürauimus, nouum intra paludetn partît tßicere, mareq; apertum nouts faucibus ad occafum excaua tis immütere cogitarat, cr iam magna ex parte perfecerat, ut expeditam inllruflainq^fuisarmamentis claßem,fectiro in[oco,crundiquetorm€ntis pemmnito,contineret. Sed turn pertinacißime uacantesn operi, cr paßim ueteribus Carthaginenfismolis reliquijsoccurrentem Aquileges deter tuerunt,affirmantes,exiguo tempore futuru,ut Guletamit nitioacötincteabßciffa,etreda{iain infula forma, nouoter reftri prafidiotß ufus pofceretxonffrmari atq; defendi non poff'et,crallidentis maris fluilus,perflante AquilQne,flagv nïi inuefiis arenis obliinarent,exaggeratis^ uadis ,fummiie utilitatis Tunetananauigatio toUeretur.Ca:teru Barbaruffa tanto accepta incommoda perturbatus,crexterritus, ue^ nientemadßecumreliquislud£um,ita turbido infeftoépfft percilio excepit,utignauiam cun{tis,fccdumq; terroremni mis propere conceptïi exprobraret,grauiq;admißidedecoK ris cortumeliaprofiqueretur. Adea tarnen Sinas pro omnbi busreff}ondens,liariadene,inquit, qitam diu cum bomini* busarmatis certandum nobis fuit, uti plane fcis, nee boffes diffitentur, operam exiflimatione noïlra, cr tuis aufficiis dignam edidimus,ubi ueró nabis cum diro Satbana,furij5^ tius infirnalibus,qui in nas horribili cum ineëdio terr£ mo^ tum