H, BVtLINQERt
ADVERSVS ANABAPTISTAS LP BRI VI. N V N C PRIMVM e' Germanico fermoné in Latinu conüerfî* per lOSiAM SIMLERVM t I G V R ï ]St V JÃé
ÃLbNCHVS pnccipuorumcapituni^ qux in hoc opère tralt;flantur,Pra:£agt;^ tioni authoris fubiedus eft.
kAHua tnam
R V M APOLOGIA,:» J«» caufas tx^onunt curno ad ectleÃasfeu jderos cietut noÃros accedanf,iodem interprète,
'Ã'IGVRI APVD CHRISTOPH. Frofehouerum. Anno M. D, LX.
CLARISSIMO VIRO»
PlETATE ET SAPIBNTIA præftanti, Vuolfgango Vueidnerolu reconfultOjIofias Simlerus
s. D. P.
REDO ego plerofc^, qui da D.Heinrychi Bul contra
Anabaptiftas Germantcèe» ditos, óó à me inLatinamlin guam cóuerl'os,uiderint,admiraturos cur illefcribendo et ego uertcndobunclaborë fufcipere uolucrimus. Nónulli enim,boni quidem uiri,fed non fatis in rebus his uer« fati,arbitrStur Anabaptiftas cffe genus ho minumnon admodum malum, Slt; potius erröte quodam ac nimio ftudiofandimo« ni3e,nonautem pertinaciauel malitiaqua« dam à nobis defecifte,?^ peculiarem feda . inftituifleâ.Sd quoniam antea alrjs homini-bus exofifunt,ab alhs autem contemnun« tur,non deberi publicis ftriptis odia homi num amplius cotra eos cxafperari; prxfer« tim cum tarn multa haäenus aduerfus eos
aa a
E P I s T o L A confcnptafîntjUtnûcnon opus fucntdw DUO nouum laborem fubire. Altj ucro Ana baptiftas oppugnâdos eflciudicant,fiC eo^ rum dodn'nam peftilentem eflenornt,fcd exiÃimant malum hoc Anabaptifticû foH Germamæ noftrac proprium ÃC pcculiarc cflcjaliasaût nationes efle immunes â con» tagione ÃC labehuius erroris. VerQ utric^ mco iudicio longe à ueritate aberrât. Nam quiarbitranturnihil omnino contra Anas baptiftas fcribendum fuifîèjhi nccpdodri» nam neep mores inftitutacp eorum exadc nouiffe uidcntur,fienim hçc diligêter per* ipexiflenr,longe aliter iudicarent. Qiiâuis enim nónulli Anahaptiftaruminfigneshy pocritæ,fîngulari fpecie fandimoniæ fe ro ram populo uenditent, tamêreuera hoc ho minum genus cum fumma infeitia coniun ôam habet incredibilê quâdam opiniones habet quibus ÃC fidcslabefa» ôatur,amp; Refpublicæ bene coftitutæ euer« tuntur.Etcnim ficut uere copiofe in hoc libro exponitur,praîcipuûfidei dogma de graruita iuftificatiôe per Chriftum, pleritp eorum impugnanufacrafcripta ucterisTc fiamenti aboient : minifieriû ecclefiaccon-uel»
HVNCVPATORIA.
UcllunnCacramentorumufumno rede tra dunt ; ut nihil nunc dicatn de horribihbus dogmatibus Seruetanoru, Libertinorum, Dauidianoru ÃC fimilium Anabaptiftarü, qui omnes immanes 2C horribiles blaiphe. mias palam docent.Prætcrea uero fparjSt dogmata quæ tollut ciuilem focietatêâ.cuiuf modi funt illa,De Platonica comunione re rum,De non iurando, De non exercendis iudicqs. Dp non adeundis magiftratibus, De comugqs no rebaptizatorSînecç enim hæc ignota funt. Vident omnes quam diffï culter retineri pofsit Politica obedientia,.ft uel maxime orneturtutcerte Paulus eâho norifice pratdicat. Quid uero futurü eft fi infanis ói furiofis illis licentia detur reuel-lendi omnia uincula humanç focietatis'^Di xit aliquando M.Tullius,religiones, pote-ftates magiftratuum,leges,indicia,iurifdi» dionem,fidem,remmilitarê,ærarium,tan quam fundamenta Slt; mêbra bene confti« tutæreipublicæ, principibus uiris tuenda amp;nbsp;uel capitis periculo defendenda elTc.Ha rum aSt tot Slt; tantarurn rerum cum hoftes amp;nbsp;inimiei fint omnes Ãnabaptiftæ,merito etiam omnes uiri boni fefe illis eorSep pra« aa J
E P I s T o L A
Uïs dogmatibus opponunt.Nec^ ucro alio rumlibri iam olim editi,BulIingerü ab hoc labore fufcipiendo auertere debuerunt: c3 cnim illi fubinde nouos crrores uctcribus accumulent, óó ueteres etiam augeat,noua quoc^ S)C fortiora mcdicamina huic malo curando adhibenda fuerunt.Necà ego nSc opus hoe laudare ftatui, ne forte tanquani domefticus teftis fufpcóus fimihoc tarnen affirmare polTum,ct bonafide pollicen,le=« diorem piö dC diligentem poft multos pre» ftantiflïmorum uirorum libros, qui ab illis contra Anabaptiftas fcripti funt,hüc quoqj non abfcp ftngulari frudïu Icdurum cHe-Si qui ueroarbitrantur hcc Gcrmanicefcribi debuifle, non autem inLatinam linguatn conuertijquod Anabaptifttea hærefis Ger maniac peculiaris fit,falfam de ipfa opinio-nem animo imbiberunt-Etenim non tantS noftram Germania peftis hæcinuafit, fed Italiam et Galliam iam duds peruagata eft, ôf nunc etiam renafeentiapud Anglos ec-clefiac Chrifti plurimum negotij facefsit: quin Si^ in Belgico ac apud Batauos SC Fri» ÃosjöC in toto ill o tradu.quem nos inferio rem Germaniam nominamus, plurimum eccles
HVNCVPATORIA.
ccclefias turbatpr^fertiin poftquam Deus ex hac terrena in cÅleftem ecciefiam uoca uit pietate 8^ dodrina celeberrimos uiros, D.Ioannem à LafcOjSC Martinum Micros nium, quifortifsitne Anabaptiftis Ãd om« nibus alijs hæreticis reftiterunt. Det Deus fuç ecclefiæ in illis rcgionibus plures mini ftros,qui pari pietate,fide et eruditiôe,hoc damnum quod ecclefiahorum morte acce pitjCopiofercfarciant. Etfiautemilli Ger« inani îunt, tarnen noftra dialecflus adeo ab corum fermone uariat,ut non dubitem me multis rem gratam fecüTe, quod hoc opus inLatinam lingua tranftuli.Equidem non ignoro in omnibus ferè ecclefijs, Dei bene ficio, dodos ôd fideles miniftros effc, qui fuo Marte cum Anabaptiftis decertarc, ôd argumenta corum confutarc poftunt. Ve rum Anabaptiftæ plcruncà tales fugiunt, 6d clam per domos ferpunt, atc^ priuatos homines ôd fimplices clam ôd aftute aggre diuntur,qui fi hoc fcriptum diligêtcr legcs tint,melius ipforum infultumrepellere po terunt. Deinde ipfi quocà dodiores eccle« fiarum miniftri, multa in hoc opéré inue-
, nient,quat uel ad hiftoriâ,uel ad refutanda
aa 4
E P r s T o L A
(dogmata pcrtincnt,quac ipfos iuuare pote« runt:quin etiam cum ui'dcnnt ali'arum cc« cleÃarum dodores in oppugnandts crro-ribus cum ipft's confentirc, hxc ipfa cocor dia confcnfio in fide baud dubie illisiu-cundaerit. Nulla enim harmonia fuauior eft piorum SiC. fidejium orationc, qui in ca» dem ueritatis pietatis dodrina per tam diuerias orbis partes concipunt QC confen» tiunt. Quamobrem non dubito me ptjs 0« mnibus qui Germanies fcriptupi non pof funt legere, mea hac translatione gratum
acceptum officiu præftitifte. Et quia no» lira ætate quotidie multi libelli in luce pro deunt, Principum 8C dodorpm uirorum titulis inferipti, inquibus atrocibus uerbis ccclefîænoftrçhçreiêos damnantur,8C A' nabaptiftisjà quibus alienifsimç funt,adnu tnerantur,Iibentius hunc librû in Launam linguam couerti, utexterac quoc^nationes uideant,nos ab Anabaptiimo SC altjshære fibusjde quibus falfo accufamur, alienifsi« mos efle. Tibi autem, uir clariisime,hunc tneum laborem,quamuis exiguum,infcri5 here uolui. PrimS,propter fingularem tua pietatem,qua ueritatem agnitam badenus
H V H C V P A T o R I A.
firmiter am plexus, SC for titer arque ani« mofe confeflus es: neeg uel fenedutis infir mitas,uel multorum contumeliæ ÃC conui tia,quibusueram dodrinam profeindunt, tuam coftantiam ullo modolabefadare po tuerunt.Deinde propter eximium amorê, quonofträeccleÃam,fcholam amp;nbsp;rempub» licamcomplexuseSjSC hûctuum animum huiufmodioffictjs dçclarafti,ut omnes no. ftros tibi obftridos habeas. His omnibus accedit amicitia nô uulgaris, qua focerum meum, mibi cqlêdiflîmû,D.Heinrychum Bullinger«, omnem^eiusfamiliam, pro-fequeris. C^iamobrêut teftarermeâ erga tegratitudinem ÃC amorê propter hacc tua {»ublica et priuata officia SC beneficia,hune ibrS in tuo nomine apparerc uolui. Spero enim te,q«i ecclefîam noftra femper ama. fti,hunclibrum,in quo ecclefiæ noftredos drina contra Anabaptiftarum uarias hærc fes defenditur,non modo probaturum,fed etiam contra aduerfariorum calumnias de fenfurum cfle. De mea autem interpreta-tione nihil prædicare poffuminam in hoc libro urgentibus typographis ita mihi fefti nandumfuit, utuix femel fcriptarelegere
EPIST. N V N C V P.
poflcma'tac^ facile agnoico, multas dtcêdi formas Germanica phrafim redolere, idcp CO magis,quod mihi no longe à uerbis au» thoris recedendum putaui. Interim tarnen fpero mefenfum authorisbonafidereddis difle : QC quoniam hoc in interpretationc potiffîmum eft,fpero etiam pium Ledore ueniam mihi daturum,fi no ubic^ pura aut ornata mea didio fucrit. Te quidë uir cia» rüTime, qui pietatem elegantiæ orationis anteponis, cupio in hac caufa patronuni mihi efle, ÃC alios quoc^ monere, ut non tam uerba quà m res ipfas fpedent. Deus te unà c5 uxore honeftiflîma incolumem 66 firmumdiu conferuct. Tiguri pridie NonasAugufti ij6o»
AD
AD CLARISSIMVM VR
Rvmgeorgivm mvllervh, ampliffîmæ RcipiiblicæTigunnæcon-fulem dignifsimum, H E1N R Y=
CHI BVLLIN GERI
Præfatio.
Honest quod quenquam ofc fendat,q» no Ika aetate, qua Euan geliumitautab initio praedicari coeptutn eft, fimul quoc^ Ana« baptifmus 6à aliae diuerfac 2C contraria do« dfrinae atq; dodores exorti funt, quafi Eua gelium caufahuius rci, tdeoep etiam in cul pa fiuac propterea fitfalfa, inquiéta, coten tiofa ÃC feditiofa dodrina: ficutinonnullos hacc diccre non pudet.Etenim Chriftus do minus in Euangelio inquit, Regnum cÅ« lorum fîmile eft hominifeminanti bonum fernen in agro fuo:dormictibus autem ho« minibus uenitinimicus Ãà feminauit nia inter triticum, amp;C4 Qua fimilitudine a« perte oftenditur,falfamdo(ftrinam non ex Euangelio,fed ex Malo pet hominum ne«
P R AE F A T r Oî gligcntfam focordiam unà cum EuangC li'o crefcere.Quod fî Anabapttftçpnufqua fuum Anabaptifmuminchoarent EuangC lio adhacferunt ôô de illoglohati funt/anie hoc idem D.Ipannes refert de quibufdam hominibusfuitemporis, qui Euangeliunï amplexi funt, non autê perfeuerarunt, ab eo defçcerût 8à iedî^as inftituêre, ideo^ deiîlisfiçfcribit : E nobis egrefli funt, fc3 non erant ex nobis: nam Ci fuifTent ex no« bis,permanfiflent utiqp nobiicum: fed hoc fadSeft, utpatefieret quod nô fintomnes ex nobis.Similiter nos quoçp dicimus Ana baptiftas noftra çtate à nobis egreflbs elfe, non autê ex nobis neep uerc Euangeltcos fuiffe.Quamobrem Euangelium nihilofflt nusuerum fyncerumeft,ctiamfî multi non credunt Euangelio, neep perfeuerant ineojfcddeficiuntö^ fcdasinftituót. Etc* nimhi feipfos lædunt,Euangelium lacdere aut ob(curarcnonpofrunt.Ipflsquidê oh* feurum eft, fua tarnen natura perpétua ôt acterna lux eft, quod Si D. Paulus his ucr» bis teftatur,Quodfi obtedum eftEuangcs liumnoftrum, rjs qui pereunt obtcdûeft» In quibus Deus huius fteculi excæcauit mens
P R AE F A T I o.
Wentes infîdch'um, ad hoc ne irradict cos lumen Euâgelij glonæ ChriÃt,qui eft Imas go Dei.
Noautcm nouum eft multas fedas cS Euangelio exoriri,nam hac de re D. Ioan« nes ita fc ribit:Dilc0i, ne cuiuis fpiritui ere datis : fed probate fpiritus an ex Deo fint: nâ multi pfeudoprophetç exierunt in mun dum. Et D. Petrus, Fuerunt autem ôf pfeu doprophetx in populo : ut ctiam inter uos erunt falfi doâores,qui fubintroducenthç refes exitiales,Slt;c. Plurimac hacrefes com« memorâtur à uetcribus,quç ft a tim ab Apo ftolorum çtatc,Slt; deinde intra 4oo.annos inccclefia exortae funt: quas ft quis cogno fcerc cupic, legat Irencum, T crtullianum, Eufebium, Epiphanium, Philaftrium ôd Auguftinum, à quo enumerantur 88.bars refes,que à Chrifti temporibus ufq; ad eius artatem intra 400* annos exortae fuerant: amp;nbsp;tarnen teftatur fe non omnes annume-raffe. Nulli uerounquam,nifiChriftianae religionis hoftes,ex haerefum multitudinc ftatucrunt Euangelium falfum effe,aut cc» clefiam Chriftianam non efl'e ueram ecclc fiam, Clemens enim Alexandrinus lib. 7,
P R AE F A T r o.
Strom, refert Gentes 0^ ludæos ab tmtio ecclefiæhocobiecïfle Chriftianis, ipfosin multas hærefes diuifos effe, ideo^ etiâep rare,Slt; fîdem eorum no efle ex Deo. Idem Chriftiam's Celfus obiecït^cui Origenes bro J.contraipfumrefpondit. Qiiodaute côplures hærefes Deus pafl'us eft crefeere, neep eas ftatimin ipfis l'nitijs oppreflît, id lufto eiusi'udicio ôi. ad utilitatem ecclefiae fadlû eft. De his enim qui hærefcs fequun^ tur D. loannes ait: E nobis egrefti' funt,ut patefteret quod non fint omnes ex Deo* I Item D. Paulus: Oportet enim etiam hæ^ refes inter uos efte, ut qui probati funt,ma-nifefti fiât inter uos.Simul ueroDcusfem perccclcfiæfuæfidosdodîores dédit, qui cotra omnes hærefes ueritatem uerbo Dei defendcrût SC afteruerût, nonnullos etiam bærefum authores SC complûtes ab illis fe» duSîos in uiamreuocauerunt: pertinaces uero conuicerût, SC ita in lucem pertraxe^ runt,ut minus poftea ecclefi'am lædere po-tuerint.Idem autem etiam hodie à Deo fit, quiubicpdiletftam fuam ecclefiam,multis tamenrebus aduerfis SC periculis oppref« fam,adiuuat,ita ut merito omnes eius ope^ raamp;^
P R AE F A T I '
ra ôf beneficia agnofcere debeamus, atcà gratias illi agere,fanani dodrinam amples di,haerefcs ói. haereticos uitare,necg multi* tudine haerefum ofFendi,
Præterea autê hoe quocà neminê ofFen* dere debet quod cum Euangelio non tan* tummultæfeâæ exonuntur,uerum ctiam in paucis aliquot dogmatibus diuerfa fen* tiunt illi qui alioqui unanimes funt 8ó om* nes fedas oppugnant,6lt; fefe ueram Euan* gclicam dodrina Sd Chrifti ecclefiahabere confidunt amp;nbsp;gloriantur.Etenim fi inFum* mis capitibus Chriftianç religionis confen fus feruatur, interim uero in dogmatibus minoris momenti diuerfæfuntfententiæ, no inde flatui debet, totam dodrinam efTe falfam, amp;nbsp;ecclefiam atlt;$ rcligionê laceram ⢠ctTe, ideo^ nóampliusueramreligionem amp;nbsp;ecclefiam elFe. Confideretur enim Fand a apoftolica amp;nbsp;Deo accepta atep uera Chrifti ecclefia, qualis eius Forma QC ftatus ab initio fuerit« Etenim præter haereFes complu* res, qu3e,utdidum,exipFa exierunt,non5 nulla quoque in ipfa ecclefia diflîdia amp;nbsp;diF* Fenfiones fueruntgt;Slt; id ilia ætate qua ecclefia optima £lt; purilTima fuit. Quis enim
P R ABP A T I o.
ignorât difîènfîonê quæ fuit inter Pauluni 66 Petrum, 6^ altéra inter Paulum ÃC Bar» nabam C N am has diÃenfiones facrac liters commémorant, Galat.i. Qc Ad. ly. Simi* liter quoqî ingens difTeniîo fuit in ecclefia de celebrando Pafchate. Nam^ de hacré Occidentalis ecclefiæ epiicopi contender runt cS Orientalibusj ÃC nominafifrt Atih cetus cû Polycarpo; amp;(. rurfus in ipfd Ãccb dente Irençus cum Vidore. Sandi inarty res et epifcopi Cornelius,Stephanus amp;nbsp;Cy prianus non in uno tantum articule difleri îerunt. Petrus Alexandrinus amp;nbsp;Meletiiis, üiri dodi 8^ ptj, contenderunt de pÅniten tia^ Bà ftlius propter cantum contëditcuni ecclefia Cæfarienfi, Quot item diflenfio» nés fuerint inter epifeopos fub Conftanti-nolmp4 fan's teftantur Ada Niceni con-cilîj. Nota etiam efl: ex ueteribus hiftorîjs contentio Epiphanij ÃC Ioannis Chryfofto mi delibris Origenis; item D, Hieronymi contentio cS Auguftino 06 cum Ruffino? deinde Auguftini amp;nbsp;epifeoporum Africs contentio cum Romanis epifeopis,Inno* centiOjZofîmo amp;nbsp;Bonifacio.præterea C'f rilJi, Ioannis Antiocheni 8C Theodore«,
Plura
P R AE F A T I o»
Plura etiamhuius generis commcmorarc poflem,nifi hçc fufflcerent. Fuerut^omnes iftæcotenrionesacdiflenfiones QC diffîdia 'in uera Chrifti ecclefîa,quç tarnen propter has fandorum amp;nbsp;dodorum uiroru diflett« hones à nemine nifi à Chriftianç religionis hoftibus accufata eft ( ficuti fupra oftcndi« mus) non amplius fit uera ecdefia, necp ueramreligioncm QC dodrinam Sgt;C Deum habeat,quandoquidê Deus pads,non con tentionis Deus fit, Quâuis enim fandi illi comemorati ecclefiarum mi'niftri diflenfc* tint inter fe nonullis in rebus, tarnen in prç cipuis Ãà neceflarijs dogmatibus noftraî rc ligionis Slt;^Chriftianæ fidei inter fe unanimes fuerunt, diflenfiones autcm iftae temporis progrefluantiquate 8C cxtindçfunt, quandocç ctiam compofitæ pacata: fuc:^ runt,nonnunquam uero 8lt; quidem fçpius per charitatem fefe niutuo tolerabant,amp; ta men interim fuas opiniones, quas ueras ar bitrabantur, priuatimrctinebant. Omnes uero in eadem ccdefia fub eodem capitc Chrifto fe mutuo adiuuabant, ut unica ea-demtp dodrina diuini uerbi uera religio plätarctur, ôd fupcrftitiones ac omnia que
11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b b
P R AE F A T r o.
fcfc aduerfus Dcum extoUunt defîrucrefi tur aceradicarentur.
Quamobrem eciamà noflraquocà çtatc inter eos qui Euangelium cotra Papatum prædicant,nonullæ diüenfîones ôi conten tioncs funt, non tarnen id nouS amp;nbsp;inaudi» tû eft, nec^ id quod multicodudere conan tur bine effîcitur, nempe eos ideo non efle ueram ecdefîam, necj ueritatê apudfeba» bere.Si nancp uerum hoc eflet, fequerctur ueterem quo(^ apoftolicâ ecdefîam,in qua plures et potius maiores quà m leuiores no ftris contentiones fuerunt, non fuiflêucrâ Chrifti ecdefîamjnetp ueritatem habuifle. Quod tarnen falfum eft,fîcut anteabundc oftêdimus.Qiiare cum nos,inter quos non nullæ diflenfîones funt, in praecipuis do* gmatibus confentiamus,difîïdia in altjs no hoc effîciStjUtnoftrç ecdefîæ non amplius fint ecdefîæ Chrifti, aut ut dodrina noftra non fît uera amp;nbsp;Euangelicadodrina. Nolo autem hoc loco præcipua dogmatacome* morare,nam id pecuîiarem'hbrum rcqui* reretifed tantum obiter 8C breuifsime indi cabo,nofîras ecdefîas et dodrinâ,quç non noftra,fed Chrifti eft, non pofte uerein fus
ipicio«
P R AE B A T I o, fpicioncm uocari propter paucos contre* uerfos articules,quafi fallà c fugiêdacfint, Qiioniam ucroaliqniarbitrantur Ana* baptiftas alias hæreîcs eodem modo per charitatemtolerandas neep impugnandas effe,ficuti ucteres quoque dilTenfiones ali« quastolcrarunt,iubemushos denuo more et confuctudinë uetcris ecclcfiac infpiccrc. V etercs enim etfi comemoratas diflenfio« nés tolerarunt,h3crefes tarnen nunquam to lcrarut,hoc eft eos qui palà m hoftes ad« uerferij unicat ccclefiæ 2lt; comunis doâri-næfucrûtjôi abccclefia atc^ dodrinafecef fionê fcccrunt,amp; peculiarem ac feparatam ecclefiam 8é dodrinam inftitucrunt.Quia ucro Anabaptiftæ noftra ætate talcs haere« ticifuntjuunquam eos uetus ecclefia tôle« raffet,ficut nec alios hæreticos» Itaque nos quoeç qui hoc tempore ecclefiae Chrifti fer uimus,apercamfadionc amp;nbsp;feparationem Anabaptiftarû non potuimus abfc^ offenfa Dci ÃC noftra culpa non impugnarc: qui ta men alqs in rebus parati fumus,libentcr o« nibusamorem bcneuolentiâatcp omnia officiacharitatis exhibere.
Editifuntà meannodomini i5â5o,quaâ bb t
F R AE FA T I o.
mor libri aducrfus AnabaptiÃaSjfn qùi« bus omnia ad corum dodrinâ ÃC uitam re* tuli,quantum à me turn fieri potcrat,6(^ rei, temporis,loei et perfonarS qualitatem po« ftulareiudicabam.Itacp inillis librismulta tradâtur,quae illis temporb.idonca,noflra autê attate non adeo neceflaria (unt, quarc iHos fuperioribus têporibusrelinquimus. ïntereatemporis Anabaptifmuslongelas te^ propagatus eft, eorö errores uariss opiniones plurimü creucrunt,ipfi quoque bac occafionc in multas ÃC admirandasfc« (fias fcifli funt;6lt; pafiïm multa temerariaej noftræætati inaudiia,uetcribus tarnen no incognita facinora aggreflï funt. Multorö præterea fimplicium heminum corda hy« pocrifi amp;nbsp;magniloquentia fua obfederunt, eos^ ita perturbarunt ÃC dubios feccrunt, ut tandem deferta uera ecclefia fcparatani AnabaptiftarS ecclefiam fatfiioncmam pletfiercntur, quod forfan nunquâabipfîs fatfiû effet,fi bene de Anabaptifmo inftru« (fii fuiffent.Quamobrem à multo tempore complures ptj,cum dotfii tu indotfii, opta« runt aliquid de toto Anabaptifmo copio« fius confchbi.-ac à me nominatim multi
i'am
P R. AE F.A T r
iam di'u hoc ipfum pctierunt, ut operanj hborem in hocimpenderem, 8C hacin
rcecclefiac Chrifti inferuirem. Egouero hadenus tta iudicabam,ôd tta illts quocp re fpondebam, multa iam olim contra Ana= baptiftas diligenter, bene copiofe con» fcriptaeflcjab illis qui pluribus quà m ego à Deo donis ornati fuerint. Etcnim,quod omnes nor3t,ab ipfo Anabaptifmi exortu, nemo fuit ex docflis Sgt;C fidelibus Chrifti mi niftris,qutaliquidin publicum edtderunt, qui non etiam Anabaptiftarû mcntionem feceritjôôcorum docftrinam damnarit. culiariter tarnen contra cos fcripfer unt pias memoriaCjD.Martinus Luthcrus,Huldri-cus ZuingliuSjD.Ioannes Oecolâpadius, Martinus Bucer us, Vrbanus Regius, Io« annes Caluinus,Iuftus Mcnius,ct ait) corn plures do(fti ecclefiarS miniftri.Praetcrea â pio ôô ampliftïmo fenatu Bernenfis reipub licxin Nuithonibus,publica difputatio ha bita fuit Zofingæ,8C in publicum editaiÃil alia ctia complura édita funt, ut ea merito fufficcre poftint illis, qui modo fe inftitui patiuntur. Sed denuo obijciebatur mihi.li» . bros hos plerofcà diftrados, non amplius e; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* bb 5 ⢠*
P R AE r A T ï o»
inoenirt Nonullos ttem libellos ab eo tem porc ab Anabaptiftis conferiptos amp;nbsp;in pus Dlicutn editos efle, in quibus alqs Si nouis radonibus fuam doórinaconfirmencno-uaitem quaedamab illis proferri qult;eanlt; tea non in quaeftionem ucnertntdtacp non tantum utile, uerumctiam neceflariö efle, ut aliquod opus conferibatur, in quo omnia Anabaptiftarum ncgoda,uetera Si no» ua,publica amp;nbsp;priuata,in unum colligantur amp;nbsp;in publicum edantur. Dcbcre itacpme, quiequid hacin re pofTcmpraftarCjid in ufum ccclefiae conferre: hac entm ratione altjs dodioribus occafionem prÅbci ijit ta lentumfuuminbanc facram negotiationé conférant, ut Deo aliquid lucrentur.
His igitur Si alqs eorum rationibus,cS lt;111 uchementer inftarêt, uidus fum Si hüc laborem fuicepi : atc^ ita pratter labores ec* Icfiafticos, quibus ex officio perfungor, opus hoe ea ratione quam expofui, Deo adiunante intra fpacium quatuor mêfium eonferipfi. ideo autem temporis mentio* nem facio,ut Chriftianus Ledor aequo ani mo fcrat, Si mihi ignofcat, fi non omnia quae defiderat,ita plenc att^iperaueratre* pererit
P R AE P A T I o. pererit.Totum ucro opus in fex libres dü uifi,amp; in duobus pritnis origine, progref* fum ac uarias Anabaptiftarum fedas corn» memoraui, 6(i uaria ipforum mala ÃC falfa dogmata refutaui. Tertio autem Si quarto libro expofui,ea quac communiter Anaba ptiftæ docent contra noftras ecclefias Si earum miniftros, Si contra nonnulla do» gmataEuangelicae dodrinac. Quintus au tem liber duntaxat de illis rebus confert» ptus eftjin quibus Anabaptiftac magiftra-tum, eiusep fundionem acriter impugnât. Poftremus liber tradat de Baptifmo, Pac« dobaptifmo, Anabaptifmo, CÅna domi-ni Si Excommunicatione. Studui autem in omnibus libris ut perfpicuum Si aptum ordinem feruarem , quatenus id quidem fieri potuitjin re adeo intricata, SC homini bus adeô pcrplexis» Qiiac autem fcripfl de ipforum dodrina Si uita, partim ex eo« rum libris defumpfî qui ante me contra ipfos fcripferuntjimô ex ipfis Anabaptifta rum libris:partim etiam ex ipforum ore SC confeffione. Nihil autem feienter aut dolo malo illis adfcripfî, quod non ex ipfis» auc cxaltorum fide dignis cefiimonqs habeâ» bb 4
P R AE F A T I OiT
Quod fî qui Anabaptiftarum nunc aliter (cntiunt,quà m ego de illis fcribam,amp;ideo arbitrantur me falfa de Anabaptiftis fcri» pfiffe, quâdoquidem ipff Anabaptiffæ fint atlt;ç aliter fentiant:his refpondco, primum omnes noflTe qui aliquid comcrcij eu ipfis habent,eos pleruncp nunc huius,deindeal terius fentcntiæ elTerpraîterca inmultisre« bus fie eos dilTentirejUt pauci eorum repe» riantur,qui idem fendant SC inter fe eonue nirepoffînt.Deinde nonièquit fiunusaut alter Anabaptiftarum non iiafentiat,necp hoc illùdue faciat autfecerit,neminem un quam Anabaptiftarû ita fenfiffe aut ifta fe^« cifTe.Etenim fub Anabapdfmo iure omnia complclt;ffimur,quaîcunlt;^ unquam Anaba pdftç docuerunt,aut feccruntedamfi cadê nunc non ab omnibus obferuentur. Praete rea quantum fieri potuitfedas ipfas diftin ximusjne aliqua iur^ conqueri poffèt.
Jn refutatione autcm dodrinæ eorum 6C confutandis ipiôrum obiedionibus ftu» dui ex ià cris literis tills reipodere,SC ex his quocpnoftra explicate SC cofirmare.Quan doqj tarnen Patrû teftimoniajinterpretauo nés SC fentendasadduxi, non quodbomi* nibus
P R AE F A T I Oi
nibus quatenus homines funtcofidamgt;fed ideo, quod fua fententiâ ex facris Uteris de fumpferunt,feu uerbo dciconfirmarSt. In omnibus aut his de quibus cS Anabapà Ois difputo, hie fcopus mihi propofitus eft, ut ueritas explicetur ct defendatur,eteccleftç noftræ ab accufatione 8Ccalumntjs Anaba ptiftarum afferantur : ac ut ipfi à fua h acre ft ÃC fadione ad ecdefia reuocetur:ut pax QC unitas in ecdefia tnaneaf.fadiones ÃC difsi dia uitentur ac tollatur; ut omnes in una ec defiaun uera Deo accepta unitate De3 colamus. Quod fi alq eccleQarum miniftri excitati hoc meo laborc, etiâ ipfi hac de re fcripferint, QC pro gratia diuinitus illic con cefla aliquid melius et plenius protulerinc, mdiora.ab omnibus ampledenda erunU Necç enim meu laborê cuiquâ aliter obtru derc uolo,quâut quifc^ fecundû Pauli do« drinâomnia probet,ôô quodbonS eftfer-
I uet. Anabaptiftas no ideo odio profequor, ' nbsp;nbsp;q^ eos nonnunqua in his libris durius allos
I quor,g)C acriter reprehendo, atcç contuma ' cesôCperuerfosnominojDeûenimrogo, j nbsp;ut cos in uia fua reducat,ut in hac uitarcdâ¬
in uia cius ambulêt,amp;C demû falui fiant.
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bb $
* P R AE F A T I o.
Omnem ucro meg laborem que in hos fèx libres contuli,tnfcn'bo etdedico Excel lentiæ tuacdarifsime Conful,fuppliciter o-râs E. T. utmeg hoe officiQ Qi, ftudigboni tonfulas.Etenim hac rationcfapientiâjbe« neuolentiam QC fortitudinê tuâj'n ucrac re ligtonis eaufa cofïrmare uolui,ut adiuuate Deo bona fpe pergat ea promouere,6C om nem fuperftitionem ô^faliâm dodrinapro hibere,confcruare unitatem ecclefîg,dilîî« dia,hærefes dC (iûiones tollere:(îcuu hade nus E.T.etamplifsimusfenatus clarifsimç Si uctuftifsimae Tigurinacciuitatis diligen ter, fïdeliter Si grauiter fecit. Deinde hoc officio meâ gratitudinem erga cxcellcntia tuam declarare uolui,propter fidcm,opea rg amp;nbsp;Iaborem,ac beneficia quæ E. T. muk tipliciter impêdit fcholis,dodoribus Si di» feipulis à multis iam annis, promouendo ipfoSjbonasliterasâC omne bonâ propagande, id^ Dei beneficie no abfcp frudu. Deus Opt.Max.E.T.fua gratia qu5 diutif fime ad publicâ felicitatem dementer con-
feruet. Si in omni bono confirmer, Tiguri,ij.Marttj. Anno i0o.
Brevis elenchvs PRABCIPVORVM C A P I T v M, quzinhis Vl-Ubristradantur.
t
I.
ORigo Anabaptifmi Thoma Muncero authorc, ac confuutto praux ct falfx lUius dodrinx.
Incrcmentû Si progrcfTus Anabaptifmiltem quid cum cis aftumfit Tiguri,Bafilcx,Bcrnx ct in alqs locis.
Communia Anabaptiftarum dogmata, Si uaris ipforum fedtx.
t Apoftolici AnabaptiÃx,amp; côfutatio falfx ipfo* turn doftrinx.
a Scperati Si fpiritualcs Anabaptiftx, Si confuta Iio falfx ipforum doftrinx.
De libero ufu ueftium,cibi,potus,hilaritatis,8f C,
3 Santffi Si impeccabilcs Anabaptiftx, amp;nbsp;confu* taiio falfx ipforum doffrinx,
Dcpeccatisfidclium Si infidelium; de pcccatoad mortem, fif non ad mortem : item de peceato origi« nali.
4 Silentes Anabaptiftx,8f eonfuatio falfx ipfo* rum doélrinx«
S Prêtantes Deo derclidi Anabaptiftx,8f con futatio faUx ipforum do Arinx.
II.
Enthufîaftx, Si confutatio £aUx ipforum do# ftrinx.
7 Liberi Sf craGi Anabaptiftæ, 8^ cofutatio btfx. ipforutn dodlrin«, DeChriftiana libertatedeiure annuorutn redü tuum,decuinarum,feruitutis,d^c.
S Aliud genus Liberorum Anabaptiliarum, SC. confutatio folfz corum dodirinx.
De CQCtibus eccleriafticis,amp; doiflrina externa: item facramenca non efTcfuperuacanea: ac CÅnam domigt; ni non tantum fraternitatis obligationem 8C tefleram eiTc.
Necertarium eflcutfidem externe quoç conSta* mur,acimprobari Oce difsimulationcm.
9 H uttitx fratres, confutatio falfx corum do.' tflrinx,
to AuguftinianiAnabaptiftx, 8; confutatiofaifx corum dotflrinx.
II Monaftcrienfes glorioà Anabaptiftz, X tota corum hiftoria.
IX Horribilcs ac abominandi Anabaptiftz,amp;cO'' rum confutatio.
1 Con tra Michaelcm Seruetum de fan Aa TrinP täte X liera Chrifti diuinitate.
X Contra Mclchiorem Hoffmannum, X eins do gmata de uerahumana Chrifti natura, X benedida uirgine Maria.
Contra Dauidis Georgi) horribilcs blafphe/ iwias. ' â â â¢
4 Cötra Libertinos,quomädo in feriptuhspecf catum Deoauthominibus attribuatur.
f Cötra eos qui arbitrantur diabolum X omnes inrpios poftremo faluandos cfte^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_
i Contra eos qui feripta ueteris teftamenti reif/
ciunt:
ciunt, 8C dcmonftratio quod n in ecclelïa Chrifti (er uahdcbcant.
I I I.
Anabaptifticas ecclefîas non efTeucras ecclcRas.
Ãuangelicam ccclefiam ueram ecclefiam cfTe. Item de fignis feu notis ueræ ecclefix.
Ecclefiam Chrifti non definere propter aliqua ui* »a ueram ecclefiam efie. De emendatione feu xdifi* cationeecclefix.
De ordinaria uocatione amp;nbsp;mifsione miniftrorum.
QualesefTeminiftrosecclcfixoporteat: 8C. de eo* »um uitqs.
Dodlorem qui bene re^lc docet, ctiamfi nonni* bilinuita eius dcfidcretur.nihilominus uerum legi timum doftorcm elfe.
De ftipcndio miniftrorum ; pofte eos conftituta fti pendiaaccipcre, 6f nihilominus ueros Chrifti mini* ftros cfle.
De ordinc prophetandi qui à Paulo defcribitur ».
Cor. »4. qûod hoc inftitutum nihil ad Ãnabapti* fias pertineat.
Deimerpretatione fcripturarum, amp;nbsp;qua forma ca fieri debeat,
111 r*
Vera Prophetica.Euangelica 81 Apoftolica dodfri» na defalute 8C iuftificatione hominis.
De uera fide boms operibus,quibu» non adferi bendacftiufiificauQ.
De lege Dci.ac de uero ufu, impletione amp;nbsp;abrogi* tione legts.
Veteres ante Chrifti natiuttatetn, Si nos qui poft cius natiuitaiem luinus,unum populum 2^ unam ce* clefîam DeieÃe.
Coliatio ueterû amp;nbsp;iioftræ dodrinæi fîdei, fpirituS* fpei,hxrcditatis,precuni S^facramcntorum.
In rebus Noui TeRatnéti pofl'e adduci Patres ult;telt; res amp;nbsp;corum exempla.
Dedifcnmine Veteris SC NouiTeRamenti: Kde gloria Noui teRamcnti.
De cliaritate Dei Si proximi. -
Quomodo fideles Ãpoftolorü ætate omnia com* munia liabuerint : amp;nbsp;Chriftianos non obftridoseife ad communioncm bonorum, fed pofTealiquidproa prium habere. lt;
Animas nô dormire : amp;nbsp;animas fideliiim certo fal* uari pofteaquam per mortem à corpore excelTerint.
V.
Suma Chriftianç dodlrinx de magiftratu,ac Chri* ftianos opus habere magiRratu.
ChriRianos pofTc magiRratum gererecac olim eos nagiRratus gefsifle. Si poRquam fidem amplexi funi tn magiRratu permanRife.
MagiRratum poRe Si debere curare ea qux ad reli* gionem pertinent.
Spiritualem gladiü non cRefiibietftü ciuiligladfo.
ChriRianos poRe ludicio expertn ; K indicia ad/ ininiRrareK Senatorio munerefungi.
An ChriRianimagiRratus pofsintoccidere,K quolt; modo,
modo,quos Ãlt;qu»ndopofsintoc«dere: 8£ contra effufionem innocentis fanguinis.
Chriftianam charitatcm nô tollere fupplida 8C pcc nas: ac de abufu charitatis.
An quenquâ ad fîdc ad res bonas cogéréliceat.
An fidei caufa liceat aliquem punire 8i occidere.
De diferimine amp;nbsp;moderatione feruanda à inagix ftratuin pÅnis iudicialibus.
An Chriftiani magiftratus pofsint bella gerere nec Be? Item de obedientia à fubditis in bello præftanda. - Deiureiurando; an Chriftianis liceat iufiurandü ùirare.
y I-
De Baptifmo X eius origine : ac unicum duntaxat dfeBaptifmum.Chrifti.Ioannis amp;^poftolorum.
Qui nâ baptizandi fint.an infantes baptizare liceatf
Pædobaptifmum nô à Papa exDiabolo.fed à Deo tnftitutû efle : Si Apoftolos quotp infantes baptizaffe.
Chriftianorum liberos certo Dei effe; ac de cerz ttfsima falute infantium.
Contra Anabaptifmû ; quid apud uetercs deAnaz baptifmoadü fit: Si quä grauiter olim prohibitus fit.
Simplex ac pacifica doéfrina de Cccna Dominû
Quomodo Chriftus primü CÅnam celebrauerit, â¢c an quenquam propter peccata ab ea feparauerit SC cxcluferitquot;!
De cxcommunicatione feu difeiplina ecclefix : an fidelis polluatur in CÅna domini,fîpeccatores quo* que ad earn accédant. Si an propter cos nonfitaccez dendum.
ADVERSVS ANABA«
PTiSTAS LtBER f.
De Anabaptifmi exortit Thoma Müccro authorc, amp;nbsp;iplius periicrfis feditioftsci; dogmatibus. Ca. i.
BV M rfrfMfrfiwgrrfMfJflTore; perniciop^a- fe= Qan fotni* cr fchifimtaatq; Ãäiones Anabaptijhfii, deo aditi'!Mnte,/eribcrc /kituijjcm, Utile com== confttiptu» modumlj; fire exifiit)Miii,à ïrendti uctufliÃimi
C^fidcliÃimiepi/copi acinartyris lèfu ChriÃi cxeinpluw aliquomödoimitarer. ISiatn ut iüe infuocüittraVulcntis tiMUót cptre, fÃAtiiti ab initio dogiMta tty mirti/s corît fcHaf deÃribit,^UM demde reÃitatt ita e^o quoq; «i boe meó ope~ »â f cofitrrf Ana,babtiffiiiS,prMà ipforti ortum, niirani deinde intótfeilltit diui/tónein indicabo: de'mde iUat quanta fieri poterit breuitate uerbo Dei confittabo ey euertam. id^ fit« dam ad afi'erendam Dei diuin^eq; Ueritatisgloriani : ad iu=t uandam ecclefiant ipÃult;q; tninyiros t ad inftituendos rudes acÃmplicet,atq; ad confi)latiönent,confirmlt;itionem cr dd=» nwmtionem omnium credentiutn. AnabaptiÃiruinautein ortum ety Ãdiones primo loco pofui,no nwdo ob hatte cau^ fam quod à multis hate ob'iuioni traÃta, uel alioqui parunt Ulis perÃieiklfunt, quibus h^ec in metnoriain rcuocare cr uereatq^breuitercommemorareuolui: itcrum etiamquoct res ipfa tails eil,ex qua quiuisfame meitds abf^; alia confit^: tatione,facile cognofeere potefl,A}Mbaptifinii è malo prin^ ë jbaprift cipio ortum,hue tcildere,ut iOts m lods m quibus euangeliH **âlt;^â*« iam pritnum pradicari coepit, uel ab aliquo iatn tempore annuntiatur,eccleÃits ChriÃi turbet,Ãinpliciores tîubios et incertos Ãciat,cotttcntiofos autem ey inquiétas animos adt^ hucinquietioresreddatfÃy utprtedicationein cuagelij om«
A
' A D 7 E R s V s A N A B A P T.
nibui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exofam Ã,cidi: pvixterea utfu^
ditos cumÃtis dommis committdt.Qjidmobrem iure^utre credentibus uitanda Gffiigiêdd eft hxc fe{lc(,cwm Z}' ã Chrifti,cr pad ac (alutirerump'MicdrüpernicioftJtigt; Ortos Ana Ci'rcd atiiiü domiiti ft-ciuetfte i j z z.ineap^tt^ ad squot; lam SdxonïtC gu£ e^l ad SaLim flumen.exortiftwt cjuidamftoi^ fluuiura. tioftftgt;iritiis,cjitoriiprardpuit! erat^icolaus Stork, hift^t*
nia habebant,cr guafdam (ut ipfi aicbant} uiftoiies ey uelationes 4 Deo coclitus ipfis ftdas prpueris pr£dicabardt a. clanculum tarnenfttiftmiUbitsfcditiofts bominibtts.^orefti^
licet nouum mundum, 'm guo inftitia habitarct, ideog; dtite impios omnes ex terra excindi oportere, tmà cum oiwiibM tmpijsprmcipibus acmagiftratibus. Impios ueroitoinin.i'* bant omnes gui non efjent fti£fe{li£ homines. Ex hac difti^ Thomzs plinei cr fadione prodijt Thomas M.uncerus, gui cr Muucetas.ftfoi babuit diftipulos,Phiferum,M.elchiorem EingÃlt;i^â^
alios guofdam. Hic/léi cum Deo coUoguiumefteiadabat: dodrina ipflus tot a ardebat, primum contra Euattgelij miniftros, deinde etiam contra magiftratum dirigebatiir. Nam bifce duobus ordinibus ègrcge cr ecclefia Chrifti eie^ dis, lupis fecure irruere gregcm Ltcerare licet, ideod; femper lupi,Ãlfi inguam dodores, prtecipue miniftris eeclc fite zx ntagiftratui fte oppofuerefi guo modo poftcnt uel hos à grege depellere, uel faltcm ouicidis faftidiu eorii mouere, ipfas à paftoribus abalicnarc csquot; ftuo commodo abducere,
Munccri nbsp;nbsp;nbsp;Thomos Muncerus,de guo iam diximus,docebat cu uoce
aliquot tumfcriptis in publicum editis,concionatores gui Mis tenit^ dogmata. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;euangelium prtedicabant, neg^aDeo miftôseffè,
neg; uerum Deiuerbumpra:dicare,fcd ej]efcribas,cz,pt£'gt;
4. (/lettremortuam fcriptur^ literam Scripturamex* ternumg; uerbum non ejfie uerum Dei uerbum, fedfolxm â teftimoniü ueri uerbi : hoc autem interiut ccelefteejje.
LIBER PRIHVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Cr immediate ex ipfo dei ore prodire, CT hoc interim doce ft oportere,non autemferipturis etr concionibus. Eodë mo do uilipendebat baptifmum acjuec, quiiictiam bdptifmii in^ fantü non ejfc ex deo a/ferebat, ideoq; Ãgt;iriti{ali ac meliore baptifmorcbaptizurioportere. Attamenillo tempore çr An3.b»ftil AnabaptiÃni exordia Mtincerus ipfe (utfcrunt') norebapti°â'^â Zduitycaufis quibttfdam impeditns, cr difdptdi eius(utdegt; inceps diccmus)ante ipfum rebaptiz^re cocperunt,ipfe iie^ ro ante proprio fanguine baptizatus,hoc eft,clt;cfus e)i.Doi' cebat etiam,faljum e^,Chri/iiifatisfecilJepro nobis,quic=: quid tandem molies illi fcribiC dicant. Coniugium cr thorU coniugalem infidclium cr carnalium non ejje impollutum, uerum merctriettm thorum ejje, gt diaboli pro/libulum, Addebat etia patefacere deum per fomnia uoluntatë fuam: itaq; fomnia magnifaciebat, ernt inj}gt;irata 4 /piritu fanélo pfoponebat .Et hinc cum fuis nomen accepit coclefliü pro=! phetarum,er Jfiritualium ac EnthuÃaftarum.
Dodrinamhancl^uncerus Jpargebat libellis in public tvtanetras cum editis, cr epiftolis, quas frequentes in omnes partes 'quot;.Tâââquot;* Germanic mittebat: htecautëfcriptahomines ipà Jimiles, hoc eft feditioÃJJgt;iritus,âuide legebant er approbabät,ea't demq; paÃim J^argebät. Docebat idem lAuncerus circa ati* num Chrifti 1511 er proxime fequetttem Alfteti, quod op» pidumeft Saxonum ad fines Turingiie. Cum autem non tari tum inuerbi miniftros inueheretur, uerum etiameötrama giftratum furiofe er feditiofe prtedicaret, er conquererc^ tur,libcrtatem extinëlam effe, miferam plebem tyrannide er oneribus intolerandis opprimi, qult;e habeant er acquit rant principibus cedcre,ipfos autem Ãbi labores,inopiä er tniferiamferuareoportere: tempus itaq; effe ut hac de re t coÃderent,Grc, Ucee cum docere inciperei, Alftetoeieëlus fuit, GT îtlorimbergam ac in fuperiores Germanite partes
ADVERSVS ANABAPT.
t(enit,eoqi itincrc etiam BaÃlcam uenit, cr hinc in Miincfrus «wm, ac lüic in pago Criejja aliquot feptimanisfecotinuiti GrieiTam interim tarnen inuicinis locis cr comitatu Stulingio feduló fuam rem agebat^ac uenenatum fuum fernen feditionis rujti corum,qu£ brcuipoflfccuta ejl,animis faiiiofis inferebat. Eodem etiâtemporefua dogmata de Anabaptifmo Z!quot; bo dei(quie ante commemoraui)inuulgus jfargebat, QhW etiâcum ex his regionibus difceÃijfet, er denuo Mulbu/if in Turingia habitaret, liter as ad certos ac fidos Ãbi homi^ nes mittebat, quibUs fubinde failiofos homines contra fuoi principes accendebat etirritabati PaUciS etiam diebus ait^ teqiiamrujHci in Ulis regionibus arma fumerent nuntiuin illo miÃt cü Uteris amp;nbsp;fchedis,in quibus deÃgnataeratglogt; borum, quos bombarda fada üAulhufq in ufunifcditionis, eijeiebant, magnitudo çr circumferentia : equot; Uat iâatione animum addebat fadioÃs hominibus, eos^ confiriftabat. Nam cum bimeflri tempore GrieÃa manÃÃet,?^ poÃto aptius er utilius iudicaret in Saxoniam redire, amp;nbsp;praterea in his regionibus certis de cauÃs locü profuo ar* bitrio habere non poÃet, denuo inTuringiam rediÃ)0quot; KulhuÃum fe contulit. Priufquam tarnen illuc fe conferrett Luthetus Lutherus datis adfenatum Mulhufanii Uteris, monebat Miinccri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pemicioÃÃimum diligentiÃime cauenduin ejfe-
ciutnaam quippe qui Cygnea^et nuper AljletiÃatis declararit quatU montt. nbsp;nbsp;Ãi: arbor: népe qua non aliosÃudus ferat quant fedititn^^
er cades. Praterea no poÃe ab ipfo ciusq; fedatoribliS iw petrari,utinlucemprodeanter rcÃiondeant nià apudfui_ Ãmiles Eledos er dei fiUos nominari çy haberiomnes qui ex tpCorum numero funt er ipfos fequuntur : qui id non fa* ciant, impios haberi, e^ occidendos effe. Aha etiam coW* plura etfdem Uteris eötinentur, qua fcripta Ãerunt Vina* ria,dominicaAÃtimptionis M.aria,anno »5x4.
LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5
Muncerus uero blandis gt magnifias fermonibus fiefie Munceru» lotninumanimis infinuabat,tantaqi mifcræacfimpUdplc'- ft optime 6f cmLc cotra principes fuos poüiccbatur. ut uulgo omnibus potèut.' w ore e]Jèt,hunc efi'e ucrum propbetam, qui aufit principi busobloqui,rationemmif'er£ plebis habeat. ctuamob» rem non modo ^.lulhufii, uerum etiam multis alqs. cx locis magni ad ipfum concurjus hominum fiebant. Qjtinetiafuis artibus Ululhufij cffècit,utabrogato uetcrifenAtugrauiui}t uirorti,nouus ibicrearctur/enatus Anabaptifiicus ac Ntun^^ ceranus.Secutlt;e moxfunt plures turb^: docebat cnim bono rumcomunionem,neq- quicquam priuatum habcndü efie. t)iuinitus etiam fibi reuelatum dicebat,omncs magnates et e« ,ud»ci principes deijciendos efie, datum fibi cfiègladium Gedeo- ftuidonum nis contra omnes tyrannos,ad afiereitdam ueram libertatë, Vâ ad inftituendum nouum regnü Chrifti in bis terris, etc. Eodem tempore curauit nouas aliquot machinas bçllicas co loco conflari,ut fupra indicauimus.
Hum hlt;ec ab Ulis aguntur,fequenti ifts.anno rufiici per Ru«;cor5 Sueuiam gt Eranconiam, gt multis alijs in locis, aduerfus tumuitiu. fuos principes mfurrexêre.GT nobilitatls partem profliga^ bant.arces gt cafitUa diripiebant, gt aliquot etiam incett' debant. Turn uero Muncerus uebementiores condones ad pDpulum habebat,cr Ulis quoo; lods fubditos aduerfus fuos principes accendebat, ac panto po/l c«»n 300. hominibus, feditiofisfeconiungit,qui francufij cafira habebant.Cuin uero illi 4 principibus, Saxone,}iefib, Brunfiiicenfi,gt Mansfeldijsciefi effent, gt ipforum aliqui in urbem confit.' giffent,Muncerus(qui tamen,ut Sleidanus rcfirt, multa ma Lib, j. gnifice quiefadurus effet iadauerat')unà cum alijs iUuccon fulfil GT captus ac ad principes dedud:us,et ab ijs quaflioni fubidlus,capitalifupplido ,procode comerucrat,ajfed:us rfi. Antefinem tarnen uitiefe male cgiffe publice eft con*
A J
ADVERÃVÃ ANABAPT.
Atq;hæc e/luerd O' prima AnabdptiÃni origo,dc Munccrus homo feditiofus ipfim primu^arens o author eft, qui tomé ante obitû errors fuît cofcftiii eft, in quo tainé ttihilomiuns ipftut diftipuli Anabaptifta: firmiter hterciit,
Refutatio doôlrinæ Munceri dcreuelatioiip bus amp;nbsp;foninijs; de nouo cÅlo Si terra in qua iu» ftitia habiter;de occidendis impqs, amp;nbsp;defeditio^ nibus aducrfus principes Si magiftratus. Cap.î.
Summt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^â^aipuis doÿndtibuf TAunceri,
çoftores ui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dcinccps oppofîtis teftimonijs fer iptur arum coa
ftes fi(tdbo,ueruntdmeii obiter breuitcr,ne prolixitds leilori IHBt'. *quot; moleftd, eiq; t£dium paridt. Habet hoc Rluncerus eiim hd:refîbiK commune, quod iaiiat cÅleftes qujfdant * prophetids o' uiftones, qu£ tarnen reipfa nilnl aliud quà m tner£ impoftur/e o inaniafigméntd Ãierunt. Mdchoitictus pfeudopropheta angelos fe uidere, o cum illis colloquigh ridbdtur:intergentes etiampdftim magm impoftores pari tnodo iadiabaiît fomnia o occultas rcuelationes, ut nii/cr^ ac ftmplici plebecuU hac ratione fùcilius imponerët. He/cf-faitee, quorum Eufebius ineminitin Ecclcftaftica hiftoria, gloriabantur librum ipfts cÅlitus demiftum cjfc,quo myjk^ ria resq^i diuin£ continerciuur,qud; quifquis recitari audift fet,eum peccatorum ticniam confequi. quot;Verum omniafifla falfaq; crant, o' impoftura longe turpiftima. Huiufmodi im poftores Paulus Colof.z.cauere lubet his uerbis:i^equis iio bis palmain interuertat uoluntarius moder dtor,fe ingerens ÃM fubieëtione O' aultu ange lor um, qu£ non uidit, turgens fenfu carnis fu£,oc.i^on ad huiufmodi fomnia,no ad jilf^ O' conftëlas uiftones,fed ad uerbum fuum deus nos remittit, îfai£S.Euc£ i6. î.TtiMOtb. J.
De font* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q«olt;^ ttcro in propheta loele fomniortidH mentiofit, (T
Hijs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^««4
LIBER PRIMVS« 4
lt;]uodijuctndocf; fuii deM infoinnis apparuit,dttj^ uiÃones eLlt;t iicjiiMdedit,idgenusfomiiiorum multum dj/f-crtab huiuf» nodi impo/krum foiwiijs,cr teflimonio fcri'pturarum niti' tur,ncqi e(jicitur,MÃuÃcuit^iii i^naginAtioncs eodcm lo cocumbiifomniis habciidM e]Jc. Nam er Ãriptura inbct prophetids probarc an ex deoÃnt nec ne:(::r Icremias pro^i phetd horumhominumfomnid et iiiÃonesomnesÃntul, hi( uerbif euertit:Sic dicitdominus: Audiui qutedixeruncpro^ phet£ prophetdntes in nomine meo menddcium,dtq- dicen^ tes,Somnidiu,fomnidui. v fquequo cfl ifiud in corde prophe tarn uaticinantiu menddcium,çy prophehaitiUfeduélionet cordis fui Æ djii uolunt /Ãcere ut obliuifcatur populus sneus nominis snei propter fomnid eorum, qu£ ndrrat unufquif^ dd proximum fuum, Ãcut obliti funtpdtres eorum nominis nteipropter Bddl.Prophetd qui habet fomnium,ndrret font nium: crquihabet fermonem meum,loquatur fermonem meumuere. Quid paleis ad triticum,dicit dominusi Cfc. Ierem.î3-îi£CdutemDeiucrbduelfolafufÃciuntad refitiâ tandd fomnid cr cÅlefles uiÃones, qu£ ab huiufmodi homi ttibusfdlfo idüdntur ex mer a }nalitid,ut cr alid ipforü ora^ culd. Pr£fertim cum dtuerfum uerbo dei, dcfaftis ipforunt cr euentisprobetur : qudre qui illos audiunt,/ponte decipi uolunt.
At uero promiÃiones noui cocli cr terr£,in quibus iufib t. tid hdbitet, diuinitus fd⣠perEfaidin 66. cap, Petrum z. lepift.j cr loannem in ApocalypÃit.cdp. de£terndgloria intelligend£ funt,qua eleâi ex gratia dei poft uniuerfile iu dicium ornabuntur. Et hune ejfe fenfum docent omnes cir» cumftanti£,^ diligenter expendantur. Bnmerito ergo tAun ccriani adeo crudeliter çy fanguinarie, feripturis contra ipfarumgenuinum fenfumabuà funt. Quodà talealiquod regnum in terris ftfturume/Ãet,ubiqu£fo uel unica litera
ADVERSVS ANABAPT.
facr^ fcripturce pracipitur pijs ut impios occiduntf iSlon lif quorhic dçglttdio cQtnmiÃo ma-gifiratui er eius uÃu ,Ãd ds co fuo loco dicttm.^ diuerÃo uutetn docent fcriptur£,pio5 et fideles in regno Chrifli t(b Impijs opprimendas, adfinéufei; fieculi,multiplicand((m iniquitatem, pijs autem h£c patieU'' tia uicendu ejje:uenturum enim Chrifiit dominum qui fuos conÃolabitur eX liberabit,impios uero perdet nduentu iudi^ Mitth. 14, pjj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;chrifli er upoflolorum uerbu docent,
fl-igeflet charitas, er multiplicabitur iniquitds. yeruntd^ Luc® is. menfllius hominis quum uenerit, num reperturus eflÃdetit I. TheCf, in terra famp;it ficut in diebus Noe er Loth,erc, Quum dixe rintpaxpdx, tune repentinü eis fuperueniet exitiu. Anti^ ».Thtf.x. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dominus conficietfÃiritu orisfui,er Uluflei
tu fuo abolebit.lnfuper ut difertis uerbis in euangelio doce^ tur,zize^niii creuerunt inter bonum fernen,er ferui^ dicen' tibus domino, ViÆ ne abeamus er colligamus ea { rejfondet üle:tüon:nequdndo dumcolligitis zizdnid, eradieeti^fiâ^'r cimi eis triticum. Sinitefimtd crefeere utrdq; ufq; udmej^ fern, er tum meflbribus dicam ui zizdnidcoüigdtit ddex^^ urendum ealèt paucis interieilis interpretdtiofequitur: Zf' Zdnid efle impios feu filios didboli, mejfem effe coiifumniu» tionemf£culi,mejfores dutem angelos,er c-f/ldtth.e3-^°'^' Ira hanc feiitentiam Muncerus cum fua fldtione prorumpit inmedium,er idfdcereconaturquodfolam angelifdciun, uelpotius nouiÃimo demum die failuri funt z dtqz do fatis declarat,fe nuUdS inftitutifuiiufldscdup'^âf^^^p^ fed reild euangelio dduerfdri,atqi diaboUs quant angeltsfl* milioremejfe.
j. C«w principes tyrannice imperant er ntiferafffpf^^ Quomodo opprhniint, miniftri ipfos grauiter admonednt,utpa nicis prill- populi no uaflatoreszatq; doceant,nijt laflae, 1« agendum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^lt;tues poenas ilUs imminere. ideoqi
HBERPRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;?
rtiaaduerfusprmcipes ratio habenda efi opprejjie plebit, quemadmodum infcripturis prophetarü exempla docent. Hoc autem fieri oportet docendo or grauiter admonendo, nöut fiubditK gladiits priebeatur in caput er fiortunAS prin cipum fuorum.Prohibetferiptura malediceremagifiratui, Exoa.tt, nedum eos occidere. Et ApofiolustQ^ifijuisfe (inguit) op^ ponit potcftatijDci ordinationi refiftit.-gui autem refifiuntt ipfi fibicondemnationem firent, cigod fi hoc loco M.unce= rianidicant hac did de pijs principibut, nondeinalis,gui tanqium canes rabidi trucidandi fint, opponemw illis Petri ucrba,ciui ait:Omnes bonorate. Fraternitate diltgite.Deum Pet ». timete. Kegem bonorate.Subiedi cjhte cuiuis humante ordi nationi propter dominü: fiue E.egi,ut qui priefit.fiue Prtea fidibus, ut qui per eum mittantur tum ad ultionem malefits foruin,tum ad laudem rede agentium. Qupniam ita eji uo» luntas D«,«t bene agendo obturetii os amentium fiul* torum hominum. Vt liberi,ac non ueluti uelamen habentes nMlitite,libertatcm,fcd ut ferui Dei.Eamulifubditi fiitt cum omni timorc domints, nö folum bonis ac humanis, fed etiain tniquis. Quamobrem cum huic tum alijs etiam claris er pertis feripturarum Iods, er mandata dei fife M.unceriani oppofuerint, miferamplebem cotra magifiratus fuos incett dendo er irritando,manifeflum efi:,ipfos nö tales e/fe qua^ les uideri uolebant,prophetas diuinitus mifios, fedbospo^ tius de quibus Petrus er Thaddeus apofloli uatidnati funt. t.Petrf «. Similiter er ifii fomniatores feu fopiti,carnein quidem pob *⢠luunt,dominatum uero reijeiunt, er dignitates couitifs mj» tejfunt. At fJiichael archangelut, quum aduerfus diabolum tertans,difceptaret de corpore tiofis, non aufus eft iäi pingere notam maledidi,fed dixit, Increpet te dominus. At ifii qult;e no nouerunt, ea conuitijs incejfunttque uero tuUu^ raliter ut animantia rationis expertia fdunt,itt ijs corrum^
A S
AD VERS VS A N AB A P T* puntttr. ViT ipÃsutAmuiain Cain iiigreÃi funt,c^ deceptiSe tno'cedis, cjua deceptitf fuit Balaam, funt, cr contra* diâiione Core perieruitt.Non potui/jentcerte horuwhoââ^^ numfcditiones ipforu intcritM cxaciius dcpingi, ijuatn â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à fanélis Apoftolishiecdcpidklejfeinhis uerbis ^uiui^ cer*
* â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rut. Exempla guidem feditioforum m facrii literis loff
fgt;homiferiiüiuiderepotuerunt,uelutiTheud£,iudieGaa* itei, cr cuiufdam Aegyptif, pratextum uero fu£ feditiotiü nuüü plané habent. Atq; authored feditionis tn illo tumultü plebeioritm hominum, non tantum plurimos infjpirntes ac ~ nbsp;nbsp;nbsp;miferoshontinesÃqui tarnen er ipà auaritia er inobcdienââ
tid peccaruntyturpiter feduxerunt er perdideruiit, «fi'KâJJ etiamfdnä:um ChriÃi euangeliügrauiter infantarunt,^uaji feditionemdocuerit, cum tarnen illam potius fatanwendax erhomicidaab 'mitio per tales nebulones excitarit.Dcut opt.Max.à periculoÃs bis feditionibus nos deÃndat amp;nbsp;feruet,
Aähotti* nbsp;nbsp;nbsp;Propterhiecautemqute contra feditiofosdicuntitr,pttn
»io ad pua «pK er magiftrotus non fuperbiant, efuin potins curent^ ne mtferam plebem tyrannide opprimant, ac fnt potins patres plebis, ut ab ipfis diligantur, non odio habeantur aut metuantur.Nam ejuanuisfubditis feditionetn aduerjui» magiliratum non licet mouere, tarnen alijs etiam rationi* bus deus magifiratuum fuperbiam.miujlitiam er tyrannic - nbsp;nbsp;nbsp;dempunirenouit.'idguoddocentexemplaPharaoniSjEXO^
â¢â¢ di t4..Nabuchodonoforis, Oanielis 4..ioas, t,Paral.i4r aliorum etiam pr'meipum. Certumpraterea e/i,dcumelt^ menter exaudire preces ergemitus eorum cjui iniuria ajp ciuntur er ui opprimuntur, Lwcte iS.Pauperum, uiduarn erpupiHorum preces nubes penetrant, er p^tueniunt ä dures domini fabaotb.duiitai^ maiori poteÃatepradii funt^ueluti imperatoreSjReges, Principes, tueMuriml^
LIBER P R î M V J.
ros.-zr quoniamgl4diumgerunt,non p/ttiaittur pr^fiâos fuos tyrannidem excrcere, uerumpacem cr tran^uiüttaté de incolumitatem omniumÃii^ item or lt;equum tucantur ZSquot; eonferuem,
Refutatio dogtnatum Miinccri,Dc cômu.nio-' ne bonorum: De plena fatisfadlione domini no ftriIcfu Chrifti : De externoSi ucro dei uerbo, feu de concionibus: De coniugio infidelium,ah fitlegitimum. Cap, j.
De comunioneomniü bonorum et opumdeineeps coin esmunîo iiiodioreloco dicam. Peccauit autem in hac re Mungt; bonotuiw gt;nbsp;ceruf adntodum grauiter. Nttm cum bene noffèt pduperei iiliotjui opulentioribU'S inuidere c?' eos odi/fc, nihilominiit tarnen illoifua de bonorum côinunionc doétrinacumdiui» tibuf cömlÃt, zr fjrfc ratione effècit, ut multi mortales non modo opibu5,uerum etiam uita /poliarentur. Età uero oliin ab initio bonorum comunio inHierofolymitanaeccleÃain ufu ^it,tamen neij; Paulum neij; alios apoflolos ufquam le â gimiMintergentesinaliquaciuitatefanciuiÃeet prtccepià ' fe buiufnwdi comunionem fubpoenaamittend^falutis.Ve^i rum illi hominum falutem qu£rebant, er paci fludebantt lïunceriaiü uerofeditionibut er turbis fludent,ac alioruin opes,honores,er diuitias qutcrunt: id quod complures Ana baptifte odioer inuidiaaccenÃ, in animo Ãibinde uerfant.
linpium uero ac blaÃ^hemum nullo^ modo tolerandum Contra Wa efi borrendum Nlunceri dogma, quod illc contra plena do-iâ mininoftri lefu ChriÃi fatisÃchonem euomuit.ï;4empe,men chriftum daciuTO e/Jè (audi quafoquà m iracunde er uenenoite impu^ Ãofttam fa rus Hie homo loquatur)Cbriflumpro nobis fatisfeeiÃe, wegt; luti moHcs iliifcripturarum iwterprctcî doceant. At quafo s^ M«nccre,I?lt;ec non tanttmi moUesJcripturaruiK interpreteSt
ADVERSVS ANABAPT.
fèdgraues cr uu/ieri prophetic, uni cuw loanne BaptiÃ^^ er beatis apofiolis dicunt. Legatur nang; EfaiiC SJ ⢠obfcruetur duotics cr g exprejje ZT di/ertis ucrbis ,PP^^ dicat:Verè Languores nofiros ipfc tulit, er dolores nojirogt; ipfeportauit. Vulneratuieji propter iniguitates attritus eft propter fcelera noftra. Diftiplina paeif fuper eü,cr liuore eius fanAti fumus .Oësnos gua/t oues raulmtu, etpofuit dominus in eo iniguitatë omniu Quid^u^fo euidëtiusfguid etiâ uehemeittius did poÃd-^'^ no fufftcit guod didtur omnia noftra peccata,ótd ingui UC-ftrapeccataftm mpofita eJle,ea^ portajft ipfum tangM Hf runt iUum caprit expiatoriu,imó ea i nobis fuftuliftrjUdji^^ yi'tfTiâ* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noftra uulnera et languores ac dolores,pext^H tfi*
delicet cr eulpafanatH efte.Eat nunc Muncerus rühocteftimoniïi deperftëfachriftipro nobis fttisft^^âquot;* tieget:guodft negare nonpoteft, confiteatur ftineoitigHO molles eondonatores aceufat, aduerftis chriftu^ i^ónne uero ïoannes Baptiftti Chriftum digito dem^'^J^â^'[ Sw* dd. iftguil^.Eece agnus dei gui toüit peccata mundii
tem dei ejfe,guid aliud eft guim efte deo aeeeptuw Cf feëtumfacrifidumi(acriftdti propitiatorium pro â propter guod nobis peccata i deo non imputantur-etiam apoftoli Chriftum nominant noftram redempii^' propitiationem.recondliationem, er pretium ftu ëlionempronobisiLegantur uerbaPauli,Rom j- GT f- ' Cor'ntth.t. i.Cor'mth.s. Galat.j. t.Tim.t- iiebr-9â^*y capite-.itemJoannis t. epift.t. er 4. crfp. Hifc tnonia omnia ftlfa erunt ,ft Chriftus non eft plenum^ folutumpro nobis pretium, feu Uberatio er ftra.Qupdft uerafunt, Munceri dogma non modo pg eft,uerum turpe er blafthemum, à nemine brandumaut audiendumi Quad autem didtur
LIBERPRIMVS, 7
perifocordesycumprtedicatur, Chriflü fuapaÃione utticam ttoflran fati-sjaihonem eÃe, lt;td id antea multis iw locis fe* pe re/^jndi,cr oÃendi,fidem iw mortem chrifii twflri libe^ futoris, nö Ãicere hoTnines négligentes,fed indufirios 0quot; ?:e (o ardentes. QuinetiamfidelesetiamÃmtdta bon^operafi dunt, eer tum tarnen efl ipfos non attribuere illis fatisfaäia Wem pro peccatis cum ignominia crucis Chrifli: fldpotiut fecundum Chrifli doflrinam, feferuos eÃe inutiles agnoaj^c^i^^ flunt, Quod fi nuUumpr£tereacrronewmdognu fäuncex rus babuiflet, tarnen hocfoliim tanti coram dco momenti efl Oquot; pondera,ut non mirum flt ipflim adeo grauiter d deo pit
1 nitumefle.Negareenint Chriflumplenam noflramfatisfl^* (Honem efle,permde efl ac Chriflitm citm mdlediétii lucbets^ ubnegare,flgt;emere, nbsp;nbsp;reijccre. Ciuid contumeliofius did
pojfetf De talibus ucro hominibus Petrus h^ec uaticinatus £.P(t,x efl: fueriint olim pfeudoprophetæ in populo, ut etiam inter Uos erunt fllà dodores, qui fubintroducent bterefes exitid^ lcs,etiam dominum qui iÃos mcrcatus eflÃnotetur quæfo di^ îigenter baquot;c flântentia)abnegan{es, accerfenres Ãbijpps cc^ Irrem »itefitum ⢠Et multi fequentur eoriMW exitia,per quos uia ueritatis blafjyhemabitur.Etper auaritiamfldisferrno* tubus uos negotiabuntur,crc.
De externo uerbo, hoc efl de libris fcriptis eSquot; ipflt an^DeaeroM nuntiatione uerbi Dei, libenter fltemur facram fcripturam ''âââ°* non uotninari aut efle uerbum dci propter fonum uocis, aut propter literas atramento charte iÃeriptas: interim tarnen affirmamus fcriptorum uerborumjenfum uere ac certo efle dci uerbum. liamleremie Baruch dicitur flripfllfeex ScripwirS orc Icremie, omnia uerba que deus HUdixerat, eaq; iw Ii= bro conferipflfle. Kominantur aute hoc loco condones lere mie uerbum dei, quod deus leremie locutus efl,nec iUis ali» quid detrahitur quod ore teremie dickibantur, cr à B4ri««
ADVBRSVS ANABAPt*
ebo 'M libro confcribebantur. Qudre aperte dicimui,ueri(^ dei uerbum ejjc uerba itht quafacris literts contmenciir eX orf minijlrorum annuntiantur, adeo ut hi (^ui htec audiunt, Ãâ iUiscredunt, uerbum dei etudiant CT iüi credant. Addi^ mut prxterea plus miüies hoe à prophetis repeti : Sic dicit dominus: cum tarnen non alia quà m prophetarum uerba au , direntur:oâ quanuis in mente mterna uox fonAt,nihil tame aliud efl 3 quod externa uerbo indicatur.G. Petrus,ReitAti, vnquit,eftis no exfemine martali,fedex immortali,perferâ tnonë dei uiuum cr manentem in æternü: et allegat lerende uerba:Verbti domini nunet in lt;eternü: atq^ addit : Hoc aute e/l uerbü idud quod euangelizatum efl nobis. Cu autem his cotraria Muncerus dicat, D.Petro'apoflolo cotradicit.Stmi liter D. Paulus: Gratias,mat,agimus deo indeflnenter, quod c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;acceptüfermanë, que audiflis a nobis de deo, exceperitis no
pro fcrmane hominu, fed (ficut erat uere)pro deifermone^ a-Theft^Uisautetarncuidentibusfcripturaru teftimonifs, potius fides habeaturquà m omnâi EnthufîaftArumdclirifSi Qo»re ex- tlU enim externo dei uerbo detrahunt,::^ publice id cotein* bumquot;^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ratione patefaciant, quo uifionesfuas
GT fomnia, qua; feripturarum teflimonijs carent, libéré iaitarequeant, nbsp;nbsp;nbsp;dicere, Spiritus reuelauit,pateriufiit»
Quibusfi quiscontradiceret, cr feripturam ac uerbüdei proferre iuberet, ut turn fcilicet illi libéré refpondere pofl fent: Ãiuid mihi mortua litera opus efl,cum uiuum dei uerbum in uiuo fliirituhabeâf Perinde quafifliritus illeà qua facra feriptura inflgt;irata efl,fibijpfipofiit contradicere. Efl itaq; hic error Enthufiaflarum impudens ac perniciofus.
Deus oral* nbsp;nbsp;Fdff mwr autem hoc loco libenter, externum uerbum ab
U3ticconf homine priedicatum perfeac folum corda non conuertere, ««'i^woportfre utinterius gratia dei fpiritu fuocor moa tetmtdio, ueat. Attamen ordinaria rationefit hoc fimul cumpradica^ tioM
Liber, primvî. S
^one Ucrbi Jet, ueluti Ail.té. de Lydia fcribitiir, audiuijjè-illam concionem Ptf«h,DewȔ ttero cor eiu'S aperuilJeyUt at=^ tenderet ijs lt;^U£ dicebanturà Paulo. Cum ita^; Paulin t. CorwJtb.j.dtciï.Nfgfi ii quiplaittat ejî aliquid, neq^ qui rilt;* ^atyfed deu^ qui dat mcremcittam: non reqcit plantationein Cr irrigationein,hoc efl externum uerbiiminAm pauloboà addit: Etcnimdeifumusadmtnijiri. (yuamobrem conpde^ returordo dei ( qui folin corda trahit nbsp;nbsp;illuminât Ãiritu
fuo prout libuerit,) quo continetur externe uerbi eius prlt;e» dicattOjRom.jo. çy facile apparcbitMunceri naniiatnde iHummafione Ãiritus, qua immediate abh; uerbi pr^dica* tionefiat, inane cr mendax ftgnttittuin cjj'e,dei uerbo con^ tradicens. An no qutefo potuij]et deus Eunuchum iüum Af« tbioprm, aÃ.S. ct Cornelium Aét.to, ilùiminare uelÃie ritu fuo, uel per angclum aliqué abfq; miniÃerio predicant-tiumliteram: ey tarnen illis concionatorcs mittit Philip» pumçy Petrum. Qjtamobrein cum Paulus Corinthios,in poÃeriore epiflola jeap. epiflolam nominat non atramento feriptam, fed uiuo deiÃiritu, non reijcit externum miniÃe rium,ucrumeos non tantum externa uerbum audiuiffein* quit, fed corda quoq; ipforumffiritu diuino ilium inata eÃe, fie ut uere credant, çy uiuam fidem fÃills déclarent. M.ulti enim uerbum externum aHdiunt,qui tarnen non credunt,ut loan é.uideripotefl. Infumma, bucÃeilabat Munceri dot flr'ma,ut miniÃerium uerbi deijeeretur, ey è medio toUe» retur. Hac autem rations fatan homines hue adigit, ut nihil certihabeant,crperturbati tandemdeÃgt;erent. Etenimfi «t ohm Em£ matri nofine, ita nobis quoq; uerbum dei è cou ffcâuremouerit,quid tandem Ãeihbimiis,quocurfumno» Ãrum poÃea dirigemusfNamfi uerbum dei(.quod Paulus ai E.om.s$.ait ad noÃram confolationem effefcriptü)non am./ plius pro genuine uerbo dei agnofcimus,digni fumus qui de»
ADVERSVS ANABAPT.
cipiämur ab his, qui nefcio quod inuiÃbile ac occultum ueŸ'^ , bum fingunt, quad ipà lt;eque ac nos ignorant ubi quid'â namfit,utfic tandem neo; uerbum dei,ticq; uüam aliam fogt; Ildarn confolationem habeamus.
nuim^intiJe autem quà m impure er immodefte magniÃeus iilè lium kgiti- KiuncerifÃiritus, coniugium er thoruin maritalem infidegt; atOumetcc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â^^3' carnalium negatimpoUutum effc,fedÃrnicem cT
e. â fttan^e lupanar nominat. Neq^ dubito quinÃÃxdius er tur^ pius aliquidpotuiÃetfcriberc,non intermiÃjÃet. Ex hac ue^ rotampuraerfÃirituali Munceri dodrinahic frudusefi confecutus, quod quidam impuri ncbulones perfuaÃrunt, iuxtaPauli uaticinium i,Timoth.3.flultis mulierculis,uf relidis proprijs maritisipfos fequerentur. PerÃiafet enim erant,Ãdelem,hoc efi rebaptizatam mulierem, non poÃfe co habitaremaritononrebaptizato. Nonenim matrimomunt fed diabolicam fcortationem effe : ideoq; quandiu talis inu^^ Her cum Gentili marito habitet, poüutam effe er aliénant i falute. Coniungit autem hoc loco lAuncerus nomina injidc'' Hs er carnalis:nam omnes homines qui non funt fua-fcdie, car nales er Gentiles reputat. Qualia autem connubia fpiri tualiacontraxerint, inquibus tarnen carnaliter concubue* runt, er hoc modo proflibulum er fatanicum lupanar iitÃi^ Vib.t. nbsp;nbsp;nbsp;tuerunt,deinccps exponetur cum de liberis AnabaptiÃis a*
gemus. Verum hos impuros Ãgt;iritus quiuis uitet, ac potiiis quid de hoc dogmate uerbum dcipronunciet animaduertat, Paulus Uebr.13 Uonorabile, inquit, eà inter quoÃiisconiuâ^ gium, er cubile impollutü : fcortatores autem er adulteros damnabit deus.QuodÃaduerfarij dicant,hiec tantu deÃde^ Hbus inteliigenda effe, non de infidelibus, aut Ulis coniugijs in quibiis alter coniugum inÃdcliseÃt opponam breuitatis caufaPauliuerba refÃonÃonis loco,qu£extant t.Cor.7, tit ipfe PaulusÃtfuijpÃus interpres. Vxor à uiro ne difcegt; dot:
LIBER PRIMVS. 9 dat : quod à difcejÃerit nuncat innupta, aut uiro reconci' lietur. Et uir uxorem ne dimittat. Si quis frater uxorent habet infidclem, zr hecconfrntitadhabitandum cumeo, nedinüttatearn. SandiÃcatu^efr enimtnaritus infidelis per uxorem : zr fandifrcata efr uxor mÃdclis per uiriim: alioqui nempe liberi uefrri impuri e/frent : nunc autem fan» (hfunt His uerbis non puto aliquid clarins er aptiui in hac caufaprofrrripo/Ãe. t.\erito autem LutheriK contra Ana,^ baptifrat MondÃtrienfet frribens, inquit; Si mAtrimonia m» Papatuadulterij frortationisloco habendaÃint (utip/i dicunt,extra fidem non cjje matrimonium) age ergo an non collfiter^turfe frurios cffcfquod fr ilîegitimifrnt,quare ma* iorum frorum bona, poÃident Æ Aequum certè eÃet ipfos in liouit hit tnatrimonijsnouMquoq; opes fibi parare, ^^eque enim decet tamfandos zr friritualeshomines, ut uiuant ex iniuÃis zx meretrieqs opibus, aut ut eafdem alijs ui zx troemio aufrrantyZrc.
De Bdptifww qui à lAuncero extenuatur,Ãuo loco dicam. iiuncfii.uncerum AnabaptiÃmi primum authorem,eiusq; dodrinam, quamfatis conuidam zr refrtatam efrè frcro^ omitta}n,ac denuo me ad Anabaptifmi hifroriam cöuertam, er t« ed progrediar.
Dc progreffu amp;nbsp;incrementis inchoati Anabaz ptifmiipræcipue tarnen quotnodo Tigurifepara tionem 8i Anabaptifmum quidam inchoarint, amp;nbsp;magno cum motu inter aliquos fpaiferint. Cap. 4.
ET/i üAuncerus fub exitum uite fu£, ZJâ Ãuum Ãcelus con fefrits erat,zr crrorcin reuocauerat, tarne nibilominuf difripuli eins, quorum multi paÃim er ant,nihil bac re moti 1 nbsp;nbsp;funt,nifr quod non ita aperte zr cra/Ãe in impios zr magi^
I* ftratus muehebantur, utgladio Gedeonisper tMinuItwncoï gt;nbsp;»
A D T E R S V S A N A B A P T.
delcrefK.Qult;etarnenclandcftin^ ip^orumcogitationesÃie rint,alijs temporibia ofknâerunt,Mona./lerij çy alijs in lo^ ds.lntereatamenreliquosarticulas Ntunceri urgcbantc:!^ docebant,De uerbo dei fubtili nonfcripto, Dr uifîonibi'A et reuclationibus, DecÃmumone bonorum, De Andbaptifino
Bxortiis
contra Padobaptifinu. C^ua tarne omnia quotidic nouis er* roribus,ex uiÃs ffmniantis Ãti ffirttus augebaitt, atq; ita ab uno crrore, ut fieri fi)let,'m alium prolabebantur, rcscp ipfigt; rum indies détériorés fiebant,
a V f Q«ie «erod/i/î in locis AnAbaptijla ab initio ficerint, tni Trsurb progreffum, ey quanam tncrcmenta habuerint, alijs quiuoluerintdefcribendum rel'mquam. Qua auteini« his noftrisregionibus per Anabaptifias in ecclefia Chrifii fiiibi fiint,zy quomodo Anabaptifinum, çy rebaptizd^'^ fchifinaiicas fuas ecclefijis initio inflituerunt er propaga* runt.zr earum caufa tumultiiati fiint: quomodo item uerbo dci uiilifuiutbreuiter zy uere cömetnerabo.tiam bonä halt;* rumrerumpartem ego ipfieuidi ey audiui. Quemadmodu
uero {ut juperius indicauimus) Thomas lAuncerus, nouum fuum dogma, epiflolis cy libeUis jirenue ac celeriter m/upe rioris ac mfèrioris Germania regionibus dijfemiùauit ,amp; multi eifîmiles, homines incfuieto Ãgt;iritu praditi, quadam ac rara fubmde meditdntes,illa auide receperut ty propagarunt:itaetiäTiguri quidänà indoéli, ueritcontet tioà homines,Müceri (qui tum inuiuis er at,et quü, ut dixigt; mus,Griefl£ effet, 'm aliquorü notitiäuencratffcripta diligenter lcgcbdt,ct ea fcriptis Lutheri et 'Zuinglij löge pr£=â poncbant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ipffZuinglio palam inffciemdicebät,
Peruicax nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ucrum prophetam eff'e, qui caufam ueri uerbl
amp;inuidus dci, ey Houiregni Chrifti, reite agereinflituerit.
fpiriius A- nbsp;nbsp;1^, omnesfimulconffirabant, ac multaclandeffina collo
* quid habcbant^totareformoitio qua tum inflituebatur,illù diffli^
LIBER HIMVÃ. I«
A'/pIicelgt;at,ut nimii angufii cr cxilii, non fntii j^iritualiSt altdetperjèih,. Ipforûueroalilt;]uiÃgt;ernbaittfemunu^prof fitendi lingual adepturos : cü uero hoc ipfumqaod de/tdera bant,grauibui de cauÃs no flittm adipifci pojjeitt,Zuingliïi itccu/abant, (]uod nonÃerio rem ageret, ac cjuofdâalios re^ üceret:ita^i odio in ilium cÃcepto, omnibus tn rebus^in ciui but alicjuâ occafionêfe habere arbitrabanturjüi fefc oppo=i nebant.Veruntamë in omnibus bit rebut jempergloria dei, reéia ædificatio eccleÃte çr regni Chrifli, prietexcbatur. Tandë autë alisjuando prtecipui ipforû (jui banc catifam ur^ gebantiZuingUû, utpote eo tempore fummie eccleÃie apud Sep»taHâ nos paftorë, acceÃ'crunt,acgrauibus et copoÃtit uerbit ar^ qâȟta« gMfbant,eum tarde çr Ãigide res ecclcÃlt;e cr regni Cbrifli agere Tefwpt« nûc eÃe,(y /firitû urgcre, ut rcs maiori /lu dio agantur:alioc]ui nullâ effeJ/gt;em falutit. D.PetrüÃdeli== but dixiÃe,P.ripiteuosà nAtione ifltipraua. ApoÃolos etia AA.u i»fp'it,rt deferuiÃfecömunes eccleÃaSj
fideles uero Hierofolymis feparatim conueni/fe.Reguiri er go etiaapud nosfeparationem ab alifs ciuibut, ut couigatur pur a cccleÃagenuinorü dei filiorü, qui pr^editi Ãnt Ãnritu dei,çy ab ipfo regantur. H/î Z«ing/jK-s refpondet: Ipforum S.-pafa«a feparationëZT dtuiÃonemÃbi plané diÃslicere. ApoÃolosâquot;«â'S»* ^uidefcgregaÃefe,fed ab illis qui maniÃÃi hoÃes euangelij erant. tlt;Junc uero e/fe multos honeÃos uiros qui uerbo dei /e non opponant,de quibutÃt magnA/fies, qui tarnen fepara^ tione ofirndcrentur,ac prorfut deficerent.EccleÃänö pur= Matth.i#; gariÃÃionibut, imöÃmper in eccleÃa aliquid reliquüÃre loaa.ij.irt quod emendandüÃt, neq; talë fore /htû regni Cbrifli.qualë Ãbi imagmentur.Ouod Ãex eccleÃaomnia mala extirpare uoluerint, quAiiam zizunia angeloscoüeëluros eÃenouiÃi^ Phiiip.i*. mo die-Inter alia uero dicebat:Qu^fo Ãatrcs dileëli,ne ni= Ioan. lo. miKin tribuatis uobisipÃs, patienter fir te infirmas et Agrat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
A D V E R s V s ANABAPT.
oues,(}U£etidmdd ouile Chriftipertinent, feparatepotiaf uostpfrs aboperibuitenebrarum. Kequidê ddhuiuÃnodi feparationë diuiÃonem,qualcm uos tnftituim,nonper= trahetis,neq; enim coram deopofjum.
igiinr de bac re utraq; pars diu multnq; contendià amp;nbsp;Anabalt; fct,facileanimaduertcbât Zuinglq aduerfarijfeperipfum piifini do- âon poÃe id,quodftatuerant,perficere,itaq; alia ratione co nanturfeparationé fuam promouere, cr peculiarë acfegre gatam eccleÃä inÃituerc. Incipiunt ergo Ptedobaptifmunt damna,re,clamant baptifnm inÃiitum non à deo 'mflitutum, fed à Nicolao Pontifice inuentiï eÃe, ideoq; iniquu et ex dia bolo effe-Cum autë mfntü baptifinus non Ãt legi{imus,atq; ideo etiam nonÃmus baptizati, oporterc fdeles baptizari denuo, utÃnt fanéla ecclcÃa dei. Propter hoc autein dogma Baptiflte AnabaptiÃte nominAtifunt,quos quidam anted EnthuÃaÃM nomindrunt. Zuinglius uero Ãcileanimaduer tebat. unde Anabaptifmus ortus elfet,ztr in quëfnë ipfo uti flatuijfent,nëpeadfeparationë:itaq; cum h lec no clam, fed publice agercnt,publice quoq; contra eos pruedicare coepit, ergrauiter monebat,ne facrum baptifmum teÃeramfuceà (lionis Cf fchifmatis Ãcerent.
feu^dufiâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diÃidiü breui in tantü.ut magiÃratuf plus
ma. fidelis in hac caufafe interponeret,ac iitranq; partë adÃitli Hare amicü colloquiïi hortarctur. Verum contentiofus Ãgt;iritiis ita in Andhaptiflis confirmatus erat, ut nulla coüo= quia Ãmiliaria, nulhe admoniriones fcript£,ipfos Ãangt re, Coiioquiù. ab inÃituto dimouere poÃent. Staque 17. laituari/ anno ChriÃi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;publicücolloqutïi feudiÃgt;utatio coramfenatu,
ciuibuf cr doëlis habita fuit, cr breid poÃalia 20. Martij die eiiifdëanni. Praitereaprtecipui Andhapti/iarumgraui^ Anabaptif» ter adtnoniti fucrunt,ut ab inÃituto deÃÃerent, et quiefce^ â¢nut. rent. PofleaquâueroAnAbaptifilt;e expertifunt,fcinhis
codo^
LIBER PRIMVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;II
coUocjuijs dij^utando^ nihil potuijje efficcre, cwn tarnen ni» hilominwà quibufdâconfirmlt;irentur,cjuieuangelij opprcf» Ãoiie et Pdpatits incremcnta/pcrabät, ad quod pr£fcns con tentio inferuiebat,cÅpcrüt audaóter fuà caufain denuo age» re,ac palà m et difertc pr£ fefirebà t,fe caufam fuâno modo tierbK,uerumetià faiigiiineproprio uelle te/h.ri.itaq; i» «r« be, paÃim in uarqs lattbulti,baptizare audacier cÅperunt, Ciua ex remaior q antea motui exortusefl.üamquidâetiâ in regionë extra urbem egrcÃi, illic quoq; fuam caufam age bant. Quidâ ipforüfalice aut refte cinéti, cum loua clama» bant, Tigurü paucis diebiisfubmcrgendü, V£ TignrOjVtC, Uie:AgitepÅnitcntiâ:fecurit ad arborem poÃta eü. Interen PÅnittn« «ero mfegregatis fuis eeelefijs comunionem bonorüdocere coeperunt. Clamabant flrenue cotra fuperbiâ,contra crapu lam ey- ebrietatë,contra blafphcmiM e:^ aliafcclcra.Vitam in {^eciem ljgt;iritualem agcbant:erant graues,multumfu/pi» rabant,nonridebant : uehementes erant in correptionibiM, magnifiée loqucbantur:ut bis rebus fibi admirationë ey au* thoritatem apudfimplices cr pios homines côpararent. llli nn^; aiebât: Dicant alij de Anabaptiftis quicquid uelint, ni^ bil aliud ego in ipfis uideo quà m grauitatem, nihil etiâau» dio,quà m non iurandü,nemini miuriâ ficiendä,pie cr fan-ëie omnibus uiuendû effe : itaq; nihilmali nbsp;nbsp;nbsp;iniqui uideo.
Kac autem ratione multos mortales in bw regionibus dece» perunt,et quafi exccccariint.Quidâipforü in miniftrosec-' clefiæ cr magifiratü inuehcbantur,idq; tam impudenter cr conieai feditiofe, ut incarceremconieëlifint,c^ uaria ad ipfos me* fâquot;'-lius erudiendos cum eis aëla funt. ttaq; aliqui cum promi/if* fentfèrenunciaturos fuo errori,impuniti dimiÃifunt : non» nuüiquifenonpatiebantur erudiri, ucrum pertinaciter in infiitutoperfeuerabant,cu/loditi cr a/ferudii fùerüt, ne ma iorisfeditiois et turbarîl authores ejfcnttatqi hi deinde par»
ADVERSVS A N A B A P T.
fimpecuniamulHatifunt,partim extra fines zypomÅrii twflre regio nis relegati. Hmc autë fróiü eft ut A nabaptiflie Cf ipforuM frutorcs cum m agro tum 'm urbe grauiter con^ guererentur, ui omnia agi,ueritatcm opprimi,ac mnocëteS Cf pios homines,(jui nihil aliud concluiir cjuà m quod uerbo del contineatur,non audiriyueq; ilhs pro ipforum necefiita^i täte libera dicendiÃcultati dan, id quod uel auditu mtfera bileÃt.-petere ergo fe,ut fiecum iureagatur, Cf Ãbi fiat di* cendicopia. Simul etiam Zuinglius grauiter accufabatur, quodneminiloquipermitteret, Cf ueritatem in aduerfario rum fuorum ore Zf quaÃgutturt opprimere conaretur: ité quod hac ratione,cauÃmfiiam non uerbo dei .fed clamori^ bus Cf magiftratus hnperio tueretur.
Depiiblica cli(putatione,quçTiguncum Ana baptiftishabita eft; amp;qmd deinde magiftratus de Anabaptiftisftatuerit. Cap.j.
HViufmodi uehementibus quereUs Anabaptifiaru, cf afiiduisprecibus Zu'mglij cf reliquoru trnniftroru, qui publica Cf libera di/fiutationë petebant.permotusfcna tus Tigurinus.mjlituit publica Cf Uberam diÃgt;utationem, Piïputtrfo eamqi hac forma publicauit. Omnesilliquic!iq;exfacrisli naV/'tifbs* tucri,probare er defendere uolunt Pædobaptifmû 4 promwiç»» di bolo tnfiitutu, Anabaptifmü uero iuflii ejfe, ideoq; fe in «»«⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fle ac bene Ãciffe arbitratur.q, rebaptizati funt, quiq; hoc
no 'tniquü putäi: 'mfiintes autë exiftimà t non effe b iptizan^ dos.-hos oës Ãmul,fcu feparatim pngulos,ad diem lunie,qui proximè fequitur diem omniû fandorü, ad publica dijfiuta tionë uenire nofira eft uolunt as cf fententiaùUic enimfina gulifufficicnteraudientur,cf idquodiuÃum eequumq;fue rit deindeÃatuetur,Cf c.ClUtefliones uero de quibusdiÃlt tandumerat,hæ fiierunt.
». Chriftt^^wrum liberi non minus deifilij funt quant parentel
LrBERPRIMVJ. It
pärentes tpforum, ^(Juc atq; 'm ueteri teflununto. Quodà dei funt^quii Ulis bäptifinum dqu£ negabitf
i, Cit cZciÃo apud uctere5,quoadÃgnum, idë Ãiit quad nobiieÃbaptiÃnuimt ergo mÃntes circuincià fiieruw, üa etiam baptizMdi funt.
3. AnAbaptiÃnui nudü teÃimoniimi, exemplum aut pro lationé ex uerbo dei habet :quare qui Ãe rebaptizaut, Chri ftumdenuo crucifigunt, ucl expertmacia, uelfludio zsâ uo luiKate aiiquid 'tntwuandi.
QuoautehuiuÃnodi dijÃutatio reëbord'me 'mÃituere= tur, gt;ieq;audaci£dutmpudenti£ alieuilocufelÃet,nealij aliorüÃrrmones intcrrumpercnt, Ãed iuÃu^ ordo 'm dicëdo Ãeruaretur,pr(eÃdesdiÃgt;jitationK coflitutiÃunt hottefii ac pq uiri,VuolphgangU'S lonerut abbas Capeüanus, Coradits Schmidcömendator (utuocaiu)KuÃnacenÃs, D.Sebafliaâ nus HoÃneiÃer minifler ecclefia; Schaphufiaike, D â ïoachi» tnus Vadianus conÃul SangaUenfis.
Anno itaq; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;die ^.tJouëb.quidijÃutationi deftinatus Difpmatio.
fiteratycöueneriit Tiguri magna frequëtia eccleÃarti mini' Ãri,et alij uiri doëli.Anabaptiflæ itë cû pratcipuis Ãu£ Ãeihe dncibus, qui undiq; ex uicinis etid regionibus,ut S.Gallo,et alijsaduenerät. Aderät etiälegatiex agro Tigurinopecu' liariter euocati, eo apud ipÃos AnabaptiÃmus creÃceret, ac multi coquererëtur,AndbaptiflM non audiri, ut iÃi pr£i Ãentes audirent ea qu£ cum AnabdptiÃis agebdtur,quo delt;t inde eadë domi Ãtis eccleÃqs rcÃerre teftariq; polÃcnt.
Inchodtd eà diÃiutatio in curia Tigurina,apertis partis, Difputatio praÃentiÃenAtuuniuerÃ}. Verum cum AnabaptiÃte di/Ãutd re iam inccepijÃent, alia Ãdio AnabaptiÃarü eodë irrupit, gj. inter quos quidaalta uoce clamabät, Sion Sion, Letare Hie ruÃalem, crc. Qua ex re cum magnus tmmltus eSquot; homi* num confiipatio orta ejÃet, uiÃumeà dijÃutationis loeit mtt
B 4
AD VERS VS AN AB AP T*
tare,er in fummü teinplum tras ferre, ubi omnibus gui adgt; effe uellent, dicendi er audiendi idoneus locus eÃet. Erant mie mtr a cancellos feu fepta gu£dâ,dua; menfe pofit£,unA côcionAtoribus,altera Anabaptiflis gui dijfutabant : dura* uith£c diffiitatio Ã.er 7-atg; 8.^ouembris,hoceft, integrum triduüÃngulisdiebus à manead uefferam. ÃiU£igi turutr'mg;tu/maïlata funt commenwrare cum nimislon= gmH,tum etiam difficile mihi effet,attamen hoc unum pr£-terirc non poffium. Qztidam Anabaptijlarum fepe inter difputandumà pr£cipuis fu£ partis difputatoribus petie^i rat,utfe cum Zuinglio congredi perinitterent,feenint breuifnem abhôni huic impofiturum. Hune fedabant cr coercebanteiusin Anabaptifmo fratres,guippeguiillius inftitutü noffent, guod Z uingUum adiurare decreuiffiet, ut interroganti fbi ueritatem fùteretur. Sperabat autem ip^ fum plané refponfurum, P£dobaptifmum è diabolo, Ana= baptifmum uero è dco eÃe. Cumuero fepe reprimcrctur, tandem tarnen prorupit, Ham meridie cum iam omîtes con furgerent, ad Zuinglium accurrit, damans, Adiuro te Zuingliperdeumuiuum, utmihiueritatem dicas. Zuin= gliusuero conÃÃhn idi refpondit, acait, Padam-.ae dieo te tam malum atgue feditiofum ruÃieum eÃe, gualem alium fenatus naÃer habet neminem. Hoc inexpedüto reÃionfo obÃupuit AnabaptiÃa: populus uero ridebat,atgue omnes confurgentes domum difeedebant.
Ouiä poft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;finita diffiutatione uniuerfus populus teflabaturÃbi in
difputatæ^ haccäufafatisÃilumelfe,foliAnabaptiã ininÃitutofuo nabaprittis prrfeuerabant,guare infenAtumuocatifunt, eygrauiter aäuin Ãt. admoniti, guandoguidem publice 'm ecdeÃa coram omni populà fatis edodi nbsp;nbsp;fortiter conuidi Ãnt, debere eos deo
gloriam dare, er ab mfiitutofuo, guod nulUs Ãuidamentis nitatur,
LIBERPRIHVS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ
nitdtur, deÃjiere. Cum ctutcm nihil ab ipfîs impetrari poÃ-fet,iii career ein dedubü atg; illic cuftoditifuerunt. V erum breui poflea fpe emcdationis diiniÃi funt,additis minis, gra Mter ipfos puniendosforeà deiiuo res (urbare faâionû authores ejÃc pcrgcreiit.
Deinceps autem ampliÃimus Senatus urbis Tigurinlt;e, Teaimont fummam todus difputationis,gu£,cum AiMbaptiflis habita aé fucrat,fcripto comprehenditjCr additograui interdiólo A= difputatio-nabaptiÃm,id in agrti mittit,cuius fcripti htcc cratfentétia. j'
Notüc^hauddubieuobis.idg; à multisaudirepotuiflis, Ai^ipt. guemadmodum 4 multo iam tempore quidam homines pri=i uati,qui ÃbijpÃs doäi uidebantur.in medium proruperunt, quiabfq; tcfliinonijsÃacrarum literarum apudÃtnplices ac pios homines ( quialioquiin uerbo dei addiligendum de^ urn cr proxiinuw bene edoéli, bona inter Ãpace Ã'ueban^ tur) propofuerunt,pr£dicarunt, et abfq; omni ecclcÃcecon. fenfu annuntiarunt,baptifmum infantum no c deofed è dia-olo ortum clfe,ncq; ufurpari dcberc.Atq; hideinde Anaba^ ptifinum qiiendam excogitarunt, e:^ multis hominibus im-peritis facrarum literarum futilibus fuisfermonibus perfua ferunt,ut hunc Anabaptifmum reciperent: reputaiKes fe cte teris tneliores ejfe. Qga ex re dijfenÃones,inobedicntia,zyâ contentiones,faüionesitem aduerfe Chriflianæcharitati ort£ funt, Ulis in locis cr inter eos homines quibus optime inter feconuenicbat.Cluamobremnos aliquot ex authori^ bus Anabaptifmi cr eorum difeipulis in carcerem conieci'= mus,pecunia mulilauimuSfÃy' bis, ipÃs poflulantibus, de i« fantibus er Anabaptifmo colloquium feudifputationemin-^ fiituimus.Cum autem femper uiili effèndet à nobis partim, to quod poüicerentur fe Anabaptifmum dimiffuros,impuni ti dimiÃi forent,partim uero ex agro noflro relegati:tamen iUi nuUo re/peà u fuarum pollicitationum,nihihminus ad
ADVERSVS ANABAPT.
nos tienerunt^izrfuamfulCam doilrina contra infantum 54« ptifmum infimplici populo dijfentiitArunc. Quamobrein de nouo iüic aha fadio Anabaptiftarinn exorta eü, ac nos hae de eau fa eofdem Anabaptiftas cepimns, zx eorum fcétato^ res pecunia mulciauimus.
CUi» autem aliqui Anibaptift£,citii inter nos funt,d^nuo d nobis pojiiilarint ut ius lüis dicamus cr di/futationem ina fiituainus,nos,ut fuperiores difputationes co effent plcnio^ res,cofenfimus, çr omnes qui Anabaptifmum defetidcre uo lt;nbsp;Noiiébr. luerunt uocauinius,conftituto illis die lun.e,qui omnium fan âorum diem proximo fcquitur. Poftquam uero Anabapti^ ftte cum fuis fedtatoribus contra Huldrychu/m âZuingliuM, l^onem lud£,Gr Cafparem M.egandrum,ac ahos qui infan tum baptifinum defendebant, mtegro triduo à maneadue^ fperam in curia noftra er in fummo templo difputaruni, no bis ipÃs, er multis cumuiris tum muUeribus prafentibus, etÃnguli Anabaptiã fufficieter,nemine impcdiente,etabf que iurgijs fententiäfuä expofuerunt, denuo tarnen firmiÃi mis tejütnonijs facraru literarü,uetcris er noui teÃamenti, declaratum efl, Zuinglium cum fuis feftatoribus Anabapti flas uiciffe,reprobaffc AJiabaptifmum^er approbaffe bt^ii Ãnuminfantuon.
pr£terea dijfutationecofficue er diferte appn lt;0 amp;âproZ rwiY, authores Anlt;dgt;aptiÃni,qui primifaüioné feétd^ bane t»litua. isiflituerunt er de bac re eötenderunt, audaci et arrogaitti impudenti^dnimo,nulloqi bono fpiritu, bac in re dudos ef fe, inÃituijfeq; An4bapti]inum,ut peculiaremfadlionem et fediamÃbi adiungerent,contra dei prlt;eceptum, in content^ ptumnoÃrum qui ciuili nMgiÃratufungimur,adplantand4 inobedientiam,er euertendamebaritatem ChriÃianAmer ga proximum. ipà enim, ut fupra diximus,fe cateris Chri-fiianis nuliores er abfe^ peccata eÃe opinantur : id quod i~ pforum
LTBBR PRIMVÃ, I4
pjôrmuertdjfdtTajgf/lz« er habitua aperte indicänt.
Ãluamobrem nos janciinia lt;tc uobtnMs, ut deinceps ont» nés uiri,jceminæ,adoleÃcentes atq; puelbe, Anabaptifmum déférât, neq; poflhac ûfurpent,mpantes etiam baptizari eu â â rent.Quiuerocotrahoccdiéium fecerit, argentimarcain finguldii legif tranfgreÃiones muldubitur. Qjtodfialiqui c3 tumdcior'es fi{erint,incosgrauiU'SaninMduertetur. Nam e-os (jui obtemperauerint tuebimur.iuobedicntes uero pro i-pforum men to inulóiabintus,nihil illis ampliits codonantes: qujre Ãbiquifq- caueat. AtCj; hæc ommaÃrtnamus publicis bis literis,Ãgnatis noÃriC eiuitattsÃgillotqua dat£ funt die lgt;'Andrcte,Anno ifzf.
Q_uæ cum ciofftoreBalthafTaro, Anabaptifta^ rum præcipiiOjTiguri gefta lint:amp; pÅna in Ana bapnftas fancita. Cap.6.
CVinpwWicKMfJiÃMwi/f/Mf« Tigurino contra Ana D.Biithafr baptiÃiS promulgatii effet, for té eodë temporel.Bal thaJfrHubineierPacimontanus Vualdshuto profugit. NJegenu ciw» eo in loco aliquo tempore euangeliumpr(edicaffet,tan dem à uaÃis qui ufdam AnabaptiÃis deceptus er in infoeli cem ipforumfedlampertraüus eü.lAultüm uero omnes A-nabaptiÃ^e de hoc uiro gloriabantur. Audaüer enim Anabaptifmum,totamq; feäam ipforum,fcriptis publicif er co cionibus plantabat, er multa innouabat. Qjta re uiros bo» nos illic in periculum coniecit, er ut Euangelio priuaren» tur effecittid quod complurtbus alijs pagis er oppidis acci-dit, ut per infaelicetn hanc fedtam Euangelio fpoliarentur, Libro D.Balthaffari,quem pro Anabaptifmo contra Plt;edoo baptifmun in publicum edidit,refponderunt publico etiam feripto âZtiinglius er Oecolampadius.
Capta igitur urbe Vualdshuto 6.Qecembris,r). Ealthaf D.Baltha» [arusTigurummdeprofugit,er ibiclamabfcondituslate»^ **««*
/ D V E R s V s A N A B A P T.
hdt. Cum autem Anabaptiftarum prtecipuui cjJèt,Mippe ^Mcripfffcriptiszrfermonibui femidtum iaha]Jet,cr ab Anabaptijiti m prccio baberetur, cr tdinen interea abdi tus Idteret, ScnAtus üli )7wiM iniecit, ncque tarnen ingra-uiori carcere, fed inipfa curia incuftodia ipfum habuit, lAiÃifunt iüuc ad eum ampliÃimi fetiAtus décréta, ecclefia-rumtmniÃri,cr feitatores certi,qui illi dicerent: Ipfum iain olun literis ad ampliÃtmumfenatum datis, poUicitum effe, feprobaturum uerbo Dfi er ipÃus Zuingli/ fcriptis, Plt;eda baptifmum non legitimum,uerum pueras primum dacëdos, et turn demivm baptizandas ejfe. Qjtare debere ipfum nunc pranuffb fuo fatisfacerc:paratas enim ejfe ut ipfum placide çy benigne audiant.
lëgt;âB(tlthitjJdrus refpondet: fe htec poüicitum effe, «âkriptu etoflendere etiam Zuinglia iS.ipfius cansluftanem, iiK^ui Padobï- fcriberet,pucros doccndos,ey ita dcmum baptizandas ejfe. ieceri^r nbsp;nbsp;Zuinglius re/jgt;ondct,fe co loco difcrte fcripfîjf infantes an
tiquitus baptizatos fuijfe.-demde etiam fe locutû ejfe de do-(IrinA qua pueriÃnt erudiendi. Nunc quoq; fe eiufdem eÃe fententi£,eos qui in imfantia baptizati funt,docendos deinde cjfecum rationis ufumhabuer'mt: fuijfe etiam olim Cate chumenos cum exgentilifmo homines ad Chri/îum conuerâ terentur,qui primum docebantur,Gr poflea demum bapti* Zabantur,cumÃlem proÃteri frient. Hi»c autem non fe-qui, fefe uel docuijfc uel fcripÃjfe P£dobaptifgt;num non eÃe legitimum,idcoqâ infantes non eÃe baptizados.Cum ad bac D BalthaÃarus nihil refponderet, altera ailio fequuta ffl, Mt /criptttrdrj«» teÃimonijs Ptedobaptifmum improbaret. Diu hie iTwltumq; difeeptatum eü,cuius authoritatis eÃent tefiimonia è uetcri teflamëto adduila- Contédebat enim D. Balthajjarus, ea tantu argumëta eÃe firma quæ ducerçntur è nouo tefiantento,neqf multam tribuebatueteri tefiamëto.
PoÃ
LIBER PRIMVS. »J*
Poft longtim dipeptationem D.BaltbaJJaruipalinodiam pollicetur:gudm tdineii fcnntM ab ipfo nonpetieratjUerum unodut p* fpontefe obtulit,zr fo^nwlam ctiam recantationis con
{cripÃt. Hane cum fenAtus uidiÃet ^3- ajfenfut effet, finita condone i« tcmplo olim D .V irgini facro,fuggeftum lüe con fcendit,ut cjuemadmodumpolUcitiM fueratrecantaret. Vet:^ rwn in ipfa oratione 'm aduerfam partem deflexit, er feip~ fumpurgabat,ac Anabaptifniumdefendcbat. Exortumita-lt;jue cR murmur 'm tctnplo, er Zutngliui (]ui in altero fugs geftu (dwo fziim fiwn jn co templo crant) ftabat, fermonent eiu^ interrupit er populum fedauit, Dodor uero mcdrcf^ rem reduduf cR. Qj(i cum mterrogaretur quidfibi uoluif-fet hoc fado,an ne tumultum concitare uoluerid re/fondit, fe ignprarc ejuid nam locutiu fit, t]uod fi aliqua dixerit in Anabaptifini defeiilionem,id à SatanAfadum effi.
Cum hoc modo caufa ciui prorogarctiir ad 6. ufq^ diem D.BaitJwf»-Aprili'Sanni 15x6. pollicituscdfedenuouere er bonafide i^odiiu*â* rccd/jtrtturam, er pojicrum nihil babiturum commercij cum Anabaptifmo,pariter er Anabaptillit.Qj/arefide btt« â bita promtÃionibuf er iuramentoipfiM, Tiguri primumin ipja iirbc, ddndc Gojfouua in Groningenfi agrorecatauit, er Itbertati rejlitutiu atej; pacate dimtjfiu eft. Verum ipfe nonfyncere in ueritate perftitit. hJam in Mornuitim defeen dit,ac ad Anabapufmum redijt, er multarum turbarum au thorfiiie.-tjuamobrem captus er capitali fupplido ed:affe~ dus Ex tota autemhacadione perfiiicue apparedAnaba^^ ptifmum male admodumfundatum eÃe, cuiui principes er auibores mkil probarune,er tarn turpiter er mifere in eius
, nbsp;nbsp;caufa fegeÃerunt.
i Etfiautem hac Balthajfari adione complttrcs fiinplices D« pÅn» 1 er qnafl errabundi homines refipuerunt, nihilomintu tarne
mtdti rtdbwc contunwccs craiu inter Anabaptifias, qut nc
ADV E R S V S ANABAPT*
bdc necj; alijs rationibui ut reÃpifcerent moucbâtur, fedÃf miter immote in côtumetcitt fua perfeuerabât, ncq^ cefft bMK fcditiofiU ad populü condones habere,feducere alios et rcbaptizare : nullo refpeéiu mifericordiie, qua magnd in i-pfosfenMus ufusfuerat,ttecj; promiÃionit et luriÃurandi ac fideidat£:cr cum redazjquot; audader cotra bcec facerent,ca fiantiam inÃde id nominaJjant .Denuo igitur aliqui ex corn numero in carcerem coniedi cr muldati funt,nonnulli eti~ am capitis fupplicio affêdi. î^iam quia leuioribus pxnis cf uenia cLua à magiflratu nihil ejficiebatur, ey' tarnen omneS interea uidereitt cr fentirent caufam hanc fpcdare ad nut-gnum aliquod malum totiui reipublicie zr populo in urbe pariter et agro,motusefl ampliÃimus fenatus,utpublicie pd cis or tranquiUitatis caufa, Anabaptifmum capitis fttppli^ ciomterdiceret.
2d' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;podmodumanno ti^o .typiseuulgatueÃ,
ucrfut Ana «« halte fenteijtiam. Cum ad nos rclatumÃt altquos d tionis bipHhnS. noÃra homines, contra edida grauiÃmu, magno cotemptu itoÃro,ad introducëdos perniciofos error es, peruerfam A-nabaptiÃarum fedam ainpledi zy iUi nomen dare:alios ue-TO his auxtUo eÃe, hofpitio ipfos cxcipere, cr uocdre,dc fu-flentaretpræterea etiam erronea; horum dodrin:e,ac occul tbs conciontbus çr cÅtibus fe adiungeretcr quoniam hiecfe da admagiÃratum ey honeÃarum rerum tiublicaruminte ritum potiÃiinum fpedat, dccerniinus ferio eygrauiÃiine, fuinina qua poffumus authoritate, fide,et ammo patcrno,ut omnes refpedu grauium poenarum et noflræ indignationis, pernicio fos hos coetus et erronea dogmataÃgiant, neq; iUis adhtereat.nuüü Hits auxiliü,hoÃgt;itiü,locrwe prebeantmo fit fientët,no domo nbsp;nbsp;tedo recipiant,nullà cÃmunionë cu'fo-
cietatem cîi Hits habeât, ac ommno uniuerà hac in re quieti pemtus fe ab illis fcparent. Nam omni de illis fufpidone ca-^
rere
LIBER PRIMVÃ. l6
»wf uolumus^tuqi ipfos 'm noftra ditiQne er fub mperio no firo iiUo modo tolerabimus.
QjiMiobremgrduiter pracipimuf omnibus nojirtere» gionis 'mcolis er aliquo modo coniunüis.et nominAtim prtc feilis fuperioris er mferioris ordinii,dppttritoribus,procu ratoribusjudicibus.ecclcÃarumÃnioribiis, er ecclcÃarum itt(nt/iris,ut Ãcubi comperidnt efÃe Anabaptifld',nos(pro in reiurando guo obÃriÃiÃnt nobii') monedt, nuÃ]uam cos fe rant aut augeri patian'tur,fed manits ipÃs inijeiant, er tot nobts tradaiît. Ãam Anabaptiftas cum fuis fautoribus er fc ilatoribus,ut Icgtbus noflris ftatiitu efl,clt;ipitc: cos ucro gut ipfos iuttant, wn 'mdicaiK, pcllunt, aut captiuos nobis tra^ duiK,pro tnerito ipforum abfq; uüa uema puniemus, ut uio^ late fidei er iuriÃurandi, quod mAgiftratui dedcruitt,reos,
QiiæBafilex 8C Bcrnaccum Anabaptiftis S£ aduerfus cos ada füllt. Cap. 7.
EOdf m tempore non tantum Tigurmlt;e urbi er ecclcÃlt;e Qgje BaÃ, AnabaptiÃr molcfh crant,er ipfam turbabaitt, ucrum i«« contra ftiara dîitf ciuitates ©quot; cccleÃ-e harum regionum grauiter ftaquot; la» üo» ab iUis molcfiabantur er exercebantur. Anno enim Chrifli ijîj. BaÃleatturbos er fa^honesexcitare cocperuitt.
dam cnim ipforum Occolampadium eodemmodo aggreÃi funtjCjuo Zuinglium ipfos aggreÃbs diximustuerum eà dem ab ipforefponÃonem acceperunt: amicant etiam difputatio nem cum illis Oecolampadius habuit, guic de'mde autamno eiufdem anni 'm publicum édita eft, ita ut nonÃt necefte plu ribus de eaferibere. Deinceps uerofeguentibus annis BaÃ' le£totturb£ admodumimpudenter eraudaéler abJ^nOi~ baptiftis excitat£ funt,tot homines ab obedientia tnogiftra» tuumauocatiyUt ampliÃimus fenotus facile perftsiccret, cor cere er grauibuspomis mquietos er feditiofos homines da
ADVERSVS A N A B A P T.
tMtidos c/ compefccndos effe. multi ex corum nume^ ro m urbccr dgro 'm career cm deduth funt,z^ ut lt;equitas ferebat, pro ipforum merito purùti.
Anno i$i7.lunij menÃs die io quidam ipforum mpubli cumproduchfunt, GXquot; cum illis Oecolainpadius c:rc£teri eccleÃarum nùntjiri folide cr accurate difputarunt,de Plt;e~ dobaptifmo,dc Anabaptifmo, de Magiftratu, de lureiuran^^ do, cr reliquis Anabaptiflicis dogmattbus.ïii hac dijfutatio» ne Anabaptifa; denuo uidi funt, o' aSbit diffutatioms feri^ pto comprehenfa o m publictm funt édita.
Anabaptif ^odcia anno loaitnes Denkius.o Ludouicus Hetzertit, jni onus duo rab'mi o pr'mcipes Anabaptiftarum, lacobum Kautzi
VuormatienÃsnünifirü, in Anabaptifmuper= traxerunt .Ãc ut cocluÃones de Anabaptifmo ederet, de qui bus difputare pr^fumpferat. Has autem puplico feripto ec-cleÃie ArgentmenÃs mimflri confutarunc Atep hac ratione Kautzins,feu Latino nomine quot;tZoilua maufpicata auis, euatl gelio ChriflicreccleÃeinillisregionibus inchoat£ parunt pro fuit. Ciuemadmodum co tempore ubiq^ pcftileiis AM^ baptifinus multum impedijt Euangelium o idud eiccit-
Anno deinde Donini «525). ruyfus alia difputatio BaÃleit cum nouent Anabaptifiis habita eft, qui erroris cöutch funt. Huiufmodi dijfutationes plures publice oâ priuatim habilt;gt; tiC funt, attanwn contentioÃs et cotumacibus honünibtis nil quam fatisÃcripotuit.
Qux Herf nbsp;nbsp;Anno uero i$z8, cumBcrmeCelebris diftgt;utatio habere^
fttr,qu£ fub finem fuperioris annilt;527. addita faluicondti-aäaÃnt, ctuspromt])ione,publicedenuiitiata fuerat, mipjaacttone dijputationis Anabaptiftarum aliqui Bernant uenerunt. Ve rum cu m lUi ad di/jgt;utandum non ucnirent,fed latenter et in angulis abditi dogmata fua ftargercnt,atrocitcr mterim ad uerfusuitiaclatnando, acfinuüi concionatores Berthe cf- â feilt
LIBER P R IM V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17
fent cfui jcelcra gräuiter compercntfinAtii'i nMnivm illis in tecit,et eos adfincm ufyi di/putationis 'm Prccdicatoramcos iiobiofub cullodia babutt. lanuarij deinde die 22.in euriam ad ampliÃimum fetiAtum Hernéfein deduélifunt. Eo loco a^ nticeç^fufficicmer auditi faut, prafentibas uiris dodbs ex arbe cr peregriiiis^ciui difpatatidi cauÃi QernAm ueneraitt^ a cjuibiK A-tiAbaptiflte de errore cuidenter ftrmis ration: nibus conuicliÃunt,zx cjaiduerimi effet fatis edoili, cxigua tarnen ipforum cam fruéiu, ctenim m fua contutnAcia pcr^^ feuerabant.
knno deinde ijp. aliadifÃutatio ^crn£ habita cH cilijuo Difputatio dapracipuo AnabaptiftanominePiflormaior,cjuicouerfat Pfifter efl et Anabapt.deferuit. Hæ c dijpatatio in publica édita efl.
Sequëtianno isjznnenfeIwnio,abampliÃimofenatuBer Difputatio neiijtsciuitatis fcriptïiijuoddâ inhac fententiâ euuîgatim ^ofingcu» efi.QttouniuerÃsÃatisfiat,acnemocongueripoÃit uerita^ gt;nbsp;té coercerijÃ^ ui ac inaudita opprimifmftituimus publicam dtf^utationent innoftr£ ditionis oppido quot;Zoftnga in Argo^ tlt;ia,in prima [ulij dië. Promittimus attf faluum conduëlü ue niendi çz redeundi omnibus AtiAbaptiftis, guicuncj; tâdem illi fuerint,crc. Vt aut omnia bono ordine agerentur,qua=t t«or praÃdes difputationis conflituti futtt. Durauit h£c di=gt; Ãiutatio nouem dies:cr difceptü eà inter miniÃros eccleÃa BerneÃs et AnabaptiÃM, De indice huias diÃgt;utationis. De miÃione AnAbaptiÃarü,anÃt diuinA.De ecclcÃa.De cxco-' numicatione.üe magiÃratu.Deiureiurädo.De concionAto rib. De baptifino. CoÃgnAta aut eà ha;c difputatio à iuratii notarijs,et'mpublicü detde edita:ita ut nüc no necejÃe Ãtpltt rib .de ea agere. üa^lenus breuiÃime et uerè ichoati Anaba ptifmi progreffum incrementa enumeraui:atc^- huic è re gione oppofui, ^fortiter illi pij tnagiÃratus er cccleÃariim miniflri reflitcrint : quoties praterea AnAbaptiÃce euiden=i
C
A D V E R s VS ANABAPT*
ter re flitati nbsp;nbsp;conitiäi Ãnt, idq; corämugifratibitsor
uerfa ecclcÃtcinterea tarnen principes eorü inuiilapcrtinn da nolebant uidi uidcri,?^ piorutnagiftratuu ac nünifiro* rü operam,labores,ÃtmptiK, mifericordiam, admonitiones, CT Mcgt;K4?« ipÃsÃepe datam reieceruiit etfpreuerunt. (iua aüt hocÃt Cbrifltano dignietn er honefin, quiuis lequus iu^ dex, neutri parti addi{iiis,flntuat.3 contrario tarnen multi uiriprobi AnAbaptifmtem ueneni inflir uitarunt:quidam e» tiam honeÃo ammo pr£diti,AnAbaptiftlt;M deferiierunt,ac fe honeflegefferunt : nonnulli uero eo rclido ita impure etpe tulanter uixerunt, ut reipfa teflarentur, ea qu£ in Anaba-ptifmo fecerant,ex mera hypocrià ab ipÃsfada eÃe.
De commiini dodrina amp;nbsp;inftitiKis,item de iia nis Si diiierfi's Anabpatiftarü fciiifmatibus.Ca.8.
DEinceps quam potuero breuiÃime indicabo, quanattt dogmata cömunia Ãnt Anabaptiflis(id quod Ãtperius quoq; aliqua ex parte oftendimus) er qute Ãnt quorundant priuataihoc eft,mq miras et multipliées fadiones et fchià pt^mî^rüm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;téporis progTeffu diuiÃÃnt.Initio feparationem pra-
Anabaptis cipueÃiedabaut^uteccleÃamfeparatähaberent. duatnob Ãatum. nbsp;nbsp;ypiji qui huic feparationi aÃfentiebantur,er deferebant Pa'
piflicas euangelicas er omnes alias eccleÃas, utuiue-rent 'tn noua Anabaptiflarum ordine, que ueram Deoq; gra tarn Chriftianam eccleÃam nominabant, hosprincipes fe^ die in fuam eccleÃam per AnabaptiÃnum reeipicbant,inà gnum feparationis, ad poenitentià er emehdationé uite- üi aut poflea uitä in fpeciem fanda agebant,uituperabät aerb ter auaritiam,Ãiperbiam,iuramenta,fcrmones obfcaenos,et imntodeÃiam hominü,compotationes er crapuläifrequeit' ter de morte ueteris hominis loquebatur,etc.ln fumma, W* gna er uaria erat ipforum hypocriÃs.
nes Aiiaba Treindeuero cum ipÃs fÃirituStUt ipà ferebant^augere^^ ptiftaruin. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turt
LIBER PRIMVÃ. |8
tur^tjuotidic tmlta mMata zr nouata funt i fratribui, qute paÃim flulti homines,tanijuam articulas cÅlitus demiffà s re cipiebant.là x aduerfo tamen alij exoricbantur,qui h£cÃpi» ritu fuo reuclante, uitupcrarentdnterim tarten ipfi quoque alitjua m medium proferebant, auie ceteris dijplicebant çxquot; ab eis reiiciebantur. Anabaptijtis enm hic plané idem acct dit,tjuod Ulis cotingcre fold qui femel à redo itmere abernt runt:hi enim quo longiits progrediuntur plus ambulant, to UMgis longius aberrant. Pojieaq uero uarias in par=s t« ac multii diuerfas inter fe diuilifuerüt,cocperuntfcipfos mutuo excommunicare et damnare. Ex ommbus tarne Ami bapti/iis quida populus coUeilus efl:,quos Generales autcoiâ munes Anabaptifas nommarc poffumust mtm comnuiné do drinam,qu£ quondam communis fuit Anabaptiftis, adhuc maiori ex parte retinent. Horum autem dogtnata es- mfiittt ta his capitibus continentur,
Seipfos unicam,ueram cr Deo gratam Chrifli eccleÃam cenfent,ac docent eos qui per Ambaptifmum 'm ipforum ec clefam receptifunt, non debere ullam communionem habe Ãarum dog »â f cum Euangelicis Chriflianis noftris ecclefi/s, aut cum alifs quibttsuis. EccleÃas enim noftras non ejfe ueras eccleà as Chrijli,non mugis qua PapiÃarum aut aliorü.Hoc autem hacratione probarc conantur. In ipforum ecclefijseffecon J» /ficuam es manifefta uit£ emendationem,in iHis aut ecclegt;-fijs qu£ Euangelice nomitiencur, predicari quedaex Euan gelio,neminem tamen emendarfac omnem populum impoc'» niteiitem et peccatis ac fceleribus obnoxiu effe. ^Jon autein fas eÃe aliquäeu täimpuro populo communionem habere.
De'mde aiunt no modo h£c in plebe deÃdcrari,fed etiam alia in mini/iris ecclcÃarum;nempe in perfonis es ntinijk'' rio ipforum.In perfonis ipforum,quod non legitime es ordi 4, Karie ad miniÃeriisÃnt uocati. Quod nö Ãnt praditi his res
C a.
ADVERSVS ANABAPT«
6.6i« c/Hdi Pa'uf.U'S i.Tim.3.in miniftro requirit. Quoded quct alios docent,i[gt;p non factant, QjtodÃipendiahabeant,et no laboi-ent,atq; ideo uentris mimjtri fînt.
ïn minijkri^ipforum multa defiderari aiunt,cH in doitri 8. nA turn in admimfrationc facranentorum. Doélrinam enim uniits conciom ajlriéiam cjjc,cü tarne Paulus iubeat, ut fi d« lijfucrit reuelatum aÃidenti,prior taceat,^' alterum con^ cioKAri patiatur,
Ã). nbsp;nbsp;ConcionAtores non feruare uerba, et Ulis tantum inhatre
re, fedfcrtpturain interpretari. Nö autemefieferipturatn pro cuiufp peculiari interpretatione exponendain.
to. CoRciones miniÃroruefie leuestdocere naq; ipfos, Chri fiü fatisfeciffc pro pcccatts, zr homines fide iuÃificari cor a Deo,non operibus.Cum tarnen bac mundi improbitatebonA Opera magis fint urgenda nbsp;nbsp;exigenda.
tt, Docere prtetcrea ipfos, legem hominiimpoÃibileefiead feruandum, cti tarne fcriptur£ ubiq; lege feruare iubeant.
ti. nbsp;nbsp;Charitatem qu£ omnium bonorum cominunioncin requi
rit,non recte doceri à concionAtoribus:quippe qui doceaitt, Chriftianu hominem poffealiquidproprium habere, er di'' uitem efie : cum tarnen charitas potitis omnia cumfratribus communia babeat.
Commifiere preeterea concionAtores uetus p- nouü Te fl:amentum,et tarnen uetus abrogate efie, nihilqi inter Chri ftianos ualere:atq; eos qui in ueteri Teftamento fueruiit, ni hilpertinere ad eos qui in nouo funt.
«4 , nbsp;nbsp;Incertum effe quod concionAtores tradant.anintds reili
à morte corporea in ccelos migrare:dormire enim ipfts ufq; ad nouiÃimum diem.
15. Multa etiam ipfos mAgiÃratui tribuere, cuius tarnen nul
lus inter Chriftianos ufus fit:quippc qui tantum fibipatien-
16, Chriftianu non po/fe fungi ntAgiftratu, nbsp;nbsp;nbsp;{dumfeiant^
Magiftra^
L IB E R P R r M V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H)
l/lagiflrdtu non dcbere curare caufas religionis autjidei. 17. Cbrijlianos iUis qui uim inférant nonreÃjiere: idea iudi t8, cijs opiit non habere,neq; etiain Cbriftianos lüit uti.
Chrijlianosnonoccidere, neq; carcerene'q^gladiopuni-re:fed tantum excoimnunicatione.
î^etninein adfidcm ui er imperia cogendum effe : nemi=^ 2 o, nem etiamfideicaufaoccidendum.
ebri/lianos non defendere fefe, ideoq; bella nongerere, ï», neq; ea in re magifratui obtemperare.
Sernwnein Chri/tianorum ejfe etiam etiam,non non,cos ^z. in uniuerfum no iurare,ideo nuUum iuÃurandum iurare, id enimpeccatumeffe.
Prictercaaiunt hoe quoq^ deÃderari inminiÃerio con^ zj, ciotu,torum,quoadadmimÃrationem facrameittorum, quod infantes baptizent. Baptifmum enim ïnfantium é Papa cr diabolo ortim effe.
AnAbaptifmumuerum ChriÃianorum baptifmum affe^ runt:quippequi conÃtentibus adpÅnitentiam detur,illis in quam qui edoili er rationis ufupræditi funt.
ConcionAtores nuUa uti fcparatione,etpcccatores no arz^. eere à coenA doinini, neque uÃam excommunicationem ha= here.
HiW er alias plures eiufdem generis caufas afferunt AnA baptiftæ,propter quas neeeÃario fc à nobis feparari dicunt, nobifeum pertnanere, nià à nobis pollui er om)ti um poenArum participes ejfe uelint. Itaq; fe ad conf âruan^ dam propriam falutem er iram Dei euitandam, fummA ne-eeÃitate urgeri,ut proprias acfeparatas eccleÃas inÃituät, er iüarum caufa, quiecunque Deus ferenda dederit, patian tur,
PoÃularct autem nunc hic locus peculiarem confutatio- ordo hu/ wm Ãngulorum do^natum, ut ea feripturarum teÃimonijs iâ«
C 3
ADVERSVS ANABAPT.
er «WW argumentisfubuerteretttur:uemin ego in inÃitiito tMlo. Enumerabo aut Oâ cds,quiirum ante men tiotiemfcci,e^ alias etiafeilas zy peculiaresfaiiïonés And baptifmijCr eafdein aliquantum,ubi necejjè uidebitur, refn tabo,ac turn deinum ad generales AnAbaptiflasmeconuer^ tam, cr adfingulos articulas iam commemoratos rej]}onde bo:addi(cam etiam ear um argumenta,no quidcm omnia,fed potifi)na,,cr quà in iUa.fintfirnM,examinÃbo.
De Anabaptiftis Apoftolicis amp;nbsp;ipforum erro ribus,aceorum confutatione. Cap. p.
ba nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arbitrantur impoÃibile effe, ut omnes Andbi
u»U« J. ptifini diffèrcntiie,contrariée opiniones, cr pernicio-fte de horrendiC eorum feiia; faäiones ord'me cominent« rentur.Et quidem uerii eÃ.ex illoru numero pducos inter fe confentientes reperiri, itd ut fmguli peculiare aliquod my^ fkrium,hoc efl flgmentû,hdbeant. Idea non coiidborboc ut exdóie cr copiofe defcribam omnes eorum fedas, çy uMS cuiufq; cerebrofi hominis figmentd:hoc enim non tantti mi~ bi impoÃibile,uerumetia ledori ualde moleflu effet. Ojid^^ re tdntum ddducaprtecipuas dliquot cr notiÃinMS ipforum fadiones, que cum db alijs Uteris manddie funt, turn etiam aliorumfideU reldtione çy teflimonijs cognite, ej publice etiam manifeflte çj- nota funt.
ftæ Apofto nbsp;nbsp;Poflgenerdles ergo AnAbaptiflas inter peculidres ipfo*
lid, rumfddianes,prinu)locoeosponimusquifeApoflolicosno mitiArunttdb Apoflolis fcilicet ey' dpoflolicdecclefld, cuife
1, conformes reddere uolebant.Hitantum nudamfcriptur£li teramJfedabant.Itaq; per regiones uagabantur abfq^ bdcU lo,calceis, pera,nummis, ey cÅleflemfuam uocà tionemdd
1,. uerbi miniflerium magniflee pradicabant. Et quid dominus dixit,C^uod in durent dudiuifiis,dntttitidte in tedisttedd co feendebditt
LIBER PR IM VS. lo
Jhcndebani ZT de lUis coitciondbaittur. Pedes Ãbiiniiicctn j, UuabStjCr cum pueris repuer afcendïi ejjèdicebaiit,ideo^ puerilÃer,hoc ekÃulte ZT 'meptefegercb^t Pr^terea cfuo nictm à domino diiium eft^cum qui non domü zr ommu quie habetdej'erat.nonpojje difcipulum fuumejjc: uxores, li-beros,domos,zy fuct opificid dc negotidtiones deferebdnt,et per regiones udgdbdntur,dc dpud frdtres diucrtëtes,eos ex hduriebdnt: qui deinde eos tdnqudin grdues CT molcftosfu cos excommwiicdbdnt.indocendohoc urgebdut, neminem quicqud prbidtum dUt proprium dcbere habere ,fed omnid bond opesq; communes eÃe oportere:neminein enm Chri-:^ fiianum Ãmul zy diuitem effè pojjc.ijon tame inhdc bono=i runcbmunione eiufdem fenteittieÃierüt. Aliqui enim ipÃo rum nudipedes cr noui Prdncifcdni erditt, qui pidculum cxt flinubant pecunids tangere, aut dliquid proprium hdbere^ Aliqui uero hoe non inter peccatd numerdbant,tdntum ut is qui dliquid proprium habet,id nonÃbiÃoliÃeruet,uerum d= lijs etiam tmpdrtidtur,neq; quenquäjratrum qudtenus opes fujÃciuM,egere pdtidtur. QttibuÃid'm locis,ut 'm Korduid, ferunt ipfos diÃenÃttorem aliquemzT commune loculum habuilÃe.Verum nö diu concordes manÃerunt. Omnes hipd rdti Ãunt ut ÃeÃe mutuo facile Satanie tradät et excömunicet.
î^iferum hoc zT perturbatum hominumgenus,qudcrafC'!gt;i'^utaaâgt; faÃtipforum flultitia,faills fuis zT reipfa déclarât,quilite ramipfamferiptureet uerbapluris faciunt qudmuerumet baptiftirS, genuinum fenfum,Dixit quidem Chriflusdifeipulis, t^eha betoteaur um dut argentum,neq; per am dditer,nequecal- lis prohibi ccojjttetj; baculum-, tierum circunÃdnti£ et alia loca feriptu rarumhiscoUatd, et ipfeapoÃolorumufus,fatis declarant, blcuU. dominum in hunefinem hiec dixiffe, ut oflederet difcipulos t. non debere folicitos effe, etiainà bis rebus que commémora te funtÃpfos no 'mfiruxerit,zT dd iter pararit.Kes enim tie
C 4-
ADVERSVS ANABAPT.
Lucx ».
AA.ii,
cefjärias illn non de futur iis,cjudiidoquidcm oinnis operuri^ M dignui Ãt mercede fuu.Adhdtc notü e^ Apoftolos cu (ju£ ipÃs necctÃirid erüt bubiuffcÃc ut domino eos interrogate, Cü abfq^ ioculo et pecunia uos )niÃ, num (jtiiduobis de fut f relfonà erent,tlt;îibil. In aftii apoftolorum itaperfficue cer=^ »itur,ut negari nonpoÃit,Pbilippum domum boneflant (tc iuftatn ré familiärem habuijjc, quemadmodüet Philemo bdbuit. Fuere quidé i-nitio à domino apoftoli miÃipro rerii, temporum tocorü rdtione, qui in initijs paÃim perproa umcids cudngelium pr£dicarcnt. Perfeélo dût eoru/m mini-flerio Cf ecclefijs cöftitutis, epifcopifcu paftores manentes cü fuA gregib. eccleÃas adminiflrarüt. Ab bA cü Pdulus req rat ut bojfitalesÃnt, certe non ita paÃim oborabant ut do=â jno er familia carereiu. Ã^uod aüt apoflolid CbriÃo domi' no in diuerfas orbis partes miÃifunt, mhil ad AndbaptiÃas pcrtinct:non enim is qui tum apoflolos miÃt, ideo nunc AnA baptiftas miÃt, cum alia tum tepora atq^ ali£ etiacauÃfue riiit-Pr£tcrcd Anabaptiflæ nuÃam uocationë fui curfus ha^^ bcnt.neq; ulla iuÃaÃgna er argumenta babent ut apoÃoli, dus uocationis quam Ãbi uendicant. nbsp;nbsp;Ã^uamobrem nup-
gntfic£ idélationes, Ana.baptiflic£ ab ipÃs confifl£ uocatio nis,eorum minifleriünon iuuant.DebuiusmodicnimapoÃj} lis dominus ipfe loquiturtCurrebant ipÃ, er non mittebant eos.
In fcAi's prxdicare quidlic.
2.
Peculiar is quoq; dicendi forma, tum teporis fuit,qua do^ minus ufus efl, iubens apoftolos in teflis ea pr£dicarequ£ ipÃs inaurem diflafuerant.îJam utindurëloqui.drcanum aliqiiid eÃeÃgnificat: ita in teilis pr£dicarc,ck arcanum il lud ptiblicare et euulgare. Quare bis uerbis nibil aliud difei pulis dominus ÃgniÃcauit, qua ipfos debere fideliter miniÃc rio ucrbifügi,et nihil earü rerü celare, qu£ Ulis comiffe et mit io taq arcanü et myfteriü aliquod indtcat£funt, fedhtc omnia
LIBER P R IM V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H
omnia dare dilitcide proponere. üocà concionAtor om nibiM lodi,ubi decet, fidditcr ficerit,nihil iüi 'm tedii nego tij erit.^crum apoftolic£,boc cjljAnAbaptiÃicte Ãngt;i£,li-bcntei- in altum confccnduiit,ut à Ãinplicioribus coiiÃician turtjuiÃnt,
PratereäcjKodChriÃut dominiü diÃipuUs pcdcs lauit, LoHope* omnibufÃddibus hoc Ãdoexeinplü humilitatis pr£b!iity jââ ac docuit ipfosÃpoÃta arro^aiuia, mutuoÃbi inuicetn in charitate Ãruire. Viocà Ãcimtii, id pr£ftami{s quad domi^' nus lotionepedum docuit,neq; uüa cerimoiüa opuf cÃ, neq; ctimn ulla tum à domino Iohannis tj.inÃituta cfl : ut alibi fatis probauimus.
Exemplum puerorü quod ab ipÃs addudum eÃ, non hue Pueri» (imf Ãeihit utÃnÃi pueri fiamus, aut puerorumÃiltitiam, erâ qu£ in Ulis imperfich et uitiofa funt,bniter)îur:fed ut tJiat= thai 1S. t/ow/nz« docet,ut non ambitioà aut auari Ãmus: er ut Paulus monet,Fratres,neÃtis pueriintdligentia :Ãdma i.Cor.14. litiapueri, inteüigétia uero adultiÃtis. Ã^uanta quæfo h£c infaniaeÃ,quodipforumaliqui auÃÃerunt tamturpiter abuti uerbo domim,ut id huiuÃnodi adionibus pr£texerét, quits nos abÃjue ueni£ er honoris pr£Ãtione nettomiiMrc quidemaudemus. VerumitaconÃndier inÃtuarioportet eorumÃapientiam, qui uer£ diuin£Ãtpicti£ no auÃultant, erÃultitiam ab ipÃs conÃdamproÃipientiauenditant,
Quod in euangelio dominus docet,dominum er cuange Dcfcrcre Um ipÃus ab homine ChriÃiano pr£ uxore, liberis,re Ã,= miliari, er omnibus emolumentis diligendunt eÃe, id hune nbetoi. fenfm habet : Si res noÃr£ hueÃedent, ut ucl ChriÃum ac uerbum eius,uel nobis eoiundos, corpus item er uitam, honores acopesdeferereernegligcre feu cotemnere opor tcat,uttumh£c tempor aria potiusquà m£tcrnA negliga-» mus,Dum nuüa talis eà neceÃitas,er falua rcligione, atque
C J
ADVERSVS AHABAPT,
abncgatione uerce fidci, corpiM^honorcStOpes çr re^ liqudbonA noftrd retinerc poffumuf, non iubcmur uerbo deidefcrcrcdomumcT uxorcmdc liberos, nbsp;nbsp;paÃimper
regiones udgdri.Audidtur uerbum domini ccclcÃe reueld^ i.Tisa.f. tumperD.Pdulü,quidil::SiqUduidud(uelquiiiisChriftid^ nus^iberos dut nepotes hdbet, difcdiit in prmis in propriit domumpietdtëexerccre, cr uicem rependere pdrentibus: hocenimeft honeftum çr dcceptum coramdeo,Etpduto pofl:lüdigiturdenuntid,ut irreprchcnÃbilcs ÃnttSiquis fuis,er mdximc domefticis,non prouidct,fidcm dbnegduit, er eflinfidelideterior. Qjtarc cum Apoftolici er reliqui Andbdptiftte,fà miliits,quM hdbent,deferunt,er paÃim udgt; gdntur,nonfrciunt quod honeftum cft er dcceptum cordttt deo.t^dm,ut Pdulus docet,dperte uerbo et nunddto deidd^^ uerfdntur,dc multiÃrid reprehenfibilcs funt, quinimo nifi rededitt dd ctirundos liberos,nepotes er fùmilidin ,fidédbr negdrunt,er infidelibus détériorés funt. liufqudm enim ip^ fos deus peculidri uocdtione coittrd fuumpr£ceptum uxo^ res er liberos deferere, dtq^ hue er illucpdÃm in prouin^ cijs udgdriiuÃit. Qj/d enim rdtione uocdtionc prtedicandi er circüeundiperprouinciiis, qudm idddntjcontrd expref fum hoc del uerbum probdbuntt Vocdti utiq; funt,ut Idbo'' rent nMnibui,erÃmilidm curent:hoc mtnq; cum prlt;efcnti, tumdlijsctidmlocis fcripturarum diferte trdditur. Atqut deus contrd expre/fum fuum uerbum nuüds huiufmodi obe feurds dc im contrdrids et diuerfds uocdtioes fdcit. Sed And baptiÃlt;eÃbijpÃs confingunt uocdtionem tdm diÃimilem et dlicndm duerbo deiÃqudmnunqudprobdrepoterut. re nià hdc ommiÃd, dd edm uocdtionem redcdnt,quam hd^ bent ex uerbo dei,infidclibus certe détériorés funt. Veru aliqui ipforum obijciunt,fe non poffecum uxoribus er rismdnerc,eoquodinde eijeidntur. Ab his queroqunre
LIBER P R I M V S. It ^ciitnturf AnguodmChrifium credant, cypie uiuantf Q^^fe igitur f Propter faólionem An^ibaptifmùquæ jüdio uttiofa iniuflii eji, deo, eccleÃ^, magiftratui äduerfa. At ueroD Pctrutinquit: Pnimuerone quitue=t lquot;âvmaffiigaturutnMleficui,fedut Chriftianuf,c^c.t.Pet, 4-Pretereacu peculiar iter Paulut iubeat, unitquenq- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i.C«r.7-
Kfi'f in ea uocatione qua uocatut eft, ntaneant etiam patres cr matresftmiliâs, liberi atq^ etiam frmuli in fua uocatio' gt;^,ut curent rem familiärem, laborent,obediant Gr feruis ^ut,cum à deo aperte ucrbo ipftus or reipfa ad htec uocati ftgt;n:,neq; Diitlicnam uocationcm irrumpant,Qr iniduitte
, quod nufquam 4 deo concejfttm ,fed magis interdigt; äumeft.
Poftrcmo legimut in fcriptis D .Auguftini çx aliorü pa- Diuieem eft ^f^^ifiijfe ipforum atate fetlam quorundam, qui no abfq^ ftngitlari arrogantia,feipfos Apoftolicos nominAbant: doce quid lube-^ant hi,neminemdiuitë,aut qui ftcultates aliquot,GT quic* quam proprij haberet, Chriftianum effe, cr faluum fieri pojfe.Hii non diÃimiles fùerunt qui Euftacbiani, Encratito:
Apotaélita nominAtifunt. cfui tarnen omnes errons ex Uerbo dei conuibh cr damnAti funt. Hune ueterem ZT olint damnAtum errorem, cum nunc AnAbaptift«e reuocent, ip-fot quoq; uiciÃim uerbo dei erroris conuincimut,eyâ legere iubemut uerba Pauli c.Tim. 6 .quibus docet,quomodo Chri ftiani diuites fuis opibus bene utantur, çr thefauros in uita AternAparent.ltemquieab ipfo feribuntur i.TheJf.A-.quo loco iubet proprüs manibut operari fideles,et res fuAs age^ re,ut nuüd re ipfis opus fit, fed ut alijs quoq^ communicare poÃint. Etitahauddubiererunt proprietatem eydiuitios quoq; Chriftianis concedit:quemadmodtm etiam t.Cor.8. crEphef4. cr pluribus alqs in locis, Dec3inunionere» rum,fuo deinde loco fequetur. Talem uero AnAbaptiftit ina
ADVERSVS ANABAPT, ter fe comamonemrcrum habuerunt, uteorum uitie ratiif Diuitias nenünifideliumprobctri poÃit aut debeat. V t autem ad diui la haberequot;' nbsp;nbsp;nbsp;redeamuf,uerivin efl üïoi cum magno pcriculo coniungt;
Mattii.t}. élof ejjè.'^uam ob caufam dominusippLS/pints conjèrt, età ciliiK e/]e dicit camelum tranfire per foramen acus,(juà in di uitem mgredi in regnum ccelorum. ^on tarnen diuites idea ad defperationem adigendiÃunt ,neq; dicendum,neminem poffe faluum fieri gui no omnes opes elargiatur. Nam earn adoleÃcenti diuiti dominus dixit, Ea qu£funt tibi,da paupe ribus, O' neni et fequere mc:huc lpeilabat,ut agno/ceret,fe non tarn bono locoeffe atq; arbitrabatur: neq- hoc uniuerpi Ic praceptum fitit,/ingulis,fîfalui cf/e uelint, opes Dei mine elargiendas efJe.An non enim Abrahamus, tfaacus O' lacobus diuites fueruitt,O' tarnen nihilominus falutemfunt adeptif An non lobus magiiM opes habuit, o' tarnen iuÃnt ac timens deum nominatur ? An non etiam diuites O' opn^^^ lentifuerunt, quorum in euangelio ftt mentio,iofepbus Ari matbienÃs ï Uiulieres qutedominüex Galileafecutlt;efunti Lucte 8. AftbiJpit/ZefMnMcfoi« AÃ.8, Tabitba ioppenÃsf Eydiapurpurarumuenditrix, o' alijplures Ail.9.Oâ Hlt;fc cum ita fe habeant, pojÃunt utique Chri^tani diuitii^ PW-J7. deo approbante habere,tantum bene itlis utantur, nec^ ab^ utantur ad propriam perniciein.
De Anabaptiftis feparatis à mundo, 8i pros' fus fpiritualibus : 8C erroribus ipforii, ac eorum refutatio. Cap.io.
^kkuTics nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anabaptiflie, quos Ãeparatos Ã
Anabapti* p mundo,0' prorÃus/pirituales nominarepo^umus,cim quibusgenerales AiMbaptifllt;e multa adbuc communia O' Jimiliahabent. Ht nihil cum mundo comune acÃmile babe' Rom.ii. re uolunt : co quod fcriptumÃt : Ne configuremini fcculo iÃi.
LIBER PR! MV s, IJ »yii. Ciuamobrem, perinde ttc à nouus quidam motidchorû ordo ejÃet,régulas conftituunt de ucftitu, ex qua materia, i: qua item Ãrma ueftes oporteat Ãeri: item quam longa:, 2,. quam magne er laxe eÃe debeant. Interim omnem uefti= tum er ornatum precioÃorem damnant, er eos qui munoâ danis huiupnodi rebus utunturnominantEtbnicos. Regu^ las etiam preÃribunt cibi, potus, fomni er quietis, flaindi atq^eundi.C^u^odÃaliquemridere er la:tumac hilare eÃe 4. «i(/wRf,exc/(jW4;it illudeuangelicum: Neuobisejuiiamri detis, mox enim lugebitis er plorabitis. AltaÃuj^iria du^ r. cunt,er triÃes ac admodum religioà Ãunt.1lt;tuptias, conueit tus er conuiuia, cantum er muÃce omnem ufum fugiunt er horrent. Feeder a preterea damnant, er armor um geÃa 0. tionem ac ufum.
Huiufmodiuero dogmata acuitenornMhortvmÃirituaQvid EteS ïium,ho : cfl,hypocriticorum Anabaptiflarum, non minus uerbodeiaduerfaturquamApoÃDlicorum,dequibus ante to. egimus,dcÃlt;ilio.BenequidemdocetD.Paulus, chriÃianos »⢠non debere conÃgurari huic feculo: attamen non hinc eÃis cituridquod Anabaptifle 'tnferunt.F4empeomneidiniu=: flum es- uitiofum eÃc,quodfideles ex more er confuetudi-nehuiusfeculi.m rebus externis imjlituunt er Ãciunt. Di^ enimÃgura jeu firma,,er mos ac cofuetudo hu^: iusfeculi.Alia entm firma aduerfatur deo,diabolo uero pla cet,cumÃilicet mundum imitamur in rebus mails ey ueti* tis : uelutià confirmes nos facimus confuetudini er mori^ bushuiusfeculi,crapula,compotationibus,fcortatione, a^ lea,auaritia,inuidia,fuperbia,libid'me. Huiufmodi firma (ù gieiida eft ab omnibus filijs dci,er m bis rebus non oportet nos mundo conÃguraritidquod copioÃus ap ofloli docent t ' loamzEphef. 4. filia deinde eft firma huius feculi,qu£ uer fatur circa res noftris corporibus necejjarias,qu£ non fuift
ADVERSVS ANABAPT.
Uf title d deo,^ partim rcs ncutrte extraneie at^; tent^ pararite (Hnt,ueluti,emere,uendcre,edere,bibere,quiejce=â re,ueftiri,ire,ftare,Qrc. HuiuÃnodi rerum non alia forma inueniri ac daripoteÃ, quà m iüa quâhaélenui mundiM ha^t buit,amp;qute adhuc inufuc^ confuetudine cft. C^uod Æ quii nolit 'm huitiÃnodi rebus conÃgurari huic fcculo, huicpr» fall non pcdibus,fed eapite ainbulandum effet, ncq; eumiie Ãiri,fcd nudum incedere oportcrct, er cibum ac potum iio ore,fed alijs mentbris fumere, neq; alias res confuetas age^i re quie ab hominibus huius feeuh fiunt, uerum capecultari et inaudito modofacere. Ei certe quidam Anabaptiftarum adco peruerfo er praipoftero mgenio praditifunt, utnon dubitem,ipfos,fi poÃfent excogitare quomodo omnia quà m abfurdiÃtma er contraria atq; priepoflera ratione faceret, omnia quà m libentiÃme faduros effe, tantum ut 'm uniuer fum feparati nihil penitus cum aeteris hominibus comune haberent. Verum facr£ literlt;e nufquam id 'mfidelibus re'^ prchendunt,à inhacfecunda formahuic feculo configu^ rentur.
ufu ueftis quoad ueÃitum, liberum ipfum homini relinqtiit, modohoneÃusmodcÃus,etdecorusÃt,proregioniscÃ^ fuetud'me:ut nihil Ãt iinmoderatum et nimium.quod uefli'' tum faciat indecorum ,fed qui conueniat honefio erfidcH uiro aut mulieri,iuucnibus er fenibus,er eos iuÃe omet ac dcceat, pro cuiuÃj; ratione,confuetudine patrie, ordine ac Ãatu t^onautem Opus eà alijs regiilis, de materia, forma, er magnitudine er dimenÃone ueÃium. Attamen neceffe arbitramur,ut luxus, fuperbia er nimiusfumptus ueÃium 'm concionibusdamnetur, quod etiam apoÃoli,D. Petrus i. epiÃ.^.cap. erEgt;. Paulus Tim.2. docuerunt. QjipdÃin eccleÃaÃntprincipes aut alij uirt uel foemina;, poteÃate et eminentia aliqua bonorum à deoornati, quifumptuolius ueÃiun*
LIBER PRIMVS, ±4 uefliuntur er ornAttcur guà m uulgut hominwm, hos nuUo modo tanguam Ethnicos hac de cau/ct danutAnim : prtefer^ tim fi in c£tcris hotwfti, uirtute praditi, er utiles fint. 1«= gcnjcontHwe/Mf/id/ig««?! Ethnicum uituperari. Ethnie AHqutm eus emm nullam cum deo,et cumÃdelibus, nuüäetiam cMn dotiis dei cömunionem habet,dcum ignoriit, er m omni int puritate uerfatur,erc. guemadmodum D,Paulus docet E= phef.z.er i.Thefjl^- Pricterea nunguam Chriflo er apo= fiolis uifum efl, tiuUum debere effe diferimen in ueflitu, aut omnes foede,fordide,er indecore, multominus etiam hypo criticeueftiridebere- Quinctiamnon puduit facramferi* pturam paÃim Ãanfhrum uirorum erfoeminArum ac uirgi numorttAtum,guiauro eralià rebus precioÃs conjhdjaty tömemorare.Qji£ eiiim de Abrahamo er Rebecca Gene^z fis i^.cap.fcribuntur,tiotafunt: erdelofepho Geiiefi. 41. er 4j .item gu£ de fiedula er indufiria matrefiLmiHÃs Pro= uerb.ii.legiintur.
Cibusucro et potus fidelibus no minus libera fimtguà mPieiïbeta ueflitusiitag; h£c legibus aftringere er uctare,eft,ut Pau= lus docet, diabolicum. Si ergo cibos fuaues erpr£jlnntes 3. dfw alicuijuppeditat, atgue is hos cumgratiarum ailione ^apit, ut deum eiusg; beneficium agnoficat, non crapul£ er luxuimdulget, pauperum memor efl:,er Ulis guog; cibum potum pr£bet, cur gu£fi} huic donum er beneaidlio dei w malediÃionem et peccatum uerteretur^ An non fier ui dei hoc nomine bonitatemipfius celebrant, guod ipfiospafcat,Pbt.if. er potum etiam deti^Aulta huius generis teftimonia in Pfial gt;nis extant. Chriftus ipfie nonne amicorum fiuorivm cöuiuijs Luc» lt;nbsp;snterfiuitf er humanitas ipfiorum gua iUu/rn amice excipie'^ loan. n. banter traäabant,nonneilligratafùitf Soliexomnibus^'quot;^^^^â tuuidi et increduli Pharifiei hec calu/mniabantur,er ipfium Matth.«, «ordccnj appeHabant.-guos nunc imitaturperuerfia et inui-
AD VERS VS AN AB APT,
dit Anabitptiflurum KAtio, qui beneficium cibi acpotui inui PhiUp.4.. diofeinfidelibuscalumniuniur.D.Paulu^,Ego,inquit.,dtdi^ ci,m quibui fiim^js ipÃs contents ejjc. ^^oui Mtein dcpri^ tnt,noui abûdare: ubiq; nbsp;nbsp;in omnibus excrcitatuf jimi,
cr adfaturitatcm,et ad cfuritionem,tum ad abundantiant, turn ad inopiam Similiter etiain uitufquifq; Chrifiianorum agit.Si emm deui fuA dona iUi abundanter largitursumgra tiarumaitioneillaaccipit,modeftui z;-fidclisefl: fipaucit habeat,fiicile idfert,non dco obmurmurat, neq; lautiui ai-uentibies imuidet. Ad jummAm,fidelis in hisomnibut deunt ».Cor.10. rcfpicitjZ^ hoc Paultnimt uerbum:Siue igitur cdititÃuebi bi[is,fiue quid frcitis,omnia ingloriam dcifiicite.P,adem re Quiet, nbsp;nbsp;nbsp;gula or ratio eftfomni z/ quictis, eundi ZA fluiidi. Siain
etiam Chrifttts quiete ufitt eft, eandem etiam fids dtftipulis coneeÃit ,Jlne bac naiiq; uita humaiiA non poteft durare. Idem in ftando atque eundo modcfti.e zr grauitati ftuduit. Philip. 4. Hkc autein ffiedklt elegans hicc Pauli doârma: Qjiaicunq;
uera/unt,qucccunq; honcfh, qu£cunq;iuft3,, qmecunq; pu^* ra,quiecunq; amabilia, qu£cunq; boni nominit: fi qua uir= tius,Crftqualaui,h£c cogitate. Patica biccapoftoliucrba plusftiiritu^cr ejficacûehabcnt, quà momnesmonAcborii Zr AnAbaptiJhrum. regulte.
O e latitia nbsp;nbsp;nbsp;Fatemur etiam Cbriftum in euangelio diccre, Va: uobis
qui ridetis, quoniam lugebitis zr plorabitis. Verum ante beec uerba,Bcatiinquit qui fient,quoniâipfîridcbütictSo^ Eecie.i. lomon, tempus inquit efte flendi, zr tempus ridendi: idea Anabaptiftr non poterunt omnë rifum eijccre ex populo dei. Et quia probar e non poffitnt, omne gaudium efje pros prohibitum, pariter quoq; prob.-trc non poterunt,omncm rifum effe uitiofum. Graui autem peccato mugis affine eft, cum quis ex hypocrifi zr fidh, triftitia ac fanftimonia.iinà ex interna ZA ljgt;iritualifuperbia,fuftgt;irat ex imopeéhre, utfibi
LIBER P R IH V S.
litÃbiMthoritatcm çr admirationem hac ratione pariai: altos intérim damnAt cas ob res qu£fuii, natura non fuiu ui=a tioj'i£,ahufit tarnen zx exceffu uit'.ofefiunt. Vulgo dicitur bonejhgaudianon ejje prohibenda:item,Citiaflutnenpla^ cidum eflforfan latei altiiis unda Atq; plerunq^ uidemus,in illis fimulatonbus fanéhtatis plus tmprobiiatis latere in idis qui aperti çtr hilares cj-Ãmul quoque probi[uni. Gaudium facræ literlt;e no ita Ãmpliciter damnant,ut fuper-fhttoluli iÃt cr hypocritici AnAbaptiã freer e filent. Nam de populo dei,qui erat fub rege Solomone.firiptura refrrt, }.Rtg.fâ cum Solomoneomnein ifraelein célébré fiÃum egiÃfi ^4-diebus,ey tum omîtes doinu difieÃiÃe,ljetos nbsp;nbsp;alacri cor^
defiper omnibus bonis qua: ficerat iÃis dotninus. No enim tnodo lt;eternügaudimn, uerumetiam praÃens cr tempora= riu'!n,donum beneÃeium dei eil:quemadmodum ctiam è diuerfi luélus ey triÃitia ety' lachrymæ fintpÅna : ueluti firibitur: Adolefientes cejTant à muÃcis.CeÃathetitiano.' ThKn.f.i flra, uerfifint in luéfumfiltationes no/Ira. Dccidit coro' lerem.}!. na noflri capitis. Væ nobis quia peccauimus. Hane ob rem mxret nobis animus.Rurfis leremias uaticinAtur,ac melios ra ex ore deipoUicetur his iierbis: Affluent bonis, frumëto, inuflo, oleo,carnibus : animus eorum erit tanquam hortui ^iÿius,çy deinceps non dolebunt. Tunc et uirgines choris, Ãr iuuenesÃmul atq; fines Letabuntur, conuertäq- eoruw»
in latitiam, confilabor cos, cy ex mocrore exhilaa rabo.Etfiuero hac ucrbafiiritualem quoque finfimha^ bent,tarnenetiam corporearatione perÃciunturmfldeli» bus. Hine (jHtem indubitate fiquitur, Separatos ey reli' quos Anabaptiflas qui iUis hac in re a/fintiuntur, non tan^ turn religionem flmplicibus aflerre, cr peccatum frccrc ex ilUs rebus in qutbus non eft peccatum, uerumetiäbeneficia dei amarareddere.
; ADVERSES ANABAPT.
Oenua- â¢. EoJcgt;nm)donuptitefeugduditimc^uoxJ}gt;ot}Ãiic/}gt;ofif ui'niUamp;* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcriptura loqttiturynufquiiin 'm uetéri et nouo T e/frf*
w uGca. nbsp;nbsp;mento peccati daintiAntur : intemperaitcia tarnen or luxiii
loan.», in his nbsp;nbsp;clt;eteris rebitt eiufdenigeneris ,ddmna,tur. Aditn*
ptiisnonnMdo'muitatuseà dominus cutndifcipuliseyrM trefua, uerunietiam in nuptiali conuiuio accubuit, esâ nnr ptias doiio ornAuit, non uili Mppa aut dqua,aut ueÃc lugu^ bri,fed umo, er quidemprfeflantiÃimo.De uino 'autem Dd Püi.ioj. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uinumsquodhontinamanimosexhilarct,et
p;i.. paneinqui hominumcorda fujkntet. Et banc fententiaSdf pie/is ilieinEccleÃaflicointerpretatur 31.cap. Salubreesi amp;nbsp;humana; uitlt;e conditcit uinum,fimoderate bibas. Qne enim eft uita quau'mo deftituiturequod ad uolnptatem ho-'^eaaL'ââ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;creatum eÃ:.Smilia ludictvm^.cap.leguntur. No»
'tarnen i^ramus euenire effè quandot^ ca tempora, qui buset{amconceffdamp; licitagaudia'mterinittenda funt,tit ante ex Solornone o/kndimus, qui tempus 'mquit effè rideii' Iólt;iit t. tempus plorandi. Scimus etiä ïoelcm iuberè tempore Rora.ii. periculofo etiamJponfum egredi è tbalamofuo: gt Pauluttt dicere gaudendum ejjè cuin gaudentibus , amp;â fleiidum cuin flentibus. Verum cum tempora pint tolcrabiÃa, nenbellis, caritate annonæ,fdme,pepe, cr alijs calamitatibus affiidA GS- miÃera, turn neq^ Anabaptifte ncq^ alij fuperftitiofiJpb ritus moderata nuptiarumgaudia pcccati damnare pote^ epubefidelium, gs conuentusad ho» ne/id conuiuid,cantionespudic£, çy )nuÃc£ nwderatus fus,uerbo dci non rcijciuntur ut uitiofa gt mala, abufus ta* men prohibetur GS ddinnatur, ueluti ffdi£ cap. Alioqd Abrahamum Icgimus conuiuia paruffè: GS lofephumfra=â tres juos magnifiée conuiuio excepifie: Dauidem, Solomo^^
Nehem.s. Elchemiam conuocaffie uniucrfim popuIum,GSpn blicd conuiuia inÃituiÃe, Cerium quoqi efi inpublicis hu* iufinodi
âLIBER PRIH7S.
iufmodicouiuijs minus imrwdeftiiecrîntemperdnti^ effc^ c/uimin angulis cr priiMtis conucnticulis AnAbaptiftarü^ Q^amobrcmChriftittni ùtempc/iiuis conuiuijs non abhor font:fie tarnen his rebus utuntur, ut iüis cor non apponaitt, i^ucmadmodum Paulus docet,dicens:Tcmpus breue efi,re* licjuum efi, ut lt;3^ qui habeitt uxores,fint ut non babetes: et quijlcnt,Mnonfientes: GTquigaudent, utnongaudcntes: GT qui emunt,ut non obtinentes:Gr qui utuntur niiido hoc, utnoutentes:pr(eteritenimfyecieshuiusmimdi,i.Cor.7.
â .Qîtod autem quibufdam locis ficripturarumfixdera dam o« r«4cn^ nAntur,non ideo fit quodfÅdera facere perfepeccatiifit, fedquiainalumeficummaltsGrinfidelibus hominibus,in rebus nulis,et in maUtntfinent, feeder a facer e: et ffem qua: infolo deo coUocanda erat, in foedere ç^focijs confeeder agt; tis poncee.Atq; huius abufus ratione fôedera reprehendun^: iiirDeut.7.z.Paral.té.Qr tS.lfai^jo.cr 3:.Alioquilegi^ mm AbrahamuntjDduidemjGr alios fideles feeder a ficifiè, GT feruaffè.Quarefoederact'pâ(^,qute non aduerfantur deo zr eim uerbo, non funt illicita Gf uitiofa. AnAbaptiftié eontra deum, honefiitein,fidem, G}â pâilt;^lt;i ficiunt divin fult;6 inani gt incerta loquacitate multosfimplices decipiuntfut non modofoedera ntala effe exiftiment, ueruinetiam neq^fit mlt;^ndaneq^feruandaputent. Arma autem pro regioniscon Afmêfniié ^ettidinegeflîire,qua ratione quafo adeô iniuftum uepeccatum ejlt si dicant caides armis fieri : qutei-o ab illii MciÃm,an non f^petutmei'o armis Ådes caueantur,qu£ fie font finira adejfent arma quibus aliqui bene uterentur, '^âflgèdicitur,Grplerunqificfereshabet,gladiouniuf,'al' tenus gladiü in uagPta coittineri oâ repriwi. tnermeln effe
titpericulaconijcit,ut non tantum homines,fed etiX befii£ taies ladant. An non uero non licet cindum efie, ba^ fulivmmanugefiiire, Gffaltem cultelium ad fecandumpo^
D Tgt;
A D V E R s V î ANABAPT.
«ew cingulo appcndcrcf Hoc nemini prohibitü effc dicunt. Cur ergo non (tgnofcunt armorumc]uolt;hgeflationem non ideo effèprohtbitam^uod armii cades fiant . Cingulo cnim aîiquis uinciri çr fu^cari potefl, ac baculo culteHo n3 fninus interÃci quant ingentigladio. C^uarc à hacÃdelibuf concedunt, arma lüis non prohibeant. Nam arma geÃire Chriflianis eà res libéra,nufquam prohibita. Et hoc quoq; loco Herum ejl quod à Paulo fcribitur,Mundis omnia mutut da effe, immundis aute immunda. Idcoq; jape tnagi/iratut improbis,qui armis abutuntur, poena loco arma adimit,CT interdicitjCrct
De Anabaptiftis fan élis 3C puris carentibut peccato, amp;: ipforum erroribus unà cum corum refutatione. Cap.u.
Anabapti* xâVarta feSkt AnobaptiÃaru habet faiiilosÃatres, Ãscfanftie» f 1 puros,ç^ à pcccato immunes,cumquibusetidge* aiafiae^n- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ncrales AnabaptiÃa aliquo modo communicant.
Horum dodirina talis eÃCum à loanne diferte Ãribatur, duiÃtuisineo manet,nöpeccat. Quic3mittitpeccatû,cX diabolo eÃ. i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j. er P4«/«î drfrfdt, ChriÃum eccleÃdÃ*
biparajÃeabjqi macula er ruga.fandlam er irreprehenfi^ bilem: er ipp Ãnt membra huiM eccleÃa qui in ChriÃo ma ne ntjefepuros er abfq;peccato eÃe. Itaq; aliquiin bac fcdlu Ãerunc qui banc partem orationis dominica, Remit* te nobii débita nüÃra,jicut er nos remitcnnui dcbitoribiii noÃris,omittebant,ncq; amplius oraban{,ut puri,qui nuüa 4. ampliusremiÃione et ueniapeccatorü opus baberent Ea* detnquoq;decaufa ratione exiÃimabant aliorum Ãde* liumprecesipÃs non eÃe neceÃ'.irias aut utiles. Hiettant f. originispeccatumnonagnofcebant,er inÃntesexilHma^ bant puros abfq^ peccato eÃe,idcoqi non egere baptiÃno.
Cranes
LÃBER PRIMVJ. ±7
Grdueshoscr horrcnJoi errores cÃmuneshabent mi'' Pnmevttt ffri homine!,cum impurii illis ueteribus hiereticis f^ouatia i^i^tCiithdriSjAuxentio, Pcleigio.crreligun. Itaqueuelob banc caujam horrendos iÃos errores nibilifieri oportebat, ^uodante aUquot fecula in ecclefiateftimonijsfcripturarti ^^â partibusrefiitati^ damnAtifiint, Verwnimperitiifti homines, niiiiori ex parie ueteres pariter et nouas res igno rant,ac tantum imperita O' impudenti quadam audocia funtur,nec folliciti fuut define O' cuentu rei. Quare ipfos, quemadmodum in alqs Atubaptifturum feâishaâenusfi* fi,rclùtabo,o' errorts conuincam.
y^^baloannisabipfîscitdta,nonnofiroarbitrio,fedae CJgomodo lijs ipfiue apo/ioli uerbis interpretandafunt:qui primo ca= 1°»'â« quot;ot pùe inquit.si dixerimus nos peccatum non babere, nofîp= efleâdi^ * iOifiüimus,oâueritas mnobisnone[i. ltent,Sidixcrimus cat. fi« nort peccaffe,mendacein fà .cimus euin,o' ferma dus no tji in nobis.H£c autein non de infidelibus ,fed de credenti-bus fcribit : neq- loquitur tantum de pracedentibus pecca» tis ,fed aperte ait.Si dixerimus nos peccatum non habere. Objèruetur quod inquit, peccatum non habere : quemad» modum impur a hiecfaého AnAbaptiftica dicer e folet : Puri fumus^oquot; peccatum non habemus. Qui fie loquuntur, hos loannes feipfos fùüere ait, o' ueritatë in ipfîs non e/fe : imà ipfos dominum mendacem facere, O' fermonem dus non efieinipfîs Quamobrem certiÃime hinc effleitur,fideles peccatum habere,o' peccare,o' AnAbaptifias qui hoc ne^ gantyconari deum mendacem facere,efie impofiores, in qui bus uerbum dei o' ueritasnonefi: fie enim loannes lo» quitur.
Qÿoniam ueroab eodemioannedicitur:Quifquis in eo manet,nonpeccat:o' quifquispeccat,nonuiditeum,O' ex insjdcs diabolo efi, O'S, O'tomen loannes fibijpfinocontradicit, peectw.
D gt;
- ADVERSVJ AHAÃAPT,
iiJlwgttcnJîOK eft inter pecc(tta,cr inter fideles er infide^ les,crconfiderandugt;n^uomodoutricp peccent. Peccatum nomitw.t loannes iniquitdtem,lt;}U£ contra deum,eius legem Cr uoluntdtcm comittitur.tnfideles uero uoluntdtem cr le gem del non curant,quamobrem cum peccant, hoc eft, ini=^ gue agunt,fiudm iniquitatem non agnoficunt, neq; uolunt ui deri inique egifte, uel[altem peccatum exténuant, ©â ex-cufant, Prlt;etcrca non credunt in Chriftum, quod^[eeos à peccato lUgt;erarit,cy [anguine [uo mundarit, et ejftcerit co ramdeo,utipfispeccdta nonamplius adcondemnationem imputentumideoq; etiam[ibi à peccatis non cduent,uerum illis perpétué[eruiunt,itaq-peccati nbsp;nbsp;proinde etiam mor
tis dtque[atdn£[untmancipia. Hdc autem ratione fideles non peccant. 'Etfl enim,ut loannes inquit, peccatum habet, taimen non eodem ntodo peccant quo infidèles. Llt;lam quia ffouerunt uoluntatem dei, cr quid iuftum out iniuftumfit: ^louerunt etiam peccatumfieu iniquitatem qi(£ inipfiseft, çrquamfiaciunt, non excu[a}tt,non extenudnt,[edpotius veniam petunt. Credunt etiam [e mundatos [anguine Chri'' Jli puros [ados efte, ita ut ipfis pofthac coram dec [ud peccata non peccati loco ad damnationem imputen^^ tur.ïdeoq;fîbià peccatocauent .quod tarnen nihilominus in ipfis oritur,amp; ipficontraidperpetuô pugnant. Ctuare rtiam peccato nonftruiunt, neque eius [unt mancipia, amp;nbsp;idcirco neque mortis neque [atdn£, uerum liberi[unt, er filij dei.Qtidmobrem loannes, Omnis, inquit, qui manet 'm ipjo, non peccat. Qjtis uero in Chrifto manet, nififidelesi Quare fideles (quia fideles [unt,er in Chrifto mancnt,er Chriftiis 'm ipfis)non peccant, idq^ non ex fieipfis, [cdprOâ: pter chriftum-.non quodpeccata non habeant, uerum eptia üla propter Chriftum ipfisnon imputantur.Itcm: Quifr quis natus eft ex deo, peccatum non committit, quoniam [emen
LIBER PRIMVS. 18 feineipÃu^ineonunct. Qtf,icredit, ex dco ndtuseÃjoä.t^ filiuideieflÃiiritui er ferma dei,t.Pet,t. quem cumfide=s. lesmcordibusferuent,cMentfibi4peccdto,
Kurfuf loutmes f.cap.prim^ epiÃalie,Eftpeccatum,M^ amp;non°adâ quityUd mortem, er eflpeccatum quad non. eH ad mortem.
ScimiM qiiod quifquis nAtui efl ex deo, nonpeccat: fed qui peccan. genüi« efl ex deo,conferuat feipfu»t,er l^ialus Ule non tettt git eum.Ecce bis uerbis denuo declurat feipfum ctpoftolus fimpliciter er dilucide,fideles non peccure, non in uniuer'» fum,fed tantum non ad mortem,uidelicet ut infidèles qui in morte manent,Ioan. 3. Ve'mdenon peccant,quoniam fcipgt; fos cuftodiunt ne ipfos diabolus tangat et teneat. Nam quia repugnant diabolo er peccato, nec fefe Ulis captiuos dant er émancipant, uerfttn cum Chrifio in fide er poenitentia perfeuerant, peccata Ulis non imputantur,quippe qu£ po^ tiusex infirmitate quam improbitate aut cantemptufacb* unt-Atq; hoc modo fideles non peccant.
Nihil uero aliud à Ioannis doiirinA PmUus docetrad Ro Qnomodo manosenirn^.er S.cap.multis uerbis deferibit,quamodo caro infepugnet aduerfus/fiiritum, er quoniodopeccatü abftpmaeq fit 'm carne fua, quod tarnen ipfi propter Chrifti redemptio *â⢠nem non 'mputetur ad damnationem : er non tantum ipfi, nbsp;nbsp;nbsp;â
fed omnibus quoq-, qui fecundum Jfiiritum, er non fecundü cariiemambulant,hocefi:,quifibià peccatis cauent. In/pi^ cianturipfaD.Pauliucrba. Quamobremquand« inepiflo Lt ad Ephefios inquit, Chriftum parafiefibi ecclefiam non habcntemmaculäautrugam,fedfan{ktm er 'mculpatam: tumfanélitashuiufmodiinChrifi:i purgatione er ablutiot^ ne confijlit,quod fideles Chrijii puritate, quam iUe exgra=i tia eis comunicat, er ipfi fide percipiunt,puri,impolluti,et inculpati funt:qui tanxn nihilomtnus propter infirmitatent earnis,qu£ adhuc in ipfis reliqua efi;,peccatores funt.ïdco^
D 4
ADVERSVS ANABA P T*
non male hune Pauli locum ucteres ita intellexeruitt,fan^lo rum puritatem in hae uita inehoari, perfici in futur a in terna fèlicitate, cum per mortem carnem peceato ohnoxut fepofuerimui.
Qjîomodo nbsp;nbsp;Prteterea ^uomodo hiec r« intelligenda fit,Chrifiut in
amp; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;docet,dicens: Qj(i lotus eft, no opus habet niÃ
nihüomio pedes lauet,fed efi mundus totus. Si enim totus mundus eÃ, nus peccalt; guid opits habet ut pedes laueti Ciuod fi opus habet pedinn nuâ lotione.tjuomodo totus mûdus eftftlt;!ecejje efl ut hic utainur loan.iî. diftinihone cjuam ante attulimus, çr dicamus, lotmn ejfie 4
Chriflo, cum e/ui gratta nbsp;nbsp;fangume Chrifliper jÃiritü amp;
fidem à peccatis purgatus efi,hic aiitë totus mundus eà pt^ pterplenam purgationem Chrifii,fidereccptam,^ult;eperà ëbt et abfoluta cft.ï^am deus illi peccatum non imputât,fed iufiitiam^r innocentiam Chrifli. Quia ueroijdeinÃdeles ad obitum uÃq; carnem cumÃiis infirmitatibus jeruaM, amp;nbsp;caro fuam naturam et fraudulentiam feruat, femper^; dum manet aduerfits figt;iritumpufftat,opusetiamhabent pedum lotione: nempe,ut carni répugnent, mundatione chriÃt ad id utätur,ac (juotidic,imô fingulis momentis,fe purgent., GT deo inferuire Ãudeant, gy bonos fruélus jÃiritus Ãyegt; îean.ip tiam in euangelio dotninus inquit:Omnëpaliniteni cfuiÃrt
I fruäum,purgat, ut fruëlum coptofiorem affirat- tam uos puri eÃis propter fermonem quem locutus Ãim uobis. EX his ficile percipi potefl, quomodo feriptura dicat Ãdeles puros eÃe, çr non peccare, er nbsp;nbsp;nbsp;n interim eos non pe'
nitus liberos à peceato pronuntiat, fed interea etiam pec^ catores nominat. jlt;iamfi re/Ãicimus nos ipÃos,nAturam aquot; infirmitatcmnoflram.reperiemusin nobis perpetuopeclt;i cata Gt lapÃus : fin autem contemplamur myÃeriwm Ãdei, gratiam,redcmptionem, gyâ iuÃitiam Chrifli, puri gyfaU' tii fumus propter fermonem ipfiuf.
L IB E R P R r M V S» 19
HrfzicÃde habuerunt fanili ueterii cr noui Teftamenti, Sin«i nu« »«tfr quos tarnen nuüi unquam fuerunt qui ita temer e iaüa qâc tintfe puros çy abfq; peccato ejfe,quemadmodum miferii- to eflè iifta Ãwiuifruri AnAbaptifti£.Qtiibus facile dici pofjètjipfos ni bil aliud quà m ipfiÃimum quodammodo peccatü ej]c,obtugt;=^ xios et pollutos quibufuis grauiÃimis quoq; peccatu et fcete tibus.Audiant quiefo uniuerfi mortales,qMm alicnifuerint fanéli dei ferui ab huiuÃTiodi iailatione, ut fe puros cr abf peccatiTefÃe dicerent, quemadmodwn temer arij Amibapti^ fi£,quamuis firmiter crcdercittfeper eAeÃiam purgatos et it peccatis redèptos eÃÃe. iobus inquit: Qjtid refÃondere poÃlob.9. fem domino eç^uià innocent efjem, non tarnen rcfÃondere, fed iudici meo fuppUcareinEtji me itinocentë dixero,meum medamnediit os. Dauid uero ait: Si imiquitates obferuaue= Pfai. 'tio. w domine,dotnine quit fufiincbitfEt,îi5 intres in iudicium cimferuo tuo, quia tton iuflificabitur in confÃeilu tuo om-nis uiuens Solomon KcrOjQMW (inquit) poted diccre,mun P'Oâ«- »o« dum efl cor meum,purut fum à peccato. Paulus, TSiuUius rei, _ mihi confcius fum,fed no per hoc iuftificatus fum. Item, Con Gai.j. eluÃtfcriptura omnia fub peccatum.Item,Mifer ego homo: quit me eripiet ex ifto corpore mortis f Plura tefltmonia his fmiilia adduci poÃent,uerum htcc fufficiant. Hane autem hu militâtem ChriflusdocetÃdeles fuos Lucic 17. quem certe pluris facere oportet quà m omnes Anabaptiftas.
Horrendum ucro auditu e^, quodfanâi hi AnAbaptiflæ Oratione« partem orationis dominiclt;e de peccatorum remiÃione omit âon ampâiu tun[,quaÃipà no opus habeant remiÃione peccatoris. Cum «« »rate. tamendominusdifcipulosfuos hoc modo orarciufferit, qui h hauddubie omnÃgt;us in uniuerfum AtiAbaptiÃis fanâ:iores fuerunt, amp;nbsp;tarnen nä:ilominus omnes peccatorum remiÃio nempetierunt: quemadmodumetiam omnes alif fideles dei miniflri, ad obitum ufqs, haiic quoq^ partem precati funt de
D 5
ADVEft-SVS AfîABAPT,
peccdtorum renüÃiotw.In concilio Milruentdno,uerbo Dfl cxco)nmv,tùcaniur,qui tum fentiebant,fideles non debere W precSdo bis uerbis,Kemitte nobts débita noflrdjC^re.fiti cait f(t uti, fed propter alios. Qtiid iüi repfiondifièntffi audiuifr fent htec uerba penitus omittenda efie f
ftects flde nbsp;nbsp;PriCterea cumprinùtiua ecclefiafideliït oraueritpro apo^
îîfs noti°efli nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efièiftjUt fiepe in Aâbes apoftolorum legi
iSpttaiäis tur,an ne Anabaptiftlt;e hi apofiolis fianiliorcsfiuiu:,qutb. hu iufimodiprecespro ipfis üeo oblatte gratcefuerütf aut iguo rantPaulwnadeofierià petijfieà fidelibusut Deum profe
Bphef. «. orent^Ad Ephefios enim iiiquit:Deprccaminicu otnntper^ *.Ti cff. fiettcrantia,pro omnibusfiatiîlis er pro me.Et ad Thejjaloiti confies : Orate fratr es pro nobis,utfiermo dominicurrat, amp;quot;nbsp;ut eripiamur à turpibus er ficeler atis hominibus. Plura hu* ins generis teftimoniapaÃimleguntur, adeö, utimpudenttu Anabaptiflarum ualde admiräda fit, qui ita fideliumpreces affiernari audent, täquain ipfis neq; neceffiarias, neq; utiles. Quodfi nofiras preces tanquam Gentiliiemafficrmintur, apertaeötumelia infiequuntur O'contemnunt Chrifliunoi homines,contradeum,ius er lt;equum,
dunFeffX^ Verum quidnoniüifacereitt,cum etiamorigmispecco-infantibus^ tum negare aufint,er diccre infantes pur os er dbfiq; pecca
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to efie,er ideo non opus habere baptifinef Qtipd autein ori
peccatufit,et quid illudfit,prolixe inDecadibus mcit, fermone30.er alibi etiam explicaui. Scriptur£ aperte te* fiantur effie in infantibus originis peccatum,nAm Dauid in/ iPbi, st, nbsp;nbsp;^âfit.-Eece enim in iniquitat^us tiAtus fum, et in peccatis co
ccpitmenui:ermea.ilt;!eq;hocdicipoteildepeccatisparen * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tü,qui ipfum in matrimoniogenuerunt: de matrimonio au*
temfcribitur,thorunt coiugalem impoUutum effe ; quare de eo loquitur quod à nAtiuitate (quemadmodum er cieteriho tnines,idquodlobquoqifateturt4.cap.) corruptuserat
LIBER PRIMVS. Jo
per i}fredit(iriumpeccatiim,propmfus ad mdlunt : quemad mdimt:^Paulin diferte docct t. cap.ad KonMuos. Nlt;t)K loaii.3h çrdomiiun ipfe in euangelio inquit, nenüwm poffe mtroi» re 'mregtwm coelorum,nifi caelitm detiuo genitus fuerit :
fi'quitur,primant noÃram natiiiitatem uitiofam nbsp;nbsp;de
prauatam eÃe, in tantum utctiam i regno coclorivm exclu^^ datificuti zr Paulin diÃrte dicit, nos natura eÃe filios irte: Ephef.» er â(dKom.$,Per unitmhontinem, inquit,peccatuinmuii=^ dum intr oijt,i^ perpeccatum morsizs' itain omnes homi-: nes mors tranfijtjn quo omnes peccarunt,?yc.
Hoc loco prteterire non poÃum, quitt obiter deÃendamfi z^uingiiuM dumecclefiie dodorempia memoria: Zumgliivm,quem non p°ccitu oti fudiiAnabaptifiie, PapiÃlt;e, atq; etiain Euangelici accufant sini«-f^p(m4«t,gH4yip£.ccdt-«gt;»or£gHîjî negarit, autÃaltem nä ^Ãopeccatumdixerit: cum tarnen feriptaipflns manifeÃe f^ontrariunteÃentur. DiÃinxit quidem interpeccatum a-duale,quodfeienier nbsp;nbsp;uoluntarie fit, et inter origmn pec
catum,quodpotiin uitium er corruptio fit quam peccatum, aduale quodÃienter fiat,quit tarnen deinde etiam in adtvm prorumpat. Hoc quidam illi ficperuertunt,quafifimplici^: ter negarit originn uitium in infantibm peccatum eÃe, Ve »â «M illi audiant quidnam hoc de caufa feriptum r cliquer it. Inarticulis Marpurgenfîs coUoquij articula ^fic feribitur: Credimus originis peccatum omnibus nobis à b Adamo inna btereditarium eÃe,ac eÃe peccatum quod omnes kolt;^ mines condemnetiac nifî lefus Chrifiin morte ac uita fiua no ^â^ÃÃ^^^iiatus eÃet,omnibus nobis propter id leternd morte fu^etpereundum,neq} regni Dei nbsp;nbsp;fÅlicitatis participes
^Ã^otuifiemus. inconfeÃione autem fidei ad CarolumV. ImperÃorem in comitijs AuguÃaiüs, fi.c feribit, Peccatum ucre dicitur cum contra legem itum efl, ^c. Pair cm igitur üoflrumpeccauiÃe fatcor peccatum, quad ucre peccatum
ADVERSVS A N A B A P T, fR/celut fcilicet,ac crimen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M cjui ex ijio pro^
tifunt,non hoc modo peccarunt: cfuti eium noftruin in pari difo pomum uetnum depopulatut eR dentibui îâ V elimM igi turnolimui,ad)niUerecogintur,peccatum originale,ut c^ in filijs Ad«e,non proprie e]Jèpcccatum,guo)nodo tam expo Ãtü eü.-non enim e^facinue contra legë. lAorbui igitur pro prie eà etconditto Morb.quiaÃcut ide ex amorefùi lapfi^ efl,ita CT nos labimur.Conditio, quiaÃcut iüe feruus eft fi Ãuf zx morti obnoxiut ,Ãc zr nos ferui ZT filij ir^ trMr,mortt obnoxij.Quanquam nihil morer, hune morbuM ZT coditionem luxta Pauli nwrem appedari peccatum, irno taie efi peccatum,ut quicunq; in eo na,fcuntur, hofles O' lt;«* uerfarij DeiÃnt. Htec Zuingliui.
fc bïp^M nbsp;nbsp;nbsp;autem ad quartam AnAbaptiflarumfeelam redeamitt,
dos. Ãc infero:Cum infantes peccatum habeant, baptifmiis au^ ** nbsp;nbsp;tem detur ad remiÃionem peccatorum,cuius remiÃionisin^
fontes etiam participes funt,ut cjui Dei funt,cx protniÃiont a. Penr. ). chriflo,debët igitur etiam infantes baptizari. t^on quoi perfeaque baptifmiK,utpote elementü,pcccata abluat,qut admodum er Petrus dicitfed quod aqua Ãgnü Ãt,imoÃgib lum zr teÃimonium,ueram zr inter nam Chrijli nuindatio* nem etiam infantum elfe qui baptizätur. Nam cü eius quoi pr^cipuit efl in baptifmo, reiÃguAta participesÃnt ex gti tia,cHr id quod minus efiÃgnum,aempe aquie baptifntus.ibâ lis denegareturf
De Anabaptifiis tacentibus orantibus.Si eo rum erroribus ac ipforutn refutatione. Cap.w. Tïcentts nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;^AcentesÃatres quinto loco inter AnAbaptiÃasÃatue
t, X mus.lliÃrmitercredebant,nonampliusopuseffeullif â concionibus : oflium enim effe occlufum -.ernune effe »wW tempora,quorum Patdus mentionem faciat,in quibusÃt ti' fenduttd
LIBER P R IM V î. 5» eendutn: nuindum pruetcrea Migtiü cffe dui audiat facrum *⢠D« HfrifWH, er Herum euangelium ChriÃi. Hifi aliqua de 3â re interrogeiuur,atcà etMin de religio)te,tacent, ne^ uüum 4» dont reÃ^onfum.
Renouant hi,et aliejuo modo 'm ufum rcuocattt,nugM er nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â***
fuperjlitionem ueterem nutti HarpoeratK, quifilentij dem *^°****â eratapud Aegyptios,çy Pythagoræphilofophitquidifiiptt iKfuK qumq; annorumÃlentium indicebat. Efl uero admi^ ratione cfrte dignum,quod AnAbaptiftic£ fcüie, perpetui quam diuerÃÃime in contrariât partes feruntur. Nam qui-* dam ipforum ninüum loquaces June, er conqueruntur quod n5admittantur,et iuftagarriendi facultas ipÃs negetur : ex aduerfo tacètes hi Anabaptifl£,nullo precio adduci pojÃnt, ut ucl OS aperianc. CaufneÃlentiJ quas ajferunc, nuÃiut funt momeitti,ncq; locum merentur.Nam quod aiunt,nà ejà con Eajngeiiï cionibui opus, propterca quod oftium occlufum fit, hoe ex d,'^,Tdlt;blt; feipÃs dicunt,abfq; uerho dei,mó contra iüud.Etenim euan rc. geliumChrifli, in uera Chriftidodîrina, euangeltumregni mominatur:regnû autem Chrifli ad omnia tempora et om= nes etiain orbis partes fefe extendit. Deindedominus difcr^ ^P***â*** te promtnrwt per angelum,euangcliü ejfe £ternum,cr pr£ dicari oportere ufq; ad Ãnem fcculi Vcruw: guidnn eji, da* ntinum quandoque, propter ingratitudmem CT 'mcredulita tem hommum.,ucritatem auferre er celare : ideo autem i-pfum ia WMiMerfum o/iium gratia ftta occludere,probari nS potejl. MagnA tgit«r temeritas efl horumAnabaptiflarunif quodfuo qudfi iure er arbitrio oflium illud dci claudunt,cu IH5 taaien nunquam hadtenut euflodes er atrienfes à Deo conftitutiflnt. Quodà depoteflateclauium er apcriendo fltq; claudendo loquuntur,cogitent apoflolos nunquam tam cito er feflinancer oflium clauÃfle atq- ipà faciunt.Atten-dite quafo flaires, ne uos etiâperflr'mgamini hts uerbis do
ADVERSVSiANABAPT.
⢠r mini:N£ uobii legK Mcrpretibu^, nAmfuftuliftii clduëfci ⢠: ettti£:ipfin6li introiftiSy^y- eos qui inh-oibctttt prohibuiÃif» « nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;u*' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apofloltü, Videte igitur quorndo dccurd
dente Æ ciré inceddtii:non ut inÃpicntes,fed utfapientcs, rcdimentes oportet. occdfionem:quonidm dies nudi funt.Ephef.f .Sed h£c uerbd â ⢠non pr^dicdtionem eudngelij jÃeddntiuerimi tuntimi prittd icobi J. nbsp;nbsp;nbsp;fermones:cumfacile lingud ldbdmiir,prudcntidm ddM'
bendam rt/feiüu mdlorum çr periculoforum temporum,i^ quibus facile fermones dlio detorquentur, ideoq^omnid dc-curate ob fer udttdd O' occaÃonemcaptandam c(fe. Huiedo {irm£ Pauli à Andbaptiflæ obtemperdrettt,os certe coprb merentjOâ iÃis dicendi er agendi locMn darent, qui ad hoc uocdti, or gratia ornAtifunt,dtlt;^Ãc minus turbarü or ptiarunt ,mAiorq; tranquiüitas cr honeftds e/fet.
S°^i'quot;unt quot;nbsp;Vlo^ttes indignas ejfe dicuntdiuinA ueritate oÃero f* uérUate^t» uangclio.Hoc omnibus feculis uertimÃiit. Sed Deus non re^ tamen iliajjiidt naflram indignitatein, fedfuam mexhauflam ntiferi^ cordiam or noÃrä necefitatem, or folein animis o (^orpo* ribusnoflris lucerepatitur^Ãiudnt quæfo digni eraitt euan^ gelio, Romani, Ephefij,Cormthi},Antiocheni, Oâ dli£ cor-loan ruptifimte ciuitates apoflolorü temporibus i An autem e-udiigelium illis idcirco non pr^dicdbaturiDominus ipfe in-quit,Deu/m fie dilexiffe muitdum, ut filium fuit unigenitiM pro mundo dederit. Anddgt;aptijilt;e autem tam funt difficile^ ut fi ipfi ius cr poteftatem tmperandi obtinerét,idmdudlillt quantum dpparet,mundus perijffet.Attëditefratres,nefor I/ucse s. te cundein ffirittvm habedtis,quem difeipuli illi,qui cum Sd tnaritani ipfos recipere nollent, domino dixerunc, Domiiui uis dicamus ut ignis defeendat c coclo, o confumat eos, ut etiam Helias fecit^Ciuibtis dominus rejfondit.-Ãefcitis cUâ ius fiûritus uos fitts. Filius enim hominis non uenit ut perde ret animas hominum,fed utferuaret.
Q^od
LIBER PRIMVS, JX
Q^oddutcmbi AtiAbaptiftieipijs cffidelibui
togati,nullum penituf dant rcÃ^onfum, no tantum Chriftia debc°âquot;,pjg no, fedfunpliciter ejuouis homine Mignum eft, prafertlm fertim cuia t«« de fide fiia interrogantur. C^uod ucro Cbriftus coram abâis pèti-Pilato ad c/uadam tacuit, çr corani Herodeplané nihil re= wr. fiâondit.aiiieeaufiefiieriint ,ficut Chrifiicr Anad^aptifia- 4. r^yî/enîif«» multum hiter fe differ ant,ita ut Chrtftifileti nbsp;nbsp;âx j
ü'am Anabaptifias non tucatur. Bocf magii quod Caiapha bu« i». petente 4 domino rationem doélriiu et fidei eins, Cf ipf un â obtefiaitte, dominui etfi feiebat bac ex mero odio fieri, tarnen nihilominui rejfiondit, pnefertbn de doflrina Gquot; fide. Infuper exprejfiim bac de rc apofloli tnandatwnbabemiM: nam D.Pr tri« i/nquit: Sitis autem parati femper ad re/fiona dendum cuüibet petenti rationem eius f^ei qux inuobis eft^ cum lenitate cr reuerentia. 1. Petr.}. çfi^od fi muti ifii AM baptijite^ coittra hoc dei orteceptiépertinoces efTc pergunft CT oî fuum coram fidélisas (.ut nunc de infidelibus taceamy aperire nolunt, facile apparcbit,ipfos 4 muto dtemonio obfi deri,cjui ipfos ret'met, et omnes nias obfimuit ne erudiaiftur.
Tacentibuscr mutis fratribuSyfextâAnabaptifiarum^^^ffâ.^' f^âf^â^°niungdorantescfPgt;eoreli{iosAnAbaptiftas,quiâ^^ nihilferè aliud agebaiit cjudm quodprecabantur. Arbitra^ t.
Wttfiir enim fe propter hoc fuü opus cr ipfam orandi adia ne Deogratosfore. Exiftimabantetiâfeprecibuspoffe cun x* da mala auerterç.itaq; docebant,omnibus malis,precib.re-fifiendum elfeetoÃebant quoq; omnia media,quo fui Deo re^ j. uen, ut aiebani,in ipfo confijlereitt. HAulta uero de eo gar- 4.
^^orelidum fiar e porter e,ita ut tandem ne ipfi quidë imeUigerent qu^ dixiffent, cr quo tenderet, aut quid nam effet, ftare Deo relidum.
Apudueteres quoq^ huiufmodi precatores fuerunt Pfal Vetospw# twrn Cf ^uchitisnominatif quiotiabaitturfCf tantumdc=
A D V E R s V s A N A B A P T.
murmurationi precü tncumbcbanc.c^ mira, cckritatc pro^ ferebaiit multa uerba è pfalmK,Gr exiftittMbant fe boc ope re Dcum colere, illi placere. V erum i uetcribut ucrbo D« confutatifunt.Oriire,feuprecari, utiijj bonumefi/t M quam precenuir Deum unum ac folum per Chri/tum, uerii fide,ex uerbo eitis,abfqi omm fuperftitione. Locjuacitas tem prectmt, cum honüiKS putant guod itta exauduntur, i Mattb. X,, domino damtMtur Mdtth.6.cap. Pr^tereanon opMhabc^ mui huiuÃnodi otioÃs precatoribuf, prlt;efertim quifeipfos longis precibui pafcantyCT dcuorent uiduarum domos. Pif oranc libero j}gt;iritu omni tempore,cum uel neceÃitus aut or do,uel religio in j:)eum,aut commodity alid,adprecaiidu/m incitat.
quidem dominus femper orare abfq-, intermiÃioMf iniii'ionc 0- «erwn nihil aliud uoluit,quà m oportere perÃeuerare in pre bu'caâ 8 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deum,nonÃatin ceÃare autÃegneÃcere ac dclaiÃâ^
, ri.tiuÃquam uero doriünus autapofiolidocent, omnibus re-â bus reliamp;is,tantum orationi uacandum ejÃe.Phrafi quadant er forma dicendi dicitur aliquem die noäuq; laborare abÃgt; que 'mtermiÃione, non quad non aliquando etiam cibi fotmii Ãjue cauÃa 4 labore ccffct,Ãed quod diligens er aÃiduus fu in abore. Simili ratione dicendi de Anna Luc£ i ca.feribitur, quod non abÃcedebat à templo, deprecationibus feruiens ito îbe atq; die.
An omnia nbsp;nbsp;nbsp;Preciètt-s reÃÃtre nMlo,er omnia mala precibus ueüe a*
bo^s aucniquot; â^^ttere,habet equidem aliquam rationem:Ãheec nö tribua^ pofliin. nbsp;nbsp;mu^ precibus ut noftræ aitioni et merito, fed gratie er pto
t. miÃioni Dei,qui nobis auxilium promittit, er folus nosfer^ uat er tuetur: erÃmul etiam Ãdem ef obedientiam.quam ucrbo Del debemus,nö negligamus NdW nbsp;eos qui diu qui.
dem multumä; orant,interimfide er peenitentia deÃituuit* ur,h£c dicit dominus:Cum extenderitis manus ucÃras,auer
tont
LIBER P R IM V î. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J5
tam oculos imos 4 i(obis:ct c~i niultiplicaumtii orätionem, nonexaudiam.[Ãanus cnim ueliræftnguinepleniefuiJt. ifa i£i.pariaquoq;fcribuntur Ezecbiclis j. or ti.cap.
lAcdia honsfla, cr IcgitinM i fidclibui nâputt negligcnda Mlt;dia i KM contcmtwndK.î^am Dc«d ipp ïnftiti(it,çr per ipfa opet Mur Qjiin feriptura cos uituperat, quod Deum ten,'^ giiscnua.quot;* tenc, qui idoneis medijs quic adntMiumfunt utinoliint, cr j, petuM ut Etais[uampotcntiain exerat. Alit Deus homigt; nem zr illi fanitotein largitur, ucrum cibos et medieinam in fiituit, Mmdia in qtiibtisçr per qu£ inter homitKSopera^i twr. (^odà quis fanwlaborat aut nugt;rbo,hüc Deus uti walt ^Mciijs, nempe cibo zr medicina,, cum inuocatione nonünis fui. Si id non facit, tierum obqcit Deo omnia poÃibile effe, quarc pojfe ipfum abfq; cibo aut mediciiiAftlutcmÃbi con=: ferre, quemadnwdiun fepe in fuis miniflris declararit : qui boc facit,is aperte Deum tentât er grauiter pcccat. Neque bunc excufat,quodfeipfu'mDeo reÃnquat. Soient cnim AnAEhnttsR^ baptiãdicere,Vt omnes ttidcant nos Deo rclilt;ilos,boc efi, Deofidentes pcrÃÃere,omnia media reijcicmus,ernos deo Aâ, 17. eomnütt emus.Paulus certam prom/Ãionem habebat, nemi= Min ex canaMi,qua ipfe P,cma,m uehebatur, niiufragio péri turumeÃc : cui certepromiÃioni uerafidefirmiter niteba=i tur.quippe quifcipfum reôie ctuere Deo commiÃÃct.Cum «ero na,ut£ conarentur clam c nAui aufugerc, an non Pau^^ lus qui Deofeipfim commiferat,Ceitturioni er militibus di cebat: 'i^ifi hi m naui manferint,falui effe no poteritis. Amt baptifla hoc loco dixiffet: Dimittantur, an ne Deus ipfe er faills piorümhumanis er incredulis uAutisalligataeflfye^ rimihoctemeritas efter tentatioDei. Sanbh Deiferuinun quam légitima ipÃus media a/j^erncitifunt.
QHiCmira ucro h£c cft cxcellcns Anubaptiflarum feien-tid, qu£ docetfeipfumDeo rcIitt^Hetem dut.committetttem
â A D V E R î V î ANABAPT-perÃjiere f S» Dro reUaumperfifterc, cft DeofeÃdclitd' committere cy ab eo folopendere, gita ratiotK c^uii id adi^ pifcipoterit abÃtji ucra uiuaci; fide f Sola eniw fidenos Deo committimiiidn tpfio manemus^or toti ab eo folo pendemuf» i» ipfum rejpictmit^ omnibus in rebui,i:^ ipfo prlt;e oinnibiü alijs rebui deleihmur. An uero iüi aliquid ampliui er p^^* fiantiiK efie /iatuunt,Deo reliétum perfifiere.^iiiec ucrofi-^ des non eji cieca er ftupida, non fenfu nbsp;nbsp;ratione dcflitid-
tur^ut media fanita, non obferuet er euret. Rachab Deo re liihl erat, UAtn Deo fidebat, e!'/fierabat fe in excidio Hie* richumis feruandam effe, er hanc ob caufam exploratores amice ho^itio excepit, abfeondit, er 'm pacatnm dimifit, atgue lt;t pinnis muri funiculum coccineum demifit. Eodeni modo cunäi fideles agunt, ^ui norunt Deo reliäiperfijle-rf.cr nihilominus 'mterealegittmis medijsuti Atcjueboclo (0primant adnerfus AnabaptifiM librimt,P: ecatoribas amp;
DfO relióhs Anabaptiftis claudemtis, er Deo iu-uantefecundum libruntab Enthafiaflis aut Excaticis mcipiemus.
ADVER-
î4 ADVF.RSVS ANABA-
P T 1 S T A î LIBER ir.
De Entliu(îaftis,amp; ipforum erroribus ac co* rum confutatione. Cap. i.
B P TI M A knAbaptiÃarwmleiht, eÃar- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t
reptitiorum fratrim qui Enthujiuft^ nbsp;nbsp;£%= ÃnttiuB»Ã|
^ââticinominAtuur, quorum Pigens numerus *⢠fuit initio Arubaptifmi. Plurimum hi dejfis ritu gloridhütur, qui ita effieax in ipfîs ejjètt ut extraferaperentur, Oquot;fîngularia acdiuinA uifa cr mjt fieria quadam cernerent.Cum ucro ffiritus inets agere in^ eiperet,f(icieiit nMtabaiit,geÃus habebant borribilvs,iy in terra procidcbatfperidequaà comitiali morbo laborarét,ct i}iterraporreiH,mortuis Ãmiles iacebät,id^ longo téporet quandoque totum ipforum corpus horribiuter tremebat b aliquando quaà obriguijjcnt, infiar truncorum iacebant, Ab extafiautem fua CTfomnijs euigilantes, mirandas uiÃo ne^recenfcbaitt,quas jfiritus eis patefeciffct, amp;nbsp;ipÃinaliti njüdo uidiÃent. Edoih enim erant,AnAbaptifmum faniiunl elfe,Deumqi autboremhabere: P£dobaptifmum uero ima pww.crè Diabolo ejfe. Quidam Zuingliumapudinferoi uiderant. Alij audicrant ÃDeo repudiatos cr abieilos effe omnes qui Anabaptifinum impugnArent Ommum btec uox nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uriS
erat:Patris uoluntas eÃ, Pater iuÃit, ueldixic. Omnes,aut faltennnaior ipforumpars,uidebatdiem Domini influre. Qui« etiamaliqui ipforum ita temerarij fuerunt, ut etiant tempus cr diem ipfum quo dominus uenturus cfjct^ deÃgmt rent. Ht deinde tanquam ÃrioÃ, circugt;ncurrcbant,cr per Dies aonrf* platcits clanutbantfDies domini,Dics domini.Annunciamus quot;*
' E i
ADVERSVS ANABAPT, uobis diem Domini,c^c.
EntiiufiaG- nbsp;nbsp;nbsp;tiuiufmodi tlutem jlu^iditäx çy furor amentium
moLm'quot;^râ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potitii cjl, ^uùm hotmuum fdpientum çy nw^
uïumTrro^ t/friJtorK»«, gui reóhl rutioneÃiupr£diti. Verbum DeiÃ' tum author cris Lit er IS coinprchcfum,diuinitus nobis datum eR, ex gM omniet iudicdndu,cr cunätl difccnda,gu£ ad falutcm necef fitria futit : nufguain autem à Deo ad borribiles horum ho^ minum enthuÃafmos remittitnur, ut aliguid difcaintts eX melancholicis ipforum uiÃs, aiitfiélisfomnifs ZT imaÿtut^ tionibtK,çy fidem habcamus Jfontc a(fumpt£ uerfutiie. Mrf cboOTftw inÃgnis lUc impoflor,fidei Chriftianie hoÃis, Turcicie ac Sarracenicte author, etiam Ãmulabat fe huiuf-modi enthuÃafmos habere,guanuis, ut HiÃorici teflaittur,fi tnul guogue morbo comitiali laboraret.Attamen huiufinotLi fiSis enthuÃafmis, Ãolidos Arabes er Sttrrrfccnoi feduxit. Prlt;£terea, tanta eÃecit Satan inter Chriftianos, enthuÃafmis hypocritarum, improborum guorundam hoimnu)», ut ualde admirandumÃt. Alius na,nguefiihl extaÃ, uidit a^^ nimas guafdam in purgatorio, petentes auxilium er hbera tionemtalius ucro infuo extaÃ,uaria NionAchorum inÃitu^ ta JfcLiauit, gu£ deinde diuinitus reuelata docebat. Bern£ in Heluetijsfratres Priedicatorcs,enthuÃafmis cuiufddfra^ terculi iezeri, Ãaudes er impoÃuras plurimas facere conA ti funt,fed mAlitiaipforwmdeprehenfa, meritam mercedeiit acceperunt. Qjtamobrem à pijs iierbum Dei efl ampleileit dum er tenendum, tales autem enthuÃafnü diligenter ca-uendi,
Quandodi CoiiÃdcretur autem in huiufmodi ipforum enthitÃaf utmatâquot;' ^uis,id guod erat preecipuum, nempeguod dicm dominiin'' fare uidebant, er iam pro- foribus ejfe, it a ut certum guo^ gue dicm, guo uettturus effet, deÃgnarent. i nterim tarnen plus guimjo. anni elapÃfunt. An non autem hic turpiter aberra^
LÃBER SECVNDVS. JJT
ISlulliü hominum tempui ç^horam cxtremie dieiprxfcircpoteft.SignA cjuidcpracedcntid extreme diem diligéterdomitiusin Euâgclio defcripÃt,et addidit,Quü nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V/.â
uideritiijdttollite capita uejlra,appropinquat eiiï redéptio: nufcjuam tarnen diem er temput nominAt. Attamen non la-tetmelibeüum cjuendam à uiro doibi editum efjc, in cjuo an Anâiesi num 0â temput extremte diei fupputauit, ucrum terminum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢
ita longin^uum eonflituit, ut etiamfî calculus erret, nemo tarnenttojirumhoc illi poÃit obijeere. Verumhtecutcun-guefehabeant, Chriflianis certemaioreffedebetauthori-tas uerborum Chrifli m Euangelio, quà m omnium doiio^ rumfupputationes.er flupidorumAnubaptiflarumentbu'' . /jafnü.Ita autein dominum diferte loquitur: De die autem ila-loac hora nemo feit, ne angeli quidemcjuiin cÅlofunt, »ec ipfefiliutjjcd folits pater. H«c cü'rfin /Ãeäat ApoÃoli doblrin4,quijicÃcribit : Porro detemporibut 0quot; opportun nitatibut,fratrcs,noncÃ: oput ut uobis feribam . Ipà enint pcmtutfciti5,quod dies Ule domim,utfur in node, ita uen= turusfit,0-c.i.Thef.f Exhisautëquiuis,uclmediocripru dentia prteditus, facile perjÃicit, omnes hos enthuÃaÃnos AnAbaptifticos, wer am 0- manifeftain impofturam eÃe, aduerfus EuangeliumDei, ideäqueoinntbuspijs feriocaâ Uendos eÃe,
Quouero huius feihe turpiÃima,abominaaio cognoÃca=: Hiftotiami tur, ad fideles admonendos,commemorabo breuiterduas Ãn gitlares 0- horribiles hijkriM , qult;ie altera Amflelredami, contigit. apudÃatauos.altera 'm S.Galli oppidoÃn Helitetia, ab Ert=
Priorem diligenter equot; copiosè deferibit Lambertus HortenÃus, quem honoris caufa nomino,m libro Tumultuum Anabaptiflarum, quem 'tiiclytofenAtui Amfitlredamenà 'mÃcripÃt. Iniüo autem in ter alia b£crefert, AnnoDgminiiiJi. tertio id.Eebru.
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E Ã
ADVERSVS AMABAPT.
^mjlerodatniinuico Salindrio, intedibui lod««« Si6frti -f)aiinicii£,(iui tumprocul domo dhcrtit,feptè uiri quin-(jucfcemind- AiMbaptijiie conticnerunt. Inter hos unus, cui Theodorico Sartori nomen erat, afj ïatits, in ferrj;» fe alt^ ijiiandiu coram ctcteris fratribns fororibns porrexit,cjui tandem euigilans.precationefaéla nugnAgraiiitate, id c/t, ijypocriÃ, Deum mejuitfe in fuatrtiiellate uidiÃe, alüque in caelo çy apud mferos luflrajÃe omnia,adeffe magnum ex tremi iudicij diem, eye. Veftes deinde oinnes exuit, ita ut fte interula cjuidem religua ejfet ad tegendas ucrendas cora pons partes Mandat fub htec c£tcris fratribus çy- forori^ ius,utfuo exemplofetotos exiiat-Vniuerfum enim id guod ê terra failum UAtumg^ fit, filios Dei exuere ey deponere oportere, Prieterca cum ueritof nudaÃt, mhil circaÃpa-tiatur,oportcre ipfos guoguc,ut ueraces, penitiis nudos eà fe- His fadis cum omnes nuda uericundia du£li,nudi aÃiret, emnibuf imperat Thcodoricus,utà imitarentur. Mox igi^ tur nudus in publicum f domo egreÃiis, horribiliter clamt' tat, V^e me Uie,diuinA uindida,diuindumdi{la, cri^- Hunc deinde cicteriuiriac famimenudicfeguebantur, eyquaà furioà currebant, ey- horribiliter cbmabant, ut nunquain horrendtor clamor auditusfucrit. Quamobrem dues ad ar KM concurrunt, guippe gui ignorarent ,urbsne ab hoflibui capta eÃet,out quid tâdem Ãbi hic tumultus uellet.Capti de mum funt nudi ilii cr impiidentes homines, et gult;eflione ha titd,guinto Calendas Martij Ãptem uiri percutiuntur: ho^ rumprimus clanMbat,LaudateÃmperdominum:alter,Vin dica Ãanguinem tuorü domine:tertius,Aperite oculos'.guar^ tus,Vlt;e Uee,eyc.PoÃea etia tnulieres fupplido affeil^ Ãnt. Cum capti eÃeiu ueflitum oblatum reiccerunt, diditantes, tieritatem nudam ejÃoportere. An uero tales impudent
(tngifam uiÃtaut audita eÃfAdamiMguofdamferunt , elim
LIBER. SEC VND Vî.
elm nudaj]efeipfbf,iicrum hoc omnium aliorum impudcn-tiamfupcrat Cum AdamtK nihd aliud in proinptu habe- Hombittf» ret , folijsÃdfe tegebat: hi iiero cum facile luÃcs habere'ffff^ poljciîc, ipia nam de caufa, cjuefo, fetpfos non tegebant Vcrum tum homines hue deuemunt, cum deferunt ucrum pfi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mandatum, cr juis, imà potius Satanx
imaginAtionihits aufeuhanc, cy tain impuras res etiain jpi~ ritui faiK^lo adfcribereaudeitc . Cju^attta graultatePaulin iuhet mulieres in eccleÃa teélo capite cjfe i CorwJt. « ». ^Kilt;i ticroilledixijfctautfectlfct,cognitatain impudenti tiudi-^ tatef
Q«^ autè in S GaRi urbe faila fuerunt, non minus ÆÂ«Â«Æ Horrîbiif» horribdia. Anno enim 1526. duo ucerinifratres, Thomas Oquot; Leonhardus Schykeri, habitantes prope urbein ad moti iidit, tein,lt;]ui à [ago nomen habet, çy Muîleggus etiain appella»â turffeptima Feb. cum alijsfute faétionisinpaternis edi-bus fub noilem coiwenerunt. integra autein ferè noéie A-tMbaptiflicis Ãrmonibus, ey adtnirandis geftibus çy Enthufaftarum confumpta fub ortum Solis, qui lt;ües oîla-uiiseratFebruarij, Thomas apprehenfo fratre Leonhar-do,eum in medio, incon/peélu parentumçy ceterorunti omnium, in genua procumbere iubet. Cum autem aliji^ pjum inonerent. caiicret, nequidconaretur, quadfierinoit deceret : rejpondit, nihil metuendum eÃe, neque enim hic q uequam prêter uoluntatem patris fieripofje. Interim gladio eduÃo, fratris, qui mgenibus fixus coram eopro-cumbebat,caput dctruncat. Ceteris igitur omnibus metis perculfis ey lameiitantibus, Thomas quicedem feceratt continuo inurbemreôià currit, horrendis geftibus utens, quemadmodumplerunque Enthufiafte facere filent. Nit«i ta/Kio» interulaty caligis ueftiebatur, ty difialciatute-
E 4
A D V E R s V s ANABAPT, mùs^VadiâGdSiD.IOrfcbim.'W Vddid-11115. * * fill!, doélnn£ cr pictatii noittine longe celeberrimui, cos ram hoc horrendi^ geflibiK additif clamlt;ibat ,'Diemdoniis Kiadc/Jc, Diem dotnini ucmrc. Addebät ctiitm,res nm-giiM CO diluculo fadîiis eÃe, (fctcintti tarnen horrendum non exprimebat) uoluntatem pcttrii impletam cÃ[e, o' acetum riefelepotvmfuijfc. Confulgrauiter ipfo increprito, pros pter immodejium clamorein Oâ furorem, iubet enmues jlcoperiri,dcdonnmtrcuerti, o' ({uietemagere. Vf rum flutim horrendo eitufdcinore euulgdto.captui 0^,0quot; ftione diligcnti, de horrendo, o' inaudito eiiK fado habis td, cdpitdi fupplicio dffvdue fuit. Qudin cjuiefo penitui obliuioni tradiditAndbaptifticue fpiritm uerbd toannis^qui mquit: Per hoe mdnifefti funtfili/ Dei, o'fUj Diaboli: quifquis non exercet iuftitiam, twn eft ex Deo, o' lt;}ui non diligitfrdtrentfuum. Ãu,onidmhocednuntium,quodau-diftii idm 'mde d principio, ut diligamui dlij dlios . Non fient Cdin, qui ex iüo Mdlo erdt, O' occidit fratrern fuum,t. ïodnnis tertio cdpite. Veruntdmen DeUf iujh iudicio hors rendum hoe facinits db Andbdptijh, fieripermifit: uulte-titmpro fudfde Oâ bonitate, nosoinnei ex hoe inaudito fdcinore inféelicem o' inau/ficdtum Andbaptifmum, o prtefertimfrdtres Enthufiafioi dgnofcere o' fugere.
DetDeuf omnibui illii qui hoegraui erros re detinentur,oculos dd uidendum, oquot; cor quad quam longiÃime db hoc ribowindtione fugidt.
De
liber sec V ND V 57
De liberis fratribus, ôC ipforum eiroribus cum corundetn confutatione. Cap.x.
Liberi fratm, quos reliqui AnAbaptifta plerunq^ craf= /oî cr impuros frdtres twminunt:,aeqi excommunicare amp;nbsp;ciaffl f» locum in AnAbaptifls,runt orditte tenent: ho
rum ab initio Anabaptifmi paÃim non exiguus numerus erat, priefertim infuperiori Germania, chrijtianam hi li= bertatcm carnaliter intelligcbant. î^am coquodà chriflo liber ati effent, ab omnibus legibus liber i nbsp;nbsp;nbsp;immunes ejjc
uolebant. Idco^ exiflmabant fe iurc tteque annuos rcditus, f-Hf cï; decumas,tuâq; ctiam uUa feruitia dcbere .Altj tarnen ex ipÃspaulo niodcratiorcs, docebant, età hicc nuüo iure de^^ bcantur,tamâ¬n Ethnicis folucnda eÃe,ne conqueri poÃint, çrdoilrinam blafphemare. Seruitutem tarnen penitus non oporteremter ChriflùtnoseÃe. Quidam etiam liberifra= ^â1 tres,hoe efl, proftigati çjquot; it^uri ncbulones, perfuadebant leuibus mulierculis, nonpolfe ipfts faluari,nià fudtn pudici tiamproflituercnt. AbutebanturautemnonabfqiblaÃgt;hc= miauerbo dotnini:E!ià quis deferuerit, cr Ãgt;reuerit quie= cunq; chara habeat, no poteflfaluari. ltcin,chrifli nomine omnemignominiam cr contumeliasÃrendas eÃe. Pricte^i rea cum Cbriflus dixerit,nieretrices Cf publicanos priccef furos in regno deiiuflitiarios, debere inulieres ineretrices fieri,crfudm pudicitiam proflitiiere, turn enim maioresà re 'mregno coelorum probis or honeflis matronis, crc. A= lij banccaufampaulofubtilius agebant.Namut omniii bo=: norum,itauxorumquoq;comunionemdocebaiit. Addebât etiamfe poflquam rcbaptizati cÃcnt,etiä regeneratos eÃe, erpeccarenonpoÃe.carnemtantum poffe peccare, Sub boc dMtott fllfo erfido pri£textu,cr inanifigmento.multa fcelera er libidines perpetrabantur. Et tarnen infuperdt^ (fre («HdebtfW, Hane eyepatris Mluntatem. Atq^ hoc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*»â¢
E S
/DVERÃVS ANABAPr.
cio inter impuros nebulones inuenta fuitt coniugiä fpii'itUit* *â⢠ha Verfuadebantenim ,mtlierc!grduiterpeccarc,fîcoit» iungerentur nuritii fuis, qui adbuc gciuilcs, necdumre^ buptizaticÃcnc:noii autemprccurecum AnAbaptijllicou* gredicntrs,quoniagt;n inter ipfos Ãt coniugiü /piricuule,criiâ T orpi» ab- nbsp;nbsp;Merito autem alicui impoÃibile uideiitur,bomiites Cbrt
flunos ad taiHam turpitudincm pertrahi potuiÃe: nerunt wgt;ai. nbsp;nbsp;diaboluf fetnpcr esl ÃbiÃmilisieiut enùn tnjimîiu iam olint
quoq; buiufinodi impuri nebulones Ãierunt excitati, ad im* pediendiin cr mÃim^ndam CbrilUunum religioiiem,qud» les fùerunt V alciuiniani, lAarcoÃj, Gnoflici, BorboritLC, Secundmi,Anomei, Munichei, cre de quibus fanéltpatres irentcuf^Epiphaniuf, çx AttguÃinus tant turpia çr abomi* tiAndaÃcribuntjUt uel Icgenti horrorcni incutiant Apparet autem horrenda ira deitCr meritumÃipplicium in impuris ifitsbominibus. l^am quid uerbam dei de facro coniugio contemnunt, deiner am cognitionc negligtmt, ipfumq; neiÿ uenerantur, neq- gratis agunt quemadmodum oportebat, frf iÃw c«f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qute Paulus comemorat,quod à dco tradi*
ti funt cupiditatibus cordiivm fuoriim, in ignomintdnt, nt ig nominia afficiant corpora fua inter Ãe mutuo- 'tiam quem* admodum non curarunt utdeum agnofcerent,ita d deo tra* diti funt in reprobam mentcm,ut eaÃcerent qui£ no opor^ tebat,pleni iniuftitia,fcortatione,mdlitid,^c. Kom. ».
Ciriftian» Chriflianæprimum libertatis longe diuerfa ratio eÃab CmpVcxâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conceperunt,cr alios quoq; docent. O*
«jtpuCiio. mnes enim ab ipfa natiuitateferui cr mcutcipia peccati fu*
â⢠mus,dc proind^ mortis quoq;,infèr or urn Cf fatan£. Atque hoe ante indicaui cum de peccato fcriberem. Ab bac feruic tutenuüacreatura, quantumuis excellcns 0'fanéln,nos Roa.9. uindicare, gjâ inlibertatem aÃerere potefi. At folus Ãlius dei de calo defcendit,çj- cdrnent noÃram peccatricem,ue*
rttW
LIBER SECVNDVÃ, jS ruw abfg; pmato, dlJumpfit/anguinem fuum effùdii,et 'm cruce morcuKi credentes 'm ipfum i pcccdto munda* retniir,uclutiÃud nobif condonaretur remitteretur, imputdTftur ad mortem ttaqi à peccato Ubcrifumui, non ut in nobis poflhac non fit, fid, uelut ante diximus, ut non ad mortem mputetur.ldcoq; etiam d morte, qutepce^: K4 efipeccdti,Ubcri fiumus,non ut temporaria, fed ut leter^^ na!morte no moriamur. Ojeamobrcm ab infirno quoq; cr i Cor.iî* fatana libcrtiti,dc iam dcinceps Ubcri deifilijfumus. Et b(fc eft liera Chrifiianor um liber tax. Ciuiauerofumus filij dei, cr Uberià peccdto,morte, fdtdnA cr infirno, non ampUus ut ferai peccdto fer uimus. Qjiodfi peccatumfefe 'm nobis cömouet,non tarnen ipfi imperium'm nos permittimus, ut nos opprimât, acnosiUi feruiamus,fedpeccatorepufftda mus,et iüudopprimimus,deoqi 'm noua uita fcruimus. Qk4 dere miilta i Paulo diiUt funt Rom. 6 cr 8 cap.Ex his au.' tcmnondifficultercognofcitur,Chrifl:ianAm libertatë non efie Ubertatem carnis,non Ubidinem, ut liceatficere quica quidlibuerit. Liberatos nos effeS. ZachariM dicit: atintâOtKt^ queinfinem liberati fumus fVt fine t'miore feruiremus ipfi, cumfaniiitdte zx iuftitia coram ipfo,cunëhs dies uit£ no» ftr£.lnteredtarnencertum efi, eosquiadhuc inuetericar^ nis impuritdtehterent, zx 'mpeccatts obruti iaceitt, quibut nil répugnantes feruiunt, adhuc efic mancipi^eccati, ziiâ mUo modo de ChriftiariA Ubertatcgloriari poffe. Hoc en'mt probdtur ipfius domini uerbis,qui ait: Amen amen dico uoa loan-X» bis,omnisquicômittitpeccatum,feruus efipeccati. Seruus autem non manet 'm domo 'm teternwm:fiUus manet 'm lt;etcra num.Siergouosfiliut u'mdicarit,uere liberieritis. Hane ob caufam beati Apofioli iure omnes Chrifiianos monent,, petii ut uere liberifint, ac non ueluti uelamen habentes malitUe, Qtiit.» libcrtatem,fed ut ferui dei uiudnt. Q^amobrem cum ki libg
ADVERSVS ANABAPT.
ftAnAbaptiftienondei,fèdomni5 impuritatis çylibidinit feruifint, non ChriftiaiM libcrtatc liberifint. Hac duté de relegantfinem j.capitispofieriorit epijlolæ ü.Petri, ey refipifi:ant,çr difiant longe aliter, ut Chriftiantimde^ eet ,fcntire ey docere de Chrifliana libertate.
i^°âiibe» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;autein ad Ubertatem legis attinet,à lege Mofisfi^
tui limai, deles uindicati nbsp;nbsp;nbsp;liberi fitnt, quantum ad res externasfif
ue ilbe fiunt cultus dei nbsp;nbsp;nbsp;cerc)noni£,fiue in politia res qitie
tantum regionem ey perfionas ludlt;£orum ficókibant.Qjto^ ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ad fidein uero ey charitatem, çy ffiiritum fiontaneum, qui
e/i ex fide,ey m lege donüni meditatur ac deleéhitur ,fide* les ncq; liberifiunt,neq; talent Ubertatë optarent. In Eitaii^ gelio UAnqi dominus mquit, Ne exiltimctis quod uenerim ut diffioluam legem, aut prophetas : non uem ut dtfifioluant, fiedutimpleam. Amen qutppcdico uobis,ufiq} dumprictef ricrit coelum ey tcrra,iota unum, aut unus apex nequaqui præterierit ex lege ufiq; dum omnia fiéki ficrint, lAattb.f. puomodo interea tarnen no ignorandum efi, fideles liberos efieab bas]ibc°iquot;â bumanis con{litutionibus,ut illis coram deo nonteneantur: finiui. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;his pratfiertim quic de cultu dei, çr rebits fiiritualibus prie=^.
ter çy contra uerbitm dei conjlitut£fiunt. Et de hac re Ic^ gantur ca, qu£ à Paulo ficribuntur z. cap. ad Colo/fienfies, Verum in hac libertate finguU fideles tali modeftia titan* tur,utfie iüis legibus aut confiitutionibus hominttmnonop ponant,qu£ fidei çy charitati non aduerfiantur ,çydemotâ deftia,de rebus externis,çy honeflate uit£ conflitut£ fiunt, Qjtiaenimhoneftntemçyfienfium legis diuin£ in illis cer* nunt,non curant hune fienfiumhominum tterbisproponi, recipiunt,çy ut diuin£ conftitutioni parent. Qu£ au fi ue» ro fienfiui ficrarum liter arum répugnant, çy fiuperfiitioniâ hus fieruiunt,çy fideles uera libertate fioliant, ac confieie/t tins obfitringunt,b£e fideles reijciunt çy afiernMtur.
LIBER SECVNDVS, 59
Quoduero prcetereaexiflimant libcri AnAbiptift^jfc^i Def ure re» feddeo quod à Chrijlo liberatiÃnt, non teneripojihac ad/ol uettdos reditus annuos, decumai, çy feruitutem feruien^ï, j. non tantum error efl çr prauui inteüeilus Chriftian£ liber tatii, ucrum manififla, iniuftitia, qua multii hoininibuf rei fuof detinent çy alienantdmô fùrantur cr pradantur.Chri ftiana enim liber t (U non hue detorquenda eft, ut à poteftate parentumÃominorwK nbsp;nbsp;nuigiftratuum liberiftmui, nemi
ni rcs fuiK reddamiK, Cf ut ea qu£ debemui nominA non fol uamut.Aequû enim nbsp;nbsp;iuftum eft coram deo, ut cy ea qult;e
deut iubetftciamiit. 1)0115autem diferte priecepit,nonin ueteri tatum.uerumetiam in noua Teftamento,dare deo ed qua dei,çr Caftrtihoc eft, magiftratui') ea qua funt Cafa^^ nùî.lAagijlratui autem non tantu/m debetur honor,obedien» tia,uc(ligalia,tributa,uerumetiam in rebus externi5,ftcul^ tatibus,çr debitisftatuere Z)' decernerepoteli fx bono aquo.pro locorum, perftnaru/m,et caufarum ratione. Vnde etiam Iohannes Eaptifta, cum Publicani ipfum intcrroga= Lucaej.
haud dubte loquentes de ftis ne= gotijs CT nbsp;nbsp;nbsp;gf ne re,remifit eos ad magiftratuum leges, et
ait:î^ihil ainpliies qttà in qüod conftitutum eft uobis, exigite, Cijtamobrem cum magiftratus, quibus corporum ey fortu narum poteftas i deo data eft, leges tulermt de decumts ç;r unnuisredttibus,histamin foluendo quà m tnaccipiendo obteinperandum eft.Hue autè/feélat quod à D. Paulo feri» Horn.tt^ bitur.'Nemini quicquatn debeatts, nià ut uos mutuo diliga* tis^QjiodÃquis exiftimatfepropter charitatë neminiquic quamdebere, huic aftentior,Ãcharitas nemini bene/icere, f^q;quicquamdeberedocet: quod à ea iubet alteri ftccre qua tibi uis fieri,idÃcito, tum certe alteri res fuae non dc=^ tinebis, aut aufires, duin Paulus eodem loco diferte ait: Kedditeigitur omnibus quod debetis, Cu/m autem magiftra
ADVER5VS ANABAPT*
tus deeumiu nbsp;nbsp;annuos yedituf iure deberi flutuerit,ittre di
uino huiufnwdi debita,fyncere et honeÃefolucndu funt:prlt;i fertim cum debitorcs fcfc proniiÃione,Ãgt;onÃone,iureiuraitgt; do,uadmonio, üâ UterisÃgnatis ad/oluendum obflriiixe^ rint.AnueroÃuino iure contraAus ÃAi non feruädi fuut f ftttmti. All etiam mentiri er Ãaudare ac filiere decet f Cur no hoc loco Anabaptiflie memores funt uerborum diii, gute ali0lt;}iii fJluth.f. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qfp habent: Sitfermo uefler etiäeiiain, non noit,
Deftmitu- Quidam Anibaptiflirum conuiAi euidentibus tefiiwo^ nijs facrarum literarü,concedunt reditus annuos,decuiniiS, er alia débita lt;juen^, cjui tenetur, foluere debere: interint tarnen miquumexijtiimntcjueni^uam Chriflianoru feruutit eÃe, er feruitutem feruire. fuit autem htec non minima caii fa tumultusruflicorum hominum, quo miferi homines non tantum fefe mlibertatem non umdicaruiit ,fed multograf täoriquam ante feruitutife implicarunt. Det deus earn men
tem dommis, ut malint lt;equitate er humanitate, quant 'm^ hwmanitate er acerbitate domini ejfe er uideri, iiequunt minime putauer int,omni dignitate^er amplitudine iu/lo dei iudiciofpolientur Aluncerus tarnen atq; reliqui authoreS fcditionis er liberi Anabaptifl^e, deferuitutemalcerfen^ ferunt,er docuerunt,iniullam eÃe, neq; ulloiure Chriflia^ num ea teneri. IStam maniÃflum efl Abrah.imum, omnium fideliumpatrem,Ãruos,etquidem plures, habuiÃe. Niinu:» rusenim feruorum illius, exceptie mulieribus er injùnti^ bus,fuit 318. Et apoÃoliubiq; feruos dommis fuis obtempCâ' rare tubent.Qitm Paulus hac de re ita dtferte fcribit, ut ni» hilclariusdrfîderaripofitdnquitenim, Quicunq;fubiugif funtferuiCquinon funtliberi,fedmancipia}fuos dominos omni honore dignos ducant, ne nomen dei et do Arma blaà phi met ur Qju uero fideles habent dominos, ne eos deÃi^ (iaiit quod ÃatresÃnt ; fed potius inferuiaiit, quodfideles |
LIBER î E C V N D V î, fint äc diledi, (]ui beneBcij participes funt. Mrc doce cr . exhortare. Hw comprcnendmus doitrinam çr exhorta^: tionem, ^ult;e de feruitute 4 fidelibus dâihribus proponenda cü. Quieuerohis aduerjantur,inter falfa re^rridebent.
C\uodfi altcjui fidelium j'eruis fais itis,ciuo ipfis obflridi bibtrtatï funt,remittunt, çr hbertate doiunt, aut precio mediocri âlâ*'®''*â ipfos fe redimere patiuntur,bcne Ã.ctimt, çx ob banc huma nttatem laudandi funt. Qjftn ferutis fi bonefte cr legi» tiint Ãnon metidacijSy doits, feditionibus) Itbcrtatcm confie» 2Mpoteji,eautatur Kesenim tiobüis cr prlt;eflans eji li-^
crtM. Quad fi uir bonus luilla iufia ratiotiefieinlibertatê Kind cure potefl, cogitet cfficiatfieruitutem anint^ fd» luti fiu£ nihilobeffc.Et de bac re audiatur D. Pauli fientcn» tia,(]ui 4if : Vnit/c/uifiq; in qua uocatione uocatus jùit, W! ea w^tifdt.Sfrw« uocatus es^ne fit tibi cura: : ficdfi etiam po* tes liber fieri,potius co iitere. titenim qui in domino uoca' tus eft fieruus,iibertus domini ejî: fimtlitcr cr gui liber uo» tutus fuit, fieruus e/i Chrisli, i. Cor.7.
Reponfîo ad reliques nefandos ÃT abomîz nandos errorcs 8( impofturas Liberorum Ana baptiftarum. Cap.j.
N0(1 trfnhiMj turpis crncfiindares eft, ucrimetiam'^^t^^*quot;^ horrenda blaffibemia, quod Liberi An^baptifte, hoc eft,pétulantes nebuloncs, perfiuaficruiu pretextu uerborü chatai-nt deimulierculis leuibus,non pofteipfias fialuari, nifipudieb tiam proftituant çr ficortencur. San^ eium çypurodei urrbo contra genuinü fienfium ad turpes fiaas libidines, ne-^uitiam impuritatem tuendam abutuntur. tCam'quÃuis 4 domino diilumfit.âSiquis uenit ad me.nec odit patrè fiiunt ac mamp;trem,Gr uxorem ey liberos, lt;sr cfirfm 4(j:m4)n (îtara, aottpoteft mriM rjè dificipulus ; tarnen bis Kcramp;js non iuftit
ADVERSVS ANABAPT.
nxorem »Mritum odio projequi, aut fuam fantam er honot rcmodiffe,at(Jÿ turpes res nbsp;nbsp;nbsp;flagitia amare. Malta en'tttt
alialoca fmpturarum bis ntanifefte repugndnt.Cluodà ita feres baberet, quemadmodam improbi ijii ZX inhonejfi homines loquuntur, non poffent homines faluari, niftfira' rentur,ïatrocinArentur, utfciUcet bac rationc patibulo ei' rota plcilerentur,er infamia atq;igtiominia coram niiin^^ do afficerentur:id quod inaudittl cft, ac tbeologia talis tur-pis er abominanda eÃet. Antea autem diximns,parentes, rib.ï. uxorem,libcros,honorcs er opes,fi nos impediant infalit^ te noftrajn confitendo er fcquendo Chrilium, odio effe ha ben das,fed tantum in hac parte, ChriftÃi uero er ipfius tier bum pro; omnibus amanda elfe. Quamobrem cum nos non impediant,amare, cur am habere, er omnia ojfcia iiijki, iU lis pr^eflare debemus.
Contamt^ nbsp;nbsp;nbsp;Chrifliprætcrca nomine cotumeU£ er ignominie perâ
faut.Verum contumeliarum er ignominiarumgeâ^ (litt. nora difeernenda funt. î^am partim pcccata, qaibus deum oflrndimus, contumelie nominantur : propterca quod nos ipfos ignctninia er contumelia afficimus, HuiafmodicorM melia; Chriflt nomine non funt flrende, ut fcilicet Chriflé nominepeccemus, autfiramus ut alij nobifeum pccccnt, er nos ignominiofos coram dco er hominibus fleiant. Par^^ tim autem ignotninia nominatur dedecus er contumelia, quam nobis mali homines inférant propter fandhmfidcin, propter res iuflas er honeflas, cam nos longe meliora megt; riti eflemus. Hutufmodi contumelias et ignominiam fidcles ab infidclibus flrre oportet: quemadmodâMn er dominus in euangelio dixit: Beati eritis cum conuitiati faerint, er di'^ xerintquidais mali aduerfus uos,mentientes, mcacaiifa, Matth
Batemur
LIBER S E C V N D V L 4ï
Fdffmur etiam Chriftum dixiffèjpublicanos cr meretri Quomodo ces priccejjuras in regno cÅlorti iu(litiarios:fed tomen non mcrctnccs ideo iuÃit mulieres fefc ultro proftituere çy fcortari, ut fci HnHuftitiw licet per fcortotionem inregnum calorumingrediontur. rios-EH(»Mge/[clt;t nanq; nbsp;nbsp;nbsp;Apoflolica doilrino trodit, fcortato»
res odulteros non ingrcfjitros in regnum cÅloriim. i. Cor.y.ff. ciueuerbisonteadduélis de illis dominus locutus eft, tju£ cummeretricesfiierint,ftedeindeuerofide çr pcenitentio od Chriftîi caiiuerterunt: hos, incjuit, præcejfiurM in régna cxlorum iuftitiorios: quoniam iuftitiorij feiuftos putabot, cum tarnen non eftcnt : nam Chrifto ftde nbsp;nbsp;pÅnitentia fie= Rora.p,
ft nonaddicebant.Quamobrem, Chriftione leâor,cernis lâlââfthemam turpitudinem Liberorum AnAboptiftarum, aufîfunt itd cooiledetorquere uerba Chrifti ad fitas bbidinestçy tam impudenter mentiti funt ( fit uenio diito) docentes nuretrices maiores fioreinregno coclorum ho=â â^eftisacpijstnatronis Atquiuerum,cr deiuerbo teftatum fjâgt;Liberos AndbaptiftAs nifi impuritati fit£ renuncient, ^ft^iampxnitentiimuit£turpis ^libidinofieagont, in Gen 19. ^*^^âgt;-rdpr£cipitandos,G^ in lt;eternum damnandos efte uni â^dmfuisftofi^if cr omnibus impuris fi:ortatoribus,adultciâ '^â^dcd£monibus.
^pes item etià fii comunes efte oporteret inter Chriftio^ Vxorts nS 'âOîjtÃWf rt uxores excipiuntur CT prohibenttir,ut qu£ ufit Æ Â°ââââ d^'^poftunt £que oc rcliqua res comunes efte. Q.«£ir£- Libe 3.
doélrino de uxorïi comunione, ncq;
Lbriftiatu, cft,^^ cum uerbo dei aperte pugnat, atq; etiant de humana quidem, ftd lenonum et canum, or magiftratus £ udio non tantum coercendafied recindenda.
ipfis dicitur,fie poft acceptum AndArf P^'/âfidmpeccare non pofte,omniipfiorüuita cr fiodismen fuiceptum âtij redarguitur: ito ut potins è contrario inteUigendüfit,
F
A D T E R S V S ANABAPT.
Galat.?.
Koin.7.
COà cicceptv AnAbaptifmo abijcere zy' cxuere omnein moo dejUantypudoran ZT honeftatem.'G^ affii/increomiicm im» pudmtiam,nequitiam zr im[gt;tiritatem. ulteriori ad» ucrfui ipfos probatione opus eft:iudicethr arbor Qui et ipà C; ex euangelio loquuntur ) exfruQlibus. Qtldlisuera ft,zr qtiim pulehra do{lrina,qua docent nos nonpec care,fednojtrdmduntaxat carnem. Arbitrabar eos carné non habere, fedpenituij^irituales fiiloseÃe. Velquidin^ telligunt, cum fe nonpeccare dicunt,fed carné f An ne caro pcccans non eà ipÃorumf an ne diabolus eorîi cutem fubijü ubi ipà interea manentiAt diciint fc renatos eÃesqua qua* fo nAtiuitateiexpendantur eorunt dida cramp;éilt;i,cr confe* fiimapparcbitqualisfitregeneratio. Sed Ãnt regenerati, an neidcirca nöfunt hominest propterea ne carne carenti Paulus derenatisloquens,ait: CarocöcupiÃcitaduerfusÃi rittmi,f^iritus autem aduerfus carné. Et de feipfo loqucns, inquit:Nempcigitur ipfe ego mente quidem feruio legt dei, carne uero legi peccati. Qjuia uero hi Liberi Anabaptifta Ãdis declarant fe carnem criidam eÃe, melius iüis hac Pau li tterba conueniunt: Impuris nihil purum eà : nam mpura eä ipforum mens zsquot; confcientia.
Pairis HO- nbsp;nbsp;An non uero intoleranda zr blaÃhema cà ipforum tur
*â*quot;^ââ10. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;impuris libidmibus uelamenfanéii z^ a*
mabilis paterni nominis,pra:tenduntf Quodà patris nomi* ne mendacij zr omnis impuritatis patrem intelUgunt, reut acu, quod dicitur,tetigcrunt. Qjiod Ãdepatrecoelefiilo* quuntur,deeo mentiuntur. iüam età abÃj; deiprouidenM zr gubernatione nihil fit, tarnen peccatum in nobis ipÃs o» ritur ex fatana inÃinäu. Eaqua iuÃa zr honeÃa funt dein uult zr pracipitQmiuÃa zr mala non uult zr prohibet. Et D.Paulusait: 'EtoÃis enim qua accepta mandata dcderi» mus uobisper dominum lefum, E,nimucro ha;c cÃuoluntas dci,
LIBER SCVNDVS. 44 âei,flt;t/iélificatio uejîra,ut abÃineatii 4 fcortatione : et fciat he^rum unufquifi^; fuum uas poÃidere ci^m janélificatione honore: non cum morbo cupiditatii,f!cu[Centesquie non nouerunt deuw. Non cniw uocauit nos deus ad impuri tatein,jcdadfdnilificationem Proindeqitibiecrcijcit, non rcijcit hominem,fed deum, qui dédit nobts Jfiritii fuum fan {iiim,z^c. i.TheJf^..
Qjiodfi Liberi AnAbaptilhe uelhuncunicum Paulilo'^ Defpin'fua CKTOobferuaffent,zir fanà umdeipr^ceptum non tradtdif feilt obliuioni, tum neq^ in tarn abominanda impuritatë pro
^/fnt, ne^ unquant aufi fkilfent mentione ficcrc mu' trimoniorum jpiritualium,feu potius Jpiritu carcntium er carnaliwm.Certum enint eji,^^ perpetuo uerü manet, cunt uxor akfs uiris quà m uni marito (qui unicus, er una ctiam tixor fx uerbo dei elfe debet in eodem matrimonio,Matth,.
} coniungitur, non poffe matrimonium effe ullo moa do, uerum ipfam e/fe turpem ineretricem et adulter am. Ejl utique unicum /pirituale coniugium toto terrarum orbe, q^uodcontraëlum eÃ: inter dominum noUrum ïefum Chri^ ftum,er omnes ipà credentes in Canëta Chrifiiana ecclefia,. Quamobrem quæ itnpuribine^ulones confingunt de fuii l}iiritualibui matrimonijs, nil aliud funt qu.à m diabolica int puritM : quemadmodum er hoc quod blajfhemus ille Da* uid Georgius docuit, matrimonium liberum eÃe, neq; uirS uniuxorifuieaflringi,fcdaliasplurespojfehabere adau^ gendom prolem,erc. Audiatur quid contra htecD. Paulus i.Ooï.Tï dicat,quiâit:Propterfcortationesfuamquif(^ uxorem ha' beat:(obferu4quodunumquenq;fuam uxorem habere iu* lâ^t^Cr proprium quteque uirum habeat. Vxor propriunt corpus non habet in potelhte,fed u.r :Ãmilitcrautcm er uir propriü corpus non habet inpoteÃate ,fcd uxor. Qjiod à uirproprium corpus non habët in poteflate, quomodo
F i
ADVERSVS ANAÃAPT»
lud alteri mulieri prlt;etercjuatn fu£ uxori dlt;ire potefl f A» KOZà ipfe dominiM dixit, duos Ãre in carne una,, itatjue iant non duos, fedunam carnem cffe, crc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ctutt
htec uera er certaÃitt, bene ac iujie fècit lüe magi/tratus, qui prmcipem AnAbaptifiam, q- mtcr cateros feél£ huiui authorem,capitalifupplicio ajfccit: propterea quodulte* riits uxorem buiuftnodifalfoÃirituali coniugiofeduxifet, er poUuiJfet, Quin hoc omnium magifiratuum officium eliy ut huiufmodi turpia feeler a er ftagitia diligenter pro^ hibeant. Superius etiam tertio captte primi Itbrihutus rei mentio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c/l. At que hoc loco magitos iUos nebulones (T
AnabaptfflM ab oinnihoneftateliberos,dimittemus.
De alio genere Liberorum Anabaptiftarum, amp;nbsp;ipforum erroribus,cum confutatione corurn. Cap. 4.
nus biCro Ã7 Stpr£terea aliud genus Liberorum Anabaptiffitrum, rum Am. a nonü ordmem im hac AnAbaptiffica acie obtinent, puttatum. i^i f2Q,i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;craffifuiu acpriores, uerum infignes bypocri
t£,blandi, er in tota religionis caufa leues er inconftintes funequare à cietcris Anabaptiftis maiorpars ipforum do^ 1. élrine reijcitur,er anAthemate ffritur. Statuebant P£do'' baptifmum, mAgiffratum, iufîurandum, cffe res libems er medias, quibus fideles fuo arbitrio uti, aut non uti pofiint, terem 1' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GT extmguifinebant.'nani
loaiTö. nbsp;nbsp;exrerKAW pr£dicationem er facros cactus nihili fiLciebant:
i.loan i. dicentes fcriptum effe, oportere omnes doitos effeà deo, neque opus fire ue quifq- altcrum doceat. Eodem modo ft'' crament J fidclibus fuperuacanea iudicabant : autfaltem no ncceffaria effe,er extguam ucilitatem habere ^am cumfi deles jfiiruum babeant,er res externisfignisfignAtas, m= hil tdis
LIBER S E C V N D V J, 4?
hil tUis empliui externdÃgitd poÃeconferrctcum htec .mte ' habeant, itaq^facratneiitis non indtgcre. Statuchnntetidnt liberum ejjeÃdein cöfiteri nccne, pro tcmporum rdtione. Sien'mgrduidpericulaurgednt,tumpolJc Ãdeles diÃitnu Idre dc tdcere. Sdtis enim ejÃc cordm deo ,à qun ueritdtem f. ttt corde ret'medt^etidmà extcriu'S cord hominiboi contrd= â¢quot;ittmÃcidt. Neg'; enim bombies debere feipÃos Ãdci cauÃt s. tormentts ziTâ morti exponere- Deo zwng; morte noÃrd ni'^ bil decedere,neg; Helle mortem noflrdm.dut ut uxorein er s. liberos deferumus. Itd^ue pdcis çy trdnquillitdtis cdufd, P°ÃeÃngiilos in cdufd religionis feipÃos conformesÃcere «Hw cum quibus uerÃtntur,cy' inter quos uiuunt.CuiusÃcn=i ienti£ etum fuit bldÃgt;hemus ille Dduid Georgius,erc,
feild h£c longe peflilentiÃinu. eil,multd eitim complex Muitot ho ^iinr qu,e cdrnigrdtd funt, deo dutem in uniuerfum dduer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'æ«
fmtur.Acnoflrd «etdte (quoddolendum eft ) plures omniii opinione, inplerifq; dogmMibus. diite comemordtis, qudfi ^gt;^merfifuiK,qui tarnen non funt Andbaptifl^e, neque tales ^^»«indriuolunt. Deum qutefo,ut tierbo cr gratiafuaidles
fideles conferuet,ne in huiufmodi graues err or es bibantur,^;- tandem homines nullius religionts fiant. Ham °gt;nnes Liberi Andbaptifix, cr quicunq; Ulis in comemora'» dogmatibus affentiuntur, reuera nuUam fidem habent, Nuiiam
^q; Chriftidni, aut Bapifice, aut uUius alterius fidei funt, nbsp;nbsp;nbsp;habc-
Mer«)» hypocrite et mendaces funt,leues ac uani homines, gVu el'*'* q'^proutcumhominibus uerfantur, Ãmulant feeiusfidei
illifunt quibus cum uiuunt. Attdinen h£c resefi JO reuera abominata, qui firmam cr conflantem ueritaté J^'amp;igt;odit cr damnat mendacia,uanitatem,hypocriÃin et o os. His autem horum hominum moribus nuua eà in ter-' â*^â^âgt;^)fed omnia mendaeijs crfimulatione perdita cr
f 3
ADVERSVS ANABAPT.
corrupta funt.-imo qui itafunt corrupti,inendaces er hya pocritiefunt.
jta libéras Vt omitti peflw«.
Rom.«.
^ofn°^malt; Pi^dobaptifmus, magiÃrdtus gx iuÃurandum, res non Ã^â^tiiberie yitdutpenitus i» nofiro arbitrioGy poteÃate tuiuirandü, pofuumÃt ilUs utidut iion uti. tyuontam enim baptifmus ,10.1 c e res c{i,qui bdptizurc iuÃit, er quidem omnes quipopu lo dci adnumerdntur,cuiufcunqiÃnt letatis, non deeet nos Cd omittere qiue deus priecepit. Atque idem deus, cui bo~ minumnAturd optime cognita eÃ, çy- qui nouit magiflrdi^ tum non tdtitum utilem, uerumetiam neeeÃarium ejÃe hogt; tninibuSyKon modo fnAgifiratum.ut rem utilem GT necelfd=s ridm inÃituit,uerumetiam homines magiÃratui obtempe^ rare iuÃit,Ulis iurare,Gr alia obedienthe oÃicia praÃire. Gyuomodo ergo hie res hbere funt^quomodo omitti poà funtfAnnonapoÃolusait: Quapropter neeeÃe eÃfubijei, non folum propter iram ( ad euitandam nempe poenant irati magiÃratus) fed etia propter confeientiam. Ham cum hominis commodo magiÃratus à deo inÃituti Ãnt,haud du* bie conÃientia eos accufat er torquet,qui magiÃeratus con temnunt, neque Ulis obediunt, Età enim Uli Ãris diÃimu^ lant, tarnen nihilominus interius deus confeientias acceti» dere nouit.
Quomodo nbsp;nbsp;Scriptum cjuidcm eÃ:ts.runt omncs doili à deo: gt, No/t
u amphus' habctis ut quifquam uos doceat, unilio enim uos um dodrina oi de omtiibu^ doccbit. Horum autem gt Ãmihum locorum pH5(labcät, ffQii fjiçÃnÃi^fiuüapenitusiufiitutione opus eÃe, fed deum edoÃurum eccleÃam fudin, nimiruin uerbo fuo ÃX JÃiritu-.ideoq; nonopus effè aliisdoiloribus,autälidqu'iin diuina doélrina. Diuinum uutem doihinam prophétie üâ «(pofloli nobis propofuerunt, itaque non alia doélrina ad iuftitiam,reli^ionem gt falutem nobis necefjaria eà : cte^ uim
liber secvndvî, 44
fluithlt;ecuer((,fyncera zr pcrfeâa eft. QiMmobrein cui» uis perjpicuum eji,teftimonia hnec (jult;e à . Liberif Aiutba* ptiftis adducuntur,non toüere prtedicationcm tterbi cr fct^ ms catuf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cof tuctur ijuoci dicimt, /}gt;iritUâ intus do^
cente non opus eÃe externddoiffriM. ^Jerno eiüntunquan tbundunttus äonatus jùitf^iritu qunnt apo/hlica eccleÃa prima,non tarnen ideo uerbi priedicationem ey'ptcras coe* tus neglexit.Anueroipfi fanltiores ey nwÿs jpirituales eÃe uolüt prima Apoftolica eccleÃat Deus prtetereaÃutpri mo libro didum eft) utitur hoc ordine, ucrbim externimt per homines iubct pradicari, nbsp;nbsp;gratiam fuam addit, ac au
ditoribus eleäis fuis corda aperit, eos interne fuo ftgt;iritu docet, confolatur confir)nat,ut doiirinam recipiantjcy ament. QuiexternAm\ct ueram deidoürmam non amant, non eft guûd de interna doârina erffiritu fe iaéknt,cr propquot;è?ù*4 huicÃclant.Dauid,Beatus,ait, uir,cuius uolutas inlcgcdolt;â tnnamnon minijzrtluimea meditatnr die cr noite.^hue^eiklt g*^ndam/ quodà Chriftodicitur:Quiexdeo eft,uerbadeiati^t:pro loan.«. ptereattos non auditis, quia ex dco non eftis.Et aUbùBeati l'ucx m qui uerbum dei audiunt, zsquot; ftciunt. Kariâctiampræ Mar tha laudat,quod fuis pedibus aftideret,et uerbafea audiret.
Sacrisautem etr eccleÃafticiscoetibiK ftdcmnoftramtcfta^^^^^^^ mur cr confitemur, deivm honoramus, ztr iüi feruimus his rebusquasÃbi pLtccre teftAtuseSi. Flamin facrisccetibus non modo predicatio uerbi dei auditur, uerumetiampres cesfiuntjpeccatadeo confitemur, ftdem profitemur publiaâ cc,in omnibus neceftitatibus deum inuocamus, proomni* bus oramus, gratias deo aghnus ob accepta beneficia, pau^ peribus eleemofynas confer imits, er adminifiramus fan^kt deifacramenta. Adfummam,facris cÅtibus exercetur,plait tatur er alitur uera fides, er eandemfideles hoc /à Ågt; o* prefentiafuapubliceprofitétur.Qikire omnibus apparep^
r 4
A D V E R î V s A N A B A P T,
Sacros catfacros catuf wti ejje rem exigui inomenti, imà non pofje, gereï'ion nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;debcrc fideles hos nebligere er afperM,ri, er in lüis
temaae, qiii fitcros cÅttis contemiiunt er negligunt,nihil bom,nullum denm,nullam fidem er charitatem,nullum bonum jpi= ritum 'mcÃe. Verum nunc non loquor de lt;egris lechafi-xis, aut de captiuis, c^i diuinA ui detineistur, e'propter infirmitatem non pojjunt ad facros cÅtusucini e: uerum de Ulis, ijui cumpoÃuit, tarnen uenire nolunt, uel ex )ieglia gentid,ucl ex contemptu, Q«t ucro coetibus facris intern eficnonpolfimt,JÃiritu tarnen funt præfentes, erfifieri pofiet, libenter etiam corpore pr^fentes efjeitt : hi fint ac manent filij dei, membra ecclefi£,participes omnium bonorum, neque corporis abfentia quiequam detrimenti illis affirt.
mueâuftös nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ecclcfiaflicos conuentiis etiam
cfTe,et omni finies Patriarchat habuilJc,fcriptur£ multis in lociste^ visinuSa'^'fiÃ'^^â^' quamuis templd nonhabereitt, tarnencer^ fuüTc. er honeftis in locis conueniebant, inqutbus deicuU tumexercebant, precibus, doitlrma er fiter iÃeijs. Scimnt etiam quam deus Mofis letate omnem externum cultum optime inllituerit, er populo fiuo tradiderit, qu£ item quartd legeprimætdbubepriecepcrit li£cautcm,quan= tum ddfidem er charitatem Chrifticultum fiiritua^ lern,nonfiunt abrogotaa Chrifto: quietiam fiacros con^ uentus conuocauit, er apoftolos fianilos cactus per uni» uerCum terrarum orbem inftituere iuÃit. Legantur enim Piftn apo/klorum, er apparebit omnes infignes ecclefias fiuos conuencuf erfiacros cactus habuififie. QuambronLi» beriAnabaptiftte contra Chriftianam fidem dgunt,ineo quod fiacros cactus irritas fitciunt, er ab illis homines auo' cant. Attamen hoc plerunque omnes Anabaptifi£ fiaci» unt fdcea in regrauiter 'm ^um peccant, quippe qui cul»
tum
liber sECVNDVs. 4$'
turn cr honorem eins abrogant. Drt Df«i iüis ut htte agno feam, cr lt;jnod iuÃum eft uideant,
Rcfponfio ad rcliqiios crrorcs Liberorum et reliquorum Anabaptiftarum.dc facramentis, de fimulatione et filentiOjdeconfefsione fîdci.Ca.j.
A TErbo E)ei aperte répugnât, cr partim etiam nu.nife=:^ noiftik rt* V Iht blaftiheinia eft,quod docent facramëta Ãdelib. ejft prtu»cane» fuperuacanta^non utilia neq^ necejjdria.idcoq^ pios ipfts nô âgt;ââ*gt;»⢠opus habere.Si enim ecclefiaftu fideles non opus haberent,^' Oquot; eafuperuacanea eftent.twm res fuperuacanelt;e cr non ne eeftarie à De o inftitutlt;e eftent. Qjiod tarnen ÃDeo non fit. t^am omnia que unquam fecit aut inftituit, bene iufte, cr ut res neceffarists, mftituit:aliter autem de ipfo loqui cr co» amp;tare^cccatutn nbsp;nbsp;blafthemia eft, Cum igitur facramenta
ub ipfofînt imftituta,nonfunt inutilia. V erum illi dubijfui Eotqm tpi ftrnwnis hac rationé afferunt: facramenta nihil coferre
ft fidrlibus, quod non ante infpiritucr fide habeant. Ve= run t, nihiu rumfitita, utdicunt, non tarnen inde efficitur facramen-
e l' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cramcfisu^
ta ej]c tUHtiUa, cr ex earum rcruw numro guibu^ non o- fo« efle. pus habemus. ïlt;jam quis unquam abundantius Jfiritum ha= buit,quis alius ipfefons gjratia; fuit, quà m donunus nofter le fus Chrifius cum ïoannem acceÃijjct,ut ab ipfo externo a^ que baptifmo baptizaretur,ait illi ioannes:Ego necejjè ha» ^0 a te baptizari, nbsp;nbsp;tu uenis ad me Æ dominus autem rc»
Ipondens, dixit ei : Omitte nunc:fîc enim decet nos implere omnem iuftitiam.Quamobrcm diutno iurehoc feruari opor tet,ut etiam aqux baptifmus adhibeaturt neque facrameiHa P^opt^internAdona,inutiliafunt. EîônneEunuchus Aethi AS,t.«io opsfidelis crat,cr fpiritum fanilum habebat Æ Nonne Cor« «eiwjiJffiî erat,z^ ftgt;iritum fanilum habebatf Uaque iu~ xta jermones peruerjorum horum hominum, externo ba»
F î
ADVERSVS AMABAPT.
ptiÃwinon optKhabebätit. Sedcontrariumctpparetinpt^ criiUteris. NamalterumPhilippusipfopetente baptize* uit, alterumP).Petrus:haud dubiè non frujlra etfuperuae^ nee, abfc^ omni Militate zy augmenta donerumüei.iurei'^ Meflâiuni. ta^ ueteres damnArunt,ztr ex uerbo Dei repudiarunt Mfj faUanos, lt;jui eadem cum Liber is Atuibaptiftis iant olim do^ cuerunt.Docebant illi,his qui Chrifli corptts mtuf Jpirituae liter fumpfijfent,ccenAm domini inutile ejJè.Etenim no tan^ turn apofloli ueramfidem habuerunt,zy' Chrijium qtiemad modum ipfe Ioannis 6. docuit,Jpiritualiter nMnducarunt,et tarnen nihilominus coenAin domini externam guctp/iimpfc* runt:fed etiam Paulus iubet hominem prius feipfum probat re,cr fic de pane iüo edere.etr de poculo iüo bibere.iïee ati tem probatio abf^ dubio Ãneffiritu (^ fide non poteftÃe ri : er tarnen qui tales funt, nihilominus ccenam accipiunt: Paulus enim eos accipere iubet,certe non ab/q; fruóiu. V iro bono promittenti aliquid,fidem habemus eitm ftaturum pro mifiis : nihilominus tarnen non arbitramur fuperuacanevM effe publicamftipulationem autffonfionem fieri, cr in ta^ bulis obfignAri,et tabulas obfignAtas cum accipimus non iM dicamusfuperuacanecis, neq; nos nihil amplius qudm ante4 habere fiatuimus .Hoc autem exemplo ideo utor, quod D. Ri3m.4. Paulus ctrcuncifionemnominAt figiUum iufkitiæ fidci : quod Abrahantus prius iufl:ificatus fuit fide, deinde accepit facra mentum circuncifionis, nonfuperuacanee cr inutilitcr,fed ad obfignAtidumfolam fidem iuftificare.
Sacramcn- nbsp;nbsp;Huiufmodi autcm doilrinA là berorum AnAbaptifinrum,
re amp;nbsp;abro- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftifacramenta euacuantur,annibilantur çr ab*
gate. rog(t»tMr,»Mggt;wChrifliameecclefîædamno. Qu,amuise~ nimfalus nojlrafacramentis non efi: aftriila,ita ut abfe^ illis feruari poÃimus,cumfcilicet propter ineuitabilem neeeÃi-tatem non pojfumus ipfa habere cr cofequi: nihilominus ta men
LIBER. S E C VND Vî» 46 mett eo loco in cccleÃa mâture dehent,quo i dowitio coiifti» tuta funt.cx à ipfa habere pofÃumus, non Ãunt omittéda tan-quitinres necejÃarie.Quädere alibipluribus egimus.ïnteâ* rim tarnen a-Mmaduertendum eÃ, quemadmodum hoc or a* lijs quoq^ lacis coittumax AXAbaptiflarum fpiritus ÃÃe exe rat, Liberi enimhiAttAbaptiflte Baptifmum petùtuscon= teinnût, alij uero Anabaptiftie ipfum etiam fupra Chriftum extollunt. Adeo nullum omnibus m rebus modum feruant, fed uel nimiivm uel par um tribuunt,
ÃltquinAnq; AnabaptiÃarum deEuchariÃiiepane, non uliter quam de quotidiano ztr uulgari pane loquuntur, di=: non eft ranrf ccnteSjtttbi/ aliud aut amplius eÃe quà m nudumÃaternita- nbsp;nbsp;nbsp;eSmu-
^ÃÃgnwm : neque uUam ibi eÃe communionem corporis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P*âquot;**
fmguinis CbriÃi. Atq; hoc loco uerum eÃefatemur, eÃen=: iiampanis incareA dominimanere, neque 'm corpus ChriÃi ^/ââ^ÃitbÃantiari, ut PapiÃte dicunt,ut nó amplius Ãt panis, jed tantum corpus ChriÃi, attamen inuiÃ^iliter fubÃorma panis.quemadmodum corpus Chrifli etiam poÃ: refur ^^^ionem,quod nunc ad dextram Gei eÃ,uerum ey uiÃbi-
eorpK eà nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ita etiam in facramentis non tantum Ã
fed etiam res Ãgnata conÃderanda eÃ. Quod à panis
^0« ampliitt eÃetinfacramentoÃedtantum corpus ChriÃi, 7â*^gt;padmodum Papiã dicunt,tum non amplius Ãgnum eà F ÃdfQlieniyesÃgnAta,c:ritanon eÃetfacrament'i. tgt;lon nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;**â¢
^^''^Ãormatantum,fedipfafubÃantiapanis quiÃangitur,
fÃ. Qÿ^amuis autem fubÃantia panis uera remanet, tarnencÅn£domininon debet iudicari utdgaris pa-gt; quo ad noÃri corporis alimoniam uefcimitr, uerum fa^ uptT'râ^^r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P^tnis,quem dominus mÃitutione er
tauit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4uulgariufuadÃiritualemfepa
MuUwmfinemer ufumhabeat quà mcorporisalimo 'n. nam noÃram falutem er Ãiritualem cibum uitlt;e no^a
ADVERSVS ANABAPT.
bkrepræfcntdt.
In hac etidtn caufa uerum cft,corpui ChriÃi in cceM wit accipi eo modo quo Papiflte dicunt: neinpe ut corporeo ore edamnf cr bibamut uerà m izr nUurale corpui acfangui' nom Chrifti corporaliter,attamë mcffdbilitcr. Ndin Corporal!« cdW Corporaliter,iam fit ejfabile. i^on tarnen inde fequitur maducatio corpus chrifii mcoeriA nuUo modo manducari, quetnadmo-ChrWt* dimt quidam AnabaptifiarHfientiunt.bJam infiriptitrif ex^^ prejje duplex manducatio corporis Chrifii dejcribitur. V-nagt; corporea. Nara CdpcrnAilfC audieiKes Chrijlum dicen^ tem,feefie panem caleficm, çy carnem fuam uerc cibum ef fe.Gr jdnguitKin fuum uere potum efii-.-^cebant, durum ef-fe huncfermonem,quod fcilicet dixijfit,carnein fuam cibuim effe,no5q; cd edere oportere,fi uiucrc uoluerimus:ey qu£-rcbant inter fe, quamodo potefibic nobis carné fud {fcilicet corporaliter') dare ut uefcanuirr Dominus aüt refiroiidit il-lis,crait;Caro (corporaliter fcilicet manducata') nonpros defiquicquam. Quodfi corporaliter manducata non pro* defi,certe corporalis manducatio à domino,qui nihil nifi u~ tile infiituit, non efi mandata o' infiituta, ne in ccemt qui* dem.Atq^hocmodo corpus Chrifiinonmanducatur.
Il ma^nduca nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prlt;eterea efi manducatio corporis Chrifii,qud Chri
nonecorpofius ipfc lo.6.acPaul.t.Cor.io. cttota uetusecclefiaunani ns Chrifti. nbsp;nbsp;confenfu, ffiritualé nominAuit.'tion quod corpus Chrifii
in manducddo fipirituale et inuifibilc fiat, corpus enbn Cbri fiifemper ueri corporis ndturam ar proprictatein feruat, fed idea quod dominus nos fpiritualiter pafcit, cr cibum ui* t£ Ãiritualiter nos percipimus. id autem hoc modo fit. Cbri flus dominus,qui efl in coelis, zy ibi manet ad finem ufq) fe-culi,corpus cr fanguinem fuum,cum adhuc in his terris effet , nobis in cibum zy potum parauit, dum iUud morti tra-dit,cy fua mortepcccatum zy mortem «eternAm uincit, iu^ flitiatit
LIBER î E C V N D V S. 47 fiitiam autent or uitam réparai.Nam ut corporcù cibis ho ??ââ ' »«o corporaliter alitur Gf (ufteiuatur, ita etiam Jpirituali= tituaiùt/* ter alimur gt in uita conferuamur corpore Chrijti tradito» Crfanguine effkfo:ex hts enim diuina, ui nobis coferturgra tia,iuÃttia gt uita. Nam Chri/ius ijui iam efl ad dextra D«, nosfuo Ãuritu uiuificat gt iujlificat, idq; hac uita er iuflbr tia,(i^uain nobis corpore GT fanguine fuo impetrauit,CT nobis jeipfum hoe modo in cibü dat. Noï lt;lt;«fon hunc^iritua lein cibü in animis noftris percipimus aut edimusÃde, qua quot;nbsp;quot;nbsp;*â¢'â* iufti fumus ac uiuimus. Ã^uemadnodum corporis cibos eden dofumimus, ita beneÃciorum Chrtjii participes reddinuir, Gr uitain ipÃus accipimus perfidem. Idcoq^ ipfe etiam in^ quit.'Ego fum panis tlle uitie.-qui uenit ad me, (ad dominum cutem uemrc,e/l credere) ncquaquam efiiriet : cr qui crc' dit in me,non fitiet unqua.Atq; hic efi modus cy forma/fii^ rttualis manducationis corporis Chrifti^quie etia extra cae- Quomod» namdomini fit.-neq; m ca-na, domini corpus Chrijli alia for- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;®
Wd (tpdeübus ad jalutem manducatur,mfi quod accedit ex^ Ãum man-ternamanihcatiofdcrameiui,G7' totaiüaailio.quapublice »lucemu». celebramus commemorationein mortis Chrifticumgratia-rum aéiioiK. Ãoena enim domini eii hums rationis,qua nos faluatos conimemoraui.fiacramentum, tefi:imomum,reprte-fentatto nbsp;nbsp;commemoratio. Efi etiam fignum firatei-mtatis:
nempe qnod onines nos qui de uno pane edimus, ciufdcm cor poris^Chrifli membra fiimustucrum hoc non eft fummum et untcü i« cocna domini,ut Ana,baptift£ arbitrantur, qui com Duimonis ChriftiGr aliarumrerumnullam meiuionemfia.' eiunt,c:^ tamtim de fraternitate loquuntur.lilt;ec autem paU lo prolixins traótaiii, ut qui hac legunt, uideant quà m mi-que nobifium agant illi qui nos à ZuingUo 'Zumglianos no^ minant,(cuius nos non pudet,quippe qui fidelis Chrifti mini fier fuit, or bcneacfanile docuit, ueruntamen Chriftiani
AD VERS VS ANABAPT,
»on Zuingïidni nomindri uolumui ) AnAbdptifiis dniut^ merdnt, ne t» fuis fcriptis pro conciombus und cum lüis damnMit:interim diligenter curant,ne no fra fcripta cr tio fira innocentia in lucem prodeant ac palam Ãant,Grt-
Côfcfiiofi» QuodueroprætereaLiberi Ancù)aptifteedicunt,libe-tut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e^efidem conÃteri aut reticere,imöÃpericulum fit in
beta cft. confeÃione fideftacendum eÃe:hoc manifiefiefialfium eft,et Maâ s * ° t^nangelio aduerfiatur, in quo dominus ita loquitur : Ontnis quiconfitebiturmecoramhominibus,confiteborcfegoe^ um coram paire meo qui eft m coelis.Quifiquis autem nega=i uerit me coram honümbus, et quicunq; crubuerit me ac nte^ OS fiernumes in natione hoc adultéra peccatrice,filius f-tiam hominis erubeficet eum, quando uenerit cum gloria pa Non r tis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;angelis fiandis.
'ttt iijâm in nbsp;nbsp;Eorfcw modo cuw dicunt no necefifiariam externam con
corde (etuafiefiionem,propterea quodfatisfit ueritatem in corde babe^ fef^oï^. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;referai etiamfi exterius coram hominibus con^
f. trarium faciamus:ratio ha;c er caufa qu£ ab ipfis ajfertur, non minus falfa eft quam ipfa propofitio quam ftatuerunt:^ Heichcfai - pofife hominesfidem reticere.l'uerunt antiquitus Kelchefai **⢠t£ qui hoc idem fenfcrunt,er tarnen uere ac iufte à Chriftia nis damnAtifunt. tlt;am fi ex abundantia cordis os loquitur, non poterit os tacere,fi corner a fide accenfum fuerit. Ete' nimubiuelparuula fcintiüulaeft uer£fidei,iüicdiffundit ex fefe lucem Oquot; calorem confeÃionis. Oquot; Paulus in--quit corde credi ad iuftitiam,ore autem fieri cofeÃionem ad falutem. Rom. i o. Extant quoq; pr£clara iUorurn exempla qui fidem fuam non in mantica abfeonditägeftarunt er eant Daa.i.et lt;s. erubuerunt,fed ipfam pr£clare confeÃifunt. Legaittr Dlt;lt;® nielis hiftoria: Ada Apoftolorum: nbsp;nbsp;odauus Uber Eccle^
fiaftic£ hiftori£ Eufebij.
a pwieuHs nbsp;nbsp;nbsp;Cinodfifideles tormenta er mortem fideicaufa nono-
portet
liber s ec V N D V s. 48
P°^trtfubirc, quare dominui in euangelio hiec dicit ? Qt(,i= «órti e« ^nque uult poft me uenire, abneget femetipfum, nbsp;nbsp;toUat P®quot;â*â'
^âicemfuam, acftquatur me, iiam quifquis uoluerit ani- * ^^jun- iferuare,perdeteam: quijquiisautemperdiderit *^»iAmfuam,caufa mea çr euangcliftifteftruabiteâ. Piar ^-Verbii his Cbrifti apertii,quibui nihil clariuf fieri pof» ptift^^^A.)tAba~
autent domino nihil accedit noftrK'torntentii ntor
quot; y^Kiitdoqutdem in feipfo maior cr prieftantior eft quà m «iaionibu« orr effîtri pofiit, tarnen nihilominiK fcripturte teftan= fldeUu»» afifiiilionibui cr morte fuor um honorari cr glo T ' cum ü domino Petro priedidumfuift'et, quum i^^it fore ut aliui ipfiimcingatGr ducM: quonolit ,ad~ ââ^^^âf'^geli/la: Hoc autem dixit, Ãgnificans qua morte gio ^fpeaturiu effet Dfttw. Ioan. 21. Legatur de Meret.Petr, ^â eap.
Non «u/t Pztchiel inquit, mortem peccatoris, Quomotia W tnagii ut uiuat.Viuere autem aduerfitf Deum,in infide-lftÃe,in fceleribtts çr flagitift,in abnegatione Dei er uerbi mUiisiâ ^P]w,non uita fed mors nbsp;nbsp;zr nomirnttur. In tali uita dem 8,
mit nos uiuere, ideoq; etiam non utdt nos ipfumpropter talent uitam abnegare, quin ntagis talem uitam,mo e-ttiiincorpoream uitam ueritatis caufa nihilifacere,^^ pro ^ttit nos per mortem temporariam ingrefjuros iw «jW t-t^t^m,quemadmodum ex euangelio apparuit.
Item fi dominus non itult nos uxorem zr liberos deferc' yxotem rt tefui caufa zr uerbi ipÃuf,quare in euagelio dixit: Si quis ttenitad me, nee oditpatrem fuum ac matrem, zr uxorem poetwu. er liberos,zr Ãatres, zf forores, ampliusautéetiâanùnà ÿ. fuam,nonpotedmeus effe difcipulusfLuc.t4..Veruntamen ^u^dam de hoc dogmate fcripÃmus ^,cap,primi libri^
ADVERSVS ANABAPT.
Aduerfu» nbsp;nbsp;Poftremo ^uod ab iftis epilogi uicedicitur, pp/Je Jîn^u-»
*dacia*amp; fi- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fidcm fiiTMlarejCfuam illi habcnc cfuibus ctim uer/att
rauiaHones tur,turpe diüu cft, ZX horrertduw auditu. iJatit hac ratio-horrenda zy publica fiagitiafaciunt zx docent. Sifi tiri z:rfimidarc non eiipcccatum ey flagitium^ Aut giiid-^ tMm cft meiidacium ZX'pmulatio,fi aliud in cordc babere'et longe aliud exteriui cor am honùnibuf facere, non eÃmeiu' dacium er pmulatio An autem non eft graue peccatum et flagitium, nojlram guietemplutguà m ipfumdeum amare^ homines magis guà m deum timere e Et tarnen in abnegando Cr diÃimtilando htsec omnia fiunt.Quamobrem ÃtiguliÃa^ tioÃim er turpem hanc doârindm negligant, er potiusÃ-dem habeant uerbis Pauli,dicentif:Fidus eü ferma . Namfi cum co mortui fumus^cum co ctiam uiuemus : à tolerainiu, cum eo ctiam regnAbimus : fi abnegamus, e^ iüc abnegahit nos, i.Tim. ». cap. idem apoftolus nos docetfugere oinnem contamindtionem carumreligionu/m,guacung; funtpr£ter unicamer ueram Chrijtireligionem.Legatur t-. Cor.è.eJ t.Cor.to.cap.
De Hutitis fiatribus,8^ erroribus ipforum,cuni coriindem coqfuratioiie. Cap. 6,
Hiititx fri'^ 1 \ Ecima, Andbaptiftarumfadlio eft Hutitarum, gui itd âf'»- I___Jnomindti funt à guodam loanne Huto, gui contuntAX in fuo errorc in carccre obi/t Sentiebat loanncs ifte Hutus, Andbaptijlas fult;e fatiionis cfje corporaliter populism ifiae litieum, gut gladto omnes mpios Cbananeos cxcindcre de~ berent Dominum uero reuelaturü Ulis tcmpus,guando h£C _ facienda fint. Amabant ifii liutit£ uifiones et fomniateraitt autem plcrao; ipforum uifa atrocia er horribilia, N.trrrfââ bant enim tantum res borribiles à feuifas, guas deus in hoc mundo faäurus effet. Tam certum autem ilUs erat extrem mum
LIBERSECVNDVS. nbsp;nbsp;4^
flium diem preefentem eÃe, ut aliqui ipforum omnes öâ pes er fÃcultates prodegerint, ea. opinione, ut putarent fc uix cas abfumerepoÃe, tarn breui en'm temporis Ãatio fe fatisopumhabere. QttidäipforumtemportsprogreÃiipe neÃnülesfädifunt Ulis qui fc Voluiitarios pauperesnomi^ Hunt. Veruntamë Honfibi,ut aiebant,fedfratribus er foro ribus congregabant : quamuis feipfos in diÃribucndo non neglcxerint,
Carnalem aut corporeum tfraelem facra; apoÃolicie li^ ^os «fle ipl ter£ reqeiunt, er docent omnes Chrijiianos, qui ucrafide ^âdem^ar praditijuntyOinni tempore,cuiufcunqi fint nAtionis,cÃc ue naiem ucro »â OS ifraelitas deo cbaros.lÃaeUtas inquamÃirituales. idco abrogatum tteteres limites duodecimtpibuütranslati funt ad fines ter i,'
antiquum fixdiis per nouum ablatum c^: atq^ nunc omnesfideles fiunt uerus Ãrael dci. Atq^ hoc modo Paulus Rom.Ã. ^fiqitit:Nonomnesquifuntexllraelfiuntlfrael. ISieq; quia femen Abrah£,ideo omnesfuntfilij : fed 'm ifaac uocabitur Ulâifemë.Hoc eft,non quifilij carnis, ijfilij dei:fcd qui funt fillj promiÃionis,numerantur 'm femine. Idem docet D. ?£â =
fideles qui quondam non erant populus dei, ^Ã^ nunc popuhmidei per Chriftum in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qu'meÃeeos
^^êââ^ofacerdotium,gentemfanélam,confecratos à deo,ut Ãâ'^ficerdotitifanHum,adoÃvrendumÃirituales hoftiOiS ^oeptasdeoper Chriftu : quicfacrificia pluribus deferibit Paulus Rom. 12. q- 15. Philip. 4-. Heb. xj. tJoftra £tate nuUi fhatuuiei funt quosgladio exc'mdere oporteat ,fed omnes Chriflofratres fivmus.Caro noÃra, cocupifeentia nbsp;nbsp;pec
catuan emod 'm nobis efi,reliqui£ funt ChanAitæorum, quets nos utÃiritualcs facerdotesgladioÃiritus iugularc, er no nos homines deo offerre oportet. Alioqui de occidendis im fqsfatisditlüe/la.capitc i.libri. Quando autc Hutitis /fii fitus corureuclauit impios occidendos eÃeftiunquä plané,
G
/ D V s R s V î A N A à A P T, Mdgfu ita(^ miferMeft,quod hi exrcliguietiam ptiji£ cum loties imj^egermt ut fapidiu, tamë fupere nolüt. libusïïis?^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ex ui/is ante dixitnus.hoe tantiifilentio pr£»
amp; foinniis terire non poUiim,mirü cjje quad cum hi tum religui etiant A.ncidgt;aptift£ bisÃiniles,neunam guide uiÃonchabent,gu(l â1, deusÃe clemeuté ex propititi exhibeat^ in oibus enim ipfo^ rum uiÃs anxietas et cala}nitates,fi(lgura,tonitrud, pxn£, gladius,abomitiAtiones ex tniÃeri£,fatan,mors,inÃri,exci^ dia ex intrritus uidentur: ex tame certti eÃ,deum in medio huius uitioÃÃimiÃ^culihabereÃtoseleëhs,gHorünonob» liuiÃcitur,ouos confolatur. Habuerunt guidé etiain propbe tte ex apojhli uiÃones rerum dijÃcilium ex trifliü, interitit tarnen additce funtÃententi£ pleine coÃolationis, et promiÃ^ Ãones^atie. Itag; AnabaptiÃi)i,ru jÃiritus inhumanusef immitis,iracüdus,melancholicus,Saturnius et Martius,loi( ge aptior deÃrerationi ex excidio, guà iÿ uer£ coÃrmtdioni ex doürinieÃtagiÃepius ab imis exoritur, guà m ut ab alto
. ^^demittatur.
u Xrems* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hutit£ Uli Ãud prodigalitatc ftudueriint
diem conlt; mnia ante extremum diem conÃwmerc ,Ãatis dcclararuntÃe fuinere. buiuÃmodi res temporarias pluris Ãcere guà m uideri ucl^
' lent. Qjiamobrem iure exÃuo merito hiopiam deindepaÃi Ãunt,cumomnibusrehus conÃumptis extremtis dies non ue niret. HebuiÃÃent certe ex tarn crafÃo errore eX ballucina^ tione Ãui prophete deprehedere,Ãcnon prophete, Ãed craÃ^ Ão ex imperito homini fidem habuiÃÃe.
Contra uo- nbsp;nbsp;Simulata eorü paupertas, gui noui guidam Voluntarif
amp;'ÃrnuVaquot; à Pâtuperes uidebätur, et colletle guas pro Ãatribus eX Ãoto pauperta» n ti« Ãciebant,jÃcciem guidé aligu.ä habent inter homines ÃuperÃitioÃos,deo aüt improbantur, gui huiuÃmodimbdica tionem, otium ex imertiäprohibait,ex laborare iuÃit :'ae prohibuit etiä guenguä altenÃub religionit JÃecie molefln
tiEÃR SECVNDVS, Jö ^JJè.Verïi aifq; dubio fdtaniü htiiufmodi dco ingrdt^ mftm dictttionii author cfl. Niquonia noftra lt;ctate multu imtni^ ^tafunt metidicâbula pijs molcfta, O' ipà motiAchi mendi ^^Wes,/tudiofc noua quccda meiidicabula plantai, ne omnc fernen intereat. Audiatur quiefo Paulus apoftolus, ^^âtnigraui orationc omnem huiu/modi mendicationë dant quanta authoritate ad laborandii kortatur his uerbisf ^i^geittu ^aurü,aut ueftein nullius concupiui. IfKs» ipfi no iht quod uÃbui meis,cy' his qui mecum funt,fubtniivÃrarüt fâ^t'uts i/iie.Omnia oÃendi uobis, quodfie laborates oportet fulnnere inualidos, ac mentinifjeuerboru domini lefu, quo^ utam ipfe dixit,Beatum eji darepotius q aeeipere.Et alibi: ^nuneiantus autc uobis fratres,per nomê domini 'noftri le iP'^hrijii,utfubducatis uos ab omni fiatre qui inordinate fis^rit, nbsp;nbsp;fig,i px tradita doilrina quant accepit à nobis
feitis quomodo oporteat imitari nos : quoniänoii tuordinate nos geÃimus inter uos, neq; gratis pane edimut lt;gt;â qMquam:fed cunt labore cr terumnA no£ie die^ opcranlt;i t^s,adhoc ne que ueÃrum^audremus. Non ^«ozi no habea »tKbocius,fed ut nofmetipfos pro exemplar'i exhibeamus ^obis, adimitandunos, Btenimquu ejfemus apuduos,hoe dettuciabamus uobis,utfi quis nollet operari, is necederct, Audimus enim quofda uerfantes inter uos inordinate, nihil ^l»^isficiites,fedcuriofeagentes,i:;:rc,2.Thef.j. Hiec aut uerbanuHa explicatioeindigettnamanifefla fuitt, etaper!* ^^t'epugnütniêdicationilt;3' petaeitatiueterü er reeentiü ^^ndicabulorû,monachorum mcndicantiîi çr Hutitarum,
Defratribus Aiiguftinianis,amp;ipforuinacip fisfimiliunierroribiiSjCum corum côfutationc. Cap. 7.
VN(fecijnotflt£TAzw6rfphyîlt;tî lococonflituo Augufti^ AaguiHnH nianos,qui à quada AjMbaptifta Auguftino Bohemo
G 'i
ADVERSVS ANABAPT.
natioe dcnomiiutifunt. Hicfbnmijs ö' uifîonibtts Hutono diÃimilii erat,quemddmodum hommes huim feil£ fludiofe traffant uditin {luafdam ma^inationes, er multo libentiid fomnijs guim fcripto dei uerbo aufcultant, idea iure'mfotn nijs fuii fubmerfi fuffbcdntur.Peculiaris tarnen horum AU» guÃinianorum opinio fi(it,coelü nondum referatum,fcdho» ntinibies occlufum eÃe, et claufum etiaÃre ad extremü uÃ[} iudicium. Hw bo/i diÃimiles func gui exiftimant nullos ad» hucfanilorü 'm coelis ejjè,aut inipiorït apud mfiros,itcrunt utrofg; certo loco euftodiri, gui tarnen nobis nuncÃt inco» gnitui. Aligui autem locü, in guoÃnt ufg; ad extremum tu dieij diem, nomina,nt,etpios in deo,infidèles aut in diabolo eÃe dicunt:fed nouiÃimo dem um die fideles in coelü ueiitu» ros,in fideles autem ad infiros.
Aniinaduertite gu£fo,o fideles, guo hos Anabaptifias b pforucogitationesperdueätfita ut tandeimmergäturbor» ribili infidelitati,fic ut ignorent falui ne an perditi ac dam» nAtifint,ubifit ccelum, er ubifint inferfian fanili in ccelis fint,an infidèles apud infiros. v erü fic plerug^ omnibus il' lis ufu uenire folet, g expreÃo dei uerbo relido (omnià au» Quomodo fcultant.Pauluseguidë,guëipfi allegant,mentionéfitcicns promlffum fandorü PamiHebr.i^ cap. inguit iüosno obtinui^epros' non obti» miÃum,propterea guod deus de nobis melius guiddampro^ uidcrat,ne abfg; nobis perficerentur:hlt;ec autem de refurre^ (honemortuorum dixit, gua fidelesperficiuntur.Quonia tum demum corpus à mortuis refufeitatu animie coniungi'' tur, er totus homo anima, er corporeplene faluatur, c»«* antea anim£ tantPi fideliü gui obieranc in coclis fiiiÃenttcor pus autemÃe refurreilionis fepultum in terra mutatü eà fet.Hoc autë promiÃum perfiilionis fideles nondti obtiitue runt.obtinebunt autë tum demü cum numerus omnium eie' ilorumperficietur, er omnis caro cor am tribunali Chrifii
apparea
LIBER SECVNDVS. JI
aut hitte efjîcitur,animatsfideliwm, qui mor= tuifunt, nihilpenitui ex ^miÃionibus obtinuiÃ'e. Nö enjj» corpiu tantü reÃirreüionis promiÃum habet,fed Ãunt quo' lotn.f, que peculiares animat promiÃiones ,tranÃturain ipÃam morte corporis in uita. Atq- hue peculiar it er Ãe^lat,quod dominuf in morteÃua Latroni dixit : Amen dico tibi, hodic Lucjc if, «Kcum er'is in paradifo Atcea qu£ à D. Petro pluribus Ãri= । .Pet. i. buntur de h£reditate in cÅlis prteparata, ut patefieret tem pore ultimotde qua tarnen deinde addit, fideles reportatu^ roj jjHf ,gt;t fifipi nbsp;nbsp;nbsp;Ãalutem animarum.
Ccelos aute non occluÃosÃedper ChriftïipatefÃüos eÃÃe, CÅios fide ^uangelica dodr'ma paÃim tejhtur, m qua, uamini confenÃu P^âedicatur,calühumAnogeneriper Adamtipeceattim t. ^^ufum,perchrifiüaüt ex gratia dei aptumer pateÃilü ^Jje Nähuc etiam j^eélant claues regmeaeloru, qua miné^ ftris ad claudendti er aperiendü caelum dataÃunt. Et in ar= ticulis fidei cöfitemur Chrifitvm in catlos aÃcendiÃÃe, uidcli= eet uteos in Ãe credentibus aperirct.P,xtantpraterea aper tufiripturarum teftimonia,qua teftätur cxlos fidelibus pa tefidlosejÃe.AmenamendicouobisCaitdns^ab hoctempo= loan.i.
uidebitis coelum apertum, er angelos del aÃccndentes et deÃcendentesÃuperfiliumhominisAtc: NullusaÃceditincoe loan.j. tum,nifi qui deÃeendit è cælo, filius hominis qui efi ècxlo, ^ulibitsiexaltatus fùeroà terra, omnes traham ad meip= loan.n.Sc fumAtemtEgoÃum uia, nemo uenit adpatrem nifiper me. ^udhucclarius.'in domopatris mci habitationes multa funt. Et quum abiero, erparauero uobis locum,rurfivm ue tnam, er ajÃumam uos ad meipfiim: ut ubiÃum ego, er uos dedifti mihi,cupio ut ubi ego Ãum,er ^^ââ fintmecumtutjfieäentgloriam illam meam quam dedi^ l» mihi.Vnde Stephanus protonMrtyr, cum propter Chri* jti nonten moriturus ejfit, prius diuinum er cxlefie uiÃum
G )
AÃVBRSVS ANABAPT.
tùiit^fidelibus cutt/lis copteólcm infe multum confoUtio^ nii.-nam mciuit:'E.cce,uideo calos apertos, crfiliü hominii fltintem à dextera dei.^tguottMcum ftbitum omnibus fide iibus calitm 4 Chriflopatefadin e^e firnütcr credeb(it,cbt= tKAuit uocenMgnd,Domine ïcfu/jufcipe fpiritii meimi. Bf4 liCor.}quot;. fuf q^oq. Paulus, nià credidifÃet noÃrM unimAS protinusi tnorte corporca i» calas recipi, nunquu adco cSflanter «lt;⢠fus ejÃt: bis uerbis plenis coiifoldtionc:Scimus enim cjuodà tcmÃris huius domus noÃra: tabcrMculum (hoc cÃà cor pus noflrum mortem obier it ) diÃolutum Ãci'it, £dificium ex deo habemus, domiciliü fcilicet non mAnufiUü, icternit i« calis. Plurain hanc fententiam ab codent apoflolo feri» ptdfunt ptÃyquot; IQ. cap. epifl. ad Hebr. in ejuibus teflutur, uiamtcternoquot; falutis nobis pateÃdläejÃe,^^ reclufam mor^ te unico atlt;^; pcrÃdlo facrificio corporis er fanguinis domininoÃrilefuChrifli.
caîht^èquot; Ctädinobrem guod peruerà iÃi AnAbaptifltC dicere auâ inipio» aült; dent,neminë fandtorum in calis eÃe, ac nos poà :iurte non lt;cm apud nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in calos,fed in nefeio ejuem alium locü peruenire,
cumÃlfumeÃlt;y'plenumoffenÃone, tumetiahorrenduet abominabile auditu : pugnat enim reda cum uera ac Chri* fliana fide no/tra,cr certa Ãe ^uä habemus. t^aà Ãindi no funt in calis,tum ÃlÃum eà (juod dns adeo difertè dixit: C» p/o, utubi ego fum,cr illiÃnt meets, t^ià dicere malint, nt Chriflum quidëincaliseÃÃc.Quadà in calis eÃ, ut reiten ra efl,etiäminiÃer eius in calis crit.z^ ita ueritas uerbo^ rum tpÃus perpetuo firmiter conÃabit. Siitemfanliinon funt in calis, quid nam illudfuit quod loänes in Ãta KeiielA tione uiditiAn no enim inter angelos eu agno uidit ^4 fis viorese Qui autë alij fiierunt 2 4 .finiores nifi eleëii dei mi^ niÃriiAgnus enim ChriÃuseÃ,uita er refimptionoÃra. ifigatur 4, s-T-et tj{.,caput in Reuelatione loannis.Plurd dehet
LIBER SECVNDVS, fX de hoc negotio qt certitud'me falutis Ãdeliü in feejueittibut. fcripta funt aducrfui comunein errorem AnAbaptiftiirtimj quad aiiimiefideliti d morte dormiant- His aut otbiM gui£ ex tttamÃflo nbsp;nbsp;inÃllibüi dci uerbo adduila futit,euideiiter zx
perÃgt;icuc demonftratum cÃ,clt;xlum Ãdelibiis per ChriÃum upturn e]Ã-,ac animM ipforti poflq per morte 4 corporefe» piraU jucr'mtÃncaelos adaternagaudia congregari. Ex aduerfo patent inÃri inÃdelibui, et eo demerfi omnes itnpij ^ternoitormentapittiuntur.'f^oncnim certe ob aliud,^ut i^^ec firmiter credamuf et metuamu^, diues in euangelio defâ luck Ãribitur grauiÃima apud inÃros in Ãämis tormcnta perÃr re. NKÃitw unquäprophetarÃapoÃolorü patrunt dixit fan nödum in coelos uegt;ülfe,neci;impios ad inÃros : fed fan Ãos in deo quiefeere ,impios eÃe in diabolo, quemadmodâ ide mpurus AnAbaptiÃArum Ãiritus loquitur. Scripturde Ãnipliciter dicut, pios quiefeere, eÃe in coelis, et in deo gau dereùmpios eÃe apud inÃros,er illic tormeiita er crucian tus und cum dtemonibus pati. t^ufquäautê dicitur eos in dia bolum migraffe,er in ipfo quaà in cauea inclufos extreinS, iudicij dient expeókire.Cu/wdiuntur equidesn dtentones, er oës impij ad iudicium er poenäconKritä,Ãc tarnen ut nunc s^uoej- fuumlocumerpoenashabeant, quas iampatiuntur. HâecÃrmiter er Ãmplicitcr credantÃdeles, neq^ fedper« uerfis er infcelicibus AnAbaptiÃis hinc fe duci,er in perb^ culofos errores conijeipatiantur.
Defplcndidis ac magnifias Anabaptiftis Mo nafterienfibuSjSiinférions Germaniæ, amp;dcipgt;â forum horrendis feditionibiis. Gap. 8.
DVodecimam feüam AnabaptiÃarwm conÃituunt Mo MonaÃerf-UAflerienfes, er inferioris Germlt;uã AndbaptiÃie,
quos inagnificos er Ãlendidos nominAre poÃumus.HaÃest baptiû nus enimpleriq^ AnabaptiÃarü, er initio ttionaÃerienfes
6 4
ADVERSVS ANABAPT.
0uô^;,htmiles demiÃi fiter ant,nihilJfileitdoris et mdg,»i ficenti£ habentes : n4 clamAbant çx âmuehebantur w ointté exceüentidm,fitftum cr mdgnificentid, itëaduerfui ^lddiu cr potefltttë mAgiftratuiem, Opes cr honores er ant iHisdtd fimulabant)nAuficd.ïiïihil loquebantur quam de mortified^ tione ueteris hominis, de renonatione Jpiritus, de fepardtd Cr deo comiffitdc dicatauita.Mundü et cunëla (JU£ in ipfi funtplanéfiftidiebant.CiUictamë incordibiis ipforumld~ tuerint, hic folus nouit tjui corda fcrutatiir : attamen ualde certe metuendum eft,id lt;juod pofiea in HAonafterienfibus et injirioris Germaniee AnAbdptiftis adeo turpiterin apertïi prorupit, latuifie ante etiam in plerifij; cr guidë fandifii-tnis AndbaptifiArum: ita ut plerült;j; titulo cr fi^ecie reitoud tionis Ifiiritus cfutefiermt nouum aliquod et magnificum im periivm,in guo jua uoluntate çr arbitrio dominarentur.
y*â* MonAlierienfi aüt hilkria indubie deus benigniis CT fide biflorix. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mHdo,pr£)ertim tame fidelibus fuis, uoluit pdtcjdce
re infignes dolos cr impofturas Anabaptifini, er edciu£ in ipfi) abdita latebant. Voluit etiam deus hoe modo oculos ttperire miniftrorü uerbi nbsp;nbsp;magifi:rdtuti,ut aduerfus frdti-
dulentos çr rapaces hos lupos diligëtius uigilent, ac in tem pore reëla ratione prauis corum condtibus obuiam eant,ne paratis deinde er inftruëlis AnAbaptiftis, experiantur in* genti er-irreparabilidamno animarum,honorum,corpora er fiortundrum,qualis eorumfuerit filfia er fiékt jdnà itds, qu£ ut ^ondfteriëfis hiftoria docet, ingens efl: immanitiss. Itaq; nunc breuiter enumerabo qu£ ab Anabaptifiis tAond flerij,er in infiriori Germania gejla funt: qui copiofîorem haru rerü hiftoria defiderat, légat to. lib.hift. ïoânis Slei=* dani: erLambertiHortenfij librum Tumultuum Anaba* ptijlarum : item Henrici Oorpij,ciuislAonafterienfts,li^ hritm editum anno quoniodo euangeUtim iAotta=â
fterii
LIBER SEC VNDV S. Ã*?
inchocitum,cr deinde ab Anibaptiftisprofligdtum fit.
Annodominiifjt. fA-onAfterijeuangeliumdocere cæ= ^^»nsclii pitfaerdos quida,nomine Bernharduf R.otmdnuf,qui eu n5 ^«diclVâ I exiguo fruitu idfaceret, accedente fubinde nMiorepopuli âe recept« ttuilcitudine, legati tadem Uiarpurgum 'm uicinAtn HaÃiam ^Ãifunt,quipeterent uirosaliquot bonosacdoShs adÃe
qui tionAficrij und euangeliumprædicent. MiÃi funt ttaq; aliquot:qui cum eà uenifjcnt, communi conÃlio funtgt;
religionis im^-capitareferuM, eaq;ÃenAtuitradunt^ Jmtul prontiuentes, paratos Ãe hiec teÃimonifs Ãacrarum li= ter arum probare oÃendere, Papatum deo uerboq; eim «duerfari. Senatuf facer dotes ç^omnes doélos 'm curia ue* tùre iubet,!:^ ea qute diximus capita proponit,zx omnibus locum dat ea confutandi teÃimonqs facrarum literaru. Cum M^ro doäUÃimi quiq; et reliqui omnes rejfonderent,fe nihil habere quo h£c oppugneitt, de'mde non eÃe hunc idoneii lo~ eum diÃgt;utandi,crc. Tum femUus, quandoquidem nihil ha-» beam Pontificq quo fuam doilrinam tueantur, lt;a' Euageli com oppugnent zrfalfitatis couincat, iubet ut 'm poÃcrum lt;t doce II di munere abÃitteant, ex Euagelids doiioribus Ube fam euaiigelq pricdicationem permittant.ld quodfaélû eft. Stamen religiofi çx jÃirituales (ut uocantur) eäremper^^ quam moleÃe tulerunt.fed imprimis ij qui prinwiimt tem^-plum obtiaentUtaq; urbe difeedunt, etforis ciuibus multum fnoleÃixmfcrunt. SenAtus ac dues quoq; WAgnA prudentie CX grauitate 'm hac caufa agunt,ac tanctem certis conditio=t t^bus padio fallA e(l,ut omni o^enÃoni huius rei fublata^ infex templis urbis euangelium libere doceatur, abrogato muniuerfum Papatu: mpriniArio templo nihil muteturf
dues illud quicquam ad fepertinere putent. Hcec pads formula utriufep partis confenfu recepta, ex approbata eÃ, dclegitime cbÃmuiatdt^ hoc modo res 'm urbe pacatic funt^
G i
/DVERÃVS ANABAPT,
j' nbsp;nbsp;Sfd pacem cr euangelij prog^elJu/m/âtan pacK (T
jifn^ûs Mo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bo(iii,ferre non poter at: itaejue cfuod alijs 'm loeit ad
naSeriuni. impcdiciidum aut eijciendtim euangcliumfccerat,utfa(iio'' fos çr pejlifcros /^nAbaptiftot cxcitaret, id Monafterij e/uo cjuc fecit,ma,gno piorum damno, intpritu nbsp;nbsp;mfainia cuait-
loänes nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MonAfvrium ueiùt loannesBoeoldiit
dcniis' LeidcnÃs (ea ttrbs Batauorum oft) far tor, homo acutut, elo Antz hunc üuens,nwdicaâ le{tionii,uerfiitut,audax,mgenio contention attamen adfiinulandum cy diÃbnulandü cjuidlibet pront Dtenti iccitpto,'m fimmAuchemens AnAbaptifta. Ij 'mitiofamiliariter H.K.0U1US, (io^ribut euangclij fe 'inÃnuat, er ab illit ejuxrit anpariM lorum baptifmui ex deoÃt,atq; hicc fermé nouem menÃbiti egit, fepe cum concionAtoribut diÃutando er altercando, interim tarnen clam, ubicunc^ poter at, AnAbaptiflicam do-élrinAm diffeminAbat. Eodem tempore MonAÃerium uenit ! KermAnnut Stapreda M.orfenÃs,qui Rotmanni fadut colle ga,ipfum feduxit er AnAbaptifmo 'mfecit,er 'm publicit co eionibui prisdicabat baptiÃnum parutdorumdeo abotmnA tloni effe.
naftcrij pro Hdc cle coufa motufexortut eft m populo, er hi qui an-pter Analt; /-frf clam à loannc Bocoldofedudlifuerant,fuamfententiam biputaium profeyeb^nt^iamq- frequetes ccetut, pafim tota urbe 'm pri uatorum dontibtu habebantur,neq; tarnen docebantÃre nb' à de noébe.tAouit ea res fenAtum,^^ cum mdignum iudican ret clanculum er noilu condones haberi Anabaptiftis,ipfo rum coetUi 'mterdicit, er quofdam ab urbe proficifei iubet: uerum iüi htec contemnunt,er egreÃÃalia uia redibani,er Difputatio apudfuiefeil£ homines latebant.çfuamobremfenAtutom^^
â^oticionAtores 'm curiam uenire iubet, er iüic de bapti-fmo paruulorum di/futare. In hac diffutatione RotmAiinus fe publice AnAbaptiÃis adiunxit,fcd eorum errores dodlo= m Euangelici bene acgrauiter refutaruitt, id quod aéia, à public»
LIBER SECVNDVS. 5-4 publico notetrio conferipta, teÃantur ,Eodem tempore Ar-f. gentinenfis ecclefice miniftripdei inflitutionein quunduin ad lAotMflerienfes confcribferunt,cr mpublicum edideruite^
Sendtui uero M.onAperienÃs denuo publico décréta iu=^ bet AndbdptÃof omnes urbe excedere: ipà uero detreila-bant,uaria obijcieittes,ac tandem eô audaciee progreÃi funt, ut Petrum Vuirtemium,euangelicum doillorem,è templo e^ â ijeerent. M prteterea per urbem difeurrebant (fieiirico RoUia Andbaptiftico doflore,authore huiui faüi) clamdn-tes:PoeMentiam agite nbsp;nbsp;rebaptifamini: Ãn minu^, iam ira
dei uos obruet.Hiec auteingeÃi funt fubÃnem ^^.anru et ini tiumj^. Qaidam itai^ uiri boni,Ãmplices tarnen et idiotlt;e, rebaptizati funt,partim guod iram dei metuerant, ut dice= bant,partim bominum metu, Andbaptiflte enim tota urbe è Anabap«-latebris inquibusdelitucrant, exierant, audaces er animo elato,^ faito ad forum concurfu, curiam er armdmenta uenUnâ rium publicum muadunt,er clamorem tollunt,ac omnes nö rebaptizatos iubent interfeipanquampaganos er impios, Ãtr in hoc tumultu adolefcentem BurgÃeiÃartum tormento beUico interÃeiunt, in campo urbis qui ab horreis nomë ha Let.Ea resPontificios er Euangelicos comouit,ut ipà qua que concurrerent,er locum quo fe defenderent occuparét, ^ndbaptifldrum pracipui eraitt tum temporis Rotntdnnus, Joannes Eocoldus, Bernardus Cnipperdolingus, Gerhardus Cippenbrochus. Bernhardus Crechtingus. C£WM ergo alU quotdiebusuelutiincaflrisoppoÃtis abutrifq^ commora^ tum eÃet,res ad ultimii compoÃta efi,et paxfaäa, qua cau tum fuit,utfuam quifq^ religionem Ãquerentur, pacem co» laut At AndbaptiÃte non quiefccbant,neq; Euangelicis libe rumreligionempermittebant, ueruAnconÃUtt Mant quo-modo omnes Ãtnul urbe cijccrcnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftæ fuaipar
ltâiq!primihuiusfa^ionis occulté literas in uicituioppi*^^
ADVERJV5 ANABAPT« ädCfpdgos, Cæfitcldiam, DulmdnumjHdmum, SufdtuW, Vuarendorpiam, nbsp;nbsp;Ofnabrugam, ad fui generis hotmnef
tnittuittjUti fortunis fuis omnibus reliilis,uxoribtts lilgt;^* Tis,quim primum tJtomsfterium ueniant:ijuicquid relieluif fent,fore ut cum ufura decuph recipiaitt. His excitati,»M^ gno numero ^iionAftcrium confluunt, in quo mulicres er^t qute nwitos, esquot; uiciÃim muriti qui uxores futis deferuerut-Oppidani uutem honeftiores,cum uiderent externts hontim bus urbem compleri/ubducunt fe qudm poffunt commediÃt me.,reliilis Anibaptiftis eyâ promifcuu plebe.Icuit hoc ntenfe ^ebruario anni
Anibapri ~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;modum AnAbdptiÃx uircs nAc}i,ulterius pro^e
«.i rum pult; diuntur, ueteremfenAtumabrogant,^ nouumdeligut, TCi» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnes: inter quos confutes eraiu Cnipperdo^
lingus GT Cippenbrochus. ïtaque potejhtem iam adept i dem D. Mauritij inuadunt, diripiunt, nbsp;nbsp;cum uicinis omm
busiediÃc'qsincendunt: deinde templa omnia ey ccenobia ui diripiunt,^ quicquid in iüis auri, argcnti, aut preciof^ nuüerite zr artis erat, depriedantur. mox quartopo^ hanc direptionem die,per omnes uias difcurrunt, nbsp;nbsp;prhnu
quidem horribiliter clam4M:Poenitentiam agite, Pceniteita tiam agite:mox uero, Migrate h'tnc eueftigio impij,nià ui' Anabapti t tic difcrimenfubire uobis propofitum eft. sirtud armati con beciki* 7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*gt;dferos ciues,quicunq; non effent ipforumfe^
â £i£,domo, bonis omnibus zy urbe eijciunt fumma crudeliM te,nullaneq; £tatisratione habita,neq; fcxus,utflt;xmin£lt;i^ liquotgrauid£ abortum facerent. Continuo pofiAnabapti flee eorum,quos eieciffent, bonA occupant. At uiri boni ab AnAbdptiÃis urbe eiedli,m niilitum,qui obÃdione parabat^ er paÃint itinera obfidebà nt,ntAnus inciderunt; ab hisbojti um loco habitifunt,z^partimcdpti,nohnuUietiam oceià funt.Eare perntoti reliqiti oppidani, homines boni,cum w-nocenteS
LIBER SECVNDV5. $$
Vicentes teque ac fontes periclitarentur, etfi ÃnAbaptift£ von crant^m urbe renKtnferunt : qult;e iam exercitu cpifcopi (2^ auxiliarionvm ipfius c'mitA erat : ommaq^ plena erat c£ dibus zj- ommgenere calamitatis.
Ex hisqmuis rejficere er deprehendere poteÃ, quo Ãi ^xpoMo gt;^itu praditifuerint bypocritici tlli Anabaptiflæ. i^ihil enim tat« dtrox er horrendum crudeliÃimi impijÃimiquiq^ Ãcerefolent,quod iÃt nofecerint. Prius nthilapud iÃos qua Jpiritus er fantlinwnia erat, non licebat ChriÃiano magi=i J^Ktumgererejno licebat armageflare. Poflquam uero cun ^Ãb poteflutem fuam redegerunt, tum iüis fas fuit arma
curiam er armamencarium publicum muadere,ma S'/lfatus eligere, imö eos qui à deo poteflatem habebant ab ^°amp;gt;'efeipfüs eorum loco fuf]icere,fcipfos confules et fena ^f gt;'csfaccre.Qiionwdo autem bis uÃfnt, non opus efi uer cxplicare,res ipfa declarat. Vbi nunc funt AnabaptiÃi''
io: übe uociferationes : IStolite reÃftere malo: er ei qui uult tunicam tuamcapere , dimittcer pallium.^ lüi ueropogt; tw uiros bonos erfemeliores Ãis fortunis /foliant, er i~ viiferabiliter cum uxoribus erliberis domo eüciun», mtnilitü mAiius ad lanienam tradunt.Certe nonÃne cait
'ââ.^âvor Anabaptiflicum jfiritum fe tandem femel patefe iye,ut fx Ãuciibus iudicaripoÃit qualis Ãt.
^odà AnabaptiftcenoÃr£atatis dicant, quod faÃU-^ó cmna fos nondubito, non omnes eadem cü lAonAflerienfibus fen-
ttr^mo eos Ãbi ipÃs quoq; improbari.Kejfondeo, nos non Ãericmibus pijfe iÃisÃdcm habere, quanuis fefc adeo innocentes Ãmu-ifw. Qaw ez)îfâ nos certos faciet, ipÃs occaÃone data non ^quel^uribundos er 'mfanosforeatq^ Mondflerienfes fuc^
Nam er Aïond/krien/es initio non minus dementes, humani er pacificifuerunt, quam noflri Anddtaptfftce nunc jwt,ncqi alia dogmata habuerunt, quam qua omnibus Anat
ADVERSVS ANABAPt»
bdptijÃK communia funt. Qu^amobrem uos,cjui innocui A-ndbaptiftæ uideri uobisfidem uultis haberi, eagt;n(( dnin deferite,ciu£ ab initio omnibiK deinceps tempoti^ bm perÃda crfalfa reperta efi.'Nant utcanq^ hypocrà ali-quâdiu jÃlenduerit, tarnen isjÃlcndor poÃnwdutn iti cfajfif tenebras abijt,çy^ mult um damni dédit.
Falfipropbetæ Monaftcrq exoriunturjrcsatro CCS faciuntjconiugiiim profanät.fartorem regem digunt.qui pkifquam regio faftii turnet. Cap.ÿ.
Muflcrtani A D hoc tcmptts H.âiunceramprophet£ MottdÃerij ftà Sîonà ftTrij .c\pgt;'oderc cocperiint.pratcipueloannes JSïatthiat Harle ptodeunt. niM, piftor,3atauue nations, homo audax et mult£ loqM-citatis, hic uiÃones nbsp;nbsp;Ãgt;iritumprophcti£ iaékibat, ac att^
thoritateprophetica mädat,ut uniuerÃqui 'm urbeÃnt, oitl nesÃtasfortuiiM in medium déférant, neq-, quifquani priutf ti aliquid habeat,capitis propoÃta poena. Itaq; populut, ut^ cunq; hoc iUi moleÃum effet, tarnen omnia in medium eon~ fort. Poflh£c Ãmiliter mandat,ut omnes libri,pr£ter facra^ Biblia, mpublicum defcranti(r,eosqi omne: comburit. Pfi' id tempus faber quifpiam Hubertus Trutel'mgus.cuiprO' phetarum faikl er mores dijflicerent, merdofos propbetas ipfos appeüarat,eo nomine accufatus,ab ipfo propheta loait ne lAatihia mifere c£fus cÃ.Verum iUe moxc£dis paenos /« it.'ttiam denuo poÃea prophetans, acffiritu raptus uocife--rabatur,fe hoÃes ab urbe reieilurum: itaq; armis correptif inÃarÃrioà 'm hoÃes irruit, er mox à NtiÃneo milite exce ptus confoditur.Et hunc foedum exitum eins prophetia ba^ buit.
lofaesLei nbsp;nbsp;Eiihilominus tarnen plures er anti» urbe qui fepropbc.-
tos iailArent,inter quosprimi Bernhardus Cniperdol'mgus, CT loannes Bocoldus LeidenÃs fartor, Is occifo propbeta i(f antte^
LIBER SECVNDVÃ. 0
«ine Mlt;jWfcM,(i(ipopK/««wpro(/à ,e£o«(j',- confóïatur,non de here i^fos lugere fu^tam profibetiC mortem,malto enim an tefibi reuelatum,ilium ejfc talein babiturü uitiefinem. Patt cii inde diebiKpoft Pentecoften,loaimes Bocoldus magnus Lege mp. pro[d?eta nomin Atur, ac afflatut triditum mtegrum fomni- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âgt;*ââ¢
at, expergcfatiui inftar Zacbarite patris Baptiftte nullum fterbumftctt,ftd cbartam poftit,m ea^ ti. uiros dcftribit, ii. fenato-iz.feniorcf in lfi-aele,cr l^\onAfterij,tan^Udminno resc6fl«tttl
Wrf aierufttlem,eunéla fuo arbitriogubernent: b£C enint cce litwfibi Ãpatre reuelata efte dicebat. Hoc aiitem modo pan latim improbui nebulo ad regiiiim,guod ambiebat,uiamftbi parabat. Enautem ut ifti nebulones mAgiftratum dittinütui *P{gt;''obatumabrogaâM,crpcrftia IbmniamAlis artibiu ft: locum fufficiunt.
Poftbitc propheta dogmAta quiedam proponit concionA-^âquot;ââââtt.ciuorumbic erat fcopu.!,Cbriftianimt uirum non eft-jr deumtium uni coniugi.fed lieer e ejuamuit mult ax in niA-tfimonium ducere. Co/icionAtores iUi initio aduerftabantury tterun wox oi eiia ftententiam abierunt.Kox itleternai
duxit uxores,(]uarumprimA erat Ioannis Mattbite pro P ^^^occiftuidHct,(juamdeindereginAmfecit. Exemplum popbetie ftij quidam leues nebulones fecutiftunt. dues ue c uiri bonefti,quibiK dilftlicebat btec coiugij pros /âtnAtio,concurfti in ftoruyn f'a{lo,prophetam cr Cnipperdo
dotlores omnes coinprebendunt. Verum'uulgui xadar^proc^ffif.^^ dues in curia inuadit, ac itlis cn dotlores liberat.Ex ciuibusuero
to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ctefi ftunt. Nam quoftdam religa..
trquot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tormentis (qu£ turn parata ad mAiium er at)
lt;«,i/fiet)4^ ; acclanzAnte propbeta, ut qui remgratamdeo i'â^ impios hoftes dei immitterent: quoft
^tuperdolingus capite trutKauit, lt;:irfruftulatim diftci*
ADVERSVS ANABAPT.
dit. Attende qutefo pie le£ior, quim plané euanuerit ntitii Anahaptiftarum^iritia, çj- eiitsloco alius adnwdumfan^ guinarius fubierit.
Quomodo nbsp;nbsp;Contra impur a h£c dogmata Cf coiugij profanationeiti
chx^pquot;urcsfâ^P^^ââ^ â xdpjïe huius libri fcripfi. Exempla autem Patri-iixores hi. ar char urn cr regum ueteris Teftamenti,quiplures uxores buerint. habuerunc, qu£ ab iüts adducuntur,uera ejje non negatnus: fed non mde fequitur, licere nüc Chriftianis, poft Cbrifti do étrinam cr rcformationem,pluresfimul uxores habere.Pt ihi enm ueterumpatrum no funt uniuerfalia exempla qu^ femper imitari liceat,fed potius priuilegia, qu£ deus quan-doq; cert is or grauibus de caufts fuis conceftit : itaq; poly=â gamia ipforum neq; fcortatio, neq^ adulteriumfuit:nos ue'' ro fi faceremus eadem abfy; Dei pcrmiÃione ct priuilegio, fcortatores cr adulteri eftemus. lam enim dominus expreà fe nos uno, uxore cöntentos effe iuftit,M.att. i^.crhoc idem apoftoliÃmpliciter ct fideliter docuerunt, Paulus pr£ferâ tim a.Cor.j.cap.ltaqi nuUaprieterea dijfutatione opus eft. Polygamia Anabaptiftarumnonmatrimoniiimeft, uerutn turpis fornicatio,dignagt; quæ capitali fupplicio puniatur.Ve rum ad Hiftoriam redeamus,
Propheu nbsp;nbsp;Ad oélauum Calendas Iulias,anno »j j 4. oritur propheta
loannc Lei nouus, aurifcx,loannes Tuifeofeurerius Vuarendorpius. is semcTeatf couocata inforum multitudine, comemorat à cÅleftipâtre t.fibi reitelatum eÃe, ut imperium or bis terrarum fummunt fupra omnes reges er imperatores,fanélus propheta loan-nes B ocoldus LeidenÃs obtineat:utq; federn patris fui Dauii poÃideat, donee regnum pater ab ipfo répétât.
His diélis continuo loannes LeidenÃs m genua proctm bit,er Ãbih£c ante dies decern comporta futÃe ait,et fe in^^ uitum regnum fufeipere Ãmulat, fufeipit tarnen. Nam id iamdudum occulté ambierat. lAiferi uero homines ftupidi aftabant.
LIBER S E C V N D V S. ^7 fSiibMjZr fe turpiÃimeab improbis hii nebulonibui fedti^ ^iâ pâiticbi^litur:quod à qui dolum aninMduertereiK,metu
horum nebulonum f o nw'or erat authority, âlnod excrcituf,qui urbem obfidiow cingebat,aliquoties fru lira oppugnAtionem tentarat.
Sic ergo rexÃilut loaiines LeidenÃsÃartor,continuo re t^efcnprio ponipam adornat. Nam primum duodcéimÃenatores pïîoannà âbrogat^cr pro confuctudins regum dcligitÃbi,Proregem, Lejj«nfis. Auhc regi£ pra:feilum,Pr£guliAtores, quatuor à conÃlijt, Oratort in, Canceüarium, quiÃnt à poculit, architcclot, Crc.et reliqua oÃiciaprincipivm morepartitur.Veftis eiui trat Ãrica,diuerÃgeneris zr textur£,undulata, holoferh tlt;i,qiMuelutiim uocant,lt;:x aUorumgenertim,itemaurea,li
ex ornamentis tcmplorum. Erat biec elegaiitiÃime con~ ttnuAtaait plic£ inultiÃriam interÃcijÃe eÃcnt:e quarüfciÃt Ãris bolofericumÃubduSitittm elucens,atque ebuüiens.au-reis ligidis neiicretur. Equi eins auro, argento er holofey ricofumptuoÃÃinie ornetti craist. Calcaria item ipÃut au^ rea. Coronas etiam duas fibi fieri iuÃit ex auro puriÃimo: Uigniam praüerea gladij auream. Si quando uero rex pro rMefkte regia inpublicunt prodiret, duo iuuenes,aulico iwrc eleganter uefiitt, litrinq; illi latera claudebantsquo^ runt alter enfem,cuiut inambriumnodis aureis er gemmis eleganter omatum crat:altcr coronAm auream er Eiblio-r^uolumetigemmis etiam er auro affitbre fidiumgefitt-bat. CollocatenAm auream,fingulariquadamgemmaui~ fendam geflibat, erglobum aureum orbis finuilachrum re ferentem, duobut enfibiK decufiatim transfixum.Sceptrum eiustres ex auro annuli eingebaut. Satellites ipÃum comita bantur iS.ueftiti more aulico,ue{le uiridit er cinerei colo~ ris, alba habentes capitis tegumenta. Titulus regiut hie cs rat:ÿ.ex nouie Hicrofilymie, rex iufiitiie in uniuerfo orbe,
H
ADVERSVSANABAPT*
în foYO paratum ei erat folium fublime, ad quod tribuigrda dibui afcendebatur,id^ fi rcx iüic federet,aureo pannoue* fiebatur,e:^c.
Int «prt tl» nbsp;nbsp;En rem admirandam,pie leólor, quis unquam credidifet
fio regt« fjowi'nfï rationepricditoSjita inepta,abfurda,Pulta, cr bo^ feudal fxcere potuijfef V erivm ita iuflo Dei iudieio puniuft-tur qui ipfum uerbivmq; eitii contumelia afjiciunt. lllos eitim ignominia cr contumelia affici permittit, ut eleüi inde ad* moneantur.'V erum rrge AttAbaptiftarum ita ut diximui att reazrholofericauefleornato, ubiquafo interea accrbm d'ad reprehendendumpromitJ}gt;iritii{ AttAbaptiÃdrumld tebattqui tarnen antea ualde uocifcrabantur,à hone/h trona uel paululum ferici,aut fi uir fenatoriut annulit fiÿtA torium geftidgt;at. Atqui hic A»Abaptifia,rum rex nihil quod ad pompam er luxumfaciebat, omifit. Initio Anabapti/hf ne audire quidem fufiinebant, poffe aliquem uirum bonunt uel uniiti pagipreefedum deo approbante nomitiAri: at po* flea, iujfu patrii, fuum regem non uniui pagi, fed totiui or* bit regem appeüant, maiorem omnibui imperatoribui er princtpibui. yndeiHit hac potejiat in omnes magiflratui data eftr Annonhac ratione turpiter impingunt er labnn-tur, er feipfos abfque uUo pudore pukice uanos decla* rant f Hec qui non cernit er cauet,cecui er infanui ejl.
tu'donir^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obfidiotie prophete er dodboret librum con*
fcribtint er edunt, quem Eefiitutionem ipfi uocant ; quo traduntfeditiofa Munceri dogmata, feupotiuinequitiam. Refiitutionem hanc deinde uiri doili er pij refitarunt. Ei nos hoc libro adpotifitmampartem falforum dogrnattm re figt;ondimus.
Quomodo uiginti oélo concionatores à rege Monaftcrienfi emifsi alrj in Frifiam Si Ba/ tauiam,
UBER SECVNDVJ.
tauiatn.pcrqiios magnitumultus exdtatifunt.
Cap. Ã0,
X Ã nbsp;nbsp;nbsp;deinde AuguÃo, circa diem D. Barptolemeo fa^ '
iy/\,cru/in, nouns propheta ioannes Tuifcofcurerius tuba eanit per omnes urn, qt cdicit, ut ad priniarii templi uefti= Coenim pa bulum omnes conueniaM. Eo loco canam /plendidam rex paraucrat, cr omnent populo eonuiuio excipit: rex Cfre=i^ gmacum fuis domefticis mtniftrant : fubfinem ccen£ rex i^ pfe panem azyniiifingulis porrigit,his ucrbis: A.ccipite,co âȎdité, anntmciate ntortein dominé. Regina eadem diccns poeulumporrigebat.Aicj} hac uidelicetratione,ca:nAmdo~ tidni adminiftrabanti qua coena ipfortvtn indicium pctius e~ libidinofi nbsp;nbsp;kuis animi.PeraókL ccena, propbeta Tui^
feofcurerius fuggeftum confcendit, ZSquot; rogat, an uerbo dei nelint obtemperare f Cum affirmèrent omnes : patris, m=i quit,mandatum eft,caelitus mihi pateÃäum, doüores uer- Ooïlóm oi enüttendos e/fezS. qui doilrinam.qute hac in urbe cele-6ratur,itt toto terrarum orbepradicent .^ominatim dein- mutuutut, derecenfet eos,ctâquô qiiemqueproficifci oporteret,de=^ ttumfirattOfnAbrugam fex, Vuarendorptim totidcm, Su-fttum oilo,inter quos ipfe propheta unus erat, Ccesfeldiani totidem. Poftea rex cum iUis ccenat, zyfub nodetn eos dki iÃtfft,^y Ãngulis aurcum numum dat . aureorum, quent ijs in locis qua pacem ab ipÃs oblatam non admittant, re^^: Imquant, teftimoniumfcilicet futuri ipforum interitus. Ht eggt;'eÃi,ad locum fuivm quifque abeunt: uerum ex omni numero unus tantum redijt,reliqui omnes, ut homines feditio-^. fbcapitalifupplicioaffeilifunt.
Nam in urbibus ad quos ueniffènt horribili clamore uo- Quid puJ ciferabantur, PÅnitentiam agite : etcnim fecuris ad radk f/g Vbuî cem lt;(rboris admota efi, Sinpceniteittiam non egeritis -, ne= prjdicaril
H i
A D V E R s V s A N A B A P T.
(juerebaptizatifneritis .funditufoinnesaci mtenKcionent pcribitis. ^^agijlratui itaque diétArum urbinw, eos arripi iubet, cr ad dicendam caufam infcnAtum duci. Ipforum ucro hiecfuit rej^onfîo : Se uocatos eSquot; fosejje dpdtre, utEuangelium ipÃs déférant : idfireci^ plant, baptizari eos oportere, or omnes fortunas in »K' dium conferre : Ãiiautem repudieitt, tum fe aurenm tui^ mum, teÃimonij loco iüis dare, ipfos tnifere animi cr cor^ pore pcrituros eÃe. Addebant etiam,à chrifticr Apo^ fiolorumtemporibns uerbum dei pure nonÃijfetraditaM: nunc autcm duos ueros prophètes exortos cjfe, per quos ueritax mundo reÃituatur, ïoannemLeidenfem regem, no U£ iiierofolyin£,etDauidé Georgia Delphenfem : totident impios etfalfosprophetas eÃe,RonMnü Pontifcé,et Lutbe rü, qui Romano PontiÃce multis partibusÃt peÃilentior.^ tnterrogati in carcere de rebus tJtonAÃerienÃü,docent re^e imgentes copias ex PriÃa, Uollandia, et inferiori Germania expechtre.Simul ac iÃi uenerint, regem proditurti,ut muii dumÃbi fubijciat, nbsp;nbsp;nbsp;omnes impios principes zr rebelles
interficiat, cy paciÃcum iuÃiti£ regnum inÃituat.Concio^ nAtores hi,ut fupra fcripÃmus,c£à funt,neqi alijs'murbi-bus pr£dicarunt.
ifflpoflur» Exhacautein remiferos homines cuminurbe twrna-Anabaptiflis feduólos,conifcereoportebat,h£cnoii ex dei placitofieri. Eiam profcÃi fueraitt, concionatores hos pertotum terrarum orbem pr£dicare oportere,qui tarnen Ãstim in iüis urbibus,quas primo adierunt, c£Ãfunt. Pr£tcrea qui potuit pacificum er iuftum regnum ab A' nAbaptiftis Ãgt;erari,tain crudelibus , oppletis fanguine, Noua occimiitfiitia, libidine nbsp;nbsp;fcortatipne,plenisfraude,dolo or sna
Sioin^entiili^cirtibusf
feröquot;umü°' Eodein tempore aliuspropheta oritur, Henricus HiU tuiim. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uerfum,
LIBER SECVNDVL verfum, homo improbui er uerfutui, hic regi er populo nuntiat eÃe coelitutÃbi lt;t patre pateÃt0ium,tres urbes opu* lentäs cum omnibui ipfarum fortunis, ipjis à deo datai eÃ-fe,[A.mftelredamumyDauentriatn,er Vticfaliam adLip= piain fliimen.Rex nuncio hoc audito,conÃcÃim cum fuis de* libérât, qua rations certis hominibui illuc miÃii ,caiinA= nabaptifmum perducat : ac primum lacobum Campenfein Amflerodamum mittit, quem eim urbis prtneipem effe iu-bet:buiccoimtemadditïoannem Matthiam Middelburgen fem. Him Hoüandiamprofeéli, clam latent apudÃu^fa-Oioiiis homines : interea tatnen multos homines prauii do~ gnutibui inficiunt, baptizaiu, er nodurnos coiiucittui ha-bent. C^in etiam inccndium hoc per uiemoi urbesÃ^argüt.
Leid£,mcnÃr lanuario Ãequentis anniri-}s. multi pro» pter AnabaptiÃmum, er praua atq^ ÃcditioÃa conÃlia, capiâ tali fupplicio affediÃunt.
Subfinemueroannii}j4-. rexin YriÃammittit Ioan-Witt GflenÃem, uirum aÃutum er rei militaris peritü, nam itt bellis antea ordines etiam duihrat. Huie dat magnum au ripondus, quod ex templisÃgt;oliatis habebat, er mandat ut exercitum in FriÃa conÃeribat, MonaÃerium obÃdio-ne liberet. Uaque in FriÃam proÃedus, per certos homines quà m occultiÃime poteÃ, iuÃd exequitur, ac tandem 30. Martij anniti)^.aliquotcenturiasconÃeribit, erBolÃuer= ^mexnobium (.quod uetus MonaÃeriumappellatumÃuit') er monachis eiedis diripit, ac caÃra illic ponit,ut exercitiHM augeat er conÃrmet. Georgius uero Schenkius, quiea tempeflate Friãpr£fcdtuerat,cclcritercolledts copijs ÃcditioÃos obÃdet, acipÃosÃrcnueÃeÃcdeÃcndentes, nonÃne clade oppugnat acc£dit,cxceptis óa.qui Leuardi' amjniÃi,er deinde pro cuiuÃq- merito punitiÃiint.Dux ipÃe loMes GelenÃs è clade euaÃt,er in AmÃelredamum in Hol
H }
ADVERSVS ANABAPT.
lâlidùmlugit, ut iüicnMÃorii alicuiui cUdis author e/Ãt, Ua£lui iüic complures AnAbaptiflas , à tacobo CampenÃjf duâos, illis promittit, fÃleitdorem zy libertat^ i^onafterien/tum euehit, magnifice noutvm rcgnum iuÃi-tii£ 'm terris priedicat. Nam fama Monaflerienjium rfr«»* nuiltorum animos co tempore commoucrat. Cum enim ingens exercitus urbem fi-uftra obÃderet, ac iUi 'm mÃiiuto (gt;crgerent, nbsp;nbsp;ipÃorum libertés er magniÃccntia plus iup
er fupra uerum ualgo celebraretur, mult i certe huiusÃx^ licitatis participes effe, ar ab omnibus debitis culpis li^ berarideÃderabant.Henricus Goetbelitus eratcitûsAm' fielredamenÃs, homo robuÃus er magni nonünis in rc ituquot; litari, hic ab Anabaptiflis ipÃjrum facris initiatur, tniliarisfaélus ïoanni GelenÃs, promiÃis ipÃus illeäus,mul tivmeius conaius promouit. Namuarijsartibus commemorarc longum eÃet,tandem 600 .Anabaptifi^ gregarunt,per ejuos AmÃelredamum occupare, cr wmunt regnum, KonAflerienÃÃmile, facere conAtifunt. Decinti en'mi Mai/ priinores ipforum 'm tedibus Petri Galet congrecâ gati, ex ilUs 'm forum irrumpunt, er crefeente fuorungt;nuâ mero,uigiles part'mt caduitt,partim capiunt. Dx aduerf) ci' ues colle0li,impreÃione 'sn AnAbaptiÃas fa£{A,mlt;de nwllhi* ti,clt;efo conlüle 'mfugamuertuntur, Verum dentio coHeili, auiHis uiribus AnMaptiflas,rurfus 'muadtit,cr cruentoprf lio uidhs (T diÃipatos ctedunt,inter quos etiam GelenÃs ei Goetbelitus oceià funt, lefcobus CampiÃs captus pj pofitti fupplicio affeäus eÃ.
amp; rc * es*if nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pr^terea tumultus ilUs in locis excitatifunt amp;
rachtid te tandem,non abÃ[; bonorum uirorum damno, fedati amp;nbsp;?ni, compoÃti fuitt.Occulti item difeipuli perpetuo fuerunt,ijiii
clam reflitutionem ifraeletici regni expeihbant'. Nam ali^ ^uot annispoflea,Veidie quidam per tormentaconfeÃi funt, TraieHi
LIBER ÃECVND7S. éo
Trrfiârcüi habitare regem AnAb.tptifhrum, nondum guident ^°^onaium,led tanwn deÃgnAtum prmcipem regniifrdeliti lt;^i-Pcnes huiie captum, nö tantu. ingens uaforum aureorum âtrgenteorü numeruf, cjute nuUi artibies nbsp;nbsp;fdcrUegijs co
cr4nt,repertuifiiit,uerti etiam quæddatrocia fcelera, folt;^io px/M dedit. diÃimile uero ^JhDctuidëGeorgiumprohniufmodi rege feuëditaffe; ndin multd mdiora de fepreedicdtiit,
. SiiperiorebiÃoridm ex Lamberto HortenÃo {à lt;juohlt;ec AnXbtpH^ vnlibroTumultuum AMbapt. inclytoÃnAtui,AmÃelred4' fquot;*' wpim infcripto,come}norantur)ideo trlt;tnÃripÃ,utomnes ui malaÃeditibes et cædes exAtMbaptifmo ort£ Ãnt:
^^tiibiii omnib.no difficult er coïligi potefl.nulläfidc haben da effie iplorü hypocrià et blädiloquentix. Kii aîit reb. oditi
'm illis Iods multu creuit: nAm HMgnM or pernici tunuiltibui territi ,ffib'mde arbiträtur AnAbaptifmude
^0 exoriri. çyudmobréuel hoc uno nomineAnAbaptiÃmu duê reprehenÃonc meretur, ijuod Luangelium itaÃetere
fecit, es' cbpluribui pijs ac ChriÃianis necii caufafuit, qui ab AnAbaptifmo alieniÃimi effint, tarnen 'inter AnAbapti
ftäi numtrati.occià Ãuiit.TantämAla ity damnA,lt;Juod dolen dum efl,AnAbaptifinui iüis regionibns dedit.
^omodo Anabaptiftarum rex fuis hominib. wirificeimpofuerit,amp;illis authorfuerit maxima rücalamitatum.'de cxpugnationeMonafterienfis «rbiSjCædepopuli, captiuitate Ãifupplicio regis. Cap. «.
CVm exiguapars AttAbaptifliclt;e tAonAÃerienÃs hiÃoA rite reÃdua Ãt,eam nuc,lt;juemadmodum habtenuifeci, ^uà m breuiffime compleblnr abÃoluam. tüam hartem re-, rumcogmtio nofiro 'mfiituto mtdtumferuit : ^uoniamex
H 4
ADVERSVS ANABAPT.
fcw rebiii latentes AnAba^tijhrum imlioflurie ae doli co^0 fci ey caueri poffitnc.
Ingene fa» MonAjlefijâmterea,etfirexdtqucprophetaampliÃivtA ««itfîum Æ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poüiciti crant, tante tnaior neceÃitM (juoti
die obÃeÃ'os urgebat,prcecipuefiime admodu labor are incipi ebant,Itaq; populus qui natura de fame conquer i nbsp;nbsp;obnuir
murare f^et,tum quoq- concurrit,^ clam délibérât com-prehenderc regë, nbsp;nbsp;obfefforibas tradere, atq^ pace hoc pa
âo redimere. Rcx rtM^cnz re per indiciu cognita, acÃbimC' tuens,érepriefcnticofiliücapit,cr ex omni nuiltitudine de ligitfibi li.quos maxime fideles fibi efÃe putabat, hos duces nominat, gt fingulis fateüites, gt partem aliqua urbis tuen dam attribuit,ut eo magis ipfe in tuto fit: deinde toti mul^ titudini proâ,nittit,fore ut ad Pafcha ab obfidione libereittur fimul G/ inopia.Sperabat enim legatos, quos in Prifiam amp;nbsp;Hollandiam ac alias regiones mifcrat,colleólis copies Gf nuf tu dliquofaóbjobfidionent foluturos efie.'Verum hac jfe de ceptus,ea cognouit,qu£ à nobis fupra comenwrata funt, Gf animueiusualdeperculerunt. hucib. ueroquosdelcgerat, ijs ampliÃima quæque pollicetur, GT obfidione foluta,rerum dominos ac principes ait futuros, er nominAtm toanni Dcn^cro Saxonum imperium poUicctur.crc, llacautem in re denuo apparet fingularis arrogantia huius régis, qui »e guttam quidem diuini ffiritus habuit, alioqui nunquampi^ os principes imperio fuo deturbare conatus ejfet, neque fuâ os itajklide ac turpiter decepiffet.
Rcginat 5 nbsp;nbsp;nbsp;Menfe Februario, cum multi fame morerentur, rç^i'«
uxoresGrreginashabebat) E-' ciditur. Ufa nomine,nonputare fe, inquit ,deumhoc ucUe , utad huncmodumhomines inediaconfumantur.Rexubi rcfci-uit,inforü idä producit, gz una reliquas omnes,ac eäin me dio,et circa ipfam reliquas omnes in genua confidcre iubet, crgla
LIBER SECVNDVS» 6l amp;nbsp;gladio arrepto rex ipfe miferant mulierculctin capite pleât, calce earn pcrcuticns,meretrice}n contumas cent fùiffè ait : relicju£ uxores hoc Ãäo concinutit, Gloria deo inexcelfis. Ex hocfà cio liquidé apparet,regem hune obfua pcccata 4 de o in reprohum fenfum traditum Ã(ij]e.
Cum ueniÃet Pafcha,neq; liberatio uüa apparcret, po= pulo non immerito indigne cr agre idÃrente, rex morbü fîgt;nulat,polifextodiein forum prodit ac refert, fe liber tionein poüicitum elfe,qult;£ fpiritualiter inteüigenda Ãt,fic ipfos liberdtos eÃe ; uifumÃbi inquit cÅlitui à pâtre pdtcÃaumyÃcaÃnocieco inÃdere,?^ totius inultitudinis peccataÃbi deiim impofuiÃc,h£c fe portaÃe er abfiuliÃe, nunc itaq; ipfo! ab omnipeccato liberos eÃe. uuiuÃnodi int pofiuris çr blafÃhemijs miferos homines contentos eÃe op portebat, quicerte ipÃcteci aÃni erant, quibus inÃdcbat demoniacus hie er deÃgt;eratus nebulo, ingens onus fcelcrü er flagitiorum,qucm tarnen nihilominus ipà portabant er adorabant.
^iÃerabile auditu eÃet ,à nunc ex hiflorijs conimemo=: rentur calamitates ey miÃria, Ãmes er reliqua mala qu£ tnÃeri homines in urbe obfeÃi pertulerunt : item fumptue, damna er labores ac moleÃias, quas tulerunt obfeÃbres, quorumomnium cauÃa füitpefliÃra er inÃlix Anabaptif' ÃarumÃeamp;i, dum Ãlfa religionis er fanihmonine Ãgt;ecicea qu£ mundi funt qu£rit.
Quamobrem civmdeo h£c non amplius tolerareuiÃtm eÃet,urbs ipÃtproditione cuiuÃdamqui inpr£ÃdioÃerdt,f^^^^ÃÃà et ad hojks deÃcerat,capta eà nbsp;nbsp;luniÃanno ifjs .plebs, ur ipft capi«
be capta, in ipfo tutmltu miferabiliter c£fa,peri)t. R« ue * ro cim Cnipperdolingo er Crechtingo captas efi, erpofi diuturium ailionem tandem hi tres februario menà anni ignitis Ãrcipibus lacerati er nccati funt. ExtinHi
H J
ADVERSVS AHABAPT.
cMeiifimis iüi^ati funt,^ èfumntii turriD.LdmpertiiH fcmpiterntim monumentumÃij^mà funt. Atq; bic finis efi enrum rerum qu£ ab Anabaptiftis M.uncerano figt;irituoccii patiSjMonaflerij crudeliter ZS' horribiliter geftie fimt.
Chrifliis nó nbsp;nbsp;Priufijuant nero ab bac hifioria ad alia accedamus, pan*
c!irni°eiib nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obitcT de carndU regno Chrifli in bii terris
tjuodipaus in^atiam cr ufiumfimplicium leilorumaddam. QuemaJ rcgniim in niodiwiIAonafterienfes^beneeqnidem fyiKcrc tinneef quxrérr. Anabaptiftlt;e)magnifica qttlt;edam ia^runt, CT mnltif hoe modo impofuerunt.-ita tont olim homines elati,Gr nunc qitoq; nonnuUiJpiritns meteori nbsp;nbsp;nbsp;regq fibi ntagitas et aitt
plas res ante extremum diem poüicentur ; neq-, tarnen un* quam talealiquod Solomonicum imperium naäifiunÃP'fi nanq; hlt;ec uettts carnis nofiree cupiditas,qute nb tantü olirn multis impofitit,uerumetiam nofira quoq; letate periculojt infultat er oppugnat. Etenim circa aduentum Chrifli dni) iud^eifirmiterfibijpfis perfiuaferant,terrenumaliquod öj nugnificum imperium Mefliam ipforum habiturum, qutgt;fl ipfi(Romanis etreliquis Gentibus oppreÃis) mAgttaii:namp;lt;^ riacr honore adminiflrarent. AdhocautemampliÃigt;ttgt;^ prophetarum promiÃionibus abutebantur,quas omnes car naliter er fecundum liter à inteUigebant.Verum ambitto]a h^ec cr arrogant opinio id efitcit, ut ueri regni Chrifli not fièrent participes, er terrenum etiam regnum,qui^ anit^ conceperantfUonaJfiequeretur, Quin er ipfi apo/hliChr fti,initio magnificûm imperia, quod in prtefienti uita fliret, animo conceperunt,er huius caufit muUum inter fie coiden à erunt,quifiia,mipfi)rûprimusfitturus effietinregno Cbri^ fit.Sedomnibusnotumeflquà m indigne banc eorumopi^ nionem dominus tulerit, quà m ferio er grauiter ipjof huiufmodi cogitationibus dehortatus fit. Ciuod fiqutst exaäe cognoflere uoluerit,tegatüaîth,tM io. ac Luc
LIBER SECVNDVS, lt;1
«.wp. Tant aiitem profunde infîta fiiit i» ipforutn animit b£c opinio de terreno regno iÃeÃt£,ut toties ù domino nd^ inoniti, increpati edoéli, tarnen in ultimo eiui difceffù, fum cxlos afcenfurui effet,denuo ab ipfo ^uarerét, an hoc M-i: tempore regnumifraeli reftituere uetiet. Sed dominus eos rurfus à carnalibus cogitationibus auoeans, adpromifio» nemfpirittafaniii ipjos reuocat, quem ipÃs datums effet diePentecofles ,lt;iuo idoneos ÃHurus fît adprxdicandum Euangelium,utperid regnumfuum in mundo infîaurent.
Multa de hoc regno fcribi poffent;(]U£ hic fîtt:guitamëplura defyderat,légat i. Sermonë 4-Dcc4-»cccüÃam* disnoflra. Regnum Chrifti in his terris efi ecclefîa, qu£ ffl cÅtus ZT corpus fîdeliïi fub uno capite Chrifio .Hune au temtitulumregni Chrifli Papa ouoqffîbi uendicauit,eui id foliciusquà m Anahaptiflis haaenus fuccefîit. Rtenimciui i^hnperiwmÃetfî contra apertum uerbwm zr regnum Chri fîi)mfîituit,guodregnum zyquot; ecclefîam Chrifli nomùiat.zj' fe iuxta Pauli uaticinium,eius caput fîcit.At Chrifli eccle^ ». nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*;
fii longe alia efl, nbsp;nbsp;alio modo ab apofhlis inflituta,ciuà tn
b£c Pontificia. ideoq; regnum ipfîus no magisfirmum erit ^tiin Anabaptiflariim.-nam id dominus fcilicet diflipat ZT occidit ffirituorisfuitZ^ breuiaduentufuo abolebit.
QuodautemAMibaptiflxinhaccaufafîbi perfuadent, omnesimpiosabolendos effeante extremum iudicicim,dc tnhisterris flrenoutm Chrifliregnum, cr auretimfecu» ^fîuperius z.cap.s.lib. confùtauimus. Ciu£ adblandam odncfuam opinioneflstbiliendaex Apocalypfî loannisaddu cunt, eanos expofuimus in Sermonibus^uos inApocaty.^ pflm Ioannis inpublicü edidimus. Hoepotius fludeantom^ ms Chrifliani, ut Chriflus ffiritu fuo in ipfîs regnet: neque propria authoritate, prætextu noui regni Chrifli,fuamglo riam çr honores ac potfntidm qutcrant. Uam ut ante hac
ADVERSVS ANABAPT.
femper, ita nutte etiam ambitionis huiufmodi »Mluf eriifi* ttii Gr exitut.QMd à quii legit iWA ratione à deo adimp^^ ritim uocatui e)i,is modeÃe,cr quemadmodum decet,ifgt;iP^ ret, ut eiut imperiü deo honori,ct alijs utile ac falutureÃtâ
Dcabominandis Anabaptiftis.et corum blaf» phemijs,cuin earum confutationc. Cap. ix.
DEcwnoterab gt ultimo loco AtiAbaptiflicic ordmeponainquofdamhorrendos gt abominubi^^ AnAbaptiftiit.Liberi gt lAonAlkrienfes AtubaptiÃe eMgt;^ ipà hoc nomine appeÃari poÃcntÃed hos pcculiariter dbo^ mitiMtdos appeUo, quoniam abominandis gt horribilibtf^ blafÃhemijspriecipud indiibitatee noftr^fidei GT Ãerifyâ^ boU dogmata feribendo gt docendo impugnarunt, CT ribiliter profeiderunt ac inÃmarunt.
Priinumaatem locum 'mterhos mérita Ãio obtincttHi* chael Seruetus KijÃanus Arrago, quem iticlytin feiuttiii GeneuenÃs urbis, poilulatis gt auditis multarü ciuitatufii et eccleÃarum Chrifti iudicij5,ad igncin d.imnauit,propter mauditas gt hombiles bldÃgt;emias,inquibus perfeuerabat-SparÃt Seruetus fuis blajjgt;bemias iam à multis anniip^f uarias regiones,dotlfma/criptis, gt libris in publicuw edi tis:poÃremo tarnen blajÃhemum librum edidit, titulo Rf» ftitiitio ChriÃianifmi, qui iufiius Abolitio Chriftianifinl inferiberetur. Hoc in libro multos errores adiierfus preci* pua dogmata Chriflianlt;efidei euomuit, pra-cipue tarnen Ãn ». dam GT imperÃrutabilem Trmitatem conuitijs profeidit, GT ueram chrifli diuinitatemabnegauit. tJiulta pratereii inaudita do^ata in medium protulit, gt ea impiorum amp;nbsp;'mfidelium dubijsanimis inferuit, gt hiec nuüis ueris argti^ mentis,Herum impudenti audacia,Gr mira ac turpi depra^ uatione faerie fcripturic. in his autem horrendis erroribus Gybldf
LIBER SCVNDVS.
CT blajphemijs contra pniiam Trinitatem diuinSChri /iinaturdm,4 fuis partibus habet ueteres iam olim damna= tos hareticos, Praxeam, Samofateiium, Arrium, amp;nbsp;alios plures: pratereaomnes ludtcos er Turcos, er nofira tetas te complures pr^cipuos Anabaptijlarwm doilores.
Contrabas opimonesÃnguli fideles animos obfirment, Nihil red» 4c nihil audiant aut recipiant quod aduerfatur articulis fi= dcierfyinbolo Chriftiano,quodteftimonijs facrarumlite= artîcuîiâ¢. tarumuetcris ernoui Teftamentitam bene erfoHdecon'» »leipajna«. firmatü eft Confitemur autë admodü exprejfe,unum denn infantla Trtnitate,dicentes: Credo in unum deiim patrem omnipotentem, e^ infilium eius unigenitü domina iiofirii f^fim Chri^um,er in Jfiritum fanëlum.Hanc igiturfidem ftmiterteneamus,neq;audiamus aut recipiamus quiequa quod huic aliquo modo aduerfatur.
Anitas diuinlt;e naturæ an no exprefiis feripturarum te'^ Dtat unn» fiimonijsnititurf Scriptum cnim cH: Dominus deus nofter deus unicus c/i,er prater ipfum noneR alius deus incÅlo Era.40. Heim terra: item, t^onhabebis aliosdeos : dominum deum tMum iimocabis, er HH foliferuies, er ipfiimpra omnibus rebus diliges. H/c kzjichî eft deus tuus er pater, creator et conferuator,qui te animo er corpore feruat.
Sdcraucroer indiuiduaTrinitasannonhac quoqifir^ Dcustd-maferipturarum tefiimonia habetfin lege èrprophetis a= perte Pater,Füius er Spiritus fanëlus nominatur, er tlds tequalis honor er maieflasafcribitur. An nö etiam Gabriel angelus intemeratam uirginem ^tiariam his uerbisalloqui Luc.t. Iwr : Spiritus fanétus fuperuenict in te, er uirtus idtiÃimi inuinbrabit te,er quod ex te nafcetur uocabitur filius dcif Inbaptifino Chrifii audiluruoxpatrisdecaelo,HiceRfi'^ Mitth.j. lias meus diledius, in quo acquiefco : figt;iritus fanëlus in loa«-*« l}gt;ecie columbæfupralefum apparet, Cbriftus ipfebaptiff Manh.18,
ADVERSVS ANABAPT.
tni Ãrmuläpriefcrihem, iubet baptiz^re iit wmine Patrif, Spiritusfandi. Hac firmuU ctm omnes beiptizâ(ii fimus.perfeueremiK in eafide in guain baptizâtti fumus,cr fimplici corde cofiteamur uerum,ieternu/m,uiuum cr om^ nipotentem dcum,in [acra infeparubili Trinitate,Patrein, F ilium, cr Spiritum fandum.
Vn am dcS nbsp;nbsp;nbsp;Oliodfi Seructitni uni cum ïudicis çr Turds te rident
cfle.nô très obijciunt t Qttomodo tres diftindic res unum eÃe pop Ãnt,cum Pater non fit Filius,fed Filiuin inittat,çr Flius mit tatur,aÃumat bunMnamnaturam.c^patiatur, nonauteiit pater,ad quem iüe clamat, Pater,in manus tuas commendo figt;iritum metim : turn ad banc obiedionem fie reÃgt;ondeto: Scripturas certô oÃtndere diflindas perfonas, et opera fait die Trinitatis, bis autem non toüi orfeindi unitatem diub nam,ut tres dij ex uno deo fiant. Cluemadmodum cr pi no in tres foies diuiditur, cum in uno gt eodë foie tres diÃine dæ res inueniuntur, globus ,crluxfine radij, atO; calon nam lux ncij; globus neq; calor efl.neq; calor lux ejt,amp;td men bec tria funtfol unus. His edo contentus, cr fieut des docetfirmitercredito, neq; aures huiufmodiperuerfis cr abominandis bominibus prebeto.Flam nihil aliud quant borrendasblaÃihcmUscontradeum e^rfandum ipfiusuer bum euomunt.
Chriftü n5 obijciuiit pretcrea, Chriftum nominari quidem Filiunt nuturaeÃe:quemadmodum ZT nos nominA^ etiameâflen mur,nonautemnaturafumusfitijdei.VerumhecblaÃbe' funt.Uos enim ex gratia infilios dei adoptamurerno â minAmur,Chriflus uero diferiminis caufa, unicus zr unige nitus,uiuus zr eternus Filius dei nominatur.Deindempia bec Seruetanorum herefis, Zf improbum ac inendax cont loan. ip. mentum,refellitur ludeorum accufatione,qtta chriflum co ram Piloto aceufabant, z^ mortis reum ejfe dicebant fea cunduiH
LIBER SECVNDVJ» 64 turtdttm legem tpforum, eo ijuod feipfum Ãliu dei feciffet^ Lfx d«fÅ neminem morte dainiMt, qui deü ex gratia pà â^ i^^mfuumagnofcit ; ita enim ipà lucLei deumpatrem fuutn tiomitiarunt loan.8.fed eum damnat lex,quifefenaturalem fubflantialemÃliem dei iaiklt: hoc modo Chriflui feipf-JutnÃliumdcinominMit. Sic nanep loänis i,fcribitiir: Pro pfrrw ergo tnagis quterebant eum luda:i trucidare, quia no folumfolui/fetjà bbathü/ed et Patrem fuum dixiffet deum, ^âjnalentfeÃciensdeo. Audiattt qu£fo AnabaptiÃiciSer=: ^â^ta^chri/lum no eodem modo nomimtri Filium dei, quo iiosfilij dei nominamur, quo Mofes Pharaonis deut nominA ^fÃdideoquiadeo Patri tcqualii efi. Quid autemaliud ^fideo aqualem cjfe,quà m teternü, omnipoteiUcm, er fub~ i^»(iaatq; natura deum eÃef
An tKn autem hiec diuinii literii conÃrmata funt f Ftc' [â^loannesrnquit, lnprincipioeratSermoiUc,cT'Sermo »ternun» *Mf fTdtapud deü, eratq; iileSermo dats.Et Sermo Ule, in= 5«it,erat dem.-perfona,! ctiam diflinguit,Scrmo Ule erat a= pud deum,Patrem fcilicet. Sed Uli dicunt, Sermonem hoclo ^0 ^nÃgniÃcare perfonam Ãlij,fed ideam çx conÃlium in deo. V erum hoc exfeipÃs turpiter conÃngunt : nam Ãntim
^o^uneexplicatio fequitur: Et Sermo i^ caro Ãä'Ui efi, cömoratw efi inter nos,^ uidimut gloria eiuf,0'c.Ser perfonam Ãlij deiÃgniÃcat. Prieterea loan.f. dos defua diuinitate locjuitur, aeÃrmii argumentis pro*
^â^Ãfiuerumçr uiuumÃliumdei ejfe. Et loan.8. Priufqua Abraham fieret, egoÃim.Item:Ego nbsp;nbsp;pater unumfumUi. lom.io.
Item: Creditis in deum, crédité nbsp;nbsp;in me. Philippa etiädagt;
tninut ait, Q«imt uiditPhilippe, patrem uidit. Credit ne ^od pater in me efi, er ego inpatrefumt Ad hiec hit uers bit domtnui orat: Pater, ego te gloriÃcaui fuper terram, o® put cofummaui quod dedifii mibi, ut ficeré, N«c i£jï«r gfo
ADVERSVS ANABAPT.
rifica me tu pater apud tcmetipÃtm -, ea ^ria quam habil apudtepriufquambic mundus cxijkret. Qiiid quiefoclalt;â riiu de ChriÃi diuinitate did poffètiCum autein tarn etiideii tia teftbnonia habeamiis, diuinitM Chrifti non efi mdubiti uocanda propter locos aliquot paulo obfcuriorcs, quot obiediones aut rationes qu£ ab hominibus proÃran» turinam fi ucra diu 'mitate non eÃet pr£ditus, non pofÃt no fler feruator eÃe. Qitarc qui h£c in dubium uocant, under. fam fideChriÃianäjiibuertere conantur, ut ueri Mti' i.Ioan.i. chriÃiÃgiendifunt. Itaenim loänesinepiflolafuaÃribit:
Cinis eà medax, nià is qui negat ïefum eÃe ChriÃüi hicÃà AntichriÃus neganspatrëerfiliü. Ciuifquis negatfilud^ »Joan. Æ. ffp patrem quidein habet. Et in fine epiÃohe : Scimus quod filius dei ucnit,cr dedit nobis mentent, ut cognoÃamus qui uerax eÃ,e^ fumiis in uerace illo, id eÃ, infilio eiiu it'' fu Chrifio, hic eà ueriis deus o* uita teterna. Hacpiafni^* plicitate quiuis ChriÃianus contentasÃt, nbsp;nbsp;Ãgiat imp^âtâ
abfurdayCr diabolica potius quam fubtilia figmenta e?quot; Ãt culationes contradeumfilium eins, er uerain fidcni. Qut uero plura teÃimonia diuinitatis ChriÃi habere uoluerit, u le cum in euangelio et epiÃolis Pauliplurima reperiet, tun maximeEom.a.er ÿ.Pbilip.z.Hebr.i.erc. (y inalijs apo flolorum feriptis.
Seruetum Quodà quisÃrte exiÃimat nie impurumncbuloneui baptifimim Smutüw immerito AnabaptiÃis adnumerare,isfdat ipfui» paruuiorö. in fine libri De regcneratione,audaiier admodim et aper'' tefub peculiari titulo (ne fcilicet ledor h£c alioquinon am maducrteret)hiec fcribcre,Edptijmum paruuloru eÃe hor^ rendant abominationem,extinguercÃiritumfandum, ua^ flare eccleÃam dci,turbare ChriÃianant confeÃtonein, ab^ olere renouationem à ChriÃo Ãdam, peÃundare uniucr* fum chriÃi regnunt. PEec idius eftfeiitentia, quam tanteii
liber SECVNDVÃ.
probat.Ex bis autem apparet, ittre neanin ipfum AnAbaptiftis adnumerauerim. Potuijjet certe ,p phetct cr impurtis do^r ejje in nouo iüo tAonAjterienfi re Chrifli et noua tiierofolyma- Sin uero AnAbaptiftis for fScrueti pudeat, non tarnen ipfum pudet AnAbaptifticte do ^lt;^âe,qu£ docet baptifmû parunlorum è diabolo effe. Hon certe difinulis efl Anadjaptiflis,qui ipfi quoq; mAf= huiufntodi çy uehementia uerba ebulliunt, horri lâiiitermtouAnt. (^uidenmSatancumipfîsinferisturpius ft borribiliiu de baptifmo fcribere potui^ent^Elos certe ba ptipno noflros liberos no Satan£ et iüius regno afcribiinus ftddicimusfed uni Deo 'm facra Trinitate,Patri,Filio,cy ^ptfituifanéh, regno grati£ ac morti Chrifti, qua redê pttfumus^ex dus mandato afcribimus cr addicimus,ut non tmnus quant adulti ad deum pertineant, çy grati£ iUius fint participcs.âçr 'm ea uolûtatefumus.ipfos cü ad iuftaætatent pffltciierità nfide zy- agnitione Chrifli,'m dus dodrinA,fub fins nonune,Qr ad dusgloriam, atq; ad ipforumfalutem 'm ffclefiadd inflituere educare.
Contra MekliiohsHofmanniabominandos
«rores. Cap. ij.
CEcMndiM locus inter AbominAndos AnAbaptiflis iu~ MeieJiîo» fcdit M.elchïori Hofinanno. iîunc ipfius difdpuli ia'^ üotmiau».
(hban^tque exiflintAbantejfe magnum idumprophctam ftapojhlum, qui ante magnum die dominife 'm Germania t^fldqripatefadurus effet.çy ipfe demuuerum EuangetiS pradicaturus. Htc »Mgna. fuit pars HonAflcrienfis regni, quad dddefecutii efl,çy admiritda deinde de fepradicabat. Ndm Argentinà uenit, cr publicam dijfutationë cum eccle fiarum miniflris petifl.Itaq; Ãnodus it. \unij,anno ijj x. co« uocata eR.çr multis cum eo adü exfacris Uteris, errôgt; res dusfolide refutati funt, Cum uero doceri fe non paterc-
{
A D V E R s V s A N A B A P T(
fur, amp;nbsp;cederenoRet.m career cm conieélui eft, in mirandof uiÃones,propheti(is zrÃornmaÃmulauit ùit,lt;}U£ tarnen omnia fum inÃAr euanucrunt, nbsp;nbsp;ipfe in ci«'
cereobijt.
Hofmannî* nbsp;nbsp;ArticuH lîofnMniù,quorû in clij}gt;utatione erroris conni^
(tosmiu. dm edÃifuerunt. Parmlorum baptiÃnum ex diabolo
». ne^ ulliChriflianofcrëdum. Sermonem deiceterüno aÃu^ z. pÃjÃe carnem ex Maria uirgine,fedipÃtm elÃe carnéfaëlugt;
Ãt eô proceÃit.ut libéré diceret, MaledidApt caro Mariit-3 ⢠Salutë in noÃrii uiribm poÃtam eÃe arbitrabatur. C^uodft 4- â/«(î accepta gratia denuo uoluntarie peccar et, hune nani
dâceps in gratia recipi, Atep hiec dogmata reuera abontim da funt,cjult;e tainë iüeÃripturK ornarc tueri conabatur: uerû (ut fupra memini) à miniÃris Argentinëfis eccleÃe er rorii conuidiu eÃ-iquod etià Adn diÃutationis docét, lt;1^^
1. foJ«« anno in publicum édita funt. nbsp;nbsp;nbsp;De baptifmoÃuo lo
coferibemm.
«iaffumpS Scriptumeejuidem eÃ,Sermo illecarofadm ed, uerimi «(Te ex Ma« ttort ideo Sermo ipfe ex fe caro fadm ed,ut Hofinannuf do^ ûi uirgine. cet,fed Ut Paul.interpretatur Heb. t.Filius deiaÃumpÃt
men Abrah£,0uemadmodü CT' in Euangelio fcribitur,côce-ptum eÃe ex Ãiritu fando,et natü ex Maria uirgine. Ita nd ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gue docent faerte literie Luc.t,et Z, nbsp;nbsp;nos in articulisfdei
noÃrte cöfitemur. PnetereamultaexpreÃateÃimoniaÃ-â crarïi liter aru docët,dominZ tefum eÃe uerüfiliü Maria uir ginis,ex cius corpore or fanguine ueru hominë natum eÃe-Ge,j.et 11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãmen mulieris,e:^ fernen Abraha, ttyÃlius Daut
dis atij; Abrahami nominAtur,natus ex lübis Dauidis : nepe guod ex Maria uirgine, qua Dauidis et AbrahamiÃlia erat Luc.i. nbsp;nbsp;natus eÃ:ucluti Matth .et Luc.docent. Fiominatur enmÃu
Maith.i. (lit^uentrisMarilt;e:cr angelusperÃieueait, Concipiesia utero, or paries filiü:ct denuo, Ll^od in ea conceptü eÃ,ex Ãirit»
LIBER SE C V ND V S. 66
^iritufdnéh efl.Et PMl.PoftquâuenttplenütemptiS,emi-fit deiK filium fuum fiadum ex mullere: et alibi clariut. For nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;**
tMfierui fumpta,Ãmilis homimbut efl:fa£iU'S,Gr habitu coin pertM lit homo.Plura in Paulo legStur adHeb.z.crad Ro. 'â cap. Quin cr beatus ïoamws apojklus iâoUm de Hofman nç,Niemnonitis, zir alijs hii Ãmilibits hlt;èreticii,quiuerita= tëcorporis Chrifti negant,nosprtemonuit his uerbis: Multi pfiudoprophetai exierunt in muitdü. Per hoc cognofeite Ãi ritiim deiiomnis jfiiritus qui confitetur lefum Chriflü in car tK ueuiÃe.ex deo e/l.At quicunq; jfiiritus non confitetur le-fum Chriftû in carné uenilfe,is ex deo non eft, fed hic eil Ãgt;t fdus Antichrifii,ctc. Corruüt autem hoc loco uetercs ac no ^ValcntinianijCt Marcionitlt;e,et prlt;efcrtimfeéhltoresMë=: ttenis Simonis, aduerfus quem uiri do£h et fideles Chrifti mi
ioannesà Lafco, cr Martinus Micronius, tçiordcent ^cifia minifter,publice fcripferunt.
Tncpis autem GT intolerandaimpuri nebulonis blajfihe Marfa b«/ Wfrffft, carrù fanélæ Gf mtemerat£ uirginis Marilt;e fitaledicit. Nrfm blt;tc diabolic a blajfihemia ctiam fanéîd lefu licribus^nu» chrifti donüni noftri caro contumelia afiicitur.Chriftus eil
henedidu Marilt;e,quod omnes fideles benedicit et fan ctificat : ac ipfa uirgo à jfiritu prieparata cr fandü hoc tgt;pits fandificata eft, ut ipfa pura g^ intemerata uirgo ma^ nens Grfandn, pareret fandum deifilium dominü noftrunt lefum chriftu abfq; peccato Gf omni macula. Idea enim ab «ngelo didü eft.spiritus fandus fuperueniet in tCyGr uirtu^i Altiftimi inumbrabit te. Et Elizabetha plenaffiiritu faitdo, aitiBeiwdiëfy, tu inter mulieres,Gr benedidtis frudus tien-tfis tui. Quin et bcata uirgo Maria,Ex hoc enim, inquit,be atà mdicent omnes £tates.Ciuamobrc pcrjficuum cjl Sa~ tunà inHofinannOjGr omnib.qui illiaffinttuntur Anabapd tnaledicere et execrari laudabüein, beataet intemerata iw
l i
A D V E R s V s A N A B A P r.
gmem Mariam. Ic/fo^ non wimerito d nu inter AbotnitMi-dos AnAbaptifliSâ numeratur.
Saïutem nô Aperte uero Euangelio aduerpitur, nbsp;nbsp;ChriÃH atc^; eiuf
^noftr°i$ âtbolet tioÃnaiinidognM,Salutö in libero arbitrio (7 tibu«. unUifcuiuf(j^uiri:nspofitaefJe.Ãgt;uidenialiudpoffilt;mus(tM peccare et nos ipfos perdere.^ Salus nojlra i Chrijb et ipp^^^ gratia poÃta eft:is, à nobisÃtuÃgt;iritu gratuité largitur, et nos ueraÃde illuftrat.falute tn ipjb âpleétiinur et fidiiamur, QjiodÃj^iritü etÃdönondat,in mortemanemus Itae^inÃt( Rom.s. poÃta ejt m noflra uolütate aut curÃu,Ãed in gratia et miÃen cordia dei.Vnde et dominus irnjuit: Sine nunihilpotcflis.Et 1. Cor. j. Pd«/. Q«o(/ idoneiÃimus,id ex dco efl:näex nobis ipÃs idoneiÃuinus,ne ad cogitandü iluidë,honü nêpe çr iuÃu,«'' dum adÃaciendü. Cluamobrecü uircs humane crltberutn arbitriü ita laudatur nbsp;nbsp;predicatur.ac ÃÃalus in noflris iiÃ
ribus poÃta eÃÃet,Euangeliü euertitur,cr Pelagiush£rctiââ 1. Cor. 4. eus iäolm damnatus ab inÃeris reuocatur. Paulus nos nihil Phiiip.i. ôe habere mquit ^uod non acccperimus,çy deu operari in noâ^ bisÃdem,^^ uelleat^;faccre.Dolt;!lrina hec inhonorégra-tie Cf redemptionis ChriÃi in eccleÃa conÃcruanda eÃ, amp;nbsp;iüa cfue uiribus cf merito noflro Ãalute tribuit,eauenda cÃ.
Homtnibiis EretereanonnegamiisPaul Hcb.ö.et to.cap.Ãribere, riccc3t^omÃerinonpoÃÃe,ut quiÃcmelÃuerint iUumtnatià prolabatur, condoniri denuo rcnouentur per reÃpiÃcentiä: itë ijs oui ultra pec-' cauerint,non ultra ,p pcccatis reliqua eÃÃe hoÃia. Verum ,p labi cr ultra peccare dicuntur,quipenitus à gratia dei rece dunt,necp amplius umcü Chrifli Ãacrificiu pro unico csquot; ue^ ro expiatorioÃtcriÃcio agnofcüt.Nam quitales Ãunt er pe^^ Ãeueräc,hi nunq gratia adipiÃeüturtid enim reifciüt et conte nüt,p quod folü ad gratia dei peruëitur,hoc eÃ.ChriÃü eint qûcgrati.ïquâfidepercipimus. Qjtod à ex fÃirjtus inÃin-du homines gratiä tiö/Ãernät,Ãed appetat, eäcoÃequuntur, quotieÃ
LIBER SECVNDV S, 67
^uoticfcuitqâ peccauerint gratia expctieriitt feu ad Chri Ãü confugerint, C redimu/i enim retniÃtoue peccatorü:et hic P^eiarttculiii nu!li ne^; tepori neq; numero peccatorum a» P^gtur,fed libere ^pponitur. Credentib. enim er agenti-
I nbsp;nbsp;PW pcciutentid ianua falutis omiti tëpore aper ta eji. Oratio
»^in (jiioij; dominicä, non tantü femel atq^ iterü, fed omni të porc noftne uit^ orainut. Petimui aüthac oratione,ut remit tantur nobit débita Ãue peccata noÃra:lt;juod certc dominai ^o luÃijfct petcre à nollet dare.Et dominai uniuerfaliter a-enite ad me omnes c}ui labor at is er onerati eflis,et ego ^^âjMedabouobis.Etloan.Ehecfcribouobis,utnepcccctii. ^odà ejuis peccarit, (notate quod ait,à quis peccarit ) ad â^ocatühabemiti,erc.Petrus tanta luce prlt;edit!isÃiit, ut do âPÃdiceret carné er fanguinöipà non reuelajfeÃde
VH ueräet à Patre ipà datä^fe, et nihilominus cü lapfus ^jÃt eâ dominu abnegaÃet et abiuraÃet,gratia mpetranit: Lucx «. ct dominus ipfusn fuijpÃus exemplo fratres confolari iuÃit. i^tq; hiec eft Euangelica do{trinA,non aüt HoÃnanniaut A' ^apti/brü fuæfacHonis, aut Ãouatianorü hlt;ercticorum, qui iam olim eadein diabolo authore docueritt. tqätalis ipfo rum doélrinOi homines ad dejÃerationemadigit,
PoflrcmoeöprogreÃuseÃHofinannui, ut docuerit conlt;â quot;5 tra omnes jcripturas et uera pde,Cbrtltum umus tantu, non Mtmie, fed (/«dr« naturarü effe. Alij nomine quidë er numero duos na= nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5
turäs conÃtentur, diuinâ er hunianä, reipfa Eutycheti ue= eÃi.
I nbsp;nbsp;kn'bifrffico affentiuntur, qui in ChriÃo poaglorificatio=
nem unam tantum naturam eÃe docuit . Ita iüi quoq; inidta dicunt crÃgt;eculantur,quomigt;do poà gloriÃcationein nulla, creatuyÃt in ChriÃo, fed humanitas clarificata in diuinant natura tranÃerit. Sed haepium acÃmplicë ChriÃianZ non turbët, fedÃmpliciter teneat quod feriptura et ipÃt Ãdes da fet.nempe, dominü noflrum lefum ChriÃü ueruin Deum et
I J
ADVERSVS A N A B A P T.
hominë ejjc in una infeperabili perfotncÃc tamen,ut tMittrit twn confunäantur,äut infe trnnfmutcntur,fcd ^ult;£libet »!lt;( netit, ut non abjbrbeatur or euanefcat aut ceÃet. Chrifii^ fnim in leternû Deoj ft homo »Mnct. Vtrancj; naturitCbfi' Ãi Dauid difertè exprimit,dü eumÃlitvmÃuü nominAt.tüM fecundit carné filiuf ipÃus efl,fecundum diuinitate ucro dominus.Et ita locü hunc PÃalmi no,ChriÃuf tpfe interpretit S(i,7'tt?.fur Katth.zz.Qr D.Paul.Rom.z.Prophcta ctiäEfaitU uir^ gineconcepturäinquit, etparituräftlium:(luibiM uerbif tX primitur humauA natura ChriÃi:nomcn aut dus fore imiM nuel,hoc efl,deus nobifcü : quoddiuina natura £^uediferte Maîh nbsp;nbsp;nbsp;cxprimit. Kicheits aut propheta ChriÃü att nafciturum Bf
Lhc.1^ ' tblehcm£,cregteÃwmdusforeab£terno:quorühocdedi
uina,altern de hümana Chrifli natura mtelligitur. Plurä ff flimonia adducere poffem.fed h£c fuffidunt. Nam ex hts qut uis cerncre poteR^duas in Chriflo diftindas naturiS,in rade perfona ifeparabilL,ac quodfecundü diuinitate £ternus, in mortalii,omntpotës et infinitus eÃ: fecundu humaiM natura tempons initiumhabet,mortalis,inÃrmusacftnituseÃ.
ho° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;refurrcdionc uero à mortuis qt gloriÃcatione Chrt
niincra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no defijt effe homo.nei^ humanü corpus depofuit uel dei
ec uerB cor ÃcauitÃed ueru humanum corpus feruauit or feruat,cr fi-fipruare ho^nts ädhuc nominatur,fed mortalitatc et infirtnitaté omne depofuit,cr corpori dcditimmorta[itaté,gloriaamp;'p9 tentiam. Pr£tcrea Patres euidenter feripturarü teflimonifs demonÃrarüt,ueritatö corporis Chrifli clariflcatione ipÃns non aboleri aut toüi, etiamà corpus glorificatum jfirituak corpus nominetur.Ciuiduero euidentius afferripotefl, qua quod à refurredione dominus ipfe uerîiflitem corpus et usu nerum etià uefligia difeipulis demonflrauit,ciim ipfuntflin tum eÃe putarent,Qr addidit:Spiritus carné or ofla nonha ^et,Ãcut me habere cemitis; et T homa mittere manus w la
lâîber secvndvî, 68 tusfuûpermijît. Uë cjuodbreuipojl uero corporefuo coelös confcenditjCr in code ucnturns eftad iitdicandwifi uiuos ey Philip.j. iKflrtwoj,©â po^Iori/îcdtocorpori mortalianojird corpo=. ââ¢'rhers.4. fdconformid faciet.Nos dût refurreüionët non Ãgt;irituf,fed no/k^e cdrnis credimitt. Hiipij omncs dcquiefcdt, neq; fe db huiufmodi adniirabilibns f^eciildtoribiK çy EnthuÃdftii^, in nefcio qnd^ fubtilitates inducipdtidntur,qui!li neq; i[à 'mtel lisant,neq^ dlijspoÃiitt trddere.
Eu ÃUt quo trtiferi tdndë homines ,pgreÃi Ãunt:quod Ãcili^ cet chriflû dominum exinumunt ey dnüttunt.t^dm dû qui^ di eorun diuinitdtc,alij hununi nAturdm negdnt,?y nöntd âidgloriÃcdtione uÃq- dgnoÃcuntÃed ei deinde quoq; dmit ^'*gt;tt,quidquieÃoinChriJkrciiquumÃbiferi(dntfNihil.Sed fââec funt iufla prcemid eorum qui plus mdlis Ãuis cogitdtioni qudtnfidei ?y Ãmplicitdti fcrjpturdrum dcquieÃcüt, dt' i'ie nwltäs drduds res perfcrutdÃe uideri uolunt,
Aducrfus DauidemGeorgiutn amp;nbsp;Libertinos, stqjipforiim abominandos çrrores. Cap. 14.
ABomiJMttdos omnes AndbdptifldsÃiperdt bldÃihemus töeDlt;/Kid Georgius, que tertio loco hl hdcdbomindn Sdç bu dâifei.âhconflituo. ttidmex htfÅlici Anchbaptifmo or tus eÃ, fphcmi«. quodfuperiusin tlionAflerieà hiflorid dninuduertipotuit: fdi enim Dduidé Georgium fuo loini Eeidenà coiunxerunt,
,p uero dcÃnguldri prophetd celebrdruiit.ClUddüt Ãdii-^us udtes hic Anthbdptiflnrû prophetd Dduid Georgius Ãte gt;'it,quiefo dttenäite.Td d Sdtdnd, deceptus ey totus obfeffîis Ãit,ut ipÃum non puduerit publice fcribere ey dicer e,oinne do^inühdéknus d deoper iüoÃem,ChriÃü, prophetds ey dpo/klos trdditd GT pdteÃildm,imperÃc{ld ey dd cofequen dum fdlutem mutile e/Jè,fudm uero doilrinaperfeildin eÃe dduerdfdlutem.Sefe ipfum, inqud,Dduidcm Georgium, ue
A D V E R s V s A N A B A P T.
rum ChriÃum or !ÃeÃiScÃÃc,dtlcäum filiü dei, non ex c^r ne,fed ex j^iritu nAtH,in guë ^iritm ploie e/pifui fit. Se do tntvm \frdelii,eyueros filios Leui, uni cum uero tdbernAcn io reparaturum-Pofiremo fe iüum efie quipeccatd codonet, out referuet cr iudicaturuf fit extreme die,e:irc. Apagc Sd* tan,gui adeo impudcnter ZT turpiter teipfiim extrcmii temporibu^ cëjpiciendüexhibes.Cite perdatte drus, dui^ aut iüi,gui his abominandismendacijs çr blaÃthcmijs eredi derunt,an aliguid Simoni Kago,gui fefe deü gloriabatur,ait Sarracenis atg; TurcisipforumKachometü exprobarepo teruntf duim autë miferi homines, ejquot; nuUiuspreci)fue^^ rinc inaufiiicati HliKonAfterienfes Amtbaptiftoâ.ucl bine ap paret, guodaufifucruntpro fingularipropheta celebrate hominctam abomimtbiliter bla^hemüfiupotius incarrM-tumSatana. Prudusprcetereafingularis Anabapifitul^^' pfo cernitur,gué deus conj^icicndum nobis exhibet fit forte refiîpificamus et Andbaptijmum omnis malt fonte Dauidis Gcorgij hifloriaydoéirirut illius,uita et obitiis,fopfi riori anno Bafilelt;e in publicum édita, çy omnibus nota ejt: guare ea de re non necefife efl plura ficribere.
Libtrtiai, nbsp;nbsp;cywrto loco poft hune Libertinos fb,tuifnus,guoru erro
res libre edito dammutit loannnes Caluinus,fidelifiMtlt;'t clefitlt;e Geneuëfisminijler.Hideopeccatum adforibüt,guoi
!⢠hominibus imputandum erat,çr aiunt,P)eüfieci(fie acoperi turn efifie peccatum Caini, Sauli, tudæ çyquot; alioru impiorttntgt; guomâficriptum efi, Deü operari omnia in omnibus: indura)^
X. fie Pharoné,exciecafiè ïudieos, Gentes tradidifie in reprobit fienfium,fialfis Chrifiianisfiub Antichrifiloimnùfiififo ejjt^ât'quot; J, ciam erroris. Refiurreéhonem guogue carnis negant:gitlt;tt^ 4. guidam etiam AnAbaptiftnrumnimisfipiritualcinfieceruiu, t, GT alij ex aduerfiofiuas ofonionèsfiecutinimis crafiè naliter de refiurreâione locuti fiunt : perMe ac'fi tm
LIBER SECVNDVS, lt;9 trmätus, ebrius pocuîum, e^ulo autem farcimenuel co* üiingtiüiniinmMii tenens 4 mortuis refurreäurus ejjet. Sunt aiuem hi error es uetuftiplus quim ante fexcentos tiimasabeccleÃariMn miniftrisdainnAticr refùtati ex fa' tris Uteris, qnos turbulenti iüi homines denuo in qult;tftione Meant,ad tnrbaildos fideles,^c.
Scripturadocetfimpliciter eSâ perÃgt;icue ctinóiain hoc^âquot;'â °'** mundo diuina prouidentia nbsp;nbsp;procuratione confifiere, con u'dinn^^
firuarizTgubernari. Deus cnim infua natura conficruat betnuc. CT5«6fr«£(t omnes res à (econditas. folem, lunam, fiellas, *⢠omnia elementa,^^ funäas res créâtm ,figeilabiles er ofieétabiles : er quoniain hominis caufa creatæ funt, Ulis profua uoluntate utitur ueladfalutemerconferuationê, Mladpaenam er interitum hominum. Nam manififium eà eonfiteri hoc oportet, imo quotidiana experientia do* oet,Deum uti bonis er ntalis angelis, ac eos mittere ad exe ^MndamÃam uoluntate inter homines : datetiamcomo^ MS oquot; incömodas atq; infirugifiras tempeilates, cÅlos lt;e» ^eosficit,ç^ terram/irream; htec enim non uiribus er in* rlt;^xu planetarum fiunt, quamuis etia bis utitur deus : nec^ ii^mcreatq-fitrtuito accedunt,ut Gentesopinantur. Morf poq^ IQ- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;beüum in manu deipofita
junt. ipfi indices er uindices excitât, quipopulü fuum tue* lt;(ntur er Uberent. Senacheribum etiam er Nabuchodono* jorem deus per prophettts fieruos fuos nominat, quippe quo ^â^minifieriopcccatapopulipuniret. t/i.ulta in hanefen ^^^l^minlegc,'prophetis, er PÃlmis prteÃrtiin,legütur.
^Mid enim mquit, in te domineÃeraui. T« d«« meus es, pcüu, h; âââquot;pordwcrf in manibus tuis pofita funt. Verbum eins con
IW,in deo Jfier,aui,non timebo quid Ãciat mihi caro. ^â^ationes meat numerailitponis lachrymds meas in utre ifotnonne in Ubro tuo funtfDomineprobafii ine, er eogno
I $
ADVERSVS ANABAPTi
uifli me: T« cognofcis feÃionem meain, cr furrciÃionen meam, intelligis cogitationem meain longe ante. Seniitam nuam çr accubitum tneum c'mgii:ey omnibuf uijs meis aà fueuifli Quia necdttm cfl ferme in lingua mea, ecce dom«i tu nefti totum ififum. Formai ea nbsp;nbsp;nbsp;antea cr deinde Ãcio,
ex tenes manum tuam fuper me.ey'c. idem docuit filins uidis Chriftuf dominus in Euangelio : Sine me,inciuit, nibU ^^^â^â ^'â^'potefiis.Nepilum cjuidemalbum autnigrum ficerepote^
ftis. Qiiisautemexuobisfoüicitecogitandojpolc^appo' nereadftaturamfuamcubitum unum^ isie timueritis uobts db his qui trucidant corpus,anà mam autem non po/Jitnt tru cidare:fed timete potiiM eum,qui poteH cr animam CX pus perdere ingebenna. Fionneduo pajferculi ajfirio ùe^ neunt,ex unus ex eis non cadet humiÃne pâtre ueflrof W igiturtimueritis, multis pafferculis prafatis uos.VeÃriuf ro etiam eapilli capitis omnes numeratifunt.
omnk nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deus,qui fuaprouidentia ex procio'a»
gubeinet.'â omnia regit er conferuà t, in operibus prouidetiti^ fuceordinem exdiferimen feruat, excreaturisfuispi'out Ãierint.utitur ex iufta ex fandla fua uotuntate,tum adgrii^ tiam,tumadiramexequcndam. Hoc autem ÃfcrintenCX ordinemjfcdlarenos oportet, quemadmedü bac infaerti literis proponuntur, neq^ omnia tur banda funt, ern3qnâ^ Peccatum^ bomints funt deo,er qu£ dei homini attribuenda funt.
quot;° primo lapfu non quidem abfque priefeientia det, propria tarnen culpa,in peccata incidit.et totus corruptUf, malus atq; uitiofus eÃ, ideoó; peccat, ex quotiefeunq^ ptlt;^* cat ex fuo,hoc eft,fua uitioÃtate ex deprauata natura pe^* cat,ex ita peccatum ipÃus eÃ, et manet:Satan uero tentait do,inÃgt;irando, inÃiüando, illiciendo, ex incitando caufaiH dat, ex auxilium præbet, ut peccatum ab homine perÃeia^^ tur.Hoc autemhominis opus,peccatünempe, ueluticaint ciedenb
lieer SECVNDVL 70 «lifïK.Srf«/! {)erfecutionem,ïud£ proditionem amp;nbsp;fiirttmi, deo non e^ab homme imptitnndu/m, quaà deuf non hof iHfl pfCMfuw hominis operetur.Homo enim ipfe peccätivnt operntur, idq^ ex proprio quod ù corrupts or htereditaria MiioÃtiite habet. Etfi dutem deus opus ct'perfondm impio
( id quod Libertmi uehementer urgent dd confirmaniâ dtim abominandii fuu/m erroron) Ãub prouideittia fud com^ pleilitiir,^^ illi^ pro fdnfbt fud uoluntate utitur,tdmen hie peccdtwm non tollit dbhomine nbsp;nbsp;deo imputât: non e=
tiain excufat opus dut perfonAm hominis, quippe qui h£c non re/jieilu diumte uoluntatis ,fed contra detim Ãcerunt, propria malitia nbsp;nbsp;nbsp;cupiditate mflmóbuq; diaboli:do=
t:et hoc luda proditoris exemplum, quod in Eudngelio ex^ ipÃus diaboli. i^am quanuis deus in rerumgubernA tâone diabolo utitur, tarnen is non excufatur,neq; ipÃus ma lum ac turpe opus,dei eà opus ,fed eR^ nominAtur opus Jetane. tüÃi: jÃiritum mendacem contra Achabum (quë iurepunire decreuerat)ut per prophetas Ãios feduce^* ^^tur:nihilominus uero deusipfa ueritas efl,mendaciaodio habet, er prophetas non iubet mentirùfatan dUtem menti» ^nr,^ exÃuo prophetds decipit : propheta uero mentiun» ^â^â'txpatremenddcif. Deus tdmen interea tpÃ) utitur ut ^drnifice abfq- uUa Ãilt;e Ãtnihtdtis contaminattone, ita ut fa idiia çr eorum qui feduHi funt malitia non excufetur.
Cdufehuic deferuit Chriflifententid,qu£extdt ïoan.S. ^pâSatdn Ãit homicida à principio, cr m ueritate non per ne pccc»ti. Jutit,nAm non eû ueritas in eo:quotiefcunq; loquitur men» ddciwm,cx fefe loquitur,quia mendax eji, ey- mendac'q pagt; ^^f-Nominat dutem pdtrem,duthorem et originem,quem» ndinodumetiam Gen.f. Hucetiam Ã^e^ldnt uerba laeobi, hcohii n Ãw itafcribit: V nufquifq^ tentdtur, dum à propria cupidi» ^lt;deabflrdhitur zj inejcdtur, Demde cupiditas pofleaquH
ADVERSVS A N A B A P T.
eoncepit, parit peccatum: peccatum ucro peradlumproÿg nit mortem. Idem ejuoq; de origine peccati Paulus docet, quipeccatu/mab kdamo in totumgenus humanumderiua^ Rom.f. tum docet bis uerbis : Sicutper unum hominem peccatum in mundum introijt,acper peccatum mors:cr ita in oinnes homines mors tranfijt, in quo omnes peccauerunt. idem quoq; his uerbis docet loannes apojiolus etiangelifia: Omne quod eft in mundo, cupiditas carnis, çy libido oculo rum, cr Ãijius uit£,non efl: ex Pâtre, fed ex mndo cft, Q£l committit peccatum,ex diabolo eji: quoniâiam inde à prin cipio diabolus peccat. Ad hoc patejùélus efl:filius dci.ut dif foliMt opera diaboli. Exhisfidelibus apcrtum efl, peccatü quod hominis proprie efl, deo non effe imputandum, idea quod cundlagubernat, et creaturis pro fuo arbitrio utitur. Kominibiis autem peccata ipforum cr mteritus imputari debent.-quemadmodum cr certô in feipfo unufquifqi expeâ riturhocfuumopuseffe,quod cr omnes pij flceruntqid peccata/uadeplorarunt. Deusutiq; peccata prohibes : cr iuMit,nolens iniquitatem tues.Pfal. i- Puifi^ peccata, nonutluumopus,fcd utnoflrum comiflinn coni tra ipfîus uoluntatem,ucrbum cr pr^ceptum-
Quomodo nbsp;nbsp;Cumautë facrte literee dicunt,Deum indurafle cor Phlt;i^
Moncm'in- ^âit)nis,çr alijs fimiUbus locutionibus(,quales fupra à tiber «lutarit. nbsp;nbsp;t'inis adduiiie funt')utuntur,ex ipÃs facris Uteris inquircn^
3.. dum efl quomodo deus induret çy exc£cet, cy quo fenfu di catur deus mala operari, an homo ex fua mala natura nou operetur, çy omnis operatio peccati deo imputari poflit. Dicimus itaq; diferte deum dixiffe. Ego 'tndurabo cor Pha^ raonis,ut non dimittat populum: (y eodem modo h£c uer^_ baà PauloadducunturKom.9. cap. no autë hoc loco coflci tur,nonetiam ipfumPharaonemfuitm corex 'mfitaethi^ reditaria uitioÃtate deprauaffe: aut ideo quod deus cor i«= durauit,
LIBER SECVNDVS. 71
diuinam cjquot; hununam indurationem eiufdemgene ^^cJfc.Exodi enim ^.cap. fcribitur, Pharaonem iiojeoquot; f^aronc uocato,dixijJe:Peccdui etùm nüc: dominus iuflus,
cr populus meus impij.Sed pauio poft fctjuitur : Vi dens Mtcm Pharao quod ccftajftt pluuia er gratido,çr to= ffdrua,addidit peccare, indurauit cor fuum ftruorti fxorum.-ç;^ hoc modo Pharaonis corretentum fuit /tcdi= nitteretfilios l/rael.Exhisautcm maniftftc apparetPha= taonis indur ationë ex ipfiuspraua natura or tain cffe, qua fpfcpeccauit,cr pcccatum fuum libéré conftjfus eft.Q^od nutem dcus dicùur cor eins indur affe, id ftcit ut omnium re f^nigubernator,ç;riuftus iudex hominum, abfq;fuaculpi( Ct' uitio.Dcus enim indurat, nonnouum peccatum zx ««« durationem ( quippe qua ante ex lapfu er peccato in hos »dne eft)inferendo,fed fö quod hareditariam duritiam ho= »liniimiioncinollitaHttollitjCridiufto iudicio eriHi^in pceitam. ltaq;induratiodeinon eH inftiiratio er operatio peccatiftmilis uitiofis hominum operationibui, fed potius equum iuftiÃimi iudicis iudicium er pecna pcccati,
Eadem ratio eft excacationis ludaorü, traditionis tium in reprobum fenfum, efftcacice erroris quam deus fis Chriflianis er Antichrifto immifit- Nurn de ludais quos j. Efaias 6.cap,à deoexcacandos effc dixit, idempropheta fic loquitur:Surdi audite, et caci intendite uifum ad tiidcn^ dum.Quiscacus nift feruusmeusâlerc.Paulusttero, ftobteilum eftEuangeliumnoftrum, qs quipcreuntobte= äum eft:in quibus deus huius f eculi (hoc eft diabolus) cxc£ cauit mentes infidclium. Et in eandem fententiam hac alibi de Gcntibiisftribit: Gentes uerfantur in uanitate métis fu£: Epher. . cogitatioaein habentes obfeuratam, er abalicnata 4 uita dei, propter ignorantiam qu£ eft in ipfls,propter cæcitaté cordis ipforum. Et denuo alibi de Gentibus jeribit : Deus feRoat.t.
A D V E R s V s A N A B A P r.
îHw nMmfè[kLuit:ipf! uero i{uivm Jeum cogn{gt;uerint,eu»i nà ut deu/inglorificarunt, neque gratiäs egerunt, fed Mni Ãih fuitt in rdtiocinAtionibu^ fuii, çx obtenebratum eH defipi^ ens cor eorum.-qudtnobrem ftiiltifÃâtfunt,cy' traditiidco «-» reprobum fcnfum. DeÃlfis autem Chriflicinis fub î.Their.î. cijfiflo idpjjt apofhltts fîc fcribit t Antichrifiiaduenttuerit ex efficacitdtefatan£,ctvm omnipotentidjCrfjgnis acpro^^ digijs mendacibiK, çr ctim oinni fraude miufiiti£, in ijs pcreunt : pro eo quod atnorem ueritatis non receperunt ut falui fièrent.Propterea igitur mittet illis dem efiicacitattnt deceptions,ut credant mendacio: utdamnenturomnesqtU non crediderunt ueritatified acquierunt 'm 'miuftitia-
Ex bw autë tefÃmon'ijs non dijficulter 'mteüigi pote^^ modo,ratione ac orime dem homines mduret,exciecet, det 'm reprobumfenfum,?:^ efficacitatem erroris innùttat. terum quidam hæc omnia uno uerbo 'mterpretantur,(^ duâ ptrmiuiteunt,Deum has res qu£ fibi et uerbo fuo aduerfentur, pee* mittere : quod ucrum efl, modo ne talem permiÃiom^â* bis imagmemur,qu£ deum à gubernaculis reratn amotsut) Cr otiofivinfiLciat, e^fatan£ acpeccato omnein pegt;tep^ concedat.tJam nifi in hac permiÃione dem guberndtioue rerum fibi referuaret, peccatii coerceret,diabolu ieëh copefceret cr repri)Wrt, certepernicies CSâ latim feuiret ct rueret quam hununumgenm fieee po^-Deus mala nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;potentia mdlum 'm bonum,ey' perniciofafieââââ^
conucnît. n£ confilia ad gloriam nbsp;nbsp;falutem fuorum eleôlorum
ucrtit: cr tnala qu£ iüis mmittit,ipfiorum bone ipÃs tit. Vnde etiam fanbh mala opera, qu£ fcilicet ipfis nw^e rant, deo afcribunt,et mediaper qu£ malumcôntifi'umej gt;nbsp;in quibm peccatum cr iniquitas erat,Ãlentio pr£tereui^â ïdquedclarifiime 'm duobmfîngularibm dciminijlei^J^ boGrlofephocernipotefi. lobmenim à Sab£is
LIBERSECVNDVS. 7I tó fatan^e mjiMuf^oliitui,amiÃK Uberif, zrferuis ocj-(ifis,nonMtdiabolü Mt Chald£os hacftciJJe/cdtDomitms lob i. (inquit)dcdit,dominui abftulit. l^on quod dtaboà ofiuf, zy (^haldieorum rapinas cr c£dcs deo imputaret: nam uitioÃe reuera nMl£ ailiones, diaboli hominum pro-' pria r^ebant: fed quoniam fciebat deunt non tollere nw* tiumirebui gubemAndU, zx damnum quod i Chald£is, malimt quod à !^alo Ulo acceperat,impedire er auertec potuijfe: uidebat autë deum id non jiciÃe,fedpermifîffe fierùquod tarnen eerto Jlatuebat 4 deo fioi m bonum, er probationer» ÃHunt effe:h£c itaq; eum fciret, deo totü ne» Z^iiumzromnefuumdiimnum afcribit propter ittftaeiui S'^beniationem, er propter bonum, ae ait, Dominus dédit, dominus abjiulit. lofephus uerofi-atres fuos côfolabatur,ne (ââiÃirentur quod ip/iim m Aegyptum uendidiffent, er 'm» l^tfe 4 deo prami^m e/Je, ut iUis res necejfarias in ea re Sâonepr£pararet,er ipfo^ m uita conferuaret,itaqi fe non â¢^b ipfis,fed à deo iüue miÃbm ej]ë. ^on autem hac oratio» lofephus peccata fratrum fuorurn extenuataut deoitn^ P»tat;fed illa fuo loco relinquit, er propter bonam deigu» b^gt;Mionem,qui malum in bonum conuertit,ait : Non 4 uo b^gt;ledà deohucpr£mifriisfum. Et idem dar ius inter pre» Gea-so. iatur his uerbistVos cogitaftis de me malum, fed deus uer» titiHud in bonfrut freer et peut corà m cernitis,er feruaret ^gnuw populum. Hane refronfronem fujfrcere arbitror ubominando frrori Libertinorum, quipeccata impie ab ho minibus 'tn deum transfrrunt, er Uli imfritant. Nam ex hac fxpofitione er coUattone fcripturarum, cuiuis apparct, deo omnem honorem,nobis autem peccatum er ignominia deberi,quemadmodum Daniel ^.cap.loquitur.
^ueruntiam olim Pauli apo/kli atate improbi homines, Derefunei quorum alqrcfurrcdionem mortuorum in uniuerfumne^
ADVERSVS ANABAPT.
g!trunt,quosPaului grauiter or ÃrtifereonÃtduit, t.Co* rmch.ii.cap.itd utnonopmfit longiore dij^utatione: alif ucro fierunt qui refurreAionein iainefie dicebäitt: contrahosPaulut z.Tim.z. cap. Qui uerofubtilemquttn^ dam er/piritualem refurreélionem confinguntabfqiCitr^i pe,lt;i ucteribus (nam iam olim apud ueteres quoq; hic error agitatus Ãit)folide cöfiitati Ãint, præfcrtim 4 Tertulliano, er lt;i Ã. Hieronymo in libro quem firipfit ad Pammachiiti» contra errores loannif aierofolymitani : nos quoq; debit recopiofefiripfimus libro iz,commencariorum mEuin^t lium Niatthici.
Kefurre« Atonem in Biotnento (uturam.
Stuitte uero ipforum cogitationes, quibusfibi eon/ingiit milites armatos à mortuis refurrciiuros, nullam ueriÃini^ litudinemautoccafionemexÃcripturis h.tb£t. Paulusenim fimplicitcr nos tranfinutandos inquit, id^ confijiim ey momento,tempore extreme tube, eye. z.Corintb.^i.G' â⢠Thef. 4. Hrfzïcfimplicitatem pij teneant, er confiteantur carnis reÃ(rreäionem,quemadmodü infymbolo fidei congt; tinetur, er uitam eternam : Libert'mos aute er omnes qui refurreéitonem in dubium uocaiK,fiigiant. f^am itbi bet 0^ pinio inmentibusradices agit,nullam efjè mortuortmrej furreäionemiibi nulla eft fides, neq; quiequam boni fterari aut expedlar i pote ft à tarn abominandis hominibut.
Contra abominandos en orei eorum qui ar/ bitranturdxmones lt;3^ omnes impjos poftremo faluandos efle,amp; uetus Teftamentum reqeiunt.
Oiabolum amp;omnes impias tangt;
Cap. i;.
EX Abominandorum AriAbaptiflaru numero adhueal^ fuperfunt,quiarbitrantur deum poftremo poft iudicili oâ^ftiâ*^f^ip^^âurum.Nam ipfum non pofte in eternu ira* fei. Pr eter ca feculi out eternitatis nomen nS femper per* ,, petuicatem,fed quandocu diuturnitatemJignifieare. Itaque tondel»
LIBER SECVNDVS. 75
altcjuando omnes impiosuni cum diaboliifalujLn-«ose/Jè .Hlt;ec horrenäa do£lrmd,quie nullti argumentii niti
ad nihil aliudfacit ncc aliimi 'm fine diuulgatur, guà nt ^plantandäturfjcm impiamuitam. Quaenimratione latancertior de nobis efie poÃit nos 'm ipfius potefate fiirct ^Mmfi hue deucniainus, ut nö ampUiK metuenda putemus ^ittnAfupplicia. Puit cjuidê hoc dogfnaetiä apuduetereSf femper enim diabolus fibifimilis efifad uerbo dei repudia-
ejli'm lucem autein reuocatum efl: à loanne Denkio,uL 1'0 alioqui doéhjfcd ejui columuA ZT princeps efict Anabar tgt;dÃiciefelt;;i£,quihuncAnAbaplifinifruillum edidit.Atta* »âfiiDenkius ante obitum refipuit,zr hunc atq^cieteros er f es,inter quos Anabapt^mû quoq^, dammmit et reuocauit. i^am cum 3afileä uenifiet,multum diu^ egit zr dijÃutauit «w lorfhf Ofcofrfmpdrfio, miniftro tum temporis Bafilien fisecclefi£,ab hoc dei beneficio conuerfus efi; magno enint ipfius labore fi^udio tandem effvüü efi, ut Denkius res uocaret dogmata,et uitam emendaret,poenitentiam agens, qui breuipofipie 'm uerafide obijt.
tAulta zr magna, ubiqs 'm facris Uteris de ampliÃima er Qaomodo ^perfirutabili dei mifiricordia Ãcribuntur. Dauid enim urumquot;!«! inquit, Kifericors clemens efi dominus, longus ira, er « mi nultusmifericordia. Non m fieculumcontendit, neq^ ina^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fit.
ffrn(w«ir(t/«f«r,ppî,toj. Hiccautem omnia dicuntur de ** conditione er fintu hominum in prtefenti uita, non de Ulis quiiammortui, er in alia uita Ãunt. Quandiu mpriefenti uitafumus,gratiamdeipofiiimus adipifeiuera poenitentia ex Ãde: fi aut ein abÃuera poenitentia ex hac uita migra= mus,zrdei bonitate abufi fiimus,eamq; eötempfimus, tum nihil reliquum efi quà m lt;eternü exitium. Hoc enim Paulus Rom.i.' docet : nam mquit, eos qui copiam benignitatis,toleranti£ Zr lenitatis dei contemnunt,ne^ agnofeunt Ãe dei benigni~
».Thef.i,
ADVERSVS ANABAPT. tittcâdpÅnitentiitm muititri^recondere Ãbi noniram täii' tum,fcdthefaurum irie dci^td pÅnAincX uindiélMprO' priam.EtadTheffà loniccnfes itaquim apertiÃimeferibd' Donünus ultionem inftiget i/i gui non nouerunt dectm, ne^ duÃcultam EuMgelio domini nojlri !efu Chrifli,çiui pceiHf* pendent teterno exitio, cor am Ãeie domini er potente ip* Ãut gloria.
Aeternum non diutur« 115,fed perpetuum Glt; gnificat.
a
Kon decet dutë miÃeros mort ales uerba domini fiio modo interpretari,co modo quofe Ãrendo exifliment: into omnino non cönenit nos dei indicia arguere, aut ea corrtttd pere,Qradnoflrumfenfumdetortjuere. Etfi enimittorni* tatis autÃeculi nomen panels aliquot locis pro diuturnitidt Itfurpatur, non tarnen fequitur id eodemfenfu in iuiieio at^ accipiendumejje, prieÃertimcumfcripturie expreÃe doce» ant, ieternam dammuionem non tantum diuturnäÃre,Ãd perpetuo er Ãemper duraturam. Etuulgo h£cbenedijeÃ^ââ nuntur cum dicitur, teternü quide diuturnum eÃe, fed dtà turnum non efÃe æternum: poÃfent autem multa teflinto'i' adduci ex feripturis de perpétua damnationeetpot/MiÃ'* nos panels erimus contenti, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Danielis tz.Ãc feribitur'j Et multi qui dormittnt in uere terris euigilabunt,alq ad leternam uita, alij tid nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
loinf.
ignominiain er contemptum. Qjei autem popidnm iujttti docnerunt, fklgebunt quaÃÃellce inÃeculü er in teterntnn-Cluodanteprophetadixcrat iLcolam) ieternum,iddeitt dicit(Leolam uaed^mfeculum er In eeternum,hoc efl,P^^ petuö abfq; Ãne. Ita enim interprétés tranÃulerunt dotiodnieternum er ultra. Alij, In Ãculum er tttuin.E{ieronymui,ln perpétuas leternitates. Septuag^â^gt; dsTèiv(vwaK.à ii-ri,ïn£ternutn er ampliustquid auteeÃlt amplius abfq^Ãne Eadem interpretationeChrifintm^' uangelioufusefi,cnmait:CiuiinmonnmeutiiÃnt,
LIBER S EC VNDV S, ^4
Jjûcf f» Ãlij hominis: prodibttnt, qui bona Ãcerunt,in re= l^ârredionem uitie:qui uero tMla egerunt, in refurreilionè
[èu condemnAtionis. En dominus non tantum inquit ^^farcéluros ad iudicium feu condemnationê(iudicij cnim ionien etiarn condemnationemÃgn:Ãcat:')fedinrefurre~ ' ^ioitem cödemnationis, uidehcet ut in codcmnationeper^ P^tuà maneant, ncq; confumi poÃint. Refurreólione enbtt 'i^^'ceciderant zx euanuerant,iie^ amplius extabant, res ^âO'antur z;- conÃcriiantuf.
^Ãi£ 66.dominlis inquit,Vermis eorum non morietut*, i^nis eorum non extinguetur. Verba hlt;£c dilucida Ãunt ⢠^indubitat£ fidci.t^on inquit,düi ardebunt,Ãed, iÿiis co» ^â^â'^nonextinguctur. C^umdominum interpretem habe^
qui in Euangelio Marei fecüdo aitÃatius eÃe mincuni Mitüp: ^^S'^Ãdbtnregntvm caelorum, quà m duos pedes habeittent ptoijci ingchenndm,in ignem inextinguibilem: tibi uermii '^orum non obit,z:r ignis non extinguiturf Quid qu£Ão cLt ^âuspoÃet dicifiJamà ignis non extinguitur, tum ignis Ãi=i i^riÃculi non tantum diuturnus eÃ, qui tarnen aliquem fi^ ^gt;n habcatÃcdperpetuus qui nunquam ardere dcÃnet, ZT
qui in ipfofunt torquere, ludicium igitur amp;fententM ^brifli ex ipÃif^ ucrbis hoc modo bene 'mtelïigimus de fup= ^âeio £Ãrm,quod nunquam Ãniatur, quando diäurus cÃ,
4 me malediéli in ignem ietcrnum,qHi paratus cfl Matt-tf. diabolo zr angelis eius.Quare Chriflidoitrinam, zx con» jepionem omniumfanóhru, quifemper unAnimter orÃtn piieitereonfiÃiÃunt, eÃà aternAin Ãoelicitatcmfidelium,et ^iertiAÃuppiicia cr condcmnAtionem mÃdelium ,firmiter amp;nbsp;immote tcneamus.-Ãudeamus ctiam er oremus deum ar Jitibusprecibus,ne£ternonoflrocxitio experiamur con . oemnAtionem er Ãupplicium tcternum atq; perpetuü eÃe.
Sexto ultimo loco inter Abominandos AnabaptiÃai
IC »
ADVERSVS A N A Ã A P Tgt;
Bctiptor« f05 jhiuimuf,c[ui uctus tefk^ïwntum reijciitift, quiteÃinw* ftïmëriw niaqu£exSloadducuntur addecliranda er coufirnMdit ieflje. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chrifliauiefidei, autuderrores ÃlfudogUMt^
re(ütatida,non redpiunt, er aiunt, Teftumeutum uetia iJt* rogatum eÃe,quad Pauluidoceat Heir. 8. îAofent item btt' bere tedam er uelatam freiem. Puit autem peflilens hie er ror etiam ueterum hteretieorum,ut 4 Tertulliano traditur. t^eq; animuduertunt miferi homines ,fefr dum uetus teÃi* meneum reijeiunt, nihil ex nouo referMre,fed id fmul citm ueterireqeere.î^amiüaquæ innouo teftamennto propOââ nuntur,eonfrrnMntur teftimonijs ueteris teftamenti. fi dodrinA ueteris teframenti nullius eft uuthoritatis, etiunt noui nihili erit, quippe quod reiedis er ineffreueibus tejliâ monijs comprobatur» Nemo prteterea nouum teflAmtntimt abfq^ Ãeriptii ueteris tcfiAmentiintelligerepoterit.Piumid de dlqs tdceam ,primum caput l/latthiei totumexueteri tefiamentodefumptii efl. Sepofitoigitur ueteri teÃumento tanquam inutili,quomodo quiefo uel unicum hoc caput ex* adeintelligipoteritf
uecerisâuf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Heir .8 .cx kremiicÃu potius dei uerbis,Ãe
ftameniinS ratiocinutur:Duwnouum dieit,antiquauit prius.'porro abrogatam q^od dntiquatur er fene(cit,prope eft ut eudneftat. Difter nendiedutemhoelocofuneceremonite er ftriptur^e uete* ris teftamenti.Scripturie cnim manent, er perpetuo utuer bum dei Ãtam duthoritatem feruant, dcftdcm merentur, neq^ unquam dntiquantur aut dbrogantur: ceremonie auté dntiqudtlt;e funt er dbrogdt£. Ac mdniftftum eft Paulum erleremidmnonloqui dcftdcris Uteris,Ãed de faeerdotio Aaronis,de tabernaculo er frer is uaÃs, de facrificijs er lijs rittbus ueteris tcftumenti.Leganturenim 8. err eap-epi/klie,er freile hoc quod dixi dppdrebit. Scriptures auté ueteris teftamentifuo loco er dignitate manere, er w» eccle ftjsau*
liber SECVNDVÃ,
fijs iiuthoritatcm habcrcyZ^ publice debere legi, nunc coin probabo tefiiinonijs euangclij,amp; doilrina. atq; exempla apoflvlorum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â *
Cbrifl:u^,quod negari nonpoteft,fequefter eà et doüor itoui tejlanieiKi, hic autein in Eu.-tngelio ubiq^ nos ad Icgem ^P^'ophetMremittit ,quagt;nobrem ipforwrn doólrinAnon fà abrogata,fed authoritatcm retinet, nbsp;nbsp;nbsp;in ccclc/ia præ^^
dicari debet. LuciC 16. diuiti apud inÃros petenti, utfratres )â*^âtinortuomoneaiMur,necripà ueiiiant in locum cru' â^ââtw.reÃondctur: Habeiit Niofem acprophettis, audiant ^o!-Si fAofcm nbsp;nbsp;prophetas non audtunt, nequeà quis ex Dominus
^,^iâ^i^ÃfcitatitsÃierit,credeiH.DcindeLucte4.cumdo' quot;quot;âââ.âL ^^nusmfynAgogam tiazurethiaddocendumueniffet, da= 'à mamp; pro» ffl tlîi liber EfaiiC prophete, quem non abiecit, dicens, p'ââas. teÃamenti tempus nunc ejjè,idcoq; Ãe nolle ueteris tegt;
J â^nuntiltbros^edpotiusacceptumlibrumaperit, crpar=t öi.capitis récitât,cr interpretatur,çr ex hoc prophc ^â^^uangelium populo prédicat. Similiter cumpoÃrefurgt; ^^^ionemimortuis EnMuntem cuduobus difcipulisiret, P^unam ad eos concionem d refurreâione fua ex ueteri te-» hmento habuit. Ita ndnq; fcribitur: Turn ipfe dixit ad eos: amentes zr tardi corde ad credendum omnibus qua: locu Luc* X4. âPWpropheta: none hec oportuit ChriÃum pati, CT »«= f'oire ingloriam fuam^ Et exorfus dMofeçr omnibus pro P^i^gt;interpretabatur Ulis in omnibus fcripturis qua de fe J^iptd erant. tHeminem autem arbitroritd inexercitatum và inÃaeris Uteris, çr igndru rerum ChriÃi,qui dicat hac ^^idetusteÃamentum no pertincre: quia uero ChriÃus.qui ^âun a mortuis refurrexerat,do{lrind aque ut ante extAoÃe ^P^^pbetis defumpÃt,neceÃe eà hinc confequi, dottrina hrifliÃu Euangelium doceri ex lege ey prophetis, et id^ ftrco eorumfcripta cxtare, authoritatem hdbere, er reels
K j
ÃDVERSVS ANABAPT.
frfri debere in ecclefia,ut ex iüii Ãlfd dogn^ta confîdeniKgt;'gt; çr ChriftiaiMcon^rmentur explicentnr. tJain ineoii^ C£ipiteLuc£ paulopoÃfeguitur: Dixit^dominui difcipHâz Us,ilifum:(ertnones cjuoi locutui fum ad uos,cwin adhuc e) fern nobifcim ; quod fcilicet oportcret impleri omnia fcripta^^ in lege Mops, ey prophetic, Pfabnb,de Tuneaperuiteorum mentent, Minteïligmnt feriptura!. LUCiO :!,4.
ApoRoü Qdibi ZX beatut Petrus apopolui Chripianos reinidi^ |n xdicarût ctd fcripturdt ucterii teftatnëti:nAm cum dixijjct, nos à do^ ftainnno,« PuangcUcam e:^ dpoftolicam doélrinam aeeepijp, itd îios ad idâ dit : Habemus enimfirmiÃimum fermonem prophetariiw-' t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^diejà citis quod attendatis, uelid lucernlt;£^plendéti f»
' obfcuro locoyufqucdum dies iducefeat, ce lucifer exogt;'iatuf incordibustieflris. Quibus uerbisaperte tefiatur, fideles redle Ãcere, quod attendant fier ip tés prophetarumteSoDn-«lt;U h£c lumen, no tenebras:lumen inquam,quod plendeat in obfcuro loco ,imcgt; quod luceat ufquedutn dies illueefeot-Exprophetis enim caufam falutis cr Chriftum doinimM difeimus ,quinon tantum luciÃr,fed ipfe fol iuÃiM cfi-S-'it'' emplum prteterea Petri habemus,qui die Penteeofles aece^' ffitritu fanâo, cum iam in uniuerfum in nouo tefiainen^ to concionaretur, concionem tarnen fuam ex ueteri teÃd^ mmto defumppt,zyâ cÃfirmauit. Legatur enim a.eap. A^-Qjtodp etuis dicat beec in ludteorumgratiam Ãdla epe, qui adhuc à lege er prophetis pendebant, er à feriptis ue^ teris teÃamentijhuic obijeiemui Philippi exenmluin, Aethiopem hominem Gentilem ex . capite Ejaiie ad fide Chriftianam conucrtit,cr baptizauit. Extat autem hifio' fia htec in Ailis apoflolorum. Si autem dixerint aliqui Aflt; thiopem huncprofelytumfùiffètnihilominus tarnen uerum nanebit ipfum in Chrifliana Ãde inflitutiem, ey Euangelà ex Efaia
liber SECVNDVS. 76
W Efailiprophetii cdoâitm elfe. Ã\uid âutem dicent de Pau â0 Gentiumapoftolo,gi{i ad Romanos fcribit, feà deo uo- Rom.ï, ejje ad pr£dicandiim lS.nangelium,quod ante promis
Jeratper PropbetasÃios infcripturis fanélis f Ã^nidautent (larius dicipotell,quà m quod idem apoftolus coram Agrip pt rege çj- peflo praÃde, fidei fuiC rationë redditurus,aiti Miumentum à deo nadus, perÃiti in hune ufque dicm, ieflificans turn paruis, tum magnis, neq; quicquam dicens extra ea qua Mofes or prophète prlt;cdixerunt futur a effè. ^i^peanChriftuseffet pajfurus,an primusex refurre^ ^nonemortuortvm effet lucein annunciaturus huic populo
Gentibus. ais uerbis Paulus uniuerfamfuam do^rinam eoniplellitur,Qr earn ffripturts firmat, et ex ficripturis de* l'wptameffè tefhtur.-ac Euangelium fuum, quod Gentibus ptedicauit, non aliud effe quà m doitrinam M.ofîs izx pto'-pnetarü. tdeoô; Timotheum cr fub eins nomine omnes pios eeclefiie mini/tros hortatur,utlcripturis adha;reaiît,cr eos populo Chrifliano in Chrifiifidepr(edicent, z.Timoth.j. et 4âcap.
'i^ontrahecopponitur,nofrufiraMoffm, cumde mon' ledeffendiffet adpopulum tlraeliticumyficiem ueloobte'â ^tmhabuiffeffgnificatîienim fùiffè, Mofiem unà ciem pro ciesueiat» pbetis Chrifli aduentu fùiffe tegendwm er abolendum. Sed nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
fetipturarumperitihanc interpretationem aUegoriam maxime cum multa euideiuia teftimoma,qult;e hacknus addux'mus.huic interpretationi aduerfentur, zx peffertim cum Paulus longe tneliorem afferat his uerbis: üaq- obduruerunt mentes ifraelitarum : namufiq^addiem i Cot.t-hodiernu/m[ idem uelamen m leiiione ueteris tejtamenti m ^tnonrete(limt,quodperChriftMn toüitur. Sed in hune upq; diem quum legitur Kofes,uelamen cordi eorum impo= fitumeli.Poflquamautem conuerfi fùerint ad dominum^
K 4
ADVBRSVS ANABAPr.
toUetur ueUmcn. Hlt;ec ejl uera mterpretdtio iüiia ucUmi^ nis,ijuo nobis Mofes er prophetic non penitus abfcondun^ turner ex ecclefiA Chrijïi tolluntur, fed ludieorum ciecititi reprafencdtur, dc docetnr Chriflum erfidem in Chrifium ueldniendufèrre,erfdnum inteUeólum MoÃs er feripturii rum confirre,dc ipfds utiles er fdlutdres nobis Ãcere.
Nouum ie» Ad hunc dutem mteüeéium iuudmur fcriptis noui teÃd^ dîHntJr ⢠gt;^nti,eudngelifidrum er dpoftolorum,ciu£ueldmendufc'' pretationé runt.Ndmedqu£intAofeleguntur defdcerdotibus erfquot; veteris, nbsp;nbsp;crificijs, obfcurd nobis funt fed cum ex Eudngelicd er Pâ^'^
liiiddoélrind, pr£fertim dd Hebr£os, didicimus Chriflui» noflrum fdcerdotem er fdcrificium effect urn ueldmeii toUii: tur, er cernimus, er in fdcrificijs difcimus mortem dc fup^ plicium Chrifti.cjuomodo inquam liber dti, er ipÃus jangui iw dpeccdtis expidtipmuStldeo^i ex N.ofe er prlt;^betis ebrifttim quoq; er redemptionë noflrd docere poljùmusgt; permânere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dutcm er perÃfiit hdc rdtïone in ChriftidUd ec^
in«cclefia. cleÃdnontdntum feripturd noui tefldmenti,uerumetiäigt;t ueteris:er ex ipfd fideles peterc poffunt argumentd er td-tiones dd Herum fidem explicdnddin er coiÃrmdnddin, er dd jilfddogmdtdrefiitdn^. At^i hunc ufum uetus feriptu^ rd in ecclefid hdbuit,db ipÃs ufChrifti teporibus. Qudm' â obrem Andbdptifidrum errorem , gui ueteris teftdmenti feriptd reijeiunt, ut dboinindbilem er bldjfheinum in uer-bum deijdgnofcdmus er fitgidmus.
Flures AnAbdptiftdrumfeckts hoc loco comemordrepof fem,uerum bis lt;ju£ enumerdt£ funt contentus ero, er fiquot; cundum librtmi, ejui dlioqui in muius uolumenqudin mibigrdtum fuerit, excrcuit,finidm,er idtn deinceps dd Cenerdles Andbd-ptiftds reuertdr.
Aduer*
77
ADVERSVS ANABA»
P T I s T A î LIBER III.
An ecclcfîa Anabaptiftica fît ucra 8^ deo acce p(aeccler]3,quemadmodumipfiia(Hant:uelqua« ' lis alioqui fit ecclefia ca quam ipfi habent.Cap.i.
PRinw libro huitu operii aducrfm Andbaptifi^^capite oikuiOjComnKmorauiîi. dogmata communis?^ gene tur Gene« i'alii Anoibaptiftdrum do{lrinte,quibiM etiam ipjorum inÃi= fata Grnwres comprehe/tduMur.-pollidtui autem fum eo lo jogm»«? ^0, nw enumerate qt confutatis peculiaribta ciuibufdam fc ^nabaptiftnrum, denuo rediturum ad ilia communia ^«dbaptijtirum dogmata,ac ipfa,deo adiuuante,examind=i fKiquot;«»!.©- ueris teÃimonijs diuini uerbi confutaturu.duain ^brem dcinceps, de o adiutore,Jjngula eorum dogmata fepa ^^timaggrediar,?^ id quambreuiÃime poteroabfoluam. p - - .
Pnm« ipÃrü dogma eft,quod feipfos unicam ueraCbrifti g,âquot;de aà ecckfîà , deo accepta,profitentur cr iudicant, et docét,eos nabaptiftt ~ 1^iltiipÃ)rüecclef!amperAnabaptifmiireceptiftint,nÃde ere uîlam communionem habere cum Euangelicis aut uUii ** ^uftecclefijs. Duie autemfunt huiiu dogi^is partes inter h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;connexe. Qttarumprimah£ceft, Rna-
^^ptiÃieam folam efteueramet deoacceptam eccleftam: omnesdeberchac ccclefia contentas
vftifieq; uUarn cum alijs ecclefifs communionem habere, ne Euangclicis quidem. Etfi uero confutatione confequen dogmatum hoc quoq; explicatur et folide confutatur, amen utres imlius cognoftatur, qutedahoc loco fubiugam,
^ttod faltem in primo ipforum dogmate Anabapti * P^)reuecernitur)omniafuadi{kl,,confilia cy' ftda,,hucdi cutâquot;opii
R i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft fchifma»
ÃDVERSVS ANABAPT.
riguni,ut feparationem cr fchifmAfitci.int:ne)npe ttt nesduellitnt aut fraudulcnter à bducant ab ordinArijsfuii :c clefijs paftoribiis, quo catM ecclcfiajUcos no aâttpliiifà ' ' nbsp;nbsp;nbsp;deant/acrdi condones non audiant d fià s pa/kribus,neq; i»
iüis coctibus preccs fuas deo per Cbriflum ojfcrant ZT adorent, ac facramenta in fuis ecclcfijs ZT' fdt pajbribtit tionperdpiant^non eleemoÃmAm pauperibiis conferant,i^ queuUis alijs honeftis conuentibus mterfint. QJio autem p dliuspoÃint efÃccrc,Ãgt;lendidc loqiuintur, ecclcfijs er ipP rum miniftris borribikter conuitiaiitur,Gr iUis odium quo» poffunt maximum conflant. Qjiid cnim atrocius de nobis,et quad minus ferendumÃt,dici poteft, qudm nos no cjfe dei et CbrijH eccleÃam Æ interim tarnen c£ci er indurati hottunef non uidentÃc conuitiari deo eiusq; injHtutis.erÃbigraueP dei iram conciliare,dum eccleÃas lacérant,er facros ccetut j. Keg- »Ã. diÃipaitt.Hieroboamo ttanq; Ãmiles funt,qui ipfe quoq; pO' pulum à facris cÅtibus ab/iraxit, zx boc Ãdo dcum irritd^ uit,ita ut er ipfe deinceps per omne tempus letatis fu£ nid-lafruereturprojÃeritate,er fuos quoq; perderet.
Anabapti, Qjtis cnim uere,^^ deo teÃe,de noftris ccclefijs (ÃM o' u neeeÃiw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chrifli caute funt) aliter pr£dicare poteÃ,quant in u
te ct contra I nuHos alienos deos adorari, nullam peregrinam religioââ^
gt;t^tn tiiftitutameffe,qu£cumuerbodeipug^tiVerbuwdet mfnia'eria t^ttmi audimus,de poenitentiafeu emendatione uit£,amp;' inÃituMc. miÃionepeccatorum in nomine Chrifli : deüpatrem folum-
modo in Chrifli nomine inuocamus : facrantemis non alitef utimur,quà m utà domino funt tradita : beneflcëtidnoflrant erga pauperes in Chrifli nomine declaramus.Omnia autent publice coram deo,n5 in angulis, peragimus : deum publice coram omnibus celebramus; id quodfequenti capite ettiden tins declarabiinus.CXu£naim ergo res Anabaptiflas abfler-ret^ An tales non funt Chriflian£ eccleãf duamobreiu Anabaptiâ
LIBER TERTIVlt; nbsp;nbsp;78
hts merito contentas effe oportebdt, nbsp;nbsp;nbsp;inÃi
tuerc nouM eccleÃdi gt itiiniftros,?^ hoc modo dijjenfioties ft intentes turbds excitare. î^S itbi nulla eft idololatria,ftd tlotli-iaa fana facris Uteris conformis,uera adoratio dei,re=â ftcramentorü ufustibi turpe et ingcs peccatü eft,fî quit ffipiivmftparet,zr alios eodem adducat,^^ diffènfiotùs ata ^tie deftShonis participes facial.
Qi^ndoquidemuero AnAbaptift£ futis ecclefîiU otnni- Anabaptu alijs anteponunt, obiter cr quafî 'm tranfîtu 'mdicabo, qitalesnà reuera fiitt ipforum ecclefice, ut ifti qui à nobis ad cfie lieras Jp/oî deficiunt,perjficue corà m uideant quà m bene fuis rc= husconfulant, quà m iujbtfit ipforum defecho. Primum fooidotirinA'm Attabaptifticis eccleftjs non eft pur a zr fa Ooamp;tia», hda,conftiKicns Euangelio zr apoftolorumdoilr'm£. t^ani ^âingelica zï apojhlica dotlrina,humlt;tnas uires dcprimit, ^0 nos natura peccatores Zf perditos ejfe ofte/idit: uiciftim ttetogratiam zs^ nûfericordiain dei fummopere célébrât,et docet, nos iuftificari et faluari folaftdc per Chriftû,nonper Ugem aut opéra zr mérita noftra. Ex aducrfo Anabaptiftia et dofhres de his pr£cipuis dogtnAtibus,qu£ omnis bonifun danuiuunt funt,nihil dicunt,aut faltem paucis att'mgunt:ur ^entaüt tantum humana opera,itaut pleriq^ exiftiment ,/ê P^^nitentia zr proprüs operibus iuftificari zr faluari. Ont nibus autem notum eft,quid de hac dodrina Paulus pronun tiet^quimacriter ipfam 'tmpugnet.Quonia autem 'm fchif= ptect». fgt;Mtefunt zr permanent, neq; m catholica ecclefîa deum 'm nocant,preces utiq; eorum non funt iuft£.Baptifmû facrum Sawamct» datum à domno,utfit initiale (ut ita dicam)fce^isfignivm omnibus his qui funt 'mfaedere, teffaram fu£ priuat£ÃSli9 ms et confid£ fandimom£ faciunt.Cocnam domini, qu£ eft comuMnis commemoratio mortis Chrifti, zrgratiarum a= mofipfi reftrmgüt,et tantif fandis iUis fiatribusqui ex ipfi»
ADVERSVS ANABAPT.
fum[eihfitni, comnuinicant.tiiferos peccatores reijci^» ^itaittmnuK peélM percutiant,cr uocifercittur cum gclicoillopublicäito, Deuf ,ppitiut ejh mihipeccatori. EX
botiAopcra nugniÃce ihnt:lt;piibuf tamé nMgna, cx pctrtc dcflituuntnr. Non cnii^ talii efi rcfîpifcentia qualem inilant. Bcati apo/hli MÃri^ ptis fuii docuerunt uere bouiti opera, er«t aha prtete^^* amjdocentfamilidm honeÃe zr atnanter curare,in rebttf h gitimis magiftratui obedienter obtcmperare. Sed in bus Anabaptiflee turpiter délinquant contra boneflain otco Horrtnda nonüant crpohtiam. Coniuges enim quiplures annos bont difsidiaquj flcac amice unà uixeruM,fefetnutuodeferuittpropter bui Bxfadunt? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;» defirunt etiam chariÃima pignora crfamiH-
' om. Nam quod aiunt fc bac Buangelij caufafaccre, refutnut mus lib.i.ca. 9. er lib. i.ca.sApJïintcreapaÃim uagantnr, uxores cum aliems uiris, ntAriti cum alienis uxoribus,no^gt;*_ er interdiu,locis cultis cr mcultis.nonabfq; magna fuÃgt;hf one etgraui offenÃone:imö ubiq; oberranty nec ufquamdo' mti habent : çr cîi ex diuina uocatione domi ipjos laborart er familia cur are oporteret,illic effe nolunt,ac fic fegetni, utillicnonpoÃinte/Je aut tolerari, aeq; fe ullonwdojn^ firui patiütur.Simulaût euanefeit omnts diledio fratru,fo rorü,j)pittquorü et familiarui,ac eius locofuccedit omnu i* humanitas erga liberos et omnes familiäres etfidos atnicos-Sequitur etiä inui^tzi pertinocia, qua conftantiam nomnit, et omnisbenignitas er lenitas in aÃteritatc acerbitatéq; tatur.Nihil ab ilUs auditur qua querelte,iudicia er condënti tiones aliorum omnium, turn hominum turn negotioru. Q£i uero itafuam ipforutnfamiliam negligunt,quomodo qMjO, aliorum rem familiäre uera charitate promouerent^ adnufdum autem oeconomiam euertunt, ita politics quoqtu» quantum in ipfts eji, lacérant er diÃipant. inftitutifunt nia
LIBER TERTIVS, 79
^âfirdtufà deo ut conferuent tucantur plt;tcem,tranciuiUi ^âlt;t^m,honefhdem,«conomiam:ita(^ hocagunt cum AnAbtt ptiftis, orjtudiofe ad occonomiam curandam reuocant: ue~
ipfi mAgiÃratui ntAledicunt, cotumAca et mgrati funt, ipfos'per conuitiiim Gentiles nominAnt, çr aiunt neminem Chrifiianum poffè ntAgiftratu füngi. Ex quibus quiuis coüi ^tfeosquimmagiÃratufunttnoneffe bonos Chriflianos. tiacautem ratione dei inÃitutum coiuumelia afficitur. Nf-W(«t pr£terea uUum honorem exhibent,er quofuis abfq; ul la l^norifÃgnificatione alloqtMtntur,ac cuniiis iüiberauter âyIpondentjMagiÃratui no obtempérant, iufiurandum non ^o^tCrà forte dederint, non feruant, indicia erÃipplicia jontium improbant. QmÃtK audaiier er temercSatanat ^adunt,(:^ in illis rebut ubi non neceffe,Ãed potiut pernicio }âW eflthominibus religionemfaciunt.Htec tMla omnia cum Plt;^^petrÃt,nolunt hiec pro malis er uitijs agnofeere, uerum pWextu diuini Ipiritus er uerbi ea ornAre er colorare co â^'''^â^t.HisexpoÃtis nihiladdam: arbitrorenimomnes qui
predittÃtnt,facile ex his qult;e de AnAbaptiÃica eccle tantum poffè intelligere,ut deinceps nuUoÃ-^jplendoreÃbi oculos perÃr'mgipatiätur, ut AnAbaptifti.
pro ttera ecclcÃa agnofeant, cum nulla iuÃü er folida JâSâ^uer^ ecclefite habeat, er ea qu£ iam commemoraui-^â^ypttblice faciat.Ex hit uero omnibus, hi qui à n^ra aj '^lâaptiÃicam eccleÃa defecerunt,facile cernunt,fi modo n. .y''â nbsp;nbsp;fnat non njeliore,fed potiut détérioré loco con^^
Pâtâ*â]fc,imèperdidijfe.
Ecclefîas Euangelicas lieras ccclelîas efle,quä Oismultaemédationiuitædéfini. Cap. i.
!\jprobaboÃrmisargumentisueritatis,no Secundum X \fitASeccleÃas,qut(s AnAbaptiÃ^e ut falfat er contra-
ecclclijs.
A D T E R s V s A N A B A P T.
tji« deo,mfamlt;tnt cr reijciunt,folase]Jc ucras.deoacrept^f ecdcÃas, er populMn Chrifti. Ecclefia Chrifti, extuf fidelium efi in bis terris(.dc bac enim nîte tantum loquiniur, interim tarnen non ignoramns mtenum cr externM ecclt fiam cfjè,r^ nos idem corpus ejjè etiam cunt illis guifunt in coclo)certas notas czpropriafignA habet expreUat(erlgt;n det,per cju£ in hoc mundo poteft cognofci,cr ab alijs cceti; f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus difeerni. Nam de apojklica ecclefia Lucas feribit, pttji
uerafjè ipfam in dodrina apo/hlorît,in comunicatioae,frlt;i^ £iionepanis,t;::r orationibus : ofiendit autein uera ftgnAcc^ ef}'e,puram,diuinAm,apo^licagt;n
' dodrinAmtorationemfeHinuocationemdeitreilumfaerä* mentortim ufumtet communicationem feu charitatem Chri flianam,
Dz uera amp;nbsp;Primum itag^ confidcrabimus,anfacra diuinA âpO' dodtrna*^* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proponAtUT in nofiris ecclc/tjs. D(
° uinacrapofklicadoilrinA^ndataeflin facrislitcris,amp;
Rom J. nbsp;ex iüis defumitur, cr docet omnem carnem uitiofam CT
ruptam effe, ZT cundos homines fua nAtura damnAtioniob Gaiat.j. noxios e(Je,ac folüper gratia dei in Chrifk à peccatisexpi^ ri,iuflificari çr faluari,idq; ex fola fide, non per legé âut lit
Coioà : I t^ofidnii operatin Chrijto aüt folummodo uitam Zf i,Coc.}.io gt;da bonApojita effetextra Chriftum neg; uitam,neej; uHabo nA effe: chriftum unicum effcfundamëtum ecclcftlt;e,unicitfi^ caput,unicûpafkrem,principem,regem,TAeftiam,faccrdO' tem, mediatorem,facrificium, inftitiam, redemptioneinff faluatorem,ct denitj; in ipfo effe omnem plenitudinein. autem dodrinAabundat in noftris eccleftjs,crfemperftde^ liter traditur, ita ut ipfi ^uot^; AnAbaptifla; noftris doftori' bus conuiticntur,cxiftimdntcs noftram banc dodtrinAin le' uem nimis effe zr remiffam,quemadmodum lo.dognuüedt inteps exfonetur.
LIBER TERTIVÃ. 8o
Vf aute m euidetitim apparc(it,nos in Zuangelicii eccle=^ bumâ¢â^ ftjs retinere apofiolicam doilrinAm,feiendem efi,nullam do if⢠^irMin untere crreeiptà nobii abfq; te/limonijs ueteris ct noui Tejh.menti:neq- cuiquam hoc perinittitur in noftrls eccleÃjs,ut exfuo capite ab/q; uerbo dei docent. Scriptura fura ueteris noui Tc/amenti, ucrum, inqunm, dei ucT'^ bum,efi lumen nojirarum eccleÃnrum, régula, ÃAtun M.er~ (urulis,iudex,lydius lapis,zr fundamentuntjcui fidem,pre ces,facranienta,charitatcm, o' omnes-ailiones O' negotia eccleÃx madificamus, ut de omnibus rebus certi o fecuri fimus.tinbemus aut cm in tradenda doélritM Chrifliand,ru-dimenta o mtroduóliones adplcniorcm fenfum.'R.udimen- RuaimenM ta nomino CatcchcÃm iuniorum. Nom in cateebiÃno iumo- Chnaiiiae fes edocentur quidÃt deus,quod eius Ãtfoedus, o' lcx,qu£ fitueraCbriÃianafides, quicuertepreccs ofiacfamenta fint,quid priinum credeitdum, o deinde ex fide facieiiduin fit ab bominibus. Prteter autem htec rudimenta Ãmul quoq; pleniorem doilriiMm habemus, co modo o' ratione quo i-pfam 4 domino accepiintis. Habemus enim interpretationë Forma p» diMinæifgiîçj-EHrfngeifj, propheticorum o' apoflolico-^^^^*^^^* fnm firiptorwn,qu£integraiufto ordineccclefijs nofirts propommus,et ad ipfarum todificationem publice docemus, tiocemus item ex firipturis fumma capita feu dogmata no^ fire fidei, O' falfa atq^ erronea dogmata itidem exfcriptU'^ risconfutamus.Homines affliëios, o' qui tentationespatilt;^ UMur atq; deieiHo animofunt, confolamur uerbo dei O' qu£ raEMongch'o extat confolatione:eodem quoq; modo £-grofos uifitamuSjO' ipforum animos,inhisipforumnecefii tatibus,tentationibus o' angufiijs,erigimus.Docendo item eofirmamus fideles,et urgemus ad omnia quie deo debentur ojficia facienda.Doccmus item uere bona opera,quibus dea Ksglorificandus o' ceietrdnd«« ejî. Verum etiarn ordinein
A D V E R s V s ANABAPT* honorum operum tradimM î ttempe,deum effe inuocditdiM ddorandum,driMnduim,iüifidendum,ö' beneficia ^ato animo agnofeenda, ita ut nos totos iüi commitiamuft et patienter ac firma, jpe eaferamus qu£ twbis intp0nit,ÿ^â^ tiam robur ab ipfb petentes : deinde ueterem homiiuK* docemus occidendum efJe,Gr nouum hominem deo ofirent dum,ut noftrimt facrificiumfit rationAle,uiuum izsâ Jpiritu^^ le.-prteterea proximo docemus no tantum nullam iniuriatn infèrendam efje,fed cunilis beneÃeiis ornAndum, V rd charitate mferuiendivm efje : Jingulis item bominibit^ Chriflianis in Ãia uocatione deo fideliter feruietidû effe, uera fide cr charitate:quemadmodum t^ofioli quoque pr£ fcripjerunt minifiris ecclefiarum, magiftratibus, itUsquii^ aliquo tnunere uerfantur,parentibult;4tberis^coniugibiu,fif uis,mercenArijs,mercatoribus,iunioribus,fenioribut,diiiiti bus, pauperibus, . Si autem in his rebus delinquiturjt peccatum aliquod aut offendiculum committitur, babeinn^ poenas cr increpationes feu obiurgationes ex uerbo deide-^ fumptas.De bis autem omnibus unitierfa ecclefia teftinunt* um ferre poteH, ChrifiianAm cr apofiolicadodrinAnt, iis haitenus enumerata efi:,in noftris ecclefijs feruari.Qtif^ obrem cum inter cuttiblfîgnA uerlt;e ecclefiæ pr^cipuumfti ChriftianA cr aboflolicadoitrinA, acnos priefiantiÃi»ââ hoc atq; diuino figno non careamus, indubitatehinc contra omnes noftros aduerfarios conÃcitur,nos ueram amp;nbsp;dto acceptam ecclefîam habere,imô ecclefiam noftrà umcd,t^ tbolic£ GT fanihe Chrifti ecclefice membrum effe.
De uttij nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deinde in precibus aut orationibus ecclefia: noftre /«'
Chriftiano eft.lSiuUascreaturos inuocamus aut ucneramur,p nnum lt;eterntvm,ucrum,omnipotentcm,uiuum dewm, per tùcummediatorem aduocatum lefum Chriftum. Prater hue nuüos alios aduocatos habemus, eo uno contentifumittt , feintuf
LIBER TE R TI VS. 8l pWKi Cr credimus,iplum optimum ac unicum mediatorcnt patri charum cr acceptum,cuiuf caufa nos ab ipfb ex~ ai^imur.^^am etiaoramius exÃdc çx charitatc, noq; quic^ totracius uoluntatëpetimus,fed nos feinp ippus arbitrio co
I ^ttimits.PracipueaütutiirMrmnojiriSdddcüprccibitseii
I nbsp;nbsp;or(ttioKe,^«clt; Chriftus fuis ticrbis linguæ nofræ quafipneitf
qua: nota eft domino,^ à nobis dotnintca oratio appcllatur^ In omnibus noftris neceÃitatibus ad dominum confugimus, amp;nbsp;iüi iwftri cordis defideria aperiinus. Habemus dcmde in noftris ecclefijs deo acccptam interceÃionem, qua fideles in bis terris indcfinctcr deii orant,pro infirmés et ijs qui uarie ^^^ââ'^^ur,proaberrantibus,peccantibus,anxqs,lt;egrotis,et uffiitlis homimbus. Pr^terea habent etiam noftrlt;£ ccclefi^ fiudcs dcijQ^ multipliées gratiarumailiones pro omnibus ipfius beneÃcijs. Cum igitur hlt;ec ccrta fiiuicr' negari nö pof fintfcquitur nos fecüdam lt;p{oqs notam er fignü. uer£ Chri ftian£ nbsp;nbsp;apoftoltcte ecclefia: habere, er ueram ac deo acce
ptam ecclefium Chrifti effe.
Tertio loco conftitutafigna, uerie ecclefi£ faniln facra-Dehctiiuf fnenta,Baptifmum er Coenam domini,n£mo negare poterit innoftrisecclefqs extarc.Baptifino eosin ecclefiam Chrifti fecipimus,quos ipfe fuos effe tejhtur,per ablutionë pecca-torum,quos ipfe loco liberorum habere ft:utuit,ut fint pecUâ
I nbsp;nbsp;Haris ipfius populus,ac ueterem hominem occidant,er dein
de in nouitate uit£ deo feruiant. CÅna domini in reccnti me nwriaretinemus Chrifti domini mortem er liberationem nobis partam,ac teftimonium er facrameimi habemus,cum fua carne quam ^p nobis mort i tradidit,nos ffiritualiter pa^ feere ad uitam leternAm, er fanguiiK potarc er mundare: uniunturitem omnesfanciiunà cum ipfb in unum corpus,ut ineo fanäeuii(ant,erdco in Chrifto infempiternum laudes dicant etgratias agant.Quoniä igitur, quaittum ad tertium
/DVERSV S ANABAPT» hocÃgnü,nihil twftne ecclefite deeÃ,dcrtuo ecclefiiix ucr^,Ci^ deo acceptiH eccleÃds eÃe et fore. Etjt iââ tereaÃdeliwm falutem non eo modo facrameittis aüigdnu^t ut arbitremur eos ideo non eÃe in eccleÃa dei, i^uifignit bi careitt nuUo conteinptu, fed cjuod propter tneuitabilemi^; ceÃitatem ea non potuerunt habere: nAin hic ilüs fubfcri'â'^ mut, qua de hac rc D. AuguÃinut ex facris literii cotijctt-pÃti^fuceflionemLeuiticumS}.
QS^trto loco eà comnuinicatio feu charitdS, de nbsp;nbsp;aâgt;
â ' minui in Euangelio ait, ex bac cognofcendos eÃe ueros ipjgt; ut difcipulos,Ãnon tantum uerbit fideles mutuo fefediugdh o»n- iJ» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;reipfa.Hacautemguogueextatinnoflr^^â^â^
fijs. QjMuisentminmultischaritas extm{b,fit,tiicipââ men in multis ardet,ciui hoÃibui fuis igiwfcuitt, cunt init^^ cis in gratiam redeunt, zr cunüis pro uiribus fuii ciunt.lAifericordia quog; extat in noÃris ecclefi^t}'^^^'^^ centia erga pa}fperes,in iuuadis, confolandis Cf traiklndis egenis,inuifitatione iegrorü,in confolation^ââ/e éhrum, Praterea Xenodochia Cf iJofocoiniabent tur ,fic ut in ijuarto figno ecclefite nullum Ãngularetid' . reperiatur,proptcr quod non poÃituera eccleÃa eÃe. i,cs'amp; patllt; nbsp;nbsp;Accedunt poÃrento bis omnibus uariit Cf ttiulta tent *
entia in ad» tiones.perfecutiones, er affliiiiones, quas experitur WÃi eccleÃa, cf nihilominus durât, Cf in omnibus uincitgtat dei Cf ui diuini/firitus,qui fe multifariam declarÃ, ^3' tJr cit ut eccleÃa deum femper landet, confiteatur, agat er feruiat,cr ut fideles noÃrte ecclefite pleni eonÃl^ tione,cr l£ti,fÅliciter in uerafide ex hacuita migreM-_^ bis autem omnibus perÃieue cernitur er difcitur,noflra t cleÃa ueram CbriÃi eccleÃa eÃe. Quamobrem uos Attoba' ptiÃte ( ad uos enim fermonem meum conuerto ) lUinqua itaueÃrama noÃra eccleÃa defeéHonettiexcufare
LIBER TERTIVJ. 81
tit, ut wn hoc ucre de nobis dicatur, uos fcilicet, ijuanditt non ad nojlras ecclefias redit is, fed in ueftra Ãihone permit netis,Jpoitte cr fcienter turbarivin O' diÃidiorum inpopu-lodei author es effc, o defcólores ab eccleÃa Chrifti. ldcogt; Ãe multum contra uos facit Pauli adhortatio, qua ad om^ Ues fideles ufus eft,fcribcns:Precor autem uos fratres,ut jfie culcmini diÃidiorum O' fcandalorum authores, prater do-' (Irinam quam uos didiciflis,O' declinetis ab eis,0'cgt;Rom, t6.capite.
Verum hoc loco Anabaptifta obijciunt,fc fequentibus An ecelclîâ ^ogmatibus fatis comprobajfe. nos non habere ueras eccle= fæâ fias.-quibus reÃiondcmus,nosfingulatim in omnibus dogma nxuos amp;nbsp;ui mamfiefte probaturos,ea qua: ipà afifierunt,nihil pcni=
^â^Pgt;'obare,onofi:rasecclefiasuerasO'deoacceptasmaâ^
Addunt illi fcriptum efie, rcgnum dei non effe pofitum I'ltuerbisfed in uirtute : itaqueà qua eccleÃa à mundo fepct ^â^tlt;(fit,inquaÃ{iis o' reipfa ex uerbo dei uita inftituatur, ueram eccleÃam : à qua autem non fit feparata, Jedinea rcperiantur homines abfquepaenitentia, qui non uiuant, ita ut multum eorumfidei O' charita^ talem ejfefalfam ecclefiam, à quafilios deifeparari oporteat refiiondemus, nos uerba Pauli i. Corinth, 4» ^ofenfu admittere quo ab ipfo fcripta funt,longe nempe di~ ^lt;^tfo ab eo quern ipfiproferunt. î^am ex Pauli uerbis nul^i 0 modo conficitur, nullam effe ecclefiam ubi funt homines f^p«nitentes, o' aliquidfidei atq; charitati deefl, ludas fuv ^ fiâ^fejius homo fuit in apofiolorum cÅtu, O't^menni-^^^niu ea eccleÃa uera eccleÃa erat. Nonne dominus i-Pje dixit, in eccleÃa zizaiùafore inter triticum adfinein mundU Nonne Paulus Galatas ecclefiam Chrifliiio=^
Mwto tarnenfie ad eos feribit: Ameutes Galat£,quis uos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j.
1â^fimAUitfie obfequeremini ueritatif Veritati autem no/t
ADVERSVS A N A B A P T.
objcqui, an nmingens uitium eft f Quamobremftijuitui'f non effe priuandos ecclcft£ tituLo notnine.aut ueram ec^ cleftam non effe apudiUos, inter ijuosfunt alicfua uitioft membra.zT nonnuila in ftde charitatc deftderantur-Corrinth*quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qjioniam uero in bac parte AnabaptiftiS multum
multos ni- ptngunt,caufam hlt;tnc euideiitiits exponam, ft forte fuot etâ refipifcant. Paulm eccLeftam Corin' (fuidein faiiihtm cj-deo dtlcéhintno' fe cccufiâ. minât,ac abundantem omnibut dei donis: attamen multit î.Cor.i. uitiofa erant in hac ecclefta, propter quie 4 Paulo re^
prehenftfunt Erant enim inter ipfosdiÃidiacreontentio-
7.cap.
nes. Vtide Paulus ait, Adhuc caruAles eftu:quumetiimin uobis ftitt liuor, çtr contentio, cr diftidia, nonne cariutlt^ eftis etr fecundum hominem inceditis' Etenim quumduit quidam,ego quidem fum Pauli.-alter uero, ego pint ApoHo-4, amp;nbsp;$. ca. nonne carnales efttst Paulo poii eos dicit inÃatos effe, eutn tarnen inter eos tabs fcortatio audiretur, quæ ne inter Gentes quidem nominatur. Keprehendit quod iniuriamftbi imt tuo facerent, iudicio contenderent fub Gentibus : quod fcortatio alia qiuedam peccata inter ipfos ejfent: quod coniuges fe nvutuo defererent, zr priuata authoritatc 8. repudiareiutquod ingredcrentur idolorum tcmpla,c^ câ® 10. zmgnA offtnftone ederent quie idolis iminolabantur. In ft-crts coetibus, tain uiriquà m foemine Corintbiorum,fein-ordinoite gercbaiH Cocna, domini turpiter abutebantur, â ita ut Paulus diceret, ipfos hcec ftciemcs, non cdere cccnAin dominicain,etr bunc quidem efurire, iUum uero ebrium eP-fe,acipfoscibumbunc pbijppsadiudicium cr damwiio-nem fumere. Prlt;ftcrc£i donis ftiritus faniii ad contention nes,fuperbianieyâaliorumconcemptum abutcbantur. Hoc autem ait apoftolus fieri ex deftig charitatis. Linguis f-h'«)« abittebantur in fun ecclefta, zx multa iiiordinatefies
to«.
LIBER T E R n VS. 85 iiitt. Prêter h^cgrauid peccata çr uitia inpreecipuo do= gtiMte Ãdei errabant : dubitabaitt entm de mortuorum re=i Jurrcéiione. Quis autem potcril: dicere uitiacommemox rtttdleuid,çy defeéiU'S feun£uos quofdameÃe^ Et tarnen nihilominM CormthiacaecclcÃa, in guo omnia hiec uitia erant, deo accepta zr uera eccleÃa fuit. Cij/amobretn concludimuf,etiam npÃram eccleÃam non amittere eccle-fie nomen, propter nonnudos gui paemtentiam non agunt, V propter peccata amp;nbsp;uitia atgue nauos alignas guos ha= bet, fed nihilontinus ejÃe CT manerc ueram iefu Chrifli ec^ clefiain.Sediam dcinceps caufasaudiamuspropter guas ttabaptifta arbitrantur noflras eccleÃas non effe uerits,at» gue ideo ab ipÃs dcÃerendas efÃe, crc.
An nulla penitus emendatio uitæ fit in Elt; uangelka ecclefia; atquefi nulla fit, an ideo non fit uera ecclefia ; ac Anabaptiftas iniuftc feipfoSjfeparare ab Euangelica ecclefia. Ca put 3.
PRi»«lt;i zr prcccipua ratio Anabapti/hrum, gua pro= Nuiiam bant, nofirM ecclcÃ^ts non cfÃe ucras eccleÃas, zsquot; i= mcdationé^ deofeab Ulis feparari oportere, tails efl: in ipforum eccle= Ãjs AnAbaptiflicis efÃe manifcfhin uitlt;e cmendationem, fed lî» cffc. m Euaitgelicis ecclefifs nullam dcprchendi emendation: j, ncin,Meriwn plebem abfgue reÃpifcentia uiuere obnoxi~ ampeccatis zr flagttijs- Età autcin hoc dogma duobusfua perioribus capitibus fatts confutauimus , zz oflendimus gnalis fit emendatio Anabapti/kirum, tarnen hoc nuncad^ tiimtw, peterenos ab Ulis da am zr difcrtam rcjÃanfio:: «ein, (tnconjîkdtttur uerum Euangeliunt pure prmdicari i« nojtrii EKrtngeticis ecclef js, an non Si non rede pr£~
L 3
ADVERJVS ANABAPT*
äicMUi,erro)\moftenc{dnt: fed hoc non poterunt face* re, f^uentadmoÃMn fuperiori cnpitebreuiter ojiendimuf-Quamobrein dlteriimfequitur,nos Euangelivmmnofiris ecckfijspuredocere. Quod cum itdfit, pracipuam ue^ rlt;eecclefi£ notdm habemtu, neque ecclefiam noflrlt;tm ad ttihilumredigunt uitiacfnieui, ^uOnuitafeurefipifcen-tistfideliumdeprehenduntur, Tumuutem nonhaberettius Herum ecclefidm,fi uerdm doitrindm dudire fdcrameit-tdpercipere nollemus,fedfugeremui ea uituperdreinuf, quemddmodum AnAbdptijiie fdciunt: çr fi item infuper pec cdtdnofiranonpropeccdtii dgnofceremus,feddefendere'' muf,neg; pdteremur reprehendi.
vera'eccie* Chrift^ tpfe docuit, coUeg^it ecclefidm, CT fidelitet P» njuoj ef integro triennio laborduit : dicite nobis hoc loco, AMbdâ f*â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptiflie,quantum ipfius dodrina populus etnendatus fueriti
an non manifefli cr infignes n£ui in apoftolicd ecclefid fuC' rinte Quoidfiuerum fdteri uolueritis, confitebimimWit tdntum 'm populo exiguamuitie emendationcm fui/fe, ue^ rumetiam in ipfis apoftoUs multa defiderata fuiffe, propter qu£fiepe cr grduiter d domino fiunt reprehenfi. N««» dutem ideo quod exigua fienticbatur emendatio uitiCyGr pdf tius fidelium er at numerus ,nulld ecclefid Chrifii tempori-bus fuit i Quod fifuit ecclefid, ut reuerdfuit, turn mttfte condemndM no fir dm eccU.fi am, nbsp;nbsp;fie abed feparant pro=i
pter uitid or nauos qui inipfit deprebenduntur. initio ue-ro huius libri dixi qudlts fit uefira illd manifefiA emendatio, acplurd pofifiemdddere, quiehoc tempore prteterire uo* to, Hoc dutem dico, dei munus uos inuadere amp;nbsp;eius ittdfi cid, dum tarn intolerandd temeritatefideles ipfius iudicdtis, MiW,uj. nbsp;nbsp;eontemnitis dtquereijcitis. An ignordtis doininwm iufi
fiffie rete in mure proijcere, CT pifces quoficunque compre-henderit,tdm bonos quam malos extrahere: fie enim eos fe^ leéluriimi
LIBER TERTIVS. »4
leélnrurt ? Item debere nos cxire in oinnes aids, ontnes ti. g«oj)âtpfrrà î«j ad nuptien adducere : fe enim dgnitnmm zreieà urum eosqninuptialemueÃemnonhabentf Non guod nemo in ccclepd puniendusÃt fed ut iudicium cfuod domino pertinet, non uendicemns nobiÃpfis, zreccleÃ= am anguflins conflnngagt;nns,^uà m ipfefecit aut iufit. San^V^ii fru-fitdcwm ç^deo accepti Ãudus uerie fidei, uelMicon= Domini fcieniiibondi, qu£ extra Euctngelium nonreperitur, Ãgt;es bus (uatcs pleM confolatione, ardentes preces, gratiarvmadiocr^'^^'^'^^' inuocatio dci, pite cogitationes, dolor aninùde peccato, interne pugna, carnis aduerfus f^iritu/m, modeÃia amp;nbsp;hu=: militas coram deo , pax animi, patientia , glorificatio dci,giiudium^irituale, gt alij fruitushuius generis fo* lideo noti funt. Externos aittem fruftus, qui fub horni-num iudicium cadunt, hypocrite cr mali cumpijs amp;â fi~ delibus communes habcnt : imo quandoque hypocritte ma-gis abundant his Ãudibus, çr fandiores uidentur quant fwgulares amici dei, idquodin PhariÃei c^Publicani c' xemplo apparet LuctC decimo oiUuo capite. Quare cum non omnia AnabaptiÃtc uideatis , nolite ita temere no» Ãram eccleÃam iudicare, quaà nuUaÃt in ipfa uitee ernen-datio, ConÃderatce hac Pauli uerba : Proinde ne ante tem~ pus quicquam iudicetis, ufque dum uenerit dofninus,qui oquot; illuftraturus eà occulta tenebrarumtCtc, i. Corinth, quarto capite.
Praterea ueflrum iudicium, quo omnem populumno^ Ãrie eccleÃ,eimpoenitentein, peccatis er flagitijs obnoxi-ç^a^s con^ um pronuntiatis, aduerfatur modeÃite er charitati Chri- démte non fliat^. Nià for fan neminem piumprieter AnabaptiÃus xiÃimatis interris fupereÃe. Helios prophctacum quo=}.Reg. iji dam tempore in huiuÃnodi moleÃis cogitationibus er er» rore uerfarctur, ut exiÃimaret fe unum ac folum ex omnia^
L 4
ADVERSV,S A fl A B A P T.
hM delminiflris[upereffè, à domino reprehenfiii fuit,^ui il li ait,adbuc yoo o.fupercjje bonorum uirorum gui Baaleiit non coluerint. Cur non ctiam uos quoquc cogitatis,dctm i» medio improborum hominum nunc c^uogne ftios eledof habere^ iionpotejluere denobiidici,(juodin noflris ec^ . nbsp;nbsp;clefijs non habeamui uerbum dei. At Efaitii propheta ff'
flsiurtuerbum dci,ubicunque id prædicetur,fuum fruiiwm ferre : qua ergo fronte uos no/iras ecclcfiiss omni fu-ilu j^ioliatis f An non cum ecclefiM twflras itain iiniuer^ fum damnAtis, faltem aliquo modo ex horrefcitis Æ cum do-Mîtiii. rs. minus dicat,iUosnon impunelaturos,qui contempfrintC!'
Oâ«-14- j^rcucrmtueltninimumeortvmquiiniplumcredunt.
Eda in uc- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quodammodo nos adigitis, qui
r:t ccckHa alioqui filere maüemus iUis de rebus quartern commemo-tcAa^effe' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iuchtntiauideripoffet) fecerimusutcommcntorcmus
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' noftra: ecclefhe jnanijeftum prol^edliem emendationem,
ccrte id iuftius ac ucrius Oâ certius quant AnabaptifiâO fecerimus. olimfuerunt htnumera; fupcrftitiones, Ãâe-dra apparuerunt, zr fgnAfadla funt, qute omnia in ne-ftra ccclcfia priedicato Euangelio euanuerunt, CT quant iam deprehenduntur. Pratcreamultis abufihuspij Chriftiani grauiter oncrati fuerunt. lAultorum piorunt confcieiu:i£ grauiter angebantur magna anxietate crme-tu. lam autan confcientiæ è uerbo dei confolationemha-battes cr confirmai,deo uera fide confidunt, ipfum a-inant, glorificant, CTquot; ita ut oportet metuune, ac pacatum tigitofcunt. 'Sicgariitem non potcfi:,inulta fcelera ctâ gitia fubîata , cr bonas leges aduerfius omnem liixtem latas efie . Qjtod fi h£ non in uniucrfiim feruaittur, quemadmodtem oportebat, tarnen nihilominus res boni ut bon£ proponuittur , zr contra maU reprchenduntur Ztrprohibentur,utfaltemmctum cuiuisinijciant. Adhec multi
LIBER T E R T I V S. Sj* fwlti funt uiri boni,tempérantes in cibo, potu, uejlitu: alij intérim intempérantes funt, quales olim etiam in apoÃoli^ eisecclefijs (utfupra docuimus ) aliquirepertifunt. Multi qui olim temere iurabant, diuino nomine abutebantur^ qui turpiter çy- obfeÅne loquebantur, qui mercede condu= ^icomra eos arma fèrebant, à quibus nuîla iniuria affeSît ^atK,bi nune turpe hoc uitiegenits reliquerût,Gr modefict pacifiée,or honefte coram deo cr hominibus uiuunt. Agni tio dei zr ficripturarum intcïleâus tam omnibus nunc coin nnmis efi,ut multi pueri m noflra eccleÃa interrogati défi ^lt;^gt;lege,precibus,facramentis,adeo apte refirondeant, ut fi olim'uiri doclifie refigt;ondijfent,non modo fatis uifum effet, nerumetiam admirationi fiiffent. Ciuod fi interea multi quoq,ffunt qui iurant temere, qui rarius orant, imô or are ncfciüt, tamë iHi apud omnes uiros honeftos in nuüa leftinui tionczy honore funt, cy ad id quod honeftum efi, foUicitan f«)' CT «rgentur. Plures praterea funt coniuges zy domus honeftæ in no/lris ecclefqs, quartmi fimilia; ccclefiaruin h CO haberi poffent : nam multum ey diligenter legunt fcri=s pturas, zr maiori diligentia quà m olim uel in cÅnobijs figt; ^umfiicrit'.orant ferio ante zy pofleibum, mane zy ue/fic cumfurgunt zr cubitum eunt:pudice er modefle loquun tur;Chrifî:iane uiunt,liberos zy fimiliain bene inflituunt, fideliter laborant,honefle rem fimiliarein adminifirant,zy pancm fuum pauperibus comunicant, H.ec omnta cum non pofiitis negare,qua fronte qult;efodicitis nullam inter nos c-»Kndationcmeffe'l Quare propter nudos uosà bonisfcpa-ratis t Qjiare didtis nS poffe uos comunionem habere cunt tam itnpuropopulo f Quod fi bonos uobis ofkndipetitis, cr quaritis ubi namfint^ Quid hac re opus efi f an non fa^ tis efi eos in ecclefia effe. Quamobrem cum ipfa comunio^ nein babetote,manete in ecclefia,zy ad facros cætus zy fa*
L $
ADVERSVS ANABAPT*
crdntenta, (juentddmodam oportet, dccedite: etidmà efùiH multi impuri publici peccdtores no mundati in eafuitt, tdnun uos db illis non poüuemini, non mdgi^ qudtn dpoflo^ los luddi polliierunt. Qumpotius uidete ne d uobis ipps pot ludmini,proptered i^uod multtvm uobis tribuitis, iudicdtis omneStO' plurimum uobis pldcetis, itdq; Ãiiritudlis fuper^ bid Ztr contemptus nimtum ueftris dnimis inÃdett
ÃaTno^u^? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dnintdduerto, idem uos foUcitos hdbere
Donat^a« pcÃilentiÃimam Dondtiflarum feiklm dntc inide lt;ffe- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nos:iUi enim 'm AÃicdpeculidres et fepdrdtds ecclcÃtU
fiituerunt, dicentes eccleÃdm 'm qud hddlenus ÃtiÃent,i^'' puros miniflros hdbere, zy ejÃe nMculdtdni,quod hotninef peccdtores mtpoenitentes hdbedt,ideoq; fe nouant, fdmUdit zy ueram eccleÃdm abfcj; nuculis zy rugd uellc 'inÃituere-Verum ifli und cum fuis ecclefijs inter icruni, ac inultipHoi^, ter uerbo dei conuiäiÃerunt,quemddmodum adhuc 'mfrt ptis D, A«g«/lt/« cernitur. Sed Andbdptifiie hiÃoriarioii ueteris eccleÃic funt ignAri,duddces tantum funt,ut impeti^ tid duddcesÃcere folet, zy idonei funt per quos hoÃis nogt; ftrtc falutis ueteres hdrefes 'm eccleÃa reuocet,lt;y tiones diÃidi^ excitet.'Vtindm dgnofcdnt, z^frAio«^^ inÃituereceffent.
Wiquot;amp;ftfquot; Qttonidmuero omnia qu£ AndbaptiÃ^ dicuntdedejt» parationes ilu zy uitijs noÃr£ eccleã, t« illis qui zizdniafunt
^^Ãp^Ãiif^i^Poleo dicunt ut feparationem mducdnt, GT Ãilionem tueantur,comemorabo iüis edqu£ fandus eptjeo puszÿ' martyr ChrifliCyprianusfcripÃtlib.3-opiÃ-t â^^'' quodhominumdo£lrm£ innitdr,fedquodciusdodr'tnaeX uerbo dei defumpta et conÃrmata eÃ.ls ergo aduerfus reticos fu£ £tatis,qui quantum ad Ãdiones Andbaptiji^ Matth.1}. multumÃtnilesÃerunt,h£cfcribit:tiam età uidentur ejÃ
'm eccleÃa zizdnidt non tarnen impediri debet dutfiâ^t dK
LIBER TERTIVS. 86
noRra, ut quoniam ziz^tHM effc 'm eccleÃii cerni-de eccleÃa recedamm. liobis imo laborandum, ut iâ'f*gt;âtentumcÃepoÃimu!,utcum cÅ^erit frumentum domi ââcis horreis condi,frudlu}n opere noflro er labore capia^ Apoflolus in epiftola fua dicit : 1» t/omo autem magna uafafunt aurea çr argentea, fed er lignea etÃ-gt;â ^âa,er quadam qtiidem honorata, quædam uero inhono^ ââââia-iâIos operam demus, er quanta poffumus laboremus, âlUaureum uel argenteumÃmus. Caterum fidlilia uafa ^âârigt;igere,domino foil eoncejfum efl, cui er uirgafirrca
nonpoteftmaiordomino fuoferuus. liecquià Matth.«».â quad folifilio pater tribuit,uendicare feputet,ut Matti).j. âââtreain uentilandam er purgandam paleam iam ferre fe ^yf^iäutaÃumento uniuerfa ziZâinM humano iudicio fe'^ Now.
gjl iÃa obÃinatia, er facrilega pritefum^ râ'o,quafKfibi Ãror prauus afÃumit.'E.t dum dominiumÃbi Ijnper quida plus quam mit is iuftitia depofeit, aÃumunt, âcecclcflti pereunt.Et dumfeimfolenter extollunt,ipfofuo ^âââoreexc£cati,ueritatis lumen amittunt.Et h£c Cypria» ââ^feribit. Cum Cypriano uero unà confentiunt exempla P^°[gt;betarum er apoftolorum Chrifli er ipÃus domini. cum eccleÃa, quam fua netate coüigebät, pafeebant et ^âbernabant, multos nlt;euos er uitia haberet, non tarnen ^âcodiÃiiHuin Ãcerunt : idquod deinde clarius apparebit ^J-dogmate. Cunilipræterea qui à Chrifti eccleÃadifce= Qa^^gM-ââây^uellunt feipfos à uera uite, er ÃuntinÃugifiripal= dïÃrpMamp;^ ââ^cs, igni deftinati,quandoquidem à uite auulÃfunt : paU *â«⢠âUtes Uero qui 'm uite manent,er frudum firunt, nihilomi purgari oportet, ut Ãudum copioÃorem afférant. Ita^
Æ«lt; quoq^ uitia habent, alioquin nuUa purgatione opus ha^s erent. yc(ceo nunc AnabaptiÃarum feparationem effeuo utntarmm er maniÃfium contemptwn membrorü chrifii.
A D V E R s V s AKABAPT*
DcfcAîoné nbsp;nbsp;QuodÆ hoc loco P^om4in£ ecclefi£ patroni obijcUnt,»»
« Vetî'j nô ecclepM EtiangelicâS aque AimbaptijHciii culp4 »(Te fcpjralt; ri CT ddutnAripoffè,quandocjtiidem ms guoc^; fcccÃioneitt fe° ft quot;nbsp;car nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à KonMiià ecclefîd, ob banc prlt;ecipue caufam,
«tob'caècf lt;îlt;^od i'ilius prtcÃdes ddeô insle uiuereitt,iit multos offindc^ reiu,crc. his relpondemustüos non tdntum 'm ipforum ui^ td emenddtionein,f'd dlid quocp'm Roni4B4i cccleÃd defideâ rdre.Stenim EomanAm ecclefîdm tdlem cfft cognoui/Ã* mus gudlis dpoÃolorum £tdte Ãiit,mn db cd f^drdti /ùim^ mm,ciudntMncunlt;i; praÃdum de populi uitd fldgitiojaÃià Ãt.âVcrum'mRomdnd eccleÃd uitidtie,imà extmîl^fuiti præcipuie et certa mt£ uer£ eccleã, dpoÃolied doitrUM, fyncerui fdcrdmentorum ufus,ordtiones pi£ dd unum i:y[o lum deiim. Ac uerd dpoÃolicd eccleÃd non modo per Aotni ndm mutdtd eftÃed etium nu c 'm numbris fuis ( (ju£ fciücet dpoÃolicdin ecclelidm imitdntur, zy m eius unitdKmfe cott firunt)contumelid dfficitur, çyâ perfecutionem dc c£des pit titurjdç/uodddmodumgrdue cr mdgni momentieà Hit omnibus demum accedit tall'S uitd, ut Chriftus nonfrufitit l'coî loâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dixerit,Exite de ed popuîus meus, nepdrtici^
%.Cot.g' pesptisdeliSlorumeius, zr de pldgis eiusnon accipiatts. Matth.7. Interim tumen hoc feimus zr fittemur,noH tdntum 'm ïJoanjr. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t^erusn pdÃhn per totum terrurum orbem 'm udrifs rclù'
gionibus,deum eleéîos fuos filios zr eccleã membrd cwn olim hdbuiffe, turn nunc guoque hdbere, qui ex deigrdtii zr mifericorÃd, purtim ex omnibus tenebris liberdti uitditl iw «erd i» chriflü fide morte comuturunt, de omnibus dlip rebus neglcéiis foligrdti£ dei confià funt : partim ddhue eius gTdtid db erroribus liberdbuntur,ut foli deo in Chrià fidant,zr d morte in uitam dternam perueniant. Taies au' temfunt uer£ eecleã membrd,ac non magis à nobis qudttt nos db illisfepdrdti funt. Uaq; unicd tdntum eà uera Chrià eccleÃd,
LIBER TERTIVS. «7 tccleÃd, cömunio fan^hrum, 'm qua nuUum diÃidiumÃcix nuf, net^Ãi^hiri fumui: ideoq; miufle tanquadiÃidiorum i« eccleÃa authores accufainur.'De diÃidio autan çr Ãepa» ntione AtUibaptiftarutn merito conquerimur, quoniatnÃe üb ea cccleÃa jeparant, qult;£ uniucrÃali eccleã chrifliaittc Kntta eft,acuera CbriÃi cccleÃaÃgna rctinct.
Miniftros Euangclicæ ecclefiæ legitime, Ana baptifticæaiitëecclefia.â miniftros illegitime uo«' MIOS elie.'item de uocatione amp;nbsp;miflâione,Cap.4.
POÃquä Anabaptifla hac ratione, qua primo adÃua Ãc^' pâiriitione tucnda utuntur (, quod jcilicet multa 'm uitlt;e '' ^O!egt;idatione deÃnt plcbi nojlrlt;e cccleÃa, et quod nojlra ec dep£ nöucfie cccleÃaÃnt) nibil cfÃcere pojÃnt: denuo di nö tantü multa in plebe deÃderari in noflris eccleÃijSt ftid in mtniÃris,ncmpe in ipÃorüperÃonie,quod non
âââUltimeCSâ ordinarie ad miniÃerium Ãnt uocati. Quare Aneondo* eorum rationes, quibits mouentur utbacdicant, natoresnS^ Paulus(aiunt)ad TimotbcumÃcribie, Eflo exem fuamniu^ ^â»'fidclium in Ãermone,in conuerÃationc, in cbaritate, in nus uoc«i Jpâ^tii,infide,in puritate. VÃquedum uenero, attende le= ðgt;âi,exkortationi,doälrina. Nr neglexerw quod in te e^k âl°gt;^um,quod datum tibi eà per propbetiam cum impoÃtio«-â^Ãâ^aniiumpresbytcrij. ïdisautcm uerbis Paulumdocere ^â^â^ntyUocationcm uita ex cbaritate inäituta comprobati' 'Ãâ'^fÃe.ldcoq; uocationem miniÃrorumEuangclica eccle J^^'gt;tilliusmomcnticÃe,quoniam cam uita Ãua noncoms-
^°bait nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rcÃiondemus, AnckbaptiÃai
oc loco ut femper opera er propriam Ãtam iuftitiam pra °gt;nnibus rebus extoüere, ac inÃar PbariÃaorum damnare
qui non cadem Opera qua ipà Ãciant. interim cun^
' 'uorunt Ãanam acEuangelicam dottrinam longe opera
ADVERSVS ANABAPT, antcccdcrc nbsp;nbsp;nbsp;fi doélrma nonfît fana cr pura, opera
cationcm non comprobare.'tieque tarnen Anabaptiftacon firmarunt idquod dicunt, minijiror euangelic£ ecccleÃif non comprobare operibui fuam uocationem. Etenim fîg^^ riari liberet, iiiftiiK quant Anabaptiftte aliquo modo bonit exemplar ojkndere poffèinm. Docet auté apofloluf bi^ iter bii quitipfî adducunt, quid miniflrum ecclefîtefacereopor teat.-debere ipfum non negligentem effe 'mfuo officio, quo» ipfîper manuum impofitionemconcreditum eft:neq; dicit, honunt exemplar piæ uitce, effie certam notam uera uoca^ tionis ad minifîerium. tAagnum certe difcrimen eSl inter officium, quod unicuiq; prteftandtvm eà in fuo munere, interfîgnum, quod certo ofîendat etim ad id munin uocata elfe,^^ ordinaria rationeperuenifîe. Quod fî grauA CZ uefla^ita unicumfîgnum uocationis effet ,fequeretur om^ nesprobosGrhoneâos uiros ecclefîarum miniflros cffi-Hoc autem falfum câ : nam Paulus t. ad Corinth.it, cap. ait,non omnes effie dodlores. Singiili quidcm Cbrifianiuor bumdeilegere,çy ex eoloquipoffunt: nontamen indefe^ quitur.omnes Chriilianos concionatores amp;nbsp;ecclefîarunt tninifîros effe,fed eos tantum qui legitime ad hoc nuuttis ab ecclefijs uocatifunt. Itaq; uocatio locii habere potefl, etiffi qu£damuitiafîntinuita uocati: non quod negligeiitibuf praibere uelimus maioris negligenthe occafîonegt;n:arbitra^ mur enim Paulmam adhortationem neccffariofemper niflris inculcandam effe:interim tarnen ft qute uitia depre* hendutur, no fequitur eor, qui alioqui legitime uocati funtt nullam uocationem habere.
flaTiws'* Suam uero uocationemiuftam effe Anabaptifhe oflen^^ tcciefijs uo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;} ex eo quod à fuii ecclefijs uocati cr miÃt fint : noÃra
çitos «fle. uocationem, qute a magiflratu fdóld fît, iüegitimam effe;
itaqsfeà deo, nosà mundofîueabhominibuimiffoseffe.A quo
LIBER TERTIVÃ. 88
î»o äutem nos uocati er miÃi Ãmus,{)aulo ^oRdiaim, (y oAendam uocationem eSquot; miÃionem noflritm,diuinam,noa hununam efÃe : guod autem aiunt fe d fuis eccleftjs uocatos V miÃbs ejfe, uocationem er miÃionem ipforum non tan i«'mfujpeéiamfitcit,fed illipenitus omnem authoritatent â^dimit.eiuiicnam enim er gualis eà ipforum ecclefiai Non »xmbrum uniuerfalis ecclcfi£, fed feparata Ãilio defido^ tunt.QuodÃabeccleÃa feparata,qu£ dcÃilionemÃcitt ^Ãâeflis,uos^uog; miniftri deÃdores erejuafiÃgitiui ^Ãisduorum miniflerium tantum feparationem er d^idia ^i^rit.sin minus, prius probate ueÃram eccleÃam uerain ^.ià eccleÃam:nos enim ante probauimus, uos non habere eccleÃam, ideoo; ueÃra uocatio er miÃio idegiti* liti erit.
. ^odà dicitis,uos inÃlr apoÃolorum peculiarem uocn Aonenihabere, probate eamÃgnis er miraculis,donclin^ ^â*lt;»âim,dodnna apoÃolica, quemadinodwn apoÃoliÃce^ gt;â «»{. Hoc autem nunquam Ãdetis, ideoep uocatio ueÃra ni dlijimó perniciofa eà eccleÃa ChriÃi. Ad htcc cccleÃa non AnibaptL» ®pi« habet ueÃro miniÃerio:nAm euangelium de reÃpifeen Aâiuit£^et remiÃione peccatorum in nomine ChriÃi, abun- bus cccie« '^meccleÃa ChriÃi docetur. ltaq;à idem uultis docere,fu P^tudeaneum cd,necii eÃis neceffarij. Qÿpdà aliud docere h°be°u quot;** uosunicum ueÃra dodrinaexecrabiles ernö
^ââ^Andi eÃis.Nihil auté nunc aliud dico quam Paulus mul^' 0 ante dixit. Enimueroà quis ueniat qui alium lefum pr£' Ãft,quein nonprtedicauimus: autà ffiritum alium aedpi fi^gt;quein non accepiÃistaut Euangelium aliud, quod na ac^c iolf:raueritis,erc.duodÃnihil aliudafferre ntodo à iieritate nolunt recedere, quam quod iant
^e habent noÃr£ eccleÃe, quam ad rem qu£fo ipÃs opus uero Jfiritus idi AnAbaptiÃid ,tâçxi-
A D V E R s V s A N A B A P T.
mie illumnAti^ommnoprusdicare uolunt,^^ eccleÃii^ ittjîî-tuere, qui fit quod non fi confirunt aut mittuntur in iUa lo ca in quibits Euangelium hnéknui none^diinunciatitntf Tantum Uli'S inlocis feinfinuant, 'mquibnsante multo la-bore cr opera eiiangelium populo efi annimciatum^cr ec=â Vbi nam clefix refirnMttc fint. Atq; ubi pq homines, pacati cr feia fixiib^^ntér^^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fii'tt,illic AnOibaptijiie turbds mouent, difiidu atq;
à oceiat. fiéliones excitant,ut multi deinde, prefirtim infirmiores, nefciant quo fie uertant. Verum dicite quefo nobis, Anaba' ptifte,cx quibitsficripturis hoc didiceritis, licere quoduos fiicitis, qui aliénas ecclefias que minijlros habent qJ' bent injlitute fiunt,inuaditis, nbsp;nbsp;nbsp;abfij; diuina cr humanauoca^
tione,nemine iubentc CJ' concedente, ex propria uoluntate libidine clam cv dolofiedocere incipit is,hoc esl,fiduce-re cf perturbare.î^ullus certe opifixaut mercatorullain tirbe negotia fia agit, qui non ante, pro more mftitnto, laude certe digno,profit eat ur quis fit,quid rerum agat. M ucro in ecclcfia tantum nullum ordinem efie oportet, ut u^ nÃcuiq^ liceat ex propria libidine quiduis conari prater ont nemordinem er equitatemtQualisuero exiftimaridebet qui in rempublicam bene infiitutam etpacatam fe ingerit, Cr turbas mouet f An non autem Anabaptifte oues Cbrijii perturbant, or legitimis pafleribus abftrahunti At uero i.Thz!r.s. D. Paulus fie precipirtKogamus autem uos,fiatres ,utagâ nofeatis eos qui laborant inter uos, eg' prefimt uobis in mino, ev admonent uos, ut babeatif itlos in fimmo pretio per charitatem,propter opus ipfbrum : pacem colite inter Hcbt.ij. uos mutuo,ttem:Obedite ijs qui prafiint uobis,tyobfecuil date.'uigilant enim ipfi pro animabus ueftris, tanquain rd' tioncm reddituritut cum gaudio hoc ficiant, os' non geineit testnam id efi uobis inutile, Nonne uero Anabaptifia plane contrariumagunt, quition tantum ecclefiie minijtrospre
liber TE R TI VS. 89 ueruwetiam omnes mfènflf=â oderunt, ntAgna, cum acerbitate contumchjs afficiunt, âiiuerjam ecclefiäcontemnuntdVemm hbs omiÃis nunc «erlt;t Hoc atione ugam, er oHendum wftram uoeationem ^^^âOnnon hunuMin cjje.
tenendum eSly.dotninum noftrum Ic/um ff nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GT unicum caput Chriftidn£ ecclefîie.dd^ ni^teosT
I) fu£ bonos erueros nüniflrosfeupa/hrcs, cr
P^^^'^dum effè. Itaenim dominus ipÃe MeÃii quideinyMgtiAebl, operarij autempand: Matth.p, dominum meÃis^ut extrudat operarios in meÃ^ quoque legimus, dominumÃeptem fkUas, hoc â°ânnemmultitudinem minibtrorum ecclefi£ tenerein
. ^^^lt;ifutt:unde etiam Paulus ait,dominum qui ccclos con Epiicr.4. quids dediÃÃeapoftolos, aliosprophetM,alios alios paÃores er dochres,etc. Ex quibuspergt;
uaria eÃe dona, er official/n eccleÃa, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
Jâ^njâââ^^ââ^^gt;tapoftDlatus pf£cipuumeÃ. Chriftusenim ApoRolu â^P°l^hsfibi elegit, er hos ftios legatos miÃt in uniuerfum p ^âââgt;pt£cipiens,ut Euangelium ubiq; doceant,er eccle=i Implantent et inÃituaiit. Et quoniam negotium hoc mun^ ^^ounrn erat,à domino tnirabiliter inÃrudi Ãunt: nam Ãi . â^^juurn lUès dédit, per quem omnium linguarü et totim
addocendunt ^-â»uiterfum munusÃuum obeundumÃdi Ãunt idonei : de^ â ^t^äpotejhtemÃciendi miracula, quibus diuhiam eÃe lt;nbsp;ââââ^ftocationemprobarent. Quamobrem apofloliegreÃi
â^'^MerÃum orbem,Euangelium ChriÃi annunciarunt,er
Pê'^ts confirmarunt, ac ubiq; cccleÃas Ãtndarunt er infii^ 1 J^^runt .Tumuero initium habuerun{,er iuÃu dei infiituti PaRoees h'^paftores er doéhres, qui alias epiÃopi er Ãacerdotes â^ptesbyteri nominantHr,Apofloli enim Ãndatis er infli-
M.
A D V E R s V s A N A B A P T,
tutîs ecclefiff,piiflores nbsp;nbsp;nbsp;doilores iüis ordinAbdnt,lt;ltiilclt;^
per cum ecclefijs ffunercM, quorum minijlerio G!quot; apojiolicd doärind conferudretur propdgdretur, (J *'* _ tus Chri^idiü exercerentur.
amp;°n,ùao'né No/J autem morii /îdt ut quiuit curreret, etfeipfîiW doâ jieceiamp;riâ élorem dut pdfiorem Ãccret ,uerum qui legitime adhoc eligcbdtitur dtque ordigt;uibuiiiur,hi docebdiit, fdcros cxtiti conuocdbdiit ,jdcrdmentdddminijlrdbdnt,amp;â dlidsresiicâ Gii»t.4. cejjdrids ecclefiie:c£teri omnes fideles in ccclcfid hune pro fuo pd^oredgnofcebditt GT dmdbdnt, dtque illi utdeiniiâ Rora,io. obtemperdbdiu. De hdc dutein re Pdulus loqiutiirgt; Quomodo dutem credent ei de quo non dudierint fquornt'' do dutem dudient dbfiqueprædicdutcf quomodo dutempr^ dicdbunt,nifî mifii fùerint^ Et dlibi: Neq;fîbi quifiqudmfigt; mit hune honoreinfied qui uocdtur ddeo,ficutcr ïtd cr Chri^us non fîbi hune honorem tribuit ut fieret pon Mïnuum ^^fî^oefied is qui dixerdt ci,Fliui meus es tu, ego hodiegenui unpoiiùo. tc,crc.Quiuerounquddd minip:erid eccl^£ eledifant, mifiifùeruittut docerent ecclefîds,zr iüis minifirdrent: qudndoque etidtn uocdtio ipfioruin per impofîtionem niium presbyterorum declardbdtur,G'â minimer hoc modo proponebdtut.
Varia uoca nbsp;'Enumerdntur dutem qudtuor generd uocdtionum dd miâ
ucraâquot;* nijlerium,duo legitimd cr totidem lUegitima. PrimA uoedâ tio eorum e^, qui d deo ipfio uocdntur, ueluti t^ofics, Sdâ muel, Petrus gquot; Pdulus d deo immedidte dd minifieritmiuo cdtijunt,G mifii dd obeundd negotid qu£ ipfie cis iniunxe' rdt. Alterd uocdtio eorum eH, quiipfî quoq; d deotiocdiiâ tur, fed per homines intcrmedios,quicxdci Mituto eliâ gunt G mittunt ueluti cum Petrus tAdreum, Pdtilus ttero Timotheum, Titum g Eucdm uocduit g mifît: item cum nofird £tdte ecclefî£ uel hi qui hanc potejidtë db eeelcffi aeee*
LIBER TERTIVS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0«
Kccperuitt,mimilros cliguKt^cr iHis munui obeundtmi coi Wunt.Vtruncf; uocationiigcniit diuinimt z;' legitimum fA,nonhumaniim falfuin.Reliflua duo hocationumge=* lt;i^rAhumandft(iit,cariialii(,c:;â uitiofd.Primum citgt;neccle=: fia, aut qui ab Cd potcftdtem acccpcrunt, eligunt aliquctn ^xÃuorc, propter lucrum, dut propter inunerd. Veteres ^oc Simonidin à . Simone mago noinindrutit,qui dona dei pecuttid emcrc uo luerat : ac omnes cos qui hac ratiotic per Siinoniam ad aliqua cccleã munera promotiqüerunt, ue= ffJâejdfc oÃteio dcpofuerunt.cr idem hodie quoqueÃcicu'^ dttmeii. Uuiufmodi autem uocatio etfiuocatocr idisqui ^Pjumelegerütcoramdeoddmnofd eÃ, tarnen hoc peccd» f oo;i Mt eccleÃamfidclium, ut propter malum miiii-t nuni/kriu bonis dei donis ^olietur : quemadmodunt . AuguÃmus multis teÃinumijs feripturaru cotra Do 'Ã^iÃASconÃriMuit. Alter um gems illegitbnie uocationis, Ppgt;âoprieloqudmur, nuHd eR uocatio: civmÃcilicet aliquü ââ^fque uUd uocatione currit, zj- propria autboritatefeu po temeritatefe tniniÃrum ztr doäorem Ãcit. Uuc etiant ma uocatio refirri potefi, qu£ ab Ulis fit qui non funt ec^ ^^^fiA,necuüäuocandi aut mittendipoteflutemideo acce^ P^tunt ,Z3â tamenpro fiio arbitrio nihilominus uocant o* 'Ã^^ttmt:quemadmodum AnAbaptiflæÃcere folentjqui de--i^^ioiiemabccclcfidficerunt,ideoq; ecclefiä z^ecclefia-Ãicain poteÃatem non habent, ac propterea neque uocatio aut iniÃio)!em.
Qjtterendum etiam hoc loco cÃ, quis nam olim in ecclef Qgfi poeéi ChriÃi tnim^ros uocarit er miÃerit, z^ qui mm hodie
qKoque uocandi zèT tnittendi poteÃatem habeant. Anti= tu7ndi°mini igitur temporibus reperimus miniHros quandoque »ros eceiw âbipÃdecclefid , nonnunquam ucro à certis hominibus in fwf/irf,non tarnen abfque ipfius ecclefiä: conficnfii, eleüos
Ai i
ADVERSVS A N A B A P T.
cr fwftiÃKtoï effe. Qjiamobrem hmc efficitur, eccleÃttnt babcre poteftatem tMndatum eligendi mitii^ros. Hoc autein Ãcere poteA uel tota eccleÃa, uelfidi homines nb ecclefia adboc eleéli ,prout commodius, utiliui, çy ad pa^ cem confcruandain aptius uidetur ,prolocorum, perfona
i.Cor.14- gt;-«M» izT temporum ratione. Nam cunih h£c ad PauÃrc^ gulamdirigendafunt, ut omnia decenter er ordine fiant: item paciftce,ad adificationem ac non in fiibuerfionein. Addamuero hoc loco exempla ueterum eccleÃarum,cjn£ hoc modo nüniflros elegerunt. VetujiiÃima, eccleÃa Hie' rofiolymitana, communibus fuffragià Niatthiam elegit, amp;
Afl.8.
Tit.i-i.Tini.4
eodem modo diacones elegit, ejui pauperum curam age' rent, er legatos quos cum Paulo ad Gentes miÃt.Ecclefiii Antiochena miÃt Paulum er Barnabam. Vicifiim apofloli Petrum er toannem in Samariam mifierunt. ita Paulus er Barnabas presbyteros ficumimflros elegerunt mecclefijs AÃa:.EtTitusmCreta,acTimotheus Ephefi, ecclefian/m miniflrosordinarunt. Atque wz hoc dei infiituto fiendatut nodirte eccleÃie confiuetudo er infiitutum, in quacerti^ deleili homines ex ecclcÃarum miniflris, preccipuisfeni^ toribus er plebe, miniflros eccleÃarum eligunt er tunt.Habentautemi^i Ãuampotedlatemex eoquodà toti eccleÃa deledi ftnt, qult;e ex uerbo dei poteiiatem er datum habet eligendi eccleÃa minidiros.Ãiuamobreincirtt^ huiufimodielediioer miÃio nonhumanafieddiuinafit,cr nos ex hoc dei inflituto ad miniÃerium uocati ÃmuSffi^^ quiturnos diuina ordinatione uocatos er conjiitutos (ifi. Ciuiaucro AnabaptiÃarum eccleÃa:non fiuntucra; eccleââ fia;,fiedfieparat£Ã(iiones,conÃequitur eorum uocationent er miÃionem non diuinam er iuÃam eÃe,fed fiéliofain er fchifmaticam,ide«^à nemine pio ipÃs obtemperanduut
LIBER T E R TI V S, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;91
De ccclefiarum miniftris quales ipfos effc cv porteat:atque fï quippiam in ipfis défit, an idcir-' CO non poiTint elle ucri ccclefiarum miniftri: adz hortatiopoftremo ad ecclefiarum miniftros Si Anabaptiftas. Cap.j.
DEinceps incjuiremui qudles homities dd ccclefiarum ntinifteriddeligendi fint.Omncs autcin utrinque 'm Ecciefiirs confentiunt,talcs eligi debere, quales Paulus defiribit |⢠bènt om-'â Timoth.3.Tit.i. Hrfî autcmdotes d mini^rts ecclefiai' ncsdotes,quot;
Euangelicarum non omnes habcri aiunt, ideoq; non f iââgâtimemifios,nequc ucros Chrifii çr ecclefia: miniftros (lômiffi/ ^Jft-(iuibus rcftondemus, ipforum doiiores Andbdptifti= [OS multo minus quà m nos his dotibus præditos efti,ideoq; ^PÃfta ipforum iudicio non legitime mifti,neq; ucri Chri= ÃitS'ecclefitcminiftrifunt.PrtCtered hanc etiamrejpons Ãonein damus.FornMm uittc, qult;e certis regulis cotinctur, docent quomodo fe quifquc in fuo munere gerat,quant oxdiüiÃime cr pcrftâiftime 4 deo proponi 'm facris literis.. hominis cnim imitdtio opus, propter harcditariam fiwatem çr 'miperftéiioncm.femper abeft ab co, er uia ^ias eü eo quod ipft imitandum er Ãciendum proponitur» ltarequiritur,utddfnagiftrdtus eligantur homines probi ^integri,pij,incorrupti,ueraces,dudritii£ er dliorü gragt; lt;siumfcelerumhoftes. Sed inter mortales adeà corruptos sdgt;i nam taies homines,his uirtutibus abfquc uitio pricditi, ^cperienturfCerte fi ucrum Ãteri uolumus,inter mortales nuÃi talcs reperiuntur, Qjiid ergo deus prdcepit f aut quid faciendum crit f Id quod perftäiÃimum e^l deus nos fem» per refticere unit,utftudeamusmanddto illius, qiià mple-tiiÃimefieripoteft,fatisfrccre,etiamfi id non 'm uniuer» fuM poÃimus aftèqui. Hoc autcm fit,cum iUi eliguntur,
M. 3
ADVERSVS AN AB APT*
uitaquÃm proximead dcircgulam accedit, qtii=gt; ius qudin minimum decji. l^on tarnen fequi'tiir, eos qui de fiiftmt, omni uitio carere, zx cundos dotes habere qudf deus requirit. t^eque item fequitur, tales non ideo rite deigt; {los ac ueros dei miniftros eye, quia non omnia 'm ipfis 'in= ueniunùtrquædeusrequirit. C^uis enim mortalium 'mhis terris omni uitio caret e Certe hac ratione nuïli ucri dei tninijlri neque in ecclefijs neque in rebuspublicis reperi^ rentur. Atpif mecclefiaomni tempore contcnti fueruiit, cum ecclefiarum miniÃri ftuduerunt quam proxime uita fua accedere ad re^ulam ipfis prtefcriptam, etiamfiperfe' âionemnon ajjequerentur yfcdfimulquoque uitia aliqiut cr næuos habcrent. Itaque uere fideles nunquam tales mi^ jtiflros tradaxerunt, quod non rite uocati,neque ueri Chri 'fii cr ecclefiarum minifirifint, quemadmodum Anabapti^ fitc folent ficere. Attamen inter illa,qu(e à Paulo enuinelt;â rantur, quiedam eius generis funt, ut iHis ueri ecclefiarutn miniflri carere nonpofiint: ueluti hoc quod requirit in tufiroygratiam zr aptitudinem docendi: item,ut uere,Chri fliane crfideliter doceat, hortetur, increpet, confoletiir, ut preces ZT facramenta reile inftituat zr adminijlret, axpiicadir Antequam uero ad alia dogmata Anabaptijiarum ac'â 'rV Tfra*** nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;commcmorabo, zr paucis cxplicabo uerbi
Zdeoffkio D' de officio minillrorum ecclefi£, idq; rei ipfiuf fpifiopi- CT wiKiyirowragrrftw. Oportet igitur ( inquit apoflolus) epifeopum effe irreprehenfibilem, ad Titum ait inculpa^ turn, nempe qui uere z^ iuP:e accufari non poÃitzftt^ prehendi propter uitium aliquod fingulare. Alioqui om^i nes homines etiam epifeopi fua uitia habent, neque quiff quam uere dicere potefl:, fe abfque peccato effe. Pratereit gruuiter minifiri ab infidelibus reprehenduntur zr cub pantur,
LIBER TERTIVS. 91
pant ttr,(^ eorïi rationc inculpati no pojjènt eÃc,nifi à fide ucra CT minijkrio juo deficcrcnt. Idco mculpati nomen na fiitiplicitcr, nbsp;nbsp;ut dicitur fecttndü literä^ 'm uniuerfum 'mtel
liÿdebet,ne^ihicPaulifenfiiMjiiit,ejuê Anabaptifite efie uoluut. 2. Vniui uxoristiirumefiTe oportet, nonfcorta^. torein, adulterum, libidinofium, çy laficiuum diHis aut fii,» äiificd pudieum, caflwn,probMn hoiieflum, ïnaritum, iiutalio(iuicafium,gui'mtcgrafi,nMutatur. j. âVigilaii' tem,diligentein aÃiduum 'm omnibus negotijs, prafer« timinfuomunere. 4. Soamp;rniw.i/wiTuiKcupiJitiitocoa erccrepoÃit,humilis,prudens,crmodeiluffit. 5, Com= pofitum,grauem, ^ui in moribm çy ue^litu decorum /er« uet, nulla leuitate çy immodeftia utatur. 6. Hojpitas lem,comem, benignum, miÃericordem, liberalem pro Ãuii ÃcultatibM inperegrinos fcuhofÃitcs, inuiroshoneftos, inpauperes. Quemadtnodum Philippum Aél.zi.crPhi^ lemonem ko/pitales fitifie legintm. i. Aptum ad docent dum:ad Titum ait,Cijii poÃit adhortari per doilrinam fa^: tuu»,çycoittradicentes conu'meere. Hoc «ero primum çy precipuum efl inter omnia cjua in quouis miniflro eccle^ fie requiruntur.Etenim fi dofhr ipfie nihil unquam didicit, V ignorât diferimen 'inter doilr'mam,adhortationem, Mia crcpijtiozion, conÃolationem, quomodo alios docere aut adhortari poterit Atque hoc loco Aniibaptiftici doélores hoc uitium çy fuam ignorantiam non pojÃunt excufitre, KanifiRinn enim eR,eos 'imperitos eÃÃe, neque quicquaia unquam didicifie. Qjiidam eorum certos locos fcriptura-^ rum didicerunt, quos recitant, ey his recitatis,fi quis plu* ra abeis requirat,inanes cr uacuos reperiet. 8. Mia niftriMn ecclefiee non uinofium efie oportet,qui uino de^ ditusfit, qui tantum ebrietati çy crapultc Jludeat, inca
M 4
ADVERSVS ANABAPT»
Irictur, er in hoc uit£ injlituto pergdt. Aliogui imum per fe e^Ãmpliciter non damnatur.ut alibi oheitdiinu(gt; - iJon precujjorcm. f^on tantum non fit percufior, vquot; Martiui homo,pronui ad arma capiettda, er gni perpétué eontendat, rixetur er pugnet, uerumetiam nonutatur inarulentis uerbic, hominibui abfgue caufa male loguatur, er os petulant habeat. to. Nonturpislucricupidimi. No« omne lucrum, fed turpe er iniuftum damnatur : prlt;e^ cipuc tarnen reguiritur ,ne fe donis patiatur corrumpi, ue foenusillicitum exerceat,ne alio turpi genere lucriuta* tur,guo opes guidem augentur, interim dedccus er minia comparatur. ïtague mefiocritate contentus fit,GT honeüe rem familiärem adminijlrct. nbsp;n. Moderatuin,
ienignum ,gui ea gu£cungue pote/i abfgue damnofidei, tnitiget er emendet, omnia in meliorempartem 'mterpre^ tetur. rz. 'S^onlitigiofum,guiabfguecaufarixetur,gui femper uincere uelit er neinini cedat, gui iracundus ft, uociferetur guafiinfaniat.Ad Titum Paulus ait, t^onpre-' fradlum,fibipertinaciterplacentem,coiitumacem,iracun^ dum. Ac ualdc optandum effet, omnes utring; omnium ec^ clefiarumminiftros, minus hocuitio labor are,er tradbbb Hores effe guà m fmt. i j. Alienum ab auaritia, non eu^ pidum alienarum opum, gui eas fibi aeguirat, nec interim fatiaripotef ,fed femper cupitplus habere, fiue id honefie cum deo fiat, fine non. Auaritia uero omniu malorumra^ dix eüin omnibus hominibus, r.Timoth. 0. pr£cipueta' men in magiflratibus er ecclefiarum miniftris. 14. Qifi fu£domui bene pr£fit, guihonefleer laudabiliterfantin Hamcuret,nonhomo nihili,ob£ratus aeprodigus fit, gui plus inutiliter confumat guà m foluendo fit, er ita as alie^ num fi,ciat,ac bonos offèndat, Rt certe gui rem familiärem curare
LIBER TERTIVS. 95
(liWe nefciunt, in docendo quoq; ignorant quid maxime ur ^(ndumfit aut non urgcndtvm. Gtuodfi obicrati Ãterint^uc^
facile fiunt, nbsp;nbsp;omnem apudplebem authoritatem a-»
Wtiitt. Inter dues er ruflicos homines obærati ad feditio-er quiouis malapronifunt, neque confiantes er fortes fint. ç^i libci-os contineat in fubieiiione cum. omni ho neftate. M TitumtQtti liberos habeat fideles, non obnoxi= oî critnini luxus, aut qui nonfint contumaces. Quid enim dies liberi efficiant,in exemplo Heli apparet z. Sam, z, er 3 ⢠QuÃdoq; tarnen honefii er probi parentes liberos habet prauos er luxui deditos,fed abfq; ipforivm culpa,ut Aaron, Samuel er alij.Addit hoc loco apojblus : Namfi quis pro^ Pf!« domui pr£effc non nouit,quomodo ecclefiam dei cura»
(igi enim id quod minus efi prtefiare non potdi, quos ^^domaioraabipfoJperaripoffend zö. Nönouitium,qui uullum rerum ufum habeat,adhuc rudisfit,er ttmi primum lt;âifidei agnitionemperuenerit.Tales enim fuperbi funt,er 5«o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/««tjCO etiafunt audaciores,fibi ipfis mul=i
dmpldcent, ercafaciunt,obqu£merito reprehendun^ tur.ideoq- addit,Ne inflatus in criminationem inddat diabo 11' T (tie; iiouitij funt,qui uix dum legere poffunt,er id pau^ cis ante diebus didicerut,er tarnen nihilominus docendi nut ^tisfubeum. 17. Oportetautemeivmetiambonîihaberete fiimonium ab extranets:ne in probrum inddat er laqueum diaboli.Extrand futtt infidèles, à quibus non requirit (neq; enim darent ) tefiimonium dodrin£ erfidei : fed ut vnÃde-â les quantocunq; odio minifiros profequaittur, non tarnen di cerepofiint, ipfos fures,nebulones et turpes atq^ flagitiofos homines effet fed fidei nuUa ratione ( ut aiunt) habita,ipfos homines non malos effe.
Hancdefcriptionemerregulam offidj nünifirorum ec^tioad min,' clefi£,qu£ tradit quales eos effe oporteat qui ad hoc mwtus g,â¢âÆ
M. $ clefix.
ADVERSVS ANABAPr, dcliguntur,duas ob cauÃ^ adduxi, G!quot; breuiter intcrprf^âlt;^ tuifum. Prirnuw propter eccleÃarü tniniftros: deinde prO' pter AnAbaptilliis nbsp;nbsp;eortitn doókres. Adhortor dutem oW^
ries ecclefiarum mmiÃros,lt;jui gtiidein adbortatione opus bit bent,u t feipfos in häc PmIi doélrindi.tanqitam in /peculo lt;t' i(quo,contemplentur, Gt' diligenter conjiderent quibus pituantiir dotibus,ex his qutc commemoratte funttquod cutn cognouerint,ardentibusprecibus ad denm cofugiant, abee gratiam cr nires poftulent,ac omni diligentia Jttideant,piââgt; uiribus uitamluain huic régula: aceomnwdare tlt;am reuera complura in nuiltis eccleÃarum miniftris deÃderaittur, qxi Ãc fe infiio ttuinere didiis nbsp;nbsp;faiiisgerunt, ut deus nonaÃ*
que grauibus cauÃs ipÃs AnitbaptiÃas gt alios haretieos iminittat,qui ipÃrum ncgligentiam in doeendo,Gr intempe rantem uitam coramplcbe accufant,Gr ipÃs aliquaignonü tüa afficiunt.lion autem eos iuuabit quod bacchanture^xÃ^ roces fuM,et adtterfarijs minAntur, quos potius pugnit qa^ faiM doärinA redarguere conantur. Qua quidë ratione po'^ tius Ãandala excitantyquà m ut aliquid boni efficiaitt, et qut erroribus implicati funt,potius cotiÃrmAmur,quüin ut mde libcrentur. Partim enimÃmplices funt, fedudii ab aÃutis Gf loquacibus AnAbaptiftis, gx magis zelo quodam quant malitiaerrant. De talibus uero mitüÃri, qui inÃ(o nuanere negligentiores funt,quam honeflum gt utile Ãt,cogitem,et rabundos hos hontines nihilfolidiex ipforumdoi^inaipo* tuifÃe percipere, gt offenfos intempérant ia uitte faflidm pforum animo concepiffè: his autem omnibus no alia ratione fe mederi po^ (à modo aduerÃrifÃmplices no hypocri tæ funt) quà mÃfeipfos mutent gt entendent,nempe ut di-Ugentius doceant er honeflius uiuant, deinde ut humaniter firmis rationibus er diligenter,eos qui aberrarunt,m uiaitl reaoeenty Partim uero hiquiminiÃris aduerfantur,aÃidi hypocritit
LIBER TERTIVî. 94 hpocritic fuitt,'mMdi,frihoÃ, loquaces,pprtiMcei, conteit tioji,quinegligcntiatnindocendocr uitia uit£diligenter ^ artiÃciol'edeÃwgunt, cr dinulgant, çr nüniftris odiutn ubiq;conciliant. Contrahos tacendoaut debacchandoni^ bil cfficitur,fedgraui amp;nbsp;folida defcnÃoiw, quetnadmodum faulus docet his uerbis:Sunt enim muUi cotumaces,^ ua^ itiloqui,!^ mentiumfeduâores : quibus oportet os obturâtâ te:qui totas domos fubuertunt .docentes qu£ non oportet, Ãrc.Ã^are^aues efîote.ne eccleÃam, cuiiK nünifiri eflis, ignomnia afficiatis, cr uosipà cogamini bas contumcliatt bareticorum cf reprehetÃones, propter ueflram negligen 1 nbsp;nbsp;tiam tolerare. Infumma, diligentia,fide,doilrinA,grauitate,
fortitudine.ç^ honeflite omnibus hiereticis uehementiÃime I teÃftitur er obiiiam itur Oportet atitem miniÃrum prom-ptum er labortoÃtm eÃe, er ergaÃmplicesÃmplicein erâ benignumfe cxhibere.eos inÃituere, er cum ilUs diÃerere, Ãontrapertinaces er contentiofosfortem eÃe oportet, er iOis flretuie fatM dotiritM reÃÃere: quodà apud illos hac ra tione nihil proÃeitur,tarnen omnibus uiris bonis eorum te=gt; »xrariapertinoicia breui diÃlicebit. Prlt;£terea magiflratut Ãirepoterit, quid cum huiuÃnodi incurabilibus hominibus Ãt,qui totos fe hue canÃerunt.ut alios feducant, er ui quadam Ãmplices homines feducant.
y OS autem, Amtbaptiflie, er priefertim eos qui prieel-pui er doibres aliorumfunt,hortor, ut in hoe Ãgt;eculo uof=i ipfos diligenter conÃderetis, er ingentia uefira uitia obfer Ketis, Agnofcite foltern monifeÃam ueflrä imperitiam, quod penitus adco ad hoc nuutus inepti eflis:ne itafeflinetis ad do tendos alios,cum uosipà parum,aut nihil didiceritis. Ane-fiiÃimotisforeutuos eÃügiatis indicium deif Multi adhuc fuperfunt pij atq; dodi eccleÃarum miniÃri.qui uos uere et reäa ducunt j» uia iuflitiie er Kex£ falutistquamobré à difa
ADVER.SVS ANABAPT.
/td^s celJatc, crttosuerig eccleÃte tniniÃrii coniungite, er iüii obteinperate .Et cum aligua uitia äutnteuosm illif cernitis, cogitate nobis, quandiu in his terris fumus,bot»i' nes (qui certe omnes aliqua uitia habent ) miniftrare i» ec^ ctefia:quandoquidem tM angelos, fed homines deus nobis ec cleÃarum miniftros dedit. Qalt;c bona, funt ab ipfs difeite ficite:mlt;ida qult;e 'm ipfis cernitis, non difeite aeq; facite:qui admodum deinceps j.cap.plenüts explicabitur,
Breuis refponfio ad quardam capita quæ A' nabaptiftæccclefiarum miniftris obijeiüt, ut eau am reddant, quarc non interfint ipforü concio=: nibus. Cap. 6.
At^ltequam fextum AnAbaptiflirum dogmt aggredioTf breuiter reÃgt;ondebo ad qu£dam capita, qu^epotiÃi-mum cccleÃarum miniÃris obijeiuntur ab AnabaptiÃis, lt;« iUolibeüoin quo caufasexponüt propter quas ecclefiissfe*^ coetus noÃros non accédant .tAirauero ipforu eà ey loduäcitas m eo fcripto,er tarne melcÃn iüa nugacitate qua fub'mde eädem rem repetunt.nihil aliud dicunt, quam quoa nospaucis uerbis,attanwn fideliter er fumnMtim,propone' Minîffros mus. tJliniÃrosecclcfiarumaiuntdefeciÃcabcadodri»^ «cckfiars nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hitio tradiderunt de ChrijlianA charitate,itaque non
decereuteoramconcionesaudiant quid ChriÃianadodn ua dtftciflc na, defeceruitt, friejertint cum ipÃs ad omniaÃt tacendum.
Verum iüinosdueritate defeciffe,abfq; uüaueritateaccu^ fant.tJamdChriÃidna,doärinai eylibertate quamdocui^ mus,nunquam unguem latü difceÃimus,ac nudto minus de^ fecimustuideant modo ipfi an ChriÃlanOim libertatë,de qui Lib.i. «.1. fuperius fcripÃmus,inteüigant:nAm »i hac re,ut etia 'm cd* teris partibus ChriÃiand dodrind,nMltum iUis deeÃ: quo* warn hue J^edkMt ipforum uerba, ut libertate ChriÃia«iu^ dÃmtuf
UBER TERTIVS» 9jr
t/Hment poÃtam,ut non fubie^bÃnt bonis legibus,fed ut li= bmpoÃintcrederectfacerequictjuid libuerit.-quodfiuos niAgiftratui zr bonis legibus obteinperare oportet^ id quod ntinijtri ex uerbo dei urgent, conquerimini uos chrifiiun^ libertateÃioliiiri, GT M.ofaico lugo coailione onerari. Sed ipforum rationes audiamus, quibusprobare uolunt nos à ueritate defeciÃ'e,neq; Chriflianos crjideles eÃe. Initio in In negotif« quiunt nos pr£dicaÃe contra coa£tionein ad ftdem, Pontifia coaffionc
CieÃtrcnt GT magiÃratus nonpoÃe adÃde cogéré: nüc utaidam tf Kfro nos »MgiÃratus incitare, ut adfidem cr cÅtus cccle-Ãafiicos cogant legibus iuregladijyÃ^ inobedientes occi
, qua rations nos innocentisÃtnguinis participes fieri^ todcm peccato magiÃratü obÃringere. Cunt talibus au-eoncionAtoribus, quis (aiunt) libenter cômunionem ha
yati hiec refÃondemus: Fidei nomen quandoq^ falÃamà yÃ^gt;dÃcare, de ea ab initio docuimus, id quod nunc quoq; ^°^tgt;nus:pnncipes er magiÃratus, tä ciuiles quam eccleÃa Ãsos, non habere poteflatem quenquam cogendi adfalÃatit
. Si autem hoc facer e conantur, tum deo potius quà ni WS obediendü eÃ. idon tarnen fequitur uiros IwneÃos, pr£ '^'^piores,parentes,magiÃratus, non haberepotej^c,ut int perdos dementer,aut etiam durius, ac uirga quoq; gt poe-â^^tnÃtuant gt emendent, gt arcbusprauis gt malis ad
et honeÃas cogant: two ut AnabaptiÃas cx angulis in pfblicas eccleÃas,Gr à falfa doärina adpurÃGT fanamco^^ amp;â»ftât^am deus ipfe hocpr£cepit a..mandato Exod.ao. Itrf
*^S(flratus monemus, ut munusÃbi deo comtnif l^^^tÃreiuie exequantur,tum fcilicetpeccamus, gx tarn ma
Zr turpiter agimus,ut idea fanâi AnAbaptiã. non debea accedere noÃras eccleÃastnam liberi ejfe uolunt: fed tu
â1â^^libertatem deÃderet. Qjiis quafo in hac caufa i-^i°Ult;ff^rati9nepr£ditosiudicarepoteritfUiagiÃratüne-
ADVERSVS ANABAPT*
ifitnem intcrÃccre iubcmuf,nifï quos antect dcui ipfc interà cere iuÃit,ac dixit languinem ipjorumfore fuper caput ipfo rum. Uaq; uerbo dei credimu^,neq; arbitranwr noÃpfos aut nutgiÃratiK coittaminAri Innocenti fanguine, cum iüi eajici unt qux dem iuÃit.Sed hac de replura deinceps 20,dogma- , te fcribemm,
Malo n5 re nbsp;nbsp;Goinde'deÃelbonemnoÃram ex eo probant, quodinitio
fiftcre, docueriiniii non effè refiÃendum malo, neq^ nos, autfident noflram tuendam ejfegladiocarnAli.fedtantummodogla-dioJfliritm,uerbo dei:imô Chriflianos no debere inter ipfos . habere gladium M.oflaictmt. Zuinglium nAnq^ j 6. articula ÃtarumpropoÃtionum ÃcripÃfÃe: Qjiandiu fcrrea armajlu gitM,apparet te no Chrifli aut Petri, fed SataUiOfcihtorcnt ; oflo,crc. Et LMtfccrtMM i» Pfalmos fcribere:t^on ucra fedÃl fa eccleÃa brachio feculari defenditur. iJunc autem nos do^ cere nugifiratus noflros, quodgladio uti poÃint, adfeipfs Cr fidem fuain defendendam. Ad htec re/fondcinus:Ea ont^ ttia qu£ ab initio docui)nut,etiam nunc docemut, neq; defe^ cimus,quemadmodum AnAbaptifla: falfo de nobis flargunt. Cocemus enim, à Chrifliano bomine pro malo bonum reddé dum efle,neq; reÃflendum e/fe malo. Ita nanq^ Chriflus doâ gt;nbsp;cuit Matth, s-cr Paulus adRom.n. v erum hie meritoin* ter iHos diflinguimus qui in nullo jnunere Herfantur,(^ in^ ter eos qui à dco in aliquo inunere feu officio confHtuti funt. Qui enim mandat ivm a dco non habent,non debeiu proprii authoritate flimere gladium,non magis qttà m Petrus, quein dominusgladium recondcre, CJâ paÃioni locum dareiuÃit. Magiftratus uero cumÃnt à deo conflituti,qui Ulisgladium dedit, cn mandauit ut uiduas, pupillos, afflidbs cr oppref ' fos,quiiniuriampatiuntur, tucantur: non peccant utique cum malo reÃflunt, fed potius cum non reÃflunt, neq; tuen fur opprejÃos qui miuriam patiuntur. Atque hoc madofcri pturd
LIBER. TERTIVS. 96
«BO locö iubet non reÃftm malo,altero iubet rc P!^gt;'fâ,nonÃcii/mpugnAt,cimdunteres hicretici,Porphyrie â¢lt;5 Uli fitntles calimniatorcs fcripturarum, falso jacrii li impinger c cotMtifunt. Etcnim diftinguèdum eji, guid, tempore,quis ob caufM pnecipiatnr. Zitinglim uero de ro loquitur,PotuiÃecm etfalso nominAtosjjgt;iritualei, no de ^SteutigladioyfedtantivmmAgiftratitm. cumPotifex farea artna Ãimt,ad Eueingelium fcilicet opprbneiidMn,de io»a.». (1âirttt hocÃclo cuiut imitatorÃt. Pacile etiam inteUigi po» ieA,de qua ecclcÃa eSquot; defeiiÃotic Lutherm loqiiatur,quan ^0 brachium feculare nomittAt. PoittiÃcia enim ecclcÃa hoc brochio praeter er contra uerbum, non inquam alterogla-^â^fi'irituali ticrbi dei,dcÃnfa efl:fed uera ecclcÃa non de^^ jrnditur hac ratiane abfq; uerbo er contrauerbüdei.Qu^ ^itimalioqui Zningliut er Lutheries docucriint,dc potefli-defenÃonc nMgijâtratuam,item de fenfii iierborum do-Matth.Noliterepflercmalo, omnibm ntAnifefla, er '^oiâtfunt,utnulldcemtneimgt;ratione opusÃt, oÃenduntau^
horum allegations AnAbaptiã, quam ipÃos noiiptidc^ ââ^elfuam ignorantiamprödere, uel fuam malitiamauda-^btrpropagare.
Tertia ratio, qua er noÃram dcÃebKonein,ernos j^iri- Condon», bi^dei, charitate carere probant, hatcadducitur.
^onciqaatores noflros Anabaptiflat abÃp; diferimine Inter ptiftis dis« Wfticos numerare er traducere, cum quibus tarnen ntd= â¢^gt;ti communionem habeant: atqy hoc (aiunt) contra uerita b^gt;ttfaciut,ideoci: Ãdritum ueritatit nonhabent, er propte ^^aettam neq;Ãdem neq-, charitatem. Quk ergo ipforti ec-
Hâ^^ttuales cccleÃat iudicare potefi,er abfq-, peccata iuorü concionibui 'mtereÃe? VetM hic uefler error eÃ,AnA baptiflisaiobie communis cü Dondtiflis, quod propter mi-uitiatotamcccleÃam,er prxterea ucrbuftnç^
ADVERSVS ANABAPT.
facratwntorum adminijirdtionein reijcitii. Qjid de re deiv ceps agdm.Vetui etiam hic uefier error efi, ([iiod facile dium, quem uofipfifdbricdti cftis, aduerfuiproximumdi-firmgita, cr Ulo non uerbi deiglddio tpfum perciititii, hoe efl.pro mfideli Gentili infanMtii çy- ddimMis.l^e ante temput indicate, neque nos penitits Q)iritu dei, fide, amp;nbsp;charitdte jfoliate.Fundamëtum cui nitimini, cr ex quo hat in nos conuitia profertis,'mÃrmum er uitiofum e{t. Dicid^ enim, ttbi ueritas non ÃtjUic quoq; non ejfe Jfiritum ucrit^ tis,er proptercd neq^fidem neq; charitatem. Veritatein aU tem non eÃe i« nobis ex eo probatis, quod abfq^ diferimiue tios pro hiereticis traducamus. iSlolo nunc dijfutare, an propterea )ion fit Jpirittos dei 'm honüne, quia feriptum c/l, Deus uerdx,omnis aute homo meddx:fcd dico, hoc libro ne /train 'mnocentiam euidenter declarari. An non en'tm difeti men mter Anabaptiftas pofuimus,cr mentionem Generali-ttm, er peculiarium AnAbaptiftarumfeciinust nónnedixi-mus quofdam tales, alios uero his diuerfas opiniones tueri, er ab iUis alios reijei er excommunicarUexc. Uuerea hoc quoque perfficueapparet, Anabaptijlas illos, quorum uos Lib.z.c. s.pudct,initio uobis non diÃMes fuÃe: qucinadmodum fupe rius oflendimus.Quts autem nos certos faciet, uos occafio-tie data,non etiain ipforum fimilcsfore e Qjiarecum mone^ mus et dicimus h£c fub Anabaptifmo latere, quid qutefofal fidicimus^ Equidemalioqui inmultis turpibus erroribut uerfamini, ctiamfi non eÃis è roimero craÃiÃimorum amp;nbsp;dbominabilü Anabaptifiurum : itaq;nidla uobis Ãtiniuria, neq; quicq 'mcharitatempeccatur, quumgrauiter à nobis arguimini,fi forte adhuc uos lucraripolfemus,
TAis itaque expofitis hoc capite jf eramus fatisfailum e/fc obicëhonibus illis AnAbdptiÃstrum,quibus probare uo^ hint ,fc iufias caufas haberejua; feparationis, propter quoi
concio-
LIBER TERTIVÃ, $7
(oncioncs minijirorum ccclcÃic nolunt audire. Rc ip/rf er tierc appariât rationes ipforu infirmas effè : itaque âffos inerito debere reicilis huiufmodi frigidts excufatioms legitimam obcdientiam prie filtre.
An concionatoreSjidco qiiod non omnia faci ant quæ alios docent,fintfalfi dodlores.^tem uir tuteni uerbi Si facramentorum non à miniftris, ftâd à dco pendere. Cap. 7.
dcnuo A.nAbaptifilt;£ccclef!am EuaiigeUcam Minidros er dus minifiros,proptered quod ilU non omnia faci quot;°æ
âlit qu£ alias docent. Nam quia operibus fiibfequentibiis fu docent. atn dott)âinâitonprobent,0' ueraeffe ofiendant, idea ipfos (aiuiif) non effe ueros dod:ores,neqâ dofirinAm eoriifynccs tainejfejçyquot;proptcrcanonaudiëdoscjfe,ncq; ecclcjias,qui ont illiferuiunt,inter lieras ecclefîas numerari debere. Ef ad ooe confimMiidii tierba s o. pfalmi adducunt: Impio autë di' Wdeuf; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dbi ut enarres fUtuta mea, çy afiumas padtt
^iiiuos tuumfTu uero odifti difiiplinâ,^ proiecifii uer- * ^^gt;^lt;ipo{lte.Et Pauli etiamuerbaadducunt,quiait:Con=: Rom.». fidisq; te eruditoré ejfefimplidü, ut qui habeas authorita= fon opinionem fcientiiC et ueritatis. Q^i igitur doces a-
I ^âim.tdpfiint non docest qui prccdicas nonfurandum,fura= gt;^lt;tfcrc.ltem doinini uerba quibiis falfos prophetas cauere ^flâet,et aitiAfruiiibuseorum agnofeetis eos.Nunquid col NlîUh.rt quot;êunt à fiiitiis uMas,aut d tribulis ficus f Ua omnis arbor bo~ ^)bonos frudus fcrtiputris aut arbor, malos fruëlus fert.
Ad Afiphi uerba è Pfalmis adduibt, quidam ita rejfon- Hypoen-dent, utdicant,Spiritum fandum aperte loqui de imptjside «« nbsp;nbsp;nbsp;pof
iMWjinyMdm, qui deum ey uerbu/m dus oderunt atq^ abijci= [udiciFdS Xftt.Difiinguendum autem cfic inter impios or peccatorcs, qnipotius ex infirmitate quà intenwritatealiquapeccant.
Verü ut banc rejfonfioné omittamus, apertù ed eosprtcd~
N
ADVERSVS A H A B A P T.
pue à propheta repreheiidi.gui eu reuera non cû deo conue ruant,externo tarnen in cultufic fegerunt, cr ita de deo lo~ ^uuntur,ut uideantur ,pbi iM ejjc, cr e^ui efptgerint co demnationê deùhos propheta palfos eÃe arguit, cr non gijjèdei condemnAtionem.t^atn addit:Hlt;eefeciÃi,cr tacui: exiflimafli quodfuturut ÃimÃcut tuÃed arguant te,ç^ tuatn me eoiurafaciem tuam. Sitniliter lud^i non agnojee-baw fo!ide,fefe tain peccatores ey uitiofos ejjè,quant reue^ ra erant:gloriabantur multum de cognttione legis ,fefe do* éhres ejje iujiiti£ Uos Paulus teflatur peccatores eÃe,nei^ eos id tueri quod fint doóhres iuftitiee. Eodë modo nos quo-que libcnter coccdinius,mimÃros Euangelica ecclcÃte,cutgt;t nonfaciuitt ea qult;e alios docent,ejjè peccatores,iniôgraui-ter in deum peccare,neq; ideas tueri quod bene CTrefkdo ceant,ucrü nihilominits puniendos eÃe à deo, et eograuii^t quo melius nor tint quodiuÃu efl, zSâ tarne cótrariumfaciót-t^on tarnen hinc conftcitur, eos quipeccatores funt, Cf ipà non omnia faciunt qu^ docent alios , noneÃeiierosdoiH^ res,nequepoÃeueradicere,aut ipforumdodtrinamnoncÃi Quomodo iierä Dodlrina, enim non ex mintflri uita,fcd ex uerbo dei dl fu°dicäda kt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;efl,an uera flt autfalfa.Multi fände uiuitt, Zf
funt corä bominib.qui feipfos fcilicet aliquädiu eötinerepo) funt,ut mn facile quiequam mali de Ulis poÃit dicfnihitonn mts tarnen ipforü dodrina falfa efl, er uerbo dei repugttii-Sunt etiant tniniftri qui turpiter uiuuiu, pure tarnen ex uef bo dei docent.-hi pofleriores er uitioÃ,prioribus illisfanlld meliores miniflri funt.
Cuomodo Eduidfin in Euangelio iubet dominus falfosprophetaseX îæ'inrtar ar Ãu^bus agnofccrc,queinadmodü bona arbor ex bonis flu^ bo'isfx frii dibus dgnofcitur,et putris arbor ex malisfrudib. Hint aid 'pno^n'idi i^fiâi'bapt. colltguitt,cü conctoMtorû frudus tnali lint,nec(l -'t, fariofequi, ipfos eÃcfalfos pphetas,qui cauendiÃnt.Vera Ãudus bani,quorûf;riptura meminit,non funt eiufdcntg^
LIBER TER TI VS»
âââââ wE/î frtjm quids cörnunii fruilui bonorü operrt,quSon» fideles ferre oportet, ut ex eo cognofcancur an fint bota nudi: et bonæ arbores funt, qui bona, opera faeiunt : pu,* arbores, qui mala opera ficiunt. £t de hii non prlt;e»
^âpue loquitur dominus in fententia ante citata. Sunt dein^ prater hos, communes etiam quidam peculiar es fru-t nu a reliquii difcreti .Omnes enim frugifene arbores fru* quide edunt,fcd non omnes eiufdégenerts, uerü diuer r^gt;,p arborum nAtura,fic ut malus arbor è malu.et pyrus è agnofcatur:neq; enim malus jert pyra.neq} pyrus ma* ^ââlâ^èitdmodü cr dominus inquit,t^HquidcoHigunt à ffimii ââââî.Cr à tribulis ficusf Cum a~tt hoc loco de prophetts do *
loquatur,non quiuis,fcd ,ppheticifruéus iMelltgcn,^ »âluiu. Propheta enim homo quide cll,quem idea cü aettris oxùnibus fruâ'um bonorü operü ajfirre oportet,fed priete Jâ¢fPphetafeudochrconjiitutus efi. QuiaütfuntU ^i. fi'lt;*^us,er(-quibus agmfcendum eft,bonäne an mala arbor y' ^pürina eÃ: peculiars ijle fruélus. Pruélus aüt, hoe ejl f^ina,autbona,,dutmalae^.Bonae^,qu,e exuerbodei dqi^itur, cy confentit apofiolicie doilrin^: qu£ aüt diuer
htcntala eA- latq; prophétie ex dodrinat dijudicandi j'lt;gt;^,inboni ucl mali fint. Qicimus aüt,minijlrü poffe tequé â^'Isteteros homines uitiofum ejfe, neq; omnes fruélus bo-^ ^i'tvin operum habere:uerü no ex eo de officio eius iudicart '^^efi.ut dicamus ipf m malSarborem ejfe:fed ex prophé ^fiudibus iudicandum ejl,ita ut bonam arborem pronun ^J^^,fi dodrina ipfius pura bona eji. At(p hoc moda quot;qlruitur Anabaptffiicum tedificium,quod iüi cötra nojir4 ^fijieria çy ecclefias erexcrunt,quo nituntur plurimü,et /wrndeobijeiunt. i^amfi propter fanSdodrinam conciona arbores funt,dodrinaueraèji ey audienda, çy ftdefia quoque uera er it: neq^ hate toïluntur uitijs ininifirii
H gt;
ADVERSVS A N A B-A P T* quippe lt;jult;e non onuittur ex officio ipftut ,fed ex comtnlt;^ honiinum inffrmitdte.
Xnïhîpti - nbsp;nbsp;Atlt;j; hic dcnuo repetendum eft, cjuod fuprd quoi^; dixi^
» propn^f fKUi,latere in Anabaptiftis inalü errorcm,quë paiici uinnud^ fuisopcrib. uertunt, imô pleriq; propter hune ipfum errorë eos teftimutt.'iiam onms ipforum doëlrina, pendet à jgt;prijs ope ribus,cjr iüis quaà meritis nititur.Eflautem peftilës error, cû homines in fuis rebus, prefertm in eccleji£ negotio, hominibus fiduitt,et uerbi cr facrameiuorum mini fterium ,potifimum fupra homines fundant: cum fcilicecin dicant, earn tantum doëbrinAmpuram çy- bonam effe,lt;]niei fanëh miniftro prædicatur, crfacrameiKa non effe ejfcd* cia,qua: à malis tninijlris adminijirantur. Hæc cnim ratione non tantû falutis noffre negotiü in carne feu hominibus re-poà turn effet,uerum etiäperpetuo ejfcmus incerti, an reite haptizati cjfemus,necne:an coenam domim reële fufcepijfe^ mus,necne, Nam etiamà mhil in mintÃro reprchëdipoteü, ctiamà fanëleuiuat, tarnen poteR interim ejfe hypocritä. Quod à res ipfa à miniflri probitate penderet,ipfe autchy pocrita effet, tum çr cgofallerer,çy doëtrina, eius non effet uera,neq; ego ipfe rite ejfem baptizatus,aut coenam domini reële pumpÃffem: minifter enim à quo hæc accept,non fan^ ëlusfuit, quemadmodum ipfum iuxta ueftram doârinam ef feoportebat.Quidautem aliudhinc fequeretur, qudmnos propter aliorum improbitatem,uerbi zy facramentortt mi-ttifterio priuatos effeë autan omnia A nabaptifîie no c» '^ita fubinde dicunt de bonis fruëlibus, zy hae ri niiicnj ucr» tione ootimis fruëlibus falutis eccleÃam C hriflifpoliaiK: et torà Tiko nbsp;nbsp;fr^fdtis declarattt, quà mÃnt egregij erperiti doëh-
ïiusç poïc eccleÃarum.
fia.non afit Contrahuncpeftilentemerrorem multapaÃimD. Au-liiotMtiflisfcripÃt: pr£cipue iit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tameit
LIBER TERTIVS. 99
litimtt (ut aliquot loca deÃgrwm,fi forte alicui lt;jult;£rerc libc tt)contraDonAtiftat libroj.capiteio.cr contra Crefconi ^ingrammattcum,libro 3.capite itcrumlibro 2. capi*' ttu.Firmiter autc probat multts teftimonijs fcripturarum, »^utn nuni/irum poffe pure nbsp;nbsp;fane doc ere, at^; facrameit
^âirede cum fru^fidelibiitadminiftrare. Porrohoc la to rurfut apparetjAnabaptiflat ueccrum htercticorum erra tts deiuio,magno eccleftie malo.in luccm reuocare . 'Verunt ^⻫niucrahuuii negotij fumma cji^ nbsp;nbsp;folida doilrina. Izj
ptiedicat ioneuerbi dci,cr facrameiuorumadminijirationc, ^â*âlt;(udiunt iQT communicant, deum ipfum cr' eiut uerbum, tâ'lt;^»iifionem,ueritatem,Qr inflitutionem jfeékire debcnt, ijui in eleélit fuis interiut gratia fuacfficaciter ope ^âlt;tnr,lt;jualefcun(j; minijiri,boni aut )nali,foris doceant,et ft ^âtntntaadminijlrent Ita enim apo/hlus inquit; Qjtis igi'^ »-Cor.j.
âtittem ApoUos.nift minifiriper lt;iuos ere «w{iis,ç^ id çifiq. dominus de dit f Ego plantaui, Apollos ^âS'tuù.feddeus dédit merementum. Itaq; necji; is quiplätat ^ltalicjuid, neq; is qui rigat : fed deus qui dat incremmtum. ^tntautem facramentoritm uerbi ratio eji. Minifter ^'^Wexterius aqua baptiznt,cr panent c uinum in Euchct ^âfââtporrigit,facrameitta ueri corporis cr fanguinis Chri-Jâ pro nobis in mortem traditi : interius autem ubi gratia, itittus Ã- uit^ cfl,Chriftas eledosfuos lauat.pafcit, ey po-qui in fuis promiÃionibus er inÃitutionibus ucrax etfi ^us oft,ita ut iüi nibil addat aut adimiat miniÃri bonitM uel ^itia, neq; fideles patitur detrimentum aliquod pati pro' Ftr^niflri infidelitatcm er malitiam, quemadmodum ex firibitur: Ãluidtumcnim,fiquidamfueruntincredu Bom.j, Æ⢠Wi incredulitas eoriwnfidem dei faciet irritam.- Abfit: '^ofit deus Ucrax,omnis autem homo mendax,erc.
^^mobrem ex bis pojlremo confieitur, fru(litm,uim,
N Ã
ADVERSVS ANABAPT?
er ffficdciam uerbi ac facramentorum ,non effè pcÃtant 1« merito aut fdn(Htate minijirortvm, qudlefcunquc illifue-fint, fed m ipfo deo, eiutJfiritu , er gratuita dc ejfedci opcrdtione. Eiut cnimfoliut eji omnit honor, uirtut, pote-gt; fidf,gratici cr falui:externtimautcmmintfteritim tantum* tnodo tnintftro proprium efi. Vnde etiam minijlri notni-tMntifr Åconomi dei, çr dij^enfatores niyjieriorum dei-Cum autemdeuf benigniüfitcr uerax.guittonmitiutpet tnulum mm/trum, guim per bonum .fuam gratiam c «4 poteR cr uult conferre, guid hoe tun refert ,à minifiet Ktdlui fittm hac dif^enfatione cr ntiniftcrio nuditiA tint th bimhiloberit. tJominAntur etiam miniftri nuntij: tióune nero deui donuin guod tibi dare uult, tam bene per nudum Cr tegrum,guà m per bonum ZX fanum nuntitmi mitterepu tefle An uero gualiteu nuntij donum äuget aut nüratit f fum guidem eji , nos donum iucundius i fano guà m dgeo nuntio fufeipere: ttihilominus tarnen donitm ipfum nonmu^^ tatur. Ita guogue, etfi nos plus dclcektmur donisdei,cttmtt bonis crfanis.non malis çr eegris nobis admimÃrantur.ta-men dona ipfa mimjirorum relÃeilu non mutantur. Và fiint ueteres in hac caufa ceræpmilitudine, c«f non minus 4 plumbeo guà m aureo annula fignum imprimitur.âC^ agu/, guie eadem eft.fiue per lignedm,fiueper lt;eream dut argen^ tedin Ãflulam ftuat. Et agud guidem guandogue d uaÃs uh tiatur, donOi autem dei nofiris uitijs non corrumpuntur amp;nbsp;foetidaÃunt.
Doétorem qui rcéte docet, ctiamfiuitçetmo ribus eins aliquid défît, nihilotninus ueruin à boniim doóïorem eflic. Cap. 8.
VEruntdmeno tantii Ãmilitudinib.fed rdtionib.^^ te/b monijs uerbi dei demonÃrdbo, miniÃrü gui no oiaja* fit gu£ docet alios ,à docet ueritatem diuini uerbi,ueru do
LIBER TERTIVÃ. le»
doiirinAm eiia uerain diuirum , c}M ^ifwndaÃt, neque diÃidium ab ipfo^r eccleÃaciuf fa'' ^âcitdum. Chriflui induit : In cathedra lAoÃs fedent feri-uiuoi. i,. Æ PhariÃei : oiniua frgo gu^e dixerint uobts ut ferne-
) feruate erfaeite : fecundum uero opera ear um ne J^iaüs : dieunt enint, er non fteiuitt. C^ibia uerbii expre/à eos audire iubet, efui uerbum dei pricdi-
Nam in cathedra NioÃs federe,efldo0irinAm à deo in cstheOra ^âiofein traditam docere. Expreffe etiam euidenter âOfef^oî no facere quit docent,er tarne eos mhilonunus an^*â dite iubet, idea uidelicet jCptoduerbum deipritdicabant. ^0« autem Chrifiui cjuicijuam iniufii pr^cepit. Negue ius Anabaptiflas,(]uodfeinhis Chrifliuerbis miferetorât ^Kent, errimam alii]uami]ult;erunt ^uae/fugerepoÃinc. ^âgt;»1 omnino dits confitendum efl, dominum aperte priegt; ttt eosaudiamus ejui uerbum dei predicant, etiam^ à ipà id nonfaciant. Ncque etiam ipfos figmentum hoc lu^ ^bit à duas cathedra! fabricentur, unam coadlionis, quje Ãt }.\oÃs alteram gratie Chrifli : er dupUces difcipu=: ift,alios lt;jui Jfiritum Chrifii habeant.er alios ejui eum non nabeant: nam ante Chrifiietatem, er poflguoque femper boc uerum fuit, miniÃros qui uerbum dei aÃerunt, audien-dos eÃe, etiamà uit£ eorum aliquid deÃt : pr£terea Mo« Ãt er ChriÃi dodlrina, eadem eà quo ad fubÃantiam, ac Nofesde chriÃo fcripÃt. CiuinetiamÃdelesprieditiJÃi-fitu ChriÃi, uelutiprophets, federunt fuper cathedram i'âioÃs,er non tantum PhariÃei. Contumeliofe uero Anaba» ptifl£ de MoÃe er fanilis patribui loquuntur ; nemini e* nimparcunt ,dummodo idteneant quodpertinaciterpro-pofuerunt.
ChriÃus dominus ludam ifcariotem Satanam nominat, laetus gats loanmc tf,c-4päc. Et tdWf/i certit efl,eum etiam,tiî cumÃc Ã
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hilointnu!
4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;apoftolus.
ADVERSVS ANABAPT.
ChrijhiwntittAretur,dpoliDlwnfuil]e, ac^edicaffèamp;^ ptizdjjc^non aüt utiq; iüos decepit âcr cis nnpofuit quos ptizduit docuit. Itdcp; guodd ip/ius jninifteriii,fdit ucrus docior eccleÃce minifter:interim tdmen i^iioädjcc' IcTd fldgitidfua,Sdtan erat. Scio AndbdptiftdS roï nos hoc loco, crvxcldmdituros,Et fdóiü bcnc,cn niiniftfi Eudgelicteecclc/ite, PhriÃeoser luddlfcariotcmfibidwei exempli loco propontint,quos fcqudntur. Veriim nos,Agt;t^ââ ptift£,neqi PhdriÃeos,neq; ludd diices er excpldhdbemUf, fed Chriftü er dpoÃolos. lud£ meittionc facitnus 'meo quo» docuit er bdptizdM,dtq^ in eo non minus rede fecit,quigt;^ uelPetrus dut Andreas. Udq;fiquis hdcin re ludam tur,eum in bono imitdtur.Atq; boe ipfum qu£rimus,ut fci=^ licet mimftri ecclefiarum doceant, doceunt inqudin iierbujn dei,er fdcramentd rede ddnünipirët, Qjiod diit ludds diabo lus er fur. fuit, hoc non excpli loco imitandum ^pponiiniis, fed refutdtionis loco,coittrafdlfdm ueftruer tuiüis rationi^ bus confirmdtdm dod}-inAm,qud. jkttuitis mimllru,qtiipec^ cdt,neqi omnidfdcidt qu£ docet,iierû aliqud uitia habet,n5 pojjè uerum dodorem ejfe qui audiendusÃt. djtod à liidss infuduocdtione uerusdodor fuit, qui tarnen tam turpiteï uitiofus er fceleratus fuit, quareuos conciondtores inj'iitl uocdtione , tanqudm falfos dodores reijcitis , qui aliqui quidemuitid bdbent, non tarnen tam fcelerati funt quà n Judasf
ûrorâ''t'c nbsp;nbsp;nbsp;Cuperem uero hoc loco ex uobis, Andbaptifla, audire,
cieOx ait! ^â^âCndm mÃgnid ida concionAtorum uitiaÃnt, quorum eau adeo turpi» fa fubinde uociferamini, nos propter pecedta non poÃeue-«r uitiofa eccleÃiC miniÃros elfe.Equidem coram deo Ubenter cr humiliterfdtenwr,nos miferos peccatores effe: quod dût ta horribiliter nos traducitis,id non agnofeimus. 'liîam etiantà dliqui funt ex noÃris,quiproprijs uitijs laborant, tamë idis poeiui,
LIBERTERTIVS. loî
eft, er multi funt dpud tws honejli, probt HC doch cccleÃarum miniftri,fic ut uobifeum mutuctm per' ^^ââ ititioriemÃccretiolimus.Anuosipf'os tales ejje cenfetis omnia jiciatis qua; docetisi' Quodfîuos ipfos non tales fÃe cenfetis, ^3- tarnen nihilominus uos ueros doóhres effc '^âcitis, turn idem etiam in nobis tolerate. Quodà uos oma »lt;Hfacereiudicatis quiedocetis,cr interim uera docctis, certe nimium tribuitis uobis ipÃs, 03- indigniores eflis .â audiatrdiu, quà m à ueflra uitia agnofeeretis ,^4am opti^
^e tum in uos quadrat Cbrifli hcec ad Pbarifeos oratio, Si eÃctis,nö baberetis peccatum : nutte autan dicitis uos
lt;fiiere, idco peccatum ueÃrum manet in uobis.
, Veruntamen bocpublice teÃor, non ideo bate à me fcri= Pcectti. c5 quod peccata et ojÃnÃones mimflrorum tueri ttelim. Sh âs fuân°de«i ^gt;*1 itAfiO; urgeo er doceo, miniflros eccleÃa; debere irre^ fendenda, Pf^henÃbilesfeu inculpatos eÃe. E,taio, bominesiurein= H^ègt;^ri iUis qui fua uita alios oÃvndunt.lnfumma,, quifquis deimt er eius uerbum peccat, pratfertim tarnen cc' n!inifkr,pocnitentiam agat,agnofcat fuum peccatum^
C de eo doleat,alioqui à deo punietur. Atq^ bis iüud quoq; âddotminifiros qui non bonefk uiuunt, feueriter monendos puniendos eÃe, atq; amouendos ab ojÃcio,fi non amn^ dHntur,fedaliosuitafuaoÃenderepergunt: quemadmodii er Pauluspresbyteros grauiter arguere iubet, t.Tim.s. ^»inis autem mea diÃeptatio hue Ãeiht, ut minifkrium ^lt;^'dcÃi£erfanAdo{irinanon damnetur propter aliquami ââfflrorum uitia : item ut hominesÃbi non niinium fan^hta- qââ fw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fetpfos magniÃeiant, cum tarnen tales non dam Euans
Ã'^f.Sediamininfiitutaprobationepergam, * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dka^â^quot;^*
^nEpijkhadPhilippenÃes apoÃolus fegauderetefidtur, qLTmm's id laod aliqui EuangeliZprtedicarant, quauis id non fyncero l«âdioficiÃent, neq^ propter inÃ^ uititi eorü pratdicatio^
N Ã
!
ADVERSVS ANABAPT.â
fient et minijkriûinuniuerftimrcijcit. Quare longeaho m'f/w fiiit pr^dititf noÃri AnitbabtiÃte,lt;}ui er uoeiÃrati effèiUyZr tôles mimftros nbsp;nbsp;nbsp;condones pent*
tusreieciÃent. Hisautem uerbis apojhlus utitur: Ac non^ nulliguiacm per muidinm zr contentiomm nonntdli ucro etiS propenfa uoluntate Chriflum priedicant- Alii liiiidcd in^uam per contentionem chriflum annunciant non pure/ j exiflimantes fl fl affliHionem addere uinculii meis.-alif riirt , fus ex charitate ,fdentes cjuod ad deflnfloaë Euangelij Ãd conflitutus. Qjtid igiturf cjuouis modo, flue in flgt;ectein,flut i fyncere Chriflus annuntiatur, de hoc guoq; gaudco, ot^ue etiam gaudebo.Philip, « .cap. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
ÃpoRoio» Praterea aperte cT euidenter apparet, ut negari non feciffequx poflit,ipfl)squoq; fattdosapoflolosdocuifle caqu^e nonÃ^ â¢hot dome cerunt zr feruarunt in uniuerflim. An non cnimpredicu^ *â*5 runt, dcum fuper omnia, cr perfldiflime amandum ejÃel
»on effe concupiflendum. 'Verum cum homines fuerint int firmitdti obnox'ij, ZT od mortem uft^ orarint, Remitteno^ bis débita noflra: quomodo potuerunt omnia flicere qui do cuerunt f Audite quidflngularis Hie homo dd Paulus Apo' flolus dicat; Noui enim (mquit'yjuod non habitet in me,hoc efl m carne mea,bonum : nam uelle adefl mihi, fed ut quod . ionum efl perfeiam, non affequor. Non c «»» quod uolo, ! flxio bonum,fed quod non uolo malum,hoc ago. An non uti ternuerba htc perflgt;icua funt,zr flnfus eorumapertusi AttamenpluraRom.y cr Gal.s.legipoffunt. Quinetiuin ; aUj apo/hli hanc infirmitatem coflfli flint, D-enim facobd hsobij. aitiNejitismulti magiRri,fratresmci,fcientesquodgru^ 1 »ius iudicium auflremus. in multis enim labimur omnes.
Hac quoq; fententia perjÃicua efl. Atq; utinam Anabaptfl : flit,qui ita auide doeëdi munus appetunt, diligentius quditt fliciunth/ec Apofloliuerba expenderent. AdhicD.lo.iiP â jifj Apo*
LIBER TERTfVÃ. lot
Apoflolitf 'mquit:Si dixcriinui nospeccatum non habe^ ^^:nofîpf'osfiSimus, cr uerit^ m nobis non efi. Item:Si di* nos non peccaÃe, menddcemÃcimus eum, or fer^ oius non eft Pi nobis. Hac autem uerbu etiam ipfa per^ funt, ex quibus multa contra Ãlfam AnabaptiflArunt °pinionem effîcaciter concludi poÃuncattamen h£c quoq^ lâlt;porius à me citata funt tt.capitei.Ubri.
Qâodfifanblidei miniflri id ex dei gratia confequun'' SanÃosM nullp uitijs nbsp;nbsp;PiÃgnibus peccatis laborent, fed inno
ut Paulus ait, irreprehenfibilesfunt,humiles ni* ^^^minusfunt, neque dicunt fe omnia qu£ docent, Ãcere. ^âânquäenim non in oculisÃrunt Chrifli fententia,quain
ipfos tum omnes homines docuit, dicens, Cum ÃcerP nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âTquot;''
ontnia qult;e iniun^funt uobis, dicite, Serui 'mutiles fu=
^^:quoddebu'musÃcereÃcimus. duo epambauddubie ^â¢Paulus reÃexit, cum ait : Nuüius rei mihi confcius fum: Ãdtionper hoc lufliÃcatusfum. î^am uerum et certum eÃ, t.Cot.^ ^â^^incm hominum diumlt;e legi plene poÃe fatisÃcere ; ue.' â'WïM omnes homines coram deo peccatores cffe,c2r deÃitui Z^orii dei,quam ipfum 'm eis habere oportebat. Ideoqf Da-' ^âd aù:î^e uenims in iudicium cum feruo tuo, donäne : quia nbsp;nbsp;nbsp;â **
ÃniuÃificabitur 'mconjfeélu tuo uüus uiuens. Et Pdwfiw â^tConclufitfcripturaom'tna fubpeccatumtnon eÃdifcri ^n; omnes enimpeccauerunt, ac deflituuntur gloria dei.. ^âfftiÃantur autem gratis,id eà eins gratia, per redemptia ^»iÃHamper ChriÃülefum, crc. duamobremnepoÃ^ nac ita de uefiris operibus gloriemini,Agt;Mbaptiã,uos fei» ueetomnia facereque docetis,fîuera docctis,fedpotiu9 f(oÃpfos humiliate, cogitantes hocquodD. Petrus fcripÃts t^rusfiiperbis reÃflitÃumiUbus autem dat^ratiam.
ADVERSVS ANABAPT»
Euangelicx ecclefik miniftros non falfos mû niftrosefle,ac ueritatemnon pofl'edicere.pro« ptercaquod ftipendiaiiabeanucum Chriftus ip^ feamp;apoftoli fiipcndia babucrint : atqj ut caaccü piancccclefiæ miniftri^inftitucnnt 8C conaflc^ rint Cap.9.
Conciona* T jAdenusconumoratisreltUi Anabapti^ke eedâ â¢fuï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;euangelicarum ecckfidrum odium co/tcibd^
cfficij acci- re,fed m ea qiue deinceps feguitur flipendiorum t/Uieflioii^ ïde^o n^n uehemeittioresfutit, nulitiofÃM fegerunt. Libère tgc ueros mint dicunt,concionAtores lt;Jui fiipendium dccipiant, neif iSoflores et nbsp;nbsp;nbsp;uerosdeiminiftros, neq;pofjedocereueritdtë,fedelfe
uentris miniflros, ejui otiofe dccipidnc mgentid flipenélùi
-j, ex iTlis rebus (iii£Ãimldchris imntoldtte Ãterunt, er ex bt^ diuitijs Jflendide er Itixuriofe uiudiit. Cum tdmcti Cbrif fius dixerit,Grdtis dccepiflis, grdtis ddte : er prohibucrit ⢠r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d«lt;« tunieds, per dm nbsp;nbsp;pecuniam hdbere. Preetered Pdulu
(diunt)nMnibusfuis Idbordfje, er ntdnddjje reli^uis ntif^ââ ftris ut idemÃcidnt, cjuodcx to.cdp. Aél. er x-dd Tbef-L cdp.cognofci poÃit.Ud0; concludunt miniftros (uelut fuprii diximus)nullddcberejtipendidhdberefuioÃâicij,fedldbo^ rdre,er grdtts miniflrdre:er guia hoe non Ãcidtit, non pof ' â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feipfos ueritdtem docere : itdq; 'mfldr luporum Ãi^iendos
ejje,non audiendtim eorum doïlrtndm, nelt;]; ulldm cum cir comunionem hdbendam Hoe dutem dognid có uehcmentiuf contra miniflros urgent ,ouod experiuntur fe hdc ratione tnultorum fluor em er afjenfum fibi compdrdre,(}ui qudin^ vis non fint AnabaptiRæ, miniflros tdmen odio hdbent, amp;nbsp;iüis inuident. Sed nos his omiÃis, ad obieitiones And^itp^i-Anabapti- fhirum breuiter refÃondebimus.
damenwm* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omites, ^ui infuo munereflipendium alujuod hdbeni,
fcbuettitur. non funt ueri doólores er miniflri dei,ne(ii ucritatem pri^ dicdre
LIBER T E R T T V S» lOf Acifl-e fgt;oj]iint, timt Chriftia dontintu ftniii etpojhli «on {iierunt ueri doiiores, o' ueritatfm non potuerunt do» are : immexfuo miniflerio idäum Oâfiijkntationcm ha' buerunt:id quad dcinceps fcripturii probabo. Abfit autent ^nobis ut de chri/h O' apoftoUs hoc cogitemuf, nedum ut dicttmu^ ip[os non docuifje ueritatem, neq; ueros dei mini» Ibrosjùiffe. ç^uamobrem Anabaptifta.rivmargumëtumf'eu r(itio,non effè ueros mini/iros,neq; ueritatem docere qui fit pendia accipiunt,fubuerfa efi O' mendacij conuiiki.
yeiHrismi}uRriilUpropriefunt,quinonuocati,ueni Qulfint gratia,non ex ojficio o' mandato dei, docent, Oâ non â * docent qu£ deo,fid qu£ hominibus accepta funt, qui ipfos o^wt. Ventris minijiri junt, qui uni cum Balaamo murwra O' dotu accipiunt, O' ueritatem uel reticent, Oâ dus loco PMUp.t^ fiâtqu£ditm maniacommenta O'fibulas docent, ueletiain contra ueritatem O' propriam confcientiam lucri caufapo pnlo dei maledicunt,O' rebus atq; bominibus improbis coit fentiunt, illos excu/dnt Oâ dcfindunt. An autein nosfimus talcs ucntris mituftri,iudicandum comittimus omnibus pm deiuibus ineccleCia O' honeflis O'grauibusuiris, quibus tes nojlr£ cognit£ l'uitt:,ac Jperamus nos ipforum iudicio et fefiimonio ab ignotninia, qua nos AnAbapttft£ 'miufieaffii ciiint,ablbluendos ejje. Pojjeinus equidem hoc loco AnAba» ptifias pro dignitate tradhre, ac ordifie comemorare mira
artifiiofa fidn Anabaptilhrum ,qui non neglexerunt fium uentrem,fed pios O'fimplices homines fuis concioni* bits O' laboribus fiaudulenter et afiute depr£dati funt:ue-v«»? quia uideri pofi'em uindiila cupidus, oâ res ipfa alio^^ qui multis uiris bonis nota efi, earn hoc tempore relmquam intadam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^quot;orâso?'
EccleÃarwm minifiros otiofos effe dicunt: hoc autem il- üoG fint, amp;nbsp;lis cum multis alijs commune efi, qui nulltim aliutn laborem quot;quot;üm oua
fit.
/DVERSVS ANABAPr.
tJIè ccnfcnt,(luïin cam »Mnibuf laboratur,ligone,t(Ut fectl* ri,autdliareinmanugt;5fumpta. Ita agricoLe opiÃcimläbogt; rei rcf^cilufuorum laborum cum ligna cadunt, glebds firis jrangtit,frutices excindunt, ac alia huiufmodi Ãcitini, otium efle rcputant : cr inter ibfos opiÃces qui in duriort labore uerfantur, alios qui opiÃeiü Ãcilius exercent,otio^ fos eÃe dicunt. Omnesautem operarij,eos qui in adinini* flranda republica uerfanturtitem fcribas qui in edition nelibrorü quimÃtholis laborant, otiofos eÃe iudicantt Cum tarnen fepoÃto aÃeäu omnibus notumÃt, omnia b£C qu£ commorau'tmus cum labore fieri, non otio, er fi laboT alius alio durior er molcftior cÃ.Praterea quoq; notum efi quod bis quoq; laboribus nonpoÃumus car er e, er ftepedu riores abfq; leuioribus non poÃunt fieri, er hi qui leuiores uidentur,fiepe ergrauiores erutilioresfiunt. Multafiunt membra humani corporis, neq; omnia idem oÃieium CT rem laborem habent,fied quodlibet peculiarem habet bibo^ rem,er aliud alio grauiorem. Pedes per lutum ambulant, ac totum corpus gefiant : manusÃigora patiuntur, caHoj'i funt, er pro toto corpore laborant. At uero oris, rfuriKM er oculorum oÃieium non tarn e^ rude er aÃerum, Nunt uero idea hac membra otiantur^ an autem membra crafiio* rahis fiubtilioribus carerepofifiunti tJiinuscerte,quà m reU-quis, his carere poÃumus Eadc quoq; ratio efl reipublictt er ecclefi£,ut Paulus t.Corinth n.docet. Ciuamobremnii nifierium dofhrum ecclefia: non efl otium. Verum qui^ dem fft (tc dolendum, multos ecclefiarum miniflros non tarn diligenter in fiuo munere laborare quam oportebat.fid plus fiatis otiari: uerum no idco miniflerium otium didder iet,er miniflri innocentes, er in fiuo munere aÃidui,igna^ ui,otiofi,er inutiles culpari debent.
LIBER T E R TI V S, Ie4
^^uidcamtis guid facr£literlt;ede mi»iÃ^riopronunti= Scrîphim *â'^0' «n laborein.uel mcrtiam ZT otium appellent. Chri^ do^rum
nonittertibuf otiofîs ecclcp£ miniftrosconlrrt,fed lahortmm ^perarijs.-ittguit enim, Omnti operariui dignus eâmerce^ mw«lt;-*^Ãlt;a. Paulu^ Hcro mimflror eccleÃarum conÃrt arehite»
diJponfatoribiK, militibuf, agricolis qui agros aut ui^^ ^'gt;t eolunt.item pafloribus.Hoc autem non Ãeret,fi eccle* fâ^niniftcrium in fuogenere non efl'et lt;eque labor atq^ te»
âire,pafcere,militare.Paulus i.Timoth.f.ait: Qjiibe* ^^ptiefuntpresbyteri,duplici honore dignt habeantur: m4
if qui laborant in fermouc çy doitrina. En, /dfâordrc hiquit in fermone et doâtrina.Et reuera non Icuis labor ^ftgt;etiant quoad corpus, aÃidue legere, çy literis operant parareÃe ad condones,cöeionari, errantibus cy per* iticioÃs hominibus obfijiere,Ãdclitcr er perÃncue docere, ^âlâttiniflrare facrantatta er preces publicas, pauperttm ett â¢â«w habere, iuniores inÃituere, lt;egrotos conÃolarÃpro ec»
omnibus temporibus uigilareerfoheitumejje. Citai mediocriter, ne dicain ddigenter er Ãudiofe Ãcit, hic
non nihil agit Quiuero nihilominusdicit,mintfirot nihil ,:gere,hic certe dodrinam de deo,de Ãde, de /a-e ^Ãde beneÃdis, de precibus,de facramentis,er omnia ec ^IÃenegotiapro nihtlo habet.Qjtam autêhoc deceatho» Einern Chriftianum, quiuis fidelium Ãcile agnofdt. idcM ^oq; Ãcile agnoÃeit grauiter peccare Anabaptiftos, qui ënc malum erroremÃubinde inter rudes er craÃis homi» ^^/}ââgt;rgiint.quihorumconuitqs in miniftros er minifk^ ^Ã^i^mconftrmaiMur, er maiorideinde audacia immodeftos fermones repetuHt,er in eis perÃeuerant,miniftros nihil a» Sere,er bene adum,fl(,ut uulgo didtur) conftagrante pago ^niftri domus Ãimul ardeat.Atqui apoJhliCquod Anabapti ftf quoq^ non ignorant ) longe aliter nos de mimjlris iudi»
ADVERSVS ANABAPT,
â â cdre docuerunt, eos fcilicet ut patres ucnerari, cr iHis eX animo bene uelle:ArMbdptift£ uero hue fuam opérant con* ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fèruitt,utfrilidium,odium, contumeliie miniflrorum ecclc-' ।
fiæ augeantur er confirmentur, magno zx ecclefî£ dainno zr eorum (jui hoe fà ciunt : id quod Ãto tempore experieir* tur,nifieospoenituerit.
DeÃipen- Pr£cipU£ tameneeclefîafticiflipendij nomen Anabdpti bendis.*â'^âhabet,quod nos Germanica lingua Pfrunb««®â namus, fuperior £tas uocabulo,nefeio quam bene Latino, Prabendam nonünauit, non debereaiunt minislri/mecclc* p£ pr£bendam habere, Atq; haud dubie ignorant quid Ger mamcum nomen Pfrônb Ãgnificet : quemadmodum alijs quoq; in rebus ex mera imperitia contradicunt. Equidéfei* re eos oportebat,quid ftüinmen,pacijQ:i,flgnificaret,eer* tis conditionibus cumaliquo conuenire: uelutifiquiscuM drchite0lo,cuiopusÃ,ciendumlocauit, de opere zrprecto pacifcatur: hinc nomen Cermanicü i frummen pfr»namp;gt; (lt;i quo non abludit Latinum nomen Pr£benda fà rfanà pre* bendo diäum,quod ueluti cert£ res pr£bend£ erant iMgi^ ftratui, itaetiameerta jiipendia prebenda erant eccleÃarum)Ãgnificat paäum zr conÃitutum /lipenSitim, quodalicui munerideftinattvin zr conilitutum e^- Qz!quot; autem horribile in hoc uerbo ineftf Etonne ipfe dominus ui élum, qui debetur miniftro ccclefi£,mercedem nomiiiAidtl Etonne Paulus hoc idem honorem Ãu honorarium muntu, fiipendium ZT uiäum nominat Æ Aut quid aliud eR quoi pr ebenda nominaturr ç^od à memoria pontiÃeiarum uo* cum uobis ÃÃidium zr nauÃeam mouet,cogitate alia quolt;^ uocabula nobis cum Ulis cömunia eÃe, à qaibus tarnen non abhorremus,proptcrea quod res que illisÃgniÃcantur,det gratia zr beneÃeio in ueterem ztr legitimum ufumreflitn^ t£ Ãtne. Templa,opes eccleÃafiic£,facra uafa, nonÃtnt li»
LIBER TE RTà VS. loj* lorum tcmpla,facrificia, çrfacra uafn. Abufu ettint non uc ro uju huiuf nodi rcs fgt;olluuntur :quodfi illis bene et cxuer bo dei utagt;nur,fana£ cr p«riefunt. Ntadianitarü hoininti lerem.jt. infiticlium aurum çy argcntü, tmpurum erat tum cum ipà niorcluo his uterentur, propterea quod homines impuri et injideles his rebus contra uerbum dei utcbantur:Ãc corona i.R«g- »*. Ammonitica Kabb£timpura erat propter impuros Amme» gt;utishacute)ues:poflquamucrot^\ofes tÃadianitarü opes id mcliorem ufum tranÃulit, nbsp;nbsp;Hauid Ammonitica coro»
na bene ufus cû, tumb£ res fanüte er ant, à quibus Ãdeles Hon abhorrere oporteret. titec autem fcribimus de Ulis opi biK (ju£ initio abufus gratia qua:Ãt£funt, nunc autem non umplius in abuÃm conferuntur. Interea quoq; manifeÃum rfiaoBegia et eccleà as,prefer tim uetufliores,inflitutAs eft fol regibus,principibus, eSâ hominibtis priuatis ad minifle fitem ecclefia in fermeme er jacramentis, non autem udius lt;tbufus caufa,quas rton poteftis ueritateÃuÃragante inter ea fitte idolis immolatafuitt nunter are. tiä età temporis pro^^.
propter publicie errorem ad abuÃmiconuerf£Ãtit, fitnc tarnen reÃrmat£,boc eâ, antiqtio uÃi reÃituu funt. ^flltautemD.AuguftinusaitadPublic.epiA. ijj opibus fern î Gentili idololatria ad dei cultim transÃruntur, wi» quod hominibut accidere. llli enim qui antea m inÃde H^ite impuri erant,nunc inÃde fanéli,immaculati,c^ puri
fttetemÃipendiorum,de qua admodum in-Hidioje loquütur,reÃgt;ondemus, magnitudinc aut cxiguita== bere.*^ *** Ã'f^ipendiorumnoninnoflrauoluntate ('3' poteÃatepo Jâtatn eÃe. Utagiflratus aut deÃinati eccleÃarti diÃenfato' ^ef^stipendia conÃituunt,idà pro temporüjocorü et per')â i^'tar-am ratione, imoprout Ãcultatcs (uppetunt e:T necef-Ji^tis poÃulat.jn Ailis apoflolortem Ãribitur: Diüribuc= aa.^..
O
A D V E R s V s ANABAPT.
bdtur dMemÃngulis prout cuiq; opu^erat EtD.Pdtilitii . Qui pr^funt presbyteri,duplici honore digni habeiiit tur: ntdxime ij qui laborant 'm fermone nbsp;nbsp;nbsp;doôtrina. Dicit
enim fcriptura,Boui trituranti non ohligabis eüopcrariut mercede Jua. Hancregulam magiftratuf cccleÃarumuicarij fequantur, cr exopibut ecclcfi£,ui* (turn conüituunt minijtris eccleÃte. Hk(c autein tnÃitutio=â Irucxii, chrifliaiitemeritoacquieÃendumefi. Cum dominus ddi fcipulit quereret, num quid ipÃs deÃicrit, tum cü eosmifit acfq; pecunqs nuüa re m/irult;2os,rej}âonderunt illi, nihilÃ^ bidefuiÃe. \tanuncquoq;cu/m Ãdelibus eccleÃa; miniftrif nihil deefl, pij er gratinomines potiut Letanturquà mut id eis doleat Sin uero miniflri aliqui opibus ad luxum Cf flum abutuntur, peccant, er puniri atq^ abrogttri debeifl Attamêminiflri uulgopotius mediocriterpauperes,quînl mediocriter diuitesÃunt, Interim tarnen præclara Pauli ad^ monitionem ante oculos habent, qui ait: Nam ego didici, i» quibutfumdjs ipÃs contentut efle.Noui autem depriini,na
. uiautemerabundare,erc,Philip.4..cap.
«pWu^gra nbsp;nbsp;Chriflus equidem 'm Euangelio difcipulis ait, Gratis ac^
«s dateâ, nbsp;nbsp;cepiflis, gratis date : uerum de fanationum dono loquitur,
non de miniflerio ecclcÃic. Helifeus cum Naamanti Syrum à lepra curaflet, nihil ab Ulo accepit: ex fuo tarnen muitere uiéium accipiebat. Præterea eodem loco Chriflus inqiiit, Dignus efl operarius mercede fua: er hoe Paulus interpre tatur,miniflro eccleã flipédiiim deberi, ut ante docuimUS f.cap.i epifl.adTimoth. Chriflus quoq; non tantum uni^ cam tunicamkabuit,ut excf-er '9-cap. Ioannispoteftcoa gnoÃei-.er idëdePauloflcribitur,Aa.T9. er z.T'im.4.cap-Interim liberefateor,mihi admodü difllicere, cum miniftri eccleÃie uel fumptuofo ueflitu fuperbiunt, uel peregrinoue ftitu lafciue erindecore fegcrunt,uelcum fordideauris garum
! (
t î é à R T E R T r V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Iô6
fcurrarum mftar ucflitinnir.TaUbmpalrodna^ i'inolo. Paulmminifirum honcftum, modeftum fffc iubet: hoe honc/tte mentes fpedent, honeflo or ]nodelt;* Mo ueftitn pro regionis conluetudine utantur,(}uo twmo ofinddtur,fedpotius alij nteliores /iaitc.PrietereaChrijïns locidos pecunia»! hahidt,cjuod ij Ctip. lojzwwtZocfh/r, Cr k/ic per fttum dijpenfatorem expendit in res fibi et fuis H^ee(fariiis,cr in ujum quocf; pauperiim.
Paulumquo^i ftteorproprijs nunibus laboraffc,çrà Paaiâpro,^ ^idbujdam ecclefijs nullum fltpendium aceepijfetfed à non ideo ftpendium non accepifjè, quod non poicjhdem tiife. laberet accipiendi, fed ut initio ecclefam literi/âceret Itn tninteccle/i^ Thejfilonicie cr Corinthi coiiftiiutié crant, M ntMori cumfrudu ftipendium non acciperet Et hue/pe= ^at Paulus ad Corinthios, ctem fcribit: tium péccMi.cum i. Cor. n. ^atuitoEudngeliüdeiuobis eudngelizà uii Alias ecclefias Ipoliaui, accepto ab eis flipendio ad hoc ut uobis infcruirëi. ^i quum apud uos effent agerein, non obtorpui cum cu-* ^ÿquam mcommodo : rutm quod inihi deerat fuppleuerutit fâj^tes qui uenerant d Macedonia, cr in omnibus me prielt;â Jiitiuobis minime onerofum,z:r pMftdbo. Ad Philippenfes 'â^O4-cap.tefiAtur,Pbilippenfes non modo Romainfbi quot;bundaitter m neceffarias miÃlfe,fcd eos laudat,quod ante aliquot aniios femel atq; iterum TheJJalonica fibi miferin^ P â^â^^(farias.Hinc autem conjjcitur,Paulum etfi manibus Juts laborauit,nihilominus ex ecclepæ ftipêdio uixijfe.ïtac^ '^tmplunt Pauli,quo Andbaptiftæ utuntur, nihil cofirmatt ^^â^^oâftjs habemus,damnat, aut fil
ut efficit. Si quis tarnen tanta gratta prieditus eji, occlefi^ inferuire, çr fimulmanibus laborare pofiit t:^ ac ita nuüum ftipendiü ab ecclefia accipere ,huichoé
^iHer côcedtmus: m^do nç tliorii, qui ex Chrifti inftitutet
O *
ADVERSVS ANABAPT.
fiipendium habent ab eccleÃa,authoritdtem eleuet.
Conciona- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nos,üui ccclefitc Chrifii in!eruimus çr Eimh
tores qiii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;{ -r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r
Chriiium g«'»oporteat, qucm^ predicant admodum nos Anabaptiftæ nominant. Lupi cnim (unt, ^ui pos'.*^*^â^ Ãlfam doilrinam affiruiu,qui animasperdunt cr latmnt, dc pios homines fanélimonilt;e Ãgt;ecie fuis opibus /jgt;olidiit.Ti( Icslupinosdei beneficio nonfumus.-doà r'ma enimiwftftt Chrifli cr apoftolorum cü: fidehter quoq; fludemus Cf boramus animas hominum conferuare et tueri à rapacibuf lupis.t^eminemprætereaunquamjuK opibus Jpoliauimus, er ftipendia naîtra,qu£ ex eccleÃarum opibus accipimiiSt non deprædamur crpauperumeleemofynæfubtrabinuts: quemadmodum esquot; operarij laborantes in templi lediÃsio, à mercedem fuam ex eccleÃlt;e opibus accipiunt, eleemofy* nam pauperum non uiolenter intercipiunt. Ham ut operas rij qui in templo laborant, labore mercedem mereittur: itd quoq; concionAtoru miniÃerium labor eü,cuius gratia non eleemoÃynAm aut rapinam,fed meritam ac iuftam merceie accipiunt. Et dominus ipfe (ut fupra oflendimus ) unà eum Paulo apofhlo notirum mnifkrium laboré, er flipen^i''^ minio'for^ü mercedemnominat. Quemadmodum uero 'mueteritejti^ eiTe ipforü mcnto dominus LeuitisÃiam mercedem ex decumis cy opi «ukatèt' ecleÃtededit, eamq; ipforumhiereditatemeÃeuoluit, ut eodem iure quo clt;eteriÃua prædia ey negotiationes bagt; bebant,ex quibus tanquam ex proprqs Ãcultatibus ojfere^ bant deofacriÃeia, ita etiam Leuit£ hancfuammercedem ceu h£rcditaté haberct,ex qua etiafacriÃcare deo pojÃnt: çr mÃupcr deus illis ait.po/Je ipÃjs et liberos ipforum ontni loco his rebus uti,eà quodÃt merces minifterq eorum, at^i bacinreipÃosnoncömittcrepeccatum. Nw«.t8. EadëU-tione Chriftus in nouo teflamento minifiris eccleÃarum fnâi flipendia coneeÃit atq; conflituit, qu£ illi tanqua propriy
Y IB E R T E R T r V S, 107
^nltates cr iufittm ac méritant mercedem, codé iurepof» fideant, quo alij iuAas facultates et hæreditarias obtmcnt, ac HIm in ufum proprium cofirre,tum dei uel honoris caupt ^ogarepojjunt. Ã^iiodfidicaiit Anabaptifl£, nos nihil ex ^eteri tefhmento zy Leuitarum exemplo cocludcrepofie, ^^/i'ondemus zr quterimus, an Paulûquoqi exiftimeiitni»
in epijîola ad Corinthios conclufific,cum Leuitarü uê» teftamenti exemplo probat ,licere miniftro ecclefite
^^cipere ftipendium exfuo muneref Qjtare his rationibut ^nlt;ibtippp£ palà m filfi conuincuntur, zr nos diuino iure J'^pendia habere euidenterprobatur.
^onià uerohanc Anabaptiftarü coclufionë nuncpro= Scopus dû P°liiâhabemus,nos ideo quod hipendia aceipiamus,n3 pof r «ffoî det tniniftros et doëhres ejje,neq- ueritatë docere: «ewceps aduerfusoîa Anabaptiflurum mendacia firmis ZT ^ntdentibus tefiimonijs firipturarZ probabo,Chriftum dotâ ^^nuatq; apoflolos ftipendia fui muneris accepiffe, zr nos
acciperepermififfeatq; iuÃifie. tiacaZt ratioeappa Anaèapti/las falfa docere,zr nos quâuis iufta merce^^ ^^âtccipia,inus,nihilominus pofièueritatem docere.
^^niadmo^ igitur Chrifius difcipulis cocefiit,ut tan- Chriftus 3ç i 'l^operarij ab i^ quos docerent mercedem acciperêt: pend^'fe*t* I ' rtiant ipfe, ca qult;e fideles illi confirebât, accepit. Lucas mercedem
ââlt;â«2; trüatur.ipfum oppidatim zr uicatim prtedicafiè re= l'Wflt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum ipfo.-fecutas autë ejfe ipfum mu runt.
^â'^!,quie ex fuis facultatibus ipfum fufkntarmt. ïoannes P^^i'^^eai2.C(tp.ait,ludam loculosgeftaffe, quibus recon==
Wur ea que ipfis confirebantur. Qjtod fi chriflZ qui quot;f^feclifiniui fiit in omnibus, nonpuduit donafideliZacci inhacrenonpeccauit,utcerte infons fiiit,A--:
ââ,â^ptiflartmt ratio et findamentum fubuerfum efi. Index l^'piione uero minifiri qu£ è Paulo fuperiusadduëfafuit,
O î
ADVEKSVÃ ANABAPT,
». Ti« t- dicitur,miniftrum Mere ho}fgt;itaîein cr liberalem effè, domum zy familiâhonejlam habeat: quod certe abfij; opt^ biii cy facultatibU'S non potcR fieri : aut non ii erit gualcin Paulus deficribit. Qjiodautem Anabaptiftie ccnfent,miiii' ftrum apud (juempiam diuertere debere, çy apud bunc ini ncre,guod fie m Ãuangelio dominus doccat, m eo non bene disTinguunt apofioli e::r pafioris fieu doiloris munus.t^ain, utfiupra olkndimus,apoftolt non diu eodem loco manebant, fiedpergebantalioadplantandas eeelefias, ita^ ho/fiitinni tale ilUs fiatis erat. Pailorcs autë, cum codé loco maneant, pluribus opus habent Pbilemoncm legimus fiamiliafiernot, opes^i habutficecy Philippum habuifie Clt;efiarilt;e domum et filias,çrc Sedut htecomittamus, Paulus ad Galatasexpre/^
0sl4t.ai p. communicct autem qui inftituitur infiermone,ei fie inftituit,omnia bona. Similem etiam fiententià fiupra ad^ duxi ex f.capitc i. adTimoth. crplurahuius generis eX^ tant i.Thefifi.f .Tit.-).Copiofifiimetarnenhanc caufianitrfi élatapofiolus t. dd Cor- 9. cap. quo loco multis (y rationibus probat, pofiè tmmjlrtt iure accipere ftipendium fui minifierijficu doHrmae, Primumaüt utitur apofiolorum exemplo, çy nominAtim Prtri, quern Cepham ftominat,qti^ nomine etiam i domino appeUatur Ioannis 6. item fintru domini.quifiierunt lacobus Alphei, fudasThaddeus, Simon Zelotes, qui omnes fiipcndium fiua dodlrine habue* rint, or tarnen nihilominus uerizy legitimi apo/hlifi^^ rint. x. Vtitur deinde tribus exemplis,militi5,agricole, (y pailoris,qui omnes fini laboris ?y uocationis iufiânier^ cedem habeant : quamobrem æquum elfie ut etiam ecclejù^ piiniiler temporariammercedem habeat. 3. Quiauerif bdoc exempla aliqui,ut non magni ponderis ad caufianj con^ firmandam, reijeere potuiffient, legem diuinamfiubiungd, qua deus iitbet operario merce^m perfioluere. Ait enimfi eaqu^
LIBER T E R T T V S.
leg
Tà lt;{ult;e die at,non tantum humanU ÃmilitudinihiK, uerum-gt; f:tiamuerbodeifioÃeconfirmlt;ire. üammlAoÃs kgefcri'-Oeaiif. ptum ejÃc: Hon obltgabii os boui trituranti. 4. Ne «es gt;â 0 obijeerctur,hiec de animantibus tio de eccleÃ^ nümÃrii feripta ejje,fubiiigit : An non feriptura hoc propter nos onf gt;nnodicit^ç^addit,Propternoshocfcriptume^l. 5. a« deinde exemplum adducit ex agricultura, nempe, ut it ^uiarat, et cjui triturât, fub ]^e idÃcit,^^ ex eo utilitatent lt;^âtpiÃac Ãgt;ci fuie particeps e^:ita mini^rum cfuocj; oportet te fruâü aliquë fui laboris percipere. 6. Stipendia exte-' â^âlt;âttreÃgt;cdlu laboris qui propter hoc toleratur. Aitenim:
gt;tos uobis Ifiiritualia leminMimus, magnum cR à nos ue^ lââ tâ^carnalia meÃuerimusi'Addit tarnen, fe non ufumÃiÃe lifte Ãeo apud Cormthios, ut Chrijli Euangelium plus pro' li^ueret. Poflremodenuouerbumdeiaüegat u^^ *i^iftEeuita^u^cxemplo,quidei mandatouiëtum CT tes ii^'^^ffariitx ex fuo miniÃerio habuerint, e:;}â ait : An neÃcitii ^fod qui in facris operâtur,qu(e ex facrario funt eduntt qui aÃident,cum altari participant f Ac concludit,cr ait: dominus confiituit ijs qui Euangeliumannunciant, Euangeliouiuant.duid clarius dicipoÃetfSperoau^
Itn his rationibus fatis conÃttatum eÃÃfeptimum Anabas-Ãifyrum dogma,Ãc ut omnes ÃlÃam ipforum er nuUis ra* lionibus confirmatam doëtrinam agnoÃcant.
Prophetiæ ordinem à Paulo deferiptum 1.
Corinth 14. nonferuireinftituto Anabaptiftaz â fumin impediendis amp;nbsp;turbandis concionibus Euangelids ; qualis item hie ordo fuerit. Ca^-put 10.
POflquam tnini/trorum perÃonas AnabaptiÃit aecufa^ hbus'qü« * tunt,deinceps doilrinam ipÃ)ru aggrediutur, et hanc,
O 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
A D V E R î V î ANÃBAPT,
tjuod no légitima, fit-,i(ccupmt,idcoq; eccle(iiii/s, 'm quihKS In^ concionAtores docent, non ej^e ueras ccclcÃof, d'proinde feparationem faciendatn eÃe, necfuecnm illis comunkan^ dum. Qnoniiiuero primumnodlramdodlrinaniautjiiltein Hofine doéirin£ quidam dogmata, Cf deinde facrutneiito-rumadminidîrationë inno/tris ecclcÃjs accujdnt,prinM dog^taquie in docendoi$. numero pratcipue rcprcheni dunt, aggrediemtir, Gfpolkaadiuuantedco ad facramenti accedemuf. Frimum autem dogma, in noftra doârina rcpre , nbsp;nbsp;hendunt,tlt;ion effè doëtrinam nofiramfynccram,propterea
ill °ua\'içc? condones noftre ad unum quaà aÃridte Ãnt, cum w» licis non cf jMf/j Faulus ucUt utÃÃquentlreuelatü füerit, prior taceat, fedai'hS nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dicendilocum.Ciudmobremaiunt,cm Chri
â Ãianum hunc ordinem in nofiris eccleÃjs nonÃerueinus, tä poffe Cits pro Chriflianis agnoÃi. Ad conÃrmandit autë hoc dogma, récitantuerba Pauli i. Cor. 14. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;igi(«rf/lÆlt;lt;
tresfquoties conuenitts, quifque uejtrum canticum habet, dodrinam habet, linguam habet, reuelationem habet, ingt; terpretationemhabet:omniaad, ædificationem fiant.Ã'tt lingua quis loquitur, fiat per binos, aut ad plurimum ter^ nos, d- uiciÃim : unusautein interpretetur. Quodfi non Ãt interpres, taceat in eccleÃa qui loquitur lingua, Ãbqpfi uero loquatur er deo. Prophetæ autein duo aut tres loquan tur,eralijdqudicent Qjtodà alij fùerit reuelatum aÃk denti, prior taceat. Poteats cnimÃgiüatim omnes pro' phetare,ut omnes difcant, er omnes confolationemacgt; dpiant,erc. Ex bii autem Pauli uerbis multa mirumi» modumgarriunt Anabaptiftte inillo UbeUoquem clancn^ lo inter fuos ffiargunt, er tandem htec quafi capita aut dogmata ex eoconcludunt. «. Paulum aiunt hoc loco ex fÃiritu dei fanxijÃe, er inflituiffe, ut omnes Chriftianipro^ phetent,hoc eft,concionentur,no tantü minifiri eccleÃaru.
Nd»
LIBER TERTIVS. I09
Nm clare ipfum dicere, PoteÃis enim omnes prophetare» ^ltâm,Vnufyuifq; ueÃrumlmguamhabet,interprctationem ^âbet.Vnufquifq; ait,quod notâdum eÃ.Uem,Si propheta-^ peccator argueretur ab omnibus: nota aiunt,quod ab omnibui dicat, a. Si'm condone aÃidenti reuelado fiat, priorem,hoc eÃ,concionAtorem debere tacere,(y alte locum dicendi dare. C oncionAtores autem hoc nolle face» cedere AnAbaptiÃi-stitaq; oportere ipfios abfconde^ talentum fiiu/)n,ncq; negotiari poÃe,fcd cogi ut illud péri ^^patiantur,?:^ ideopceiuan 'm aduentu domini expeélent. 3â deunt,Cogi/ntir aflitre tacere,quicquid tandem quis â^omendationein bdbeat,Ãiie concionAtoraberretùueritit fiidut non erret.tdeocp non tam à ChriÃo et dut jÃiritu,fed â^wini/iro dodrinAin penderethac autem ratione fluuios a* ^^uiueretinerietfiuppriini. 4. Si mE-uangelicameccle Pom altquis ueniat,ac tantum unum audiat loqui, id ita ad~ '^orfiriPaulidodrm£, uthuiuÃnodicaetuf nopoÃitproue *â lt;« er Ãirituali eccleÃa haberi,?:^c.
Ad b£c capita ab ipÃs propofita,breuiter rejpondcinui. De renfii 'mtelligere AnabaptiÃdf occafionem uerborü Pauli, ne^
9â^ttiam ipfia uerbaaut eorumfenÃim. Paulus enim ». ad rint, 14. d« ^ormth.14.. cap. non docet quteratio nbsp;nbsp;forma, 'm docendo
fiifconcionandoferuari debeat, nam huius rei mÃitutünon â^dt, ut condones no fiant à paÃoreeccleÃi!e, fed abufum qui prêter ordinariiis condones eccleÃam Cormthioriein ^^^lt;âgt;fcrat,emëdat. Deus nOintp 'mitio fidclibus 'm eccleÃa Co ^dthiorum Ãngularia dona, cotulerat, quibus lüi abuteban ^âiflnteridaaute dona, priecipuaerant,lmgu£peregr'm£, quibus muite quoq; mulieres 'm eccleÃa loquebantur,ora» ^âlt;itt,pfallebà t, quas Paulus 'm eccleÃa tacere iubet.De'mde ^âbebaut nonnullireuelationes, quosabfq; ordine eccleÃit fumperturbatione proponebant : atq^ ex hoc abufu dont»
O J
AD VE R S VS A NAB APT, | rum det',nMgnA conÃiÃo focda perturbatio in eccleÃd er ta er at,Hane confuÃonem Paulies auxilio cr gratia Ãnritus fan£h conatur tollere, cr ordinem injiituere, guiÃutlion CT adiÃcationem afferat^non turban. Hane autem ueratn oc caÃonent effc buius diÃiutationis uel ordirtationis Paulina, . ipÃuf uerba expreÃe teftantur,à quis diligciuer inÃiMt, à tJeq; enim hie uetufliÃimorum interpretum mentioneiitfd' dam, ne Anabaptiftæ clament, nos patribus çr btnndiid de drinte 'mniti, quamuis iHis libentius quant Anabaptiflis i* niterer.Sed tantum ipfa apofloli uerba,boc loco ab ipfis tata, mÃgt;iciantur:nAm cumaityCiuoties conuenitis,qt4â^ j ueflrum canticum habet, dodrinam habet, Hnguain habet, ! crc,teflitur dominum largitcr fua dona Cor'mtbiis coiud^
liÃe,ita ut peregrinis Unguis pfalmos, preces, reuelatione^y finis et fco do(frjH4)« m eccleÃa proponere pojjent .OÃendit auté boe jposdoaosa nbsp;nbsp;nbsp;paulus uerum. finem, m que dona hac conferenddÃulâ
nëpe gdiÃcatione eccleÃa- Et Ãutim docet,quomodo ad eccleÃa adiÃcationem utendüÃt,ac ait:Si quis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ie
inlt;,
quituriÃai per binos,aut ad fummum per temos, cre-bpM ret autem hic nMnifefie,Paulumnon loqui de patrio Cort^' i thioriim fermone, qui Gracus erat,ut noficr ferme Gere^^ nicus eft ,fed de peregrinis Unguis, quales erant Chaldaica,SyriacaiCr Ãmiles lingua,quibus Chrijlâis,p'^°^ pheta or apoÃoli locutifunt. Nampod Peittecoftes die uulgare erat linguare donugt;n,attt faltem fapius hoc deu^ bat (ut ex Adis patet) Ãdelibus,non tantum nüniÃeie ecc Ãarü,Hoc'aHt Unguarit donü Paul, non uult extinguere,fed ad utile uÃum reuocare : nëpe ut onwes^ {j fcilicet linguis Ipquebantur, nö qui eds tgnordbaitt)ttece^ fe or abÃj; ordine, quemadmodü badenus fecerant, ugt;^ loquätur,Ãed ut aliquiÃgillat'tm loquatur, ita ut i0quatur,etpoÃquamis finieritfermonem,
LIBER TERTIVJ« II«
h(/ui 'ntcipiiit.Addit tarne, peregritut htu ItgüiU in eccleÃlt;t ^terpretandis ejje: guodfi id fieri nà poÃit.tü non publice er clare lociuendum effe peregrinii Imgun, fed poffc ununt guengue tacite fihijpfier deo locjui.
fir£terea ulteriM docet,fi adjittt interprètes, lt;jui pere* D e ttAo im linguai interpretari poÃutt,ad do^rinctm, exborta= op*â«* tionem et confolationeni,hoc e/i, ad csdificationem ecclefiæ, ^Mtnodg id faceredebeant.Inter hos,'mquitdpofiolus,debe ^eordinem effe, ut non finguli aut plures finud loquantur, fid ut tantunt bini aut terni ex ordine,fi opus fittloguantur^ â'di^ui autem taceant er audiant. Silentium ttero iudiciuan i.rcan.4. âPpellat, ejuod diligenter attendant, er confidereitt, an ea ââ¢Thelf.
dicuntur,rcgul£ fidei er diuini uerbi conueniant. duee
âKtem dicuntur,ea non maligne reifcere,accufare, er in con itntionein uocare lubet, erc. Interim, ne duo uel tres hac 'm te fraudem aliguam adhiberepoÃint,addit,duodfi alij fue reuelatü aÃidenti,prior taceat. Qjiibus uerbis.haud du-
^ie Wnloquitur defalfa reuelatione, qu£ nö ex fpiritu dei, fid ex hominis prauo affeflu oritur:fed de ea,(}ult;e certa,ue» ^ââMlis er neceffaria fit, ac regube fidei er diuini uerbi c5 ^itat.^odem modo,abf^; dubio,non finecoiulitione ait,Ont *â^^prophetdrepoteftis:fedeosmteüigit,guidoiMprophea
habent,non qui id fibi uendicaM, er tarnen inanes funt, fundamento carent:item tum prophetandum,cum necef
Jdiifpoftiilitt.ldeo^ in uerbis Paulifcopus et finis,ad guein bec omnia referuntur,proponitur,V t omnes difcaiit,ut ont »ts confolationein habeant.
quot;Veniant nunc Anabaptifiie,et dicant, ciuomodo ipforum
fielefijs hoc Pauliinftitutumconueniaterdeferuiat.Annef^'^i^}'*quot;^^ ipforum ecclefia talis e[t,lt;]ualis Cormthiacafuitf tJim ha~ nabapt. bent totdonA,er prtejertim linguarum, ut hac ordination« er inflituto Pauli infua ecclefia opus habedtfDicaW,^Uit-
ADVERSVS ANABAPT* , Ã,ifuot homines habeant qui Syriace,liebraice,Chaldtticft autfdltein Gr£celoquipoÃint^ Innoftris certe rcgiombiu ne utwm quidem hnbent- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eorum doihres,nütt
tSiaciS.
bene Gemunice loqui cf fcribere pofltint. En igitur qudnt egregieçyhonefie coram deo cy' eccleÃd eius conÃÃunti Cluidenim hoemflituto,quad ImguM fÃc£ht, uobisopitf eft, cumneunicamquidemImguambeneteneatis f QuoÃf aliqui ueflrum linguiiu nolÃent,neq; tarnen eas ad ledÃcatio» ner.' 'mterpretaripoÃent,an non Paulus ipfos in eccleÃtt care iuberetf quanto niAgis igitur uos Paulus tacere iubtt, i cum linguas cr interpretationem earum Ãmul ignoretis^^^, taq; locus Pauli, quo uoÃpfos.zy ueflrum inordinatu, i»io malignum impetum in eccleÃam tueininiÃrmiter coram niuerfo mundo ueftrte temeritati répugnât, çy uobis tium mperat.Declaratis ante hac ratione quamfacrariflP terarum CT mflitutorum dei periti Ãtis, et quà m egregij dii cesÃtis nüferorumhominum, quiuoslhilte proEdbbii^ quvufdam adorant,ac pro fdnilis çy' diuino /piritu replttis docloribus habent.Similes certe hoc 'm negotio iUis eftiSi'l'^'' fe quoq; non patiuntur doceri,Ãed perpetuô £gros olto iti^ gunt, eo quod hoc m apoflolica eccleÃa 'm ufupérit ctiM d'f no fanAtionis,ut 'm Euangelto Utarci legimus,Vngebaifl KC' ro xgrotos oleo çr flanchant: gt idemfcribitur ïaeobi Quoniam uero donum fanationis in eccleÃa ceÃauit Ãudu unâio htec retinetur. Euerunt equidem olim i» eecu fia ritus aliqui,e:y mufla miracula cr figna,, quetantettiteif amplius in ufufunt,fled ceÃdrunt, ueluti donum lingustM earatione qua tumdabatur.Chrifliano, enim fide ab apo]Wâ lis promulgdta, cf fignis atq; ntiraculis c5fimMtafiggt;t^ et] farunt.^Jeq; caufa nobis efl,quod htec hodie ceflà fièeonqut ramur.Cum igitur, Anabaptiftee, peregr'mas linguss tteqtte fcitttis,neq- mterpretari poÃitis,quo fi-uiiutqutejo,
LIBER TER TI VS. Ill
îiïw? autquienAin eflueÃraprophetiaf
i â⢠Qvodà AnAbaptiftlt;eineoquodpropofuerunt,per~^quot;'''lt;^^sgt;^â ' Ãuerant, Paulum fdlicet hic de coitcionibui loqui,
«f omnes 'm ecclefia concionentur,quandoquidem dicit,Qn prophetare poteflif, oftendantnobii eccleÃam Ãmilent ^lt;gt;^inthiaclt;e,talibuf donis omaiam er 'tnÃrudum. I4am fi fâoe fccerint.idis aÃentiemur. C^uodà hocfacere non pof-Ãntdum nihil ex noc loco probant. C^uod Ãdicant fetalem f^(lefi4ejfe,qualis Corinthiaca Ãtit, tum donApryerantet ptregrims Imguis loquantur .Si hoc non poÃunt facere, ta nonpoterunt, confequitur hoc mfiitutum e!quot; præce» quod Hits datum eji qui Imguax norunt, nihil ad ipfos ptrtinere. Quodà nihilominui pergunt abfq^ Imguarüperl
OâÃne 'mterpretationts dono,tum tarn bene er riteÃd '^'^gt;quäilli qui tegrotos oleo ungunt,abfq; fubfequéte fanoe* donis dono. Paulus uero cum ait omnes pojà prophetare,de loquitur qui donum prophetiie habebant : uos autê hoc ilonttm non habere manifeflum efl, quare hoc tejUmomti nüt ^dprouobis Ãcit. Prlt;eterea quarto capitehuius librioÃen ^iMneuiutsHeere concionArHerc. Quin et ipà Anahapti fiâO,pofleaquam exhoc er alqs fcripturarumlociSf nudede flt;»'tis,probaruitt,ut ipÃs uidetur,cuiuisChriÃiano licere,et »iMdatum eÃe utprophetet, tandem tarnen eo defeendunr, lt;it libere dicant,gt;ios tarnen non omnibus noÃris confulimiis ^Hoquantur,pra:fertim mÃrmis, 'mcxercitatis er rudibus, imperitis in fermone. Quod à uos non omrubus ueÃris con^ ÃhtK ut loquaiuur er prophetent, tum Ulis donum non eà datü.Quod à iUis non eà datum,quid ergo fubinde has par* ticulas,'Vnufquifq; er Omnes,mtonatis. verü de'mÃrmis, non de Rabbinis loquimini. At uos boni Rabbmi inter inÃr mos rttaneterhoc enim multo fatius eÃ,quäm ut mÃgnia do^ nOi er magnas uires laärtis, er mtcrim inuobis appareat
â ADVERSV^ANABAPT.
WMg«4 tcmeritax,^^ intolerabilis drrogitntia,adhiec ddtM* dum 'ntfirnM cr imperita igtiorantid.
Bi afsidtnti x. --Aiunt (gt;rt£terea AnAbaptifttCjfi aÃidcnti rcuelctuf, prïot'wcê- P^^or^debere tdcerc,et alteri dare locum diccndi.Vcruin L fuperittsoflcndimuidelt;}uibtKretteldtïó»ibufPMlufloâlâ^ tur,neinpc de utilibui er neceljdrijs,quie certo.cy âbfy; di* j bitdtione, iÃgt;iritu fdttih in/pirdtif funt dd lt;edtÃcdtiogt;i^'âgt;â ' nondutë de illiireueldtionibut, qu£ nonreueldtionesÃo^t fed errores jÃoitteconÃHldtq; concepti ex noÃris dfi^' buf, er dliorum erroneis er fdlÃs figmentii : quales nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
funt Anlt;ibdptiÃic£ reueldtiones. CXÿ.dmobrem locUf Pâ'*' li nihil dd uos,Anddgt;dptiã,pertiiKt. Q«lt;e enim haëleni^^ **⢠concionibut locuti eflit, er propter qu£ conciomUores luiÃetis tdcere iure huiiK Pdulini nunddciyomnid A!udâââÃâ Ãicdfuerunt.-propter qu£ conciondtores non oportet tà et^ re dutuo! dudire. fiant Paulus de diuinis reuelationibn^ quitur,non de uoluntario ueflro errore.cui contradicerej'* bet. QuadÃAndbaptiÃicdmueÃrdmdodrindm immifeere, neq; de ea quiequant dicere, quam ergo renel'^f tionem affèrettsf Quandoquidem conciondtores de Ãde, charitdte bene docent,quid uos aliud docebitisfOJi^tfo efamp; £quedcc£tcri homines contenticÃote. QuodÃresdHte^ ibtcÃ,quid opus eÃut uos eandent denuo dicdtisf fiooo^ nidÃnwl er vn und condone did dc doceri poJÃintÃedÃP^ alio tempore commodius docentur. ltdq; hincforfdit oeeà -' Ãonem cdptdtis loquendi in eccleÃa, ut ed dicatis qu£ dum didht funt,fed tdmen uos animo concepiÃis â fiónne ue- j ro dlius AndbaptiÃd dufdein ammi eÃepoterit, cr itetn frf t(«lt; dtq; quartus e Nurn ergo omnes und condone, uefirdift fdpientiam in medium proferetisf Quis igitur finis eriteoft donise pr£fertim à unittfeuiufq; Ãgt;irituscontendat (utà HO bisÃerifolet)fudnircuclationemuerant ejfef
LTBEK TER TI VS. Ill
Qaw dutem non uideat.quo tandem progreljùraÃthac
ffs ZSquot; talii prophctia f eer te naad xdificationemjed ad dif ftjâ j, u«» fipationem. Nam legitimie ordinAri^ condones coar- amp;nbsp;leguimg ikntur, impediuntur ZJ diÃipantur, zyÃmplex dodrim,, j^öiemr* comemtombuSfCjuxflionibtis dubijs mtricatis implicatur
i nbsp;nbsp;cr amara Æf, nbsp;nbsp;tta coetus nbsp;nbsp;conuentus facri diÃipantur.
' nbsp;nbsp;At(j; boe SatanJpeiklt.cum ita molliter mcedit,ziT Pauli do
(IrirtA abutitur litcnim immodica ucflra loquacitM, Anuba ptiftie,ita omnibus dei beneficia nota efl,utnepuer guident nuper ndtus, ad finem ufigue omaes ueftnu rcuelationes aM drepoÃit.guanuts ad nudtain £tatëperueniat. Didtis Patt bim fcribere ; spiritus prophetarum prophetis fubijdutur, Non ettim c/l confiufionis author deus, fed pacis, etc. Hoe ue tüejfie fatetmir in tali ecclcfia gualis Cormthtfuit, inguit bitc dona erant.âin uefira autem ecclefia non efi ucrü,in gult;i »d lufi contentiones zx rix£ funt - id guod reipfia multiplici terd^rehenfiim zjquot; manifieftum ejl.Quodfit talesprophe
ejjetis,guales iüifiueruiït de guibus Paulus loguitur,nuit gâlt;âon ne unam guidem earum rcrumfiaccretis, guas guoti-die in Anabaptifino uefiro temerc fadtis. Itag; omnino non tft guodcongueramini, uos hoefilentio cogi.ut nonpoÃitis lucrari uefiro talento.fed illud apud uos defiojfitm perire,ae Mbispaenamin indicia domini expeilnndam efifè. Eteniw» priuf uobifcum confiderate, ZT femota arrogaittia er pbi-lâgt;âitiarationemf'ubdudte,guotnAm talëtamloculis uefiris
' nbsp;nbsp;habeatis. Neÿ fntw deus id talentum uobis dedit, guod uas
putajis,zy fi loculos uefiros diligeiUerpcrficrutatifiueritiSf id no inuenietis.Prophetie guidem femper efiè !{Siltis,fed r» des zr ignari efiis,neg; donum prophétie habetis. Qjfam^
I obrem fanumconftlium admittite,zy' talentum, guod uobis
I a domino datu cfi,guod in loculis uefiris inucmti5,bene cola
1 loeatf,©- Ci gntc dididfiis ct nofiis, ad gue à dontino uo
A D V E R s V s ANABAPT,
«ti eftii, facile Ac potim hoc nomine deum metuite, cfuoi uos abfque uocatione imnufcetif Mis rebta quariim imperiti ejiis,cr id quod noftis nonfacitis.
PopniS nS Cmw uero dicitis ,fiue errent à ueritate conciondtoreS, afiriôû «iTc Ãifc noHitamen nihilotninut populum aflridumà cocioitAto mimflru. chrijh) nbsp;nbsp;eiuf Ãgt;irttu pendere, plus æquo ainpli-
ficatis. Audimiis equidcmalioqui,crreipfd fepius cxpc^ rimur,noüe uos ajirmgi bonis legibiK, neo; mjktr boiur»» ouicularum pa/hrcm fequi.Attamcn i« nojlra ecclcftamm) alicui dogmati cocionAtorts aftringitur,fi falfa doceat.'^fui^^
â eum hoc nomine alloqui rcprebendere licet. Quod tem hoc fem per publice uult is facer e, zx amarulcntis ucr-bis contradicere,tnquietam uefram naturam refipit,ilf' piditatem inftituendi confufionem, offcnÃones ZT difidi'^' Ad uitandam confuÃonem z^ cauendas occaÃones ccitteih ttonum z^ turbarum,nö eft morts in noftra ecclefia,ut qub MS interrumpat fermonem miniftri, cr fuos affrdus depro mat. lieque nos huius confuetudinis pudet, quoniain iierbo dci nititur.KSam Paulus in fine 14.capitis ait, omnia decetf' ter zr ordinefiaitt. Interea neq^ uobis, aut cuiquam altert, dcnegatur,quo minus liceat, ft quid m dodrinA,tn minijho, aut 'm eccleÃa dcÃdcret, miniftrum alloqui, zr cum co de» center z^ ordine de emendatione agere. Quod autem baptift£ aiunt,non decere mter paucos ea reprehëdereqti^ quis publice 'm ccclcÃa pcccarit,ad id reffondeinus : bitiuf modi negotia qu£ alioqui amice no potuerunt componi,ftgt;^ per haà enus à tiemine melius ct magis paciÃcc cmëdatafiul fc, quà m à fcnioribus ecclcã : qu£ autem coram hisÃioU, non clam ztâ po^jornAccm,ut ipà aiunc, oblmuntur. Vfquot; rü Mi cora populo ammofuo fatisfacere, ct loquacitatc eXt turare uolunc. Sperât enim fe femper poÃe aliquos inqetos homines reperire, quorü aceeÃione fuâfaéhonë confirmet-
Quant»
11 B E R T E R T IV nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;UJ
^dmobrem non eà quod conquerantur fluuios aquti ui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fj'
Mtneri ^fuppriini. Aqua enm quant haélenui ptimcte. 'lÃlt;derunc,Ã[gt;i femperÃmilis fMt,turbida,i,nquieta, contett facile ex hoc animoducrtipotcft, non tant um uobii ^Ã^yaquisutsprobari, fedctiamuottammagmfice detio-gJ'pÃ^ fentire , ut tales nos cenfeatis ex quibus falutares filant. ConÃderatc quiefo, né hae re grauiterpecce-^ocutut eà equidetn bac figura dominus deÃgt;iritu fan= IOi?«n(j capite fiptimotfed uereor uos non adeo abundan ro donatos cffe,prtefertim cm habitet apud pacificos, hu zr contrito corde. Alioqui dicite, quidnttm tam ma*: neceffarium protuleritis,quO eccleÃa non nulit ca
.er potius dolcat qua Utetur fe hue adigi ut ea habeatf
4- Hicitis etiain,nôfiram eccleÃam,à quis in ea unum loqui audiat, non paÃe pro Ãgt;irituali eccleÃa agno= ne quis inli IÃ-hnoà apoÃolus in noÃram eccleÃa ueniret,aliquod man «cionatot ddtum habens, no permittendü ilii ut/firitualia dona ferma
di/lribuat,ac illiÃlendum eÃe,Q7' concedendttm, ut folus ^Ãâicionator loquatur-Verumfi nulla eccleÃa jfiritualis eÃ
^ua imus taiKum loquitur,certeplerieq- eccleÃcefin qui-Chrifius qâ apoÃoli docuerunt,non fuenint ffiritualcs, ^«mutEuangelium docet,dominus folusdocuit, neq^ quif-^ufnià Pharifei et ipÃus aduerfariffermonë ipÃusnitemt PÃzr PcntecoÃes die, cutnÃgt;iritumfandium apoÃoli acce Pâ]Ãnt,folus Petrus docuit,quanuis reliqui apoÃoli Petro iio ^Ãeitt inferiores,neque tarnen uelÃnita condone,uel in ipft toncione qitifquam eorum progreffus eÃ, qui PetroÃlenti-um imperaret,ut fdlicet Ãbi locum daret, quo AnabaptiÃia co Dior e peculiar cm aliquam caitiiunculam cöcinerc paÃet. Quamobrem certum eà ,Ãquis à dco miÃiis ucnirct in noo' jiratn eccleÃam, acaudirctpraidicari Euangelium de refipi fccntiauitlt;£, nbsp;nbsp;remiÃionepcccatorum innomine CbriÃi^
A D V E R s V î A N A B A P T.
roKtf ntus effet de probetret, neq; AnAbaptiflurie)» nwre Iti auide propbetare appeteret.
Jlnahapri- cîtiouero S. dogmdabfoluamw,ffcrouerisücduùni( »5' iuTido nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;figt;'»^ter comprobdtum ejj'e, nos uertis eccleÃif
116 Iiabcre habere,qutbus naÃa Chriftiand mftituta defînt, ac nomM' peccarein noffris eccleftjs contra ordinenti Paulo traditnm t. C0r.t4.fedordincmçr inffitutumChri flianü firmiter teuere, t^amprjedicationein purà diuiniuer bi.tpidfiat reéh) ordine,deccnti moder atione,et bonApace, ünà cam emendatione,retinemtK. Qumetiam deibenepM poffumiis uere offendere, nos ea in noftris ecclcfijs babere, dutb. Anabapt. carencimè hune ipfum ordinë, decjuoAVii baptiftd hoc loco locjuwuur. N4 noffrlt;e eccleffd habet bon» nesperitos peregrinArwn linguarum, pricfertim Hebrede! Grdciie,tjuibus facra Hiblia funt conferipta. qui non taiKiii» feripturas in his Unguis prelegunt, uerum etiam ad ædified tionem interpretantur. Cluamobrë hoc libéré profiteripof fumus, AnAbaptiftttrum eccleffa(,fî cor um proprie ratioites ualët,non ueras effe. Naff,ut ipff tradunt.illd douq; lune ue r£eccleff£,qult;e ordinëà Paulo t. Cor. t4.trddititferuâtitt, Ccfalfe in quibus hic ordo non feruatur,neceffariofeqiu!ur ex ipforumfentcntia,AnAbaptifficdS eccleftdsfalfAS,tUâ{h'td autem ueras ecclefias effè.
Diuinam feripturam exponendï erte-.S^ quolt; modo uere amp;nbsp;Chriftiaiie exponi pofsit. Ca. «. tatioiTkH I \OgmA, quo feripturarumexpofftiotum damnAnt,ili pturarum 1 __yqua ex parte commune efl Anabaptiftis cim illis ho-minibus quihiis alioqui facne conciones moleftdfunt.eâsq; quà hreuiffimas Ãeri rupiunt:neinpcut exigua aïiqua euan-gela particula recitetur nuUa addita interpretatione, uelut ipff aiunt, abfq^ uerbis adieëlitijs, ut cuiqs Uberûfitprofuo
LIBER TERT I VS. n4
hoc eft, pro fua uoluntdte cr libidine interpretarh tii ftripturarti interpretationem lt;egerrtme feriit, et multo 'fgrim cu ex Ulis corripiuMur.Uaqi dicut,ft cjuidéuerbü dei non illibcntcr aiidire ,ftd interpretationem cr adieikl mini ftorum uerba non pofte agnofterepro uerbo dei, aut liben tor audire cr recipcre .Interim nonftecunt cxpendiint,do^bgt; rum officium effe, non tantum uerba(cripturarum recita-er iiter£ affixum eff'e,ftd eadein pro locorum, tempos tnnpcrftnArum, ratione, pia imterpretatiotw accomodare dotirine,adhortatiom, correptioni,conftlationi cx £dificct tioni.l^am guidaliud Paul, in epift.ad Timotb, cr 'i 'f« do^i
in ejuibus inter alia h£c ejnoq; concioKAtori pr£ftribit: ^tndeteipfttmprobatumoperarium exhibere,cjuireileft= i-Tim.*. ^otftrmonemueritatis, Secureautemfermoncm ueritatit, oftftilritMnt ftu uerba ftripturarum piocxfanoftenftile gitime cr ud £diftcationeinproponere,lt;juo auditor ffiritua liter paftatur cx £dificetur in fide ex charitate.
Cjwtj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tniniftri nihil aliud docent, cpià nt quod uerbo Concionet
dfiquantum ad ipftm rem ex{ententiam,continetur, et a- bumâdei'au tfinopluribuiuerbis idproponunt, non debet id, ut homi^ dicdjseiT«. tgt;it ftrmo ex inane figmentum,contemni ex abijei. Nam uc turn dei uerbum ftmper idem nuinet, neq; mutatur ex exte n«atur,ut non ampliut fit dei uerbU,quando ab hominibui di ttorfis uerbis ftribitur aut ,pnuntiatur,di{modo no à uero et gonuino ftnfti detorquetur. Qjtamobrem etiam non in mi^^ tdlfiunconcioTiAntem reftgt;iciendivmcft,ftdobleruandunt qlt;ud dicatur: ex id conftrendum cum uerbo dei comprehett foftcris litcris,ex per idudprobandum (iuxta régulas quas tnoxftbiftiemus,)an cum hoc conueniat aut diftrepct C^ui enim condones aut ftripturarum interpretationem à doffo fopropofitum ucl fiftidiunt,uel de ea dubitain,nihil rebliiis iut melius facerepojjùfW,quà m ft fidelium Berrhoeenfis cc»
ADVERSVS A NA BAP r»
clcÃiC exemplum l'equdntur:dc hii en'm Lucdx fcribit, Aa.i7. runt autemijUgeneroÃoresijs qui erant ThejJalofucte.âUt quireceperint f 'ermonem cum omni alacritate,quotidie[crii tances fcripturat,an blt;ec itafe haberenti
Scripturâ nbsp;nbsp;nbsp;Rf amp;nbsp;Mcro dicunt AnabaptiftiieÃcripturam non pro ciu-
?ufquot; 'âintcv peculiari mtelledu intcrpretandam eÃe: mtm cr kdii inter- trusfcripfît, fcripturam non cjje priuatie mterpretationii-p«tandam Quamobrcm.ut negotium hoc melius intelligatur, printufit l.Petr. 1. oftendamfcripturam interpretà dam efje^deinderationiii' Uquam formam indicabo quomodo reiie or Chrifiiii»^ explicari poÃit. Spero aut me hac ratione euidenterdcclartf turiijzos interpretationefcripturarZ^nihilquod ft contre deum, contra eius uerbum inftituta, hi ecclefqs nofitgt;^ feruare aut admittere.
s cripturâ nbsp;nbsp;nbsp;Primum itaq; fcripturas facras interpretanda; e/feÃo'
iiiterprctan cet ipfa experientia fcripturarum, in quibus innuntera loci^ dam eiTe. oç^urrunt, quicfecüdum ZirÃmplicem uerborüfenfuninÃ* poÃunt intelligi. Veluti quodferiptum eà Sermo caroÃ' loan.i. élus cfl.îüam deus nofaélus eà homo,[eo modo quoaqiut Cilt; «lt;c faéh eà uinumtiUa enPn no amplius aqua erati Ãd num mutatafuit,ut uinum merum eÃet.Deus aut imnuddbt lis or leternus eÃ,non deÃnit e(fé, neq- in quiequa aliud ntu tari poteÃ. Quare ferma nö ita carofaélus eÃ, ut fermaÃtu tatus nucfola caro Ãt,fed Sermo,hoc eà deus,fuä Mturü^ eÃcittiam feruauitfm utero autem tAari£ uirginis carne äà fumpÃt, ita ut ChriÃus dominus nuncÃmul uerus deut (f homoÃt. Hane auienii interpretationem Paulus nos docuu
Hebt.». nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ââd Hebræosfcripfit, ChriÃum aÃumpÃÃefernen
hiO.teiam CH aÃumpliffe dicit,duo eÃe oportet,unü quodnjà mit,e::r alterü quod aÃiemitur: tarnen duo hlt;ec uiMperà nafiüt. Præterea ChriÃus alt, Pater maior me eÃtquii uerbi quifecundumdiuiiMm natur am inteüigit, grauiter erräb
QMl»'
LIBER TERTIVJ. II^
Qaiwotrm de hunMUA uAtura intelligcnda funttfecüdttm ^uam p4tre minor efl, uelut denuo Paulin docet in epiÃola * ad Pebr£os. Chrijluiprêterea execratio nominAtur et pec catum,cr tarnen neq; execratio neq; pcccatum efl, fed fieri feium expiatoriim,guo peccatü er execratio toUitunqua tatione etia nominAtur Agnindei qui tollitpeccatamwidi, Superioribtn annis apud nos homo quidam perplexus at qiieperturbatus ammo, AnAbaptifmicaufa in carcerem du ci fratnbus ^us efl:hic dum tantii litertc in feripturis inh£reret,eo ad=^ du{lusfuerat,utpalà m nbsp;nbsp;libereperfeueraret, beatäet in-
i^imratam uirginem Mariam,poA Chriflum nAtum, plures fx !ofepho liberos peperiffe. Cum igitur à me admonitus fu fjfet,huiufmodi cogitationes à feripturis aliénas ejfe, et abo fninAndas atq; mdignAs qu£ de Chrifio, de fanän eius niA^ ^lt;i,crbeato lofepho animo concipianturiac olim Heluidi-xntimpurum h£reticum, hanc fenteittiam à ChriÃiano ho^ fgt;dne alienAm er offenÃone plenam tenuijfe er inuulgaffe. Tum nie uero ad h£c rejpondebat, fe aperta feripturarum te^monia habere,qu£ fuam fententiam confirmArentiroga tiit äutem à me ut iÃaproferret, attulit uerba Matth£i, Et *ioneognouiteam (t^ariam) donee peperit filiitmfuumpri ^genitum : item ïaeobum nominArifratrem domini. HtCc tterba feripturarum clara elfe,er fuo iudicio non aliter qua P^£ fe ferant interpretanda ejfe, verum ego multis rationi bus adduâis,ofiendebam fcripturam,er h£c ipfa loca ab eo lt;jddufy,mterpretandaeffe, no tarnen pro nojfro ar bitrio, fed ex fcripturis er ipfa fide, tn dogmAtibiis uero fidci,aper te nos confiteri uirginitatem Marie,haud dubie ante,in er pojipartum, quemadmodumprophct£Efaias er Ezechiel te/kuifuerint.eiuamobremuerbaMatth£i, ESoncoguouit eaitt,donec peperit lefum ftlium fuum primogeiiitimipecui-liaremphrafim effe,fimilein huic ; IgiturMicholfilieSaul, t Sara,ff.
P 3
XDVERSVS ANABAPT.
Kon cfl »wtHi fiUm ufque in diem nwrtii fute ; ut Mtcm non fequitur,tiichol poft mortem filios nAtos ejje:ita etiitm non fequitur^lAariain poft Chriftum nAtum 4 lofepho cogmtain fuiJJeAdcobu/mquoque minor cm oftendebam fratrcmdotni Ãf.ii.et 1} vinotnioAri ufitato more fcripturie, quo fratrum aut ftro* riwn liberijratres nominAittur: ita uAnque AbrahamiitLOâ^ tbum fratrem fuum appellat,qui tarnen non frater,fed Arn* tni fratrii eiui filiuf er at. Cum uero hac reftgt;onflone non contentai effet,oftendi iüi lacobivm, qui frater dontini nonn VAtur lAarci capite fexto, neque lofepbo patre, aut f/iarin HJAtre nAtunt cfjc , fed Alphiei zx tAari^ filium fuiffe, non uirginis, fed ipfiun fororft,quie Ioannis capite decimo nonogt; foror lAarido , z/ à patre lAarid Cleophe nonunAtur : idem etiam cqnfirntAbam ex decimo capite lAatthdi,^^ ex feXto. Cr decimo quinto capite lAarci.^uamobrem tandem coii-= feffus eft fe erraffe, aeq; expendiffefcripturas, ZT ideo eti-â am non intellexijfe: quam nunc opus habere mterpretatiO' ne agnofceret.
Chtiflü 8e nbsp;nbsp;Praterea præclara exempla habemus tor um qui fcripttt
fu*°' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Interpretatifuut,mterquosiureprimumlocumobtinot
vitcrprcu- Chriftus dominus,qui lS,failt;e uerba interpretatus eft,ut Lu-ïos cfli, nbsp;nbsp;cas quarto capite docet,et alias etiam fcripturas,tuc£ ï4-
Pffrw cum alias fcripturas,turn maxime pfalmumsé.mter pretatuseftineaconcione quamhabuitindie Pettteco/ks, Aél fecutido capite.EccleÃa UierofolymitanA Dauidis uerba ex fecundo Pfalmo interpretata eft,Aft. quarto capite, Philippus difcipulus domini,uerbaP.failt;e^y-cap. Eunueho Aethiopi interpretatus eft,atq; iüum ad ChriftianAm fdein conuertit. Pauli omnia fcripta tefÃAntur ipfum in ufu habuif fe,ut frequenter fcripturas interpretaretur.
â¢^omoda Poftquam igiiur certum eft,fcripturas interpretandas ef â¢^rpï âTdaquot; A gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conftderandum erit,quomodo eus imterpretari
fi,. quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oporteat.
LIBER TER TI VS. n6
oportfjl. Nrç; cnim 4ÃdeUbus q-4ieuii 'mterpretatio reci-pietidacfl D- lo.probarenosiubi'tjÃiritiiianexdcoÃnt:.i.loaa.4. (iudvc ccrtdc noräi eÃe oportet, quibut ueru^ ZX f4lfui fen fus deprehetidi pofit:imà tam interprétés,quà m auditores, communesqtiafdam régulaishnhere oportet, exuerbodei defumptai^,quibus ad uerum mtelleilum perducdntur,cr f-um uiteiK qui i pictate ChriftianA alicnits cft. Primum ita= , que animo tenendum eft ,fcripturas non ab hominibus exor tas Mit prolatas/ed 4 deo traditds,zr perÃiritum fanilum irÃiratas effe: quamobrem etiam uerumferipturarum {n~ tclle(tum,non 4 carne,fed 4 Ãgt;iritu,4 quo in/firatoe funt,pes tere er accipere oportet. Ad id autem requiri f-cquentes preccs et inuocationem ex Ãde,quiuis ccrnit,item ut ferium «dfit Ãudium humilitatis çy modefli!e,Ãinplicitatis,fanblt-
gt;gt;tigt;ni£ O- caÃitatis,pacis çy concordite Has enim uirtutes lâcob. j. Ãiritus fanélus amut-.odit autem crfugit fuperbiam, drro= ^antiam, malitiam, corda camélia er profana,, impurita~ tcm,difcordid)n,conteittiones,odium,inuidiam,diÃidia.
Deinde feripturarum interpretationem conuenire opqr z, tct{utetiam fupradocuimus) dogmatibusÃdei, ChrijUa-
charitati in deum atque homines. Nam ad Komunos Pau Rom.iî. luf ait,Nam per gratidm qu£ mihi data eÃ, dico cuiuis uer-faitti inter uos, néfapiat fupra quà m oporteat fapere : fed Ãpiatadfobrietdtem,prout cuiquedeus partitusefi men= fur am fidei.Et idem apoflolus breui fumma, feripturas coin- i.Tîm.«. pleblitur, er ait : PorrôÃnis mandati, eà charitas ex pu-ro corde, er confeientia bond,, erÃde non Ãmulata.ciutn ^oc ipfumquoque iain ante ChriÃus dominus docuerat, dum ait, Qmnia igitur que uolueritis ut Ãeiant uobis ho- Niztth.?, »lines, itd er uos Ãcite eis. ifld, enim lex eà epquot; prophe= te . Pt alibi: Giliges dominum deumtuum ex toto corde tM.erex tota animet tua, zy ex tota cogitatione tua. ïfiud,
P 4
ADVERSVS A N Ã B A P r.
eflprimumcr inagnum mandatum: fecundum autcntÃ^ inilc cji huic, üili^es proximum tuum ut teipfum. Ab ijüf duobuimAnditiitota kx amp;nbsp;prophet£pendent. Qt^arecX his ueritatii diu'm£ teftimonijs certiÃinte efficitur,fcripttt' | j-dgt;-«»î ownf)« 'mterpretationem qu£ non conuenit Ãda amp;nbsp;charitifti dei acproximi,falÃam erfugiendam e[Ãe:quitâiit-tem dirigitur hue,ut nd fidem or charitatem reÃeratur,tâ tiamà alioc]ui imperfcdn efl, tarnenÃina efl interpretatie, n£(j;abijci debet,
Pr£terea ante omnia flripturarum interpretatio ai deigloriam referridebet, nonadhonùnMn aut creatura' îojn ci â honçrem,fcd ut dei uoluntas fiat. idam cr domiiiUi i» puangelio ait:Quonwdouospoteflis crcdcrc,guumglorh am alij ab alijs cdptctis,cr gloriain cjuteà fiolo deo profiel' loan feitur non cjuieratitfAc rurfut:I^ca doilrina no efl mea.fetl etiAqui mifît me. Siquii uoluerit uoluntatem eiui fiacere, cognoficet de dodlrina, utrum ex deo fit, an ego à meipfe loquar, C^uià fiemetipfioloquitur,gloriampropriamqui' rit:quiautem qu£rit gloriam eim qui mifit ipfient, hictie» rax efl, nbsp;nbsp;iniufiitia 'm eo non efl.
4, Sunt item communes rcgul£ fecundum quas ficriptU'quot; ras interpretari oportetdmter quas hæc efl,Ea qu£ uno lo^ co ficribiintur obfcurius cr dubia funt,collatione aliortm le I corum illufiranda fient.Nam ficripturarum loca pauciora et | obficuriora, per plura CT euidentiora fient mterpretanda, çfiuemadmodum D. Petrus docet a-Epiflola, cap. primo: et Ma«h.4. Chriflns,qui fiatan£ affêrentifcripturam,aliamficripturant oppofiuit,
S- Plurimum item ficit ad'mterpretationem fi:riptur£, cir
cumfihmtiarumobfieruatio: nempe ,cum diligenter expeit, duntur tempora,loca, perfiotM, occafiones, caufe, er aha his
LIBER TER TI VS. II7
Ui fîmilid. Sic Paulus ciuterit, quo tempore Abrahamo û Rom.4. des imputatafît ad iujiitiam,ante ne an poR circumcifîonë, Pluraprceterea huiusgeneris exemplapofîent aff'erri,fed bis contenti erimus:et,ut arbitrorfîatis probauimus, doitri luunnoftrie ecclefîie de feripturarum interpretatione, nihil habere miquuM Chrijliana, religione alienum, ideoq; Anabaptiftas iniuria nos accufîare, ac eosfîpaci, quemad» twdum decet,lhiderent, tuiUas iufla,s caufas habere defidiio ^s zr feeeÃionis à nojira ecclefîa. Atque hoc loco.,gratijs adis dco pro ipfîus beneftcijs,tertium librivm aduer/its Ami baptiftasÃniam.
ADVERSVS ANABA«
P T I S T A I LIBER IUI.
Noftram falutcm in CliriftoIefuSi ciusre* demptionc duntaxatpofitä cfle : recipi autcà no bisfïde,n5operibiis;amp;hancefleprophcticam, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Euangelicam apoftolicam dodrinam, non nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
ïoncionatorum leuem SiremifTam dodrinam.
Cap. i.
HeINCEPS,deoadiuuante,quartülibrüex^ Condon», ordiemur à pra;cipuo dogmate cuangelij Chri^: lli,quo docetur, omnein noflram falutem in uni fxcuio ni» Jcodft filio domino noflroiefuChriflopofîtam fSÃ^^qidptnoftraiuftitiaÃatisjiiHo, crpreciumpropec= Coum'eflt. eatisnoflris.-recipiautem à nobis falutem Cfhunc unicum to. feriMtorem fola jide,nonper opera- In hoe autem priecipuo dogmatefideinonleuiter errant AnAbaptifîie. Nâcumhiec clare izrfîmpliciter à nobis proidicantur, dicût nofîrM coït
P S
advhrsvj anabapt.
CIO«« Iran' cr reiniÃiorcs eÃ'e^priefcrtim hoc Ãectilod^^o prauo et compta,'m ijuo potiusÃt de bonis operibmpu-dicanduM Howinfj eiiim cum andiantÃlutem 'mÃolj. Chri ÃiÃitiiÃiflione paÃtatn eÃc,^^ itosfide non opcribiis ficariÃerifecuros nbsp;nbsp;négligentes, lionnegauerim
ipÃi'um rcvTr de hoc doginAte fcntirct Herum ego paucosuel potiusnentinem eorum cognoniiiuinoninbdt parte impegerit. I^onnulli guife probos dofhres indicant, docent quidem ftdem itiflificare, ita tarnen ut opera ^ue noflra nd id iuuent, ncq^ Ãdes fold iuÃtÃcct:itac[iie iK/ii Ãcdtionempdrt'tmfidci,partim bonis Ãdei operibusaferi^ bunt. AÃentiuntur aute hac ratione quibufdant VontiÃeifS, er Ulis cum quibus Paulo apoflolo tarn grams contend^ fuit,cuius 'm eptflolis jmininit, priefertiin ad Calatas CT lippenfes, er Lucas A£l. ij. Non««üi enim contra Paulun/gt; docebantÃdem in Chriflum abfq; lege non feruare.Sedoif »es apofloli er tota eccleÃa HierofolymitanA Paulo confia ferunt, er aduerfarios Pauli,ac omnes quieadem cuinil^i^ docent, damnarunt.
fgt;âoliris er alte repetitis quæftionibus cauà »o.dogma. hlt;ec,qu(e alioqui perÃgt;icua,utilis er ncceffaria cognitu en, obfcuretur, et prolixa ac uerbofa oratione 'mÃugiÃta fdà breuiterdeinonflrabodoârinamnoflram 'm hac edufaniii feripturarum teflimonijs, er ueram ac ueterem Euangelie cam er apoÃolicam dodrinam effe : AnabaptiflArüauteiii üccufationem,qua contra nos utuntur, tarn iiüquam eÃe,iii »ià hanc Euangelicam er apoÃolicam dodr'mam ipà lt;1^^* DeChrifti ^'*^^â^â^^P^ââ^/dluarincinpoÃint. Quarenunctantumpf^ plena amp;tis« dpna capita huius caufe tradnbo.
faftione Df domitti noÃri lefu Chrifii pleuAfatisÃdione pro n» pcccawi* miferis peccatoribus, quiedam fuperius i.cap.e-»ibus. co»fr4M«/»c£r«w4wepriptrfp«t. Qjuibtahtecadiungp,
LIBER Q_V A R T V 5, ll8
donum diuinu; gratiie fcu rcmiÃioncm peccata^ ^um,({ucim in articulii fidcicouÃtcmurjor petimm in ora^^ Hone dominiez,cfuum docet Paulus Galat.3.Kom.4: GT *â⢠wp. [olamÃttis effe ad euertendü meritum çy fatisfà étionc ljunianorü opemm. Nam negari nonpoteft,nos eanon me=: ^^^i(lu£rwbisgratuito donantur. Gratia enim fiue donum Ãâ meritum non conÃftuntÃmul,quemadmodwm Paulus ad ^om.u.cap.docet,Sedfalus gratuito nobis donata eH.-nam^P^*^'*â â^âi^e'juamÃtndamcta mundi iacerentur,eleCti fumus, ut ex ^^«tiapanguinc Chrifli abluercmur. Quamobrem etidere ^'â nus remiÃionem peccatorum. Debitori autë nomina feit ^^bita remittuntur et inducuntur, qui non cfl foluendo:qui ^timfoluit, ucl foluere potcü, remiÃione non habet opus, ^nos debitorcs, inquit dominus in Euangelio,fiiiffe cuidam^quot;^* (teditori, qui quum non effent foluendo,gratificatus eft u^ P'fqi.Et hoc illud eR quod Paulus ait, Ccum nos adoptaffe fnfilios per lefum ChriÃum,in femetipfo, iuxta beneplaci.' ^â^muoluntatis fua;,ad laudem gloriofe gratiæ fu£. SatisÃis ^tteuero, eH tantum Ãccrc quantum fatisÃt ad eiusirant P^ââeandam qui tibi irajcitur : uel tantum alicui dare quan^ iivm Kpoflulut, nbsp;nbsp;nbsp;tu illi debes. (^uis autem in terris uiuit
^bactnifera carne peccato obnoxia,qui conari auÃt terril bilem dci iram,qu£ 'm nos nbsp;nbsp;peccata noftra exarÃt, feda*
extinguere f Q_uis autem ita locuples,qui omnia de^* bdaquibus deo ob£ratus eff, cundtn qu£ deus exigit» Jolucre poÃitiâ Si cnim hoc Ãicere poffumus,cur filius dei de
^^ffenditf Num diihiri fumus,nos noftros liberatores f^^bÃt.sic enim {ut fupra diximus)dominu, qui nos re* ^^dzirliberauit,abnegareinus.SatislÃcere,prccium per* I°lâtere,liberare,rec5ciliare, reipfaidemfunt, Quarecum fnus tantum or £ternus liberator feu redemptor Ãt tam m
quà m m terra, fequitur necejfario unicain tantum lt;«
ADVERSVS AHABAPT,
terndm plcMm fat^Ã,£iionem cjjcjnempe marteni^ fupplicLum dommi noÃri lefu Chrijti, Vermn hiec deMf elariU'S exponentur.
ftüoquot;ciX nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C^olt;^i^lt;^'gt;'op^^tereddoccmtii,nos folaÃdcäbjf^
fio fjiiitein operibui ipçccatisniunddri,itijiificari fdliMri, d
doóir'mit nnic£, ietern£ gt ple/tie fatisÃilionii Cbrifiid^' Ão, iuftitia er beatitudo, non aliud Ãndamentum habef^ pofjunt, quam dominum noftrtim iefum ChriÃum, PauliK docet, dicens: iiemo aliud fiindamentum iacerep'gt;^ tefl prêter id quodpoÃtum cÃ, quod eà ChriÃuf ioÃf-Ãmiliter D.Petruf, InnuüoaliofaluipofitaeÃ. QuotdaÃi non aliud ttomen hotninibuiÃtb cÅlo datü e^, in quo ipÃ^ faluari oporteat.Cinamobrem tantummodo tnearnAtiouf» morte er refurreäiono ChriÃi, hoc eÃ,tota uita Cf obtdiquot; ciitia ChriÃi, detit nobii placatuf e4 er reconciliatut, ttobii peccata noÃrapropter ChriÃi fanguinent non din'_^ pliut imputet,fed ut innocentiam, obedieiuiant er chriÃi nobii imputet, ita ut ea iam noHra Ãat : hoc autcui modo in ChriÃo erquot; eiui reconciliatione, fatisÃ(lione,tf redemptions iuÃiÃcamur,Uberamur à peecatU, CT tedd« mur hsredes uit£ ater nee. Sed hac de re audiantugt;'P^â*^^ Rom.j. nbsp;nbsp;fçflinionid Ãacrarum Uterarum. Paului ad KomOJios :
nes enim peccduerunt er deÃituuntur glorid dei. luflifttf'^ tur dutemgrdtif, (ex gratia dbfq^ merito ) per redemption nein Ãdam per ChriÃum leÃvm: quem propofuit deUf pU^ cdmenperfideminfdnguinefuo.erc.ClUdrto deindeeapi^ te eiufdem epiÃola docet dpoÃolui multii rationibiti, pec^ cdtd noÃra propter ChriÃum nobii non imputari,fedcotl^ donAriÃdem uero Ãue ChriRi iuflitiam, qtiamÃde appreâ hendimus,erno{lram eÃecredimui, nobii imputariadiif â fiitidm.InpofierioriadCoritithioiitafcribit.-Deuirecond
LIBER QâVARTVSgt; II9 iilùuitno!Ãbiper lefam Chriflü, Dem enim erat in Chrigt; j^,mundumreconcilians fibi,ttonimputando eispeccata ipforum.Fecit enim ut ts qui non nouitpeecatum,pro nobi: Peceatam fgt;matum e^et.ut nos efficeremur iuÃitiadei m eo.Ac rur' fwadColoJjèn/en.i.cap.ait.âQiioniam in eo complacuit Pa Aima pro W«t omnis plenitudo inhabit ar et, er per eum réconcilia^: rct omniaÃbi,tum qu£ im terra,tum qua in ccelisÃtnt, paa peccato, cificansper ranouinemcrucis Cuie ,berfemettpfum. Quo= â1â°ââ ntamueroapojtolicahac doiirma etiam conÃrmatur Jcrigt; pâcaprum ptis Fuangelicis,uelut i.3.$.6.crio.cap. Ioannis,firmiter txpiatoriü, abfq; dubitatione credendum eü ,falutem noflram pofitam fjà duntaxat in uno er aterno faluatore leÃi ChriÃo.
J. Salus aute)n,hoc ebl, remiÃio peccatorum, iuflitia, Rje (r aterna beatitudo, quii duntaxat im Filio dei poÃta c^, Chriftum. tömunicatur nobis ab ipÃo perÃjiritii ipfius, er a nobisÃde ^7a'ius1 recipitur. ideo^ feriptura ait, hominesÃde iuÃiÃcari,non nobis re-opmbus. Chriftum enim dominum er omnem fidc re ipimus,cum ex intima corde ( iüuHratiJÃiritu fan-^)firmiter conÃdimus, er Ãituimus,deum patrem ex fua gratia er mifcricordia,in Ãlio fuo nobis propitium eÃe,er propterip/umpeccatanobis nonimputarc,fed obedientia er luflitiam ChriHi, ac nos quos iam liberos pronunciauit à pcccato,morte,ÃatanA,er imÃris,pro liberis fuis agnofce= re.Quinetiam promiÃio dei in ChriÃo folafiderecipi po-teÃ,nonoperibus, utfcilicet hoc tiel illud opus Ãeiamus^ Atq^ hoc dominus in Euangelio docet, propoÃto ceneo fer^^ pcnte,qui Ãit ChriÃi typus : nam ut tantum uita in hoe me dio à dfo inÃituto repriefentata Ãit, er extra hune in nul= lis alijs medijsfuit: ita falus quoq; tantum poÃta eà in Ftlio dei cruciÃxotitcm ut ifraelite uitatn non aliter feruarepox terant,quà m obedienter intuendo ferpenté : ita nunequoO; uita er omnia bonA ChriÃi tantummodo perfidein ehrt*
ADVERSVS ANAÃAPT.
fiianii commum'cantur. Qui enim uulncratM erat à ferptif tibui ignitii, nuüii operibM, qualiacunq^ tandem potuiffet fattAri, etiamà omnes fuof opes deo ÃacrificaÃet, fi Mk diem ora^et,à corpus cafiigafjèt nbsp;nbsp;nbsp;ieiutMjJ'et,Ãiâ^
tumobediendum erat, ferpens rejpiciendus. Silniliiti' nos quoq; per fidetUQcjua uere et J}gt;iritualiter chriflu»! iâ*' tuemur)donorum dei ChriÃiparticipes reddimur, liacunq; tandem lüa Ãnt.
Opttum di nbsp;nbsp;Commfnwrdntür inÃacris Uteris opera qult;e legU optti
tiominAntur,nempe (juteÃecundum legemfiunt, tielutini»^ fcrimiiu. Ãrari,non moechari,atit aliaÃcere qua: diuina lege tietaiiââ Gai« »â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;huiufnodi operibus Paulus loquitur, Hon itifltÃett^
â *quot; bitur ex operibus legis omnis caro. Hon ajpernorgratin'^ dei:namfi per legem eil iuüitia, igitur ChriÃus Ãne eaitp, ntortuus eÃ. Alta pricterea funt opera quæfidei nomin^^ pojÃmt, nempe qua: à fidelibus hominibusfiunt : ucluti brahami opera, qui ante legem uixit, ac uerafide fiit P^^^ ditus. Itaq; ipÃus opera, non legis,fed fidei opera fuerti»^'
Rom.4. nbsp;nbsp;De huiufmodietiam Paulusloquitur : Ãiuid igiturdiceWt^
Abrahamum patrem noürum adeptum ejfe fccundum nem i Hamà Abraham ex operibus iufiificatus fiit, quadglorietur,at non apuddeum. Quidenimfcripturadi^ citi Credidit Abraham deo, imputatum cjl ei pro itif^'', Wc'nS* er nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueceffarionunefequitur, nosnullis oper^
opera iuÃi« quodcunq^ nomen habcant,Ãue legis,Ãuefidei,fedtâfâ^* ficati. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tum folafide lujiificaricoram deoX^uis aut tain inÃpi^f^
efl,qui non intelligat oportere arborem,quie bonlim firat,iamantebonam eÃefita ÃbonAoperaÃceredebt» tuns, ncceffeefi nos ante bonos amp;nbsp;iuftos elfe. Ciuid dutent^ nos iuilosÃciti Equidem opera hoc nonficiunt, qua fequuntur cum iuflifumus, fed fdes in chriftum. Exfdi AUtemà fideli qui iam 'm Chrilh iuftusÃilus eü,fiunt bo'â^ opet»
ÃBER Q.VARTVJ, îld
iperd, ncq; pr^ecedunt iuftificutione, ut eiui Ãnicduj^aut Kerita Pnus enim bonum eÃe oportet cjudm cjuii hotiAOpe rlt;t poÃit Ãccre. in Cbrifto autem exÃde ex ynera. deigratu lultificatnur. lt;XEanjobremfirmwtn eil uerum, kos foU flik um per Opera lujiificari tKAmfoUfidc non operibiis Chrijium recip'mus ampleblimtir,^!/ ciusg^iiti^ rcddi* nur participes.
Vcruw perjpicidtaliscrnMioriscertitudiniscttufd dti=t dkittiir ptr/lnciia ZX clara teflmonid facrartim liter arum. lojH o.cà p. ponitntur li Chriflo domino hx feittetitiæ tans ijuuinpares zj- eiufdein Ãenfas: Amen amen dice nobis, lt;jui ^I'^iit ill me,habet uitam «eternAm. Item:Amen dico uobK^ ^nieieritme.uiuet ipfe propter me. i^ain qucinadmodi'M ^tecibosÃcÃde ChriHumpercipimus.BeatM uero Petrus upojhlus ait.CbriHo tefn omnes propbetas tvÃimonium Ãr te, ijuaid remiÃionepeccatorü accepturns jit per name eins ^iiiÃuis crediderit i« f{«m . En bic dicittir,guirquis in Chris jlu.mcrediderit f eum remiÃionem pcccatorum accipere: ideoq-dotlrina bee de pcccatorum remtÃioneprophéties tits' upoHolicacfi. Naineodem medo Paulus quoqÃocutus efleorarege Agrippa : ait cnimjdeumÃbidixifjeyisiitto tc Aa-itf. nd Gentes,ut aperias oculos eorttw, M fe conuertant à tenc Iris ad lucent, zsquot; à poteftate fatane ad deum,ut remiÃione peccatorum er fortem inter ÃanbliÃcatos accipiant perÃ: dein que cH erga me. Et idem apoflolus alibi clarius inquit: Galat,». Scientes non iufliÃcari hominem ex operibus legis, fed per fidemlefuChriÃiietiamnos in ChriÃiitefum creÃdimus, utiufiiÃcarcmurexfide ChriÃi, ZT' nonex operibus legis. quot;Vere auteni hoc loco dici poteÃ,à opera no iuÃiÃcaiK quiC fecundum legem dei Ãunt, multo minus nos faluabiint ope^, fitanobispronoÃro ar bi trio cxcogitata. PrafertimcimKiitA.tr.' dominus tarn clare dixerit, EruÃra ine colunt docentes do.-
A D V E R s V s A N A B A P T,
Urinasmanditdhomiittwi. Sedaudiatur aliud Pauütrfli^ tnonium cuidens 'm bac caufa, ad EpheÃos ait : Gratia efii^ feruati per fidem:idq; nmex uobis:Dei donum cÃ: notitX operibtK,ne (jiiis glorietur.üam ipÃus Ãimus opus, conditi in Chrt^olefu ad opera bona, lt;jult;e prlt;eparauit dcusut in eis tier far einur.
OoSnnain nbsp;nbsp;Quandoquidem uero it a probauimus, ut contradici non
«liekuem poÃit,docirinanoÃradejattsfuitionc Cbrini nojtraja-aut monc. lute nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;duntaxat in CbriHo poÃta eÃ, à quo tantum ptr^
fidem in ipÃim, non per opera, iuÃificainur, abfoluiiiiur i peccatis ctr iudicio dei,^ h^eredes reddimur £[ern£ Euangelicaincr apoÃolicam, into etiain propbeticamdo^ ihinaejfe: uideant deinceps AnAbaptiã quotAodofeeXâ cufarepoÃint, qui doéhinam noÃram letiem couitiatiÃnt-Si enim noÃra doétrina letiis eü,oportebit ChriÃi, apoflo' lorum er prophetarum doólrinam möllern er Icucm eÃt. Id quod alteniÃimum effc debet à cogitationibus CbriÃia^ ni hominis. Potiits cogitandum eù, Anabaptiüos in iitdie^d do nimis leues ejfe. aortor aiitem omnes ChriÃianos,ut A-nabaptiÃas iUos caueant, quifaitam noÃram doélrinain dt iuÃiÃcdtione er falute hominis nimis leuemeffeccnÃnt. Ham quia in hoefummo Ãdei dogmate errant, nihil iuÃuid er folidü apud ilios efÃe poterit. Hobis autem non noitti aut mirum eÃ,culparipropter condones,quibtts omnein honoi' rem deo er dus grade ac Ãdei 'm C hriflum aÃcribimiis.
Biiangciicä Scriptur£ ctiim teÃuntur eadem, D. Pa;z/«»i apoÃolunt PÃfum eÃe. Ham Pauli adiierfarij latis accu' ipfum inÃmabantiquod fua dodrina grati£,doceret Ãeere Kom 3*$.â ^u,la,ut euenirent bona, er gratia abundaret, erc Erant ctiam aliqui Pauli £tatc,ut nunc quoq; funtpfeudoeuange^ lici,qui pr£dicatione grati£ de CbriÃo,dc Ãde,de ampliru^ dinc gratia', de Chrifliana Uber täte ,abutebantur ad cx^ plcttdid
Liber clvartvs. h»
P^^ndtts cupiditates fuAi:nihilommvi tainë apoftolut in prie âquot;â^â^ndagratidperrexit, çj' conftunter cttcjuc uebcmcnter âOcuff fcripÃtyiiosÃde,non per opera iujlificari, neejue »oiürinam propter illos mutauiti qui bona opera non ha^i ^fbant, Ãdem Chriftianam Ãlfo fuic nequitia; pr^texe^*
Interim tarnen tales acriter reprehendit, quod hodie ^^°q;Ãciendum eft.
Qiiid nam Euangclicac amp;nbsp;apoÃolic» litcræ de Iâonis opcribiis doceaiu; ac niliilominus dodtri nam defola fidciuftificantc, puram Sdinuiolatâ gt;n ccclcfia Chrifti feruandam cfTe. Cap. i,
QVamobrcin d nobis quoq; deineeps exponendum nx fide fo« eft, quid de bonis opcribus EuangeliciC c tapoftoii' 9*â b®quot;* licieliteriedoceant. 4.
'^âttionem Ulis non tribuimus, nullo modo tame ajfternainur C eontemnimusfidclium bona, opera. Confiteniur cnim ue gt;â ««) effc, ficuti ex bona arbore boni ftuëius naftantur, ita
ex ftdeftcere fideles bona opera. Uaq; quifidem ia^, ^âint,tteq; uUosfrudlus autfigna fidei habent, declarant fie potiusfiimulatos quà in ucros Cbriftianos cfj'e.Sacra; autem btera tales in Euangeli^aru et apoftolorii fcriptisgrauiter ^eprebendunt Dominus enim ait, Qjiid me dommü dicitis, Mjtth,r. ^qtficitis ea Ãilt;£ mando uobis^ Qui audit fierrnones mcos, tir fielt eos,ftmilis eü ttiro prudenti,crc. Beati fiunt qui au Luc» u. diunt uerbumdei,cr fiiciunt illud. Quimandatümeumfier nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â â¢
«df, hic cft qui me diligit. tSlifi quis in me man fier it, eieëlus ffitim ut palmes areficettdeinde colliguntur i/li palmitcs, izx 1« Innern conijciuntur, er ardent. Si manfieritis inme,cr uerba mea in uobis manfierint, fi-uftum multum ftretis. sic Mattb.#. luccat lux ueftra coram hominibus, ut uideant ueftra bona opéra, (y glorificent pair cm upftrü qui in ccelis eft. Et D,
ADVERSVà ANABAPT»
fctrM : Ad hoc ipfum ucro uos omni prjeterca. coH^to fh* dio adijcitc cum Ãdc ucilra uirtuton, cv/m uirtuteuero fcigt; cnti(im,amp;c. z.Pet. ». Hue/Ãefbit quod ù Paulo fcribitur: H£c efluolunta^ dotninifinbliÃcatio uc/lra, utcontineatif uosdlcortatione,i:^c. z.TbcÃ,^.. Itcmquod'momnibusà rc epijklis primum diligcncer deÃdc,dcmdc de bonis operi , busferibit, zSquot; ad illa hortatur er follicitat. Ad Ticimait, DeumproÃtenturfe ÃireÃed Ãüis negant:quwm Ãntabo^ minandi,er immorigeri,et ad omne opus bonü reprobi. D. etidlacobidodhutMhue ^eéht z. cap. Itaq^ ex Euangcliat er apoÃolica dodrinaÃdelcsgrauiter ad boM opera hor^ tamur,neq; nünorigrauitate illos reprehedimus, qui in pe( catis abÃÃulla uit£ emeitdatione uiuunt,»eq; ueräfideje' cundüapoÃolorumdoürinäyUeris Ãdei Ãuaibus déclarât.
Non ditn- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;h£c t» noÃrts ccclcÃijs Ãciamus, nonreijci'
nainus bo» mts botiA Opera, neq; ea nullius momenti ejÃe dicitnus : non ffd° KOKS itnprobis hoininibtis Ãena laxainus,neque grati£ pr£dica' qm illa con tioiieipÃos ad impie uiuendum prouocamus, quemadnwin ftquuntur. nonnulliÃlfo nobis impingunt. Fatemur enim botiA opeta
docenda er urgenda eÃe in eccleÃa ChriÃi, ideoq; nos iÃà | hocÃcimus. interim diligenter cauemus, tte errores,qui liâ benter commifeentur er edniunguntur bonis operibus, (t j corruinpätsueluti quü bona opera ipà noflro arbitrio coti^ Ãngimus,qu£neq; cxÃiritufan(bo,neq;Ãecund!ideipr£oe pta fiunt,imö nönunqua contra dei fermone Ãunt: itë,qiioi operibus tribuititr meritum uit£ £tern£, atq^ hac de caÃn homines Ãdunt operibus,de imsgloriantur,feperÃciÃtlt gemÃatisÃciÃe pro peccatis,er calü meruiÃe aiunt: pf^â terea quad dicitur, bona opera elÃe neceÃÃtria adfalntloon Ãequendam, er abÃi; illA neminemÃaluaripoÃe, aut Ãaluatum eÃe, ey à qui alijÃtnt huius generis erroreS!
fateor uerbo dei reÃflimus, utÃalus Uli Ãoli aferibatur gt;J
LIBER (LVARTVS. m
foil debetur.ïdeoq; eu noflra opera, gtue exfideficimuf, lu Q!!o«â»âj» flitia tw}mMiitur,doceinui,ea no propter nos fie nominari, ftrriuftUia fed propter Cbrifli iulditiam, cjUieperfidem nojlra e^t : ex But* lüd eium oriuntiir, e::r propter iüatn deus ipfd accepta ha= lgt;et,e^ nier cedent cts poüicetur çy dat. t^ibilominus firinrs V uerum cli, nos prima Chrifti iuftitia perfide iuftificari, nbfj; nofiris meritis, ac deinde altera iufititia opern,ciu£ rx fide fequitur, jefecxcrit, or iufiitia nominatur cr cA. Sed ht!c de re nos alibi copiofius ficripfîmus,
t^on alitent aduerpmur quo minus poftremis his corru-' Qi? J po^ ptis temporibusfierio doceantttr bona opera, ey malagra^^ tTp^ibu'/ udercorripiantur ,ficutD.Paulusdocuit z.Titn. 3. Gquot; 4. «loccndua Interim hoc palà nt dicimus,ante omnia O' quà m diligentifi- **'⢠fine ftudendum efie,ut fiummti dogma degratuita iufiifica=s done perfidem Cbrifli abfi^ operibus et meritis bominum, lt;^onferiietur in ecclcfia,amp;doceatur pure o' fimpliciter ac perjf)icue,neq; uHomodo contaminetur. PriCcipUce autent ^aufe qu£ nos mouent ut fic flatuamus,h£ fiunt.
A. mundi mitio, ingenti confienfiu omnium piorum, fan- Cauri Patriarcbarum O' prophetarum, fides h£c o' do=
^ina tradita fiiit, homines in promiffio fiemine per folamfi ftificarioni* d^nfalutem confequi. tJiagna femper fiiit in ecclefia autho
A.brahami patriarchs, o'Oauiidis régis prsclariÃi-iâ tain tcclen 't^amalter omniufidelium,hicuero domlninoJiri
cbrifli pater nominatur.De ambobus uero D.Paulus teftaa tw,eos non fuis operibus aut meritis ,fed per fidem in Chri fitmi ex gratia faluatos effe. Superius uero exD. Petri te^ ifimoniocognouimus, omnes prophetas tefiimonium firre doniinonoflro lefu Cbrifio, quodremifiionëpeccatorûac-a ^epttirusfit quifquis in eumcrediderit. Plane doiirina coït firinauit, oâ approbauit concilium Plierofoly initanü, et im
(i/w difertejuo tefiimonio confirmauit, PaulU rede doa
ADVERXVS ANABAPT.
cercy ipÃuf aût aduerptrios, qui legi nbsp;nbsp;operibui iuftitiäin
G»*«- '⢠aPcribebantyimpojiDres or turbatores ejje^qui nullii ab apo ftolti mandatüacceperint. Hucquoq; merito refcrtur Chri fti exemplü, qui doilrinaiuftiftcationis per fidë fideliterä diligetiÃimc docuit,iAatth. i6.pr£cipue tarne 'm Euangelio Ioannis,ae maxime 3.}.é.S.io.ç^dlqs demceps capitibus. Soli iieo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uero negare poteÃ,ante omnia ChriÃo fuii hoM^
Xcm uc-^ conÃeruandum eÃje,qui iüi uni debetur, neq; ilium cui' bett. quam alteri cÃmunicandüQjiis uero alius fummus iüc ho
nor epyqui uni ChriÃo debetur, quam quod ipfe folus ex bö mine peccatore.miuÃo er fatan£ filio,probü, iuÃum etdei filiwm Ãcittt-iam er Paulus ipÃtm mquit iuÃü eÃe,et ii^ ficante cum qui efl ex fide leÃu. Ciuod fi nobis noÃrisq; op^ ribus partem aliquäiuÃificationis uendicamus, neq; huini''' liter er cum gratiarü adione totumgratiee dei in ChriÃo tribuimus,nónne ChriÃü Ãuo honore ffioliamustQuiti etüà nobis h£c aliquo tnodo ipÃe cömunicat,potius tarnen gratis ipfîuslaudarequà m nofipÃos hoc nomine extollere debe'' mus.San(tiprophct£,EÃaias 4.4..etleremias jj.prrdieunt ' liberatos er iufliÃcatos,gratosfire, er omnem gloria do^ mino redemptori ipÃorum daturos. Ita etiam Petrus doeet, 1 Pet. ?. er Paulus EpheÃt .Hhc quoq;Ãpelt;^t ccena dni no^ fin leÃu ChriÃi,er Ãaerifieiülaudis er gratiarumadlionm Etenim fiÃummü hoc dogma Chrifltan^ religionis labe^ Ã{htur,neqâ purü er muiolatum ret'metur, non modo gri tia dcicotemnitur, uerüpromiÃiones quoq; locü nà habet^ er prieter oiaÃalus noÃra incerta Ãt er dubia, CT fi''^'*^ Ãcientijs certitudo er conÃolatio Ãubtrahitur. t^äfi per no'' flra Opera iuÃificamur et Ãaluamur,qu£ nam gratiareÃat, aut quid habet quod agat t An obliti Ãumus uerborü Pauu-Qjlt;lt;gt;dfipergratiam,non iam ex operibus;alioquin,gra^ Romai. iam non efigratia,Sin ex operibusÃam nö e^lgratia : alilt;gt;'â
liber QV a R T V S» llj
î«'«,opw iitnt non eR opm. Si item operibut nojlrii pecca PromiiTio-^^^^'nremiÃione^uita£ternäpromcreripojjcinui,guid «es det ibs
fùijjet deunt ab mitio müdi.etfemper demeeps, Semé °*®'''ââ Ygt;gt;edi^um,ç^ Germen Dauidis promittere, hoc eîi,Filiti {«««J, er (7î ipÃo ex fola gratia jidelibu^ falutë polliceri f Si
pendetà iiojiraiujlitia,G' lt;* nofirisoperibut Sainsdu-0quot; iritis ^cjuis un^uà iüis cofidere poteritfQjin tiero ho= ^»tumfeipjum cö/olare fibiperfuaderepoterit, opm i \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imperfiâü e/fe agnofcit,ac cui multa admodü
^^Pgt;^t,promeruilJ'eÃbipeccatorü ueniâ çr regnum ccelo^
certe nil nià du bitatio oritur,imà dejperatio, zr fît incerta. At ex aduerfo Paului docet,eos qui iuflifi= Rom.f.
^otifunt ex fîde pace habere,effe fecuros çr certos falutii, enim ponunt falutis j^ë m carne çy fanguine, cr mint opibui carnis peccatricii,fed mî merito ^3' redem»
ptione^^ fumnapotentia uiuentii Pilij dei: quiideo quoq^ ^^Ãipfoait,Qui meederit çy' biberit,nonefurietetÃtiet loan. .e, ^'^quà .cum mors inftatyzy aduerfus diabolum pugnandum ^Jlgt;nihil efl quod Ãdele Ãtlari et fuftentare poÃit, quà in hoc 1âinimü dogma,nos gratia er miÃericordia dei per morte er
atq; aternum meritü domini noÃri lefu Chrifli, per plt;iem,nonper mérita noHra fdluari.Ad hanefententiäper tiflfnt Pauli uerba : Etenimà ij qui ex lege junt, hlt;eredcs lÃnt,inanisÃiln eftÃdes,et inanis reddita efl promiÃio: na «â X iram efficit. Propterea ex fideflëla efl promiÃio, utÃt P^gratiä,utfirmaÃt promiÃio totiÃemini, erc, Rom. 4gt;
^b^autem efl uera fides ,ibiÃunt omnis generis fluëlui bjgt;norûoperwn.Vbino eflfides,ibinitUaÃunt bonaopera, Ãâlnierapeccata,quodclaretcflnturPaulusRom.t4.Hei r breorü n.itaqiÃbonaoperafaciendafuntabbominibus, prius eos credere oportet. Ni)? f«»« /ÃJ« doilrina prtece»
fruflra laboratur 'm docendis operibus. Errät itaq; Aa
AD VE R SV, s ANABAPf.
ndlaptiflce gui opera fuèinde urgent, cr fidem minorif e^t DoArinam guodâmodoludicant. Speroautemuiiiuerfos intelligereeX lt;5de Sâopta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;haflenui guà m breuiÃime ex uerbo dei à me coint'
ribut, Chri moratafunt,noÃramdo{lr'mädeunica plena domitùno «fft. jij-i jpÃf chriftifatKfa{lione,ac de iuftifieationcperfide eX jTKrito Cbr^i,noper operaautméritanojlra, (guatain^ opera no abijeimut, uerutn iHii honeflü locum damuf, tuemur)cf/e ueram,iu/iam,propheticä',cuagelicam,Ct'â^P^ fiolicam,no uitiofiam,cf nofiris temporibus nimis leuein inoUem: idcog^ AnabaptiflM immerito dotlrinä et ecclefi^^ noflras figere. Ctuamobrem ipfios hortor,utnonfiigi^â^ hanc do{lrinä,ficd potiut toto corde ampledlantur, guopd' veramfidë ex deigratia ey'mifericordia,inChriflo unlclt;gt; feruatore noftro und nobificü fialuifiant : ne idem ifiraelitK accidat, de guibusPaulusficribit, Gentesgua'Ãâ^ feilabantur iuftitiam,apprehenderunt iuftitiam:iufiid^fâ^ fein earn gu£ eil ex fide.lfirael ucro,guifie£labatur legi fiiti£, ad lege iuüitia: non peruenit. QuareiQtda non exp (le,feduclut ex operibus legis fie{labatur,R.oin.9,
Dc uero fine et ufu diuinac legis.quarc lex à deo data fit : amp;nbsp;an à nobis feruari St nportit.item quotnodo implcatiir. Cap. J-t-egemfer* Vemadmodü inpriscipuo doginate iufi:ifieâi^^ ti L J falutis perfidem Anabaptiftje grauiier ^âquot;^gfit, ita in doëlrina de fine ficu ufiuet legis multii aberrant:de guibus tarne nos accufiaifi fa doceamus, çr aiunt docere nos legem ab homine feeâ^ non pojjèjcum tarnen omnesferipturce legemfieruare in ant.Produnt uero fie/e hoc loco,cuius generis doilore^i' ⢠t.Tiifl-»- illi^nempefîmiles,guosPaulus ait à nerts Ct'neef
ilogmattbiis aberrafie,çr defiexiffè ad uanilognentMin,g^^
LTBER QV A R T V S. 1I4
^uum iiclint eÃe doéîorcs legis,non inteUigimt cjiL-e locjnun ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de (Juibus aÃenerent. Qjiamobrem illuÃrancÃe rei
' nbsp;nbsp;nbsp;itiajad erudiendosÃinplices, ad explicandam er t/e^
ÃadendamueräneÃram doclrinä aduerÃis AiMbaptiftArZ igt;lt;i^eritiani,qu£ tarnenÃngnlaris dlnÃris fapientie no^: »tine nibilcininusÃe uenditat, Ãnem er aÃim ac obÃeruatio gt;â(in legis paucis cxplicabo, ut Ãcilc perjÃiciatur Anabapti Ãifum error,quo loco tlb impingant.
Lex hoinini à deo in certum Ãne data eÃ,Cf tribns pr£gt;
decauÃs.Primum,ut hominëÃipÃumignorantem,Ã)'^ agâitio-Vde doceat quis nAm er qnalisÃt:ut eum deducat in cogni= nem pccca* iionein ÃtijpÃus, quo fcilicet agnoÃat inÃe,boc cfi,in homi â^gt;0â in omni carne nihil boni eÃÃ,fedÃrlum peccatZ, iniu=
et omne malZ ineÃÃe humAn£ nAtur£,m animo,cogita done, didis er Ãilis.H£caute cfÃcitlex bac ratione, Rc-
ab bomine non tantunt externa opera, ut nö occidat, ^âtchetur,Ãiretur,fed etiä ut hö concupiÃat, imo ut nuZaf penitus prauas cupiditates babeat.atq; ut ex corde,er toto lt;i^nw,oinniq;Ã(a nAtura,mente er cogitations ÃtÃanüus, P'lt;gt;'Ut,et irreprebeÃbilis, imo pcrÃdtus quemadmodZ deut dominus noÃer perÃäus eÃ: que etia pr£ omnibus ama^
gt;'0 lex iubct,tota anima er omnûrus uiribus,er iZi perÃdia obedientiam exhibere. Cum itaq; legem er mandatum tam Ãnäum bomines Ãbi proponunt,ad idÃtas cogitationes, nA turam ipfam,er didbl atq; Ãt rxrfJWMf«, deprebendunt »aturam fuam inobedientem eÃà diuin£ legi, er plané con tumAcem,qu£ omnia concupiÃeit ,eruultac Ãcit, qu£ lex eoncupiÃcere uelle ac Ãcere uetat.ttac autem ratione,inte=^ Tius etià lucente /Ãiritu Ãanao,bomo in Ãui ipÃiis cognitione prruenit,(y-Ãentit inÃc,hoc eà in carneÃua, no babitare bo tuim;imö omnem carné naturaÃaa,morti,peccato er dam=i ^iianiobnoxiaeÃÃe, er Ãuo uitio ac culpa penitus eÃe cor^
Q- 4
ADVERSVÃ ANABAPT.
ruptlt;int,/jc ut exfe nihil boni intclligere, ucüe, aut ficere 1 p^it.Uunc autan pruecipuum çx proprium legis finein et 1 «Æ«»« Paulus nos fuo exeinplo aliquo modo docct, R.om.7. Rom.J. 4. cap.et eadem decaula alibifcrtbit,legem occidere, openri iram,per Icgent effè agnitioncm pcccati, lege ointK os obtu rari,cr totum mundum fub peceatum concludi.
liuiiisautem finis ref^eélu lex in facris Uteris infiriot piiut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;longe cuangelio reputatur, in quo nobis falus per ftdem i»
Cbrifio annuncidtur.ltaq; Paulus de lege loquitur,eum cM Euangelio opponit, ez legem lit cram nonùndt, doôirinain ç::r minijkrium mortis,doilrinam atranwitto feriptam, CT lapideis tabulis inficulptdm,^^ caducam. Euangelium uero figt;iritum iwminAt,cr minijkriumuit£ acgratia;, infiriptS cordibus bominum,firinum, durabilc, er uiuificum, 2. Co' rmth.3.Adbancdoilrinampertinet fintentia lüa in gelio Ioannis i.cap.tqam lex per Mofem data c^l,gratia ueritas per lefium Chrifium fiSkl eji. Cum autem Amba^ | ptifilt;£ ey alij igndri falutis et ueri intelleilus legis, audiunt , huiufinodijententias, confi/tim Mofem ty legem deipenk tus reijciunt, ac non aliter de fingulari iüo dei tninilh'O quim de coadhre, tortore (y aliquo carnificc loquuntiit, qui nihil feiat ey jiciat quà m occidere, terrere, torquere, Cir ad defiieratiSnein adigere.ticq; interim expendunt,bdc ratione nullos ueterum faluari potuijje, cuius tarnen congt; trariumdeinceps oüendam. Ã^uamobrem ipfosnonfolion hune fine legis jpedlarc oportcbat,fed longius progrediifUTquot;^ quicrcrcquid hoc fùndamento iafh deirnde fequeretur. Nji Mofet ui.î diiju [^\ojcs nos penitus corruptos ejje docet, cr peccati P3r3hquot;â^'' f°!^decouincit:qui,utante diximus,propriusejl finislegisf bortatur utique nos hoc ipjo, ut nofiris uiribus non fidd'â mus,uerum de illis penitus dej^eremus; zr ita nobis aliquo modo uiâfiernit ad Cbriftü : tunt enim locu habet Euageli/
finis
LIBER QVARTVS. lîf
Ãnis uerin er officiZ, lt;Juod nos uiciÃim confol4tur,et perfe dionem in Chrijh per/idem oftendit. Ad bac etiam Mofes nos iuuat,non ut legislator, fed ut praco er teftis pronüÃio num de^ade/uM lex reinittit, queinadmodum Paulus docct, dices,promiÃionem non abolitam eÃe per legem, fed logent udditatn eÃe propter tranlgreÃionem,donec ueniret fernen, de quo promiÃio fiiiti erat. Itaq; legem non aduerfari pro-ntiÃioni i^amà datafui/fet lex/mquit Paulus/qua poÃfet ui uiÃeare, uerc ex lege effet iuftitia. Sed concluÃt feripturtt omma fub peccatuM, ut protmÃio ex fide tefu ChriÃi dares tur credentibus. Antequam aute uenijfet fides,fub legis pra fidiotenebamurconclufi,in earn fidem,qu£ erat reuelanda,. ffique lex padagogus nofterfuit 'm Chrifium, utex fide ^nÃificaremur.Galat.j. Hocautefenfu lexquoq;docetper fefinm dodirinAm iufiitia; fidei,qua; ipfa alioqui jceüdum lis imperfeditt dodtrine, efi:,cr eos qui Chrijlum ignorât operum iu/litiam doceteex eo enim quad Chrifium ignorât, (T legem non reäe intelligunt,difcunt operum iufiitiam E.t ^oefenfu Paulus ait,iufiitiam dei reuefittam effe abfq; lege, ffd confirmatam tefiimonio legis cyquot; prophetarum. ttaque row Paulus ait legem taim elementa tradere,id per fynech ^°':heninteUigendum efi. Item cum feribiturueterempopu Qaomoäo ^ânt carnAlem fuiffe,idnon de omnibus,fed ex parte dunta^ 5clt;t intelli^endum eft,ac potius de illis, qui tantum literam [uetu. ââxternamq; legem dei uiderunt. non autemffiiritualetn le»
uiderunt. tiulti enimfùerut qui Chrifium in lege uides gt;nlt;Kt,cr ex pronüÃionibus mtellexerunt.ac per fidem iu/Ks peatifunt. rfe re milita ex facris literis dijfiutat fidus det wimfter Augufiintis lib.^.ad Bonificium,côtraduits Pe* fi cui libet légat, ne cuiquamuidca-
nouam dodlrinAm afferre: etfi haefatis iam ante Pauli , iftrois comprobata cfi. Eodem modo non efi exifiimandunt
. A D V E R s V s A N A B A P r«
Mopw,CTreÿccrc'intct ; gé'dciMat. leHmn lcgis,qt((m Uttercs lUi fanéli dci mintftri habucrunt: s .interpre- ^tùm tatitH Dcuterotdf,hoc cft, Pharifoos et Scriba, Quâ^',ç nbsp;nbsp;q legem fuo fenfui accommod-trant. Prlt;cterea eum alibiIcg^
ca.huius U. tur,legem inutilcm effè^id de litera nbsp;nbsp;prauo mteüeébt, atâ
que dbiifu legis mteüigeiidâimeft. AbÃtenimanobis,uHcâ , gem do)ninifi)npliciter,abfq; aliquo re/}gt;eâu,inutileni inif çemtis.
regem efTc Alter etiameft fitiis CT uluslegis,(nduemädcodatäeÃ^, tç noftî^.ct at per earn exaà c uolütatem dci cognofeamus, c^uid bonicfl , indicé uir- aut nMlum,(]uid iujlum ant iniuflu'm,quid rcélum ey «îotumT â'flam,quid uitioÃum nbsp;nbsp;peccatumfît, quod item officiumÃt
eorumquipergratiamdeicrChriftiredemptionemexÃt , de iuftificatifunt,cui deinceps rcifîudere, nbsp;nbsp;quonudo uiâ i
tam inftituere debeant. Qjeantum autem ad bunc Ãaem, ap paret legem dei perfeékim doftrinAm effe uere bonorum o* pcrum,qu£ deo acceptafînt.tdeo prophets et apoÃolhouoi fidelibus botiA opera pr£feribîtt,cr ad ca exhortantur,cum peccata çr mala opera ar gaunt er ab ijs dehortantur fîcâ ' fîumuntfuam doitrinam ex lege dei:quemadmodutH etia oi9 tiis,qua utun{ur,emendatio feu reformatio ex uerbodeide-' fumpta efî : er Paulus quoque Chriftianum concionatorem â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;doôlrinamfuamhincpetereiubetjZ.Tim.j.EtChriftufdo' ;
minus,ut in Euagelio refertur,cum interrogatus effet, qui» homini faciendu/mfît ut faluetur,ad legë remifît.Pfain^o ro jSfîc fcribitur.âEt ftatuit dominus tefiimonium in iucob, er legem pofuit in lfraele:quie pr^cepit patribus noÃrb ut notaÃacerenteafilijs fuis: uteognofeeret generatio pojl^Uj er ut filij qui nafccrentur, exurgereiU er enarrareiuÃlià fuis.'utponerent indco /fern fuam,nec obltuifcerenturope-runt dei,er mandata eius cuÃodircnt:nec cjjcntfîcut putret rui,generatio de feiens à deo er rebellis, ere.
â¢pertiuf^ lt;
LIBER QVARTVÃ. ï16
Tertium ufum habet lex in eccleÃa,quo(i eos cajligat q- Lt* caftu P^otit, gui doärind er benigmtate non mouentur, jed omgt; 'â^lt;^onteinnuiit,religioni male dLcunt,eam irrident, publi-^«»tpacciner tranguiUitatemturbant. De hoc ufu Paulat ^^!âitur,Lcx non eà iuÃo poÃta ,fed iniuftis, ijs qui fubijei ''^!'eiüt,ifnpip peccatoribut,patricidi5ermatricidii, ho ^^Iditierc.Hunc autcin uÃwt adhuc apud ina^iflratus obti ^iMfoo loco oftendeintit.
. ^o^»itoitaq;uerouà legis,hoc efl,quare, er ht quem Dc ïmpie^ Pwi« Ãt,de'mceps,deo adiuuante, dicentus de im fhdonclcgii.primu/muero tenendum eftthominein fuis ui=^ Homin^nS ââââW non perficere diuinAm legem, mq; etiam poffe : caro 'ntpi^e ic-naturam fuam,etiam infidelibus, ad mortem ufq; fer- nbus?'* â'â'fjfic/firitui rcluilatur,et efÃcit ut hotno bonum,quod ex ^S^ngnofeit er faciendum effe uidet,nonfaciat, faciat au= ^â^'^gt;^lum,quemadmodMn Paulus teflitur Galat.s.capite.
fidelis legem non feruat ,quemadmodum oportebat.
^'âleetiamD.Petrus,0jiidtentatis,inquit,deum, utimpo Att-ift: iugü (hoc eà legem ) fuper ceruices difcipulorü, quoi
^ipatres noÃrt,necj; nosportarepotuimusfSedpergra* h»t dominénofiri lefu ChriÃi, credimus nos feruatum iri, l'^^ânadmodtim er iüi» QjÃdapertius dicipojÃet,quäquod â^,^erbis Petrus ait,nequefanilos Patres,neq; apoÃolospo ^^^iÃportare iHgum,aut fatisfacere legi, itaq^ cun^is con^ r^ÿciidumftiiffe adgratiam ChriÃfut fe huic committeröt flderenttac itaferuarëtur. No» ffttnK-s autem aperte hac
^^eD.Paulus fcribit,Scimus enhn quad lexjfiritualis eÃ: Rom.A quot;carnalisfumuenditusfubpeccatü, Quomodoautem ^arnali! homo fatisfacere poteritjÃirituali legi,aut quomot ^cam hoc modo,quo oportet,feruabit? Priefertim cu Pau-.
addat:Hon enim quod uolo hoc ago ,fed quod odi hoc fa ^»â¢Acplur^ eode locofcribuntur,qult;e hucfaciiutt:ex qidu
A D V E R s V s ANABAPT,
tut coiïigi poteÃfPdutum dcfeipfo loqui, quiiwnntfrec^^ tudts eratÃcd cmn cdrnejpiritum habebat,çr eiuf rifm fentiebacmterim tarnen non dicit f' legi fdtiffacere,p oibtuo demdecapite,legis impletionë nobis oflendit,ut Pâ'i^ lopoflclarius explicabitur. Hominem uero non poÃeftdi-r cere diuin£ legi,net]; earn plcne feruare,pure etfyneereaO cuerum D.Hieronymus D.AuguÃinus: alter in Ctefphontcm contra Pelagianos: bic uero deJfiritu Cf ââï tera ad Niarceüinum: er Dc peccdfor««» mentis Cf Ãone lib. z. cap.tà . Ã^amobrem cum banc doëlrirUM ex fl cris Uteris defumpferimus, esquot; nibil aliud doceamus, lt;]uod fan(h doëhres ante nos docuerut, gua ijuefo in tiAbaptiÃiC nos peccati cr erroris damnabuntf Quodfiâ'^â He docemus.peccät AnAbaptiÃ{e,t]ui co pratextu, quaff'd fa de lege dei doceainus,fe ab ecclefjs noftris feparant.
ChriftS cf- nbsp;nbsp;nbsp;Secundo loco tenendti eft, noftram fatisfaéhonem linti^
ftraro P^etionè legis in Cbriftv pofita effe. Nam Cbriftus prWWI« bAione u- gi fatisfecit,cr ea ciua de ipfo fcripta,promijfa,et in leg^ Ã* pis adumbratafuerunt,impleuit. Quotquot enm funt peo^ a.Cor.1. miÃiones dei (ut Paulus ait) in ipfo funt etia,e^ in ipfo flut Amen:boc eft, Ãrm£,uer£ çy cert£ funt. Deinde ChriÃKi omnia perfeHefecit,qu£ lege pr£cipiuntur, (y'perfeëhm obedientiam pr£ftitit,dcpcrfe{bim iuftitiam cor a deo ade^ ptuseft,quamfidelibuscommunicateydonat, Cf Pâ''^ fua ( quemadmodum etiam ipforum eft ex gratia) imputâtâ ac boc modo fideles in Cbrifto per fidem legi fatisfaciunt,e^ amq; mplent-Huius autë rei teftimonia ex feriptis D. Pdtt-liproferemus.Nam finis legis (inquit) Cbriftus,aditiÃiÃeit tionem cuiuis credenti. Et alibi: Not um igitur fit uobis fin-très, quod per hunc (Chriftum) uobis remiÃio peccatorutn annuntiatur : cf per hunc, omnis qui credit abfoluitur ab omgt;ubus,à quib)ts nonpotuiftis per legë Mofis abfolui. Itein adbuc
Rom.io* AA. IJ.
LIBER Q^V A R T V S« II7
apcrtius : tJain quad impoÃibile erat legi ( quatenm Kota.s. ^Bgt;'nMbaturper carnem) deus fuo ipÃusfilio ntiff'o,confor
curni peccato obnoxi£,prteflitit:cr peccatum i« ca.r~ per peccatum condemnduit, ut iuftitia legis compleatur gt;tobis,qui non Cecundum carnem incedimusfed fecundum Jpiritum.
Q^mobremhisnonaduerfatur quodinEuangeliodo^ Siuiudoj ait,siuisaduitam ingredi,feruanMndata. Ulandata
^'iimpropric jcruat, qut idf-aat ^ppter quoatUd data fuM: datiu pftecipue autem idea data fuitt, ut per ipfa homines propri
htÃrmitatem agnofcant,non fidantÃbijpÃsÃed ChriÃo. ^amobrem qui credit in Chrijlum,mregnum coelorü in* S^^dietur:Chripi ciiim, qui legi fatisfecit, perfeiklm iuftiti
babet:pr£terca etiam ftudebit per fidem GT j^iritu dei, i^eundunlegem uitamformare.cr nonfecundum carnem, leam Ãgt;iritu ambularc. Nam hoc quoq; tertio loco tenen-
^Ji.quod in omnib. qui ex gratia in ChriÃo per fide iuftià ^_âlt;hÃiu,quibMobedicntia sy' iuftitia Chriftiimputatacli,
fernem ftudiumejluiuendifecundum legem, ctquot; feniandi earn. Et quamuis propter hlt;ereditariam tnÃrmica* nullus hominum pcrfeäionem adipifeitur, ut legem im pleat: nthtlominus tarnen fltidium er inditfiria fidelium deo peobatur,hac maxime de caufa, quod Chrifio funt inÃti, er perfeilionein habent,ita ut fideles dici poÃint legem im plere,haeratione quain expofuimus,noninuniuerfum,neq; P^oprqsuiribus.VndeD loannes,H£c(inquit)eftchantas âgt;ei,iit mandata eius fcruemus:cr mandata eiusgrauia funt. ^oniam omne quod natum eà ex deo,uincit mundu/m: cyquot; blt;eeà uiihria qute uicit mundum.nempe fides noftra. idem docet beatus AuguÃinus Retrait lib.i.ca. »p. Et in libro de fpiritu nbsp;nbsp;liter a, circa finem, exiÃimat pricceptiim hoc, A=
»gt;ibis deum ex toto corde tuo, çyc.infutura demü uit a per-
ADVERSVS ANABAPT.
igt;npM, Ideo autemgrauiter hicnobiipf^i^ deus pt»ce P'j«t jntcMi^dratï cjuantum nobis défit, çr longeii-_ hue d pcrfe^ iufiitia abfimus, Alibi etiam ait,deïi bottiitn intpoÃibilM prtecepiffi,ut dgnofi:at fuam infirmitiitein,eoii ardentius deigratiam zs- nüfericordiampetat.
Itdlt;J; h£c de lege dei,de fine er nfu legK,er ipfins inip^ tione diéhfim-.jfiero autem AnAbaptifidS non pofie iuredC' cufare nojiram doélritiAm de impletione legis.lam autetnoi' dine iz. AnAbaptipAru dogma fequitur, uerum^uoniaiHflâ dogma etiam ad legem pertinet, ac nunc de lege aginiiu gt;nbsp;of tnijjd li.dogmate, ad ij. nunc accedemus.
Anidco qiiod Paulus docet.uctus Teftamen' | turn antiquatum effe.Si nos non efie fub legc/^^ fub gratia, lex non amplius locum habeat amp;nbsp;au«* thoritateminter Chriftianos. Cap. 4.
Concton- A CcufiantnAnil; Anabaptiftiedenuo noftradoflrimtnt, mifcere°u'e- tyoïÃM caufid mcrito fecefiionem à noftris ecclefijs fiti) | tus amp;nbsp;nouü feuideri uolunt, er diuitt, nos commifeere uetus er nouofn Teftaracn. Tefiii.nientum.cu'm tarnen uetus abtogatum, et nuditufii^^
J, thoritatis apud Chrifiianos:dcprietereaguiinueteriTep memo fiuerunt,nihil per tineant ad eos c^uifunt in nouo.H^o t. autem eft ipfiorum in his uerbis fententia,Vetus TefbinKO' tumitaprorfiisadeo abrogatum efte, ut nullum amplio^l'^ cum habeat inter Chriftianos,er nullius fit autboritatis.l^
J. ta^i nos in nouo Tejklmcnto nihil negotij, netj; ulldm conif munionem habere cum patribus ueteris Teftamenti-OH^^
J, obrem pofthac'm caufisnoui Teftamenti,patrumfiadla nof efte adducenda, neep guiep ex Ulis probandum. Sin autent hoc fiat, tumfialfiam, dolojdm er fiugiendam pertnixtio^^ fieri,N.ofis er Chrifti.legis er Euangelij, d gua.utfalftdo . ilrinAfugiendwmfit, gua Buangelium uitietur,er lt;td ni^^ j
LIBER QVARTVS. 118
Priecipuui atg; uebemés or pernicioÃii hic error eft,qui w ointubui alijs erroribui Andb^iptiftM confirmai ey retb^ «dix «Vun ^^â itaq; necej/arium eft eorum cauftt ,quife doceri ad- dwtutwi». ^neripatiuiJturjUt hoc dogma ahquando cxadim or co-fioÃu6 traékmui.Dct deU'S Kobà gratiam ad id faciendum.
^ftendam autcin primum hitc crrorem Anabaptifturum de Pâitribus ei ueteri Tejhgt;nento,exortum effè ex incerto,'mà {âerntciofo er fulfo mteUedti doilrin£ Pauli apoftoli. Predi
eiiim Paulo unà cum alift apoftplA,gratiadei in Chri» IKm quo uno omnii film poptae/fet, ac nos per Ãdembt ^briÃum falutis cr omnium cÅle/lium bonorum participes P^i,idcoq; omnibus in Chriftum credendum cffe,ut qui ele omnia prueflttre poÃit et uclit,qu£ lex adumbrauit,
tarnen prafture potuit. H;fc, inqitam, cum ilii prtcdi^ , multi ex circunciftone fefe apojklis, cr priefertint
^âlt;tlo,oppofuerunt,cr ad extcnuaiidüEuangeliü çrfdcnt ^lfifiianam uehementer hoc urgebant, legem à deo datant 'lftgt;cr hanccultumdci, cerimonias cr opera præfcribere 'quot;^âubere,ac patres,qui tarnen faniiifuerint, uixiÃe in lege, ^placuijfe dco.Qjiareetiain nos oportere legem feruare, ^tfemadmodum patres,per opera legis,non autem per Ã
^m,dco placere.Hac autem ratione,hoftes Pauli legem a=e 'f^ÃnÃiaccipieban{,e^patrHmetiam exemplo abute-
. QuareapoftolusueramÃdem in Chriftum, in quo pâ°gt;tnus plenitudo,pr£dicare quidë perrexit,interim uei'o *ââ2^ CT nbsp;nbsp;nbsp;Opera,ac pacrü iuftitia oppugnabat, non per fe
tâencraerant ÃnâadHeb.cap.ii.docet, patresdeopla ^t'ffeperÃdem) fedquemadmodimhis rebusboftesipÃiis ^quot;titebanturadmalam cauÃnn defenditm, er inalienumÃen l^tneadetorquebant, qui ChriÃo er fidei in ipfum adtierfae â¢otKr, Ideo eos qui legi fidcbaiK,filios eÃe ait Agar lt;e non
A D V E R s V s A N A B A P T.
Abrahdmi, nAtos fecundum carnem, dues terrene rofolyme, litere deditos date 'm monte SinAi, IhtuentrS iuÃitiam proprium in externis ritibus en mandatis, duciam inAnem habeât in patribus.erc. Hlt;fc aiitem Atuibi ptifte en alij hisÃmiles ,jtc inteUigunt, guaà PaulusÃfi; tumfidem,et pcrfeckM iuflitiam,tamum his uendicet, reuelato demum E.uangelio in ChriÃum crediderunt. ueteres patres tantum feruos literefuiÃe indicant, ^ui lumpcrceremoniM en propria opera iuÃifuerint, accos carnales ?3' literalesÃuiÃe, qui nibil nià umbram cnfiS'*' rJ habuerint. PepigijÃe quidem deum cü ilUs Ãxdus,fed taiiâ tum de temporaries bonis en externa, iuÃitia: fÅdus aiitciii quod nobiÃum p^igit, planejÃirituale eÃe, iit longe alui^ populus quà m ipÃÃterint,ac plane Ãiritualis Ãmus. Errant autem AnadraptiÃe cum Ãbi Ãmilibus, partim quod ea qat Paulus de aduerÃari/s fuis feribit, (qui legem en ra fupragratiam ChriÃi er fidem extollebant ) ad totunt ïfraelem er ueteres illos ac ueros ifraelitas referunt : Pâââ' tim quod opinantur ifraelem ueterem totum carnalem frâj feiquodfalfum eÃe,nos deinceps oÃendemus.
Non autem ipforum fententiam probat, quod à ueteTit De abroga TeÃimentiabrogatione ratiocinantur,dicetes,niÃilludear «lone kgls. incfficax faÃet,non opusfuiÃe ut abrogaretur, iwo ut plane nouo en Ãiritualifcedere cmendarctur.
autem rurfus hoc fado à abrogationem legis,Ãu ucteris Te Ãameiui,nonfolide inteüigcre. Scriptum cà cquidcin lt;t lo,uctus 'Teflamentum antiquatum eÃe,co quod nouum pf leremiam promiÃumÃt: quod autem antiqueturpropeà nem cÃeiuerum prtecipuedeccremonifs ÃripÃt.'dc'mdeeo^ gitandum cÃ, hiec à Paulo Hebr^is feripta eÃe, quiÃnfum longe diuerfum, ab eo quo lex d deo tradita fucrat amtnt, conceperunt : alijs in locis laudat legem, ut exadum regn*
Iain
LIBER. CtVARTVÃ. iï^
tim nojir£ uit£,(iu£ pcrfecht, iujh, botMacfan^fît. His lt;tccedit,(]uod Chriftus dominus in Euangelio aperte er per Ciirîfis^S Itâicue ait.â^e exijlimetis quod uetKrim utdijjblua legem er annMute pnphetas:no ueni ut difîolu!im,fed ut impleam. Amen quip itgem. pe dico uobis, ufque dum prteterierit ccelum er terra, iotd iinum,aut unus apex^nequaquam pneterierit ex lege,ulquè lt;fi«« omniaÃflafuerint. Quifquis igiturfoluerit untm ex »widatis hifee minimis, er docueritfîc homines, minimus ^octtbitur MI rfgno calortvm:quifquis aUtem fecerit e?' do-^^rntdlkmagnusuocabitur in regno coelorurn. dupniam ^«tem borum uerborumfîmplex çy planus eft fenftus, necef ftfto fequitur,eum dicitur legem aut uetus Tcflumentum an t^quatum er abrogatUM ejje:item cum Paulas fcribit, Non 1âtânejiis ftblege, fedfubgratia, longealiumfenfumefte
quidam animo cotlceperunt, qui omnia qux funt legis ^ââiriarcharumerpfophetarûinuniuerftimreijciuiit.Vc-
autein ratio abrogationis feu antiquationis legis er ucte nbsp;nbsp;nbsp;'
T eftameitti hicc eft.
Lex dei conuineit nos propria corruptidnis, nihil peni-gt; Quömodd t«lt; in nobis boni effefîed nos eftè tniferos peccatores; ideoq^ nbsp;nbsp;nbsp;fquot;â at)!*»
^^limmerito nobis irafci,ac iure nos,fî uelit,occiderc er co ^^miMrcpoftô.Vnde, utfuperiori capiteferiptum eft,Paulus ait per legem eftc agnitionem peccati, item legem ope=i tariiräer occidere ,In Euangelio uero Chriftus prafted lur ,qui nobis peccata condondt,irdm dei pldcat,ucniam im petrat, libérât nos ab aterna, morte, er uitam fuam dondtt (T idcirco reile dicitur, nos non effe fub lege ,fed fubgra-hi,autlegemefte abrogatampeccati ratione,utnondm^ plias ftntus fub peccato, ira, morte, condemndtione, fed fab gratia,er in uita iefu Chrifti ,ftcuti E).Paulus ad P.omd , f^capite fextoaperte docet. Lexuero nihilominus fatiât ^Zr bond eft, (fc reguld uita noftra, de qua ne apex qui-
JiDVERSVS ANA BAP r,
dent untK preterit. Pr^terea antequam homines dontO^^ fideihabcattt, nAturn faftidiunt nbsp;nbsp;nbsp;oderunt legem del, e'^
quod ipforü uoluntates impediat O' frangat,prohibendo qu£ fete ere cupiunt, nbsp;nbsp;iubendo qme inuitifuciunt. Aceegt;
pta uutetn fide(y j^iricudei, faÃidiumhoc odium gistoUitur, cr eins loco fiuccedit umcr, ficutiCT Dâtifiâ1 Pfai.19. aittlucundiorejllcx tuu aceruis auripurifiimi, crduleii»' tnelle aefauis. ltaquehitcquoquercitionedicipotefi,leg^^ nbrogatam efie,quantum ad fiftidium legis, quod fublatut^ eft,cuius loco atnorcf delefiutio fuccefiit. Sic igitur ItX fo^uiturautannihilatur.
ceptanSief Certifiimum ctiamefl,decentpr^ecepta, Gf ointiùtf'^ fc abrogata quibiis tn ueteri Tefh,mcnto feu lege fides GSâ charitas dO' tetur, nunquam abrogaripofie. Irao Euangelifl^i:^â(pââ^ I flolifubinde nos hue rcmittunt:quod neutiquam facerent,f hi£c inefficacia, gt penitus è ntediofublata,nihili iam ejfi^' ' Verum quidem efl,ttouum Teflumentum omnia breuiiAfl^,
. nbsp;nbsp;nbsp;fide GT charitatecomple^li,nihilominus tarnen lex ipfi^â^^ ;
amp; qVoquot;mL ittuiolata manet. Prieterea ueteres multas ex lege cerirw)^ Ã oieitpxof nias habuerunt,ac cultum externum,typos Grfigntuf, togau^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tabertiAculum GSâ templum,ac omnia qute ad tein^^
plum pertinent, area foederis, GSâ tnflrumetttafeuuafafl^ , cra,arlt;£,facrificia,facerdotes, dies fefli, difcriminA uefiintt^ amp;nbsp;ciborum . Circuncifio quoque hue referri potefi, aduerfarijPauli, Gf omnes ludaimagnij-aciebant, accert' ipfl Mefiice,cuius tarnen adumbrandi caufaà deo t»' flituta; fuerant, anteferebant. Cum igitur Chriftus Mefiias aducnifict, GT impleuifict ea qute externis his rt' bus adumbrabantur, eosabroga' iGS'tollioportuit-rebus ipfis uere pricfentibus, non amplius figuris, umur Gf typis opus fuit ,quo de futuro aduentu illius te/fitenta^ qui iatn aduenerat. itaqe cum lud£i has cerimoniis
flicona
LIBER QV A R T V S» T^ô himeli'din Euangelij dedccui,ui in urbc cr tempîo Hic» nfolymitano retinere uellcnt, templum ac urbs cr omnes cmnioni£ Ãmul uoiuntate dci concrenMta. cxtirpata flint. Quoniam igitur cerimonia4 Chrifto impletæfunt qt itbolitie,reélc dicitur legem abrogatam elje,guamuts ex pur te tant um, guodd externos ritus religions,non autem in uni ncrfumcejÃtrit.
Non,autem qticnqudtn hoc moueat, quad in ueteri lege Qnomado iominus cerimonius mjiituens, eus in teternum feruandM ef Ãilixit. Ciuonidm non taimi/m ritum exteriorem dominut Ãâeihuitjfedidpotiusquodeorepriefentabatur. Certum
ejl,m uno Cbriflo domino cunôkt effe zy à nobis habe-
», qiiie lfraelitlt;e in multis cerimonijs babuerunt. Cbri; curinuso^-fliitenim nobis efiarea fÅderis, Chriflus altare tbymid- fî-tgt;ilt;itis zy holocaufli eft, cbriftusnoftrum aternumcy u~ âM«« ejlpacrificium,Cbriftus unicus nofler zy £tcrnus efi pontifex y Chriflus noflralucerntkefl çymenfa cumpro-fâofîtionis paiübus, Chriflus efl noflra circunciflo zy no~ fii'iiMpaflbd, chriflus unicus efl zy teternus nofler falua^
quoperfech fiimus, neff; quicquam ad perfeihonent
flluteni illis deefl qui Chriflum habeiit,
flia prtetereapars legis eft politicd,qute uerfatur in iu^ ylt;^ifl,biereditatibus,contraétibuSipÅnis z^fupplicijs, zy togiuünt. â^adminiftratione reipublicce, Qjioniam uero non inhabit tdmus Cbanantcam regionem, ad quant multa leges accoa t^datte funt, abrogata quoqueeft lex quoad banc partent: Item in eo quod lex non eft pofita iuftis, fed iniuftis : inte-tim pax zy iudicia ac alia bona non toUuntur. Qwrfwîot-tem ex his qu£ expofltafunt, fequitur Anabaptiftiis ac i^ Pflttimflmiles,nimioplus de abrogationc legis dicere, cunt aiunt legem aut uetus Tefhimtntum non amplius locum a=
aut autboritatein apud Chriflianos habere. Nani
K 3.
ADVERSVS ANABAPT.
ucrbd Chrijli, t,\dtth£i capite ijumto, tmita alU tejlifHO ntdUdriorimtlocorumipps aducrfaittur. Eguidem uermf c/tÃftidium legis per Jpiritum liberum et jpontjneum latum eÃe:item peccatum, iram cr mortem legis tam eÃi, unâque omnes ceremoniis feu externum illuquot;' cultum, ita ut Chri/liani ab his omnibus liberi, deo feruiti poÃint, ratione à Cbri/h Inflituta, cr ab apojhlts tradittiâ üon tarnen hinefequitur, legem non amplius locum habe* re in eccleÃa:quoniam fcripta legis er prophetarum nihil* ominus in eccleÃa ChriÃi manent : quemadmodum fuperim i}.capite,lib. i.probauimus.
Patres ueteris Teftamentiunum populum « ccclefiamcum Chriftianisefl'e, eandetn doiftri/ nam,fpiritum. Si fidem nobifciitn liabmfle. Ca*
y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5-
nos'Vüdcm r^^bneeps diligenter expendendumeft, anquiinn^ni^^ popuia_ Se J__/TeÃumento er Chriftianifumus, nihilnegotifacttul-cccuci Cf» ommno cum patribus ueteris TeÃitnenti coininunio-nem habeamus:cum iüis^inquam, qui ante nettiuitateindo^ mini, noftri lefu ChriÃi in ueteri Tefkimentofuertiteeo quoi illifuermt carnalis populus,à quibus nos feparati fiinusl}'i-â ritu,fde,doéïrina,,ct facrameiitis,ideóque ipfos ueteris, ties autem noui Teflumenti populum nominAri.Vnus ergo â¢' dem dei populus, ineadem eccleÃa, in codem fadere amp;nbsp;Tcflamemo,er eiufdem falutis participes iüi funt, qui ha* bent eandem dodlrinAtn, eandem fidem, Ãiritum, Ãeiu, hareditatem, eafdem preces er eadem facramenta . QUU' ' I reà Ãngulatim teÃimonijs uerbi dei comprobaro, patres hlt;ec,qute commemorata funt,eadem nobifeum habuiÃe,jjâe* ro me euieiÃe, cos eandem ecclcÃam er communionem ne-bifcumhabuiffe,fiii(fe in eodem fadere er Tefli).nKnto ,ac eandem utr 'mque falutem adeptos eÃe illos ac nos, ideóque ipfof
LIBER QV A R T V S. Ijl ijgt;fos nonnihil fed gt;nultit ad nos pertinere, ac f imma zx M mi inter ipfos ac noscomunionem effe. magnam uero^abfq- Vnîça etc» fidelibuslætitiam ajfert ,cumaudiant fe ejfeunii/mc°','^i corpus, iinam ecclefia,uiiü populum cü omnibus fanilis cicÃa 8e c5 eleilis dci, à inundo condito: cusn Adamo, Abelo,Setho,ex rdiijiiis Patriarchis, cum cundis Sacerdotibus, prophetis, cxcelleutiÃimis regibus nbsp;nbsp;iudicibus, cum tot millibus fan~
biorun clariÃimorum uirorum ueteris TcÃameitti. in-tcrimimicuiq; hoc loco cogitaudumrelmquo, quid Anaba-ptiftefeutiant deÃmdAumucrfali ecclcÃa, qu£ commumo cftfandorum, quam honoriÃcc fentiant loquantur de fandis er eledis dci,Patriarchis,iudicibus, regibus, faccr-dotibus, prophetis, erÃngularibus dei amicis, quos omnes lt;fbitrantur non tarn effe bonos, ut cum iüis communionem ^»beredebeamus,erc-Spcro autem cundos fideles hicc ani msduertere, eX düttdicare poffe, intoleranda fcilicet con~ iumeliiafiici cleaosdeiab inaufficatis eximperitts Ana^ ciiptifiis.
, ^âcndcmautemejfedodrinAmueterumexnoftram,ex'E.2näi cite dodrinte ratione cx proprietate poteji deprchen=
dl-bios enim Euangelicam dodrinam habemus,ea autem notttam. ^»»tpledttur dodrinam de cmendatione uit£,ex remiÃione pcccdtorum innomine ChriÃi feu McÃiiC. Hane autem ejje ^itangelicam dodrinam,nonpotcft negari:nam id teftimogt; ^âiconuincunt,fdarciprimo capite, Luca 14. ex Ad .fe-cundo capite.Lex autem ex prophetar teflantur,ueteres ha ââniffe dodrinam de refipifccntia, fiuc emendationo uitie, quin ubique hac dodrina in prophetis obuia efl:. Prat créa pcoittiÃioncs habuerunt bcncdidi feminis, in quo efi remifa jio peccatorum,qute etiam uarijs facrificijs adumbrata fuit, tde^; D. Paulus non abfquegraui caufa ait ,feuocatum a= Rom ». pojwlum ad pradicandum Euangelium, quod deus ante pro
3
/DVERSVS ANABAPT.
fniferctt pcrprophetiis poï in fo-ipturis fanilii.'Euängclii*'^ in(iuit,antelt;juam idprä;dicaret,in fcripturis fanilh perp^^ phetM promijjum ejjc. Et certe cum prophctAt lcgirnn^gt;P^^ fertim Pfalmos Daiadicos,cr Efailt;£,i:ia}iiicli'S, Zachari^i'^'' aliorum prophétisa,omnia cpi£ ad Chrtftttm pertinent, ne iüic deprebendimta.v nde etiam Euangcliftie paÃim lt;lt;â* ducunt uaticinia prophetaru/m, quo Ãc do^trinam fuam toi^ firment. C^uanuis (,utpoÃeadicemui) hiccipfa clariutbt uo Teflamento priedicantur.
n^r'iîîusâîe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcribitur in Euangelio, ChriÃum dixiÃe,b^
f an' ïnur! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod diéliimÃt ueteribui, ego aut dico uobis,win eÃ
rrcïttur, quod quenquam turbet:quoniahis uerbii dotninui ueteretH Matiii.f. Ãenfimi,que initio habuit, que etiäagnouerunt uetet^^ ^pphetie ex ueri dei miniflri,non damare ey tanquäfalfr'à tollereftatuit,aut nouam aliquant ex ante inauditädo^^^ tiAmaÃcrre:Ãdutpauloante moruii, reprehenditfalÃi«^ terpretationelegK,quaPhariÃei ex Ãcribie,Ãeu Deutetote, contra uerü legis fenÃm attulerant, ex in populo dei ditW* garant.Etenim lex diuina. fua natura Ãan{ki,iufla eX (Itt efl,ex tnhil in ea,ut löge perfedliÃimaregula, reprehtit di aut mutari debet.cüÃt immutabilis ex perpetuo iuftaitc perfeölndeiuoluntia. Qjiinetid Chriflus feipfum interptt tatur,qua de re loquatur,cti ait, Dico enim uobis,quod mà abudauerit ueÃra iuÃitia plus quam Scribarü ex VhariÃo rum,nequaquamgrediemini in regnü coelorit. Noff nià iuÃitia ueÃra abuiidauerit plus quam PatriarcharutX ^phetarivm,fedplus quam Scribarum ex PhariÃeoru. Qua re horum dodh-inse dominus aduerfatur, non autein Patruf this exptophetis.
Tknuief Qjiofum igitur una doilrina eÃ, quomodoÃdes duplex ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poterit f Eides eÃim ex auditu eÃ, auditus aut ex tterbo
' â -arâi- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dçiâ Credimus m detimteÃentia unwm,trinüperÃonis,in Pa'gt;
trem,
LIBER QV A R T V J. IJI
»I, lèilium, er Spiritum fdti£lum,quc)nddmodû in Sy mbo lofideinoÃra trdditur^Quiddutë omnia dogmata Symboli feripturisueterii TcÃameticonÃrmamin, neccÃcejiPatri ârchdi er ^pphetat hiec eode modo quo nos credidiffc. NdJB lt;1^ Pâttre,Pilio,er Spiritu[anih teÃatiÃint. Patron nempe owma qu£ codita funt, tierbo (uo condidiÃe,er fpiritu or is Ãi conÃruare,ac per eundë homines fanëlificare: domin u/nt
lefum chriÃum, uerü efà deum er hominë luiti ex ^ârgine,mortuü^e in cruee,refurrexiÃe 4 mortuis, afcot'^ ^^lÃinccelos,eÃeunicu er perpetuumferuatorë, erÃnud
iuÃum iudicë:eos aüt qui in ipfitm credant.Ãanilificit ^tSpiritu faitëbgt;,adipifci remiÃionë pcccatorü,rc/urreëiio^ ^gt;ncariiis,er uitäieternam. Hæc omnia erÃngulauetee ''^^dliÃinÃi ab Kdamo ad ChriÃü ufq; crediderunt, ideoeà ^ââdë eà ipforiier noÃrafides.Ãcut erobhanccauÃddPait ^i^ibitur,Vnus eà dominus^una fides,unum corpus, unus Jpifitus, erc. Interea tanwii non pratereundum eà ,fidem EpheC 4. '^ââiTeflamcnti, quemadmodum er dodrinam, aliquaitto Jpi^ndidiorem er illuÃriorem eÃe : de quo tarnen poltta fieri betur.
. Q^oniam aut non igtoro AnabaptiÃis mirS uideri quod J^^ihintus ueteresfianëhs in ChriÃü credidififie £que ac nos, W f» unicum er tcternumfieruatorë, aefialuatos eÃe per fi-dem in ipfiim ex gratia dei,non per legë aut fiua mcrita:hoc ^Plumnuc tribus inuiélis teÃimonijs Chrià domini,er duo-^âwprieÃintiü apoÃolorü,Petri er Pauli,eiiidenter demon P^ubo.QhriÃusigiturinEuangelio loan.ait,Sifilij Abrahafijeâ eâno ^Jfiâtis,fiaceritis opera Abrahami. Abrahamiautem ope= Ãr»-fâ* pauk poà commemorat.audire uerbum dei, credcre,ep Ã^S^tt^dere. Aperte entm ait, Abraham pater ue ^rÃiuit utuideret diemiÃum meum,er uidit,er gauifius
dÃâiüies autem iÃc ChriÃ, eà aperta Euangelij prtedicatio.
gt;,Ãor.ff, Rom.ij.
ADVERSVS ANABAPT, tn (fuo nobii Chrifim ac oinnis in ipfo faim prtedica(tir:una deetiant Chrifii dies,tcmpm cr dies cji faliitis, ut eumPM
lus notniitAt. Diem itaep falutis,hoc efl Chriflum, t« cjuo ont nis falus eft,Abrahamus uidit,non corporcis oculif,fed ocii^^ lis nttutis : hoc efl: ,flde ftlutis m^otium mteüexit, ç/flde Jlbtainmû çhriflumamplcxus efl.Siceteiüm Cbriflus loqiiicur: Chrifti.''** f^^ mtâe:lt;im uenit ad me, neqtiaquam efuriet : Cf* . loaii.ff. nbsp;nbsp;qui crédit in me,non fiiict unqiiam. Sed dixi uobis,quodeti
am uidiflis me,nec crcdttis. Hrc autcm efl uoluntas eins qui miÃt nK,ut omnis qui uidct fllium, ly credit in cum.babe^ at uitam £ternAm. tide igitur Abrahamus Chriflum uidit Cr recepit, idcôque fcquitur, Etgauifus efl. Compledlitui' autem hoc gaudium mundationem à peccatis, iuflificatio^ nein, fecuritatem isr tranquillitatem confcietiti£ : nAm ut B om. Æ.amp; Paulus docet, qui iuflificati flint perfidem ,habent pacent Hâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cumdeo. CiU£omnia Abrahamodatafunt, utiuflifltatuf
per fldem in Chriflum ex gratia,pacem çx fecuritatem, uc certain cr 'mfallibilem ffem haberet uit£ £tern£- ob baiK autem caufam, Chriflus in Euangeliofideles, qui uerafde Fidèles fill) inipfopendebant, filios Abrah£ nominat: zy' Paulut A-fomiaitur. brahainum appellat patrem omnium credentium. Qiiaifio^ rem cum h£cnonpoÃinc negari.aut aliter interpretdri,ut^ ceffario fequitur, Abrahamum cûomnibusueris fuis liberts crcdidijfe in Chriflum, erper ipfum iuflificatum cr tuméfie. Pr£tereahocidem confirmât,quodin Euaitgt-Lac» 15. îw feribitur, fideles à morte congregari infinwin Atrahu» Witth, is, mi: item quoiddominus ait, multos uenturos ab oriente et oc cidcnte,z:r difeubituros cum Abrahamo, ifaaco nbsp;nbsp;lacob ni
regno caelorum. Qttibusexuerbisapparet,fidelesfandh^ Patriarchis in regno caelorum coniungendos effe . fiAnAbdptift£ cum fandis Patribus, qui ante Chrifliud^ uentumfuerunt,nullam communionemhabere uoluerint,
LIBER QJTARTVS, IJ?
^eyteipfoi extra regnum ccelorum nMnereoportehit,aut liouumccelum Ãbi extri{ere,z^c,
D. Petrui in Hierofolymitano illo exceüentiÃimo conci- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jg
^o,lt;tduerfui eos qui legi falutem ita afcribebdnt,quafi abf= âetcrlm do lege fides in Chriftum ferture non poffet, inter alia his cucrit.
utitur: Quid tentdtis deum, ut imponAtis iugum pi'f eeruicem difcipulorum, quod neq^ patres noÃri, neque â^â^^portarepotuimusfSedpergratiam domini noftri lefit ^l^gt;'ifiicredimus twsferuatumiri,quemadmodumcr illi, ^°n arbitrer ad hanc caufamiüuftrandamquicquamcla^ *â 1!« did pojje. Primum patres ueteris TeÃumenti eyr nos gnoque exprejfe nominAinur. Deinde ait, neq; patres ante ^^gt;'ifti aduentum, neque apoflolos aut nos qui poft Chrifti ââ'^lt;*entumuiuimus,potuiftelegi fatisficere, eamq; ftrre, y^^'tioojknditinquonunc falusorjpes nohrapoftta fit:
gratia inquam domini noftri lefti Chrifti, qua; fide reci-» piatur. ïdeoq; ita concludit, Credimits nos feruatum iriper ^âitiantdomininoftri lefu Chriûi, queinadmodum cr Ulc ^iâfiruentur autem diligéter hoc loco fingula D.Petri uer^ ^â'â i^os inquit, ideH, apoftoli gt populus noui Teftimenti: rredimus firuatum iri, ecce de fide loquitur.Qjta autem re âpofhlift ftruatum iri credebant i Gratia cr redemptione ^^â^ifti-Addit deinde, Quemadmodü CT ipfi- Quiiftifunt^ Patres ante Chrifti nAtiuitatem. Qurpropter ifti quoq; ere âgt;iderunt,ft non per legem aut mérita fita,fiedpergratiant Chrifti ftruatum iri. Tam aperto cy euidente D. Petri tefti ^oftofi Anabaptifhe non mouentur, ut errorem coceptum â'^'ftiant,nulla alia re moueri poterunt.
'^eruntamen fingularemquoq; iüum Gentium do^hrem bratim Paulum apoftolum audiamus, qui ad Corinthios fic aaeueuri ÃribihPatres noftri omnes eandem eftamJ}gt;iritualem ede- docueriu riiiit,^^ omnes eundem potum jÃiritualem biberunt: bibe*
J
AD VER s VS ANABAPT.
lat cn'mex j^iritualifctjuentepetra: Peirauero erdtCW flui.Cltiemddmodü uero Petrus fuperius depatribus,etno bis qui Clmjio crcdmus,dpcrte locutus esl: ita cuidcittcr[ii tis Paulus in his uerbis utrunq-, populum cogt;npleâitiir,Ci' aperte uetcribus eundein nobifcà cibum ey- potum tribuit: fieinpc Chrijlum leftmi,ucram Petram ,jupra quam oiwies fideles ædificant, hoc eü, credunt in ipfum, er ilii Nam Paulum hoe loco edendier bibendi nomine Ãdcinin^ teüigere,apertius efl: ex 6^ cap. Ioannis quà m utprobii^ tione egeat, Qjioniam igitur ueteres cundem nobq'cumjfi ritualem cibum comederunt, ideo eandcm quoq; fidein no^ bifcum habuerunt, nempe in Chriftum leflum- Ad hoc uero probandum feruit etiam ii.cap.epifl.ad Plebra:os-
Ão»«âefl° nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;teftimonijs fcripturarivm er alfls etiam copbi-
n^Pitta â ribus permoti ueteres doihres et ecclefiaru mimflri,(iper^ flintierfcripflerunt, ueteres ante Chrifli natiuP tatem,er nospofleius ndtiuitatem,unumpopulum,iiMii fcclefiam, er unum corpus efle, cuius caput fît ChrifiK^-nos item omnes unam in Chriftum fidem habere : nifi illi in uenturum, nos autem in eum qui iam uenerit, creip tnus. Quod fî cui libeat aliquid hac de re legere, cofulat EK febiumpxclefîafticie hiftDri£lib. i.cdp.t. ex De«iW ftantini lib.i, Epiphanium initio Pantirij contra harefts-Philaftriumcontra hterefes cap.61. er ój. Aiiguftinû co»lt; traPelag.erCeleft.lib.z cap.zi, Contra duos Pelagiaaoti epift. ad Bonifac. lib.j. cap. 4- Ad Dcogrdtt««cpi^- 4P' - Tradkitu in loannem 4$. Profflerum Aquitanicum ad ob^ ieéla Gallorum,Obietl.3.Nicephorum CalliftumEcclefla* fiieæ hiR. lib. gt;. cap. i. j. 4. j. er c. Quod fî ne fîc quidem ttabaptiSlis )dtisfit,uterrori renuncient, age inuocato deo, cognofcant eas rationes quas deinceps in haccaufliaftiri' mus:fî ftrie his qu£ fequu/ttur, lucrifieri poÃint.
OtnittS
Liber q^vartvs» 154
_ Om«fî qui habent uerttm fidein w Chrifium,abfq;Vetats 2a. fitudcinonpojjùnteamhabere:qnoniant nemopoteAle= fum doininü appellare,nifi ex/piritu fandh. ^Jegari autein hibcrè? gt;K»tpotefl ueteres h'abnijjèfidemin Chriftum:quare etiam fundem nobiCcum jjgt;iritiim fanilwm habuerunt. ^iam unui tiiittumfandiiis cr diuinus^irituf e^t. PrtetereaD.Petrui â'Pef*** âperte teftatnr,]^iritum Cbrifti in prophetii Ãtiffe. AcD. Paulus ait nos eundé J}gt;iritum cum ueteribus habere, cujtt i^afcribit : Et quiahabemus eundemJ^iritumÃdei,fecun-â^â«n illud quod fcriptume^: Credidi, cr ideo locutus film:
credimM,ideo etiam loquimurjeyc. i.Cor. 4. Et
â[âbi: Quodà quis {piritum Chrifti non habet, hic non eA Quamobrcm quideie{l,noncaretipÃus f^iritu. Vc-
\eresauteinnon tantumpopulus dei,uerumetiain eledlus ^Ãus populus Ãcrunt, zx regale facerdotium : idcoq; non earuerunt Jpiritudci.ldemdocent aperta teflimonia PfaU luoruin Dauid Pfalino 143, orrft ; Doce me facere uolunta= tfW tuatn, quia tu es deus meus : Spiritus tuus bonus dcdu^ w in uia redla.Et alibi:Cor mundum créa mihi deus, et
fi^ritum fandlum tuum ne aufiras à me. Qjtare età Paulus rrxntinit feruilisÃiiritus, tamë hinc apparet,ueteres libcrü ^âP^ijpiritum habuiÃetZr Ãiffe liberos.Equidem redemgt; Pbo (quig in facrficqs pro peccato cr holocauflis zr ugn» P^ebali adumbratafiiit') pojka demum per Chriftum Ãikl ^quot;Manien nihilominus apud ueteres efficax erat, quemad ^dum apud nos quoq; efÃcax eÃ, quà uis centenos aliquot â'tuosanteÃdnÃcrit Cum igitur htec teÃimoniamantÃÃe ^piritum(andlum,quem à ChriÃo habemus,ueteribus qua^ tribuant, nbsp;nbsp;infuper etiam aperte in facris literis fcri^
ââât^'Zachariam patrem Ioannis,Simeonem iuflum,Annä Ioan-?« wwrfm, nbsp;nbsp;Elizabetham matrem Ioannis, repletos füiÃe
JtâritufanÃa:clarc}}inc apparct quemfenfum habeaut uey
AD nbsp;nbsp;nbsp;VS ANABAPT.
Ioan.7. bd hipc ïoanniSi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'cm dixit de fpirituguentdccepttif^
erant crcdentes m-! : notidum enim erat IpiritiK iluijCfuidlcfwnodu/meratgloriÃcdtiK. Loquitureninibot loco(ut poftcd y cdp. oÃendcmiK) deÃnguldribiis et inÃSquot; tiibus doiiis Spiritus fdnili,(j!i£priinum difcipulis in dic PentecoÃes, er po/kd etidin Ãdelibus data fuut: non dut:'^ itaintcUigendd hieefunt, ut arbitremur Ifiritumfdiidla^ ante ChrijiigloriÃcdtionein,neq- in mundo Ãiiffc, nei^i euà fludin datum effe. idcoq- ÃuÃra hxc uerba ab Anabaptifti^ comra Patres ueteres proÃruntur, neque enim biiprobdf bunt eos penitus jÃirituftnólo caruiffe.
'Veteres Patres eandem ciim Cliriftianis hire ditatem amp;nbsp;fpem,eafdcm preces, eadem facramen ta habuirte: item Cliriftum 8i apoftolos dióla fa élaqj fiia Patrum exemplo Si dodlrina compro« bafle. Cap. 6.
t Tdeinceps oÃendemut, deum Patribui non tantum cot diiatcBi Sc £poreiM,exter/tlt;M, er corruptibilium rerumprotniÃioitd »u^ac nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jÃi^itualia guoi^^ promifîffe,aniinarum fdlu^
ütMo, tem,er uita: leterna h£reditdtem : er ipfos c}uolt;ji firntam jjgt;cm horum bonorum habuiffe. Contumeliofumeertee/ft ueteribus Ulis fanais er clevis dei, exiÃimare ipfos à dco in terrapromiffa quaà faginatos ÃiÃe, ac tantum temport ria er corruptibilia bonOi percepiffe,deinde uero pecorum inÃur abfq;Ãgt;e aterme uitæ mortuos eÃfe, neque uitdm dut elei^ru/m hiereditatem er falutem adeptos e^e.At illi cer' to Ml Chriflum uenturum liberatorem crediderunt, aeÃe^ raruntffe poÃ'hanc uitain 'm ipfo uita hdbituros:quare Ães ipfos non ÃÃllit,fed fecundum promiÃiones dei er ipforum Ioan.«, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãilum eH Ulis. Certum enim efl,quod qaifquis credi*
derit 'tnlAeÃiantpton guÃ:ibit aut uidebit mortem. Itaque cum
LIBER QVARTVS. IJJ*
timfudiet domino A ^rahamum er prophètes obifcerent, mortui jùiffènt, refpondet, Abrahamum ( guod autë de
fliodidt,deprophetis er rcliquK fanëlis intelligcndii e/l) quamuis corpore mortuusÃt ,nihilominui uiuerc, animit âfgt;npe in pace er gaudio:att enim, Abraham geftiuit utuigt; derct diein meum:er uidit,dc gauifitf eü:.
Audiantur nero etiamDauidis uerba plena conÃolatio=
debareditate lt;etern£ uit£ita feribit admodivmdb fcHcTià us* 'xcidc: Credo uidere bona dominiin terra iiiucntium. Ecce, Pûi.17. â ^âlt;Kidfecrcdereait,credereaiitcmquod uifuruiÃtbona lt;'gt;gt;âdni,ingcncia uidelicet er fummabona, qu£ in fùtura ub ^ââpdelibui deui praparauit.-nain inquit, In terra uiuentiü: ^âq; loctM ille uitæ locu^ eft,in quo eft gaudium.tranquiüi' tat Q- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ifp j-f Ãcl'cribit : Scire )»eÃ^
^^^^femitam uit£:fatictas latitiarumeflcum uultu tuo:iu^ f éditâtes funt in dextera tua in Ãecnlü. CtuidpofÃet aper^ buf diet de animarum falute, er ueterum patrum filicitatef ^anta autem fiterit ipforumfelicitof, deÃnire er dime=s
itoloÃcd illi comittere qui foliK Ãlicitatcm largitur. In»
tarnen fatts euidcnter bis uerbd docctur, ucteres Plt;«a
lt;t Morte uitam,gloriam er honorem accepiÃc. Nam de ^âdnibut quoq; fanélii Patribm Ãcribitur, mortuos eÃe, er ^°^Ãr^Sdtos ad maiores Ãlt;os: quod fcilicet anima ipforum^ .ÃnÃlos, qui ab origine mundi mortui funt, cÃgregata, et ^q^ittemunarecepta funt. C^uemadmodum enim unum T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fodictdt eà impiorum, qui ad diabolum
â^oHignntur: ita etiam una tantum cömunio eà Jdnitorum, qui in Ãtura uita apud deum in quietem cogre
ad Hebraat tr.cap. aperte tes I atur,Patres non tantum terrenampromiÃionem Chana~ jta terraÃicdaÃe,quam non acceperunt aut poÃederuitt, r titimus uideriinr; fed ccelefiem hareditatem cxpctijÃef
A D V E R s V s A N A B A P T. îdcoq;ieterndm ciuitatemipjis d domino paratam cjfe. nochum etidm translatum effe ait à deo,ne uiderct mortct non inucntü effè, propterea c}uod träÃulerat eum dciKt hUith i' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Heliamcurru igneoincÅlosraptûeffc[cri^
' bitur,qui tarnen in gloria una cum Mofe çy Chrijh in eiüf transfigurations ab apofiolis uifius
fiés uTteds equidem his contradici, ante ChriRi aficenfioiton teÃameiiti tn ccelos neminemfanóiorum in coelo jùifi'e:fied qusefitfiri^ per ChrVttû fiententia,)à cile apparet. Verum alioqui efi, ev^ rcruatos nbsp;nbsp;tra Chrijium neminem fialutein adipifici, zr omnes qui uid
«ff«- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;beatitudinem adeptifiunt, earn per Chriflüfunt adepth
loan.3,10. quiipfiedefieinquit : Hullns aficenditincÅlum, nifiquidC' ficendit è ccelo,nempe Vilius hominis,qui eil m cæio. Et rut fus. Amen amen dico uobis, ego fum oüium ouiu/m, Omnes quotquot ante tne uenerunt fires funt ©- latrotKS, ji quis introierit,feruabitur.
Sanflos Pa Denwo uero nobis obijcitur,fanélos Patres apud infiros inferoV nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auxietate cr defîderio fitifiejUd quos Chri/lus ad infiros
luiâ'e. defeenderit ,uteos à pÅnis liberaret. Nos uero fitemiir i» articulisfidei reéle nos confiteri Chrifiuni ,fiue anima dû'' mini noiîrilefu Chrijli ftatim à morteperuenifie adani=â mas beatorum Patrum, atq; Chriftum morte fuafalutarettt fiifie fidelibus, contra autem infidelibus mfalutarem : nen tarnen i/fdem articulis traditur,ipfim uUatormenta apud Patres fenfîjfe : quemadmodum etiam D. A-Ugufiinusdocet Epift-adDardanum S7. Qmm etiam fcripturienos dehne locum Pa» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mfiruunt,locum cnim, in quo funt anim£ Patrii qui
îiuTcxccP olim mortui funt,finum Abrahæ nominAitt, quod iüue oin^ ferunt,eiîc nesfili) Abrah£,koceil,fidelestanquain flnumpatrisfiii braS^' oongregati fierint. Locum autem hunc fiiÃegaudif, tran^ Luex la, quiüitatis er recrcationis,non anxietatis e7 poenarum lo^ cum,fcripturlt;e teftantur.Prater ea, ut m Euangelica hifia^ riare^
LIBER QV A R T V S,
rii refèrtur, Latronipendenti in crucc dixit dominus^ Ante LuÅ ij. difotiWjfcoÃf wfcMHZfrw inParadifo. Hisautcmuerbii interpretandits efl articului de Chrijli defcen/ttdd inÃros.
Docft deniq; Euangelium inÃros,in quibm fupplicia luun=: tur.loiigefepardtos effe à locofanüoritinyquijlnasAbra' ba nominâiur. Dines na,iiq- detrufus nd mÃros,fubUtis ocu ^luis, uidct Abrahamn emir,us. Abrahamus etiam Uli ait: lili,memento quod receperis bona tua m uita tua, cr LaZii tusÃmiliter mala : nunc autctn hie folatio fruitur, tu uero cruciaris. EtÃiper hac omnia, inter nos uos hiatus i»« gensconÃitutus eft: utij qui uolunthinc tranfire aduos, ^^n pojftunt, neq; iftinc hue tranftre. Hcec autem omnia di^ ^itdominus ante ftiam reÃtrreitionem afeenftonemin coelos, atq; aperte his tcflatus, locum in quo anim.e fterunt belt;ttortiPatrum,quictiscrrccreationislocHeft'e.Qjtam« obre no opus eft utter ills curioft ftmus, arcana dei pcr=i ferutariuelimits : cuiiiis enim apparet, ueteres à morte in giftete, gaudio çx ftlicitate Ãiiffc. Qjiapropter cumftacra litera calos nobis indicent, cr dicant,nos cum Abraham, ftaaccr lacoboquieteft-uituros,quid ampliusquarimusi i^eq^enimftfanäiueteres poii ChrijH in coelosafeenftoo-nem maiorigloria or gaudio donati funt, ( queinadmodum omnia in nouo Teftameto illuftriora funt) fequitur cos idea nonetiamantequietem cr recreationemhabuiffe.C)ttem'fâ adtnodum etiam mortuorum refurreiho, inquaiiluftrior ent gloria piorum, non efficit quo minus ante quoq; animlt;e piorumftatim à morte ante refurreétionemuita cr gloria ftuamur. Etenhn uitec cr recreationis jfes, quam pq uete^ resin deo pofuerunt,eos certe nuHo modo filiere potuit.
Quin etiam ijdem patres qui ante Chrifti natiuitatem , fiixerunt,quortim iam ftepe mentiofidhl eü, eadem dei in= «rum «quot;no i uoeatione uififunt, qua nos quoq, bodie ex apoftolica das ftta».
AD V ER s V s A N A B A P T.
utimur. Nam M nos in noÃris precibus tinum ternumdeum inuocamus,ac crcdimus nos ab ipfo,utpatre noÃro.exaudiri propter Chrifli interecÃionem : itacMin patres fideles unum fiolam^; deum inuocarunt, ut ipjbrwn patrem,Qr illipreees fuas ea jfie fi(crificarunt,(liiodab ipfi propter MeÃi£ interceÃionem exaudirentur. Etenim cn»! in precibus fuis rogarunt,ut memor fit Abrahamklfi^cl^, lacobi,non rejfexerunt animas fanilorum, nef^^ arbitriU funt deum ipfos propter earum interceÃionein exaudtfii fedpotiasfixdusrejfiexerunt,ciuoddeus cum iüis pepigdgt; CrpromiÃionem MeÃue benediäi feminis. SemenautéA^ brah£ Chriflum effe,ex }.cap.epifl,ad GalatasnotiÃiigt;f»^ eH.ltaq^petieruntfeexaudiri, non propter Abrahamif^â fed propter MeÃiain, lt;jui Abrahatno ad falutein proiniÃ^
EfMr. fi^i^'Similiter in Regum libris, apud Efaiampropbetitiii fcribitur,Eieum poÃicitum efie,fe urbein firuaturum pr«^ pterfe,çy'propter feruumfuum Dauidem. Omnes auteiti norunt Dauidi ampliÃimas promiÃiones ÃiliiseÃ'edet'âifi Efa'?' fi'^t^Jttodab ipfo uenturus effet. Quam ob caufam
chriflum Dauidem nominat. itaq; Achazi Cf Ezccbia: tem poribtis,dominus Hierofolymitanam urbem ex gratiaptoâ pter tefum Chriflum Dauidis filium conferuauit.
Jean. 1«. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q«o J uero in Euangelio Ioannis dominus ait: Quietism
petieritis patrem in nomine meo,dabit uobis. Hafkm^ hilpetijflis in nomine meo: no huncfenfiim habet,nemi^m uetcrumquicquam MeÃiie nomine petijfle : fedaddifcipgt;gt;^ lospcrjinet.Difcipiili cnim quandiu dominus corporepr^^ fens Cà Ulis fiiit, eorum res oës curauit, et in omnibus rebi^ iUisprolfexit,nonita per nomen Chrifli patrem preedtt funt, quemadmodum pofl eius afeenfionem in cÅlos fiee^ runt, ey nos quo^- docuerunt flcerc, ac magis etiam uul^^ crfidelius cceptu efl fieri in nouo Tefiamento, De ueterh
LIBER QVARTVÃ. 1^7
uero negari non potcfl, ar^m fuffitoriam à m qua fola quot;j^**^* Ãffitum jîcere ipÃs licebat,nequc ufquam alibi,fî nwdo fa^^ to niTp«* ^i^ciHWcffo accepta effè uellcnt) typüfuiffe Chrijii, quæ ces roium e^Ãcabat CM tantum preces dco acceptas effè, qu£ ipà °
M.eÃiam offèrrentur. Typus etiam,qiiémf'accrdos præ quæper f^Ãrebatjidcm docet : hic enim mediator ctr mterce/Jà r no quot;linaturytion quod uerus faccrdos eÃ'etifed quad Herum, 'gt;ieumçy tetcffium facerdotem zt' mediatoremadumbra^ de caufa ueteres non 'm res ajÃeäabiles, quas cox ^tmcernebant e^quot; rejÃiciebant, credebant,fed in uentux âââ*»1 fernen benediâum. Daniel quoq; or abat dtfmittû, ut jà x ^â^fuam iüumin^ret fuper fanéhariû defolatum, propter ^»lintmt.Hoc autem quidam 'mterpretantur, propter teip n fed propter dominum dicendumeft,fiuerbum euer bô _ ^^âisÃras. Hand dubie enim Daniel ingentichrifit deÃdc» Ãanîci.^, ^⻫ecenfus ^ ex folidaÃde in uenturu MeÃiä ardentes has deo obtulit: unde etiamconÃÃim angelus Gabriel Ã
ââ»niitio ad ipfum miffùs fuit, i quo folidam Chrifli or reru ^nniwm qua ad Chriflü pertinent cognitionem accepit.
f âeramenta ueterum CircuciÃo ?yPafcha,fub quibus 'i'^nfacrificia compleélimur, pro temporum ratione non amp;nbsp;noiira. ^^istum facramenta fùertit quà m noflra niicÃnt : nempe juntonia diuinægratiii, adumbrationesfuturtepet Chri^ pum liberationis, conÃÃio publica uer£fidei, obligatio ad ^^âoeentiamuit£çy charitatem.Qjt£omniahoc locoexx Pnimis longum fret,alibi tarnen i à me hoc copiofe Ã, tenendum cÃ,ÃlfumeÃe, uea
^^1â^fuisfacramentis nihil mà liter am abfq;Ãiirituhax ^'^âjfe.Mofes enim Deut. so. Cf 30. ac leremias 4.. cap. ^f^ie requirunt/firitualemcircüciÃonem cordis, utdox
ââ''^^interiuscircucidat. Qjiinetià Chriflum redemptore minus ueterumfacramenta adumbrarunt, nbsp;nbsp;fideles 'm i.Got.iö'
ADVERÃVS A N A à A P T» iRi'sf^iritualiteripÃiinfumpfer tint, qudtn nunc hocipÃttif 4 nojirii Ãdt.Nunquäetiam ueteres opindti funt,fefMOftâ rts grdtid propter fdcrdmentorn ufum deo pldcere,fed crtf débat fe propter CbriÃum, quem facramenta adumbrabiiti deo charos zx dcceptos efJè.Qjtamobré nofiracumuettrif facramëtis optbne coueniunt, nià quod noftra teftdntur rt^ exhibitas ztrquot; impletas ejÃe,nec tarn fumptuofa aut laborio^ fa funt,mterim tarnen iüuftriorafunt nbsp;nbsp;euidentiora. QJ{â^
derepoflea7.cdp qu£damfcriptdfunt. Qj(inetidD'Plt;â'âquot; lut nobis ueterum facramenta tribuit,ueluti Circacifionet^ adColof a.PaÃha vCor.f.cruiciÃimnoflratribuituete^ ribus, ueluti baptiÃnum, er eundemnobiÃumÃsiritualtquot;^ cihum,t Cor. to.Qm enimÃeripoffet, ut noneadetnÃf'^ meiua hi haberent,qui eundem fÃiritum,Ãdem, dodtin'i^â^
In rttus no habentf
ui Tcflâm? Tam euidentibus er apertis teÃimonijs diuini uetbiÃ^' tiPatreseoro mecomprobafÃ, ueteres,qui ante Chrifli natiuH^t^^quot;^ Kde^adTu- Ãi^iint, eandem doärinam,Ãdem,/Ãiritum,f}gt;em, brttedb Ci. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tafem er falutem, preces er Ãteramenta eadem nobiÃ^
3- habuiÃe:et idcirco ipÃis eundem nobiÃ:um populu dei tÃi in eadem cömunione et eccleÃa, in eodemÃedere feu tejbi* mento, eiufdemq; Ãlicitatis participes eÃe : ita ut utrinqt^^, magudÃt neeeÃitudo, ac Ãatres erineodem infeparabi^, ChriÃi corpore membra Ãmus. Cum igitur bis contrdit^^ nonpoÃit.corruitiam ÃrmiÃimum AnabaptiÃaruntÃ''quot; dament'j,m,fupraquodÃtaÃre omnia ÃalÃoÃndarunt amp;nbsp;extruxerunt, dicentes, in rebult; noui TeÃamenti ueterui^ Patrum exempla, qu£ aholita Ãnt, ztr nihil ad nos pedP néant,non debere adduci ad ^liquid conÃrmatidum. NdW/' unusnobÃcumÃnitpopulus, bt eadem eccleÃa, fubeodtà Hebr.7. capite CbriÃo ,Ãeundëno' iÃüÃiiritüer Ãdemhabueridgt; quare eorü doHrtna et exemplts nö uteremur,er hide
ltber qvartvs.
/h'tiprobttrcmiisf nbsp;nbsp;nbsp;Ãrte ãla iUa cerimonidlîd Ãnt, aut
eiu{ generis ijud: tantü data Ãint ad id uÃj- tempus,quo per (^hriflnm emendarêtur, ut deinde abolerentur ipfa cr an-iiqudrentur. HuiuÃnodi naiiq^ exemplis nihil probatur. in ^diquis Chrifli cr apoflolorum exemplum habemus,qui 'm »01(0 Tefldmento doilrinam, fidein çr ÃilaÃua, doà rina Ueteris TeÃamenti Ãanftorü Patrü exeplo cöÃrmdrüt.
^dm cum quondam Ãabbatho diÃeipuli domtni per Ãata ChtiÃasSC ^^bularent, ac fÃicds ueUerent er ederent, cum Pbarifæi Ãüum hoc domino obijeerent, deÃudit ipÃe diÃcipulos ex- ijHa tu^Pi ^»iplo rgt;duidis,qui urgente neeeÃitate,panes propofitionis
quibus alioqui u^ci non erat ipà Ucitum. HiÃoria exgt; ptobatuat, ^ââtfà attb. iz.Apud eundem Euangeliftä cap. 15. dominus Ãc pdriter er diÃcipulos tuetur dodrima EÃaicc i9.cap.creius Ketbis hypocriÃin PhariÃeorii reprehendit.lte i9.cdp,ue^ ^â«K dodrindde matritnonio renouât in nouo Teftamêto, et ^ocÃcitÃcripturis ueteris TeÃameti, et exemplo primorü P^^tntii.ciitemplü repurgalÃet,eiedis emetibus ctuende^
ac Cd re o^ndiÃ'et aduerÃarios, deÃndit ÃdüÃutt ex ^^â ^dp.p,Ãa, ct ïere.7lt;cd.CiMnetidduorüÃummorü dogmet Matth.ijù fitin noui TeÃamenti, reÃurredionis mortuoru, diuiihe
hiimnnie ChriÃi nAturie,argumenta nbsp;nbsp;conÃrnMtiones
^ÃdmpÃt à Ãanciis patribus,Abrahamo,lÃddco,Iacob0,Dtfâ Kide,exÃcriptis ueteris TeÃamenti Exod. 3. ter PÃal. tjo, Ãcit quod ChriÃits Ãdeles Abrahamo coparat, eos Abrahamifilios nominat. Qjtomodo ergopoffent
^^tiftianinulld cum Patribuscomunionem habere'Annul ^fipatrü er filiorum cömunio^ Qjia uero de caufd rebut
^^itris TeÃamenti in nouo uti non licerctfPaulus Ãammum precipuit dogma noui TcÃameti, homines iuÃificariex
STdtia.per Ãde in ChriÃÃnon per opera, probatÃcripturit ^^ttris TeÃamenti, exemplofidei Abrahami crDauidis^
S z
AD VER S VS ANABAPT.
ROM. 4. priCtered eiufdem generii ex Paulo ad brieos n.priefertim cdp. çr ex dliji noui Tcfiamenti IHâ^^ innumerdpené teflimoniddfferre po/JèittyCr cuidenterde^ monjlrare,omîtes dpofîolos rcî noui TeÃamenti teflinu»ij^ ueteris Tefldinentietexcmplisfdnâom pdtrumprobaÃe' Sed hec gute ddduximuSyfideUbus,ut Ãgt;ero,fdtis crüt.QJl^ ddtn etidm in hatte fententidfuperius lib.z. cdp.t}.Ã^âpPquot;, inus.Videant nue AnAbaptiã guomodo ttcl rccatfteitt, ad Ãrtiter tueanturfuaeoneluÃone no taiitüinfirma, feddfi nefinda, guain iUihisuerbisproponlit.-Res noui Teftaiad' non eÃe eonfirmandas ex ueteri : quod fl id fiat, tuni mifeeri abominabiliter tsSofem nbsp;nbsp;Chrtflu, legem CT
geliuttalem aute doilrinäfiLlfam,^:^ euangelif adulteraW^ Item eÃe. Haólenus eitim inuiilis teÃimonijsÃripturarü moÃratum eÃ,non tantü uctcres Patres unum poptiliiia,*gt;* una, eeeleftd,fub unieo edpite et ferudtore ChriÃo ÃiÃe,P ChriÃü quoq; apoÃolos in prieeipuis rebus nota menti ufos ejfe feriptis ueteris TeÃamenti,cr doillriita,^ de,er eXemplo Patrü dodriitäfuä iüuÃrafife et eofiti^fjÃ' Qjtodfi uera eÃet Anabaptifldru eoelufio, ChriÃus cü Ãolis Eudngelie£ ueritatis adulterator eÃet:quod no nttda d fermone,uerïietia (i eogitatioibus ChriÃiani hominfi nu eÃ. QJiamobré poÃremo hme eÃieitur, Anabaptiflafâ falfam doélrinâ neeeÃario pqs uitandä eÃe, atq; ab ea tan^ quâà fiaude er impoÃura eauendü,nulldqi penitus cu ip)d ebmunioné habendä : quippc qui no tantü dfidclibus,qilt;i it terris uiuütMcrumctiäà fandis Patribus, qui in caloÃtxh fe fepararunt er auulfcrunt, quo ipforü eeelefia pcnitin.m feparatd-Equidcinco iudieio craÃa nimis er impura efiipf forum feparatio, quandoquidem fe à tanta multitudinept liumfepararüt. üonet Udos dominus tntellediü,quo graiteia
fuum errorem dÿtofcunt.
DeuC''
LIBER CLV A R T V S, IJ9
De ucro difcrimine uetcris noui Teftamen tiatqj popiili, Ãi de ampliflima gloria ôiliberta^ teEuangelq. Cap. 7.
P Xtrenium conatum uiriutn [uarü Anabaptiftec in hdc De difcri-iZcaufa edunt,cr aiunt, nos iniuria comifcc' âsX no-* ^U£ dens ipfc fepauMcrit, Eteiiim in facrts litcrisui Tcfta-
PWf diftingui uctns cr noiium Tcftamentum, ZX tnentio= â^'njiencarndlis Israelis. Quapropter deinceps quicdam ueterum noÃro difcrimine, zsquot; de ueteri z^ nouo Te nâ»n(nto exponAm,(lM tnun in re différant, zsr ofkndam di Aâ^imenhoc non reijcere ueteres Z3quot; ipfospenitmà nobis J^parare.
, ^ibenter autem agnofcimus et Ãtemur, multos in ueteâgt; Ãaelis populo ffiiffe, gui caruerunt ffgt;iritu zx mteüeélu
P^tarum, ideog; plus fatis carnales fùerunt. Z^uin zx pro Pb^tie multum cum bis contenderunt,zx eorü caufa labor a
Negi. id nùrum eff, guandoguidem in tanta luce inter ^brÃictnos nonnulli funt admodum carnales, exiguo pr£s intellettu myÃeriorum dei : attamen non ideo propter carnales uniuerfus populus camutlis cenfendusefi, denuo aio,guantü ad fubftantia et pracipua religio ^°ê'nata,ueteres idéfunt nobifcum populus in eadé ec=i ' ^Plt;iMterim tamé nihilominus EuangeliH maiorë claritalt;i j^ââ^Ãruat, maior^ eftJflendor zr gloria ac libertas poptt
â*^Ttftamenti,guemadmodumfigillatim oftendemus, , '^lnutnontnia 'm nouo Teflamento apertiora, diluci'
fiff^b.Vetus eniin Teftamenturnffguris ua Ã.°bteilum, multas habet obfcuras fententias:undeetiam diiuddum. figT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;igouuin uero Teffamentum
'^^^P^^^ââbionem continet, zrper/ficue atgue oculos ponit, ut guafi
« Ãciem domini contemplemur. Nunc cnim cunda
S 3
ADVERSVS ANABAPr.
â¢Â»Cor.4..
trOCK 19.
In noBO
ChriRi myfteria nobis notiordfunt Hoe dutem deÃdelibtif loquimur l^am alioqui Paulus ait, Q_uod ft obteélum eft Uangelitim noürum,qs qui pereuiit obteólum eR.in quibiif deushuius feculi exciecauit tnentes mfdeliuin, adhotnt irradiet cos lumen Euaitgelq gioriat Cbrifli. Qjiod^dUtciH apudnos mdiuslutneiicü,idnon efficit ut ueteres nuHüln^ men hdbuerint.Quidiluculoante exortü foilsiterjiciunb hdbent quidé lumen quod illis ad iter conÃeiendum fatis efi, interim tarnen nMiorë luce expédiant, qu£ cired meridiem edlclariÃinM. Rd etiâPatres falutisnegotiu uideruiitqiMlt;i tum Ulis ad fdlutë fatis erat, interim tarnen Ãtiebant cldrio^ remlucemexoriturain. Cumautëbieclux fecundupropbt tdrum uaticinia nobts exorta fit,longe clarins cerninutS'^i dit quidem Abrahamus diem domini,fed Simeon iuÃus, qm Chriflum in ulnas fuas accepit, çy ide« exultauit, hie eittn clarius uidit, er co nomine Ãebeatum predicauit. Vndt etid ChriÃus in Euangelio diÃtipulis ait : Beati oculi det quteuos uidetis. Dico enim uobis, quad multi propbetit es- reges eupierunt uidere qult;e uos uidetis, et non uiderut:^ es dudirc qu£ auditis, es non audierunt Hoc dutë diÃrimt D. CbryÃoÃomus fimilitudine tali ante oculos ponit-.peritt^ deejfeatq;cüregis alicuius triumpbus carbone tantuai^ timbrdtur,fic tarnen ut tota triumpbiÃrma, conl^ici poÃit: banc elfe rationë ucteris TeÃamentitnouZ uero Teflameiu tum ej/è triumphipiëturam elegantem uiuis color ibus ilht* flrdtd. Quaremeritodco ingentesgralias ageredebetniis, quad tam JÃlendida lux nobis exorta edl, eS inÃeriptispto phetarum es apoÃolorum adeo clarc lucet.
-TeaameM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;difcrimë edi non Icue, quod ueteres promiÃio^
eo cfTeTpT hdbuerunt Ãturorum bonorum, qu£ umbris uariarunt faro fubftan yiguj-dr«« inuoluta illis Ãunt propofita: apud nos autem im nebula uiderunt,
escrea
LIBER QJTARTVS. 140
CT ere dide runt Ãto tempore futur a efje. chriflum enim ZT ^entiumuocationë, zs' ampliÃi-mum Chrifti regnü 'm imi'» uerfo orbe^emiuus Mderunt:crediderHt promiÃionibU'S pro pbetaru»i,Filium dei uenturum 'm mundum, ut buriMnà ua» turtim afÃumAt, coiicionetur, edat miraeuh, patiatur fup^i plicium^Gr mori4tur,Gr itu homines redimat, eundë à mor tuis reÃurreilurum, aÃcenÃurum hl cÅlos, mifÃtrum Ãgt;iritü Ãn(lum,e::r totum mundum adfe attraéiurum. bilt;ec autein oinnùs nosãla impleta effe credimusjtitq; no expeélnt »lus alterum M.eÃium,aliam reftitutionem uut perÃäioiie, fedeerto zr mdubitatö nou'imus, omnia 'm Chriflo domino impleta e/Ãc, ipÃum ejÃe noflräplenitudinem 'm t^uo omnia bubemusquiE m lege prophétie promiffît zsquot; adumbrata Ãerunt:ftcuti 'm EuangelioÃcribitur, LfX er propheta ad Matth.n.
«Æg,⢠prophetarunt ,crabeo tempore regnum dei predicatur.Eex per MoÃem data eÃ, gratia qt ueritas per i^Ãunt Chriflü fdéla eft. £/â ex plenitudine ipfius omnesÃum Ppwus.crgratiam pro gratia.
Q^oniâ igitur ChriÃcu ipÃum omnis gratilt;e,ueritatis zy Chriflia# pÃMtij plenitudine habemus, cefÃant iä ea qu£ ueteribue ua quot;osâéiTe'à lu figuris muolutapropoÃta fiierunt, quemadmodüÃupe= go q«oJ «« tius quolt;^ de abrogatione zr abolitione legis (cripÃmus.Li beramur autem nos onere et iugo quod uetercs por tarant.
quia Chrifius nondum uenerat,neq^ figuras,typos cerimonias impleuerat,nMnÃerunt ea immota, et ueteres ad hec obÃeruanda iure tenebantur: eoó; modo Ãub lege or Ãer »itute erant,ey' quantumuis fide ac jpe uenturi tJleÃite ani=: »10 liberi e/jent.a lege tarnen, ut diximus, non erant liberi. ebrijiiani autem liberiÃunt, neq; ad hoc obftringuntur, ut ea que lex pr£cipit de externo cultu dei in templo peragen do,deÃacrificijs,deÃacerdotio, de diÃeriminezy deleftu temporum, nbsp;nbsp;cibortim, nbsp;nbsp;alijs de rebus, magno labore,
S 4
Ad VERS VS ANABAPT.
opera zx fumptu ficiant: ciuentadmodum ccclcÃa Hierofo^ I nbsp;nbsp;lymitanA te^ata eil, fe nolle Chriftianii hoe lugum
nere Ciÿamobremdenuo gratia deo funt agenda propt^ a)npliÃimamhanclibcrtatcm, mquamnos Chriflut ruit: uidemut item ingens difcrimen inter nos GT ueterth qui tarnen nibilominus in eadem nobifeum ecclefia mnenb h^Pâ^lt;^â^ntc eos iugo quodipÃsimpoÃtumçü.DiÃ^^quot; ((imenti. tnen hoc pcrÃgt;icue apparet in noflris or ipforunt Ãerd' mentis, t^am CircunteiÃo erPaÃsha, atq; omniaÃteriÃ^ eia, qua ingentemÃimptum çy magnum apparatumre^ quirebant ,abrogataÃunt, er in eorum locum Ãibflitidii fuiH Ãaptifmus er CÅna domini, qua abÃq; omnifumpn^i abÃque apparatu er pompa facile peraguntur, plusq^Ã^* ritus quam externer um cerbnoiüarum requirunt. TeflaH^ tur autem nojtra facramenta,uerum feruatorem exhibit tum effe, qui nos ab omni impur itate abluat, er morte fut abaterna, mdrteliberet, qui pafcat er potet corpore fanguine fao ad uitam aternam : er ei foli nos obtempéra^ turos liera fide etcharitäte Jfiondemus,erc. Pratereacutit cultus dei in ueteri Teftamento uni loco aflriilus fuerit, nuncinnouo Teflamento tempus er locum liberahabP inus:atquefolumfacroscoetus er pradicationem uerbiha bcmus,quibus precesergratiarumailiones connexafint^ Uaque liberifumus à tot cerimonijs, qua apud ueteres in ftfu fiieruntiin quibiis tarnen etiaè ueteribus, qui uera fidf praditi erant,tantü Chriftü Ifieilabantiutfupradocuimiitâ ^tgt;ftremo in ueteripopulo eccleÃa er religio exigua re toomnesâ gionii termmis circuferipta et coclufafitit,nüc aut eccleÃa Gëtes funt Umites in nouo Te/iamento ad fines orbis terrarü pertine ebrifto non tantumtfraelita ,fedomnes Gentes à giier dlt;?- fintbus orbis adducuntur,ita ut nunc deus non tantum in W Noi aVe- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tn otbus locis per totü orbë colatur.iiominaturan
Siineatä, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^^
liber qjvartvs« 141
Chrifli populus nouns populus, eo guod de nouo à dno ficepti,noua doitrind/acramentis et ritibus donMi fuertit, amp;nbsp;noiMimfÅdusfcu Tcflujnentum cum iüis ÃLÃum efl.No-
autem doärinAtn appello, non lt;jult;e reipfa nouafit, fed
lt;j^enouo modo annuntiatur, Omnis en'm noui Teftitmenti 'm Chriflum refertur.Hic autem ab mitio promif.
ueteriTeftumentodeus Chrijlumpromifiioni ^fiêurisQreerimoni/s promifit et adumbrauit: ideoq; do ^ptiauetusefl. Ciuoniam autem 'm nouo Tefinmentopr^s
Chriflum exhibitumejfc,cr omniahnpleuiffe cju£ ^^ieribus promi/fa cr adumbratafuerant,quare non alium ^^^(^ndum effefied credendum m hunc, m quo omnis pie ^udo reperiatur: adhlt;ec quia Gentibus quoq; h£c annun-omnes ueteres cerimonùe abolit£, er noua fa â^âinKnta (ut fuprafcripfimus ) mfiituta. CT m ufum rece^ yââfi(âgt;'unt,Euangelium lure noua do{lrina,cx fxdus quod eum nouo populo fecit, feu 'tefiamentum quod 'm Chri
J® nbsp;nbsp;nbsp;fecit,nouum Tefiamentum nominatur,
nouo item Tefiamento gratia gt ffiritus dei abundan In nouoT« â'fpertotum terrarum orbem diftributus fuit: ex agnitio â'»'««ââgr» â(xta prophetaru oracula inter omnes gentes longe maigt; diïirÃbuïs * qnitnapud ueteres peruulgata efl. Quamuis enim uete
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ã deoffiritu et agnitione ipfius adeo largiter donef
j ^^nt,uelut îJ^ofes, Santuel, Dauid, Efaias, Daniel ex alij,
Pnuci'mnouo Tefiamentogloriaripofiint felargiusdo-tiuii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nihilominus manifefi^ efi, donumffiri^
n â:^^^iusq;uirtutesexclaramagnitionem ccelefliummy Sâ°â'â^gt;^ngiÃime effùfa effe in nouo Tefiamento 'm om^ . 'n earnem ex per totum orbem:ita ut fan Ai amici exqua J â'°nfoederati dei,miniftri,doélores,indices, reges, pr'mci^ «ii ueteripopulonutneraripotuerunt, nunc 'm
' tr, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriflianos: ita omnia in nouo Teflamett^
I â°Pgt;-^flnntiorafunt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S j
ADVÃRSVS A N A B A P T.
huiu»âcauf tidhuc hdc dere fcribi poÃcnt, tarnen cum ubic^ue * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i» hoc fcripto brcuitati fîilt;dcam,jfero me etiâ nunc his cjue
aüatajunt, fatts oftendiffè, quod n^m fi[ ucrum difcrimeit Ueterii noui popuU zx Teflamenci, ac tuhilominui utrungue populum, ununt populum , unam ecclefiam, cr corptii unum eÃefubcapitc Chrijlv. tiequeuetcreSyCO quodfub feruitutelcgii fuerunt, nec]ue liberi cr KOiitni» amplis ut nos per Chri/lum in nouo Tcflamento donis orni ti fuerunt,idco reijciendos,contemnendos,eyâ d nobisÃepit' randos ef]e. Spero etiam bdc explicatione difcrimiitis utri* uf^; Teftamenti populi,gloriam cr claritatem Euange^ iif. ChriftidnAm libertatem itafideliter explicatam amp;nbsp;oculis expofitd effe, ut AnAbaptiflje nullo iure cotra nos u» cifcrari poÃiitt,nos coUdtione patrimi nojirie rcligioufi) gloridm Euangelij obfcurare.
Doftrinam concionatonim de charitate d« amp;nbsp;proximi Chriftianam, Si facris literis confcn/ taneamjmô ex illis dcfumptam elfe. Cap. $.
tores'XVi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuperioribtK capitibiM ad . Andbaptifl^'
tatem n5 rc J/ rum dogntd rejpondimus,nunc denuo ad duodecimi»^ ^quot;fuis hucufgue diftidimits,reuertemtir. Aiunt ergo, cbaritlt;t fijs. tem cjU£ omnium bonorum communionem recuirai, iz,îkd concionAtoribuf doceri:eô quod doceaWjhominé Cbrl fUanZpoÃe iureproprietatis aliquid poÃidere 03quot; dutd^ eÃe, cum charitas omnia cum fratribus communia iubeat.Cum igitur Anabaptiftæ noflram de charitate do^ ttAm miufiitiie cr falfitatis accufânt, res ip fa a nobis poP' iatjUt breuiter noftrlt;e dodlrinte de charitate,rationent re damns. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;_
Charitate Charitds itaq; oritur in pijs cr fidelibus honünibt^ â¢X iJeo elTe, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ã^^^ dondtur
LÃBER QVARTVS^ î4î te fangum. EtcnimÃ'D .ïoannefcribitur, tiosdetimdili-giinui,guomdm ipfeprior dilcx.itttos:cr G.PauhiS, Porro *â fnis nMiidati eÃ: charitM ex puro corde, çr confcientia bo Ãdc non fimulata. Bt alibi, Charitax dei effuÃi eft in Rom.j. wdibm noftrispcr fpiritum fanótum, ^ui datm eft nobis, ^occmusautem charitatë compleiH deum cr proximum, f/uos uerc cr folide diligit. Dei autem charitatem ita conne Curitis unitam effte diccinus cû charitate proximi, utabf'ci- nbsp;nbsp;â pââ®**
fe inutuo fubfiftere non poÃint : into ex charitate deifequi tbaritatem proximi:çy e x charitate proximi,agnoÃci cba-titatem dci:quetnadmodü D loannes fcribit: Diligamus alij â¢â¢Ioin.4. 'âlios:nAm charitas ex deo eft. (iuiÃquis diligit,ex deo natus cognouit deum.Quinondiligit,no nouit dcum: nAin
efl charitdS.Si quis dixerit,diligo dcum : erfratrem fn I**» oderit, mendax eft : qui enim non diligit fratrent fuunt 1âfent uiditfdeum quem non uidit,quontodo poteft dtligeref Et hoc nwidatimt habemus ab eo, ut qui diligit ^um, dili^ ^dçrfratremfuunt.
, i^odum autem diligendi deum, ex Euangelio docemus. Modus din dominus fie ex lege docet.'Diliges dominum deumtu
te ex toto corde tuo, cf ex tota anintd tua, cr ex tota co-ÿi'itionetua.l/iud eft primum cr magnum nundatum-Uoc ^gt;'^0 mandatum domini grauiter urgemus, ac docemus,de^ ü)» ante omnia diligere cr amare fyncere, uere acfideliter, fxomnibus uiribus zy facultatibus noftris, ab eofolo pen^ Ygt;âe,illiferuire,neminem illi innoftro corde uel anteponen
uel adiungendum efte, fed ut ip ft folus omnia fit in uo~ hjÃflautreliqua,qult;e ex eius mandata dil^inius,adnormS «âuinecharitatis dirigantur cr amentur,fK ut deus quern-^modü decet ,frmp,er omnibus aHteponAtur,atq; primum loetmobtineat.Klodumquoq; charitatis proximi, ex Euan Modus ch» , ielio mdicamus,in quo rurfus fie ait dsmunustDiliges proxi
ADVERSVS ANABAPT*
itiwn, tuumÃcut tci^fivm. Proximum dutem nomiMintif,U' proximus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hominem cöditum dd imdginem dei, obuiiM äut
{)rlt;efentem nobis, de noÃro duxilio dut conÃlio opus hdbés, Luc«IO. Ifit(tKfei» proximinomen inteUigendum effe Chrtflus exeiit plo Sdmlt;i,ritdnidocuit,qui tMlnerutum (ejuem nonnouentt, necj; unquam ante uiderdt, çy qui illi nuüo modo coniuuÃilt;f erdt, tdntum,db omnibus alijs defertus, ope eins mdigebdt) fideliter curduit,çy omnibus,quibus potuit,modis iusiit-^^ lutio item pedum idonüno Ã.ikl,qute ioSnis ij de-feribitur, i docet nos,ut mutuo inuicem in chdritdte ey humilitdtejcr' Wafth.7. uidmuf.P.tdlibi dominus dit, Omnid qutecunq^ uolucritis ut tiobis homines Ãcidnt, çy uos Ãeite illos. tsc rurfns feipfr»* exemplü chdritdtis dominus^pponit,et ojkndit ueru rntioni Ioan.ij. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;modum diligendiproximum,dicens : Nldnddtum nouio»
do uobis,ut alij dlios diligdtis,Ãcut dilexi uos,ut uos diligt^ Ioan, ly. jjj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Item,Hoc ejtprioceptum nouum,ut diligdtis
lij dlios,Ãcut dilexi uos. Mdiorem hdc chdritdte nemo hdt bet, qudm utquis dnimum fudpondtpro dmicis fuis à quemudmodum Chriflus nos dtnduit ,Ãc nos alij dliosaiM rc uoluerimus,Ãcuti etidm debemus, tum non tantum boni er opes noliriiis,Ãd uitdm quoqs pro alijs,à opusfoerit,po-nere oportet.Hane igitur ob caufdm etiam D. Iorfn»K^pi'i« i .ioan.j. pÃi : Per hoc cognouimus chdritatem,q^uod iUe animam fut ,p nobis pofuit.-nos igitur debemus pro fratribus animas poâ nere. Quiuerobabucritmundanas facultates, ey uiderit fratrem fuum egentem, çy claufcrit uifeerafua coram eo, quomodo charitos det in eo nMnetf Filioli, ne diligamus uef . bo,neq; Ungua.fedoperecrueritate. ConiungimusetidM buic dodr'mie ea qu£ Chriflus dominus tiatth.ai. ey Pd«' lus t,Cor.tj.dechdritatedocuerHt:interdliaquoq;hisPdU li uerbis ad charitatem hortamur : Si qua igitur confolatio I eft in Chrijk,Ãquod folatium ebaritatis ,à qua communia i fliritus,
L r B E R Cty A R T V 5. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;145
^i'nïi« ,Æ qult;e uiteer d ac nüferationes, explete nUMn gatt-lt;itum,ut itidem fitK affedi.eandem charitatë habentes, UM ^mes,idemfentientes. tiihilgeriteperconteniionem, aut pfr manem gloriam,fed ex modeftia alium guifq^fe prteflan tiorem exflimet.Ne fua quifq- jpcéktK, fed unufquifque eti tm ^uiefunt aliorum. Emmuero iiÃt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'m uobii, qui
flut zr 'm ChriÃo lcfH:qui cum effet in fornM dei, non duxit tdpitMmparem eÃe cum deo,fed ipfefe inaniuit, cre, Phi-â lip'i,
Simulquoq; docemu^.ctt'mfindlexperiuittur fearden= Qö'â ^^ lietmiattMreyGrproximum ^oq; ex corde diligere, nbsp;nbsp;nbsp;H,â'cVonci
iuiferuire,eos non ideoanimo cffèrri deberc,neq^ Ãdere fuic pete opor-à per ipfam feruarentur: fed fidendum effe cha
titati dei,qua nos dilexit, crÃlium fuitm ad redemptionent 0âperfolutionem peccatorum noftrorum dedit, per quent folum feruamur Moneinus etiam ipfos,ut petant à deo hu^ fiilitatem, ut humiliter corain ipfo uiuant, agnofcant^ quamuis ardenter ameinus, tarnen adhuc ardentius nos ama, te iebere:quepidoquidem modus charitatis, qui nobis prte=i fetilgt;itur,ut deum fupra omnia diligamuf,ex toto corde, etc^ ptoximum autem ut nos ipfos, imo ita quemadmodum Chri Itus nos dilexit,prtefkuitior eÃ, quà m ut nos per noÃrain in fitmitatem ad tantam perfedionem pertingere poÃimus, Quodà ex aduerfo aliquis experiaturfuum cor Ãigefeere, uefe exiguam,aut nullam dei ey proximi charitatem habe=â te,bunc hortamur ne deÃgt;eret e:y omnem Ãgt;em abijciat,fed IÃio, quantum poteft,à deo precetur,utaugeat ÃbijÃiritim u quo cor eius uera dei proximi charitate accendatur, ^c.Hiecigiturnosm ecclefqsnoÃrisdocemus: qult;£ tarnen t^nnoftr£,fedfolius ChriÃifunt, nobis ut Ulis inferuiamus lt;t domino commiÃis/Ãeramus autem neq; AnAbaptiÃas,ne-^ue ulios alios noflros aduerfarios,poffe nos ex uerbo dei ul
ADVERSVS ANABAPT. I
limerroriiconumccre, Ciuamobremdenuo AtiAlmpti/l^ nullam caufam occaÃonem habent deficiendi à noftrii ec defijs.pmndc quafifalso in ea de charitate doceatur,
De communione bonorum,qualis nam apo I ftolorü ætatc fuerinac poflc Cliriftianos res pro/ prias habere,nei^ eos apoftolorum iillo manda/ nbsp;nbsp;'
to aut exemple ad communionem bonorum a/ digi. Cap. 9,
Oiuitêene,
VErum AnAbaptiftie ideo aiunt noftram doâriMm ni' tiofam elfe,quod charitatem non aliter doceaniU'!,qii^ quodÃmul etia pr£dicemui,ChriftianûpolJe aliquid ffti' um habere,cr diuitem effe, cum tarnen charitM potiufom* i nia cum fratribui comunia habeat .Sediwshis opponii»*^^ eaquibuf fupra lib.i.cap, 9.probauimiu, ChriÃianuwpoà fe aliquid propriwm habere,cr diuitem eÃe: itaq; tur,charitatem nos cogéré ut omnes opes 'm comnwn^^^â''
i.Tia.a,
â ' feramus, Cluod autem rurfus aiunt,diuitiiis nMlum que charitatem poÃulare ut malum abijciamus, V hââ'â* agamus, quodfiat fi diuitiæ publicentur.Ad id reÃondcin'fb diuitias habere,per fe neq^ malum neq; bonum eÃe . cum diues ex dei benediÃione opes fuas habet, netnù^'''nâ j Æ«« rebuspraudauit,ac opibus bene utitur, tum diuitii^ }tMl£,fcd bon£ funti'iniuftaautemopumacquifîtio C fus,cas malas facit. Nam qui (.ut Paulus 'mquit) uolunt feere,hoc efl,qui non dci beneficia diuites funt, nihiloiâ^' tarnen ditefeere uolunt mendaeijs, furtis,fraudibus,rapp'quot;â, £2- quibufeunq; alijs rebus fibi opes compararepoÃuiPâ grauiter aduerfus dei mandatum peccant. Quod fi opts lufmodi maltsartibuspart£funt,no tarnen neeeÃeeflu^P ilicenturÃed qui cas iniufle acquifiuit,clcemofynas latg tur,£:^ illis quosÃaudauit,aut iniuria aflècit,fuiis
LIBER QV AR TV s. 144
tiiift:^uemadmodam alibi in noÃris libris docetur.
ÃÿainuK autem fuperiiis probauerim ,poÃe chriflia- chriHiîo» ^^^t'Kalicjuidproprium habere, attamenadconfirnMndaÃi- pofleaii* lâeriora etiani nunc aliquot rationes adfer am. Abrahamus
1 i^ibiturdiuesfuilfe,quiproprtiis res habuerit.Seruus enim G«j.i4.
ait.-Deus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diuitiiu dédit domino meo,et eum nui
^nimfecit.dedit ei ones cir boues.aurum Oquot; argentum,fer â¢WS eSquot; feruas,camelos afînos, h^c omnia dédit filio fuo, Sinautem hoe tcÃimoniumAnlt;itbaptiÃlt;e reiicereuoluerint^ ^óijuodcx ueteri TeÃamento defumptum jit,obijciemus il» '^Abrahainum in noua TcÃamp;mentopatrcmfideliumnomi-quare nos bene ipÃus exemplo uti poÃe,ey propriety
, rtritHi hoc loco inde probare.-quemadmo dumfuperiui ^fl^ndimus. Attamen ctiam teque euidentibus teÃimonifs no w Tejkmeiui rerun propriety conÃnnatur. ChriÃm enhn Matth.xf.' pMcs célébrât, qui ipà in fuis paupcribus cibum potum^ P^bucriiit, ueÃierint ipfum, hoÃgt;itio exceperint: qua fgt;gt;tcntiarerumproprictatem concedit approbat. Ne-gt;â«gt; eiiim quenquam hoÃsitio in domum fuam exchere, ci-
potum, ucÃesq; de fuo dare pauperibus poff'ek,à om^^ *^gt;quetnadmodum AnAbaptiã uolunt, communia effent. ^knugt;enimdefuo,fcdcxcommunilargiretur. Longe
^f»t aliter Paulus apud Corinthios fieriprtecepit. Porró i.Cot.iff. ukcoHeéhin fanflos (pauperes egenos, quiüierofolymis: ^unt) quemadmodtun conÃitui in ecclefijs Galati£, ita ty ^osficite. Primo quoq; die hebdomadat utiufquifq^ ueflrum quot;pKdfereponAi^cr ita thejaurum colligat:ne quum uenero ^f^kcoUetla; fiant. Nonne Paulus hoc loco unumquenq^fi utiium, dominum Ãcit fuarwm opum, ita ut eas fuo arbitrio ^dminiÃrare, çr in ufum pauperum reponereac feruare, ^ââo^tumipfiuifKmfueritjpoÃitf Quodficommunio bono fim necejfaria effet in ecdefia, quo loco aut tempore melia.
ADVERSVS ANABAPT.
or occaÃo dari potuiffct apo/blo i^uà m hoi:ipfo,^uodePââ^ peribui iimandi'S locjuitur,eandcin communionemWf^^^T is Galatiæ nbsp;nbsp;A.cbt(i£ in/iituendi.^ Attamencui^; propriä/t
temÃuarum rerum relmlt;juit : cuius rei m pofleriore epip^ la apertiora teftimonia extant, Ham cum Corinthios adcol leétnm pro pauperibus facienda,ct ut in ea excellèrent, hot x.Cot.S. tatus ejjet,mox addit:'!^on ex mperio loquor,fed per alio-rum ftudium,etiam ueflrie dileSionis fynceritatein reddens exploratam.Et confilium in hoc do. Item : Sicut proinpti^^ ejl illud uclie, ita etiam adfit ipfum perficere ex eo ^uodbt betis.Etenim fi prius adfit promptus animus,acceptuf eà liquis pro eo quod habet, non pro eo quod non habet. Nü'â f nim ut alijs relaxatio fit,uobis opprefiio.Sedpari conditio ne,ut hoc tempore ueftra abundantia fuppleat iUortum doà éium, crc. An no aperta htec uerba funt, qua unicuiq; Chn fiiano liberam fuorum bonorum po^efiionem nbsp;nbsp;adtnituflrÃ
tionem permittuntt Quod fi, ut Anabaptiftæ aiunt, chart^ tax non re(kpr£dicatur,cum prlt;edicatur Chriflianitwpofi fe proprium aliquid habere, neq; debere cum fratribiis oiiiâ nia incommiine conferre,tti certe ipfie apoftolus charitateitt non recie docuit,utex his,qu£ diximux, aperte cognofoipâgt; tefl.Verum iüe reéle docuit,fed Anabaptifia errant.y cufiatioeorum innosinftituta, efiiniqua,inqua fiperfeue^
Philemon rdr«»f,ctwiK apofiolos accufent necejje e/i. Phileinonis ^tddens habemux, ut uix euidentiut aliid nator pro- optaripoffit. Philemon enim non tantumdomum CT fand' prias opes ac opes facultates habuit, uerum etiam feruumÃit tes ^häuif. tnancipium OtKfimum. ISlon autemeum ipfo Paulus eodein modo agit,quo AnAbaptift£ niic fiolent agerecuntfidelibui-lion enim ipfum 7tegat,po/Jc mitcipium pofiidere, aut iubet fuax opes mcommunem fratrum potefttttem conferre,Ãd feruum Uli refiitui curat, ac jÃondet çy uadetn fe dat,fepro cmnioiK
IBER QJZARTVS. l4jr
, (jUicOtKpmu^ iUum l£ferit,aut itti â Qÿodfi AnAbaptiflie dixerint, Phileiitoncm 'm fide âiKdiant qudtn prie-
«gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l^^ftimoUitim Paulus pcrhibeat. Gratiax, mquit^
.6^ WO gt;neo,femper mcntionem tui fiacicns 'm precibus me» audiam tuam charitatem er fidem, quam babes ef
oââ®o»a/iHW icfimtjCs' erga omnesfan£b}S.Acrurfus:Gau~. â^âgt;ewmhabeinusmultum er confolationetn in dileóho»
quod uifeera fanOorum refociüata funtper te ,fgt;'a^ ^â ^gt;tditeAnAbaptiP:a;^diuitem qui proprias opes er fa^ pofiedit, nilnlominus uera er laudabilifide pra-di»
^^l''^âfi'e.Ciuare uefi:ra de charitatc doilrinA, nMnifefis ab Tiâ ueritate erronea er falfia arguitur.
^0 aut ein de bonorum comnumione aliquid fiolidum breuiter exfacris Uteris afiêrainjqucmadmodum quot;um'^ i'^periitf poüicitus fum, prius AnAbaptiftArum opimonent
ââââgumettta explicabo. initio itaque Generales Anabapti poflea alij plures, docueruni nemînë po fie quiequant
habere,fed oinnes Chriftianos ex cbaritate er offi»
^â0 Chrifliani hominis obftringi eoram deo, ut oinnes opes r^amp; facultatcs fingulis fratribusliberMpermittaitt, uet ^^^oinmunein/ratruntpotefiAtein cofer ant, quo ex ipfis ui
poÃiift habere. Scriptum cnim efie 'm Ailis apofiolo-â¢âMâOnânei autem qui credebaitt,erant eodem loco, er ha bebant omiiia communia. ïtaq^ fi apojhlicam ecclefiam ha-^ bere uelimus, hoc apoÃolice ecclefia exemplum imitädum e/fe.Et quia f» noftris ecclefijs non extet hlt;ec bonorum com nM',iio,non effe apofiolicM ecclefias : ideoq^ iure Anabaptii-ÃuinobisfcccÃionemfecifie,ut alibi uer am ecclefiam mÃi tuant,in qua fit omnium bonorum communio. Ad hat ipfo^^ nbsp;nbsp;nbsp;boäol
fum rationes nunc breuiter re/Jiondcbimus.ttaq; ut Ulis con rum non re ffiiiüniWjHtcro/o/jww talcin rcrum communionem fuific,
ADVERSVS ANABAPT.
Kt owtif Æ fideles eodem loco uixerint (ctfi interim cuiuK ri* pcndeiidum relinquo gudni c0mnwde3ooo.autfooo.h0* mnumfimid habitare potuerint) ac omnia habuertnt com* miu)ia,num interimpoterunt uelunicamaliam ecclefinm oftendere.in qua hoe in ufiufiucrit ? l'tunqutun ullam ojkn* dent.Contrariiim enim antea aperte probauimuf. QjtMoh rem iurequis cogitare poterit, ifiud inprini^ hacecclcfiit quiddam peculiare fiuijje,quod non ab omnibus ecclefifipo-fiulctur: quemadmodumetiam in prima ecclefiafingtdirii qutedam doiia fuerunt, lmguarum,miraculorum cffiÿ^' rum,zxc.qu£ nunc nonhabentur in ecclefia,quie tatnentn' bilominus ucra nbsp;nbsp;apoftolica eft ecclefia. ï^am fi abfip boito
rum comiminione nuUa ell apofiolica ecclcfia,fiequercturlt;tâ pofiolos ipfios nullas apofiolicas ecclefias infiituijje : quippf qui hanccommunionein bonorum non infiitneruitcinecd^ fiis,quas exgentibiis coUegerunt, ut fupra ofiendimus. Sso iui apofiolicas ecclefias abfiq^ bac communione injlitilt;ertitlt;(gt; quare communio bonorum non requiritur ad perficcho^wm ecclcfilt;e,ita ut non poÃit uera ecclefia cffe,mfi qu£ nione bonorum utatur.Atq^hacratione denuo Atudââlt;lâ^âP rum argumentum confistatum efi:,quo iUi iniuflamfult;lt;»f , fiebhonemtuentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
rü cohabi- Po/lrcmo comtnujùo bonorum,cuius mentio fit M AH titio in co- apojhlorum,reuera non fuit talis communio, qualcm A»*' amp;nbsp;honors baptifitc intelUguiit doccM : nempequod oinnes comniiniio loco tnanfin-int, omnia bona coimnunia habueriitt incccifha pj-opj-ium cuiquam: quemadmodumahquaexp^fâ^ â¢po 0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iff coenobijs uiusmt. Verum fideles priinuwoot^
unanimes fiicrune,dcindein facris caetibits mul coniienerunt, inter fie amice O' bcneuole uixerunt, mos tarnenfieparatas habucruiit,fiiepius autem una amp;nbsp;firmpferuiKfO'niUtuaintereosfiuitfiamiliaritdS â¢
liber QV a R T V S. 146 modo ipfos puritcr fiuffc, Lucas fequentibus uerbis do»gt; gt;nbsp;cuin ait ; Et quotidic perdurantes concorditer in tein» r nbsp;nbsp;nbsp;frangeittes perfînguljis domos pattern, capiebant cbs
â^âncu/m exultationeÃacnequiscompotationem luxuriös l^'âgt;Wtelligcit,uddit)crftmplicttatecordis. Laudantes de~ â^iCifhubentesgratiam apud totum populum.Cotmnunio bonorü htec ratioÃiit. Diuitü aliqui ædes, agros ac f^JpÃiones uettdebant,pecuniam uero mdc acccptam,apos ^fÃ'i'ebant, ut ea egenos iuuarenc, amp;- ad communes ^â^'^â^Ãiefumptum uterentur:alij uero, quifuii^ poÃcÃiottes '^^^^gt;^bant,noii uendentes ipfas,fic tarnen ipfas o-ÃtrnAbantt qua non ipÃorum er propria effent ,jed ubi opus effi fââlebant, iuuabant egenos ,profuis facultatibusjcr prout Vhsopus erat.Huncatitem/enfum denuo nos Lucasdocett ipfos dixit omnia habuiffe communiayaddit: ^'âIÃÃiones ac facultates uendebant, ac differtiebant ca 0.^ ^^^tproutcuicj^ opus er at. Et 4.capite:Nec quifquam ali qxid foruttj qua babebat,futm effè dicebat,fed erant illis o-' j^tommunia. Ideo nempe quod poffeffores ea non ff bi fo '^P^Ãidebantffed libenter etiam aliis ea communicabanttin tarnen ipff nihilominiis poffeÃionem er adminifiratia *ââ^âgt;ifcruabant. Reïiqui autem qui fua bona, uendebant,non ^°Sâ^baittur,fffalui effe uellent, precium 'm commune cons rgt;T'e,H(ff id ff ante facereitt. Nccj; legimus eosqui poffèffio ^endiderunt, omnia in uniuerfum uendidiffe, ut nihil is lt;nbsp;fflinaueretur, quo ad fuos fuoruq; ufus pro fua uolSta J,^tpoffent. Etenim cu Ananias poffeÃionö quädam uendi älter affbi feruaffet, altera ad pedes âPyltlorü depofuijjèt, interî aûtgloriarctur fe omnë pecu
âtttuhÃe,ait illi Petr. Anania,cur Ipleuit Satanas cor tuii ittmentireris in ffiritüfanëtum, et mteruerteres ex prccio vtuisprediff i^ónneffferuaffeSjmanebat tibi, er uenutidast
T *
ADVERSVS ANABAPT.
Aft.9.
AA.it.
tumintuacratpoteflutef Quiderdtcur induceresin^ mum rem ijhm^ Qjiibui ex ucrba aperte perÃgt;icitur, potit ijje fideles fuM pofiefiiones feruare,ac commumonemnibi* aliudfuilJe,qità m fieruata proprietate liberam commuiue^^ tionem fubfidium egetwrum,(}ult;e fi adhuc 'm ecclefiallt;f uantur, non opus habemus M^onAchorum aut AnabaptiÃ^ rS communione, Eodem modo alibi m apofiolorum Aâis t(' gimus, fideles lt;edes,opes CT pofiefiiones feruaJJe,nee[;Utlt;^â^ mulum omnia in communem firatrum eoetum contulijfe,p ipfi eaferuarunt, cr pro fita uoluntate ac charitate egenis largiti fitnt. De Tabitha nAnque feribiturfipfiam fi^lt^ fuifje, quie domtvm çy remÃmiliarematq^ opes habuerit, er magnas eleemofynas largita fit. Simo coriarius,duts WP pcnfis,dom(vm habuit, ipfiusq- hofi^itio Petrus apofhlus ufus. Fideles Antioebite cum refciuijfent ecclefiamHierofi lymis er in lud^ea egere, coHedum mutiusin fubfidiusnillif tmferunt,De illis etiim Lucas feribittSinguli autein difdpK' loritm,prout cuiq; fuppetebat, decreueruntinfubfidiumaU quid mittere habitantibus in ludeaJratrib. Prout cuiq;ÃâP petebat ait,ideo unufquiqp aliquid habebat quad illifuppdf rct,neq; omnia in unum aceruum ab ipfis congejiüfucruiity nam turn in fubfidium aliquid illis ex commun! aceruo ntiftf fent Quidueroapertius e/i loco iüo Aôlorum, inquofçrtâ bitur, Mariam matrem Iohannis,cognomeiuo Marei, niero folymis in ip fa urbe proprium domum 'in fua potefiite ha* buijfefAd hanc autem ipfius domum Petrus primuw uetut, cum ab angelo è carcere edudits fuijfet, er multos illie jiit les, orationis cauCa, congregatos inuenit : non quod domui efiet totius ccclefie publica,aut quod tota ecclefia iüic con-^ , gregata efjet,fed tantum uicini er amici ac noti homines co^ i ueneraiK.Ftenim Petrus tubet cos lacobo er fratribus ( qat baud dubie non erantprafentes)fua liber atiofiemistdicttre.
LIBER Qjr A RT VS. »47 tÃarid Mt, nbsp;nbsp;nbsp;domum pro^riä habebat,^^' fideles iUuc ad
Wcindum admifit,nMgnAm ex couentu fideliH laudent habet ^od ipfa guoq;fidclis fuerit : idci; cofirmat guod Petrus ad hmcprimü è carcere uenit.P.odem modo Lydiapupurarum Aft.»«, umditrix doinum O' fuanegotiationein feruauit,idg; etiani poji^uam baptizata fuit. O' Paulü domi fult;e hojfitio cxce= pit Alibi uero Paulus ait, Salutatuos Caius,hoff es meus'O' Rom.i«. sKleã totius. Item cum ait fe nullius aurum aut argentum Kii^uam c5cupiuiffe,fatis docet,unumqucng; argciitü et au *fgt;»fuitproprietatis iure in fuapoteÃtue habere. Q«o»w= lt;gt;0 enim id concupifcere potuiffct,quod commune ideog- eti *tttipÃuserat.Pr£terealegmusPbilippü,C£fareiedomum Pâ tem familiärem habuiffe,ac Paulü und cum illis qui cum hoffitio exceptos effc.Vltimo itë cap.epi~
IW ad Kom.aperte docet,Romce non fiiiffe häc communia ut fideles eodë loco habitarent atq; omnia communia babcrent,fed feparat'tm eos uixiffe cum fuis fitmilijs, Oâ iüis inos hojfitio exceperant. V Itimo item cap.prior is ad Cor. ^ptll/cribit,SalutaM uos 'm domino multü Aquila et Prifcit «irä ea qu£ âtn domo ipforü eft ecclefia. Ephefi aüt mult£ a» ^fdclitvm domus erant,non tantum Aquila, ut omnesfide ^tilliccongregati fuerint. Ex fcfî omnibus neceffario fequi ^f^y^qinmunionem habitationum ac bonorum, quam Ana-^âtphfta 'mjlituere conAittur,nidlum habere mandatum, uel ^â'P»tonium,uel exemplum apofklic£ ecclef£. Cura aut cm f^t'^ifamiliaris,cum unufquifq; ChriÃianorum honejk üiiium parat, erga alios humanus efl, pro uiribiis li-^mter ac prompte egenos itttiat,h£c,inquam,excmpla blt;t»
Qâ pracepta apoÃolicarum literarum. Hetc ergo pij w* tfntur, O' AnabaptiÃieam communionem caueant, ex qua (ntfupra docuilibro primo cap. nono,) nihil aliud unquam eÃ^dut adhuc orietur,quà m diÃidia o' turb£ o rc^
T J
ADVERSVS ANABAPT.
ruw confuÃo: ut iam taceam, quad hdc ratione perditii Qbteratis hominibus multorum tnalorum anfi ditur,
Animas HJclium non dormire poft difceflum à corpore, fedreélà à morte ad uitam «ctcrnam incoriosmigrare, SCillicdcum.eiuscjj filiumin gaudio cÅlefti ineft'abili laudare 6^ prsedicare* Caput IQ.
AtiimaspJo l~^Eci»w qu:(rto dognMte Atubaptiflæ docêt, MccrW* pïlt;7cpoft°'^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â^oncionAtores tradant,atwnASÃdelitimÃ*
difcefliim à éta à morte in coelos ad uitam aternAm tranÃre. Et MtlO' ÃPtpot«- lyanc a/fèrunt, quad aiümlt;e ad extremum ufque diei» dormianc E-ft aüt iUis boe dogma comune cü nönuÃis qui
' â nabapt. eÃe nolunt, tarnen anintii dormire[ommunt- W annes, uigeftinui [ecundM huius nominii,Pontifex [uit olù» inhac [ententia,animus Ãeorpore [cparatM nonuideredt-uw ad extremum ufquc diem : [ed ad reuocationem adaâut eft, Quidam nullam[omni mentionemfacium, arbitrantuf autem fideliim animai propter^uofdam defedhu igmdiu expurgarioportere,in quo 'meffabilia tormentapatiainur-Sedftriptura: ftmplexftdei noftrie confeÃio, meliui nts de animabui fidelium feparatis a corpore iudicare docent: ttempe ipfoi reilà à morte''eorporea in eternam tiitaiu tranftre: queinadmodtim anima; 'mftdelium coiifefliitt ad tartaraprieeipitantur. üequehicarticului leuiimomcti'^ ' tl exiftmari debet ,[cd potiui diligenter ab omnibus Cbri-Hianis expendendus eft , çy mente [eruandiu . Continet nanque ftmuftimam noftram ft em, twque in periculis ton* folationem çrgaudium haberepoterit is qui in hoe dogmi te non bene cr [olide inftruólui eft. Ex ^«o perfticue ap-paret,qu4m meptidoäores fint ifti AnAbaptifttrum anti* (lites,
LIBER QVARTVÃ, I48
in Enangelio no indiui inftru^ fnnt,ciu2m ut de fi iKteiitumAriim dubitenr, zr alios dubitaredoceant: loquiât nw.r autem de iUis gui hoe dogma tenent.
Magna e^uidem imperitia eà Anabaptiflarum, qui ani Animai n« ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ea tribiiunt, qu£ tarnen in ilUs locum habere )ton pof^°â^quot;'quot;*â
ÃntyUeluti eÃfomnus. Animæ cnim indiitte onerofa hac zy ^^»aaa carne non dormiunty cy quomodo dormirent ab hac bberato! zy feparatie it corpore, ey proinde etiam liberio~ ^^!?Pretcrea nià plane rudes imperitique ejJcntjnoJJent a»
Ãatim atque à deo condite funt, eÃeÃirittis immor« ^âIts.eternoSjqui Ãtnt in perpétua abtione,ideóquc non do r
quare etiam longe aliam quietem habere,quà m Ãt Ãoa ^nus,qui corporis quies efl. Verum adducunt quedam Ãeri ptiirarum teflmonia, ueluti quod flribitur inAäisD. Ste= AS.r. pbanum lapidatum à ludeis, cum donunum inuocaÃet, ob^ lt;lor)tt(uiÃe:cr quod à D. Paulo flnibitur ad Theflalonicen-
1 No/iw autem uos in ignorantia uerfari ,fratrcs, quod eos attinet qui obdormierüt, ut ne doleatis,quemadmod!{ CT cifferi quiffem non habcnt,amp;'c . Sed illis miponit quod ^nime tribuunt ea que proprie funt corporis, neque ob^ feruant quà d feripture mortem corpoream fomnum, ey ^^idormircdicunt. ttaquequum Lucas Stephanum ob= Quart qui dortniuiÃe dicit, idem eflacà diceretÃpfum mortuum ef- jjcyââurââ ff. ItemgwttTM Paulus ait: Nolim uosin ignorantia uer^'obaotmire fri, quod ad eos attinet qui obdormierunt : nihil aliud Ã^ P^ificat, quà m fe hec illisÃgnifleare de ijs qui mortui funt. Morte autem ( quod omnes norunt ) anime tantum fepa* tanturi corpore, atq; ita corpus uita priuatur, anisna au~ tem nianet,nec moritur ac périt, fed folum corpus moritur.
Quia autem corpora Ãe refurrcihonis fepeliuntur, çy quamuis corrumpuntur,ey in terram, ex qua initio defum pta funt,redcunt, turnen die nouiflimorefurgent,ideo flri-
T 4-
ADVERSVS ANABAPT.
fttura nurtem fomnum, cr mori dormire appellat. Quellt* ttdnwdü etiint, qui obdornüunt ,fomno abfoluto denuofur* gunt zr laborant: ita etiam tnortHi,cum ternünui confitu-tuf aduenerit, in fua carne refurgent ey uiuent. Hatte au* tem interpretationem nSnosipfi confinxmut, fed è iierbi dei defumpÃtnut. Etenim Ioannis capite undccimo ftcfcri* 1)itur : lefus autem ait difcipulis Ãtis, Lazarus amicus nC' Ãer dormit : fed proÃcifcor ut à fomno excitem euan. Ditct-runt ergo dtfeipuli eius:Domitte,fi dormit feruabitur. bi* dit autem Euangelifli, Dixerat autem lefus de morte e^ ius: iUiuero putauerunt quod de dormitione fomni dice* ret. Tunc ergo lefus dicit eis aperte: Lazarus mortutU cÃ. Pauli duoque tcftimoma hue faciunt, quiitafcribit: «.Cer.v. Quad ft Chriflus non cà fufeitatus, inanis eà fides ue-
Ãra : adhueeÃis in peccatis ueÃris. Nempe CT qui dormierunt in ChriÃo,perierunt. Hunc autem Chriflm fufeitatus eà ex mortuis, primitiv eorum qui obdomùe* runt,çyc. Etpaulopoil: t^onomnesquidem obdortiùe* ntus, fedomnes mittabimur. uiomento çyiâu oculi, ad ultimam tubam ( canet enim ) ey mortui refuÃitabuittiir Wcorrupti, ey nos imtnutabimur. Idemq^ apoÃolusad' hue apertius ad TheÃalonicenfes feribit, bis uerbis, Haut ficredimus quod lefus mortuus eà er refurrexit : itaetH am deus, eos qui obdorntierunt in lefu, adducetcusneo. Kequis uerohtecde animabus intelligere poÃit,quaÃil' le obdormierint, additur: Hoc en'im uobis dicimusuer* bis domini, quod nos uiui, qui reliquierimus madueiitit domini, non prieueniemus eos qui obdormierint.
ipfe dominus cum bortationis clamore (y uoeearchageli ac tuba dei defeendet de coelo: (y qui mortui fuerint in Chri Ão (ecce quofiMm antea dixerit oodormiui^e i« Chriflo cf quomodo uiui nonprieuettiant mortuos)rejurgent primim,
DtMe
LIBER Q_yARTV5, 149 nos uiui, ^ui reliqui erimus, rapiemur Ãmul cü cis occurjum domini in acrtcet itafeinper cum do-
prtccipua rätione An^^baptiÃnâ u'm,w^m reU» n ^âlt;»1 füllt [cues çy inÃrmlt;e, ut nidU confittatione opus feainfi^'* i^^lt;iiit,deinceps noftram feittentium confirïHAbo,çy prO' âquot;âf« ^â¢â°^eflinwnijs facrarum liter ar um, animcis fidel tum re=
»lorte in cÅlos ad uitam aterriAni tranfire,zy illic con ^gê^ti.Primo autein loco, confirmandi caufa, adduco coit fimphcem noftrlt;e fidei.feu Symbolum, quad apos ' ^itni nominatur:m co cniin confitcmur,nos crcdere re^ Vonem peccatorum,refurreäionem carnis,cr uitam cC^
Salute nihil nifi pcccatum impcdirc potcÃ:, er not IPoliatos uita dcgaudio,ietcrnie damnationi addicere. Q^o ^^^uutent fideles à peccato funtimmunes, (.conÃtcnutr ^^,credere nos retniÃionem peccatorum,hoc eü,cumfol er fatisÃciendo non efiemus, deu id ex gratia fiia no morte zy fanguineFilq fui pricftitiffe, ut iam fideles i P^^Cito immunes fiitt,)ideo uitam leternamconfifiim j ^f^^adipifiuntur. Anima mtnq; ex hac uita in ictemMn ^'ftiittcorpus uero fcpelitur, corrumpitiir, zy 'm terrant ^^conuertitur,fedomnipotentiadeinouiÃimo diere* itatur,er confirme fitgloriofi) corpori Chrifti, itaque ^ââ â/iwiMtotawj/jowtt'new animacy corporeferuatumiri.
,Mort«o autem Chrifto'm cruce, anima eins non obdor=:
Latroni enim dixit, llodie mectiM eris in Paradifo, Xîôrmü quot;nbsp;dubie ut fruaturgaudijs,non autem ut tanqua in fom=^ ^^â^deabfq-omnifenfudormiat. Deinde bis uerbis uitam Pijt:Pater,intuM manuscömendo jÃiritummetvm.Ciuin^ Lu«»i. rtifiin antea difeipulisprædixit, multas habitationes effe in io*n.i . owö Patris fui, fe autem tnort^uaprlt;eccdere, ut Ulis locS Plt;irct,fed rediturum ut ipfos ajjumat ad fcipfum,ut ubi ipfe
ADVERSVS ANABAPT.
fit,etiamälifint, CumigituraiiÃM chriÃt non dormierit, nos autem uitam eo modo, quo Chriflus, acccpturi anim£ quoq; noflrg uiucnt, nee ufquam dormient, nifi iwi . . ChriÃuf,et^es quam in ipÃimhabemus,ÃUat, No» auteiii finit nos ChriÃu,s,Ãed ellnoÃra uita-Docet hoc etiam Rom.8. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;liheri,ergo ZX hieredes:b£redes quidcm d(igt;
cohteredes aute ChriÃi, Ciÿpdfi ChriÃi eobceredes ftimtKi bauddubiefliüimlt;lmoyte abÃq; uHamora hareditatcinui^^ tie adibimui,quemadnwdum ey' ipfe adijt. (Xuod uero aWi Coiofj. apoÃclusait.'VitaueHraabÃonditaellcum CbriÃoinih'O' quando ChriÃus uitaillanoÃra pateÃüusÃerit, tuiiKf uos cum eo declarabiminiglorioÃ:non adimithis uerbis tii' tarn er gaudium Ulis qui mortuifunt,Ãed docet tempotei»* dicq Cf ingentisgloria ChriÃi, corpus ncÃrumgloriofr^ Ãre:quare iUud quotidie à nobis occidendum eÃe, ne(p gâ*!* diabuiusmundi anteÃrendaejjelabori quemÃdelesÃbei unt in domanda et occidenda fua carne,quandoquidcgt;n minus tempore gloria bac omnia copiofe rependere, multis modis recreare poteÃ.
füafcri°«lt;! i^inltapraterea tnÃgniateflimoniaextant.qitadüceid rae de cîrti* fidclium unimM reäd à morte corporea in atermW «Udinefaiue tranÃre.ChriÃus in Euangelio ait: tion enimmiÃt deusp^ iorum⢠uiâ nbsp;nbsp;nbsp;Ã^tm in mundmn, ut condemnet mundum : fed tit
fideles fue« fMr mundus per eum. Qui credit in eum,non condemnätttf-Joan.j. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;credit, iam condemnatus eH : quia non credit
loin.e. nbsp;nbsp;ditin nomenunigenitiÃlijdei.Et olibL-hmen amendicoi^,
bis,qui credit in me,habet uitam aternAtn. Sicut miÃt nK uens itte Pater, er ego uiuo per Patrem : ita er qm me,uiuet ipfe quoq; per me. Et adhuc apertius: Egofumreâ furreflio er uita: qui credit in me, etiamà mortuus Ãerd, uiuet. Etomnisquiuiuitercreditin me, non morieturilt;t aternum, E» quam aperte ait, Qui credit in me,eMnli â mortintt
LIBER QV A R T V 5. I Æâ¢
Utortuw filer it, uiuet. Kori no impedit uitam iUiui. Corpiu moritur,a»itfM uiuit.Vita autem bac non patitur font
»wt.Corpm uero tandem etiamipfum refufcitabitur ,ut ««(»M rt corpus fiinul in £ternü uiuaitt,etgaudiofruantur.
Sed contra b£cfcripturarum teflimonia diciturà non^ â^^is,probari Ulis animant uiâuram, i}uod new neget, nS «ntë probari aninMm Ãtüim à morte uiuere, neq; dormire, '^tmpusucro quod eù à morte ad extremum ufj; iudiciü, adeo longu effe, ut deum accufare poÃimus quafîpro=t
ââââJfâdifférât. Qu,oniam, D.Petro teffe,diesunutcorädo= i.Pet.
ut anni mille, et mille anni ut dies utws. His reÃfonde^ quot;ââityCr quierimus, an non illis dominus aperte fatis locutus ^â^eatur,quando fidelem uitam habere ait, et' modum fir...
oftendit quomodo habeat, nempe, etiamfi mortuus i^^itiAnnonaudiunter animaduertunt, morte non im» pedire uitam anirntefAninu enim uiuit, etiamfi homo cor* pote moriatur,ideo etiam ftitim à morte corporis uiuit. Ve tomaiunt fomnumuit£ nihil adimere. Sed qu£ro ab illis, âquot;f biprefentiuitaexifiimurenthunc uere er beate etiam ^''gt;ore,qui omne tempus £tatis fu£ dormir ct^ Quomodo er ^°lt;âfferunt,fomnum uit£ aninuiriim nihil adimere^
Cam uero Petrus de mille annis loquitur, qui tanquam jvniie anni oies anus fint coram deo : docet, etiamfi dominus non fifii= âPâ ^tad uindicandum, tarnen ipfiim nihilominus fuo tempore oenturum ad iudicandumtpraterea odijfe maiwm,er id fuo Compare uindicaturû : quare malos non debere exiftimare, f «% ideo, quod uindidiam ^ffrrat,app»robare ipforum ma,^ liiiatn.er ipfos impunitos dimiffurum, neque uettturum ut lâiosliberet,er e4pr£lktqu£ eis poüicitus efi: deumenint â ion eodem modo quo homines tempora fupputare. Addit tnim apofhlus, Non tardai dominus, qui promifit, ut nona 11^ tarditatem hanc effe ducunt, fed potions efi ergo noSf
ADVERSVS A N ABAFT, ere. C^uamobrmucrbd Petri non aliodetor^uend^ffâquot;^' ne^ Slii aliter utendüeft ^udm ipfrapoÃolus ediociui breuiomnis fj^esnobisperiret. QwniamÃi^'^^ eptione falutis miÃe anm e^ent ut dies unus annis dilata diceretur t ipjam uno tantum die dilatant cj]^; ^uem tandem cxitü fpes noflra habitura efjet, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;
dem centum dies ejjent centum annorum miUiaiUuinf'^^ iuauditte ZT abÃtrdlt;e ^Uiefliones fidem inÃrmamÃâ^i'â'^â itecjue guicejuam earn confirmant. Cum igiturdeuffah^^^^ tmimarum non difiulerit, tjuemadmodum corporunt repquot; reäionem ad extremum uÃfue diem ^fed Ãmpliciter dicät, -Qiti credit in me, non morietur in lt;eternum : iure credifgt;^ । fideles animos ipÃorum flitim à morteuiuere.
» QäP autem euidentius apparcat, expreÃts indulâd^ sm.f.txpS^ Chrifii probari^animas fiótim à morte in «awwr. er £ternam uitam tranÃre : age, ChriÃi uerba audia^ hac de re,que Ioa.s.extant:Amen amen dico uobis,lt;inifr'^ tnonem meum audit, er credit ei qui miÃt me, habet hiWquot;' acternam, er in iu^ium non ueniet, fed trat^uit i nietig in «lïdTO. Clÿid quafo deÃderari poteil in euidentibm hl!
perfÃicuis ChriÃi uerbisf An autem hlt;ec clara uob^,nn uero obfeura uidentur Anabaptifiæ^ An non obferuatii do^ tninum dixiffe, Habet uitam leternam, er in iudicium ueniet, fed tranÃuit à morte in uitam : an non hoc idem A atq; flatim 4 morte, cum quis ammam ejÃarit, »i cxlos jeenderef QuarefirmiÃimum tefitmoniumhabeinUf,agt;ii^ mof fidelium fiatim à morte in cÅlos er ^ternamuitatit tranÃre.
Cht nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vfruftftf»«« propter meticulofos et ÃmpUces hoiitinth
^onfolationem erconfirmattonemÃdeliuin,pâtliiigt; daun« nbsp;nbsp;nbsp;copioÃuf esquot; diligentius explicabo fententiam hanc domV!
prlt;eclaram,falutaremt er confolatione plerum, Ante han^
tïBER Q.VARTVS. !Æ!
, ^êofententiam dominai diäif çr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuit, ita Ut id ludgi
çâ^lt;^ânunuduerterent, diumam^loriam çr honorentfibi ^'âlt;tâcauit,^uod dcofit iegMlis,eiii[dem nAturte cr potens ^^Sic enim EuHgelifta firibit^Propterea ergo niA^ qu£â)â
f (OB i«(/f t trucidare, quia non folum fiilui^et fabbit
I nbsp;nbsp;â*^gt;fed cr patrem fuum dixifièt deum, tequalë feÃciens
H(ic lMdlt;forlt;wM offèiifione comotui dominai, copiofe et â¢'^^^âifdemôflrat, fe patrilt;equalemejje,uerum,unicam,ui* *quot;â*â1. aternumq; deum cfie unà cim ip/o Mer alias ueref etiatn hac utitur, Diuin^ uirtuti h£c operatiopro fj'^eonuenit,ut uiuificet,^ in uita confiruet : Ego autem Christ dl ^xitÃbriflus'gt;peculiariter uiuifico, ey conferuohomi^ Uci^acîn* 1 uita: ideoq:, diuina potentia cr efficadtatepr£ditus ui» confer /ââââiCr uerus etiam uiuensq^ deus fum Se autem conferuas â**⢠uiuificare homines fie probat.-tiomines anima cr for
P°â'e confiant,utraq; auté hac ÃT uiuifico, cr in uita, eai^ *^^'^na,eonfieruo:itaq; nbsp;nbsp;uitam do atq; conferuo, edT idea
Kfrw deus fum. Nam homine moriente cum animafepara» corpore,Chrifiusanimam à morte conferuatjCr fua xictute cr potentia efficit ut in aterniim uiuat.Corpus ue* ^^c/tiod niortuum ZSquot; fepultum efi, imô computruit, Chri^ iw i morte refufcitat, zr anima rurfus coniungit, zrfie comment totum uita atema donat: ideoq; hominem uiuifia cr in uita conferuat, nbsp;nbsp;nbsp;idcirco uerus uiuensci- deus
^'cimum autë dominus de anima uita, çrpoftea demum De uîw anl «cuitacorporis feu refurredione mortuorum loquilur: ue ego de refurredione nibilhoc loco dicam, fed tantum
«c anima uita. Vitam igitur anima fuperiori fententia dot ^''quot;^tamadmirandarationedocet,utfimul Euangelium Cr totum nojîra falutis negotium comprehcndat:cr idcir^
I ro iiÿ», efi; baefintentia quam homines bene conferuent.
ADVERSVS ANABAPT.
DoArinam de uiuant-inaruni uegt; riflimaiu cüè.
Kudire 0« portee.
animo infculpant, ZSquot; femper uera Ãde cum laudectgfi tiarum aäione meditentur.'Vt autem caqu£domitiui diiÃi^ rui crat dc anima uita,maioremÃdcm cr authoritatc/it berent, neq- dubitationilociu effet, agrauiÃnna ueritatif obteftatioiie catifamproponere imeipit, er ait, Amen amen dico uobii. Merito equidem domino credendüefi turn ci«â^ abfq^ uüaobteflationeueritatis quiequam dicit,fed ma^ii certe iUi credenäum efl tanta obteftatione addiUgt; qua non femel, fed iteru/m Amenrepetit. Quarequieqgt;^^f tnundut uel Satan cumfuis contradicat, certum ttobiitHt debet,omnia qua hoe loco à domino diilafunt, effe certiÃf mam er perpetuam ueritatem,qu!e co; non jÃüat qui iSip* dunt.Primumucro utaudiamusrequiritur.
Credere oportet.
diendum eft f Qui audierit fermonem meum, inquit nui.Sermonemaudire oportet, fednon quemuii,ueruf^'!* flifermonem:mquitenim. Quimeum fermonemaudietii-meum inquit,non aliorum fermonem aut dodrinam. rum efl quod requiritur,fides:ncmpe, ut huic, quod auditâ erexfermone acquafl ore Chrifli pradicatume^f dfâ habeatur:inquitenim,'E.tquicrediderit ei qui me mift^ Compledlitur autem his quoq; fummam uerlt;e fidei, puequodita expreffe miflionit mentioncmflcittelltiu^ hac fententia horum uerborum,ex uerbês Chrifli difleiiflf er firmiter credendum effe, deumpatrem nobis propM ac no^riem patrem effe, ac nobts bene ueüe, idcod; a^ tmflffefiliumfuum,uteius interceflionediuina ipfli^^ iy tiafatüsfleret pro peccatis noftris, acnos fanguinefP^ ablueremur : imo ut propter Chriflum noflra peccataâââ^^ bis non imputarentur,iuflitia autem eius imputaretur, atf nos fide fier emus haredcs omnium bonorum Chriftu Fid« u!ui- etiam uita aterna. Sequitur enim tertio loco fluflus,uif
operatio fldeit 'mquit enim,Habet uitam aternam :
liber CLVARTVS. Ifl j'^'Wabebitjfcd liabet:clud locutione certitudo etirunt regt; â^»â^claratur, fide apprehcndimus. Incipiunt au* ââ»t fideles in pnefeiui uita ffiiritualiter uiuere ex pane ui* ylwni comederiint.'cr Chrifîiii bt ipfîs, ac ipfi in Chri^b
poH banc uUam fiuftranturÿfied conficquuntur 'â^âtneternAm.-ficuti Paulus docct Galat, loannes in^: ^fâ^)Vitamietcrna,tn dédit nobis deus: er htec uitam fillo fil. Q^t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t filiunt, habet uitam : qui non habet filiH
ââftuitani non habet,i.loan ;. Ex fcw autem manififie appa* ^^fiChrifiam ejje ueram ani}n£ uitam. ^am ipfe panis eil quij'quis eum ederit, uiuet Animic autein fideles eusn aut recipium per fidemfideoq^ er bt præfieiKi uita bt uiuuiit, er hinc difcejjcrint, bt eodem uiuunf â¢ââftfrnw».
QZJrfrto loco in uerbis domini dilucide explicatur, quo'- Ammx lU ^lt;^0 fidelium amn.e uitam habeaitt, an diupoH aut Ihtim nbsp;nbsp;nbsp;â°quot;quot;
Wf ; aitenim. Et iniudictumnonucnict/cdtranÃuitdtxpamet-
in «itdw. D«o autë his uerbis dicit dominus : primum Won non uenturum bt iudicium,hoc eft,non aceufiandum *^iudicio,{juod Paulus quoq; docet,qui ait, Q^is aceufiabit Roa.s. flfibs deii Deus eil qui iufiificat : quis efi qui condemneti abfiflus efiquimortuusefi,imóueroquietiant cxcitatus ⢠: qui etiam eA ad dexteram dei, quipoflulat pro nobis, ^arectimfideles propter Chrifli intercefiionem nonpofi fint ad tribunAl dei aceufitri, liberi fimt à iudicio, ut non in ludicium ueniant, multo minus uero damnAbuntur er addi fnttur fupplicio.'ita^ penitus in iudicium non ueniunt,ne* qlt;*fullampcenAm ,fitpplicium, aut tormentumpatiuntur. Alterüin hb uerbis eji quod ait, Tranfiuit à morte in uita. ^ibus uerbis apertifiime teftatur, animas Jlatm à morte «! eerlos er gaudium recipi,ut cum primum(ut dicitur)ani
efflata fiter it,tuin ftatim bt ccelos )nig;ret. Ait autem, A
ADVERSVS ANABAPT» tmrte ,fcilicet corpora, tranfjuit 'm uitam £ternà in, autcin is dixit, cjtii idta eA, uitam dat. Qut^ . contradiccre poKrit.^ Dcmdc adeo aperte düuctde tur,ut nuSa prteterea 'mterpretatione oput f!t.Atlt;l; boettP) do Chriflui fidcUum animof etiam 'in ipja morte in uM eoü feritat,cr eas beatae Ãeit^ideo^j eR ueruf uiuens^; dtut-Exenipia Manififliim hoe or apertum teÃimonium, afuiuilflgt;i^ ftaiîîuà ^''* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueram falutein fiatim à morte conÃcqui, cöÃrmAiit «f *
morte æter (fforw)« aliquotdà mortes çy teÃimottia. Latronisenigt;itâgt;â^ nam feiici» ^ qtti ^ruce mortuui eH ,}bt'm à morte tranfîuit in ui^ R.-urifmt. tam, qtiemadmodum lüiChriÃus m cruce promijerÃ^'' Lucx if. uerbis,Amë dico tibi,hodie mecum erii in Paradifo.Sind^ ter beatus Stephaituf,cum ab hoÃibusÃsis morte datnftatut eÃ'etfCcclum uidit apertum, ZT ChriÃum Ãantem 4 de xtrif dei:undefirmaÃie conceptafie quoq; poà morte iHue uen^^ turum,ctmi lapidaretur,clamabat,P)omine tefiu ,ÃÃipââ]}â Phiiip.i. rieum meum. Et Paulus,Mihi eniin Cait)uiucre ChriÃus eji, crmori lucrum : (y defîdero diÃblui ,creÃà cum Chrifio^ Si quis ucro exiÃimatexfîngularibushis exemplisidbiligt;f uniuerÃumÃatui poÃe, expendat id quod Paulus aperte amp;nbsp;uniuerÃe dixit,Scimus quâdo terrena domus noÃra defirui-tur,hoc eÃeum morimur,nos habituros eÃv à domino do^^ mum non manuÃdtam, Ãedleternam in cÅlis. \tem quodidt Htbt.ii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hebratos apertis uerbis docet,animosfidelium poflnot
tem congregandas in ciuitatem dei uiui, ad innumerabiliit angclorum conuentum, ty concionem primogenitornnt, qui conÃeripti Ãunt in ceelis,e^ iudicem uniuerÃorum de um, Anim« nbsp;nbsp;çzÃgt;iritus iufloruw perfiélorum, (y' ad noui Teflamenti
mortuora nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;leÃum ChriÃum.
»ncoelisl- â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ; r â¢/). nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ra.
pud dcum Prieterea in reuelatione te/u ChriÃi per angelum F» gaudio amp;nbsp;D.Iodnni apoÃolo, extant maniÃeÃa er aperta teÃimoniii Ãalutis animetrti. Videt eniin animas eoriun ^td
liber QJV a R T V s. IfJ îâi propter uerbivm dei occifî (iieratit ,fubaltt(ri clatnat^a
«fi dominü, (ex quo apparet cm non dormi]jje) ÃT audit ^â^ gt;'eÃ)onfum accipere à domino ut quiefeant. Deijfdent pnttbu^ deinde feribitur: ïdeo [une ante thromem dei, cr l'^niuitt ei die acnoâe'm templo eiui : cr ^ui mfidet thro= 'â^â¢bibitut fuper illos.Non efurieitt ampliiK^iKq; ÃtieM ant
neq; in cos mcidetfol,neq; uUusleftns. duoniam ag=t S^tii 'm medio throni eft,pafcet eos, nbsp;nbsp;deducet ad uiuos
aquarum : eSquot; abfier/urus efl deus omnem Uchrymà â^oculis eorü. No poffumpraterire hoc loco qu'm mentios Ãciäreueldtionis, qu£ i^-.cap.Apoc.defcribiturt ^ââ'âdoquidemfîngulariter noftro mflituto deferuit. Audit
loannes uocem è coeîo dicentem: Beati poflhac mor^ in domino(boc e^,'m uera m dominu/mfide) moriun
'^iam dicit j^iritus, Qupniam requiefeunt à laboribut
Clare autem h£c uox è coclo nos doeet,animasfi* flatim à morte Ãlicitate frui, cr ab omni labore Ã* ^^«ri,uthauddubiegaudeant zx celebrent deurn.crc. ^re ex omnibus his folide apparet, tam abefje ut animiS fidfbum dormiant,utpotius m jummis cÅleftibusq; gaudijs ^xifltent J ©â bis 'mcjpabiliter recreentur, ac deumpatrem ^â»iÃlio laudent cr celebrent.Hac autem de re qutedam fu pt âiiib.i.cap.y .fcripfîmiis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Morwi b#
üisautem non aduerfantur uerba'Ezechiie, quiinfuoi^^Ja^'aat stntico ita loquiiunfAors non laudabit te,neqi qui defeen^ te.
m Ltcum feu Ãueam (qui moriuntur ) celebrabunt ueri katern tuam,cre. Neq; etia illud quod in Pfalmif feribitur, ^on mortui laudabunt te domine. Ezechias enim petit fibi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
ndani 4 domino prorogar^zy liberari à morte, zy promit idfe bac de caufa deo gratias ailurum, zx eum celebratu=â ttimfi uiuat, quod non poÃit freere fi mortuus ac fepultus Ãerit.Itaq^ de ea laude zrgratiarumailione loquitur, qu£
V
ADVERSVS ANABAPT.
t(bhontinibui 'muitdpricfentifit.A.itcnim: viui,^uiiiiw(gt; hi inguain pr£dicMt te, qucmadmodum et ego hodiejid»-ïntereanon negatanimdi mortuorumdeo inthronoipfi^ nouas laudes caaere: quemadmodum in reuelatione ChriÃgt; loatini apparuitfCr plures fcripturarum loei teflantur.
Quamobrê cum hæc ita fint, jÃero me rurfus in hoe dogmate, nofiram doitrinam ita fcripturarum te/lntionià dcmotiflralfe,utoinnes non modo animo cernere,fed manu tangere poÃint, Anabaptiflas 'miuria ab ecclefia noâ fira fcceÃilfe,ob hanc caufam, quod non reile doceainu^^^^ Jlatuanimarumpoji feparationem à corpore, imóaperit dicimiis,nofiram doótrinam de hoe i4.dogmate,hoc eÃ, tlt file fidclium,cr de certitudine falutis animarum eorwnqt^ in Ãde mortui funt,fic uerbo dei confirmatdm,et ita nccef fariam effe qu£fide recipiatur,ut Anabaptift£ damnum i-nimarum Ãilurifint, nifi nojiram doUrmam recepcrint,(t ea qu£ Chrifluf credenda docuit de animartvm fideliumfi' lute,crediderint. Hortamur igitur eos,ut fu£ falutis ratione habita, inuiam ueritatisredeant, zr grauë acperniciofum fuumerrorem er pertinaciamabijciant. Largiaturhoci' lis deus.Cui laudes et gratias ago.quod mihifuain^utiam concefferit, ut depotiÃimis dogmatibus uer£ religionis d quarto hoc libro fcriberem,qu£Jfero £dificationi Cf
folationifidelium utiliafire. Itaq-, nunc ipfo duce Cf authore, quintum librum de tnagi' ftratu ordiemur.
ADVERT
LIBER QJT I N T V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10
adversvs ana.bagt;
PTISTAS LIBER V.
Magiftratiim liomini in bonum à deo tum efle,8i deum per ipfum agerentem obtempe randii efle magiftratui: SC in ecclefia Chrifti ma» giftratum neceÃarifi cfl'e,ac Chriftianos,qui fern per crucem expédiant,magiftratus auxilio et dcx fenfione abfep culpa Si uitio uti pofle, Cap. i.
N T E R eârf dognwfrf (JKlt;e PMAbdptift£ ut ui^ oe iVtagJ» reprchendunt,cr i no uratu.an K«haéknU'Srefùtlt;itdÃiernntito,cap.3.libri, adhuc relhnt,gu£ ad magifiratttm omnia tnbuät mj» pnmen{,qu£ AnAbaptiftte nobis ut Ãlfa,mida zx crronca obijeiunt, idq; pra:cipue in himcÃmm.ut oÃtndaittfe ii{= fiâiScai{fiishabui]Jefu£defiäâioni'S inoflraeccleÃa. Quo^ ââMin en'm de mlt;igiflratu(,ita ipà aiunt)non refle docetnuSi eccleÃte noflrte fidunt definÃoni er auxtlio magiflra^ iiis,non funt uerlt;e eccleã,er ideo iure ab ea feceduitt. Seil fgo ex aduerfo teflimonijs diuiniue rbi probabo,nos mom» ^biu bis otüo dog^tibus, quie iüi de l^agiÃratu nobis ob» ïjciunt,reéle fentire er docere, er ideo eccleÃam noflrant
decaufa non cjfeuitandam, er idcirco etiam AnAbapti fits rttrfus non habere iuflam defiéiionis caufam, quamob» tein eos merito ad noÃras ueras eccleÃas rcuerti debere. ^rimum autem dogma de Magiflratu ita proponunC : Con^ cionatores ninùtim tribuere magiÃratui, cuius tarnen nuHui fit ufus inter ChriÃianos.quippe qui femper expeäent ali» quid aduerÃ.Tria autem bis uerbis copleiluntur. 1. Co« cionatores nimium tribuere magiÃratui, a. ChriÃianos , non Opus habere magiflratu, 3. ideo quad tantu Ãbi pa»
V 2.
A D V E R s V s A N A B A P T.
tiendünouerint.Primum itaq; çr ante omiiMexpoitenilini^ efi,quidnAm nos nusgiftratui tribuamus : neinpc,nihil aliial ,1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;id quod facris liter is pojjumus probare non niittiui^
ejjè,ut Anabaptifta! opinantur, quiparumaut nihiliti* buunt magijiratui.
Summî fa- DocoKJ« autent,magiflratû i deo inftitutum e^fe in nxde nu* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;humanigeneristcT deit nune quoque nugifii'il^
I gifaatu. nbsp;nbsp;tus ordinare,ut inter homines pax,iuflitia nbsp;nbsp;honefliis
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pagetur i:^ conferuetiir : imo deumper magiÃratü frot *quot;
hueuitaiuuare,^:^ beneÃeijs afficere: waIis auteinobÃfi';â, re,et eos punire. H£c autein Ãdeles ac fanA ratione preüi^ homines agnojciit, zy deo propter heec beneficia gratifuntgt; magifiratui uero obtempérant, eos pro bencfiiamp;ribus amp;nbsp;fidclibus dei minifiris agnofcunt,uenerantur ey amain,ho* norem fludiofe Ulis exhibent, er quecunq^ preeterea bonit iUis pre flare poflunt, fideliter etia omnia pre flant C uunt que mAgiflratni debentur. Hec igitnr fiainma eà nfl flre doilr'me de l^agiftratu, cui nonplus tribuimus oportet.-quemadmodüpoflea ex ficripturis confirmabimu^'-arbitrainur autecuiuis apparcre, omnes eosquimAgifl'â^ tuifeopponunt or eum impugnant, ordiuAtioni diuimt à opponcre,crpublicaintranquillitatê erpacem,iuÃitio''^ ac boneflatem, quantum in ipfis e^l, impedire euertttt'
V)eus ipfe initio reges, principes, er ntAgiÃratus inÃi^ «xâ¢eo. nbsp;nbsp;tuit,eos gubernauit er conferuauit : ficut aperte docet So*
hxoj.is. fephihifloria in primo libro NSofis. letbro iAadianita,ofl fapientiÃimus, cui uix fimilis inter Gentes extitit, USoÃIquot;! gulari miniilro dei cöÃuluit,ut indices eligat, er fenatuÃs* iudicum conÃliiim 'inflituat,in quo omnes controuerfie po' pulidijudicentur.tlioÃes autem itade hoc injlitutoloquitsif Deut.r.er gt;6 capite,utÃicileapparent, deihocinflitutui^ ffifl gt;nbsp;CT iMdtctM«» hoe, eÃe dei iudiciü. Preterea deus ipà nonti'^
LIBER QVIN T V S.
**«Æ» fuum ïiMgiftrdtuicommunicat, eosDcos nonti'
lege nbsp;nbsp;Pfalmo 82. cr fe iudicibM exemplum propo 'E.xod.tt,
itit ut reéte indice ut, non accipiant dotu,, necfue refpiciant pf^Ponuficjuarecum heec demÃciat,nos quoep non nimium ^âbuiinm magiflratui, cum ea docemm quæjupra commet ^riui. lofaphdtm ptnilm rex iu indices aüoquitur: v ide^ ^^qwdÃcitttis.Uonenimhominis exercetis indicium,fed ^(fuuni.-ipà enim uobifcum eÃ:. Sit igitnr timor domim uo=: bilciim, cduete diligentiam adhibete, No enim e^ apud '^^ââtiitumdeum noSlrum iniquité, neque perfonnrum re^i ff^iHuSjaut munerum acceptio,!. Chron.i^.Sdnitus dutem ^tesDaniel,nontdntum monarchic d deo ejje ,çy'abco Dan.r.*. â^jlitniergubernario{lendit,fed etiam dddit :Ldudctur
domini d fecnlo in Ãculum, cuius eH omnis fapieiiiâ potentid.Mutât tempora nbsp;nbsp;occa/tones: reges infti^
^wt çr remonct: datfapientibus fapientid,Qr prudentibus ^âitclletlum.
^dmobremomnespopulicultiorescf fapientes(cm' Sempera-dliqnos magiArdtus hdbuerunt,etiam ipfepopulns dei: ft? nuitc quoque prudentiores populi fuos habent magiflra tun«. gt;nbsp;amp;nbsp;eodcm modo ad extremum nfque diemfict. ojtim
nuUo tempore Jfraeliticus populus adeo mi(er or aj^' lâ^lt;^us Ãit atq^oR Sam(bnis mortem,cum nullus 'm ffraele ludicS 17.
e(jet,((edunu(qui('q; fuo arbitrio uineret. Tum jf ca'â' ^gt;^tinrdpinte,feditiones,bella,cædesfiebant,cyâmifcrip(o= â(fiw flatus erat. Alqs etia temporibus magni tumultus orti fllt;W,cum impif magiftratus oficiZ fuZ, ad quod a deo erant ^ocati, negligenter adminiftrarunt. Sed impcrantibus pijs ^i^auibus hominibus, quales fuerZt Iofaphdtus,Ezcchi:iS, l^Ãâis,dc alij pü principes, filix quoque cy tranquillus Ãit ftutuspopuli {fraelitici, id quod prolixe docent çy conÃr^ tnant (dcrte literie,
y
A D V E R s V î A N A B A P r,
autem hoc loco migiftratus o' fubditiagnofcânt, wagüîra'a Doum qui ciint hominibu-i per media agit,uti magiftr^dbin tstequnur. tanquam inftrumentis o medqs,MexequaturuoliwtatefH O' iudicia fua inter homines. Si populo alicui beneÃcerc uoluerit dominus^dat ilUs bonos etpios magijlratus, qui bene adminillrent,quemadmodü fà {lum e^ Dauidis, Salo^ monis o aliorum piorum pr'mcipû temporibus. Taies aa-tem magiflratus gi-atias agant deo, qui ipÃs uti ad uafa hoâ uoris uoluerit,O pétant ut omne bonum in ipÃs augeat amp;nbsp;eonÃrmet. Populus itcm,qui in pace oquot; tranquillitate pro^ /pere uiuit, non minus deo gratias agat, magi/lratus atiiet O ueneretur tanquaÃngulares et beneÃcos dei miniflroS' Sin autem deuspopulü aliquem punire uoluerit, dat iVà , 'Efaias 3 .cap.Ãribit, pucros o imperitos hominesprùiei^ pcs,ucl potentes et graues hofles immittit, à quibus uajleU tur.tta üabuchodono[6rë mi(it,quem ferunliium noittiiui^gt; quoniam ipfo ufus efi adpuniendumpopulüfltuin.î^onau^ tein ideo malor um principum tyrannis exeufatur, eôquo^ deus iüispro uirga contra fuum populumutitur- Populas tiero cogitetpaenà hanc à deo effe, quânuüis fleditioitibid) fed tantum uit£ emendatione e^ugerepoÃint :Ãcuti docct liber ludicum,oâ i.Sdm.7,cap.
Oiriftia« nbsp;nbsp;nbsp;Si autem Anabaptifl£ dicunt,h£c teflimonia è ueteri Tt
gîflraïui pbteinpe-piç*
dcb«e°?a» defumpta ejfe,cr ideo nthil ad ipfos pertinere :jt enim concedere, ueterem populü habuiffe fuum inagtftta' tum,non autem ideo fequi magiflratum ineccleÃaChrifi^, necejfarium,aut d deo inflitutum effe,ac chriflianos eo iid poflcjOc-Ptefpondemus, primum,nos fupra oflendi/fe (T probafle, ueterü eccleÃam O' noflram eandem eÃe, ideoip nos in nouo Teflamento ucterum feriptis poÃe uti, O empla piorü ueteris populi pofl'e adhibere ad unamquaa^ doiirinamprobandam aut improbandam. Deinde noflram dodirittâigt;âf
LIBER QVINTVL 10 ^o^rinam de M^agiftratuetiit ex nouo Teflamcnto confirm
ad Romanos apoÃoltis ait,O)nnis animapote'^ Rom.trgt; l^tibus fupereminentibns fubie^ eliO. Nonenimefipote^
mà à deo ; zx lt;iU£ funt poteftates, à deo/'uitt ordinat£.
fcopponit poteÃui,deiordtnatiom refiftit: âl^ââiMcreÃÃunt,ipà fibi condemnationein Ãrent.Nant ^êâflgt;'â!tus nonfunt terrori pro bonis operibus, fed malis. ^is Mem non timere poteÃiüem^quod bonum eà ficito: et l^ts laudem ab ipfa.Deimm mimfler efl tibi in bonum. ^odÃÃceris quod inalum eR, time, ^on enim temereght ^ââ^ge/ktt.^sädci minifkr eA,ultor ad ira,ei qui quod moe ^neüficerit. Cluapropter neceÃe efifubijci, nonfolum propter irain,fed etiam propter confcientiam : Qconfcien^ iiitenim deum metuens te obtemperare iubet 'i propter hoe enim zr uebtigalia foluitis : Ãquidem mimÃri dei funt in quot;ncipfumincumbentes.Reddite igitur omnibus quod de-lâePs:cui tributum debetur,tributum:cui uc£ligal,ueéhgal: enitimorem, timorem ; cui honorem, honorem, üeminein fiffo adeà Ãmplicem amp;' imperitum eÃe arbitror, qui non ehtreanimaduertatdoôirmam,quam antcabreuiter pro-^ pofnitnusjindicantes quidnam magiÃratui tribuamus, de^^ fnmptam eÃe ex uerbis Pauli, cf per ilia conÃrnuri. Pau* Ins eniin aperte docet. t. f.âiagiÃratüeÃe à dco,ac deüor'' nugiÃratus. z. QuipoteÃatifeumagiÃratuire* ÃÃ^it, reÃjkre deo, qui idea ipfum puniturusÃt. Loquitur Mem hicc Paulus ad ChriÃianos, qui in eccleÃa ChriÃi fnnt. }. obferuationeeÃdignumquod tertio magiÃra* innminiÃrumdeinominat. 4. Docet quaremagiÃraa ins à deo inÃitutusÃtfm bonum, ad bonos tuendos de* Ãndeitdos, ad coercendos nbsp;nbsp;puniendos medos. $. No»
temere iUigladium 4 Deo, hoc eÃ, uindiil'am poteÃa^ iempuniendi datum eÃe. Debere enim ipfum uindiélam ddi
V 4
ADVERSVS ANABAPT.
erga malos excqui. ideoq- deus antequain magiflratus ai Chriflianos delati ejjent, quandoq; deÃnÃotte Gcntilium UMgiftratuumadeccleÃamtuendam uÃuscÃ: quemadmo^ Qui nam fe dum in Paulo apparet. 6. QuoniammagiÃratus inbo» c'^^ooanr'quot;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;huttMuigeileris inÃitutus eil,obiter oüendit, qui nam
' fepotiÃimuinmagiflratui opponaiit ,ne}npe qui quod mal' lü eÃfaciunt, ztr tameiiimpunitieÃecupereiit.Bonis enim ttMgiflratus non eü oneri,quandoquidein ita uiuunt,ut non Opus fit magiftratum metuere, quin potius grati Ãuit quoi d deo Ulis definfio aduerÃts improbosdata fit. Itaq^Cbri' fliani in ecclefid KomanAutebantur opera magiflratuû ai fe defindendos, er tarnen nihilominus ueraeecleÃaerant. Contcmplentur autë hoc loco Anabaptiflec feipfos diligöter quafi in quodäÃieculoiapparebit enim cauÃ(,quare Ãe adeo uehementer magiÃratuiopponant. y. Docethisomni^ bus Paulus,obedire magiÃratui, libenter ea qu£ iüi debens n- â f^gt;'plt;^figt;lif^^^ÃpÃlt;gt;ftthfi^cct'honorare,
magiHrTti« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obijciunt AiiabaptiÃnc, Paulu loqui de Romanis
bus maior gi{iratibus,qui eius £tate imperarunt,quibus chriÃianino ebedientia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obteiiiperare potuerintiquod nos libenter cocediinus.
quam Gen# Vcru cum Pdulus kos mdgislratus Ãc laudet,er eos dei
niÃros noininet,atqi Ulis obtemperare iubeat: quomodo tau dem fideles lauda(jet,fi qui iüis t empor ibus ÃdeÃs in maÿ* ftratu ÃiiÃÃnt f certe hos multo magis appeUaÃet miniflroS dci,iuÃiÃet eis obedire, eos timere er honorare, er ontnU qult;e tnagiflratui debentur,iüisperÃ}luere. Ua nanq; fideles ratiocinantur:Sitantü debetur Gentili, quanto plusdebe^ tur ChriÃiano magiÃratuif Rtenim in fimili cauÃa Ãc nos ratiocinariPaulusdocuit:iubensenim Ãiruos chriflianos i.Tim.c. infidelibusÃeu GcntilibusÃtisdominis obedire, addit: Q«i
«fro Ãdeles habent dominos,ne eos deÃieiant quad flatret fintÃed potius infiruiant quodfidelesfint,er cgt;
Quoi
liber QjyiNTVS, 15:7
Q«0(/ dutem ea cetdtc, qua hxc ctb apoÃolo fuut fcripta, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jâj®quot;
non habuit nMgiftratMn,cr quadfideles nttda mpe ih-atusTnS
'' titmddepti erdnt,non ideo faélti efi cquemudmodum K-^âiptiftte opinatur) quod nuilus niAgiftrattis in ecclefîd ef rP°Ãd,fed quid nondum tempus confiitutunt dderdt,neque f'gt;f(gt;let£ erdnt prophétie qu£ udticimMur, reges er prm» ^âpes tn ecclefîdm uenturos, er eins defenfores er nutritif ^^fore.Pofiea tamêprophetiiehæ implet£ funt, ctmdgijirlt;t
K^nerunt in ecclefiam, hoc efi, fideles homines in magi-ecclefidfuerunt, edinq; fuo tninifierio fi^ iusidrunt.Sed rfd obedientidm reuertatnur.
^^ulusigiturfinguUri diligentia docetnMgifirdtui obe» ejfe, non tantum loco adduih ex epifiola ad Kom.
ndalijsetiainlocis.etnonünAtmquidëadTitüitafcribit: ^'^^treipfis^ut principatibus et poteftAtib.fubieevifint,ut °°^tperent, er ad omne opus bonum paratijintine de quo-nuledicant^ne fint pugnaces,fed moderati,omnem ex
quot;âtâentes lenitatem erga omnes homines.Similiafidelitcr ad ââââ¢â«iitmdocctD.PetrMi t. epifi.i.cap. Nam er ante domi^^ ^ââ^âPfeniagifiratui obedire iuficrat, er ea qute iUi deben-
perfoluere: er ipfeprofeipfo ac Petro tributum feu ue^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«ï''
^âIfoluit.
Sedfi Gentilibus magifirdtibus obendiendum efi, (aiunt Quatcmis ^tiabdptiflæ) tumeritferuiendumidolis. Itemfimagifira^ GEnUfito'i ât^ efi res ddeo bona er hone/h, quare alibi potefias tene- bediendua-i âââ â«'1»« nominaturf M ideo uos,A.nabaptifiæ,non ita ingra
effe oportebat, et maledicere magifiratui, cum habeatis ^Sâfitatwmqui uos no ad idololatriam cogit,fed ad ueran fideittducit. Quodfi magifiratus aliquem,uel ad idololatri» âtttiUel ad alias res à deo interdiélas, adpeccataaut flagitia telfi cogere,nota efi Petri régula,deo plus obediendum efife
hontinibus : id quod etia exemplum trium martyrum
V f
AÃVERSVS ANÃBAPT, docctXi^nicUs j-capite. Interca tarnen in relicfuii rebittWi ^iflratuiobtemperandumeft: quia nihilomtnusdeiinflitu^ tü ejl nMgi)lratut,etiamà inuUa Ulis défunt, qui hoc mutins admimftrât. Qwarf euferiptura mAgiftratui iiomineiitpott fhttem tenebrarü, idnonÃtipfiics poteflutif ratione, Dca injlrituta etâ bona. ejt,fed propter homines tnalos tc/htem habent,necp fe benegcrunt,imc) mugis fuapotejb' te abutuntur, ©- patiunturfe régi ipiriticipe tenebrario»â C^mobrem magiftratus femper er it bona or iuÃtideiof^ dinAtio,in bonum homintmt mjlituta, ideoq; oingt;ubusuttlilt; CT neceffaria.
b''*ââiiâ3be^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fecundo loco in fuodognMe addunt AtubapH^
«âffiagiHia ftlt;e, Chriftiduos non opus habere magiflratu:öâ
*â⢠⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;caufam addunt,quodtantu/mfciaiKcxpeéhtndaseffeceSiti'
udrfas .Tantam enim in Chriftianis perfcchonein c/feopc''* terc,ut in nullam contentionem cum alqs ueniant, non irlt;lt;^ fcantur,ncmincm hedant/eipfos non ulcifcantur. Chrifli*^ enim huiufnodi iuftitiam perfechorem quà in ueterunÃà rit.docuiffe {Aatthici capite quinto.t^os autë neganiiu,Coâ^ flumpatrumiuftitiam tyquot; eius perfediionem damnAre,P tantum (utfupra docuimus) Scribas feu Deuterotat O' rifeos damnat:illi enim hypocriftm ,fcu fà dkt amp;nbsp;extern^* ftgt;ecie, perfcdhim effe iuftitiam tradebdt,nuUa inter^ eof* dis ratione habita,quale iUud effet :his ergo coittrariu
Juflitia Palt; ftus docet. Veteres autem Patres non habuerunt hanc rifaicam iuftitiam aut perfcdlionem,fed Chriftus ipforn nt' ftitia nbsp;nbsp;perfedtio fuit, queinadmodum etiam per ftdetn n»*
ftra quoq; luftitia eft nbsp;nbsp;perfedlio. Per fidem. Patres,
admodü cr noSjbonAoperaffccrunt.âneq; noftra operaint iora O' priflantiora funt ipforum operibus, nif tnaiorem o firmiorem fidem.Interea tarnen omnium ele ram cademfeinper eftiuftitiao'perfecho,0'i^âgt;''â.^
LIBER Q_V r N T V S.
Ptiffinttdnwrtem ufcj; infirmité carnii refidua mAnet.tJe^; j fiiimueteribuilicuitirafciproximo,ipfumltedere,feipfam
gt;flcij'ci:Ãcul: nbsp;nbsp;de nobis fcribitur:t\on uofmetipfos ulcifcen Kom.itgt;'
^^!,dilebii:fcddatelocumir£:fcripttmi eà enm,lAihiultio:
^ependam,dicit dominus. Qj(,onidm uero ultio deicà ab data magiftrdtui,cjui aperte magiftratum ulcifci, hoc eft, pKnire iuÃit, non ulti funt feipfos fideles, necj; idÃcerc dc' ^lt;'itt/cd dare locum ir£, C^uando autem magiflratus ex dei ^dato ficinorofios ultus eji, et homines in fontes défendit, t«wifideles ueteres hlt;ec cumgratiarimtaihone exceperilt:
boc idem Chriftiani hodierno tempore faciunt, nbsp;nbsp;iure.
j funis uero opinio efl,Gr imagimttio leuis, quod AuAba pfifiefibi imaginAntur talem ecclefiam, âm qua ajfeâus zg* imaginan-otnnes penitus extiniiifint.Solent autem Anabapti- tur.quaiis
1â^libeMereainMginAri cr 'mammofuoconfingere, 'â'^âlUmfiierütjneq; extant,aut pofthac futur a funt. Nam pertinada exctecatiefifent, facile hoc ipfum 'm feipfis
^^pertri nbsp;nbsp;deprehendere potuififent. Cum igitur caufe
^uds magifiratus mflituti funt,non pemtus extinguairu-^f*^i^fidelibus,quare non etiam apud Chriflianos magifira ^ââopus effeti Magiftratus autem,ut fepe monuimus,m bo=â ^^hontinum inftitutus ejl:homines feipfos amant natura, iâlt;^utfua commoda,cupidi funt mult or urn bonorum:qua-''ââuinturiiehmc oriantur cr diffeÃiones, utquifq;fua fee ^^quot;^poÃit, infirmiores contra uim potcntiorum dcfengt;^
, magifiratus à deo funt mfiituti, qui 'mter homines fintarhitn çj- indices.Kis autem uiti/s, non tantum filq hu Pâ®* ^^J^lifiedfidcles quoc^; multifiriam laborant .Nam quo- magXa-populus dei uixerit, nbsp;nbsp;nbsp;quomodo fegefièrit, copiofe tus funt in-
'gt;^wris isiofis defcribitur.tmo populus q'mAegypto uide-
I SUues poenas,qu(is Ulis deus iltflixeradCT gloriofe atq; d'efa?quot; *dgt;turaiid£ liberations cr trafitusper rubrum mare, pari
ADVERSVÃ ANABAPT.
ticept Ãterat,ac deunt in nwitte SinAi dudierat, Cf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
r.(bilit(rpajiiiserat,crprtetcredetiam eundemtu)bifi:if!â figt;iritualemcibum erpotumederate^biberat: tanxn ipje populuf non adeo jpiritualK çr tranquiUitt fiat I ià ofcs de iüo diceret,KlonpoJJumfolui uofferreMulttpb' | eati cfiii à deoÃcutflelle cÅli:guomodo ergofohü bbor^''^ j tCjr otiM hoc ac contentiones ucftrtaferamfQuiââ tapi-iJliC baud dubie hiec tefiimonia de ueteri populo^'*' iudicattt, (3- arbitrantur tantam uitiofitatem non Ko populo,age conÃderent primun cr apoÃolicat» ont, cr uideant ^uomodo ifluÃà in teinporarijs ÃT reis bonis gefferit, an tamÃiritualisÃerit ut carueritulP , Hibus, ne^; turbos mouerit propter res externes. j Adis Ãribitur,ln diebus autem iüis guu/m multipliciiti'itl^â' diÃipuliyortum efl murmur Grtecorum aduerfus HebriOb guod deÃieerentur in minifkrio (juotidiano uidu£ An hoc leuiculumÃit, murmurare cotra. apofloloSfi^ii^r^ diflribuenda uel négligentes eÃent, uel infidèles, et de uterciuuriSimiliter etiam Corinthi/ qui fideles er xos er litesmutuoshlt;tbebant,er tandem ctiam cordinÃr. delibus iudicio contendebant.Plura autem huius generic Ãm occurrunt inÃripturis,Ãdhorum ideomentiotie^P. ci,ut oflenderem, primam eccleÃamfidelium non fidjfir neÃiritualem et abfà uitifs,ut Anohaptiflie uoluntiijUi^ t rcfiicilecolligipotcd,nos multo minus ijfdem uitijs citef^â prieÃrtim cum in eccleÃa etiam zizdnia extent, CiMtri e^dem cauÃe, utpaulo anteÃripÃmus, maneant, ptopl^ nuas mAgiflratus à deo inflitutus efl, manet etiam iit Ãa interChriflianos ipà ntlt;igiflratus,per que deus,cotdnâ t Crox Cfcri Ãedor.pacem er tranquillitatem inter homines eoufetK^ Ãiarut im» Polb-emoAnAbaptiflteaiunt,eccleftamtantumerut^ toii'Tmijquot;i» fxpeb^re, i(leo^iwnopufhaberedefenÃonetnASâfi^^^^
LIBER QVINTVJ.
pacem procurent: adJucunt etiam nudtafcript» tejlimonia de cruce or patiétia fidelium. Verum nos roij; ante AnAbaptiflat docuimus, Chriftianos femper de=e ^^cruceni cxpeikirc,Gr fe iam Mepatientia crfidedd
1 nbsp;nbsp;nbsp;ferendäpneparare: quonieon non fruftra 4 Paulo fcri-*
'â^Ã, Sempermortificationem lefu Chrifti'm corpore cir ^ââViâreiitesnntcred tumen cum deutpacem GT trunquiüittt lurgitur^eosqi tuetur cr defetidit,non udeo ingruti etferrei funt,ut h£c dei dona non ampleHuntur, W45 equidein calamitates apoÃoli er prophets in hue ui plâ^Ã^funtjUerumdeUinonfemperresuduerfis iUisimmi quandoq- tranquiUiora tempor d dedit, quibus fe re~
j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q- rcficere pojfent, qu£ idi cum gaudio er gratid^t
**ââ uttione dcceperunt,Gr Ulis bene uà funt. Itaq; quum de 'f^^Ãraquoq; £tate fuosper ntAgijiratum tuecurerde» rquot;dit,cur Uh hoc reifcerentf Chrijius dominus nofter in E= MatÃ.». âââââgHio mquit: V ulpes luftrd hdbent, er uolucres coeli nigt; autem hominis non hübet ubi caput rechnet, t^um
â^0 ex his inferemus,neminem falua confcientia habitatio ''^quot;ifibi cooarare pojfe,dut illd utifi earn nancifeatur, quo ^quot;quot;idominusegenusmhdc uitdfuit,neq;ullum habitation* habilité An autem no licet pari condicione fidelibus uti ytnfione er auxilio magiÃratuum, quanuis Chrijlus fup-ricitiintulerit, neq; à Pilato defenÃonem petierit i Nonne
quot;quot;Itsauxilio magiÃratuum ttfusefl.^ Aél.z3.cap. Romani milites Paulum armata manu Rierofolymis Cefareain
^dprafciüum deduxerunt, Sed iuxta AnabaptiÃarum fcn~ ^quot;ham,Paulus non fuiffet ex uera eccleÃd,quoniam magigt; quidem Gentilis, auxilio ufus eÃ. Q^pdà Chri* iââââquot;lt;magijtrdtu ideo non opus habent, ut patiantur, neque ^quot;leteÃui poÃint,quare Paulus ecclcã miniÃro h£cpr£-Ãribitt Adbortorigitur ante omnia,utfiant deprecationes, i.Tia.»^
ADVERSVà ANABAPt* , ordtiotus, poÃuldtiones grdtiarivn ditiones pro homiinbiM:pro regibui quibufuis 'm eminentid conjtiif' tts,ut trdnguilldm quietdmuitdm degdmuf,cu oint^C^ täte honeÃite. JSldin hoe bonum qt dceeptuM efl ferudtorcnojirodeo.CiuodÃbonivm or deo dceeptu^^i'j j ccc/e/irf,K fub tutela mdgiÃratia quietam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
i.Coir.7.
tdin degere,tiimcerte AndbdptijÃcddoóiriiMdeo nonrP । ceptd:^ Pduli teftimonio ipforum rdtio confutdtur, tuntur dd demoitflrdndam,non debere m ecclefid tum cjÃ, ideo neinpe, ne crux 'mpedidtur fed liberu/i^ fern hdbedt;dut Pdului mdle docuit,precdri d deo,utftfà giftrdtuquictam esâ trdnquilldmuitdmdgdnuis. tein dpcrtius dici poffet, qud quod Pdulus dlibi deferid^K bit:SeruU'5 uocdtm esf ne ft tibi eure : fed etidmp ber fieri,potÃA co utere. Etenim 'mfimilicdufd bits externe fieri debet ) rdtiocind.ri poffumut : No» snAgifirdtum qui te defenddt,fcd crucem ferre oportet, confions O' eonfoldtione plenum: quodfi rndgifirdtm lia uti potes,potins eo utero. Niwn dutê AnAbdptijhe flidnistruHcos o Idpides ficient.qui caredut fenfh^â^K'â' nü pre nidlo eligd/P,fed tdmë nulum, fi d domine itnntijfif fuerit,libenterferdntiln fummdfcri^turis dduerfus ptiftds cofirmduimus, mdgiftrdtwn 4 deo homini in bottu i/nfiitutum efi'e ad pacem o tranquiUitatem ecclefie, dC i* km O necejfdriiwn ejfe, itd ut Chrifiiani, quamuis ferip^ rcs aduerfiA expeâmt,tarnen auxilio mdgifiratuum deus hdc ficultatem dct) dbfq; culpaopeccato utipoÃ^quot;'â
Remotio caufarum,quibus Anabaptiftxpro bant, Chriftianiim non poflemagiftiatufungü ac aperta demonftratiOjChriftianiim poffemagi ftratfi gcrerCjSi fi'de acccpta,deb£re in magiftratu manerc. Cap. 2.
No«f«
liber QVINTVS. léo
NOnnuUi AnAbaptiflurum conccdiiitt nui^iftrdtum ha chrilUîo» bc/idum ejje,c2' hoc ejje necc^arium, Cbriftianos quot;Oquot; Pâ*âquot;'.
»ifn nonpojjè mAgiftratufungi. Età uero omnia lt;jult;e
flâfurda funt, tarnen pracipue miror eos hoc dogma urgere 1 ^Ãlaniiire,Chriftianü nonpoffemdgiftratumgerere. Nun» lâ^Si/iratuf bonui efl er ex deo,quemadmodiimfuprafp probauimiii ,er à magiftratut dei miniÃer efl, quare
fâgt;^pote^gcreremagiÃratumf AnnenChrifiianolicet cf pbonumter rx dco effè,er dei effe miniftrumf En quo per Qax mal» fiwcid homines deducat.Valdc certe metuendum cÃ, Sata- nbsp;nbsp;nbsp;g qm
loBge aliud moliri fub tanta humilitatis Ã^ecie, quanta Ãunus no\ primo aÃcöfu apparct:netnpe diÃtpationem er euerÃonem pofs« fâquot;-â'Wi«t publicarum, qu£ bene imÃitutie er ordinM£ funt. ^^mfichrifiiam non poffunt magiÃratu fungi, tum ipfos âfipublicie adminiÃrationem defcrcre oportebit, Ãmoda ^^^ifliaiti eÃe uelint. Quis ergo in cortim locu fubrogabi-
ChriÃianinonpoÃuntfuffei, nam iUisnon licettnagi^ i^^itügercre.Itaq; in eorum locü infidèles fuccedent. Q^iid *Wfin hiÃnffa(luri,er quomodo res adminiÃraturiÃnt,à eoniÃipoteÃ, ex fo priefertim quod olim à Gentibus fit h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarnen ex eoquod olim deus in lege, er
etiam pq tmperatores in fuis legibus caucruitt,ne infi
^ââbiis imperium in populutn dei cömittatur. Salomon nan 'l^^^'^oucrb.s6fcribit:Eeges cum mlt;ilcagunt,abomindtia âJ'lt;»t,iuflitia enim thronus confirmatur:er zo.cap. Boi» Æ ââweitas euÃodiunt regem, et roboratur bonitate thro
19. cap. tnmultiplicationeiuflerumhetabitur
D nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fumpfcrintprmcipatum,gemetpopulus,
iu/î* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terram : uir auarus deÃruit eam . fJouit
a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pauperum:impius ignorât fciëtiam. Princeps
1. â loenter audit uerba mendacij,omnes miniÃros habet int f⢠Rf X qui iudicat in ueritate pauperes, thronus eius in
ADVERSVS ANABAPT, atertuvmlirnMbitur. Cumprophetia (feu doilriMamp;pf^ dicatio uerbi dei) defecerit, diÃipatur populm: qtd uert Jhdit legë, beatus eji. Exhd aut facile cognofci pote/i, inde fcqu(ttiir,qudndoChrifliani5 non licet re. Interim tarnen pertinetciter cotendunt Andbaptifle, licere Chriftiano gerere »Mgiftratum. Qjwd fi uera efd^' pforum fentétia,fequeretur,eos qui nüc magijiratugcriiiXâ neg; Chriftianosneg;uirosbonosejfe. Quoniam uero ip' aiunt Ethmcis amp;nbsp;tnalis hominibus non obediendü efe, txâ* nuUi magifratui obediendum effet: quandoquidem non thquot; os magijiratus agnofcunt, quà ni inter quos nulli fint Cbnquot; fliani.Verum reipfa admodum abfurdivm eft,quod ab itn^quot; rijs cos rcmoucM.qui ea optime adntimftrarepo(fcnt,amp;^'^ eorum locos illos fubftituwit.qui çj- fi homines fecularilâ^â dentia pr^editi nor une ea adminiftrarc, tarnen ueritateix^^ ueram fidem odio profequnittur. An non hac ratione ref^'Xquot; blicie beiw conftitutie perturbantur, nbsp;nbsp;fides Chriftitn^ xlquot;
tróperfecutionibusexponitur.^Ciuispiorum hlt;ecleqxotx^ tno ferat, filentio prlt;etercat? Cluodfiprudentesy^^â bas moucre condnturjtmtnifefttfeditiofifunt, eypetxxi^^'^' tores bonorum impcriorum. Si autem ex impcritia prudentes hocfaciunt, patianturfemeliusiânftitM,gt;'t'X ' pfam diligentius expendant,perniciofum erroreintf'f ciaM-Nifi enim hocfecerint,eoruntfa(ltt nbsp;nbsp;confilia ixgt;n
funt per ignorantiam excufari.
Coiifutïtio nbsp;nbsp;nbsp;Verum quoniäaliquds rationes ey caufas affètnni) P
bu^ Anaba nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;arbitrantur Chriftianumnon pofte diuino ixft
pdita pro- giftratum gercre,audiamus iüas, ey expendamus atq; bint, Chri cidinus. Primum nero aiunt ,fi Chriftianimigiftf^â*r/^ etiaapoftolorivm cetate magiftratumgeftiSf^â^J^^ iitatu fungi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftianorum Icgimus apoftolorumletate
ftratiimgefiift'e:quare nemo eorummagiftratufnngip^â^^^j
LIBER (VIN TV S. lé« contritrium hoc loco jhtuimiK. Chriftien'mi cT âPoÃolorimt £tlt;tte,plures Chriftiani in nMgiftratufuerunt, ^â^nadmoclum pojka oÃcndemns : quare hmc fequitur^iu'»'
I nbsp;nbsp;nbsp;âpforum confequentiant,ChriÃianospoffe magifirattm
^^ff'c.î^am coceffirunt Chriftanos fi poÃent nu^iÃrattm apoÃolorü letate idfai^tiros fuiÃe, interim uerü eit ^â^10 ecclepce,dc mvdtis annis poÃea ChriÃianos nö habuif r^â^iiüpotcÃin'cm zx fumintim mipmuin,qucmadm)dMtt 1â^âori cap.ÃripÃiniiS.iJihilonünns tarnen aliclui ChriÃiano tum jjtap^iÃratitthabucruitt,Ãcutpojleafuo tempo fofuw imperlû in ChriÃiaiiorumpoteflitëperuenit. Ad nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
âHe uero Iqc'u pertinent ^pphetarum uaticuüa, qui aperte fore ptinci
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de principes ChriÃiana fide dmplexu P'*-
^ââ^»KefttKrosMteccZc/zii', neep in cd tantum ut ChriÃianos ut reges zf principes qui luttent eccleÃa ey ldi l^iant.Dauid de ChriÃo ey ipfius regno aperte uaticindi^ .ââ'^,^âPfaltno,dc hortdtur omnes principes ut fie Chrifio fub^ '^lt;^nt,credant in eum,et ei ex uerafide feruiant.Ait enim, ^,^ne reges pudenter agite:erudimini indices terrlt;e. Ser-^^^^dotniitointimore,zy exultateintremore. oficulanùni â»KM (hoc eÃÃonordte ey amate eum^ne forte iraficatur, P^eatie in uia, zrc. Hiec uerba aperte docent principes y 'ââlt;tSâfigt;'atHS amplexuros fidem ChriÃi.cr feruituros do tanquamreges ey principes, hoc eÃ,in illisofflcijs lâ^ffili reges cr principes prtc/iire poÃlint. LoePt hüc D4
D. AuguÃinus adducit, ad Bomfà ciu Comité epiÃ. s o. â^ter ceteraÃc feribit: Aliter enim fiâmit quia homo eÃ, quia etiain er rex eÃ. Quia homo eÃ,eifieruiuit uiueii 'âfideltter.-qiiia uero etiam rex eÃ,fieruit,leges iu/hl praci refutes,ey comrariaprohibentes, connenientiuigorefian-fieruiuit Ezechias,lucos lt;y templa idolorunij â^txcclfia, qute contra praiccptadei fitter ant c(mÃru£kt^
ADVER5VS A NA BAP T, deÃruendo.Sicutferuiuit loÃM, talia er ipfc facienda- St* cut feruiuit rex i^iniuitarum, uniuerfam ciuitatem ad pla* candü dominum compeüendo.Sicut feruiuit Dc(riuf,idolitni frangendum mpotejhuem Danieli dando, er ininücos eiiif ieombut mgerendo.Sicutferuiuit îiabuchodonofor, decjna iam dixtmtcs,omîtes in regno fuo poÃtos à blajfbemädo detgt; lege terribiliprohibendo, In hoc ergo feruiunt doniinort-ges, in ejuaatum funt reges, cum eafaciunt ad fci-uiendiini ilii,qu£ non poÃunt facere nià reges . Cum itaque iwnduui reges domino feruirent temporibus apoÃolorum,fed adhuc meditarentur inania aduerfus eum er aduerfus Cbrifiin« eins, erc. Poflea ucro quam cccpit impleri quod feriptttà efl:Et adorabuiit eum omnes reges terr£ omnesgeittesfi' uicnt lUi : quis mente fobrius regibui dicat, ^Jolite curare 'm regno ueflro 4 quo tueatur uel oppugnetur eccleÃa doiut Efaf» «««f/îrijCrc. Haâentis Auguftinus.
fcrîbTt *Æ« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;propheta Gentium uocationem preedixit, quitnü
ges fore nu^H4 multitudine 'm eccleÃa uenturæÃnt,erait:Et entra re cufi». ges nutritij tui, er regmee nutrices tute. vultu'mterriiiti demijfo adorabunt te,er puluerein pedum tuoruw lingtnt. Et feies quia ego dominus, fuper quo no cöfundcntiir qttt eX peilünt eum. dupdà reges erunt nutritij eccleÃlt;e, ntiq; eccleÃa erunt,er regijs offic'ijs eccleã feruient:^^ modo regin£. Ojeinctiä hiÃorite tefluntur,antiquis temport bus quofda reges er regmas credidiÃe 'm ChriÃü,er Ãam fupra modum uehemëter dilexiÃe. Hw autemÃrntder contra AnabaptilhrZ obicëhonem confjrnMuimus,cbriJha nis Heere m ecclefia magiflratum habere, er m eaproofft-DT ⢠ult rnagiÃratus agere, tdeoq;poÃealiquemÃmul Chriftid^ ewunämt ndm eÃe,er rnagiftratumgerere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Interfcquis z, îturfusobijduntAnAbaptifliC.ortacoittcntionciitteT ?o°r quot;futwus difcipulos qs eorü uidcrctur mnior, domitui iUis dixiÃe gt;nbsp;ec.
LIBER CtVINTVS«
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domttMittur eK:cr (}ui poteflutë basent bt fiK*
^^»lefici uocantur.Vos aut non ita.His uerbts cötendunt A-s ââ^^ââptiflie^domtnü Chriftianii imperia feu magiftratU'! ite' . Gentes cnim,incjuit dominus,potcjhie habent nbsp;nbsp;bene
r^^itocantur:uosaut (Chrijliani) nonita.'Verühiclocusno ââ^2^ improbat magiftratü, quäà quis ex hoc reÃöfo quod , ^hriftus difcipulo dcditpetenti uemam fepeliendi patris, di ^Ã^^iSequere me,crÃne mortuos fepelire mortuos : conclu uelit Chrifiianis non licere mortuos fepelire. tlt;!on aüt (ffici ex hts uerbis poteH,quoniain mandatum idud non â'ââXerfum,fedtantumÃngularcfuit. Quaproptertnbis âi'^olt;jue uerbis domini ad difcipulos,Vos autein nonita,diU^ 'â tlw conÃderandum erat Anabaptifiis, ad quos, CT quct â2^lt;lt;itfa,dominuf huecdixijfet. îiequeenim negare poteriit ^'^aptiÃ^^ dominum hic non de eo loqitutum eÃe,an lies ^^yifliants tgt;MgiÃratumgerere,fed tantum de hoc loqui, ^fs^ipuli quos ordinAuit ad minifteriu uerbi,reges et prbt ejfe debeant,de quo ipà contendebant.Ai ipfos igitur
ââfgt;V os autem non ita.Certum enm e{l apoÃolos er omnes vot iate« 'lâhgt;ââimfuccefbres non ad hoc ordinatos cr tnÃitutos effe, noâ if»« '*W reges nbsp;nbsp;principes,fed utÃitt concionAtores. Qjtain
hic dominas ofïcia diÃimguit, neq^ mltconcionAto-ââ^^ prxtextureîigionis imperiaÃbiuendicare, çtrCeipfoi (quot;'â^ipesfacere. Hts autem uerbis, magiflratus autnoritas bnininuitur, fed potins conÃrmAtur:quaà diceret domi eyî quod contendatis uos difeipuli mei,quos ad prté 'lt;^âtndum uocaui, quifnAm ueÃrum in imperijs ciuilibus pa ^lt;^ior futtirus fit. MagiÃratus enim conÃituti funt er impé talia imperia no ad uos pertinent:neq; necefie efl ut ta adtniniÃretts,quandoquide magiÃratus clemeittes amp;nbsp;^'^fieifunt : ad pradicandum autem uos necejfarq eÃist 3'^tmadmodü copiofius dominus ipfe docet, uerbts flatim e» ^^oÃquentibus[ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X *
ADVERSVS ANABAPT.
Reg«um j. DenuoobijciuntAnAbaptift£,ChriÃuitejlAturJ'^.
mundo.loÃgt;^ JiMgiftratumgerere. Aho^uiregnum Chriftiejp^ »f- hocmundo:feddomniKfuosuocauitexhocgt;n«,tido:pf^â I red eccleÃd et régna, huiits inwidi diÃmcta^e oportet-^ I WzjtM corlt;» Pilato aecuÃttuf erat gaodfeipjtvm contra C£farë,ita^i contradicit regnum fuu noncÃetxl^ i mundotquäuii enim rex fit, tarnen idaliarationem nöfe rcgno fito quicquä C£farts imperia adinKre,aut m Bi rofolymii fibi regntmt lud££ eieih) Tiberio le;uerum fe regnare ueritate,lt;]uä qui ampleâantur.fr'^ pcrto fuo effefic tarnen ut magiftratui fuivm iui non
Imperia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I^Ÿ
uilia fepara ejjje aiuttt de quo contendant, imperia ciuilia ab ecclefifi^' w^b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oporterc, nihtlq; negotij ejfe priwipibut intt'
cle/ia : quandoquidë regnitm huiuf mundi er Chrifi,fifâ'* e{lecclefia,nuÃo modo interfeeouenire^oÃinf, ideoq;'â^â' ommno na ejfe cöfundetida. Ad h£c reÃgt;odemuf,quado cipes mundanorn imperiorüfub pr'mcipe numdi et tenebrn rumnMnent,neq; inChriftumcredunt/edpotiui Cbrifl^*^ ipfius mëbrii perfequuntur,tumcerte mundi c:y Chrifif^^ gnum nequaquä inter feconueniunt, Veru fiprineip^^^'f' m mundi, reliih tenebrarü pr'mcipe,adhdret ChriÃo pf'^ dpi luds,m eit credunt,etm adorât er colunt, at^; Cbri/^ näfide tuentur et ,pmouent,tum 'm Chrifii, non aut 'm bifii^\ mundi regno funt,ideoq- non mundaniÃed Chrifiianipr^ pes funt.U£c atit debere fieri in ecclefia, antea ex ,ppb^à rumteftimonÿs cognouimus.Ciuodfi Ana,bapt.nüäospgt;'iil cipes 'm ecclefia Chrifii ferre uolunt,quare non curariint tt^ clefiâà Chri/h fic infiitui,ut nulli in eä principes uoceiftut-Ojtodficonfufio er perturbatio eüfi Chrifiianiprincipti funt in ecclefia et eä iuuaitt, tü dem ipfe huiuf cojufionifââ^
LIBER QVINTV!, l6j
rtor fft.Ver« nuUa cH confufio, quoniäprincipes non iant quciÃfpiritualesfunt. J^Jon ergo,mqui, ulla c3 pfioeüÃed decorus er pins ordo ab ipfb domino 'mÃitutus, ^^poflquäinccelos ipfe conjcëdit,apoflDli uero mtotü ter â¢ââ»'Wi orbem egreÃifunt, ut Cbri/k regtiû acquirerent ad ^^winosufq; orbis,Chrijhim ipÃprlt;edicarunt. et isÃiägra fimlargitus eil.ut non tantu/mplebs,fed multi etiam prin^ ^âlgt;ts ChriÃiandm ftdem ampleékrëtur, qui hac ratione ex '^»do in ecclefiäuenerunt, er Chrtflo non tantü ut honti-^^gt;fed etiäut reges et principes ,p ojÃcq fui ratione feruie renuntiantes tnundo er eins principi, Chrifto fe ('f^uträfidem fubiecerunt,agnouerunt eum unieü moriAr^ ^quot;âlt;1«,regem et dominum omnium regum er principum, et ^âicmerito imperia fua fubiecerunt,ut in illis uerbofuo re-i*'lt;t.Ideoq; falfam doUrinttm, er omnem idololatria er fü ^^^tionem,fcelera erflagitia extirparunt:er horum lo* ^°l»lâÃituerunt Euangelicain do£lrinAm,inuocationem dei^ euZ/-»)«, modeftiam, honeÃtttem er pietatem.
^^'^âtutem hrc itaÃnt,quis dieet ulläGentilifmi er Chri^ ^âdfmipermixtionem faibrn effe: aut ecclefiam faSnm ef Ãtiuile er mundanum imperium, propterea quod manda» ta fint principes,uerum non iam ut mandant quifecun '^'^^tuindum regant ecclefiam,fedut Chrifiiani principes, ^^â»ntuain ecclefia ex uoluntate er uerbo Chrifii admini' ', ut ChriRus ipfe uiuat er regnet in medio fuie ec-A nbsp;nbsp;nbsp;Ureter ca decimo capite, primi libri, docuit,quid fit
l^tottfomtem mundo facere. Adhtec dominus in Euangelio io»n.i7. ** âi^onfunt ex mundo,ficut er ego non fum ex mundo.Et ^^npaulo ante dixerat:Sed ij in mundo funt,er ego ad te ^are dominus non ita fuos ex mundo uocauit, ut no
itt mundo, neq^ quiequdUlis negotij cum honti-w mundo habere liceat,fcd ut poAhac peccatis mwt^
X }
adversvs anabapt«
dife non contaminent. Qjtonia ergo »lagisiratui dei ordini tio e^,in cjua homines deo fermant, et ideo ueri dei miniÃri funt,Chriftiani {iti(j;,cü nMgiäratügerunt,nà cotaminätur, ^cn*uuquot;it iult; nbsp;nbsp;Pflt;£terea hoc cciain ex EuangeUo AnabaptiHie obijcitit,
Sex aut par nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ctm quidam è turba domino dixifet,yi.agilier, dicfi
*cm*adTnc'« partidtur mecwm hareditatcmt dominiisrejÃoit» ramXipu ditMeia tu,ciuis mecon/htuitiudicem aut partitorem fuper pijt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;KOJ.'â Cum igitur Chri^as noluerit iudex effèyne nos gaiden
ChriftiMos iudices effc debere:prlt;efertim cü dotninus adith teram inuliercm damnArenoluerit. Veru/mnosuiciÃitüol) ijcimus : Chrilhim non fuiffe agricolam, coriarium,aut ftâ brum : tgitur Cbriflianum non poffe agricolam, coriariuw, autfdbruAn effefDomini officiiim non erat iudicare, ideo'c^ iudicium cxcrcerc noluit. An autem ideo iudicia dainMttt reijcit.an retinet Volebat eü guipartitione oput habebat, eampetereab hit gui ad hoc munus definati erant,nonM* tem à fe qui aliud officiü habebat, tteinpe ut prlt;edicdret E« Ki/ngf/i»»î. Cum autem ad adulteram ait.ï^cmo te conietuâ KAuitran nonhis uerbis iudicium excipit,neqiie adueitM Ão abolet intérim tarnen adulteræ ignofcit pro fui officij ne,quad nunc quoq; miniilri facere folent nbsp;nbsp;debent, ut
ptiuos confolentur, CT iHit remiÃionem peccatorumpttdi cent:idquodfententiaiudicit(.fi lataell) nonimpedit.Q^^ re mAgiUratus manent neq; Ã domino abolentur.
Chriftuj fu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hoe quoO; aiunt AnAbaptiüte: Chriüut fugitcumpo
ScUentâte^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ucUet regem ficere: idcoqi mAgiüratUf fuÿ^â^
vcmfuceie.difunt Chriftianis. QuiChriÃumregem uolebant fdeettj jpan.ö, Ãi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;neque niAndatum, neque iut cr poteÃntem
bant. Qjiod à Chri^lus paffut effet fe regë fieri per /edition nem,feditioforum hominum rexfaiiut eÃet. Hoc aüt noluit, legitimo mAgi^ratui hunc honorem exhibuit»^ fugeret, neq; paffui efl ut populus duâus afirihbus cot^^
LIBER Q_Và NT Vî. 164
I W WMgzyirdtKi delin^ueret. ïta^; ChriÃi excmplû,non do C!mjii.-inü,(jui legitime ad tnagiftratti eligitur^dcbcre fn ^^gt;âe:fcdà coittra magiÃratum legitimumconÃlia ineittur, '}'lt;l(^âludad!{erÃts cos mouetur, ab bis Chriftianus ciuant feÃibducere debet. Veluti cum apparet A-nobapt.
quot;Ãccogitare e:s- moliri,ut ,pbos nbsp;nbsp;Chriftianos homines è in
Cf exÃenatii cijciät,aut falte imperia labefadct et im
quot;âinuantfim Cbrijà exemplo Ãugiendi er defereiidiÃmt.
Poflremo obijciuntAnAbaptiã,quiccjiiidtande condo Magiflrati dicrfiît Chrifliiinü pofÃe magiÃr atu gerere,turnen id
,pbari,propterea quodcaÃät à magtÃratu qu£ Chri qux Chri-, omninefacerenenpoÃint. duare cupimuf ab ilUsau nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;**
I ^â'^^yqutenäh£cÃntqu£n5liceatfacere,T)icentforÃanh£e *'*''*^
quorum caufa magiÃratuf mÃitutiÃint.'Ergo nefacerc ionü e^,clemente eÃe, bona defendere, mala punire, ^^^lt;^re,auxiliari,ius ey £quitate conferuare,uiduM ez ptu^ piüos tueri.iiiÃitiä exerccre,omnein honeÃue er pietatein feuere,pacem, tranquiüitate erquot; unitatem propagare ^onferuare, res adeo alien£ à ChriÃianohomine uidentur pftuerÃs hii AnabaptiÃis, ut h£c ChriÃianus abÃ^ cötanii ^ione fui nonpoÃitfacercfConteplamini,cn{£fo,uos ipfos ^gt;tabaptiã^Q^ conÃderate quo progreÃiÃtis. Et certe mi ââ «w fft, uos, poUquä adeo turpiter in ueÃro errore depre=^ ^^'gt;ÃeÃis,non h£c meditari aninw, ut uos tandë ueÃri miÃe â¢quot;fiffur, er corddeo atq^ hominibm pudeat, ut petatis à deo Reniant, erde Anabaptifmomature deferendo cogitetis. ^pera enim qu£ antea enumerauimus, dus generis fuut, ut deus de iüis glorietur, er prophet£ ac apo^li ea ubiq; ce= Kbrent,er ad iüa hortentur. Pr£terea pluraq; ex illis talia iKutjUtnemo ea commode,»ià magiÃratus, facer e poÃit, er ptefertim ChriÃianus ma,giÃratus. Quodà Chriflianum »MSâflrdum aboletis, an non etiamÃinul quoque bas uirtu
X 4.
AD VER s VS A NAB A PT.
tes aboletisf Aduertite igitur inepti et tni/eri homines,lt;]uiil non'je'bert nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueftrd dodritM efficiatis.'V erum baud dubie egt;
occidere. * xijiinMtis, IdtTones gy blajjihemos,dc alios facitwrofos oc-adere, rem cjjeindignumbomine Chrijliano. Chrijlittno^ enim non dcbere occidere, çr idea non poffè magi^atufi* gerere,quia iüi occidant qui magi^attem gerüt. Seddebäc repojka agetur.ïncerimnon amnuduertitis, AnabaptiHA i Chton. deum iplufinfoittes occidere, nbsp;nbsp;magiUratumn indicia, nof
ipforum, fed dei effe, ita ut ntim^er non exfeipfo,fed deUS per minifirum pÅnamexequatur. Quarecum tus punit ggr occidit,non hocfaélivm taie eü,quod hottiineitl ChriHianum polluât, ut idco non poÃit maginratum gère-re. tJainfihocmunus puniendi cr defendendi fideles net poffunt abfq; peccato adminiRrare,dicite nobis, Anabapti^ ife.quomodo Dauid,Danieder alij fanbh reges, indices amp;nbsp;^phetie^hoc tnunus ita adimni^raueriitt, ut laudë magttiit in facris Uteris merucrint Æ In ipÃs aîit fpiritü Christ ftififi D.Petrus ait, et tarnen nihilominus magiRratumgc/feruitt: quamobrë nunc quoq; Chriftiani homines abfq; peccato pof funtmagi^lratusgerere. Peto autëà uobis, AnabaptiH^ëd à potucritis,argumentum hoc foluatis:fi autein non potuert tis,ut ueflrum errorem abijciatis.
ChriftianS nbsp;nbsp;nbsp;Poflquam haëknus fatis, ut jfiero, reffiondi argumetti^
drbitranturfe probafië, non licere ChriRiano homini mAgiflratumgerere,cr contrariuw pr'^ baui,poffe ChrifUanûgerere magiüratum, nunc alia argt^ monta afiferâad explicandam çx confirmanda noSlrâpia et Chri^iana de hoc dogmate fententia. Gicimus itaq^ aperte^ et palâ,tnagiAratus quos mpfi habët,uel oU habuerunt,eM légitimas magiliratusfuiffe,quippeqdefenderut et auxiha tifiit: nemo tamë melius utilius,et deo acceptius magi^ttu gererepotefl, q fideles fiucpq et ueri ChriHiani. Qjiarept
LIBER Q_V I N T V S. léjT tiuf dicendü effet,qua ratione pij ad imperia,pmoum pof* quomodo abjkrreätur auocëtur ab iüif, Deut ent ffuis mmürii,qui ftiagi/iratu habet,uerat uirtutes Cfope tlt;iÃdeirequirit,pietatem,ftpienttam,prudentid,iuftitiam, Ãytitudinem,temperantiam,modeftiam, çr aliat huiuige=* âKris uirtutes. Apud quos aut ein uirtutes huiufmodi plenius Cquot; perfiëiius quà m apudfideles reperiuntur Qjeare quit «ccomc^dtior erit ad magiHratiK gerendas uere fidclibus âttnieifiAtqi optime huic locoferuiunt uerba h£c, qui^ tHofes ufus eil, cum fibi 'm fuo magiftratu fucceffbreitt âgt;fiitueret : Dominus deus ffirituum omnts carnis, conflit uirum fuper populum fuum,ç^c.
Ojtieramus autem hoc loco,an 'm nouo Te^amento alb In nooo âlââârepertantur,quiet fynceri Chriüiani fiierin{,ct nihilo- câhnnJa quot;ââââUSmagihratügefferint.De tüicodcmo tofepho Arb not magi-^ââtbienfi non efl dueiimi,cos difcipulos ChriAi,hoc eft,fi= i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;magiüratumquoq;geÃiffe. utarcusenim
[ ^â'^dgeliflaferibit, lofephum fiiiffe honeiium fenatorein, Marei if, amp;nbsp;ipfe expeÃarit regnum dei: id quod ucra fidei opus ^â^â ^atthaus uero refirt, ad dominü ueniffe quendam cen Ma«h.#.
tanta fide prasditum, ut earn dominus omnium if I ââ'â^btarunt fidci antepofuerit.In Adis legimus,ad fide con' , âyos ^unuchum Aethiopein,uirumpr'mcipe,Ad.3, Qorlt;* \ yâitntcenturione Italum,quiCtefareæ habitabat, Ad.to.
etiam ex parte Publium 'm lAelita infula, cr praci*: fâ'' ^^rgium Paulum. Hi omnes magidratumgeff'erunt,Gr
Chrijimnifuerunt. Quare Andbaptidarumpropos rnagidratumgerere,conuida Pnncipt*
-Oicitis eos, qui in magiftratu fiterunt, podquam ad fit^ poftquam magidratum. Sed hoc ipfi did
I nj fidem uobis non habemus : rationes cr teftimo funt, magi» I ââftgt;'âpturarum afferte, quibusprobetis eos magidratum
ADVERSVS A H A B A P Tt , abdicateÃdci catifa. Nor cni)» fcriptur£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!
mui,eos Ãmulfide prteditot fii^CyZ?quot; mägi^atumgeÃiji^', /⢠nbsp;nbsp;Quidautem dpertius ejfiepoj]et,lt;]udi»(juod loannesBtipf'
Ad d militibus interrogdtus, quid ipfis faciendum fiti iufiit eos drmd ponere, mdgiArdtui non ampUui inp* uire,fed dit,t^emincin cocutite,neef; cdlumniemini: amp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
tenhâ e/hte Aipendifs ueArif, Qult;ero igitur, bene an eos lodnnes docuerit Si male ey' Ãilfe cos doeuit, rionpâ^ prophetd : lt;fuod tarnen oraculis prophetarum cy Matth.ii. Hq aduerfdtur, in efuo eum dominus plus efuam propheWquot; , nomindt. Quod fi bene docuit, turn fideles mdgiAraMW^^ . ferunt, zy mwius fMm ferudriit,neg^ propter fidem id iecerunt, QuodfidicdHt,iodnnem nonpriedicafieBuan^^* Hum, turn nobis Karei uerba interprctentur,lt;]uifirit^â principium hoc Euangelif effe, ut fcriptum cA m propbf* tis: cr Chrifli uerba,qui ait ,Lex cr prophets ufy dd wni prophetarunt. Quare qui gerunt ntagi/tratttm,expâ'n fa hdbent tefiimoma noui Tefiamenti quod id ficere «.Cor.7. Prlt;etcredapofiDlufdit,'VnuJquifqÃmquduocdtioneii('^â^â tus fùittinednuneat. ideoq; Arudfoptijlasfitteri far£kres,uefiiarios,fiutores, çr qtiofuis opifices dc agr^ââ,^ las cum dd Chriftum conuerfi fùerint, non cogi ut opiÃâ'* fideicdufddbücidnt,fed eos coram deofimuley opiÃi^^^^ Chriftianos eJjepoJJe. Cum autem Paulus aperte died, nufquifq; i« qua uocatione uocatus fuit,in ca maneat: Mtem hoc loco de peccdtisloquitur, inquibus Euait^di^ pradicato deprehendimur,fed deconditione feu uitegtn^ re.) cur qu^fo ei qui in ntAgifiratu eA, cum uocatur non cet retinere magiftratü d Nu uero opificia plura teflinu»â^ et mdiores laudes in fcripturis habet quà m magijlrdtiuibif pr^fîantius e A,homines pafeere aut peeora.^ Qud quejo re deo ma^s feruiturKum dutein AneJiaptifiee pecorup^i* gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fltrd
I L I B E R QVIN T V s* ï66 ' I firant etiäpafhres ChriÃianipopuUtautproâ
^^â^Sâflratum non efje à deo, fedgcnut uit£ uitiofimi , ac pa/hres pecorumplut deo inferuire poffi quam po
tquot;lt;loru»t paftores. QnodÃhoc conati fùer'mt, tum demum âPparebit eos contra apertat fcripturas pugnare,cr pcco^^ â njagii quam hominibutÃmileseJJe.In fumma, cerni*
Anabdptiji£,à modo ipà uolueritts, nos firmit teÃi ^â^'i^coinprobafÃejChriftianumpoJfemagiÃratumgeret ^^â¢Q^areueritaticcdite,(:y earn unà nobifcü,ut dcumho-^
, J'îagiftratum polTe religionis aut fidei negoz
â¢*a curare, imo etiam debere, Si ex officio tcncri
**'«â¬1603111 tueatiir,ÃC ei confuiat. Cap.j.
f^nqueruntur prteterea Anabaptifi£, concionatores ^fticauÃsÃdciisr religionis uti magifiratuum opera, b^curk/ ^J'^°ccre ,ntagiftratus Chriftianos non tantum pofÃ,ue-- renegoti» '^tiam debere(fimodo nontanttimagiftratus,fed Chri' âquot;â^'âi^giÃratus efÃe ueliitt ) diligenter curare ea quie ad ^^ââêioiiempertinent.Nam ipà contrariam fententiamÃr^
rctinent,ac docent magiSlratum non pofÃe neq; dcbe^ ^^cwareres zy negotiareligionis, Interim nullus Anabar-r'/taadeö ntifer er imperitus efl,qui non omnia religionis ^gotia ad fe j^e^re exiftimet, er de pra^cipuis quibufq; ^^bwlog^uier iudicareuelit;foliquimagiflratumgerunt ^Jâ*^plerunq;fapienfes, honest aepij homines funt}reli^io *â^'gt;1 nihil ad offieiüfuumÃ)eäare arbitrori debent. Quant ââMent iujla et idoneaÃt hiec dodrina, omnes prudentes ho ^»esÃcile iam ab initio iudicarepoJJhnt.ConÃntiunt aU'»
in hoc dogmate aliqua ex parte cum Romane â¬ccleã ^imatibus, qui Cafares, reges,principes er omnes magit Ittatusà negotijs Ãdcier eccleÃte remouerunt âe^ eafibi
ADVERSVS ANABAPT»
Joli ucndicdrunt,c!r tam à multis admodü annis mirii dibM zr artibw magno eccleftic zr Ãdeidamno obti^^ runt.Nunc autem poflquam dci beneficia lumenueritatis adeö clarc lucet,ac ueritaf 4 nobii priedicatur, ita ut cuiutt appareat,pioi magifiratUi à fidei negotijs nö effè exclufiSt non minui aduerfiti nos Romanæ ecclefiæ primates uocfi^ rantur,lt;]uà m AnaAapti^fitcerefoieant. Verumillifalio loco reffiondimuicitacji nunc Anabaptifiis tantum breuitfi re^ondebimui. Anabaptifiii abfurdii uidetur alium^udU uerbi dei gladium in ecclefiu ufurpari, zr longe abfuriliut indicant, fihominibuiyhoceR iUis guimagiftratugerunti mgotiafidei ZT religionis fubifciantur: hacitemrationt tonfitndi aiunt minijkria,quie aliogui diftinôta fi»t,ct titf' boiatg^confùfîonemjecjuitnecclefîa.
iiosautemdocejnui,inecclcfia omncscaufdsreligionis «etbi dei CTfidei tantum regi deberegladio diuini uerbi:({uoniani nt ^lf*^'quot;fââf^°^s^^t:clefianon/oltt»t concionatoresfuntyfedmagiÃtnâ pari debet. tuiydocemui utrof^; debere in fua uocatione curare et exf ejui ecclefiie negotia eo modo gladius JÃiritus prtftx^ bit.Concionator ad ecclefiie minifieriunt uocatus eft, ut ft* er amenta adminifiret,ecclefiam regat, zr in unitate cont^ neat.pracipue autë ut doceat, ^uod uniuftcuiufq; fit o/^i'b quid credendum fit, zr quomodo coram deo uiuendti m (C* elefia. Hec autem omnia duntaxat ex uerbodei petatef tradatyzr ita tantum gladio Jftiritus feu uerbi in eccleftau* tatur. Magiftratus uocatus eil, ut pro fui munerisratioiU ecclefietferuiat. Ex ojficio autem uetat zr iubet, ac profc** bet zr punit. In ecclefiie igitur negotijs no minus gladio ritusquam conciondtores magiftratum fubijci oportet,iti nihil iubeat,nifi quod deus ante precepit: nihil prohibed, nifiquod deus ante prohibuit : nihiluetet zrpuniitt,ttià quod deusuetarezr punireiufiit, Chriftiani enûnmaÿ^
LIBER CtyiNTVS» 167
non ex fe nouiu leges 'm rebus religionif fèrunt,fei ^^^âluituerbodeip(ncitiefunt,tuentur cs^mpopulopro^ ââWKW, ac fciunt uerbo dei nihil addendum aut adimendü 'IpiXeq; ad dextra aut finiftram declinAndum. ïofue i.cap^ ^^igiturhoc inodomagiüratus gladiofuo ecclefi^ fer* non aliéna, fed ipfo uerbi gladio utitur,guippe gui huic Sl^dium fuirnijubiecerit, er eumregiacgubernari uerbo ^^âpatiatur. C^uaregladiusJpiritusfoluspoteftAtem feriut *^^olefia,etj] aliaratione ipfo concionatores,aliama,gi=* fiâ^otuSjfngulipro fui offidj ratione Montur,
liac doärina Ãc canjlituto, cfuie ueraÃntplex CT firma Verbs Sti ^^gt;ficile iam ad fecundam Anabaptijiarum obicüionö re= quot;?*â Iponderi pote^ : Concianatores er magi^ratus, homines,
idriq; deo fubieilifunt,netf illi anteponuntur : itatS; cau i^ ^^ligionis erfidei nö fubijeimus (gueinadmodii nobis fit loimpingitur) magiftratibus autconcionatoribus ,ut iüi in ^pfs fuo arbitrio poÃint iubere aut uetare, inflitucre er or ^ânare,punire, etquiduisfacere. Docemus enim, conciona er magiflratus dei feruos cÃ'c,ideoq;deo effe in omni ^ââ^fibie^hs, qui in ecclefia omnia religionis negotiadun^
ex uerbo dei injlituere et adminiÃrare debeant. PriC= exemplum babemus,piumregemKChrB-tr-^oÃphatum,^^ ut eccleÃam uaftatam purgarct, er ueram â'di^ionem labefiólatam er coUapftm refiauraret, princi^ pâs amp;nbsp;Leiiitas in onines regni partes miÃt,qui ueram refir ^itionem inflituerent,non propria uoluntate er arbitrio, fid ex Uerbo dei. Nam Ulis legem domini dedit, qiiain Ceui}-tepïiedicarent, er feeundum quam principes refirmatio-â''â âm inftituerent Helchias quoq; pontiÃx,qui legem domi- z. Chro«. Kl iofue regi miÃt, baud dubie ut iuxta ipfam refirmationë n/litueret, num ideo,Anabaptiflte, religionem bominibus fibiecitiHoc nonpoteritK dicere : nos autem dicerepoffu*
AD VERS Vs ANABAPr»
KW, fêteer dote s [cipfos nbsp;nbsp;nbsp;regem Icgi del fnbiedffe. Ttirtt
aut cm Ãdei res hominibus fubiecijjent, à lege abditd â'P prcÃa,docuiÃent regent pro regiti potejiate er mero imperio poÃe pro Ãta uoluntate religionis negoM flittierc.acfe mhacre UliauxilioÃre.Quare cump^trt ditione concionatores er magiÃratus in negotijs religion^ exequendis non donemus libertate,fed ad uerbü dei äjlr^ gamus,ciua ratione Anabaptifiie ajÃerunt nosfidem CT «f*quot; bum deihominibus fubijeere^
«TfuiuiUn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;miniüerict non conÃndimus, nc»ipe«l
«uefi».* *quot; concionatores magiftratuum munia obeant,mÃnatumtn^ niant,iudicia exerccant,tmperent,uctcnt,puniant.Htet iiiââ giRratuum munera funt,non concionatorum. ConcioMto^ ribusinejuitdominus, Vosauteni non ita. Concionatorigt;lt;^ eR docere,colligere populum,facramëta adniiniÃrare: bot autem ntunusuieiÃim magiÃratusÃbi non uendicant,itt^i adminiÃrare conantur. Ojtamobremordo uerusideoi»^ flitutus, ac iÃi acccptus,manet in ecclefia, netj; uüa conÃ* Ão aut perturbatio oritur,ut Anabaptiüa: aiunt.
Scribunt pratterea AnabaptiÃai in fuo libella (cuius ùm fæpe mentionem Ãci, epuern iui lt;]uaà Ãicras relic^uiis ucue^ rantur,er clam Ãbi mutuo coinunicant ) anno domini 'Ã-?uquot; Bxtnen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bern£ in Synodo (cuius Aidtl cum praÃdlt;igt;
Ctciiiüi'po neantpliÃimi Ãenatus rcipub.BernenÃs Ãmtédita) denio ntdgiÃratum ciuilem in eccleÃa extuliÃc, ut Euangelio Ct règenîum, £xtern£ pradicationi fidei ac uit£ dominetur. Racuu^ (ubieettit. tem ratione fidem er conÃeientiam mandatis er intttdi' gt;nbsp;üis rerum externarum abÃ^; dubio cogi, er ita toüi Cbn^ Ãianam libertatem, er rurÃts tAoÃaicam coaitionemci)«â^ trapriorem concionatorum dodrinam ÃubÃitui. Hanciiu' tem eÃepr£poÃcramdocendirationem, ejuaretro adîAO* Ãcmdenuo er i Sole in umbram rclabamur. Antcacnint conclût
LIBER CtV I N T V S. l6S **Kio«((tor« ipps huiuÃnodi coaóHonem, perÃccutionen ^brannidem nontin^Ãe. ConÃdcrandum itaij^ ipfis ejje l'^^itiuncÃciatK. titec illifcribuiit. Attamen Ãpcro oinncs . ('''iidentes Chrifltiigt;tos,gui abrogationem legtijd uderis ac I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TeftamentiÃinilitudineni nbsp;nbsp;diÃrrcntiain reóic inteU
guibm multa nos Ãipra 4 Mro ÃcripÃmus ) Ãci WenigerepoÃÃc cx bis AiMbaptikarum uerbis (aliogui '^iricatis 03- obfcuris,ut ipforum funt ontnid,) ipÃos non ha â^fuenm cognitionem Chri/iian£ libortdt^ aut HoÃticte l^âigt;tutis.t^egi t^^lt;^°amp;^tant mobodientibus z^contuma imperium aut coaäioncm. non toUi: illis autö guÃper IP'ntunidci ht Cbriflo liberi funt.nuHa utilia nbsp;nbsp;necejjaria
gt;teg; diam talia conÃeientias â^^fii'ingunt. Prietcrca ücrncnÃs Synodi taliafuitt,utiüii ^^itis,gitiuii Ãcilc animaduertat,iniuflani eÃe Anabaptiâ 'âââtum accufationem, negue ampliÃimuin Ãenatum Ber= reipublic£, aut fideliÃimos cius ecclcã miniflros edidilÃc in hac Synodo.guod aduerÃim'Ãt deo, ^â^uerbo, ChriÃian£ libertati, zy bonis legibus, cyuama in eorum gratiam gui libro ab iüis edito carcnt,pau ^^1gt;ttdam commemorabintus. Inter alia ergo h£c Synodi funt : officium eilnM,giÃratus,gui Chrijlianus lt;3^ Mus magi^lratus eÃe uoluerit, ut omnem diligentiant *âlquot;ibeat,uteorum poteflasdeoferuiat, acut Euangelilt;â ^ââitidotirinani cruitam (,guatenush£c externafunt)£gt; tââxl fuos fubditos conferuet : nain harum rerum rationent ^â^ddet infeuero deiiudicio,guo iüe mundum iudicaturus I ^^â(^ntumautëad progreffiumgratã {guemagiÃra» 1 eiuilis, quatenus in externis rebus poÃtus eÃ, promotâ debet) ut iUa interius inÃituatur or promoucatur,no ntifi hominum uiribuspoÃtum.neg; ad magiÃratum aut ul ^^ftrraturampert'met.^es eniin jÃirituales orcceleÃts
A D V E R s V s ANABAPT, tltiores funt, çr otnnein ciuilem potc]htemfuperânt-nuUits magiflratU'S fcfe côfcientijs imnüfcere debet, nee teriutiubere autuetare eaqutbuf bon£ confeienti^ rentier, et fpirituifaiifh) terminui preferibatur. ChriJâi^â enim lefia dominus naÃer, cui ù deo omnis pote^ CTPâ^' ttüÃio j^ritus fanüi data eR, folies confeienturum do^»â efl.Et paulà pofi addunt: üon tarnen piamgiibermiiionx'* abijeere debent quatenus iüa extemAeil, ac liber curftts per eorum poteflatein tanquâ cooperarios deiptoquot; mouetur.Hoc autem efi,ut fanAin doilrinam tueaiitiir rares cr fcduchones prohibeaitt, blajfhemix^ eSquot; nuviipc peccata in religione amp;nbsp;uita toüant, ucritatem zr tem tucantur. ltein:Et/t aiitem nuUapote^ds bonam cor^^ deo confeientiam poteflÃcere, iuùat tarnen effcitji^'â. mnifterio, ut purum uerbum dei hominibus eorü plt;gt;trftlt;â^â fubditisprlt;cdicctur,ut gratta aperte indicetur,cr nés remittantur ad eumÃinteni ex quo folo aqult;e uita riuncur,hoc eft,addominum noft-rum ïefum chriflui»,âl'ââ unicus naÃer e^ mediator : quicunq; tandem hoiniu^^^^!i recipiaitt : imà fî omnes ( quod tarnen fieri non poteft) â relouant, tarnen mhiloininus qui magfiiratum geruiKtr^^ ofiicio fùndi func, cr proprias animas liberarunt-admodum ueroMofes cypq reges inluda, eà ^uodapiu^ populum legem domini perpetuô doceri curarunt, multtt^ ficerunt bona. l^am legis recitatione cr pradicationeUtt^ bi, qu£ reges promoiicrunt, annüciatur iudiciü dontini^ tramaleuolos, mAmÃã blaÃgt;hemi£, uitia ZT-flugitiit^ offenfe toÃuntur,malitiapuniturjZr quod bonunt eÃpto^ mauetur zr palà mfit:zr ob banc caufam pij reges tu fanch in fcripturis laudantur. Ita eadem niic qiioq; i giÃratuÃeripoffunt,crc. Ãgt;!itd autemin bisuerbis,f^ commemorauimus, abfurdwtn zr alienum efl à CbriÃââ^ religioquot;^â
LIBER QjriNTVS. 16^
^cligione, guod aduerfetur dco, ucrbo eim or Chriftianlt;e li Ãjucirc AnAbaptiR£ tantum tnalas 0quot; uenerMM
âow Ipargunt, ut mimftros apudplcbein moment, ii â^bfq^tiHaucra GT folida ratione, tantum utdoélrittamcT diiU res bonat detorqueant, cr male interpretenturflgt;Jun= ^âlam anteadocuimus,leges, qu£ à pio magi^atu Ãruntur
«wi «f rèo dci non pugnant, tyrannicits eÃe, zy earum â^periu feucoailiope effe iniquain zr perfecutioncm uis ââ'â'i- (iuamobrem cum AnAbaptisl£ contumelia nos af}t~ '^^^^oonantur, ZX äiunt cogitandum çy expendetidü nobis
^uid nuncÃctamtit,noÃrü potins eÃet, ipÃs hortari ut ^^âS^nter quid agant conÃdercnt, quandoquidë maniÃfi£ ndiszr ntendacijconuibtiÃnt. Ciu£damqu£ad hunc '9cimi pertinent lib.3 .cap. 6.fcriptafunt,
^ofteaquatn adAn^baptiflarum obieäionesinhoct'^.^^S'^'^ ââ°ÿttate reÃondimui, deinceps nojlra argumenta proÃre^ râhô^dei^-
gt; qu£ nos mouent,ut doceamus.chrifliano magi^lratui r« ^!iigt;ugt;do Heereut cauÃt religionis zir fidcicuret,uerimt=^ î^loaisr* ^^â^'âlipfum hoc debereÃrio Zf Ãudiofe Ãcere. VeriÃimn ^'âÃtil,eapotiÃimum amagiÃratu curandaeÃequ£ ad PâfMicutn falutem zSâ Ãlicitatem conÃruandam Ãeiunt, âÃ! autemÃeu religio pr£cipue Ãcit ad conferuandatn fas . er Ãlicitatem populi:quare magiÃratus quoq; pr£s h nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^ât^tre debent. Idq^ eo magis quad ex
âl^iarum lc{lione diÃitur, nudaunquam régna aut imgt; Ãrtunatiora ÃiÃe,quam illa quibns magiÃratus pr£s
lt;^â^gt;-am habueruntfidei. Pr£tcrca li.^ âPÃâpopuliÃii magiÃratibns legis libru dedit,zr hunc
ex co omnia adminiRrare iuÃit.Vnde etiam hu~ ^ndati ratione pq magiÃratiis, iudices Zy reges, fides
iffc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^dfidem pertinent curarunt, promonerunt ZT
l^'fderunt uerain religioncm, Ãlfam autemfu^ulerunt
ADVER5VS A N A B A P T.
iniibris (^profcripferunt. Pofjent hicc multis excmplisprobäri, ChxX iofue,Dauidi5,Solomonn,^ce, lofaphati, Ez^chite, amp;nbsp;lo* Æ Â«, nià omnibus notum ejjet hos omnes diligenter curuffi fidei çy religionis negotia, conuocajje Synodos facerdo^ tum,curaÃe recitari uerbtmt do}nini,leges ediäii de re^ ligione promulgate,fiicerdotes inÃituijÃe nbsp;nbsp;abrogajjeti^^
multat alias rdigionis eccleã res admini^raÃe. îis* quehis quicquam derogat quod Anabapti^£ omnia ueteâ^ ris Tesiameiiti tc^iinonia reijciunt, quaà nihil inter Chrt Ãianos probent : na,m ante quarto libro docui cr probaui, hos reges ey magiüratus uere fideles fiiÃe.An ueropritP cipes or magiftratus noui Tcilamenti minore figt;irita 0' poteilatc prlt;editifunt quà m in ueteri Teftamento fieritid Vel quo tandem loco Chrifita gz apofivli principes
»â »49. fliitijosà magiUratu amouerunt^üónnc fitpra Efai£â^* bis ojkndimus, reges et principes ChriRianos fire ecclefi^ nutritios, quod nonpoteH fieriÃnuUam religionis cteratft habeant. Sed HU in quibus hioc prophetia compléta cr fidemeurarunt. Conjiantinus enim
pum eiiiAa tor idolorum templa claudere luÃit : Synodum otnni»âquot; dereiigSe. filtern pracipuorumminifirorum uerbi Eiiceain^H^ thini£ conuocauit, CTpropofito nouo ueteri TcHai»^'^ to, iufiit ex Ulis abfijue contentione controuerfi dogntdi^ explicare i:y conprmare. VndeEufibius ipfitmprintoamp;' quarto libro de uita Conftantini, uniuerfialem epifiopi^â'^ ecclcfia; Chriftinominauit. 'Valentinianus, Gratianus.tii'^ Thcodofius Imppp. publico edifto filfim doiirinani pÃ' hibuerunt, ey omnes per uniuerfium imperium eainfid^' ut uerain ampledi iuÃrunt, quainjy. Petrus docuit-ra huius generis exempla ordinc commemorare pofiÃetngt;^^ fi bis fitis confirmatum eÃet, Christianum inagiflrd^ââ* poffe lt;zy debere religionis curam fufeipere. Qj^are
tiBER Q7INTVÃ.
; 'S i^uod pios niagifträtM Anabapti^ärum nugie moueant: fefé tum demum dco ctcceptos TiMgiftrutus cumreligioneift ChrifiianAmÃdeliter curant,pro^ »louciit, zr tuentur, idolokttriam uero amp;nbsp;Ãlfam doiiri^ aboleiit diÃipant.lAalitin uutë perfuaÃonein prin^ utiimi, inferucrunt Pontificij primates, perfuaden^ ics illis non pertinere ad eos uel minimam religionPs ad=â ^^flrationem, fed ommm admiiiiÃrationemjfirituali* ^^teliqucndamcjfe.tÃloniwlli adeó contemptimdeChri^ fiââinii magiÃratibus loquuntur, utplerifque uideripoffeti tantum opes,çr carceres, ac reliqua buiusgeneris lâgt;lgt; eorumpoteÃate contineri. Verum facr£ literie nos Ion
1 Sc ntaiora Ulis tribuere docent, esquot; eos quoque docent in cwiiibus in quibus pojjunt fideliter eccleÃam Chrilliiu» ^tedebere,
Quomodo dominus in Euangelio iuffcrit nS
i ââ ffiftere malo : item Chriftianü hominem pofTe ius dicere amp;nbsp;iudicio cötendere;ac ius dicere,rem
I «fiedeoacceptam. Cap. 4.
C(gt;mmunis quoque AttAbaptijhrwm do(lrinaeÃ,C^ri Chriit«-, Ãianum non reÃflere ui nbsp;nbsp;iniurhe, ideoqi non opus quot;udi?°o;co,j
^ââbere iudicljs, ac neminem Chriflianorum iudicio coram tendat. 'ââ^^â^'iratu contendere, Eà autem hac ipforum doélrina ^ldepernicioft,(inideniinpernicioÃus eÃepote^, quam f'cntpublicam bene conÃitutam fublatis iudicijs euertc» ^clVerum aiunt longe aliam eÃe ipforum fcntentiam quam nos interpretemur: chriÃianos enim debere tanta perû Ãionepr^ditoseÃc,uttnala nonreÃÃant, feduolenti tu^ ftieaincapere dimittant er pallium:er itaÃonteiudicia toSi ac concidere.Verum cum hlt;ec perfiélio non habeaturi
Y s
A D V E R s V s A N A Ã A P T.
guod Anabaptifl£ choque noruiit, inter feipfos expert-untuream non pojfe haberi, cr tarnen iüi nihilomimtt itl fud pertinacia perfeiierent ac clament, inter ChriÃianos non modo nuUa indicia eÃe debere,fed eos ({uoq- qui iiadi-cuntpeccare in detm : nonne indicia mfùmant zx uitupe^ rant,reijcinntt zr toïlunt, zr qnoniam perfiétionem bittK inter homines non poffunt conjlituere, omniurnturbart/lt*^ inpopuloauthoresfnntf Errant antem hoc loco potiÃitt^ inhisrebm. Primumqnod longe aliter rem animo concis piunt z^ imaginantur^utfupra qnoq^ monuimus) quMre^ ipfa et experientia doceat. Et fi enim aliqni id afiequuntuti ut iniurias,fraudes,zr bonorum^oliationem, tequoatnrn^ firant,ita ut neq^ diélo neque répugnent: tamenlonge maior eorum numerus eftquifèrre nolunt, neq^etiant^ quum exiflimat,ut res fuas quas iure fernare poTentinei^* gentia Ãua amittant. Hanc autem infirmitatë manere etittH inpijszr fidclibus, zr fefe exerere cum diäis tum noVpoffé nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chriftiani magifiratu opus habeantfiupra s.cap^.
iudicijt uti. It« libri ofkndimus. itaq-, cum Chriflianus iniuria affèdA zr corpore nel opibus llt;cfis,(eipfivm non ulciÃcitur,Ãà quemadmodum Paulus docet,dat locum irlt;e,et iudicio lt;gt;ÿtgt; ut iudices tanquam dei ferui,dei etiam uice litem dirintattt, ZT uindiitam fumant: quid nam de talifitélo ftatuent baptiflæ, an pronuntiabunt hune qui hoc ficit non effi tiibrijiianumQuidigitur deD. Pauloftatuemus,qui tantumà ludteisuimpaffus ,contumeliofetraélatus,Zt^''* templo ctefus eR, uerum ad mortem requifltus, ipfe âUtett contra abfqueullafui ipfiusumdiâta,,definfionis caufi»^ à Romanis po^ulauit, zr eorum iureufusc/i:quinetuiigt;^ cnmFefiusiud££pr£fcs inindicando nutare Z7 ri uideretur, Romam ad Cafarem prouocauit. üum titre PaulHS,qui iudicio ufus efi, Chriflianus fuit an nonf Si chri
liber QJV I N T V s, 17« fei« non fiât, cur adeô à f^iritu fanch Uîfcripturis lan» â^frfSiautem Chrifiianm Ãiit , ut ctiam reuera fuit, non ootnes damnAiidi erunt qui ludicio contendunt, neq; dicetu^ ^fi Chriflianos nonpofjeiut dicere, aut iudicio agere, Chrifiianos non opm habere iudicijs,
Secundo AnabaptiAiC non animaduertunt, nequefe do^' ^^â'^patiuntur,eamecclefi£rationemeffect foreufque dii[mmixti* iudiciuw, ut femper paletc intnüxt£ fint tritico, funt in eclt; cuinbono femme ad indicium ufque cre= hnt, Uaque propter malos er hypocritas, qui inter bo' '^^^iproboserfintplices uerfantur, deus iudiciamflituit ââ¢âf tuendos bonos, itaque omnibus temporibus iudicia in ^'^^f^/iafieruntt Quod autem Chriftus mEuangelioeum^'â^â^*^-'^^^^(cit^quirogabat utfratrernhicreditatem fecumpartiri 'fheretjuon idea Ãilum eH ab eo, quod arbitria er iudicia ^^tureuoluerit, fed idea quod non pertinebatad ipfum lit arbiter er iudex effet controuerfiarum de bonis tem= porarifs.De qua re fupra t .cap.fcripfimus.
Verum exaduerfoobijeiunt Anabaptift£,fenon poffe Dpmlnam ^lt;lue etiam ueUe fanam doHrinam CT «frèrf Cbriyît rc= un^ucre, qui dicat : Audiftis quod diilum fierit, Oculum te maio. prooculo, er dentem pro dente. Ego uero dico uobis, ne refifiatis malo : fed quifquis tc ceciderit 'm dexteram tuam ^axHlam^obuerte ei er alteram : er ci qui uult tecum iu^ Ano contendere,ac tunicam tuam capere, dimitte er palâ: Iiiwn.Hitnr autem doélrinam (aiunt Anabapti^e ) non ali» fer 'mtelligere poffumus, quant Chrillianis ficienda effe dominus hoc loco precipit. Qjtod ft ca Ãciunt, tiitn ftuttis iudieijs opus eil:fi non Ãciunt, non po/fumus eos pro ebriflianis agnofeere qui doiir'me domini repugnant, Nos Kero non hoc ab Hits pofltilamus ut uerba domini reline ^itant,fedutillis inuero fenfu utantur, nonabuicintur, er
ADVERSVS ANABAPT.
à lios fcripturarum locos cum his domini ucrbis conjir^â^' ^onobftamus,quo minus ipÃaiitalijciuimiurid tur, nctnim ea dc re conguerantur, fèd M eaquisdoinnf''^ iubet etictm fecitndum literum (fi modo pojjunt ) prdfie^h Q^odfi quis feipftim non ulcijcitur fecundumdontiiù^'âquot;. ilr'mdgt;n,fcd iudicio contendit, hic non eà inÃ,mdndus
Pc nero HO» fît Chrifliunus. Qiionidm dominus ante commonor^^ tuâin*jornb lif^bis tAatth.f.magiiiratüsnonabrogat, iiequeiudio^ toüit aut prohibet,fed difcipulis tradit uerumintellc^K^^ legis,^^^^} renouât contra fîlfain Scribarum feorum interpretationem. Docebantctiim pharifdi,(^^ oui ab alijs iniuria afîiili efîcnt, pofje ultionem de ddtufâ fario fumcre, guandoquidem deus talioncmlegefuacoit-çefîerit.Attamë deus in lege talionë ultionë ac pccnid^ magiflratus non ineiusquil£fus eAarbitrio crpot(^âââ^ pofuit. Qnamobrem hoe loco dominus docet,non e/fehiiigt;lt;^ legis fententiam, ut fînguli in proprijs caufts propria poli' ftate fe ulcifcantur, fed neminem malo debere reÃft^'^' Quomodo Md/o autem dupliciter refîftitur. Primum cum animud-' rct,Uitat uertimus alicjuid mali nobis imminere, ueluti cutn uidewn^ ®-'®' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nos fîioliandos,aut c£dendos,aut alia ratione hedendos, amp;
cauemusne deprehendamur nofîpfî autno/irabonaabd* Us^ui nos conantur hedere : ueluti cum fecedimus, acW* flra bona ilUs jubducimus, interim non pugnamuscuttid^ lis qui nos Itedere conantur,nec]ue eos l^dimus aut uim ® injirimus.IÃaloautemhoc modorefîfterenon illegitiiitn^ aut à domino uetitum eft, nifî liter am contra fanum fumurgere uelimus. Secundo modo malorefîftitur,Ãi^ iuria aliefua affîili,cum uel corpus noftrum aut fîitta a( Ãrtunie hefte ftuM,ui gt manu non tantum noftra conftt' uare GT nos^duerftus alterum defîndereuoluinus ,uenttt çthftn ipftun hedere contunur aut penitus mterfteere. IM
LIBER QjrrHTVy» 17t inteinmalo rcÃftcrs , (y huiuÃnodi cotuttui uindiila fepu^tiAt deo diiim£q- Icgi. ideo^ Chri^Ui adcà non uult gt;^5r(Ãlkgt;-e,mAlo,utnMgKin amm) no{lroftatuamui,çy ,ut potiui plura pdti,cju4m nos ipfos uldfci nbsp;nbsp;âdticrfaritvm l£dcre,ctiamà infontes Ãmus,
^do cauere poÃimns, ne damn'M datiem no/ira cnlpa au^ ^edur. Et in huiK fcnfunt reliijudd domino fubiungun» ciciderit te in dexterain tunm m4xill(tm,ob~
Uertcei ^3â dlteram : ei qui uult tunicum tuam capere, dimitte paUium. Qui igitur ab alio l£ditur,ita Chriflia-' ^patientia Ãrmatus Ãt, utpotius quà m feuleiÃatur,ani=: gt;»0 paratasÃt paria aut maiora pati. tlt;on autein iubet do» ^nus ut abfque caufa tibi maiorem molefliam concilies, ^aincbriÃus ipfe Paulus cum corum uterque in iudi^' lt;^iouapulafÃt, non ulti funt feipfos, neque tarnen alteratn ^axälttm obuertcrunt, feducrbis arguerunttcmeritatcin (orim 4 quibus cieà Ãerant. Similiter Paulus cum tu» dei miufln ui cum opprimèrent ( ut fupra quoq^ meinini» â11«) tton reftitit malo, fed paratas fuit plura pati : nihilo» ^wstarnen caufam iniudiciwmE.omanorumdeduxitt ne» aduerfus legem dei,aut Chrifli doiHrinam, Nolite reû Ãtremalo, quiequam peccauit. ^Jam cum magiÃratas le» DoMn» g« habcat de uindiébu zr deÃnÃone diumitus datas, Chri= V. Ãiis autem deo er ipÃus legibus adnflitutis non aduerfe= non tollte ^«gt;')£Z£â«t«ö«to/Ã4t Matth, f. fed tantum doceatquomodo^^â^â^*â ûSâdi priuatim fe gerant, interim magiüratui fuum ius feruet, quemadmodum ex alijs didlis er fidlis dominiapparep. nonpeccant indices contra Chrifli doüri» âww cum ius dicunt, neque etiam contra hanc peccant epti flipfosnon ulcifcuntur ,zr iniurias quibus afliciunturput tienterfirunt, caufam tarnen fuam ad indices (quibus uin^
ADVERSVS ANABAPT.
d dco ut ipfiu-s feruis commiffèt efl:)(iefirunt, dcfeffteH tiamdei iüic qu£runt,^ eictcquiefcunt-
Dcucro Adhunclocumpertmeuted qult;e 4 P^a/o IcribunturK rum Paiiii, CorM». ë.cdp.quo loco notiJimpliciter uetdt ludicio con* i.Cor.s. tender e propter res tempor ar ids,tdtiqudm id malu/m Ãt amp;nbsp;de iudicijs, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cofmthios reprehendit, quod impatientes ep
fent, qui nihil pdti ueUent,fed nimium ddiudicidÃstin^ rentsde'mde quod iniuriain ÃcereM, nbsp;nbsp;damno djÃcereiit)
ax: inÃiper mdlds caufas in iudicia Etbnicorum ajjirreiit, amp;in eis fe itd gererent ,ut magnam praberent occaÃo'' nemEthnicisuituperandi Euangelium. Hifc omnidPdH^ lus reprehendit, non tarnen objlat quo minus Ãuiis contro' uerÃds ad arbitros reÃrant,cr eorum iudicio acfententi^ committant. \mó iubet fideles zr prudentes uiros qu£de infipientibus loquitur,pudoriscaufii illisdicit,'gt;^ ipfie teftatur 'jeligereadquosfiids controuerfias dejirdtit' iion quod hoe inftitutolegitimum magiftratum cor'mtbio rumfiuo iurepriuareuclitfficd ut ofiïnfiones tollat. Q^ofit pafiim in ecclefifs iudicia bene infi:itutd habentur, qu£ i ris fidclibus,honeftis eS' prudentibus adminiftrantur, qni^ non dgnoficat hoe nonpugnare cum diuina lege dpo/hlt^ cddo^rina^
^titered tarne fiteor mihi admodû improbari, quod Chn bum liti? â^ftidni ddeo fi-equenter iudicio cotendunt, aefiefie inÃimptuf gandi. ingentes magnas molejlias conqciunt, er fimul etia «tS giftratui molefti fiunt. Quare merito Chrijii confilium lau^ damns,qui ita dificipulis fiuis confiuluit: Efto amicus dduerfi rio tuo cito dum es in uia cum eo : ne quando te tradat ad' uerfiarius iudici, gt iudex te tradat miniftro, G?quot; hi cufio' diäconqcidris,Mdtth.f. Hortamur interca homines,fiqu£ contentiones inter eos ori4ntur,nefacultatë gx occafione pr£beatit
LIBER Cty I N T V 175 pfiebeant Sateens,ut ntMU^ odij or inuidite incendiiim excis ^(t,fcd ut amice rem co)nponAnt,autfi id nonÃeri pote^,ut 'idfcitteiitiam 'm iudicio expcäent, ziT ea audiU, ^niefcat. (iÿemadmodum uero multi 'm eo peccant,ejuod ad liti= ^^iidum contendedum nimium ,ppenfî funt, ita etiämul {întiti^sin âiiudices,lucri cduja,Utibies dele£kintur,lt;s^ fententiam difgt; longsum-i^unt,neq-caufäf legitimumfinemddipifcipatiuntur.Cltii ?gt;â uuitcr hoc fa£h cor am deo rei funt, quibut etiam prophe grauespomof mindntur. Aiudicibut deus rcquirit,ut ''â'ââ»K}; partem diligenter GT benigne audiant, tionaccipi^ '^^nw,nera,non rejficiant perfonam 'm iudicio, ut caufas le gdmeagant,Gr quamprimum fieri pote^l,finiant, hominis âw pacem G!quot; tranquillitatcm refiituant, onmein miuriain ^rceant,G^c, . ludiciatalia GT huiufinodi indicesdeo probanfur,cr ab
in/litutifunt.Hoc enim Sapientia teflitur 'm Prouerb'qs Ptoun's. ^^^tiwnis,his uerbis : Ptr me reges regnunt, gt principes âlt;Ã!t decernunt. Pertne principes er omnej pote/jec^ 'm ter '''â^âtbernant, Quare regere et iut dicere,diuinum opus e/i^ ^fintentie qute ex timoré dei iufleferuntur, dei fententiie lââ'^quemadmodü fupra ex lofaphati uerbis patuit, qui ita 'Plt;luitur:'vidctequidÃciatis, i^onenimhominisexercetis i.Chto.v. â'âliciient,fcd domini-.is en'm in medio eSl iudicq: quarefit ti
dontini uobifcum.Certnm uero eH pios indices, eo ipfo ^âlt;°dÃenAtortmt aut iudicum munere funguntur,rempubliâ*
bene guberneinttGr fan3e ius dicunt,non minus deo fer '^'^quà mfi in templo oraret,cleemoÃiniis largirentur,aut quot;''^Ãedam bona opera facerent. ïmà ius fanâe diccre gt ^'^^hnonpofiremumlocüobtinet 'mterprtecipua bona, ope
; Q^id enim adeo uehetnenter deus per prophetas urfit, indicium gsquot; iuftitiam ? Efaias bomt opera qua ab ho- Efahe. i.
fiunt, ueluti facrificia gt alios ritus ecclefia
I
ADVERSVS ANABAPT.
flicos reifdt, er olkndit quicnAtn botM opera deo maxiixt [gt;laceaitt,ac ait: Lauamim.inundi e/kte, aujèrte malum co^ gttationwm ueflrarum ab oculis men. Ã^uiefcitcagereper^ uerfcydifcite boiefacere. C)_Ha'ritciudiciufK,fi(biieniteop^ prefjb, iudicatc pupiüo, uiduarum querelas aiiditc Eoi/fW Zïchar.z. modo Zacharias loquitur : Ha:c ait dominus excrcituuw,di ceiis:ludiciumuerum indicate, er mifericordiatn amp;nbsp;mlt;f^ rationes facitc unufquifq^ citm fratrefuo. Et cr Pquot; piüum.zy' adnencim,amp;âpauperem nolitecalumniari, etfif^ ium uirfratri fuo non cogitet in corde [ito. Ciitis atitein ert' dat bona, hitc opera deo mnouo TeflAmëto dijpliceref re qui iudicia toüunt, iüi etiamÃmul auferunc magnAtn psf tem bonorum Chriflianorumqs opcrum,cr fepem aufernn^ ab ouili, ut lupi faciliorem aditum babeanc ad oues lacerait das.ïn fumma, nihil eü quod dominus tam diligenter inEâ** gelio docuerit,quà m proximo bencfacere,eum iituare, re,tueri,illi conÃilere: h£c autem omnes homines dei bemà cio facere pojfunt, pracipue tarnen qui magifiratum gernt-^ Quareipfaueritasfolideconfirmât, iudicianon aduerfari lE.uangelio,fed pojfe ac debere etiam in ecclefia ejfe. Ac fit inde quoq; ex fcripturis declaratur, dotlrimun noftrain Je magijiratu ueram ,folidam,cr deo acceptam c/fe,Agt;idbaptt flürum uero dogntata de ntagiftratu,facrls liter is,pad et tn quillitati, iuftitiæ cr lt;eduitati aduerfari. Dct ipfis deUf btcc agnofcantjOâ tos ab inuiëkl pertindcia liberet.
Interpretatio pra:«pti,Non occides, Ité Cliri ftianos magiftratus in ecclefia iurepofle aliquem gladio occidcre. Cap.
Mn Uccre'* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de »Mgi/lratu hlt;ec quo^; docent et dieüt Att^
â¢Â«Â«idtre. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;baptifiæ, Chriftianos non occidere, neq; carceribus ad
t9â sfitdiopumre,fedtantum excommutneatione. li)ult;e
LIBER QV AR T V S, 174 filt;nthuÃKdognMtif partes. Prior, Chrifliaitos non occidc^ te. Altéra, Chriftianos tantnm punire excommunicatione, »en alijs mulâis,aut carcerilgt;ns,autglaudio. Ad conÃrntan âliitn uerofuunt dogma,, addncuntprieceptum deiy'tion occi=s ^es.-cradditntetiam quà mgrauepcccatamÃt humanum^^'^ Ãiguinem effundereeitemgladiunt AloÃs, er imperium ac eoiiäionemM.ofaicam inter Chriflianosfublatam eÃe. Priç cum ecclcÃaÃiiritualisÃt,non debere ipfam uti carna, ipraifertim cum Paulus dicat, arma noflra non eÃe e^nAliii.Adducunt item omnia qua de charitate copiofe in péris literis traduntur, er aiunt, charitate non pati utquifâquot; ^âOnoccidatur. Repetunt etiam uerba domini, ijolite refi prenialo : erquorundam apojiolorim exempla affêrunt, »eluti lacobi esâ ioannis: itli enim cwn ucUeitt ignem è cÅlo ^ocare,er iticëdere uicum SamAritanorum, qui dominum quot;^Jpitio excipere noluerant, reprehenÃÃint à domino, er eÃ: iUis, NeÃitis cuius jÃiritusÃtisiPilius enim homi non uenit utperdat animas,fed utferuet. Uem Petri exë g affêrunt,qui in horto, difiriólogladio dominumdefen '^reconatus eSl,fed à domino rcprehenfus,hanc reÃ^on/ios »^gt;naccepit:Conuertegladiu/m tiium in locum fuum:omnes enim qui acceperintgladium,gladioperibunt.Cum ergo do »»»US in nouo TeÃamento gladium recondere iuÃerit, non â»»plius eÃe diflringendum in eccleÃa. Atq; hac funtpraci argumenta AnabaptiÃarum contra gladium magiÃra^ , quibus probare uolunt ChriÃianis non Ucere quen^' juam occidere:qu£ nos ordine expedemus, er deo adiuuan eonÃtabimus.
P»quot;âoceptum domini,Non occides,uetat nequifquam alte xmetfrtt»» »â^occidatpriuatapoteÃate, ex malis affimbus, inuidia, »âlt;â»,ira;Ãecommodi,autpropter damnumaeceptum,aut buniana uoluntate, idcoqs in hocpracepto n^iÃratus
ADVERSVS ANABAPT* excipitur,gutppc qui non priuata poteflate, aut ex hunMH^ uoliintateqed ex dei muidato priecepto occidit,iu»gt;' piditate u'mdiaie,nó ex ira aut auaritia,fedpropter coittt^ nem iufiitiam,ad tuendos bonos, ey publicam pacetn amp;| licildtoK populi conferuandam. Ciuod fi cui heec interpreii^, tio non fatisfacit, cogitet deiim, quifibijpfi nonefl coittriii'i us,non ferre leges contrarias, qui tarnen non tantumpritct Exod. 10. pfm hochonümbus dedit,Igt;Je occidito,fed etiâdifcrtepf^' Exod-zi. cepitfMaleficumnonpatierisuiuere. ISSonpoJfuntauté^ leges conciliari,nifi priorem.Ne occidito, omnibus hontim-^ bus datant effe mteüigamus.qui non habentfingularetn ah' (luani etexprejjà m uocationem: alteram autem,Maleficui»^ no patieris uiuere,mAgijlratibus datam effe. Deus enim ommbus hominibus iram et priuatam u'mdiilam prohibaib eo quod ipà committendafit ultio, hic magifiratum it, CT m bonum humani generis fuum u'mdicandi ey dimunus illis commifit, dcpr£cepit,utiulUs fupplieij^ nomine ultionem fumant de omnibus improbis. Atqi neq; fibijpfi contrarius eil, neq; etiam côtrarias leges titht' Quomodo Ciuamobrem iüiqui magiftratum gerunt, ccrto nef wsfegcté- A lt;lebent,ipfis utoccidant à deo mandatumeffe:diligenit^^ te debeat in autem ipfos cauere oportet,ne quenquam occidant,queni ne occidendo. donùnus zx uerus iudex deus ipfe in cÅlis condetnni rit,çy hancfuam uoluntatem in uerbofuo patefecerit-Ete^ ÃPilatus arbitraretur fe habere poteflAtem occtJt'' di dominum aut conferuandi in uita, rejfondet iUi dotniniU) Non haberes potejlitem aduerfum me uUam, »ifi tibi datn'fi effetfuperne. Itaquenondecetmagifiratumdicere,feej]e^ ius,fe ueHe fuo arbitrio occidere aut in uita conferuareijiK cunque libuerit. Talis enim lt;t dei ordinatione recedit,CS'^ rannus ac homicidaejl. Sedpotius magiftratui cogitanit/in eft,nequidiniiidicando exfuaopinioncfiiciat, zyntAxiâgt;!^ (ff
LIBER. Q_yiNTVy. 17^
quot;^o^cidendo.-ae quoniam non merum imperium habet, fei domino fubieitut nbsp;nbsp;dei fcruia efl,deum timeat,pettit
fapientictm ut eiuf jfiritu regatur : ac diligenter con^ Jââleret,du£n4 pr£cipue deui pnnire iubeat, ueluti h£c funè ^f^po/t latot leges duarum tabulartim commemorantur. Q.âi immolauerit dijs alienis,occiditor. Qu,i habuerit]^iri^ Uxoi. »«, fi«« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ziT magos er ariolosfecutusfuerit, occi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
⢠Qui falfam doilrinAm contra deiimfob ipfius notnine t ^â^âterit,occiditor.Quimaledixeritdeo, cr blajpbctnaue^ -â¢â âf nomen dominé,occiditor.Quipcrcujferit patrem aut niA
contumax aduerfusillosfuerit,occiditor.Qjiiho- ' ' ^neinocciderit, etiam ipfe occiditor. Quimcechatutfue-^^'yOcciditor, Qui cum iumento coierit,aut concubitu con-^nnuuramfe polluerit.uel mcefium commifcrit.occiditor.
huius generis plura,Leuitici 20. çy alibi 'mfcriptua ^'^âommemorantur.Quiautempropter tale aliquodfcelut â â^ÿftratu occiduntur,hi ex dei iudicio occiduntur,qui ia fos condemnauit. Itaq; indicium in eos, dei iudiciü ejl '*^10, qui magiftratu utitur, ut per cum iufln fua indicia ^^âjult;ttur,ut quod malum eftpuniatur,lt;:^ bonum conferue
P^ragdtur. Quarc non efl quod iudices 'm tail caufa tuant ,quafi unius aut pluriimi clt;ede pccccnt 'mde''
quot;â¢â ââUiicium enim non honunum, jed dei ejt, qui malepcos nomine n5 ââ^'dderc iuÃit.Ac fepe in cauÃs capitalibus à deo dicitur et ââ ââpftitur, (quemadmodüfupra monuimus) Sanguis eius,bo â ^ââ^fcilicetfontis quê magiÃratut occidit,Ãtfuper ipfum, ^^fnper caput eius, nempequod fangtiis aut culpa non 'm ^^ijiratum redundat, ut illi metuendumÃt, ne deus effiià r'amp;inis poenas ab ipfo repetat.
'^â^rumetiamefteÃiiÃonem fanguinis graue peccatum Sägtn'nem ^IÃ^quod ultionein è ccclo poÃdat,neq; 4 deo multü er im= funderc gra r^Ww» dimittiturtuerum boc de innocentifanguine 'mteb
ADVERSVS ANABAPT.
lige ndum efi,non de fontibut, Quinetiam reuera omüis bi iudices dolent cumÃbi fanguinem Æ yntiumfundendutn fe uidcnt,äc tnifericordia conimouentur erga miferum hot^^ nem qui peccauit, cr fuis fccleribus mortemÃbi accerfind-attamen cum tale eÃÃc'mus, ut nonÃt nùfericordia er deus iudicium urget ac occidere iubet, tum obtempéré iudex uoci domini,äceum occidit,quë alioquià iurcamp;d(i uoluntateÃeri pojfet,mailet in uita conferuaretC^tü n^'f' que eÃ, iudices cum non damnant quos deus damnare inpdt^ ' ac iPbe funt circutiÃanti£ facinoris,ut is non mereatur wp ricordiam, turn eosignofcendo grauiter in deumpeccaft' SolomonnanqueProuerb. 17. caf). ait, QuiiuÃfcai eà abfoluit) impitvm,er qui damnat iuÃum,uterq; a^otidna I, Sam-V- ^i7(s eÃapud de um. C um deus Saulem iuÃijÃt Agt;nalechd~^f
und cum rege delere, er ntbil relinquerc, er Saul regh bus^; prccioÃs peperciffet, neq; obtemperaÃet uocidoim^ i.Reg. 10. ni, a domino reieélus efl. Sinüliter cum Achabus Syror«^ regem,non quemadmodumdeusiliit iufleratjpumjfliifPr cum populo fuo in locum Syrorum er Benhadadi, nati fuerant,fubÃitutus efl,ita ut Achabus cum fuis a dado er Syr is ca:derctur, in uMiibim eins quod syrosnott punier at quemadmodti dominus illi prieceperat.Rurfui c»â* Achabus occidiflet ]Siabothum,qui no erat damnatus à det, fedexpriuato affe^htabipfo occifusfuerat, uteiiishtrtt potiri pojfl-t, deus grauiter huic ciedi Achabi indignatus ej(gt; Ita etiam deus grauiter indignatus efl, cum à Saule Sf/aeet dotes und cum uxoribus er liberis oceià eÃent infoiites,e/ abf J; iuffudei.ex ira er odio.Exquibus flcilecoUigi potep Mods amp;nbsp;quaiido magiflratui interficere liceat.aut non, ac nibilimp^ niagiftra- diente priecepto hoc Neoccidito, mhilominusmagiflratK^
Jatuin. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ycrimheecomniaAnabaptifiee unouerboreijeiuntfl
LIBER CtyiîîTVJ. 176 allatd funt ad Mofiicurnghdiamtetädmpe ferium coaétionem ^Aofaicampcrtinere,à .tittibiis Chri-fiiiù libcratifiiu.Scd bis reJ}gt;ondrmiis,gL{diiim nbsp;nbsp;nbsp;capita^
I nbsp;nbsp;pÅtum iju^i nMgtftratu infertur, turn per Biofem de^
I â¢'â¢M in/htutam ejjc täquam ceremonialem aliquatn legenr, Chri/H tempore cejjà ret,fed ah initio lex hiec, ut tt4tu-gt; zj' omnibus tempori ui necefJdria,à deo eü mjlituta, ^«»tomnes ueteres magiÃratut ante Mofemexdeitnundtt j ^Ojgbdio ufiÃ.», çr homines maleÃcos occiderutit. liane legem deus ifraeliticis lt;juog; legibus 'mferuit,ticgladi tangua Mofaica coailio ablatus et abrogatus efl Chri Pâtlt;liie!icu, guia polttiam nAturlt;e Icgem non abrogauit. Q«i4 «fro ciuriw eÃe poteR, guemadmodum etiam lib.4^ ^^P'3- docuintns,Pauli uerbis.gui nos fatis de bac re inflru^ ait,legem iu/h poÃtam non effe, fed concemporibui ^gs gui fubijci negueunt, impijs cr peccatoribus,nefarijs Pgt;'ofanis,patricidis ey- matricidis,homicidis,çrc-QJlâs j^^gt;fiChriÃa»i,gaando nonfunt homicid£,parricidlt;e,fce* â amp;nbsp;maleftci ac f4cinoroÃ,liberi fuitt à lege zy poenagt;,fett '^â^âloguuntur,ab imperio cr coallione Nlofaica: gui aut ^fiei cr Ãcinorofifunc, non funt liberi ù, lege cy pceMi.
Puulusfcribit ad Romanos: Uam mt ^âIftatus non funt terrori pro bonis operibusfedmoilis, Vis non timere poteftatem^ guod bonmn esifacito, ey fe â^^luudemab ipfatdeienbn mintÃtr eRtibiin bonn. Ojtod fe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f^dintetnon cnim temere gladium gc
i^Aoin.ij. duare capitalis pcena in eccleÃa manet. Qjùn ç udcles gui ita grauiter labuntur, çy propter fuafcelera l^fâifiuntur gladio ac pleiluntur, ac in bac calamitatc pÅ=t . tntiam agunt peccatorum,cy ueram ac firmam in Chri^ haben{,non ideo deÃnunt membra eÃeÃnil£ ec nlt;lt;f,fed potins eülatrone ido in leternduitam recipiittur,
ADVERSVS ANABAPT.
GiïdiS eor nbsp;nbsp;Agnofcimui prlt;£tered,eccleÃan{ j^iritualem eÃc,nei/i^(
fcTnVpTrk iBuminetur, conÃrmetur zr regatur j^iritu dei, at^ne niaii ecciegt; fecundwmj^iritum, nonfecundum cartwm uiuat : tionU-mèh'mcfequitur,eos cjuiineccleÃcteiuig-membr4f'unt,fli ne effè j^iritM,cr nullis amplius carnAlibus rebus uti. Qff adiTtodum uero fideles,gui uere nominAntur et fiunt j^^iritit'i les, nihilominus propter carnem lt;ju4in ad mortem uf^; /f-cum circunferunt,cibo,potu, uefiitu alijs carnAlibus amp;nbsp;temporarijs rebus opus babent, er cum bis rebus tituntur, tübilominus in eccleÃa funt, neq; earn carnulem ficiunt : iW etiain fideles (fieut ante probaubnus ) defienfione gbidij o'-pus babent, attamen uerus ufitsgladij i« ecclefia ipfattttio'^ focit carnulem, neij; f^iritualis ecclefia reijcit ufwm corfO-reigladij.Ciuæueroà Paulo t.Cor.io. dejfiiritualibiusf^ misfcribuntur, intclligendafuut de armis minijkrij ipf'^^â aduerfusÃlfam doilrinAin, çy omne id guod aduerfus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
extoUitur. ISloit autem propterea magifi:ratui in eedr j fuumgladium quein ex officio habet, adimit. QuentädnKgt;'â , dum uero difcrimen officiorum mer ito f:ruatur, itu edââ^ ter gladius propter altcrû non eft reijeiendus aut danAudu^'
Chriftianam cliaritatem non hocpoftularcut nemo occidaturaiit piiniatur: amp;nbsp;in ecclefia non modo excommunicationem eifcjfed aliasquoqf multas corporiirrogari. Cap. 6.
fhquot; ntatem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;charitdte, cuius prlt;etextu Anabaptifite
ticmo punit l_yiereconAittur,itarcfigt;ondemus, chriftianAmchie^^,^ tern tarn non toüere iusgladifiut idpotius confirmet-l^â^ff'.
occi £ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conftitutus, non tantum
here debetpaucis foiuibus, facinorofis nbsp;nbsp;perniciofis be
ttibusÃed etiam, bno multo magis magne multitudinfi^âS tiumfprefertimijs qui 'miuriaafficiuntur. Q«lt;e
Liber qjzintv5* 177 wiâfrfî effet qu£ nMlefich hominihui no tantum pamret^ f Mettant ipfos hac uenia infontibui tmnutteretf Perm-V^afiiwnftificiat cos alijs antea nocuijfe, nifi liberen^ ^^^t^iadhucampliu/tMceant. At ali dimittcndos effèinul-««t inpoftermn non nMlc again.Et ii qui eos dimittit,nott ^^odinuetii: utampliui noeeant, fed ut 'm uita maneaitt pxiutentiam agant. Sed aliter den'S uerbo fuo pr.eeipit 'ârficiiw J nempe ut commiffa peccatapuniant, ZT non ex ^witate condonent /fe emendations: nif caufa aliqtta eiuf âquot;^dicircunfhntiM habens iudiciofferatur, acita fcipfant ^^'^âlt;fet,utfaluacoramdeo confcientia fontiueniamcon-^ '^^derepofit. Hoc autem non'm iudicis opiiüone zt' arbi^ e^, fed utfaâum ipfummodeftecr accurate ^^^tndatur fecundum its amp;nbsp;£quum, çtr diligenter proffi'* ^ft^ttrnediununi confulitur, ineocrretur zrmultsfiat : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fifacinorofum iudexffe eitundationiidimife-
j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;is ( quod plerunque fieriJolet ) fe non cmendauerit,
rd plus etiain tnali Cf damni dederit quant unquam anteut ' ^â^poterithancucniain Cf lt;^baritatent laudarei Cumi-^^â^fiacinorofi nonpuniuntur^'miprcbiautem homines,quos ^^Stiius metus pÅne coercuit id uident, augentur Cf con-PniiMturperniciofi homines, ac honefii cf 'mfontcs homi» 'â^^âibimprobis nebulonibus, preetextu uenie Cf charita-^^^gt;cötra moré uerte charitatis 'miuria ajficiuntur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aut
Paula ajferuntur,Charitas patiens efi, coinis e^, non co iâ^'gt;tmaliim, omniafuffert, omniafiicrat, omnia fuflinet, ^â^â iwnexcluduntpoenam. Jlt;lam eodem loco Paulus in-' Charitas nongaudct iniu/iitia, gaudet autem ucri^* . Ideóque charitatem non c£cam er fiultam cfje nuit, ^flontoti quoque charitatein cf pcenam coniungit, cum a-a ' nbsp;nbsp;nbsp;purcit uirg£, oditfilium:qui autem amat eum, ca-
Prouer.u,'
eum cito. Agnofc'tmis quidein magnum difcriinen
Z
A D V E R s V s A N A E A P T.
efje inter caftigationem cr capitale/upplicium.Interim tnenfctteri oportet, guod/icutpatris ca/iigatioin boiiutit ce dit Ãlio, ncque charitati aduerfatur : ita etiam cum tni^ gillratut iure occidit,non tantum id uni hominifid totir(p publicif lalutare ef)e, ideô^ue non ejp' charitati contrat' tim. Quamuii eiiim iiejuioccifits est, homieidlt;emorteito'l reuocaturin uitam,nihilominiis tanten iufh, eiui mors tos improbos in republica à cdedibtis deterret, atq; itii bomnis fontts, guodammodo multos in uita conferMt' Quarefubinde ofienditur iuftampanam nonaduerfaricoi^ ritati, ac charitatcm ueram non abrogate panas à deo Abufus ch2 flitutas. Verum non modo in hac cauj'a, cum depanis tiÿ' mans. nbsp;nbsp;nbsp;tur,fed al'tjs in rebus char itate i^uà m plurimi turpittrK^
fua libidine abutuntur. Nam homines prodigi, ZSquot; confumpCerunt, qui otiari uolunt, er interim quotidie'f' cbriari,à quid Ulis deÃt,no pudet eos ab honeÃis Cf tibus patribusfamiliiîs auxilium petere, zy charitatb^^^ admonere, qua Ãc charitatis iure teneantur fumptusilli ad luxumfuppeditare : neque cogitant fe non minus redebereeos à quibus auxiliumpetunt, neque iOh rc molcÃos eÃe, aut damnum er iaduram Ulis coneilùâ'^ Ãd potiuf ita cü Ulis agere quemadmodum inpari cauÃp'' cum agi uellent. Qui certenollcnt,Ãrem fatmliaretn^^quot; ne adminiflraÃcnt, alterum prodigum ex charitate fujltn tare. Nam quod Paulus ait, Neminiquicquam debeatHi nià hoc, utalq alios diligatis : non tantü de auxilio fcroit^ do loquitur,fed etiam de illis qui aliorumÃubÃdio opuso^l* bcnt,ututrinq;mutuamÃbicharitatemdebeant. . NoHte rcfi ChriftiautcmuerbayNoUtereÃfteremaloÃuprnnbui^, ftttemaio. expofitafunt: nempe,dominumnonloquidediuinAui/n
ihi comnüÃa magiÃratui,Ãd de priuata Hindiih,qu£ rX tiiuscuiufqueajfeihbusoritur: quare ChriÃusnon
LIBER QVINTVî. I78 i^Ãfuttiigladiiim, negue prohibct iufljis nbsp;nbsp;legitimäf pÅ»
JK ⢠Similiter loatinigt; CT lacobi exemplum nihil admigi= lâriitum pertinet:tlli ent ex ,ppria ey humunA offènfione, at Tâ. uindiHic cupiditate,SamAritanorü uicü incêdio perdere 'â'gt;lcbant,âc hanc eorum uoluiuatem dominm reprehenditt ^'â¢onùm uocati eraiu ad aimuniiaiidaingratiam, n5 alitent ''^^âidiuntgererent. Deinde guodfaccre tentabaitt, ex 1=^ (âl'^ortiim erat à deo prohibitumtguod autem bi gui nut ^'l^^ittimgeruiit,lcgitimM poenas de aligtio fumunt, id ncit ^^Ãfiiciunt ,fed à deo ilbs prieceptum eü. N egiie alia aut PefttiS ââ^faratione dominus Petrum iiiÃit dijlriitum âi^ondere, guippc gui non adpugnAtidum cr geftundtlgLt= s. °''*^,fed ad pricdicandum uocatus effet.Cîjiodautem Cbrb Lucx ii« ''â'^iuÃit eumgladium aufferre.ideo fecit,ut illi acreliguis quot;âoorto reipfa offender et,piignAm eorum nihil prodcffe,fè ipfos, Apoffolos inguam, abfgue ipforum pugtm tuerie ? âîi inimicis defendere poffe : idcôgue ipfos de dcfenffonà etiam de uiéhi.non debere anxie folicitos effe. Itaguc non publicum mugiffratus gladium recodidit,fcd prL ^^^^^,gucm guifgue bominum abffj} uocatione, propria po flttin er rcucra,guipropriapoteftAteex nn^bus diffringitgladium, abfgue neeeÃitate, hic diuinté ^f^'^'^obnoxiusfit. Si uero dominus, cum Petrumgladiuni ^â^ondere iuÃit, uoluit in nouo 'Tcffumeiuo nullum penitut ^â ^^'ftâ'utusguidem gladium diffringi, guare Paulus ma^ ?^^â'tHidatpoteffAtem diffringendigladij fAn non Paului Tefhmentofuit An non Chriffianis fcripfît epiffo^ ^.'quot;âguam Romanis fcripfît f Ciuamobrem cumdécima ter ^^â^ââpiteadRotnanos feribat, Poteffas no temere habetgllt;t f dei miniÃer,iiltor ad iram ci gui guod malum cü hinc fie hoc negotium concludo, nbsp;nbsp;dicogladi^
.^S'fttatui à deo mandatMn,nonuetitum cffe,itaii: licê ^^ââi^occidere, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z i
A D V E R s V î ANABAPT»
ftiaiü tanttt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;partedogmatis docent Agt;Mbaptifilt;e,Cbr^
cxcômuni* fÃanos peccata aliorum non carceribus, multis, uel gbtd«' citioncpuf pttnire, fed tantum exconnnunicatione. Jgt;lcguedebercââ^ poffenugiftratumelfe 'm ecclefia, uerum quemadrmxl^^ apoftolorum temporibia tantum miniftri eccleÃa^feudt^ r« filerunt, er eccleÃaÃue populut, ita nunc (juo^uetjr debere, Quoniam tieronosÃiperius firmtsac ueritarg'*ââ mentis probauimns,polà ChrifHanos magifiratum gtrtr(gt; et hoc fuum inunui feruare in eccleÃa, ac fatis oflctidintquot;*â gutenam huius rei ratiofuerit apoflolorum £tate, iHi^ diximusconteiuicrimiM, nihilifacientes fermones Avao'f ptiÃurum nullis folidis rationibut confirmatos^ciuos inde ex affcHibiit abfque uüis argumentisproferunty*'^ equidem eÃet AnabaptiÃis,à non Heer et eos carceribiif pecuniar i/s multis punire, maiores enim turbot faciliuf if' citarepoffent. Qjiis autem non uidetquid fublatogladitr* quaturf Plerique enim à quibus metuendum e^jqulqaei'^' pure uiuiint,ita animo affe^funt, ut etiatnà centies tnunicentur.nuüam excoinmunicationis rationem habeatti imö iurpius excommunicatiquam ante uiuunt. Uaque wquot;' aliud hinc quam turpitudo er turbæ atq; difidiafequirC' tur. Quare uos ueÃra doilrina eccleÃarum, qute bene 'mjHf tuticfunt,horribilemdiÃipationem inflituitis. Nainqnod«'^ citis Gentiles extra eccleÃamgladio uti poffe, in eccleÃa ta tum excommunicatione effe debere,temere nbsp;nbsp;abÃq; ratio-
ne dicitis, erÃmul fÃoliatis eccleÃam bono lüi à dontinoco ceÃo.Satis iam ante probauimus, femper in eccleÃa nomtoi la eÃe,ciu£ non poÃint alia ratione commodius quaperntO' giflratu emendari. Quad autÃngitis Euangelica eccleÃanh er abfq; uitio,tantum paucorum hominum, multaq; de iHa garritis,qu£ tarne nufquä reperitur.et interim nihilotninitf ecclefi£, qu£ ex bonis er malis coUeän e^, ut Chrifiut do-caitf
LIBER QVINTVS. 179
^ defenÃonem toUitis, pcr'mde Ãtcitis acfi ânuro nondwm ad tedum eduélo, fulcra quibus teäum nitdurÃubtrahat.
âût diligenter à uobK quterdtiir,utad confirnidiidâ do ojiendatii, ubinAm Chriftinfacinorojos excomunt l^ficuti nos omnes excoinnmcare imltis) no multa ex^ ,pferre poteritis. Peccatrix enim erat mulier ilia Lu publicani plureSjprxfertim Matt.et Zachte ns: pec ^^^^^xfuit mulier adultera,peccator fuit Petrus cr alÿ plu ^^â^Hando nero horum aliquë excomunicauit, uel quandiu ^^^°»inui»icatifuerunt^ luxta nefirâdurant cquot; äufterara l^^oiyUix fe Cnriftus excufare uobis poterit. An nero nul ^â'5â '»ulta corporis fidelibus aut infidelibus in ecclefia irro- ciefîrirro-^Ã^Ãnt Æ Qj(id igitur de fingularibus fadis fummorü apo S»'»« fuiiî«. /âââorH Pétri pauli dicetist Petrus enim Anania uxo~ ''fâ« ni« Saphira propter ipforumpeccatanon excommu= ^âquot;fityfeddiuimtui fubitamortepunijt. Lticite Anabapt. AAj. ^^gt;K)nhoc 'm ecclefia fadü fit fan non in Ulis fadü qui Chri i^rim nomen habebantfan non ab illo fadüfit,qui fyn=
Chriflianusfuerit Æ an non illi corpore pÅnas luer'mtf ^oii yî hoc Petrifadum non fuit iniuftum,quod conceden tii, nolite damnare tnagiftratum qui facinorofos carce ^âlt;t,nuiltis,gladio,pro criminum qualitatepunit. Mam ut ^'^tfaciant, non minus quam Petrus à deo poteftatem acce ^^â'Kut.Paulus uerofedudorem et impojkrem Bariehu, qui AA.ij. nâJi coram Sergio Paulo prxfide oppofuerat,plenus fjpiri= ^â[âtnëlo exc£cauit.An non h£c quoq; corporis tnultafuitf
itaq; qui 'm ecclefia per Pétrît er Paulü corporis mul irrogauit,nunc quoque per magijlratum punit, quem in 'âincfinem inflituit er ecclefite dedit, ut per cum operetur ^puniatquacunque rations commodiÃimum erecclefilt;e ^âÃÃimwm fuerit. Vm«» hac de replura fequentibus capi
â z J
A D V ER s V ï A N A B A P T.
fibilf icriptd funt, Ulukaetiam dcmulcficorumfuppücii^â mAgijlrdtuirrogà tur,fcripfi 'm SermotùbmnKi^,^^ fad.2.Serm.8.
Hommes contumaces, ad boniim 8^ ad uer^ bum dci licere cogère; amp;nbsp;refponfio ad Anabapti' ftarum argumenta, quibus probare conanturns mincm ad fidem cogendum efi'e. Cap. 7.
Ncmii.î \ 7^Igc/imum AnAbaptifkirum dogma fXin.Tut'' V ui cogendum efp-, necjuc etiam aueiKlu»'â* propter propter Ãdem puniendumaut mterÃeiendum elje. Aeritti' ^'pnt Sd oc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uirtbiK hoc loco contendunt AtuibaptiÃâ^'
çidçndû fCâ Oâ multi alij cum illii, 'm eccleÃa unicuiq; liberum efÃitâ fe. here ,utagatcr credat ejuod ipfi uiÃim fucrit. SpeÃitt tem denuo hic conatu^s ad mgentia er 'mtolerabilia diÃ' dia, turbM er excidium, ita utÃÃ-cjiiainur horum coâ'â' ntaciam cy- peruerforum hominum opiniones, breui urbibui modo, fed mÃngulii uicis plui quam duodecim ttâ ligiones habituri Ãmitfjta ut tandem nihil omnino credeft, peculiaris fcóbi er religio ÃturaÃt. Cum uero nos tinit^»^ ueramqueÃdem docemui ( non enimplures contrariit rclgt; gionesÃmul uerat eÃe poÃ'unt,fed unica taiuü ac ueraCbn ftiana religio Ãu fiÃs eÃ) ac omnes hortamur utfeilif degt; feranc, er unicam ac ueram Chriflianam Ãdem, Euangtlio conÃrnMtain,ampleä?iiitur: item cum Chriflianos magiÃt^ tm hortamur, ne patiaittur unumquenque dogmata nupef excogitata,quie adhuc ignota,neque conÃrmata funt gere,er pcculiarem eccleÃam mflituere contra unicam amp;nbsp;ueram eccleÃamthiec 'mquam^cum nos docemus,comra noS quaà parricidos aliquot uocifcrantur,nos fanguinarios ap' pcllant,qui omniusneorü fanguini inÃdteinur, qui noncun^ geredere uolucriitt quie noscredtmuset doceinuf.Nosuc roiwt
LIBER QV r NT VJ. iSo
Kon (dictm dofhinAm autfidem urgemui, qudin eäm cfu£ ^»nÃniMitir diuinis litcriSjprophctarimt, EuangcUjùrü cz ^poÃoloriim,gii!C uni Chrijh fidit, lt;3â huic omnein gloriunt fidé omnes uerc fideles db initio habuerüt.t^e îâf âiliorum opes aut fanguinemfitimus ac finiguitiArij fits ^Ktficd hoc conteiidimiM omnibus uiribtis, ut ChriftidUA u^' ^lt;llt;ffferuetur,neci; in multM feamp;ds homines fieparentur, ex ^xibus offènfie.dnimorum alienAtiones,difiidid,fieditiones et ^^ies in populo excitdutur, qu£ omnid multifidriain ex A-quot;^dptifino ortd fiunt,utfiiprd primis duobus libris oftendi. ^dmobrem fiinguinis efiufionem cduere cupimus,cr AnA ^^ptiftü ipfos,modo fibi eonfuli pdtidiKur,db exitio liberté
lt;^onAmu,r. Qudmuisdutemtndgiftrdtumiubemuspern^^
homines multare,qui fiinAri nolunt,3- totam ecclefi-^''ââ inexitiumfiecum ddducere eomiMur, no tumen ideo cru
Zr fidnguinArij fumus,quemdd)m)duni nec dlij pij doeîo qui eadem ditte nos docuerunt.
iiU£ dutem pdvtes fiait dogmciiis unie commemordti: ^'^^or,neminem dd fidem uüd ui cogendum effè. Altéra,ne^i ^nem propter fidem nudtundum dut occidendum efie. De Pdori parte itd fi:ribuiit:Chrifi:idnü zx apofiolicum Euange âââin non defiderat neq; docet quenquam ui cogère dd dodri ^'âhconcionem cr communionem ; de Pdulus exccratur eu ^xteunque aliter docentur. His rejfiondemus: Euangelicant Oâ dpoflolicam ficripturam, ac fandm rationem non obfirtre uetare, quo minus indoéh cr indociles atq; contutmtees quot;ow/tif J doceanturfmftituantur, et ducantur atq; cogantur Æ Â»wfo ad bonü. îtaq; neq-, Paulus neq^ quifiqua apofiolorum cogere. quot;Of execratus ed: fed illi uerbis Pauli ad Galatas capitepri ^dbutuntur, Eaenim qu£ Paulus feribit de Euangeïio, ^âtod ipfe inter Gentes et ubiq; pradicarit, nenipe fblain fi^
in ebriftum iufiificdre, id dlifigmentis Anabaptifiieu
Z 4
ADVERSVS ANABAPT,
uceommÃdditt, qMà Paulin exccratinÃt omnia ({m lgt;aptiÃ2irumdo{irin£adtierÃatU:tir, cum tarnen ipÃrutndo^ 'l nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;üritM cum PauliÃriptii pugnct,lt;jucmadmodum fubindc (»
hoc opere oÃendimin.
Fidé cfTe Pr£terea aiunt idco neminem ad Ãdem cogendum ejjegt; aon'innâJuodfidcsÃtgratuitum donum dei, cjuodÃlin dein cordi-e.cci$ iâcmi nbsp;nbsp;nbsp;eïeólorumi largitur. Qitodà quis fidc caret,non data elf
cegVdebe- deo,ideóque non e^i è numero elecîorum:quid igituro^ te. pue eSi hune adÃdein, qua caret,cogéré t Hocauteniadt» firmum fundament um effe arbitrantur, ut nullo medo Ãdfnri aut conuellipoÃtt. Nos autem illis rej}gt;ondcntes,ptl mumfidemdiftinguimut (quemadnwdian etiam fupralibrf tertio cdpitefexto fecimus) alia enim fides uera cil, fa. AdÃlfamfidemnemocogenduseÃ: adùeramholfiin^^ pojTunt. Praterea coaSio non eil unius generis, Al[â quando enim homines firmis argumentis coguntur, ut ta imÃtutione animum mutent,quandoquidem nemo his rt-fi-jgari poteil.-per qu£ dum docetur, efficaciter anted con* uifius fuperatus eil . Quandoque uero tnali^i amp;nbsp;contumaces homines, qui reuera argumentis conui^ fed ex pertinacia cedere nolunt,neque uerbis fibi perfuade^ ripatiuntur, duriori caftigatione adiguntur ut id quod rum^ Cf bonum eil ampleffnntur. Huiufmodi autem coi^ । (hones bonæ funt, cr præclara exempla habent facrdriedt liter arum. Alia uero coaiho eil tyrannica,quie null.is iufiss caufds habet, quando debacchando gt minando res atroces et iniujh ui cogitur quis ad id quod malum efi cf iniuftâ^' Kuiufmodi coadio deo aduerfatur, ideoq- nemo ita cogeit-duseji.
rules iiomi VerdpriCtereafides 4 nuHo hominum dari (yquot; cordiitt* nibus à deo f.yi poteHfed cd liberum dei donum, quod tantum eleilis fuislargitur,Ãcutiloan.^.et lo.cap.fcribitur. Verumnoi । hich^'
LIBER Q^VINTVS» l8l
^âchmndumejl, ut non ultcriui progredidmur, çr cuU M noflr^ infidelitatis dco imputemui,^ dicamm nos efgt;â i^(xcujdtos,quiadeus nondederitnobisfidem, QuidcnimRom.«, Wft tihi dciisfaut quid prior dedifti ci Mita repetere pofr ]â!iMiillo minus in eo nobis hlt;eTendum erit, ut perfcrute-
ad quid tcterno dci conftlio ele^fîmus: nAtn quiiipro= Mwth.«.
'â^Ãiones dci uniuerfalcs funt,omnes uocunt er bona, illis Poliicentunet ad h£c Chriiius iuÃitpctere,dicens ; Petite^ ^oscipietis:qu£rite,zrinuenietis,lt;yc. ^.ïatth.7. çrLu '^ââ^ââ crprietcrca eticim dominus iuÃitEuitngeliüpr£di= Marei «r.
⢠omnibus creaturis : bene /Ãerandum de gratia Matth, is. quot;ââI^ficordia dci, cr ardenter precandum ut uera fides do-
amp; augeatur, fimul fÃerandum efi, nos ex eleélo» numero efie. Et prtcterea cum dominus t/ixcnï, Qttt lo»quot;-®.
'^'^deoell,uerbumdeiaudit,cr dcusetiamhoc ordmeuta= â'ââM interne in corde trahat per Jfiirttum fan{ium,exter=^ plantet prtedicatione ucrbi,ficuti Paulus tefta= Romp.
Æ idicens : Eides ex auditu efi, auditus autem per uerbum l^ââ¢âlt;detlnd^efunt condones Chriftianis, audiendum ell uer â*»t medium per quod deus dat fidem, non efi: con* ^â^niendum zs' abqciendum, ac inter ea dijfiutandü de fuin* ââ^imperfcrutabilibus abficonditis iudicqs dei. Eiac au^ â ^^^ione externi ordinis, etfi fides cor dibus nonpoÃit tamê nihilominus homines uocandi cy' mittendi funt 1ânras condones diumi uerbi, nbsp;nbsp;cogendi fi contumad»
^^dudentur. Eacere autem htcc debent feniores cr nta^i ^lâgt;'atus,et omnes illi qut imperium habent in contumaces, ^'^Ãenim non tantum omnes prudentes ipÃatequitas docet, Oent magi '/ââ'po'ti«» çr exprclTum dei mandatum hacderehabe=^l^âfi^/ââ' a ' '-t^arto enim pr£cepto prim£ tabulte, cum deus fabba maces ad
^Ãtndificare iuÃifiet,addit,fJon facies uUum opus,ne= nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«o-
lt;ââ'^tu,neq; ftlius tuus,ncq;filia tua, neque feruas tuus, aut
Z J
ADVERSVS ANABAPT.
tfnciUct tua, aut iumciuum, aut peregrinia qui inträpofi^ tuui habitat, hoe esl, quifub imperia cr pote/late tua f»* Hocautent dei mandatum quatenui fidem cf charitatet» Jpeih'.tynon efl abrogatuni.Qjiis nero parentuin aut ptlt;t^^ ptorum hospuerorum fermones/èrret, à dicerent,DiÃ^^f er prudeiitiam aÃi-qui.dei donum esl,cui hoc non eA littUi nihil uirgis cf praceptis efficietur : quare non eÃ: quoâ1 uirga caÃiget, uel mandatis ad bonos mores Oquot;/lud^ââ^ fchoias cogas. Parentes zr magiiïratus non patiantur fnftituto abduci contumicium hominum obieüione,qut^^^ tmt, Pides efi liberale donutn dei,ideo nuüis legibus da cR. Azt non probitM,quod non Ãir, non latro aut fuaar [US cs,donum eü dcitt^lum igitur fitalisà magifiratu prehenfus cxcujare feuelit,çy dicat.fe non habuiÃedonu»^^ hoc à dco,ideoq; non eÃe pumendum,magiÃratus huins^ euÃationem fufeipiett Ãijiamuis igitur fides liberum deido' numÃt, nihiioim'nus tarnen homines legibus cogendiÃquot;'
ntucrbumdeiaudidnttCr contumaces puniendi
n 00 nbsp;nbsp;nbsp;R«â'r«î autein in hac caufa, cum neminem ad bonum 'S
docucnint, adfidemcogiuolunt,produite Ana.bapti^£ fuatn imP^ dTm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«rterzzzM, quandoquidem ueteres herefes
gendumquot; fopitos CT uerbodeiconuiäas, infitndludiaboliinlucért^ «ff«. uocant,çtr Donatiflis ucteribus AnabaptiÃis per otnniââà milesfunt. Contraquosante aioo.annosfcriptispugn^i''^ D. AuguÃinustcuius Ãententiam ineorum gratiam, magna ex parte ignorât, ddÃcribam,quamuis ha:e etiaui i Angoflinus uUjs Ubriscommemoraucrim.
aiiquando ftaq; D. Augiiflinus epiflola ad Vicentium 48 ptoe'd» tentu fuü, nbsp;nbsp;corrigendos eÃehlt;ercticos,ey inter aliaÃc
neminem prinütusÃeiitentia erat, neminem adunitatem ChriftiÃl ^endum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ucrbocÃ'eagendum,diÃiutdtionepugnanduP'gt;
ratione U[ncendt(m,nefidlos catholicos habereinuSjqâ^
LIBER QJV IN T VS. gt;8*
â¢pfffos hte rcticos notierainus:fed h£c opinio nud non con^ ^''ââiicentium uerbii ,fed dcmonftrantiivm fupcrabatur ex* ^'â!ptis:nam primo mibi opponebatur ciuita tnea^quie cum
effet in parte Dondti, ad unitaté catholica timoré legti '^^erialium conucrffa e^l, ^uam nutte uidemui itahuim ue gt;quot;â^lt;inimofitatii pertüciem deteffiri.ut in ea nunguamfuif reredatur.ita alite nudt£, (ju£ mibi nominatim commenta j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, ut ipfis rebus agnofcerem etiam in hac caufa re*
I ^^igt;ttelligipoffè,quodfcriptumefl: DafapientioecaÃo* ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;japientior erit.Uem: Non omnw qui parcit anücui
j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Meliorafunt uulneru
i âquot;^ei^quà m uoluntaria offcula inimiciMeliui eücumfeue*
^f^âitediligcre,quà m lenitate decipere. ltem:Etquiphrene ligat,cr qui letbargicum excitât, ambobics molejiui
â'ââlâos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Quis nos pote/i amplius amare quà m deus f eb
nos nonfolum docere fiiauiter, ueru/metiam falubri*
i ^erterrere non ceffat. Putas neminevt debere cogi ad iujli* ^^â^^cu.mlcgaspatremlitmiliâsdixiffeferuis: QjioÃcunque â^«eneritis.^cogite intrare. idem quoq; Auguffinus Sermone ^ldeuerbis donünifecundum Eucam: Piteretici nolunt co* ^^yamp;dicunt, Voluntatenojlraintremus. Coge,mquit,in*
Paris inueniatur neceÃitM,na,fcttur intus uoluntas, amp;e. Huiufmodi interpretationibus ueterum irafcuntur A^ ââ^âiptiftte in fuo libeüo, ey eiS noRras effe arbitrantur, fw« tarnen non noRrte, fed ueterum funt, cnnt quibus nudo
cum Anetbaptiflis fentire. C^uamuis boc diélum,Coin pelle intrare,nunquä ita interpretatusÃm, quod mea com* ^entariateflà ntur,
(iuandoquidcm uero etiam tdia ftrmiora argumenta a^ ftuguflino affiruntur de ui cogendis ad bonum hominibus,
^dhucaliumeiuslocumadÃram, exepiffolafo.adBoniÃ* aaÃj/»4 cibtn Comitentjin qua ita fcribittybi fft quod ifii(qucinadt «uäus t»*
ADVERSVS ANABAPT.
modum etiam Aiuhafitijlæ noftri ) cLtmare confueueflint, Liberum eUcredere uel no credere, Cuiu'm Chriftuf inti* tuUtfijuein coegit Æ Ecce habent Paulum apoÃülum, agno* fcant m eopriui cogentem Chriftum, nbsp;nbsp;po/ka docenten:
priu'^ Ãrientem, z:;- po/ka confolantem. lAirum autein eü quomodo ille lt;jui poe/M corporis ad Euangclium coailus i»quot; trauit, plus illis ommbus cfui folo uerbo uocati funt 'm EW» ge/io laboraiiit.Et gueni maior timor compulit ad charita^ tem.,eius perfiibi charitas firas miÃt timoré. Cur ergo (ogeret ecclefia perditos filios ut redirent, à perditi fii/ coegerunt alios ut perirentfHaéknus D.Auguftinus.
hypo- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;acgutefcunt Anabaptifla, fed aiunt coalli'^^
aiiot. ' ne fieri hypocrite, gui fuppUciorum metu Ãmulant fe tuf' bum dei amare, longe autem aliter animo a/Ãilifunt. earn gute legibus çy ui fiat charitatem coaélain eÃe, (jtt^ deo mhili fiat. Verü rejfiondemusÃatius eÃe malos Cf tumoices fe continere,non turbare bonos leges cx i)tfldtiiâââ non maiitiam fuam exegui.fed uni cum probis feruarebo' nos leges.guà m palam id guod bonü eü oppugnAre, amp;nbsp;nos leges ac homines probos turbare, cr iUis mole/ks e/Jfâ, Vtrum enim uobis melius eÃe uidetur, aliguem metufitpr (ij nonfiirari,rapere,latrocinari, gu£ tarnen appétit /ift^ re,ideo^ hypocrita eà : an eundem nolle hypocritaW t/l^â^ fed malitiam fuam exerere, cr Ãcere guicguid libitefd' Ciuinetia cerium eÃ.metu çr ui homines guädog; tu reuocari,ut initio multi hocfaciant çy hypocritteÃittâ^ rum poflea dum ui coerccntur,eö adducuntur. ut dein^ /fonte ex animo ea Ãciant, cT gratios agant illis gtd ipK coegerunt: agnofeunt enim fe fiinditus perituros fiii/Ãâ alij ipÃs ui ob/litiÃent. Cöfitemur deum ultroneu taneum miniflrum reguirere, er uiolentam ac coéfan f ritatem exiguam laudem mercri: mteritn tarnen id
L T B E R Q^r I N T V J,
ojkndimui coÃteri oportet^ex inuitk Cfcoailis CT ^ontanea prompta^; corda fieri, At^ hacde ^ienuo D.AuguÃim uerba afièramuf, quibttt refillit Pc-lib.i.cap.S^. PetilianutDonatiftadi*
Abfit abfit à noftraconfcientia, utadnoftramfideni compellantui. Hute reÃjondct Augufttnus, ait^ quot;â^'nergopergemts eadenifenticmtK cumhareticisf j ^â^potim dominum in feripturis htcrefim plantare dice^ ; ^â^iCluando minis flagellis cogit ad bonumi Dauid,Ão* mihi,ait,eft domine, quod humiliafti me. Et leremicu, I me domine, zr manfitefiiius fimfîcut uituUu â^mitus. Quod fi nemo ad bonum cogi debet, quarefapi--^'^imusSolomontotiesliberoscaÃigareiubeti Quipar ''f âquot;ââ g'f, inquit, hic oditfilium : cum per cutis eum uirga, eins à morte tueris. Praterea quotidiana experien^i Ã^ltlt;ttur,zz ipfanAturadocct,uchementesinhomineaf*
effe,qui nifi medicina adbibcatur, ÃA frenum inijcia' ftOâ alios freum perdant,qui tarnen mediocri ca* 'quot;gfthozîf frruari pofrent. Dzlt;Ȕ homines infani ca non fute compotes fiint, u'm coadionem uituperant : fied
^^Hedü adepti, ÃA cernentes à quibiis malts liberatifint fââ ^os qui ui ipfos coercuerunt, gaudentfe adeôfalutaria ^â^afiigatos efrè, ça uim, qult;e Hits adhibita cfr, laudant, untea adeà grauiter uituperauerant. Atep hoâc efi D.
^'*ègt;lt;!linifrntcntia ex eins fr riptis collet.
dominum fimpliciter Domfnnm ^'J^^uangcliitm priedicare, ça neminem ad id cogère.
âMc etiam nobis frre,fiomnes Turcas,iud£os,ÃA infi.- prædu'à rç. quot;[actfidem cogère ucltmus. Relh3demus,Dom'tnii equi= * quot;ff gt;âlt; ^^^ââÃilJeprjedicareEuangelium, quod ÃA apoftclifrce' gije,
â^yUcimnèq; coegerunt, nifi quatenus uis et potentia ues â ââlis cogit. interea tarnen ex Euangelio docuerunt, ficuti
A D V E R s V s A « A B A P T.
fh'dJK EMrfzjgcù'o continctur, unumcfuenq; in fua ttoctttioitf dcbere bonum promotiere,cy cunilos ad iuftitiam adduce^ re:pra:cipucdutem hoc magiftratUi officium effè,ut ad hi)( cfpcicndum poteftatem fuam conÃrat. Non dWtfm priecipi QÿinsrantturadeomagiffratuifUtTurcas ac cæteros infidèlesnoii fèrià 'â{uhTefi*^iââ^^fi*° imperio,cogat zsr beOum illis infirat.ln ueter^ ai, cos non TfyfejMenfoprHictpfî populutn fibià deofubiedlumgalxf luctcogw ndlgt;atit,neq;aliarum gentium hacratione curam agebatib fed eds fuo drbitrio regere or crederepermittebât.âidsino^ nunc guog; pip tnagifiratus ficiunt^ (fiuodficommodert^ gnum Chrtfli propagare pofiunt,nuüi fitmptui, operie et» iori parcunt. tnfiiinma,, magi/lratus curat ut f us Ãuange^ Hum prlt;edicetur, quod fi huic fidem habcant, id ad eor«gt;â* falutem ficitfiedfi aliqui non modo non credunt ,fed eWf fe opponunt, cr dodlrmam euangelio contrariam uiaitt do lo inducere conantur, ey difiidia in ecclefia excitdnt,ââoi^ââ authores hariiin reruinetiam inmagifiratücy diuiuaeiâ^ injiitutd peccant, turn iure snagijlratus hos turbulentos amp;nbsp;contumaces homines coercet cr punit pro ipforitnt tttetie to.Atq; hoe nonproprie eft coadlio ad fidem,fed turbitle»* tfcontusnaces c^rebeües homines fic cöpefcuntur amp;nbsp;eof ercentur,ut pax qt tranquiüitas conferuetur. Sequitur ittit quaRio de fupplicijs.
Refponfïo ad præcipua argumenta Anabaptî ftarum, quibus probarc conantur, neminem te' ligionis caufa puniendiim aut occidendum Cap. 8.
Neminem A 'LtcTd pars uicefimi dogmatis Anabaptiftarutny ' Ugioncm'* J~\eli,t^eminem religionis caufa multandil, aut capita piuiiands fupplicio afficietidü elfe. Nos dût eodem modo,queiitadiuo^ dum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fupra,refipondemus, neminem propter uerä
ttieitdui«
184
LIBER. QVINTVJ.
aut occidendutn ejjc, fedfalfe religiofii effe obÃ-hduntjUec tolerandam ejjeà fieri fgt;otefi:blu/}gt;beiiios ue=i
, ^'oamp;'fierntciofos feditélorcs etiain occidipofiepro crimi=* tom (jiidlitiite, de ijuo pofiea diccmm. N«nc aiii em ^na,bci^ fti/hrum argumenta comemorabo, cju£ ab illis adfiruntur probandum,non licere udo tempore ejuenquantfidei can
' I^»!iiltareautmtcrficcre,crau4igt;ibrcuiÃime adfingula r^j^ondcbo.
i '⢠Chrijliani, aiunt, non polTunt contra charitatrmfà .= ^^^'â'quot;^'^
i âw- jidei autem cau/a putiire aut occtdere,eit contrarium luppUci«.
! ^^irit:iti;e,-gg Chrifiiani neminem fidei caufa puniunt aut
^ddiiitt. R.efiionfio. Jzodemmodofec]ueretur,pcenaf lt;3-^â^âtaliafupplicia latronimgt;.,blafigt;hemorum,feditioforitm, ^Ãtiiiorofonm hominü contraria ejfe charitati, CT' idco
lt; ^»tinemampliuifupplicioafficiendücffe.Scd fuprafexto ââfiic huiti^libri demon^raui,charitaiem non tollere fup-^ pdciafèu potnat jicinoroforum hominü. Qutcro autem hoc annon conuenicntiut charitati fiaiffet, fi initio tumuU
^^^^'ionaÃerienfis in Vueflpbalia, pauci feditiofi nebula^ omnium malorum authorcs, capti in carcereitt
^^'gt;^iH,autpro ipÃorü mcrito multatifiiffent : quà in ijuod rââlâfâidumnemo pdeicaufa multatur, tarn borrendamulta ^^'»tcedet neceffario fuit facienda, aut pcrmittendiim ut quot;^Iâapt/fle eruptione fiifbt omnia longe latcói igni zx fir
'^ââttjkrcntf
i.c â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ununujuenq; altcrins onitt portarCyZy' Aitct aite-
in fide hunt-tniter affumere lt;3- infiitucre, non muU â''â5 carcerem conijcere , aut mlerficere. Reffonfio. c^iaVs.
chrifiianialioriimma-çin-iantur, zy fideliter eos iuucnt,acinftrmuminfide
effe,(3 humaniter inflituendum Paena ante non râ»ti,fidcoiKuttMcct,pei'uerfi, tnduratizir perniciofi
ADVERSVS ANABAPT.
tontines afficiendi funt, qui bonitate non nugt;do noiie»Klt;t^ danturfid détériorés fiunt,neq^ ceffantfimplices
Rom.ij. mos l^edere.CXÿamuisautêfcriptumÃt,Alter alteriusoat^ ra portatettamen etiam fcriptum e^, poteflaté non teint^ regladiumgefiare.
Fidcm efle nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fidcs çj' inÃdelitäs funt res inuiÃbiles O'
it'S, abditie inbominumcordibus ita ut neecclepa
HImI 1. Ill J A* - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tail /
ufo^ noil h£c iudicare poÃit:cur ergo ciuilis magiûratus ilia jupPquot;. aio*'w!ui corporalis gladij fubijcitf Kcjjgt;onÃo. C^andin pP lo piui n. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;h£reÃs tn animo abdita latet, li nemine niÃ
».Tim.i. di-o iudicaripoteB::à autem erumpit, erferpit utgangt^^ nA, itautnon tantumprobi homir^sinficiantur ,Ãddtii^ quoq; O' uerbum eius blaiÃhemetur o' aperte lacercWb turn niAgiÃratus oÃ'icium eÃut h£c apertamAleÃciapâ' niat.Imó diligentius o'Ãudiofius cauere o' uetare debet, qudmà carnAliafljgitia effent. Pr£tereamagiÃratit^'''âà tantum iudicat de impoenitentibus AnAbaptiflis exinctedf^ . litate cordis ipÃorumffed ex apertis O'fcelcratis Ãeino^^^ bus. t^on eninÃmpliciter errant, neq- unum taiitü ipÃââ'*â'' fceluse^ffedprimumpeccantÃlfa fide,quam alijs nus pojÃtnt mffiüant, pr£terea uer£Ãdci o' ueritaticod' uitiantur Deinde in Ãtnilam Chrifli cccleÃa peccd!itÃâiââ^ abÃq; iitftacauÃa deficiunt. O' in eccltÃa turbos ,fcâ:ts, grau ia diÃidia excitant. Pr£terea alia qitoq^ mala coinlt;lt;^^^ tunt, ucluti quod non obediunt ciuili magislratui diuiâid'f^ inÃituto. Inter fe nanq; coniurant, ne iufiurandum i flratu accipiant, o' obedientiam fÃondeant, aut Ãboep^ cerm,ne Ãeruent. F^ammagillratui iuÃurandum pr.fÃ-ââ'^ peccatum effe arbitrantur.Plerunci; adiierfanturmogift^^' tui,o' quotieffunq; Ãcultatem O'^occaÃonem habent,^p^ ipfa fe opponunt. Grauiter etiam in matrimonium O res externas delinquunttita ut nö opusÃt aliquidffiriti'y
OCCIquot;^
.8;
LIBER QJINTVS.
amp; occultum in punire. iJant Paulus aperte ait, eos c]ui lè magi/iratui opponunt,reÃjkre ordinationi diuina^, or (ondemnAtioncin Jibijpfls Ãrre, It a ut hoc loco ntagijlratui Scriptam contra eos fententiain habeat.
4' Supremîiudicis munus cfl,ziZMia à bono feinine Zizmi» ÃÃlt;irare,quodCbriftusnouiÃimo demumdie fdcict. CîUie-fentibus eniin fcruis à patreÃmiliäs, Vi^ ne abeamits nbsp;nbsp;ne St
^ofynuf ziZâi^âi Re/pondit illis paterfimiliâs: Non,«r
dum coüigitis ziz^nia, eradicctis fîmul cum eis triti ^«n.simte fiinul crefccre utracp; ad mejjèin: zx in tempore âââ(Ãis dicämeÃoribus, ut coïligant zizania, zy lisent ea in f^Ãiculosad exurendü ea.Quandoquidê tier o zizania Ãunt I Ãij illiiii fAalifoi Ãlà do0lores,zy dominus aperte pr£ce* i feÃmul crefcere, nö debet magiflratus fupplicijs ct ^eiibuszizamaeradicare. TZcIÃonÃo. Hacrationeomnii ^â¢^liigatio etpcxnAtollitur,ut ticmini quicquäuetareliceat, Hbor^i.ty' mala abÃq^contradiiHone Ãmul crefcere pati '^poi'tebit. Quoniam uero hoc cum comuni fenfu, cum iufli equitate,zy cufin multis alijs fcripturarum lodspu^
caufa effet turbarum zy omniü malorîi, ad qua; ta Chriflus non iuuat, ct multo minus ea iubet, neceÃe cÃ
I 'âÃ'unfenfum efc huius loci quem Uli ex P.uangelio adduxe ^â^lu.piocet aüt eo loco dominus, quanäconditio zy Ãrma Ã(lefi£ fùtura Ãt in hac tiita:nempe,nunquam in his terris '^eccleÃa tantum uiros bonos Ãre, fed feinperad fine ufà ^ândiÃre malos immixtos bonis. Cum autë mali non pofr Ifitpcnitus extirpari,no ideo debcrcfideles ab cccleÃafc^
\ rfparareÃcd in bonoperfeuer are,ac twfie dcum fuo tcm-a emalospuniturUM effe. No dKtcw uult dominus utmali
^unc iiö puniantur, cum id utiliter fieripoteft.JSIä'cum ex~ ^ftgt;tione iubet zizania non cradicarc, nempe cum mctuen^t
ell,neÃmul quoq; bonuin fernen eradicetur, hoc efi, ne
I
ADVERSVS A N A B A P T,
per«4 probis gt pijs pim damni quÃm comrMdi avertit, Quamobrem cummpugt;ùcndonon eftpericuliiinnonuiuf (t h quod )n4ium(equatur, fed pottm boiium ex pcetiAjjâerâ^ tu r, eur ea non utendum effet f Neq; tarnen cajîigatiotw pana, tantum proÃci potejl, ut non etiam ChriÃm ucnietis midta mala GT malos reperiat, iju£ per angelos coHigat^ii exurendû: neq^ nbsp;nbsp;nbsp;quod quifquâarbitreturpoffeoiiinesiitt
pios ante iudieiü eradicari,ut et là fupra ojkndt lib. s. cap i, Itaq; meafententia JimpliciÃima reffonÃo e^, qiueadbaiic obiebhonë dari potc^:non aduerfari iudicio fitpremi iudif ets qui maledichs et benedidos feparabtt, id quod ccdcli^ htereticos excludit, anathemate da!nnAt,ac magidtratiK eo^de Opibus, corpore aut uita multat Nirfri« ipfe iuÃd^lt;^ fligare er pumre in eccleÃa adÃnc ufq; feculi. intereaU'' men eccleÃa nunquam ita purgari poterit, ut omnia nid eradicëtur,fed ChriÃus lefus qui folus twuit corda, f«»* uenerit in gloria fud,perÃdam jeparationè Ãciet, qua: ntinijiri eccleÃarü er ntAgiÃratus non potuerunt agno feere,datnnArc atq; punire, non latebunt iuÃum iudicemiâi die magni iudicij. Cljcoad nero ha:c Ãaitt ,miniflri doccniOi magiÃratus caÃigando er puniendopergat: hoc tarne ce femper ffedcnt.ut omnia Ãaitt ad lt;ediÃcatione ecclcÃ^gt; ne feinen bonwm unà cum zizanijs eradicetur.
â Tit à Hx» nbsp;nbsp;j. Paulus fatis nos inÃruit quomodo nos in eccleÃa et*
tîndaîn 'harcticosgercTe dcbeainus, dicens : Haretteü hoinine'â^ 'ff'« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poà unam er altera admonitione deuita:feiens quod cuetâ
fusÃt quieiusmÃdicd,erpeccet, utqui fuopteiudicio/u condemnatus. Paulus h^retieü uitare iubet, non torquete, punire er occidere. KeffonÃo. Paulus fniniÃrosinfidâ^^ quomodo fuum officium ddmigt;niÃrcnt,er quomodo feerg^ hicreticosgerere debeant : huic autc Pauli infitutionitnee rito oës miniÃri acquiefcüt:attamen magiÃratui, qui
LIBER QJVÃNTVS* 1^6
dei uocdtionem habet, gladiitsfeu ius puniendi non I Wfo , neg; prohibetur miniftro quo minui mAgi=:
ntiiin fui officif admonerepoÃit.
Cut»apofoli Hierofolymii in concilium addu^li efDcGMU f^Mpericulü mortis illis immineret, furrexit Gamaliel, ^ft:Ãt nunc dico uobis, abjlinete ab hominibus iftis, apoftoiorä Jâtiteeos: qttoniam fiefiex hominibus opus hoc, dilfoluc~â^^Pâf'â ! nbsp;nbsp;nbsp;â 'fn dutem ex deo eft, wn potcritis diffolucre. Eodem
Andbdptiftnus dut reliquee fedtee ex hominibus funt, Ipoite corruent: fm autem ex deo funt, fupplicijs çy ctedi^t ^^snoii poterunt prohiberi. ïdeoq; inftdei caufis omnia li^ permitti debent, neque quifquam puniri. Keffonfto.
^^^ratione imperia omnia, fupplicia nbsp;nbsp;dcftiifiones tolle-^
I â'ntur,zr iniuJã uiatque libidini aditus patefteret. uihil ^'^Inadeo iniquum autiniuftum cuicunq; urbi aut regioni ^oiitingere poftet, de quo non poftet dici,Si ex deo eft,per-
j Ãdetur:ft non ex deo eH, fponte cefta bit: quare nemo im^ Pfdidt,çrc, Hane autem dei uoluntatem non effe, ubique literæ teftantur. Qa^re Gamalielis uerba non funt pro lege aut folida doólrina habenda, quomodo omnibus ^rnporibus cum falfs doiloribus agendum fit: (neq; etiant ^pofloli fiilfi doélores er ant} fed qu£ iile dixit tantum pra:-l^^iiscdufe gratia dixit, hoc Jfeilans ut apoftolosinuittt ^fi^feruaret. C^uare qui uerba Gamalielis ulterius extent ^r^re, Q- alijs rebus accommodare uoluerit, hiefeipfum in ^^Itd abfitrda conijeiet.
, Apoftolinunquamgladiticiuilemimplorarunt,nc^ Apoftoio» â^peratores c/ principes rogarunt ut hd:reticos punirent, quot;(quot;ire nihilominus pricdicatione fua Euangelium per cipibus.m:
quot;'riuerfum orbem propagarunt: ideoq; etiam kodie tantum pr£dicatio uerbiin ecclefia feruari debet, ne.q; ulli h£retici lios puni-*'gt;gt;âiÿftratu puniendifuntp Kefftonfio. ïdemargumentü'^â^quot;â^'
ADVERSVS ANABAPT.
conÃmili firma 'Donatijhe Augufiittoobiecerunt,tiuiil!if prolixe rejjgt;ondit,maximeepifi.f o. ad BoniÃciäcoMiteiV, inquafcribitaliamrationein fiijje apojhlorült;etate quint nunc fit.Nam apo/hlorum £tate principes nondum in flum crediderât, fcd aduerfius eum pugaabant: pojl aüt in' xta prophetarum uaticima inecclefiam Cbriftiueneriinf' ideoq^ domino in ecclefia non tantu ut Chrifliani homin^^ ; feruiunt,fed ut Chrifliani magiflratus,legibus,ediili^, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5
hibendo,puniendo,defindendo. Qjsa de refltperius fecunäD capitchuius libri firipfi. Qu,amobrê cumnuncquoij} »iii^ ÿflratus chriflianifint, debent ex officio Chriflo in fia inferuire,defendendo bonum çy puniendo malttni-
Sccicfia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8. VeraeccleflaChriflihancproprietatemhitbet,^!^
fccurioncm nbsp;nbsp;nbsp;ipfiân Chrifli effe agnoficipotefl, quodperfecutiot!(âgt;â ।
pVtïtâ¢quot; o⢠patitur,ipfia uero non perfiquitur quenquam. Quodfln^'^ aiios perle» pcrfequitur,fequiturhanc non effeueram ecclefiaininqKââ magiflratus Anabaptiflos cr aliosh£reticos,captiuitââttgt; . carceribus,cr alijsfupplicijs perfiequitur, Keffonfio. idem argumentum,ac fimili firma,,ueteres Anabaptiflit D» nAtifl£'D.Auguflino obieccrunt,quibus ille epijbbt cömemorata in hancflententiam reffondet. Si ecclcfiii ipfa eil qu£ perflecutionë patitur, non qu£ Ãcit, quant cc^ clcfiam fignificabat Saraian non Paulus docet Galat 4 «frtc ecclefiie typum fliiffèiEt tamé perflecuta efl, ancillam Hagar, qu£ filfiam ecclefiam fignificabat. Attuo^ ergo ucra ecclefia perfiecuta efl^ Si autc melius difcutiant^i magis ancillaperfiequebatur Sara fluperbiendo, quant Saracoercendo. lüaenim dominte Ãciebat iniuriant ,t^^ imponehat fiuperbia: dificiplinam. Deindequ£rofiboniamp; fianëli nemini Ãciuiu perficutionem,led tantummodo pdtt* untur,cuius putant effe in Pfialmo uocem, ubi legitur : fequar inimicos meos^iy comprebendam illos,zir non eou
LIBER QVrMTVS. 187
donee deficiant f Si ergo ueritm dicere uel agnoicere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
perfecutio iufta,quamÃciuntpij: er eft miu= fufta amp;âb* 'rf'^gt;'lecutio,qiidm Ãeiunt impij eccleã cbriüi. Altera iufta.
reuocet ab errore: iïla,ut pracipitet in errorem. li£c alia plura in eandem fententiam in hac epi/kla{cri=
ÆAlibi Itéra idem Auguftinui fcribit,Donatiftaiper=: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
, ^^âtniinat qua^ in£ternam mortem pr£cipitent,er co/i^
ipà tempor aria morte puniantur.
, D. Epifcopiii diu à coinmunione quorun D- Marri* epifcoporum abÃiniiit, propterea quod petijÃent ih^rcricos
^âlt;âCW!O C£fare,utper Emodium praÃdumTreuiren- aiitcrquà m '^^quot;^tPrifcillianum h£reticumcum focijs
, Qtiamobrem concionatores nunquama^entiridcbc^funiti. ut quifquam à magiÃratu capitali fupplicio ajf-iccre= . P'f/iâonÃo. Emodium pr£Ã{iM Treuirorum C£Ãaris
PriÃillianum cum alijs fupplicio affècit grauiÃimis ^^ââiÃi.erà aliter ÃeiÃet, iniuÃeÃeiÃet, nam magnorii r^leruni Ãtcinorum conuiili erant : nempe quod GnoÃi ac turpia neÃnda facereiit.QMdautë hot ho
ââ*â^1 n.lAart inult;s deÃndit apud Maximü C£fare, ac ïtha^
ââwgtw p^ufo epifcopis indignatut cfl, hoc immcnf£ ^^^benignitatiimputandHeR,quodÃrfan tum(Ãmodo no ^^â«gt;gt;tali£ cauÃe Ãerunt ) in eadem fententia Ãiit, in qua ^P^'AuguÃinuialiquando(.utdixmiA ) Ãierat, neminem ^â'^ÃreendumeÃe. Verum poHea exa(liuiedoilus,fenâi ^quot;^Ãinmutauittquemadmodum er alij epifcopi Treuiris ^gt;^tiicinia. Nam quod Setter ui Sulpitiui infuahiÃoria nouttm er inaudittvm commémorât, ciuilem ma-i'Ãfatum rerum eccleÃaÃicarü ettram er adminiÃratio^ quot;^»tÃbiafcifcereyexemplis ConÃamini er aliorumpio-' ^^^principtmt,qui ante illa tempora uixerunt, abunde re^ l^^titr,de quibui tertio capitehuiuilibrifcripÃmiti. Prx«
?
A D V E R s V s A N A E A P T.
tcreacctufaPrifcilliani, propter quam capitaîi Ãtppliciotif fiiliis eü, ctà aliquo modo ctim religione eÃK coniuiiiti Ã(tt, tarnen potins Ãc'mui aut alioqui crimen capitale jùit: quemadmodum nunc quoque in punicndis hæreticis, tot acccdunt externlt;e cauÃe,ut nö 'm uniucrfum religionis caiiâ fa ceftimari aut iudicari poÃit.
Poenitcnfia to. Perniciofimte^animlt;ehominis erroneiÃoccidtt^. tfronci ho- antequam pænitentiam fuorumpcccatorii agat: ideo'^ poenitentia expeihri debet, »eque homo occidi, »eÃinul anima, er corpore pereat. S^epe etiam contingit aliqiniit i« grauibus erroribus ejÃe,qui tarnen dc'mde eos reijeit, Cf adÃanam meutern redit.Sicuti D. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, qui aliqK^I'
annos in Manichieorum b£reà fùit, poRea tatnen coniter^ fus, contra Manichteos ÃcripÃt. RejÃonÃo. Sibocargit^ mentum ualeret,tum nuÃi latrones, predones ,Ãcditioà 0â ficinoroà bomines à nugifkratu interficiendi e]Ãent,Ãil uniuÃeuiuÃque poemtencia er emendatio uit£ expedbioà eÃet.biulti uero noUentpÅnitere, tantum ut nonÃuppU^â' afficcrentur : atqueita unicuique liberum eÃfetuiuerepto fua libidine abÃque ullo metuÃupplicij, qmd aperte legibus er inÃitutis dei aduerÃatur. vbi uero Ãies cilpceniteiitifgt; er talesÃmt perÃon£ qualis D. Auguflinus fitit, non exi* ftimamusÃeueritcr agendum cjÃc,neque etiam putamiisoi» nes errores, er cundios induratos,Ãedu6hres, ac ÃmplicÃ^ bomines £qualiter puniendos cfÃe ,Ãed in puniendo er £qHitas Ãeruanda eü à iudice,de qua nuncÃeribemu^-
De diferimineSi moderatione à Chriftiano jmagiftratu feriianda in fupplicris fiimendis fîdcâ caufa;aclicere magiftratuiinobedientes multare â¬lt;occid«re. Cap. 9. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Liber cx.viRfTvs* ï88
aVctprudentic(,diligctid,grduitdte,fa(gt;ietttitt, mode Difcrimfti» rdtione,iudices pxiidÃbi d domino comijjà m exe^ amp;nbsp;moXM» lui moderari dcbcdnt, dlibi quoq^ fcripÃmuf, none adhi-
â¢Ã®ciiocwwjîKi bcnc Ccrudndum ciTe diCcrimm perfo/Mrum, ^^imuin^^juppucioru^. ingens entin aifcrtmenefl tnpcrtonxrS P^rfonti eomm qui errant. HomiuUi eniin Kabini Ãint cy difcnmei».
! Principes dtque atithoresÃlÃe doUritu.contumdeeSjarro' Sentes, confidentes,pertmdccs, ey admodum temerdrij,hy pocrit£, bene loquaces, idcoq^ apti ad(educendum.Acf hucgrauitas uitæ, ita ut mhil nià f^iritum or fanéli-
gt;»omani iÃirare çy gemere quoq; uidcantur, ?y præterea ^gt;lt;011; magnified uerba ey horrendas minas intondnt, itd ut utdeà nturplus qu.à mfiaiiilidpollolinupcr caelodeldpfi. Ex
I quot;U dliqui et idfi uerbo dei error is conutncdtur,pertinAeiter â^Mominus m cocepto errore pcrfeucrdnt:m uno tantü ce lt;l«iu,quod magijlrdtui promittunt,fe fidé fiiamfîbijpfis fer
i W«roj effe,nemincq; docere,çy adfidëfudpertrdhere uel dût itd animâti fiant et promifid fierudnt,mfî:ituidnt
plias cr temporw progrefiu lucrificri poffuntÃta ut de iUit ââoufitde/fierandü. Aliqui uero no tdutû inuiélapertindcid ^trorè conceptum ret'ment,fied eundem etiam/fiargunt, de P^fiqud edo^ nbsp;nbsp;erroris conuibhfiunt, mhilominus tarnen
tandë tuentur,zr fie Hlû ubiq^ aiunt co fit er i ueüe, zy doce*^ tt ac prtedicare, côtemptis omnibus mandatis lt;y interdis ^is.Adeo enimÃbimandatûefièjUthanefidë annùntient, in mûdo plantent,tempcfiiue ey mtcmpcftiue-.itaqucfie aocfiëiuros, zy paratos effè corpus cr uità exponere pro
contra magiÃratus ly omnes quifieiHisopponant.l^î ianquam certiÃima peftis ecclefîa;, religionis y rcipubli-
-, i« tempore omni diligentia adhibita coercendi fiunt, ne ttror eorum ferpatutgangricnA, yplurespioshomines igt;nplicet,feducat yperdat.
AD V ER s V s A N A B A P T.
Ex aduerfo [unt twnnulli non rabini, doébrcs cr flores,fed homines fiinfolices feduili ab his impofioribiif, qui potius errant ex ftulto quodà zelo nbsp;nbsp;nbsp;imperitia qiùn
ex malitia.Hi paÃimfunt in ecclefijs ubi Euangeliü Chri/H non priedicatur, ct^uod tarnen illi dcÃderant ,â quoniam uer9 plurimum iîlis dijplicent jdlfa doélrina et iiitlt;c turpitudein tniniftris, quicrunt Euangelium, flt;cpc hac occafionein^ /snAbaptiftas incidunt, çj- quia Euangclij Anabaptifrii difcrimenignorant,Ãciliusfeducütur. Näi« quiaAnabatti ftlt;e craffos errores 'm dodlr'ma Ãdei, er turpia hoininü /v* gitia reprehendunt, admodü placent nouis his auditoribus-Interea tarnen Anabaptifta: pcrniciofam fuam doälrittutn fimul tradunt,Luidant esquot; ornant, atq^ hac ratione imperiti adhuc homines Hcncnimiconeipiunt,çy Aiutbaptiftffiniit qui maluijjènt uerè EuangcliciÃcri. Hw proculdubionùf^ ricordiaexhibendaeÃ, neq;duriter zr fiftinate cumdii^ agendum, Qjimetiam ardenter deits pro illis efi orattdus, ac ipfî diligenter crfideliter inÃituendi ,ut uerâfidein i«'' teliigant, AnabaptiÃieum errorem clarc agnofcantgt; Qjtod à doceri fe patiuntur, uenia eà illis dandaiey fi ''â¢â'j fiatim fe patiuntur doceri, nihilominus ex charitate cam il lis agendum eÃ,ÃÃrte lucrifieri poÃint. Similiter noMti^^ Ãmplices propter Euangelicorn concionatorüquos auditif ineptias in dodlrina cr uita, ÃÃidium illorum concipiunt, m AnobaptiÃis autem grauitatem uttai (hypocrifim eorum crgraues ac perniciofos errores ignorantcs)cernuitt ,ac imaginantur fibi nihil nià fanil'moniam cr felicitate w AnabaptiÃieaeccleÃa, et hac rationeadillamdeficiunU cum his quoq; non cà fcÃinandü,Qr duriteragendû.Aliijiif' etiam reuera non funt Anabapttflie,fed quia iUis uchemen^ ter diff licet hominumlibido zy leuitiiS,ideoq;uitiaaMiit flagitiagrauiteraccufant,hanc obcaufam à petulantibnf hoini^
LIBER Q_V I N T V S* 189 AnAbaptiftie notmtuntur uituperantur : qui ^^^^nonfuM moleftiu âligua afficicndi. ll£cautetnde(gt;cr=:
difcr inline diékt jint.
â ^quot;S^ns deinde difcrimeiie^tfalfiirimiopiniotumcy'do- Diïcrimen 'quot;â''^rum.aliie eiiimalijsgrauiorcs fui». AUqu£ plane im-
î blajphem^ turpes junt ne ^ionuui^^ndee quidem ne^ . â^fereiidie.-euiu/modi funt ilia dogmatu,quiefînùliter de^i ^ââ^diuinâq^ maieflatem, fanfklm trinitatem,diuinam et hu ^/Wiïî natur am, çy redemptionem dontini noÃri leÃi Chri '^ââ^pugnani:. Eodem modo nonnulia dogmata ad diÃidium interitum ecclefîie fÃeiklnt, item adÃeditiones cr euer^ bene con/litutarum rerumpublicarum, nifî in tempo occurratur. Cum hit ferio ey grauiter eHagendumt quot;quot;^^oinnia uero euidentibut ey apertis tc/hmonijs feriptus â'.^^^oÃendendumeil,erroreshos, quemadmodum aceuo' 'âquot;â^âlt;gt;',ita etiam reuera effe bla/phemos, nonfcrendoi,per-2^iofos eccleã,reipublica: intolerabilcs,qui ad feditionem QuadÃh£cdiuinis feripturit demonÃrata fue~ nââ*» impoflores ac feduihres errorit conuiâi,tum bla-JP^etni illi, uaflatores eccleã ey rerwmpublicarumgrauU ^^ââ{»'orei qualitate puniendi funt-î^onnulli autem erroret 1 blaÃgt;hemi,neq; eecleÃam ey refpublicas bene con^ I diÃipant, neq; pacein atq; tranquiUitatem publicain ^â^â'tunchi leuiut,non fiattm capite,punir i poÃunt, Ãc ta~
I nbsp;nbsp;nbsp;lit femper diligens inflitutio accedat: nihil cnim ui à ma
j amp;flratu ChriÃiano agendum e^,niÃpr£ce{Ãerit uera ey Ão
â^flitutio. H£c de errorum ey eötrariarum opinionum
; ââ'PiwinediiklÃnt,
^oftremo loco ex his qu£ diikt funt, fequitur Ingens 0- D (fcrimen fâ°gt;'â^re diferimen eÃe fuppliciorum.'tiam blaÃfhemi, qui ec ^âÃain diÃipant,qui rcÃiublicat euertunt, interim h£c non
I âffw/cMBtjnec ut reuerafunt,pro malis habent ,fed pertina
lt;* f
'ADVERSVS ANABAPT.
citcyerrorem tucri conAntur, ncq; ceÃjitt contendere,err» rent^argerc, ac ubiq; apud omnes pktntare, tales corpore ! Ct uitamultari poÃinst.Nonautein ideo fcquitur unumquë^ ' â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;que qui errat,capitali fupphcio clJe afficiendum. Leues ers
rores leuiter cajligandi funt. Quee uerbii (y tninis emendd-ri pojjunt,non opus habent grauiore paena. Modus in oiiini bus rebus feruandus edi, Prlt;etered multispeettniarijs c ceribus nugiflratus utipotedl.atq; captiuos incarcereddi nerefeduâiores cr fedudhs,quoufq- traihtbiliores ÃMttQâ fecum amice agipatiantur, uel eos euflodire, ne fcabiefis^ quenquam inficiant,(yâ homines quietos tiir bent.Vermut* men pietas,lt;equitas,cr fapientia, facile docebunt cquos iii' dices ex circunÃüMijs dijudicare, quomodo temerarijCd' confidentes impoÃorcs, quomodo item feduSi homines triâ ûnndi GT puniendifint. Viri enim boni omnia adgloris«* dei,ad conferuationem cr ledificationem ecclefiic, ad anaâll j rumfalutem, adpacem cr tranquillitatembonorumhoâH^* num conferuandam facient.
K5 doeeti Ex fcdc traôkttione facile apparet, nos dodrin^ mnocentis fanguinem fitire, fed ea doceff^ qult;e deo accepta,ex uerbo ipfius defumpta,iuflitie amp;nbsp;tati cogruunt,Gr eedefiæ chrifii utilia atq^ necefià riaf«'â^' Iniuriam ucro nobis ilà ficiunt,qui atunt nos hac rationed fupplicia tuemur,gladtum iUis porrigere, qui alioqui hoft^ nés perfequantur gt occidant, nunc auté eo magis Uonen'mquia ifligladioabtttuntur,diccre pofiumiisglndi omnino non cjje utendum.'Vino snulti abutuntur, certipââ'quot; ipforum gt aliorum hominum exitio, num uero ideo tus à uino abftinendum e^l f NuUo modo pcrfecutionenl rum approbamus, qui Euangelium, rcs bomts, GT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
innocentes perfequuntur. Imo dicimus iniuftum peceatum effèjquod ultiontm è ctxlo pojhilet,fi
LIBER CtyiNTVS. I90 non mÃdelitatem.ucritatem non jnendlt;(ciwin,inwccit «on mlt;ilitiam,lgt;onum non nulnm,iuftitiam non autont perfegtiitur. Imo hortainur eos ut rcj^iciant dei mifcricordiam,ac iuflum Chrifti donüni iudici^ 'â'âgt;gt;lt;1111 brcui ucnturuifit ad iudicandum uiuos et mortuos, tanta uehcmeittia Euangelicamucritatetn perfiqua piosx^ Euangclicos uiros^qui non funt AnAbapti^ fib nomine Anabaptifturum, quafi AnAbaptiftæ ^ll^ocddant. Si fur es afficiuntur fttpplicio, non puniun» ^âbitronum titulo ,fed quiuispunitur dut criminis titulo «onüne quod ipfe de fe confeffut eB:. Quare deum metud '^gt;tgt;âtrcite innoccnti fanguini,quandoquidein uos quoq^ ap~ Mitis brcui corain tribunAli ChriÃi, ut omnium eortmt ''.ââgt;gt;one!nreddatK,quiepro magifiratus ojfidodd nomitie
â , Vfr««î quoniâ locut poftulatfiolidit acfirmis argumen-^â5 ditiimtrum fcripturarum.probabo,chrifiianum magiftra ^â5 pquot;fr, 'ââââpoffè religionit nomine blaj^hemos perniciofosmfi in rciigîo-'^f'duihres,fnultare ocddere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;punke'^
'â KanichdyDonatiftie et ueteres hteretid,eiui opinionis occidae.
Pfnnt, debere omnibus hæreticis ipforum religionem 'mul
gt;lt;in impunitam efiè. Sed hosD. Auguft'mut ex facris li~ refutauit, atq; ofitndit magiftratui iure licerepunire Ãlfam religionem.
Magiflratuf à deo 'mflitutui fft.er 'm huncfinem gla ^ium à deo accepit, ut publicam pacem, tranquillitatem cr f^lùitatcm prontoueat cr tueatur,cf omnes eos puniat qui posent, iuflitiamcr tranquillitatemturbantcr euertunt. Cnwt igù«gt;- h^retid Cf Ãlfi dodores atq; fedudores publia sonipitcem, iii/HtiamCf tranquillitatem turbent Cfeuer« 'oitt,à magiftratu opibus,honoribus,corpore cr uita,p cru ââlinumratiotK multaripofiunt.
A D V E R SV s A N A B A P r.
3. Magiftratui ciuilis i, deo potcÃäiem dccepit fcriendi bljjpbcm)s,feditiofos,l4trones,homciddf, iwgo^gt; fagjf, adulteros çr alios facitwrofos homines: (^uainobr^ etiam poteÃitem deo habet,ut in cattfa religionis nuitift^
l'aii£ doâi^a conuiciantur, hotnines d ueritatc ad mertda^ cia atiocant,animas ZJquot; corpora perdant, Hisplerunijueeoii iunih funt,feditiones,diÃipatio concordiie ZT bonoruM^ rum,eacrfîo rerumpublicarum,{ngentes turbte, et otnninâ^ reramconfufio,
4. Df«lt;Ãuo populo legibus apertis zir claris prte(ttâ' pfît quid cü hiereticis agenda fit : hoc eü.cû illis qui dipi^ excitant in populo, cr cîi abducunt à dodlrinA diuinitus ac* cepta,qu£ ad unum deâ homines daeit.Hos autem interp re iubet : z:r extant hac de re apertæ leges Deut. « j- CT */' zyquot;tS.cap. NeO; uero cogitaripoteüdeuntquicquain fiumautquodfibiimprobeturprlt;ecepiffie. Pnetereactùn^ (M îegf blafigt;hemum, ZT alteram qui ex contemptu Zf pietate fabathum uiolarat, uita inultari iufiit. Adhite nés norût quid in huiufinodi caufis fecerint pif magifttatuf) X Chîô^îf. ^tges,facerdotes zr prophette. Velutiquonutdo refogt;^^ â¦- Rrg. 13'. rillt pif reges Afa ztr lofîas: quid Athalia fecerit loiadsffâ f tifexiquidfacerdotibus Baalis Helios ppheta: quotnode li/eus regem lehu unxerit,cr is deinde regem iordminn,lt^ fabelem ZJ' uniuerfam Achabi familiam, omnesq; Baald^ dei maiuLtto deleuerit.zy quam idfaiium deo acceptufnfè^ rit,Supcrius quoq; abunde fatis docuimus quatenus lex ab' rogata fit: c^od fcilicet ea qua ad fdem z:^ charitatent pÆ tinent,nein fint fublata, inter qua etiamfupplieia referridf bent : into legem datam effe ad puniendos contumaces, iWâ /}gt;hentos zs-fitcinorofos homines: ac ueteresfanfios,qui
LIBER QVÃNTVS. »9»
l'Ãratum gejjèrunt zx prmcipe^ fuerunt, cüdetn nobifcunt
'm eadem ecclefia clfè.
Nonautemfolum nMgijlratus cr prmdpeîpopuli Principe ^hÃdpotentiÃimireges or monArchæ Gentium
I «âojuee religionis, grauiÃinM de religions ediéhi. ediderût.pinürs t Nlt;(^; îiabucbodonofor, ut Dunielii j. cap. refertur, legemin c3ufiitti ^â^tlgauit,m qua hit uerbit utitur: A. me ergo poÃtit eâ hoc '^^i:rcttim,ut omnis populus, tribut nbsp;nbsp;lingua, quiecunq^ lo~
^iiÃerit blafÃhemiam contra dcum Sidrach, Mifach, zx ^bcdiMgo, interficiatur ,crdomut eiut uaÃetur. Septhna ^^^»pite Efdriie,'m edido magni regis Artaxerxis, biec uer ^fhguntur : Et omnis qui non fccerit legcm dei ZJquot; logent diligenter, indicium erit de co,Ãue in mortem,Ãue in ^ilium ,Ãue in condemnAtionem Ãubflstntite eins, uel certe ^^carcerem,e^c,
S. PratereaapoÃoli homines contumaces in eccleÃaet RpoUftm,, ^^lâtUcsfideipunicruntjZr corpore acuitagt;nultarunt,Ãcu eccUGioc-^Ã^praojkndimus.Pctrutcnm,quodomgt;wsnoruiK,AnAni aUquos**â âquot;i Zr Sapbiram interÃccit, zx Paulus Elymam cxcecauit. quod i« «e ^^lt;litehoc noftro inflituto adnerfatur,quod aduerfarq ^âlUibec non eÃefaih à tnagiflratuÃed ab apoJhUs.l^amà rauit«un«! (â^â^tliari dei mandat o apofloli hoc Ãcere potucrunt,qui ta= longe aliam uocationem habebant: quanto magis id t^epoterunt magiÃratus, qui publicain uocationem à dco quot;ââbentutgladio puniant.^Sed apoÃoli (aiunt tUi) nö uÃÃtnt ^^liioÃed uerbo- Occidcre per fe idem cÃ,quocunq; tadent ââlt;gt;lt;10 aliquis occidatur, uerbis an uerberibut, an potione, ^Ãfquomodo tandem idÃat. Ananias certe zx Saphira occi JâÃitt. Sed apoÃoli peculiarem in hocÃdo rcuelationcm ha ^âtritnt.^ At magiÃratus publicum uniuerÃile erÃcriptunt ââ^datum à dco accepit, ut hominesÃacinorofos gladio pus quot;wt. Sed apojioli hos twnpunierunt religioiiis cauÃt imö
AD VER s VS ANABAPf.
er Saphir £ caufam nurc ecclejjdÃicamfuijjc,6.^ apo/klorum teflAiitur : zr Pauluf Elymam pumens, ait: O plene omni dolo omni malcficio, fill diaboli hoÃii oin^ omnis iuÃiti£, non deÃnes peruertere HÃf domini re^^â QuisnonuideathimcÃduihrem ideapunitumeffc, plenuf dolo et inwftitia,non deÃnebat peruertere uidf aotigt;f ni. Si qu£ri^ cum Icgitimits magiftratui Sergiut Paulm confulddeÃet, ad quern Inecpertinebant, quare nonpot^ Pauluf adbortatut e^ ProconÃlem ut ex magi/lratut off^ â do Elynuim puniret!quot; Ad hoc rc/pondemus. Plus in coM^ authoritatis quod Paulm ipfe hoc fecit, quantà Procoiifrâ lem idfacere iuÃiÃet. Etenim hoc modo Procoiiful uidebat omnia qu£ Pault.ts contra Ely mam faciebat jÃngularimdi^ te dei,non hominii mandato fieri: itaque hmc cotligerepoquot; terat,deum uelle blafithemos,fedudores,contumaces, , â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fidiorum author es in rcligione puniri cr coerceri.
quid inultis uerbis nbsp;nbsp;longa di^utatione opus e fl, an no^,
giflratus à deo cofiitutifimtpafiorespopulideif omntsp^ \ ptur£teflAnturipjosefi'epafiorespopulorum-(^iâtf^^ÿ^ tur, an pro bonis pajioribus habcri debcant, qui cum lupot uident gregem lacer are, nbsp;nbsp;cos arcere poficnt,id non
untf Qjtareexpendantqu£fo,hiqui JtM^iflratuigladtunt contra h£reticos extorqucreconAntur,quo magi/ii'^'duwt' digant. Caueant etiam omnes qui magi/lratumgcruiiWl bi perfuaderipatiantur, utluposfinant ingregem Chriju grafiitriiCr hac ratiotte iudicium dei infc prouoceitt.
Impttato- quot;J. Imperatores Chrifi:iani,Conftantinus,Gratianus,^â^ ^lt;^gt;^ldanus,'Theodofiut, Arcadiut, Honorius, Valentini(gt; Hgiôis eau' t^arcianus,cy alij plures, grauibut ediflis prohibuer« fa leges tiiic omm'rf impia dogmata Cf facta contraria uerbo dei. Veluti ra7ii^ixelt; quod pr£felt;flis,proconfulibus, pr£fidibus omnibus iiiW lunt, toimperiomagifiratibusmandarunt, utidololatriampâââ^
LIBER CtVINTVS. 19I
, cldudanttempla idolorum^neq; quencjiidm i« lö/f 1â^âiÃicere permtttant : ut omnes h^retici, nempe lAani-^
Amani,Apollindrifl^e, Euiychiani cü ip/a
1 â¢'fi»» rfoftnki nonferaittur.ut tUis auferantur ecclcli£,neq; ronnfntrc permittamur,ut comburantur eorum hbri,ut iM eosfoueitt ac hoÃfitio excipiunt, gratiitcr puniantur,ac
^pÃconcunMces bieretici multentitr honoribuf, opibiKf corpore çy uita, exilio er alijs ratiombuf,ut »mIü toUatur»
leges has cognofttre cupit,légat Cod.lib. t. tit,f. de hiC '^^^dcManicb.cr Samar item tit.si.Sacr.päg.Ciumetiain ^â ^ugiiflinus n.Tra{hitu mloannemdocet,fuia£tatepios 'quot;'pfriitor« Doiuti/las ueteres illos Andbaptiftos uita mul lââl}'e,et inter aha ait . Si ergo tlt;!abuchodono/()r rex,gloriant '1^âlit dcoycjuia liberauit de igne tres pueras, (Jtiomodo Chri IHnti reges non moueaiitur.guifeipfos liberatos degehenrM fttChrijlumnoruittjUtgloriam Chrifliaugeant er tuean tur.eEt pjulo poH contra Donatiftas loquens,dit: Aduerfa-i ââIpefiritaliafacereuoluitt,er/altem taliapati nalunt.Nà l ^etequalia/aciüt.cr qualia patiuntur.Occiduitt animas^ ^fÃlguntur in corpore. Sempiternas tnortes faciunt,er tent (gt;orales /e perpeti conqueruntur. Qjiotudm ucro fatis nunc quot;âlelintum AnabaptijÃArum dogma confutauimus, etproba âwiw conÃrmauimus noflrani doärinani, iam dein*: ftps ad ii. dogma accedemus,
Licere Chriftiano magiftratui bella'gerere ad lt;ltfendendos fuosfiibditoszacCliriftianosmagi ftfatuifubieótos.debere magiftratui in bellis ob* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;
tEtnperare Si illi fuppetias ferre. Cap, 10.
QVemadnwdii in ali/s dogmatibus de magijlratu,ita Chtifliinfs etiam hoc zs. dogmate /foliant Anabaptifloquot; magi । flratumgladio, er uiros bonos légitima defenÃo ' re.
ADVERSVS ANABAPT«
ne 4 deo iüis concclJa nbsp;nbsp;orditMa. Aiunt enim ChriflÃMS
non dcfcndere fei(gt;jbs,ideoqi non bcüigerari, nequc in ea re magtftratui obtcmperiire. itaque du£ funt partes huius gnM,ti5.Prior,Chriftianosnonbcüigerarineq;fedefendere: Altera,fi mAgijlratuf eorum opei-am t« bello recinirat, nM obtemperandü ejje, atq; oinnino non beüigerandnnt. Priiâiâ* parte ex lege dei vbâc, Ne occidito,itë uerbis Chri/li,i^trt , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiflitis malo : çy- ji quis te pereuffèrit in dextram tuatnaril
iam, obuerte lüi cr alteram : pr£terea Petri exemple, lt;l'iâ cum m horto difiriSio gladio pugnare uellct, iufiuieüà do' tninogladtumrecondere. QupniitmueroadhæcIotafert-pturarum,fttprd rc)jgt;ondimt(i,ea rej^onfione contenti natte erimus-.çy dicimtis,omnia hate teflimonia non coiifirnMrtit^ De magna nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anabaptift^ probare uolunt.Adducuntptt^,
Si uniuerfa tcred Ejaix prophetidin de ecclefid, in quagladij iicrteiidâ tnfalces: nonenimpo^haepe-itian^ ex 1. pnlum uniwi contrd alteram arma fumpturumtneqsfrrtf^^ amp;nbsp;Il cap. poühdcbeUigeraridifcant. Luposbdbitattiroscamaffd^â
**quot; Gf puerum uni in pafeud abdéturum uitulos cr leotiuiit ci tulos, udecas cr urfosineifdempajcuisfore.Adiuiigniit'^^' inde huic uaticinio, qu£cunque pafiim in noua Te/hmeiH^ dcchdritdte cf concordiafcribuiuur.His autein nosfict^^, Ãgt;ondemus:Primum, omnes Cbrifiidnos inter fe matuo ce, unAnimiter Gf pacifiée uiuere, idco^ contra netnittcn^ gladtum dijlringcre,nemini miiiriam facerc, aut beüumiH' ferre. C^ui etiam olim immanitate (y crudelitateleonesac tirfifucruttt, Cbrifiianafîde recepta, benigni,humatiiamp; faciles funt. C^ui ante fufeeptam fidem nunquam inter feco fentiebant, in communione eeelefia: optim conueniwtt, oinnes alterifaciunt quodfibi uellent fieri. Hate omnia pletd cjjè uidemus,Gr quotidieadbuc in ecclefid Chrillü^^ ter fideles impleri. Ãruoniam uesv iton omnes funt fidèle^
LIBER QVINTVS.
I ^tâmdtnice CT bcncuolc inter fe mutuo affvêli fuitt, fed i hominwm multitudo omni charitate çr prudentiit ^âââet, dtguc ex mera libidine cr tcmeraria ni bonos ac in-^^XeiHes op(gt;rimit,^ miiirici ajf.cit,?^ interficit,ideo ma,^ ^âllratiis (t deo inflitntus cü ad defeiifîonem bonorum uiro^s '^â'^'hijuideoinpace cr trainjuillitateferuire defiderant^ ^^âjue bec in eandcin fentcntiain D. Paulus docuit, dicetis:
I malum pro malo uiciÃim reddentes. Procurantes ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coram omnibus bonunibus. Si fieri pote^, quantum
J^obis c^l, cum omnibus bominibus mpace uiuenccs:Ãob~ niidum autem eR quod ait,Si fieri pote^,ct quantum in-
cfi) non uofinetipfos ulcificentes dilebh,z^c.Rom.rt.
ultio dei efl.cui earn committere oportct:deus au jj'w cam maÿfiratui cum gladio demandauit: itaque magi'' WiW ofiîcium cA, ut istiuria ajfiôlos tucatur, id quod Patt ' ^Ãitimpo^l bate tier ba 15. capiteclariÃinwdocet.
^ibil autem hoc loco dicam de non neccjfiaria merce ^'iamilitia, in quam multi fe præcipitaiK, non neeeÃitate ^ââlâti,aut ex obedientia.Ãed ex mera libidine. iSieque etiant ^hwneauÃiS, propter quAS Cbrifliano magiftratui bebs ââwgerfre liceat,aut non liceatiquà m item periculofiim fit ^.^^gcrcrc,etiam cum iufta, caufa e^,quandoquidcm etiant '^^fipenumero uibtifiucrunt : item c^tiod iuxta uulgare pro i , mala pax etiam bono invoque beüo anteponenda Jâ^'Dc his enim rebus omnibus, CT alibi or ab alij s etia mul ^^'^dnÃeriptaÃunt. ttaquehoc loco tantum brcuiÃimepro~ ^^^omagiÃratum ChriÃianum (infiimmA neeeÃitate cum
aliud auxilium rcfkit,cr cedereÃuo iureatque ignoÃce^ â'^fihilprodcR,cum nihil iu-uat ins cf lt;equitAS,Ãed maii ho^
ui ey- libidine populum perdere conAiitur ) debere ex oificioprouiribushinoccntes homines beüo er neccjÃarqs ^gt;'nis tueriineque dcum hac re oÃrndi, quandoquidem nott
adversvs an a b apt«
tänttm conccÃit, fed iuÃitnMgiftratum boe fitem.
ââ ^^â'^S'Ã^ââ^^^P°gt;^^Ãâ^^deod!ttäÃt (Ãeutfupf^ l] t! po^ffc amp;nbsp;d'e« probcttiimuf) utglädio eoercedt latrones,feditiofos G' P^'quot;' bcrebciii- nieiofoihomitKS,Ãuep(tueiÃuepluresfuerittt, ciudrenoii etiam poffit iure gladij idii obÃÃere ejui milites quidein ' nüruMtur, lUos autem quibus beUum mferunt, non patinn^ ' tur iure agereÃdeoq; nihil aliudÃmt quà m eohors quiCtbiiit quie aperta er mAnifefla, ui, contra ius er tequum, innoeeif â tes homines aggredi conatur ? Tales autem honünes ex uerfoui repetiere er fuperare ,autfeditiofos ac uiolento^ gladio in iudicio punire,reuera idem cPl.
2. Pr£tereacumdeusiuÃcritmlt;i.giÃratimtuerifiilgt;^^'â torum bona er Ãcultates atq; patrimonium,que res KiuO' ris momenti funt,quis non aniniAduertat magijiratus offidii 1 eÃe mult'o magis tueri maiora bonA,religionem,libertitté,iA j â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tarn,honorem, er ipfampatriamac homines er
ipforum funt : que quidem omnia mtuflo bcllo diripinnt»ââ | er funditus diÃipantur P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
j. Ide ob; femper pij magiflratus,reges o' principes, uerfusiniuftam uimbellagefferunt, er innocentes bowiites Abtaha gladio er contraria ui tutatifunt.Abrahamus pater noÃtr, mus bellum q etiäKoflrefideipater nominAtur,inÃruibo exercitu qtit-tuor orientales reges aggreffus eil, er eofde,auxiliäteileigt;, uicit,ac Lothum Ãatruele fuum und cum alijs captiuis libt^ rauit.Cum igitur Abrahamus be{lügefferit,non eildicen^li Chrifiianis non Heere belligerari : quoma Abrahamus,Htfi( pra ofiendimus,Chriflianus fuit. Adcà aüt deus à iuftls ld' lis non abhorret, ut etiäipfc leges bellicas fuo populo ctcdc' rit Lseut. 20.Et nunc etiam perferuos fuos nMgi/trafus,ope ratur,pcr quos fuosdéfendit ettuctur.Quin er obhäccats fam fcriptura bella domini eÃe aiunt, ac ipfum confimuire brachia prteliantia,docere ttMnus corum ad bclia,dare et a ferre
LIBER QjriNTV^. 1^4
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uiihrMm acfalutem omnem^ fortuna belli
11^n coelii,j^ojiy ,p[gt;hctct ZJ' duxpopuli da,dc ïofue eiuf^o^^s «Io iiiiuquot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;princept à deo conftitutut, grauia
I'yâ^JU'S Amcrr£ot,cr ChutMUieos zr deui per ipfbspopu falutem dedit,hoftes uero fuos punijt. lAulti guoq; in ludices i-^ââ^^f^^ptteclari iudices fuerunt,(iui contra bo ft es dciçr po ^â^âââpÃwfortitcrpuggt;Mrunt,Gr oppreffbs liberarunt, arunc.
at^; trcinquiUitatc eis reftituerunt. Quin çy fummi ^p Samuel er Helifeuf curäbelli habucrunt.Bella ilt;cro Reget Sc Wuw er clariÃimorumregum Qauidis, Afe, lofaphati, proph«« aliorumfttem lotMthtc er ludic Uiachabei no-
fuut per uniuerfum orbem, er facra: liter £ ipfortvm '^pftain Idboreni commendant er celebrant. PugnArunt ac bellagefjeruitt pro patria,pro uera religione, pro iââP hotninibus iniufte oppreÃis, prouiduiter pupillis, ad=â â^Ãitimpiamjtcmerariam er miuflum uim. liecautem eo
Opera fcriptur£ non nominAut opera carnis, ejuemad- Bdligcrarf ^âläbodieAnAbaptift£facerefolcnt,fedoperafidci:Herü°Pf^ **
ipfa de re audiamut teftimonivm D,Pauli, (}ui ad Hebr.
' ^âP'iindecimo itafcribit:Jit ^uidpr£terea loquor f deficiet 'âââ»tute tempus,commemorantem de Gedeone,de Barac er 'ââJainpfone,cr Iephte,necnon Dauid er Samuele ac pro* ^»^ds:quiperÃdem (baud dubie ueram, de hac etiim ?lt;««« âââboccapiteloquitur) expugnAueruntregnA, exercue^ â'âw iuftitiam, affecutifunt promiÃiones, occluferunt or« ^^»uni.extinxcrunt uim ignis,eÃitgerunt aciesgladij, uali âââÃllifunt fx imbeciUitate, efibh funt robufti in bello, ex '»dtus exterorum infugain uerterimt. Ex bis autem uerbii ^âtxlifacile etiam boc apparet,in nouo TeflumentOyÃcutÃt P^ius quarto libro monuimus, bene ac idotiee nos uti pojÃe '^fitiplis ueterumfanftorumtneq; Paulum in AnAbaptiÃti^ *â'* opinionefuiÃeÃlefenÃone, qua uis ui rcpcllitur,tolli er«
b i
ADVERSVS A N A B A P r.
ce ChrijHyCum ex Dauidis hifloria twtvm Ãt,cjuomodo critx er defenÃoÃiTiulconiungantur,er idem quotidiaMexpe-rientiadoceat.
4. D. AugtiÃinU'S teÃimonia alic^uot fcripturarum (O'* geÃit,quibtes contra IA.dnichlt;eos ,pbat,heiligerari no eÃt nt Quidfenti»eiuiucrbd adÃcripà ex xz.cap. lib. contraVouÃnm endu fit de nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;am ca.74.'tgt;!ec beüaper Mofemgeflu mirctuntni
ris Telia/ fcorrfZ!quot; âtl tali diuiuAjecutiK mperia,mnjituitiin âquot;'quot;M- nbsp;nbsp;nbsp;fed obediensfuit: nec dent enm iubebat ijh,/euiebat, fedt','
gna dignit retribuebat. Q^id end culpatur 'm bedot An moriuntur quandoq; morituri, ut dominentur in pace nna* rif Hoc reprehendere t'midorum e{i,non religioforunt:ââ^^ cendi cHpiditat,ulcifcendi crudelitlt;ts,mpacatut atq^ cabilit animntÃeritot rebcUandi,libido dominadi, Ãmilia,h£c funt qult;e iure in bellit culpantur, qu^pleriin^ ita culpantur,ut etiam iurepuniantur.AduerÃut uiolenttatu reÃflentium ,Ãue deOyÃue aliquo legitime) imperio inht^' tc,gerenda ipfa bella fufeipiuntur à bonis, cum in eo rerin» hunMtMrum ordine inucneuntur, ubi eos uel iubere talt a-liquid, uelin talibut obedire iufleordo ipfe conftringP' Alioqum loannes cum ad cum baptizandi milites ucn^ rent, dicentes : Et nos quid faciemus i re/Ãonderet nMabijcite,militiam iflam deferite, neminem percUtittgt;â^'â nerate, profterniteneminem. Séd quiaÃeiebat, eoseuwot tnilitandoÃcerent, non eÃe homicidae, fed miniÃros legtet er non ultores 'miuriarumÃuarum, fedÃalutis publica: at'^ fenÃores,rcÃondit eis,Neininem coneuÃeritis, nudicalac*' niam feceritis,ÃiÃiciat uobis Ãipendium ueÃrum. Sed qaia Nanichtei loannem aperte blaÃgt;hcma.re confucueriintÃ' pÃm dominum leÃem CbriÃum audiant,hoc Ãpendiumia-bentem reddi Clt;eÃtri,quod loannes dicit debere ÃuÃieere liti. Reddite, mquit, CtefariquieÃint Ctefaris, tlto
n
l, n
Ã
u
1II
J
c
I
I
1
I
I
' I
I
11
I i
LIBER QV INT VS.
hoc en 'm tributa præfkiittur, ut propter beÃ4 '^^^ffmomilitillipendiumpriebeatur.Nierito ziT iUimcen ^â'âoiiisdiceutis,Et ego homo fum fub poteÃ:^te conjiitutui, me milites, or dico huic uadCfCJ' uddit:^^ alij ue^
â'*10â Hfgt;ut.-ç5âI'eruo tneo fac hoc, cr fâ(cit:fidem Idudduit, quot;^â'iHiusmilitiie defertionemimpcrduit. Ehec Auguft'mus, ^^P^urddefiderdtlegdteiufdeinlibriyi. feptudgefi^ ^â^'â^fcxtum cdput.
5' Sideus omnidbeîldddeôimprobdret, utChriftidnis Pauiusmi-p'firatuumdefcnÃoneutinonliceret,tumPaulusdefcrt' cïoânquot;£u[u$â' ^omanorum militum non cf]ct ufus,nMlto tninus belli eft.
jâââ ^atic defenÃonem lt;i Tr/^Kno petijfÃet.Ãed fsihi apoÃo^ docent, PaulumÃntim cognita coiuratione, qu£ con ÃâP[umfdiÃuerdt,rein Tribunorenuntiaffe,quiconfe=:
; 'ââââ¢fWn equo impoÃtum, additis 70 . equitibiis ey 400.
i Wiftins armatis ey mÃruilis, noiht ElieroÃlytnis Anti-ey inde adprieÃdem miÃt: quibus omnibus Paulus Ãâf^aldrideibeneficio,cum gratiarum ailioneufus e^. pXfKozj tantum licet Chriflianis utimagiÃratuum defen ââ'^^ÃdnugiÃratus quoque Chrifliani exemplo Ronutno-iftÃdelium.qui adcôfortiter Paulum tutatifunt,monen çi^teodem modo infontes tueantur, quandoquidem UU magnam coram deo zy honunibus laudein merue*
^eUageÃifÃChriÃianoszymilitdffeantiquistem-Veteres Pofibus (cumÃdes longe ardentior effet qua nuncÃt)etidm Ci«iftiäo« rcligionis.docet Eufebiuslibro nono,capiteoSauo Annoitoml
^â^deÃa/licte hiflorüe. Etenlm Armenij (qui anted Romanis «i 140. zyf£pe in beUo utiles fuerant) cum eos Maximinus cogereueüet, ut ChriÃianAmfidem,quamuniuerft »Mgna religione colebat,inidololatriam mutarcnt,zy
'^'^nia loco dei colerent, examictshoÃesfabh funt, zy
J
ADVERSVS ANABAPT.
fèttdbettum contra ipfumpararunCyac J}gt;ontcfufcepto bcb lo,flrenue ?yfortiter ipftmi aggreÃifunt,crc. Faà um hoc ucterum Chriftianorum longe uebemeiKiui e^l, guà m id ^uod nos pij s principibus militamus, aut eorum dcfenÃone fttimur. PoÃcm etiam alia eiuÃdcm generis exempla affër* repiorumprincipum,Conflintini, ThcodoÃij, çr alioruM ex Paulo Orofio,c:r Auguftino libro Quinto de Ciuitate dei, fed his contentas ero,J}gt;ero enim argumenta ante adduibà delibus fufficere.
(hs^doccre nbsp;nbsp;nbsp;A/tcrd pars 2t .dogmOitis de bellis,perniciofa eH acÃdi^
fubiicepcrtiofa^reipublicieintolerabiUs. Docent enim AnAbapti' magijlratui, cum in bellis, hoc e/i, in [umma neceÃitate, opera cr auxilio eorum uti uolunt. Qnarehacunamre,fiinaeteris iduidere nolunt, principes cr omnes magiftratus ammaduertaitt, qu'am idis nonÃtfercndus AnAbaptiÃmus, Nam cumfumntAneceÃitits urget,zy mAgiÃratusidexequiuolunc quodpriecipuumeà i« ipÃorum nuanere, ut bene inflrubU ui neceÃaria hofiem repellant,et homines ipÃs à deo commiffos, fenes,adolcÃeit tes,mulieres,mÃantes,e:r famam, corpora er for tunas aii^ xilio populi tueanturtQT ideo etiam totius popuU falus,honor, corpora ,fortun£, Ubertas esquot; domus atquepatria in fummo diferimine uerfatur : tum uero pcflilcns perniciofa, er intolcrabilis AnAbaptiÃarum feih, inaiorem populi par tem nùUtite idoneam infecit, nèque leue auxilium ettr adiu-tnentum hoÃi parauit, eo quod tnultis perfuaÃt Chrifliauis non Heere ut fe defendant ac beUagerant ; imóà magifira-tus iubeat utfe aduerfus hofle iuuemus, no effe obtempérait dû ,hanc enitn inobedientiam deo placere. Hac aut ratione pij principes produntur,atq; cum fe fatis mfiru^bs eÃe ar^ bitrantur, magnAin hominum partem AnAbaptiÃnus abri-»
LIBER QVINTVS. »$6 puit Q^inctiam exerdtus fx hoc {»eruerfo, corrupto et nu ticulofo populo confcriptut, animo caret, negue quicgu^nt iiudedignum cum eo effîcipoteA,fedtantîi igiwminiacr dedecui conciliatur.
Mque h£c AnAbaptiftica doiîrinA,quiie in beUo non obe Quam p,,, â¢^iret/ocft, non tantum cït contra reinpublicam Z!quot; iuÃu= nfcioù fit ^âtndum datum ,fed cum ipfa nAtura,charitatc,fide, æqui tâtte et humamtate pugnat.An non etum tnagillratut innocc tem fangubicm ab hoflium incurÃone tueri debet t Na»i lt;gt;nmiagladio c^mcendijsuaÃüripatieinur^ t^um^edns buntfenes cr honeÃos uiros contumelià et iniuriaaffici,te=: gfoî homines cr integra nofodochia euerti, eccleÃas ey fcholas deÃrui, infantes occidi, uirgines ctmatronas ab inpuris nebulonibiis fluprari,decus e:sâ honefutem omnent, pucem çy-felicitatein, religionent, ÅconomiainGr poli-tiam fubuerti zr peffùndari f Certe qui in tali rcrum flutu uuxilium ferre debcret,neque id facit, fed tantum otiofe J}gt;e{lnt,autfitgit, nequead mortem ufque fuppetias fert, bicnequehomo,neque Chrifiianuse^t^ónneenimlupts amp;nbsp;urÃs irruentibus cr lacer antibus muiieres-ac infantes obfiÃendum, crüliarcendieÃentf Qjio enim loco deus defenÃonem prohibuit, uniimquenque pati iuÃit ut di^ laceretur f Dicite autem nobis, quid à lupis çy urÃs diffè-, tunt milites illi,qui abieibi pietate,iuÃitia,tequitate z:r hu-s. tuanitate, crudelitate fumma er impudenti temeritate ho-tum loco utantur i tieque enim Ãuflrafacrat titer£ rapa^ tium animalium nominibus, homines rapaces er immanes uppellat. QisodÃinagiÃratusojÃcium eil,utfummishis «eceÃitatibus famam, opes, uitam er corpora diferimini txponAnt, er fubditos, deo auxiliante, tueantur : cur non rtiamex aduerfo fubditorumofficium eÃet, magiÃratum
A D V E R s V s A N A B A P T.
fidclitcr opibui, corpore çr uita iuuarc Ho/iem enim tMgiflratuf abfijue contraria ui nonpote^repcllcre : /à . haautem abfque auxiUo nihil cfficere polc^. Quaredi-uinoiureillts obediendum esl cr imtandi faut. Hancobe-dicntiam in ecclcfijs noftrii docemta , or- uiros boms hortamur,ut m tali neceÃitate animam Ãta'm, ut loan-i.Ioan.j, nes inquit, hoc eà uitam, animofe pro jratribus expo'' tiAnt gt;nbsp;Qocemus etiam à deo petendamÃapientiam, cor amp;nbsp;uoluntatem, uires ex robur, ex cos iubcmus feipfos deo offêrre, acÃbi ante oculos ponere libcrtatcm, religionent, famam ex honorem , uxores, liberos, fortundS [, ut iM cum nugiftratu animofi ex confolatione pleni in ipÃââ^ mortem pergant, fine uoluntate dei h£c ad uidloriam ciant,Ãue ad miÃeram cladcm: hoc enim deo comnütteiidio» e^l,ac nos toti ab eins uoluntatepcndcre er idi acquiefeert debcmus,
Extmpia nbsp;nbsp;nbsp;Hoc autem modo tcÃlntur Ãaerte liters populum ifrno^
cnti^în b*^! quotieÃeunque duces tuba Ulis expcditionein detwn animo magno ex conÃolatione pleno armation conuenijÃe ad principes Ãuos , er UUs Ãdem atque obe^ dientiamad mortem uÃque pricflitiÃÃe, ex hoc Paulus, Ãupramonui,fideiopus nominAuit ad Hebreeos capiteuiidc cimo.Pidelis ctiam er pius miles Ãuit centurio Ule,Matthäi 8. ex' Cornelius Adi. capitedecimo. Quamuis autcin ««â* alij ChriÃiani milites nominAtim commemorentur in bUd apoÃolorum, multi tarnen nihilominus initio eccleÃ^ runt,qui Gentibus militabant, malui(Ãent autem chriftiit^. magiÃratibus Ãeruire.i^am ecclcÃaftica hiÃoria docetiCbtl flianoset deo diledhs homines militaÃÃe in caÃris Ro»b de re conÃulipoteà PuÃeb.lib-S.cap.s.eccleÃafliciehiÃorÃ^ quo loco comemorat precibus Chrijlianorum militü exei ci-
LIBER Q,V I NT V S. I97
(«w Ronw/!«m,q«( in mortis periculo conjlitutus erat, nti=â fiibtiiter feruatu eJJè,Gr hoflcs cÅlitas Ãilminibus ZT toiH= P'^jbitib'M^qucmadmodtvm olim temporibus lofue,uiilos amp;nbsp;pro/iratos ePJe.
(^araobrein decetÃubditos, cnm omnibus dlqs in rebus 1âlt;lt;cad!nagiflratum /pcilditt, illi obtemperarc, turn mdxi= ^^inbellicis neceÃitatibus libenter mAgno animo mili'' ^â'^^^zrinreliquis beUicis rebus obedire. ïtaetiâcohortes ^l^riflianorum militit in Komano excrcitu obedientes fùc= QaâJ^ »»f* )uà cwm^id idololatriam cogebantur,aut ad Chriftia' ^pctadut^ ^'â^amp;ueramfidem pcrfeguendam : Pi alijs rebus fe neuti^
oppofuerunt. Interea tarnen Chriftiani in eccleÃa in= Pro pace ^pÃnentcr orent deum,ut eos à bellis nbsp;nbsp;feditionibus feruet ârà bcpaâquot;*
â^tueatur.Cluantumcunq; enim Ãlix Ãt belli exitus, multa randumeä, ^âinen mamp;la cr neÃnda 'm eo cömittuinur, prlt;efertm ab ho ^nibu^ gui pietate carent, neg; magiftratui i« «mwer/à n» '^ââtempérant, crpriudtum lucrum, nonpublicam utilita=â
tdeog; eagucehaÃenus debcUo Ã:ripÃ,non l^^ipjiguod bellis deleÃerÃed ut indicarem pij s hominibus ^â^guidmagifiratuifuo diuinoiureobÃriiHÃnt,Grâguomo fe gererc debeant à beïla exoriantur. Mouit autem tne dicercm perniciofa ç^'intolerabilis doilrina Anet' ^ââ{âdÃarum, gui adeô aperte O' impudeitter fubditos 'moa ^ââdientiam o' perÃdiam docent, o hac rations cum to= f«« rempublicam turn priuatim guà m plurimos homines 'â^dunt. Spero autem noÃram de hac cauÃa doélr'mam, ita ^^plicatam o feripturis conÃrnuiam effe, utomnes cer^ ^ââiipfam ueramo' iuflam eÃe, AnAbaptiflarum uero Plftm O' 'miuflam : ideog; ne nunc guidcm uUam iuftant habere AnabaptiÃos guare à noRris ecclefjs fecefr Jâ^nemÃciant.
'ADVERSVS ANABAPT.
Chriftum iufiurandum non uetaffe Manh.j!. fed peicrationes execrationcs; item quid fis iufiurandum,quare detur,ac utile amp;nbsp;neceflarium ciTe: amp;nbsp;Chriftianos pofle abfqp peccato iufiuran/ duni iurare. Cap. ii.
ChriRiani* Tfqfer AMbdptiliamp;rum dognMtit,ctU£ Riapiflratui dduer* iufiutandü ^/Mtur,rejTdtaabucï2.aeii{returanao, dcijuo Jjcdoccm »ut»«- AMbdptiüte : Chriftidtiorum fernwnem debcre cj]è,etidiil ctidm,non non-, ideog; eos non iurare iufturanduri}, ac catumejjcÃqttisiupurandumiuret. Ad co.-Ãmidiuiainiif* tem fudtn doélrinam bis Cbrifti uerbis utuntur : AudiÃii quoddidumÃteritdntiquis, No/t pcierdbi5,fedreddesdo^ Künoiurdmctd tud.Ego ucro dico uobii, ne iurctisomMOt neq; per ccelum.quia thronui dei eft: netj; per terrant,quii fcabeUumeft pedum eiut : neq^ per liierofolynM,qtdaitrlgt;s cAmagni rcgis.t^eq; per caput tuumiurabis, quianonpi» tes unum capillum ^buw aut nigrum ftcere. Eftt autemfct »)w uefter, etiam,etiam ; non, non. ciupd autem fupra b£c redundat, à malo eft. His Chrifti uerbis ddiungtnt ifla
Jacobi f. bi, Ante omnia fratres mei, ne iuretis neq^ per caelitWjitdl; per terram,neqi aliud uUum iufturandü. sit autem uefirient efi,eü,er non,non : ut ne in hypocrifim aut incoiidemaa^ tionem mcidatis. Hw autem duobus teftimonijs eontincW omne robur AnAbaptifticà doilrinæ de iuramëto. Reliquat enim argumenta quibus utuntur, nuUius momentifunt,qii^ ftcile à quouis folui poftunt,
nonuet^e nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcripturdru locd negdmus legitimvm iitÃ
lufiutandü iurdttdum uetarc cf peccati damnare. lacobus enim repe^ Kittb.s. tit dodrinam quam à domino aeceperdt.Dominus ucro,cu* ius uerba interpretanda funt,ut ba-c eau ft de iurainentoib luftretur,is ergo,fîcutiftprdquoq; monumuf.expreftète' ftatur.fe non uenijfe ut legë foluat, fed ut impleat. Quanta obriin
LIBER QJ-INTVS* I98
fcquitur necelJariô, dominum cum legum^uarun» nciitionem facit, noUe cas abolcrc aut reprehendcret
1 ^âdiijuidcontrariumantiquis legibusftatucre.Tantutn= '!â°âloeafuftulitquie Scribie,Dcuterotlt;e zr Pharifeifalfa ââ^â^â'pretatione legiaddiderant : nbsp;nbsp;nbsp;uerum ac ueterum Ic^
^â^fi^nfum indicat. lAartion blajfhemui etperniciofus h£- Hxretico-
docuit doitrinäPty repugnare doà rinx Patris:Pa âaTa de^*ult; preccepiffe iuÃurandu, â^iliü uetare. tAanich£i guoq- ramento.
''°^Uerunt omnino non Heere iurare. Hi rfutew omnes ante ^â^notfecula à pijt, doilis fidclibui eccleÃte miniüris l'â ^âpturis conuià i funtmoflri uero Anubaptiftie har um regt; ignari,non à bono aliquo Ãgt;iritu excitati,eadeni denuo
'âl^^oiitrouer/iam uocant. Pieri autem non potefl utPilim
âria Patri doceat. Vniut enim eiufdcmq; funt effenthr^ eundemq; Jfiritum habet:qu£ cum ita Ãnt, uerba
^quot;gt;'âfli Matth, f. nonÃc inteUigenda funt quaà omne iura» uetent.in lege nanq; teuitici t^.feribitur, Nonpe
â^bis pe)- nomen meum, neq; prophanAbii nomen domini ^^^tui.Confentit autem h£clex cum j.pracepto decalogi, teniere aut in udnum ufurpabis nomen domini dei tut.
lege Scrib£ et Pharife ita interpretabantur : docebät Matth.«. tf^P^lüà iurarent per nomen domini, nbsp;nbsp;ea feruarent qu£
'^â^iurajfcnt,idfatis ejfe : quodÃaliquiper ccelumaut ter» ''^n,lt;iut per aliat creaturus lurent,non uiolari legem, neip tââ'^eâiri in deum.Dominus uero ex aduerfo docet,Deum le^
âflâi,Non peierabis per nomen meum, prohibuiffe omnes P^ationes, etiam iUeos qu£ non expreffe per nomen eiuf, W per creaturos fiunt. Q«M enw» res iã à deo creat£
ipÃuf honori feruiunt, aliquo modo etiäper deum
^Witur, cum per ccelum aut terram iuratur. CÅlumenint ibronuf dei e^,^' terra fcabeUum pedum eins, Hierofoly»
^âieiuitM eius : neqi etiä debere hominem per caput fuuitt
ADVERSVS ANABAPT.
atitaliamembrdiurdre,quandocjuidcni totushonu) itdin dci potefldte eil, ut ne minimü quidem 'm corpore fuo,hoc eà pUuntiÃio drbitrio inutdrepoÃit. De'mde etiam docet dominus,guomodo in guotididno jerinone homines fefcge-rdn{:nempe,ut dedifcdnt iurdre,cr /è dÃuefdcidnt,ut eMit t:s- non feruenttdc alios quoq; fic djjuefrcidnt,ut cunt ctiant dicunt.hi quibus cum dgunt,idpro etidm habednt, O' cM non dicunt, ut omnes non effe dgnofcat.Addit dutem domgt;
3 Quod dutem fuprd hlt;ec rcdundat, malo eil. uisduteinÃcileuidet blt;ec non ad iufîurandum indicia /Ãeildre.
Quomodo H»ic interpretdtioni Andbdptiftte nuttd ratione contriâ^ iutare om« ^icere pojjunt, qudndoquidein uerbis fcriptur£ coiigmit: niiioprohi ineodutcm errant quod inter iurandum non di/lin^uunc. bâârK- nbsp;nbsp;No« enim omne iuramenttmt peccatum eft. î^eq- cnm om*
ne iurdmentum eil eiufdem generis. Cum dUtem illi rdntur,Dominus iurare ommno prohibuit,crquicquidfiâ-pgt;rd etiam zy no abundat, dmalo eft: rejÃondemus.oinniiio turdre à domino prohibitum ejje eo modo quo ipÃe interpre tdtur, nelt;à per coelum, neq- per terrdm. Qjtibus uerbis fe declardt de quibus iurdtnentis loqudtur,et no de iureiurM^ do,cuiuf löge diuerfd rdtio efl.Ciuin etiam dicimus, otnnii iurdmentd qute db hominibus ex uitiofo ajÃauÃunt,uitio-fdGTprohibitd eÃe, CT itn iurare dominus omnino pro' hibuit.ReileautemAnabdptiflie eosreprehendunt, cri« deum peccdrediunt,qui ita iurant per deum,perpdfftonei!t dei,per coelum zy terra,per elementa zy Ãacramentd, per diuos,Vdlentinum,C}uirinum,cyc. Ita enim iurare contrit rium eà deo zy doilrin^ chriÃi, quinosÃc agere er lotjui docet,utetiam(ttetiam,zy nonnon,zy nihilprietereaiiigt; rare.Qjtodà his Anabapttã contenti eÃent, neq; longiuf progrederentur,non pojÃent in hoc re culpari aut ^mnari.
Hoc
LIBER QJ7INTVS.
8oc f nim quod fÃciunt,uniufcuiufq; Chrifliani hominis of= Mum eü,ut: ctlterum quem execrari, iurare et abuti nomi-' audit, arguai, moneat,ut huiufmodi iuramenta ^^ttat fùgiat. Cerium enitneji uulgo homines imp ij s ^^amp;diabolicis iuramentis grauiter deum offèndere, ac âââxm ad puniendum hoe fcelus, bella,Ã,mem et alias peenaa ^'^^ogare. Dolendum etiam eil concionatores er nutgiflra» ^'lt;^fua poieftategladq adeo negligemer operam dare, ui lgt;'ohibfantur huiufmodi iuramenta, quibus deus ac(anili^ mflgniores creature, itemfacramenta er inliiittia dei ^^'itumclia afficiuntur. Nf^; e«»H tantum barbari milites, Hciues er opifices,imó concionatores ipfî,matronæ,uir^ pueri er puelle iurant. Ãtq; execrabilis ac diabolic er confuetudo iurandi adeo 'mualuit,ut multi non quot;'^iwaduertantfciurare. î^ihilindco,'m ChriflD,e^' infagt; ^mntis adco Ãngulare er occultum eil,quod non cum ^Wumelia profratur.luucnes nanq; er adulti per dei uir^ tetfiB e;-potentiam, paÃionem, uulncra, crucem, er alia *^niimra iurant, Hecomnes abfq; dolore ermoleftiaau^i er hec adeo uulgo er turpiterÃunt,ut multiÃngu^ iisuerbis luramentum addant, qumita hec immixtaiam î^jtt quotidiaiio fermoni,ut nihtl bonum aut malum pronun dxri poÃit, nià paÃionis aut crucis aut alio nomine addito, ^lgt;leruatc quefo quis tandemÃatus Ãt extremorum tem-porum, quod nuüo unquam tempore adeo fréquentes blaf-plientie in deum freruntatq; nofrra etate. Vos quoque qui populi curamgeritis, animum rei aduertite, ut tarn horribi ^i^prophanatio er frclus hoc coerceatur. Concionatores contra hac iuramenta er blajphemios concionentur,ofrem ^nt hominibus quam grauiterpeccent, er Ãbi diuinam ul iioncin abfq; dubitatione uüa concilient. Magiflratus uero lt;l(i nomine ad deigloriam aÃerendam gladium difrringant.
ADVERSVS ANABAPT*
»duerfiü ontnes blaf^hemos,^ delinciuentes tnonei-tntiCii^ fiigent,puiiiant,cdihts, uerbis^jiiiis, multii opuin,bo^ norum,corporis nbsp;nbsp;uit£. Si eitim uos dei honorem ne^leX^
ritis,ttvm deus uiciÃiin uos non dejèndet 4 contumelijs, gue uobis honorem cr tranquiUitatem largieturM^^^^ nbsp;nbsp;nbsp;,
ton mdtresÃmilMs nonpatiantur liberos iurdre er exeerdri, nbsp;nbsp;imprimis cduednt ne ipfi deumblup
phcmentótd dutem deus inter nos hdbitdbit.
tum'difcî* Sedutddinterpretdtionem uerborum Chrifiireuertdd inquit omnino non iurundum effe, objeruandu^ eH Udrids ejje iurandiÃrmds:id quod Me cognofeipotest) quodquibufddm feripturd: locisdeusiurdre iubetjhtdhjs dutëiurdre prohibet. tJdmdliudeiiiurdmentum publicity quod in iudicijs u[urpdtur,eâ 4 »Mgiflrdtu exigitur. Velnti cum mdgiftrdtus obedientidm requirit, er dd edm iurconeii to obftringit, tu uero obtemperds, e^ iurdmentwm probes pr^eunte uerbis mdgiflrdtu. Aliud uero priudtum iurdnteti tum eü,cum non iniudicioneq; corum mdgiflrdtu, fedex nobis ipÃs Ibonte ex chdritdte erflde iurdmus, PibontM proximi ut eum certum dliqud de re qt quietumfdcidmiu: ueluti cum Dduid londth£,zr uiciÃim londthds DduidiM)â rduiteuelexdffèilu etirddutprdudconfuetudineiurdmus, er nomine dei Udne dbutimur ,non m bonum, fed potius i» detrimentumproximi, Qu£ primo cömemordui iurdmentd nonfunt iîlicitd,fed h£cpoflremd. Primdenimnonpugnut cum chdritdte, fed cum cd funt coniundd': chdritds dutettt interpretdtur legem. Teinerdrid dutem iurdinentd eâ exe erdtiones chdritdti er legirepugiidnt, er prohibenturd ab'a'iiTu^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnquit omnino,omnino mqudm,non effc iurdndü»
ramentis di dudmobrcm ctà iuÃurdndum efl iurdmentum, diflinguere Rw^ueaiiä tmnot id db dlijs iurdmentis er execrdtionibus oportet.
enim iureiurando dlteri mfli dliquid d dco optdintts, fei
LIBER QJVTNTVJ, loo
muocitmtif deum er tefléfadmuf. Alia tiero iuramentit cjâ nobii ipfis oriuntur, et contra deum fiant, Vurandum uero à magiftratu datur, er in bonum proxi^
Quare cum lex res bofiAs utiles nonprohibeat, J Chrijius ea qu£ ad politiam pertinent dainnduerit, ac ââ/ââtrandum in republica utile er neceffarium fit, twnefii ^fgt;ri{lo prohibitum, Jed tantum aha iuramenta er exete ^fationes.
Qso dKff)» catifa iurifiurandi melius intettigatur,ac ^^gt;Ksintelligant Chriftianis Heere iufiurandum accipere, 'quot;gt;0 iurare iufiurandum non efiepcccatum, fed eos peccarc ^oinolunt à inagiftratu iufiurandum accipere, uel acceptU ^'^feruant, breuiter exponam quid de iureiurandofaerte ^^^edoceant. Iufiurandum eR legitinM ef conceptainuo QuiaÃt ^âdodei, gua deü te/iem Ãcimus,nos ea qute'antepomemo' ââÃwaadS-[âXafunt, er nos conceptis uerbis repetimus, ea inejua qute dicenda uel Ãciendafunt, uere erfidcliter Ãduros
^ditiuros.ücbr£iteftemnüminAnt Ed, er teftimonium ''^âih,er quoniam uero teflimomum iureiurando confirma ab Hebrao nomine Ed nomen Germanieum
''^âiiiäumcÃ:, Inftituit uero deus ut iufiurandum fiat con^ Eormiivu '^l'ds uerbis, er externa cerimonia autcerto rituadiuniâ^'ââ''â^*â^^^â ^0âVerba concepta quibus trngifiratus iuranti prait, hac r'ihPirmitcr er uere hac feruabo,his fatisÃcidm,fideUter
Cf lt;gt;blq- dolo malo, ita me deus iuuet. t^ititur autö hac iu^ ^^'^ntifomtAyfacrarum liter arum teftimonijs: nam lere»
A-jcribitur,Et iurabis, Viuit dominus, inueritate,iudi â¢gt;er iuftitia ,ac populi benediceiit tibi. Continentur au= ConditJo* dtnhisuerbis coditionesuer£ legitimi iurifiurandi.Erimû nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*â**
duntaxatper deumiurandum e^, er quideper deum nbsp;nbsp;*â
'^'Xtntem, non per alios deos autcreaturas. Hocautemin
ttfirntula feruamus,dicentes,îta me deus iuuet,ïuran*
ADVERSVS ANABAPT.
dum uero cffè duntaxat per dei nomen diferte teftMur cr£ literie,Exodi zj. lopc 23.Ifrc)K.5.Sopb.i. cap. Dciiidi iurandum eft in ueritate, nempe, ut no corde dolunt tnedi^ temur, fed corde nbsp;nbsp;ore fyncere iuremus,et ea puc iuraiii^
miK conftanterftdeliter zy uere ferucmiis. Pr^terea iiirait^ dum eft Pl iudicio, id eft, certo cuvn iudicio, premeditate, prudenter, cum cequitM poftulat,non leuiter. Poftremo ill' randum eâ in iuftitia, nempe que iuftafint, nihil inittfiuttl contra deumçy ipfimuerbivm. Inhiiautein omiubufiioii utenduM eft dolo malo, fed ftdeliter,honefte cr fyiicert agendum.
Cerimoniafiue cxternM ritM adhibetur iniiireiuraii' 7.1 Ji. nbsp;nbsp;quot;nbsp;do,quod manui tolluntur. Eft autem hie ritus uetuftiÃimin-'
Genc 14. nam A.brahamus quoq^ iurans, manui ad deum in cxlutnfn ftulit. Orantes ctiam cum deo nos comittimui,tollimtts manui, infignu quod corda noftra ad deumjfeiient -, quod nol illi dcdamui,quod eiui auxilium zr fubfidiü petamui, quo'i' nos quafi manu porreékl illi obftringamui, nbsp;nbsp;cofiteainur,
eum dominü noftrum amp;nbsp;deum effe, coram cuiui octtlis coit ftitutifimui, qui nos feruare aut perdere poÃit. Ac reuera iufiurandum non efi execratio aut uulgarc iuramêtum,fei inuocatio dci,qua nos deo committimm, qt eum teftemfa^^ cimui,ut unicum noftrum ftimmuq; bonum, à quo auxiliM petimui, ut ea que iureiurando à nobis exiguntur redie amp;nbsp;beneexequipoÃimiii. tdeaq; cum iufiurandum datur, om-nes confurgunt, capita nudant, 03â omnia magna grauita^ , teftunt.
iufiul-ÃMâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;autem dem iufiurandum magiilratui in auxi^
(Titumiik'' omnibus hominibm in bonumiac certum ncKina-tum^ftnem habet iufiurandum , ut fitftrmum uinciiliim quo homines inter fe colligentur, çr in obedieiuiacontP neantur : itemutunuquenq; extimulet ad officium obetui^ dum,
LIBER CtyiNTVÃ, loi
, 0quot; prteflmidum c]uod iuraitit : pr£tercd ut iudicei ^mfîsgrauibu/s cuin no pojjimt ccrtum aliquid inuenire, i Wneî iiireiurando ad coÃÃionein ueriurgeant.Sic nanq;
^lÃxod zz. iubctiufiurandîiilUidari,quidepofittiper^ ^f'ierüt.Deus eniin,cUi omnia occulta notafunt^quieft fcru ^«Kor cordiumÃdem çs- perfidiant rcpciidit,ut merito in re ââ^dubijsQr occultis ipfeteÃiifiat. Quamobreni Pauluf iîebrteoi 6. cap.ait, iufiurandum efie certitudincm m re omnii controucrfixfinem ad coilfirmationê: dcum quoque per feipfium ittraffie j n£ de proinifiione zrfalutis hieredes promifiionis dubitarent.
^lÿapio^ter ueteres non dederunt aut exegerunt iufiu=
ââ ââ«fiuw nifî M grauibui caufis. Duabui enim rebui iufiuraii «sVJcuVa« ââ«! ttile contemptumfit,ctem in rebui leuibui qu.wi'S de ââ¢.'â¢m dcd«*
i cumleuibushoininibuidatur.Quantobremuete^-*ââ*
! nbsp;nbsp;ntugiiiigrauitate m bac re ufifitnt, ç!r difcrintenfierua^^
^''f,ac'mtefiitnonijs dicendis iufiuranduM exegerunt.tio prohibuit deUi teftintonium dicere, fed falfuin tefti^ prohibait: ncc nomen dei ufurpare, fed tentere cf in '^'âttnufurpare uetauit. Deinde in iudicijirerumamilTa-
ft qu£ fujficiones efient, iufiurandû exegerunt : ficut
ââquot;'i fx la.cdp. ExoJi oftendi. Pr£tercafubditos ad obedien
gt; er ntAgiftratü ad futim munut obeundü iureiurando ââ^Jh'inxerunt.Pif reget cr principes, Afa,ïofias,Efdraset unà cumpopulo fefe iureiurando obftrinxcrunt ^obediendtim uerbo defer uerain religionein ac reÃrnM *âtgt;iemretmendam. Abrahamus iurauit fiis confixderatis, uiciÃim Abrahamo iurarunt. Propter bas igitiir eau If confimiles magiüratus iufiurandum exigerepotefi à tgt;igt;ditis,er idi uiciÃim magiftratui iurare pofiunt. lufîurandS
Pdeile autë ex bis intelligi poteft, iufiurandum omnibus ^ininibus non modo utile,uerumetiânecefidrium efie.Hac eff«.
c
ADVÃRSV S A N A B A P T*
f«fWt rationeueritAf uirMü prieflittttiÃimd 'm mundo coni» ferudtur, qii£ 'm tantum deo probatur, utfidos cr ucraccf homines,guifidem cr iufiurandum Ãeruant,Ãemper priemijs affvccrit:contra ante mfidos ac pcriuros nbsp;nbsp;perp'
dos homines,ucluti Zcdechiam regem luda CT aliquot mp' riades Idteorum, grautÃimis fupplicgs punijt. Deinde dcii^ ipÃe iufeiurando gloriÃcatur. NäÃeuti ide Ãolus fcrutatot eji cordiü,Ãeruator ultor, ac folus muocari Qf coli ita iubet ut tantüper ipÃus nomen iuremm. lurciuraiidon^ eadë religione cotinemur. lureiurando omnes qui ahquo
fùngütur,aflrmgütur ut ofÃciu Ãciant.Iufeiurddop^'^ lt;ga,cotralt;dus, promt^a firmanturAureiurädo Ãepe luocÃ^'' qua ojÃrtur indicibles, ut certiits de rebus iudicarepoÃi^\'^ lureiurando cotrouerÃddirimuntur,et quiesciurbuctej , tuitur.Hiec omniaÃmul A.nAbaptiÃlt;e toüunt, quandoaic^^ pertmaciter urgent, iuÃurandü non Heere à quoquain gere, aut cuiquäiurare:qua ex re prudentes facile coiup unt,quà m 'mtolerabilis Ãt AnabaptiÃarum feéld nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
enim lureiurando è republica,nonne uinculumfoludi*^^' totum corpus reipublicar çr iuRi imperg contincturl IuÃurandü nbsp;nbsp;(;u)â igitur h£c uera er folidaÃnt, Ãequitur non ejÃc,
oatumitÃurandüexigere,autiüudiurare,ideo^;Lt tuCT. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zuî Heere iuÃurandum iurare^Vt aute hoc euidentiUi upP
reat,rationes aliquot noÃriedodlr'mteexponam- â⢠⢠randum eà muocatio er obteflatioÃummi bonHgi^oÃ^ .. ro chrtÃianis licet deum 'muocare,et teÃe Ãcere, iurare. 2. IuÃurandüeÃInter preeipuas res quâ^ââ^.^ y Ãratum pertinent, quia autem feriptura iubet obtemperare ,uult etiä ut iuÃurandü,à exigdt,pn^Ãf j. Erf(/«(f deus ipÃe facit er iubetnonfuntpeccatd,Ãi^ fld er bona.Deus autem ipfe iurauit, er nos 'm iurare iuÃit:igitur per nomen dei iurare no
tiBÃR «XVIfîTVS, lel
^Nu») o»iuÃum. Dfî»» d«té iuraÃe Gen.zz. paÃim 'm pi'ophetK PfalmU fcribitur, dclt;i Paulo ach\ 6. cap. ^od aMnos lurarc iulÃcrit, Geut.é.ç^xQ.cap. apparct.
pf^ccant non laudantur. C^ui autem iurant per do= ^^nUjlaudanturtficutPfalmo 63.fcribitur, Ctt^iper ipfuM ââ»â¢Â«en't laudabitur.lgitur iurare non efl 'miuftum. 3. gt;ie=s ^^^ftndo montedomini habitabit(^ui contradeivmagit. ^KWew proximo iurat or feruat illud, habitabit in ta= ^itAculi;dotnini, DauidetelkPfal. 13, Quareiufiurandü
contradcum. d. Praclara exemplahabcmiKfan-dei.qui iuÃurandü turarunt abfy; peccato, quamob
HO! quoq; non peccamus,à eodem tnodo quo ipà iurc^ Abrahamui enim, ïfadcws, tacobui, Dauid,propheti6
^iPrf«/K4 apoflolui iurarunt,Qr deum teflem Ãcerunt.Dc â^'^loteftimonia extantRom.^. t.Cor.t. er zz. z.Theft.
%amp;c. 7, Poflremo extant'm prophetnuaticinid ehrt i^'onos iuraturos in nomine ueri dei,Efa.t9. er 45 cap, er Weundc 63.capÃcfcribitur:C^i benedicet fe in terra, Sâ^dicetfeindeo ueracheT quiiurauerit interra,iur.abit ^deo Ueraci.
^ainobrc ex uerbo dei fequitur,eo5 potim peccarc qui nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iuÃu
quot;â^ttantü 'mobedientes nMgiÃratui iurare nölunt,fcd alios raquot;^,p⢠c»«
holes ab obedientia abducut, Ãcut AuAbaptifia: Ãce-' tarnâtSü., ^Ãolent.âite eos peccaregrauiter in deum, qui quod bonu/m
âufiu eft iurat,fed id non feruant. Quos deus uindicabit: ^^^madinodü ubiq; feripturte er hijioricc tefiantur, Deunt l^ââipcr periuros grauiter ultunt eÃe.-ut alibi oÃendhnus.
his omnibus qu£ no modo de iureiurando,fed de nut ^mtu in uniuerfum diÃutaumus,Ãgt;cro nos talibiis tefli-^ ^°nijs diuini ucrbi,quibus contradict non poÃit, euidenter °f^ndiÃe,dolt;llrinä' nofirä de tureiurando, er alijs contros 1'^ iWer nos dogmatibus ad magiÃratum^c^antibus, effe
c z,
gt;
ADVERSVS A N A B A P r.
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. J
Chrifliand,iu/îd,cr confentire uerbo dei,ne^; nos cfuic^iu Ãlà no fins ecclefîiis docere, cuîus uitandi caufa An^äptb fidf {utfdlfà obijciunt)fecefionéÃcere oportuerit d noUri ecclefid,etnoud inftituere. Siinul etiddppdret AnabdptiÃ^ rumfeceÃionezydoärindperniciofdm ,feditiofdm,è' tolerdbilëeffemultismodis. Quare aut aprauodefjldnt, aut grauiores paenas à deo expedient. Atq^ hoc loco librumÃniemui.
ADVERSVS ANABA'
PT lïTAi TIBER VI.
De facrofanfto Baptifmo, amp;nbsp;eius origine: iià unicum duntaxatefleuerumBaptifmüiinclioatü à loäne Bapcifta à Clirifto autc fimpliciterabfi^ multis cerimonijs difeipulis mandatü, uteo on* nés genres haptizentur. Cap. t.
E X T O er ultimo huius operis librdttitdi' /»t'wMî iüd dogmata, quibus Anabdptifldmiiâd-noflrû aceufant, quad non tantn«uli doceamuitfed Sacramenta quoq; non reile idgt; miniflremus: quarc fc cogi ut à noftris ecclefijs fecefionC^ Ãeiant, er pcculiares eccleÃds mflituant, inquibusfacsi^^ menta reële adminiflrentur illis tantû quibus ^bëtur, Prt* mo dutem nobis Baptifmum, deinde Coenam domini obije^ Infantes nô ««t Accufattt dUtcm nos quod inÃntes nuper in lucem zTndor^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;intelleëlucdrent,bdptizemus,ciontâiilâ
ââquot;°â' BdptiÃnusparuulorumPontiÃcetner Didholumauthortl hdbeat. QuareÃeuthadenus duo et uiginti AndbaptifldfH dogmata,iuuantc dco,erroris conuici. er noflrâdoëlrini«^ teÃimon'qsfcripturarumcöprobauierillufiraui: itdiquot;/quot;^ qut^
LIBER SEXTVS. loj
ÃKoj j^cro mc,auxili4nte cleo,tria, quie ddhuc reflà nt, do=i ^â âiAMbapti/lic4,ucrit4te expugnaturuin effc, et defin
dotlrindm Euangelicam çy apojhlicam.
(isonid uero alibi de Baptifmo dotnininoüri lefu Chri= De origine pCr cpiteflionibui qu£ de iüo mouentur, copiofe ex jacris â^^iiexpofui quid Chriftiano fentiendum fit : nunc tantii ââ^'âiter ilia comemerabo qu£ noRro mftituto feruiût; tient lâM'i£fit origo Bdptifmi, ac duntaxat unicü uerum Baptif
eije.Pr£diélü uero eü 4 fanétis prophetis, ante Chri= _â^initùueriMefii£ aducntù uenturu Helidpr£curforê yfli^cë clamante in deferto ,fingularë concionatoré, nid domino paraturm fit, homines fcilicet pr£parando n^bortandOjUt feruatorem pr£fentem recipiant, nbsp;nbsp;ita
nlnifidtit. Eudngelift£autë çy apojkli teflantur, ioanncin ^âgt;^hdri£ filiimi, fuiIfie Reliam pr£curforcin Chrtfii,
enim Gdbriel ZdchariaÃut Lucas fcribitfitaallo^ 'Ww fft; Vxof nbsp;nbsp;Elizabeth gignet tibi filium, et uocabis Lucx «.
fj'iw lorfzinejn.-frjÃ- cnim magnus coram domino: CT ^ââ'fufdtiëh inplebitur etiam ab utero mlt;Urisfu£. tAuU â^^^s Ãliorum Ifrael conuertet ad dominum deum ipforum: â^^ipfepr£cedct in confipcëlu eius, cum ffiritu uirtute '^nlt;(,utcouertat corda patrïiin flios, contumaces ad ^^ff^^ntidiuftorum: ut paret domino poptilüinfiruüù. Si=:
â fir Marcus Euangelium /îium inchoat: Principiü Euait pj lefu Chriftifilij dei(fuit) ut feriptum eft in prophetis: f^fêo mitto nuncium meum antefaciem tuam, qui para ç tuamcoram te,crc. Quamobrëloannes à deomif
Grpr£dicarecoepit nouumfædus,hoc cH, euan= ^^âânm,etfimul quoq^ aqua baptizauit. Nouum autëfÅdus I plena remiÃio peccatorum per Chrifiü : qui nouum po^ tantum ex iud£is, uerum etiam ex Gentibus col ^SUficut etiam loannes dixit,Deum ex lapidibus fufeitatu
c î
ADV ER s VS ANABAPT.
rum Ãbi AbrahamiÃUos.BaptiÃnus itaq^ uerum Ãffwm cà fçcdcrii fit nouo TeÃ:aincto feufÅdere : quod iÃà oinidbi^, dcdit qui erant in feedere ; hi autem fuerunt omnes iüi qifl pradicationi ipÃus de ChriÃo crediderunt, nbsp;nbsp;pceititeiitiit
egerunt:nec iüi tantum, fed omnes nati ex bis qui itu Zuti erant. Neq; enim nouumfeedus ueceri infirius nbsp;nbsp;P^âquot;
tefi,m quo inÃntes continebantur, erÃgnum foederis äcd piebantüdeoq^ etiam in nouo fordere inÃ,ntes Ãgni faederit participes funt. De quo pofiea plurafcribemus. itaq; wnf nes primus det mandate Baptifmivm inchoauit : Ãcut rurjus Marcus teflatur,diccns .âBaptizà bat loannes in deferto,amp;' preedicabat BaptifmumreÃpifcenti£in remiÃione peccuto rum.Et ipfe loannes,QnimiÃt me (inquit} ut baptiZâitt''^ aqua,crc.H£cigitur cÃBaptifmiorigo, cuiusgratU^^ annes BaptiÃ:^ cognomen accepit: alia ratione qu^ tis Germanice illi üóufffr, Baptiã,dicuntur,quireiliigt;^ ïüibcrtóuffcr, AnabaptiÃie, nominantur.
alium,fed eundem quem er loannes Eaptip* loanni» difcipuU domiiii poflea admini{irarunt,Ãcut loannes Baptifmo. gcliÃa teftatur dicens:Venerunt aut ad loannëdifcipnh,^ pa,3-«t4- (iixeruntei,Eabbi,quierat tecum trans L rdanë.cnitiittl-^ tnonium dcdiÃi, ecce is baptizâtt,et omnes ueniunt adeiiiti' Et alibi idem EuageliÃafcribit : Vt ergo cognouit doniim^ ((udilje Pharifeos, quod ipfe plures difcipulos Ãceret ptizurettqudmloannes: (quanquamlefus ipfenonbapUZ^ bat,feddif(ipuli eins:') reliquitludteäcr abijtrurfusinf'^ eiiriflus n5 Pofl refurreëHonë igitur cum dominus antequisiX uuin confcenderet.difcipulosiuÃitaquabaptiznre,noaliinâ'^ mura. nouum baptifmum inÃituit, fed eum quem loannes t)iâ Niarci â ^bjoarat iuffu dei,apoflolos in totum orbem propagare, â¬/ omnes Gentes baptizare iubet. Diflinguunt cquiderämii^ tmUi inter Ioannis Baptifmum er Chrifti, quem iHo difif^
LIBER SEXTVS. I04 lis idminiftr andü cömifit. v crû facrte literie diferte teftan^ tiir,unicü taittum^Baptifinum in ecclefîa Chrijii effc: ficuti da,Vnüeflcorpuf,cr unuiUnraus, ficiit qt uocati ^flis in unâJpë uocationis ueflr£. Vnui dominut, uuaÃdes, WübaptifnM.Vnui dcui nbsp;nbsp;pater ommü,qui eà fuper oïa, Ephcf.4.
CTpn- omnia,G- inomnibutuobii.Vnüante corpui eÃ,et «gt;Mccclcfia,acunus f}gt;irituiIoämf gt difcipulorîi Chrifii: quarc utium etia ipjorum cà baptifma,. Certü pratcrea eà ^briflü leÃim codé quo nos çr nos uiciÃim codé quo ille ba pdfnw baptizatos cjjc: na gquot; Ãater noÃer eÃ, Gâ folos nos lâ quot;iihfJcat,G facratncnta omné Ãiä uim ab ipfo habèt.Chri liiât autà loane Baptifmo eiui baptizdtus eA, Baptifmo im-que loannes dabat,qui tamé dei erattquare loânis g (ibri/hfeuapoÃoborü BaptiÃnusidem eÃ. Quinetiaomnes ^ÃÃtemur,BaptiÃmum eÃe facramentü, et doärin£ tanqua fisdiiiooniungi.Eadëaütfiiitdoóirina Ioannis G difcipulolomnis 8c â¢â «)« Chrifli:itaq; non diuerÃaÃgnAfeu facramenta eorZdogt;
ÃerZtaddita. QuodÃquisÃrfandubitataneadem jem joari Ãtrit Ioannis g ChriÃi atq; diÃcipulorum eius dodrina, m fââgt;
Katthicum qui itafcribit: Temporibus Ulis affuit Io Matth.j. ^'^nes Baptifln,pr£dicans in deferto ludtOie, diccnsq;, EeÃ= piÃite,appropinquauit enim regnü coclorü. loannes autein loan.i.j. ^^ngelifb, diligenter comemerat teÃimonia qua; loannes ^^pti/ln ChriÃv no tantZ abfenti, Ãed coram prieÃnti dedit, di^ito eum demonÃrans, ac dicens, Ecce agnus iüe dei, qui tollitpeceatummundi.Qu^o loco etiainaperteconcionAtus 'à de diuina ChriÃi nAtura, quem pater Ãcruatorein nobis dederit,ut in ipfo ontnë plenitudinë habcamus : itaq^ qui in ipfum creduitt,peccatorZ rentiÃionem g atteruAm uitäha beretqui autë no er edunt in ipfum, periÃfe in aternZ. Atq; bec eà fumma do{lrin£ noui TeÃAmenti: quam auté aperte loanneshonepra'diearit ex t.eti-cap. Ioannis Euangelifl^
ADVERSVS ANABAPT.
cognofci poteft. Cwmhis nutte coÃrantur ea ^Ute Euangelit fltc de doélrina Chrifti cr apojklorum fcripferuntMarcui Mitci I, enitn ita fcribit, PoÃquüautem traditm effet loanrKS,uenit lefu'S 'm Galil£dm,priedicdns Eudtigelmm regni dei, cens,lmpletü eff temput,çr dppropinguat regttu dei:re/ipi feite nbsp;nbsp;crédité euangelio. idc EUditgeliÃd rejèrt ChrifiiM
poft relurreilioné dixiffe difçipulii,Proft:ai in mundü utti=gt; uerfti/mprtedicdteEudngeliüontnicredtur£. Quieredidet fit, cr bdptizdtut fiierit,ferudbitur : qui uero non credide^ rit,cödeinndbitur. Ex dut coUdtione teftitmnioruÃeile dppdret, lodnis, Cbrifti et diftipulorü eiiK dodrinüfeupr^ dicdtionë ediidé fuiffe,quippe çuiuf duo fummoifunt eapiU, reftpiftentid feuuit£ emenddtio, zx remiftio peecdtortiiii nomine Chrifti:h£c dütfumnu funt totiui noui Teftdinéti-
Qnemddmodüuero ïodnnesuqud inChriftübaptiz'i'^d dd reftpiftentid nbsp;nbsp;remiftionë peccdtorum,itd etidtn dpoft
li dqud dd reftpiftentidm nbsp;nbsp;retniftionem peccdtoru bdpti^
Z^ruitt.Ndm ft hdc re Mdrcits quoq; (ft quit forte dubitäf) teftimoniü perhibet, Ãdptizubdt,inquit, lodnnes in deftrto, er pr£dicdbdt bdptiftnu reftpiftenti£ in remiftionë peccä^^ Aä.ip. nbsp;nbsp;torttw. Luedt uero in Ailis dpoftolorü itd fcribit,Pgt;ixitäiite
Pdulus,lodnnes quident bdptizduit bdptifmo reftpiftenÃA dicens populo ut in eü, qui uenturus erdt poft ipftmycrede^ Aamp;.1. nbsp;nbsp;nbsp;rent,hoc eftftm Chriftü leftum. Cumhisc3ftredqu£deäplt;i
ftolorivm Bdptifmo, quomodo ipfum fidelibus cötuleritit, i« Ailis ftribüturtiüic enim Petrus itd loquitur, Beppiftiteti bdptizetur unufquipj; ueftrü in note lefu Chrifti in reinift ftonë peccdtorütet dccipietis donüffiritus fdnfti.Qjtod d«t Jn Cfiriflä jodnes in chriftü,dpoftoli t« nomë Pdtris, Pilij amp;nbsp;Spirituf^ aptizarc, bdptizdrunt, non eft quod quenquit mouedt. Nd età dpoftoliftmpliciter in Chriftum bdptizdffe ftribütur. QJlt;^ énim Chriftü nendt, unHü nominut, itdq; er eü intelligere doortet
LIBER SEXTVS'. loj
^ortet qui ungit, nempe Patrë, c!â eu qui ungitur,Piliü,et unëlionem,Spiritum fanâum. Etfi autem aliquo tent loaiines in uenturum baptizuuit, poR tarnen etiant in
^''eÃentcm baptizauit, utpotc quem etiam digito oÃederit.
«ero ait,fe quidë aqua baptizare, Chriftü aüt baptiztt ^ââ^afiiiritu fanëto Cf igné,non dijïmguitfuü et difcipulorü baptijmu/m,fed domino,ut dei filio,pluf quà m omnibus
quot;OKinibus ç^^miniftrit tribuit,neinpe peculiarem baptifmû iBi cum ncmineÃt comunii, quem ipà Ãolue confert,grit
*'ââW fcilicet J^iritUi fanëti.Uanc enm ipfe dat,quomodo,u*: quot;'iquando, ©- cuicunq; ipÃuoluerit. Quandoq; en'meam externii Ãgnit confert, ut cum ignearum limguarumfi ) quandoq; fine uïlo externo figno. Hanc autem Ioannis
l^çiuiam fuififie dominum ipfie m Aëlis docet, prtecipiens Vpulis ne abficederent Hierofiolymis ,fied ut expeëkirent f'â'^niÃionem Patris, de qua loannes dixerat, baptizandos ignéÃeu /fiiritu fanéio, quod die Pentecojks fidum ed.
Ex bis igitur omnibus manifeflum ed, unicum tantü Brf= Quodnî fit in ecclefia eÃe, qui ab illis à quibus adminiftratus ^^quandoq; îoannis, alias Cbrifti aut apofivlorum Bapti= pâ*®»-/âquot;wnominAtur,unumtarnenChriftiBaptifinaed. cyiiarc ^°â^du(limus,hoc uerum Baptifina eÃe,à deo imitio per loan mjhtutum çr inchoatum, quo Chriflus ipfe baptizatus
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;idem difcipulis commendauit.ut aqua baptizent om~
^^gentes in nomine Pair is, Pilij, zx Spiritus fanfh, in re= ^Ãionempcccatorum,crc. Jure igitur Baptifinus munda-
Cr ablutio peccatorum nominatur, ZS' fîgnum nouifÅ^ yis,zr lauacrum regenerationis. Deus enim nos per Spi' âââitmfandum ex gratia propter Chrijlum à peccatis mun aternieinfoedus nobifcum facit,ac nos in fuum popu in numerum filiorum fuorum recipit, hiec autem do nobis Baptifino,quem minifiriconferunt, obfignat, Bd-
c i
A D V E R s V s ANABAPT.
ptifim priftcrea in unionem corporii Chrifii cottigiWOquot;) cum ChriÃo cr omnibia fidelibiii corpui uiiunt Ãiniaf'*^ tnco cäpite Chriflo. Prictcrea baptiÃm» fidcm coiifitentiifi ttos obftringimuf.ç^ recipimur quog; tti Chrifîo »« fim cum ueteri noflro hominc confepeliamur,ut wi CbriJKâi cum ipfo refurgamuiin nouam uitum.Qua derealibic» piofefcripfimus,
Bîptiïmû nbsp;nbsp;nbsp;Habuit autem BaptifmiaftAtimab initio, oinni'^iâ^^^
^^P3^'c3s° âtpoflolorum,paucaf aut nulloi ccrimoniof.loaunesinioi'«^ c«timonias ne non tantum reliquos, fed Cbriflum quoque baptiZââifâ^' Sic Philippus quoque Eunuchum Aethiopem ex fonte uni' no ui£ baptizauit,nulla confecratione,charaäere ant fnf^^ aliqua re adhibita.Chrijlum Icgimut oraffe cum à Eapti/i^ a/cenderet. In Aélis autë legimut, uerba ex prortufi»â^^^^ tniniin Baptizando recitatacfuiffe. ç^uamobrem tttl^r^ non funt uituperand£ qu£ in Baptifmo precibut utnntni' a uerbum dei recitant,etiamfi nullax alias cerimonias habt^ 1 quales pojka addit£ funt, chrifna feu oleum,fal,J}gt;ntiingt;gt;ââ, nonnuOis in lacis lac cr mel, cxorcifmus eorum qni zandi funt ut Satan ab illis eijciatur, ex fi qu£ aliafuttt^^^ ius generis, Antiqua enim fimplicitas et ufus Baptifitti, lis apoflolorum £tatefuit,cunëlis fufficere debet znullatn lt;lt;â aliam rem appetant aut adhibeant, quà m iüas quibnt apr li ufi funt. I/f ueteri ecclefia ante Chrifii nAtiuitatetn, res figuratas er resabolcndas,fuit oleüfeu chrifma,fii'âO Chriftus aboleuit,er fuos uero chrifmate Jfiritus fundit:itaq; hac in re nihil nobis dee{i,neq; etiain chrifmaquicquam curamus. Ociilos er aures eorum pttzantur Chrifius interius aperit, ita ut non opus fit ttt t JW ceriOTOJM'tJ, qu£ circa h£c membra olim adhibita Kulta enim Chrifius non idea fecit ut imitemur, qu^ imituri (fifurdum eSl.Adh£c cumBaptifinus conferatutr'
LIBER SEXTVS*
Io6
dci ad remiÃionem peccatorum, quid opui eR ut adiur4 Satanse ittamur f Qjtia enim ii qui baptizatur à Chri I J® ex gratia adoptatui e{i, hoc ipfo liberatuf e^à SataM-. j ^lt;iuiafiliuie{idei,Ãgniim quoque filiorumdei accipit. ' ^ÃKfro olim initio Chrijlian£ religions adulti baptizlt;t-^ ââluur^quiercbatur ab iüis an renunciarent diabolo. Nunc inchoata religione, cum baptizâtti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;liberos fuos
°âlt;tgt;tifino offirant, non opus eSl in BaptiÃno huiuÃmodi ins ^^ogatione,qua,haud dubie, ueteres quoque Ãunt ufi in ba PââZandis infantibus, quippe qu£ tdtum ad adultos pertine ^gt;1tii rejfondere pojfunt.
. autcm haéknus fcripà de liera origine Baptifnü, quod duntaxat unicus Ãt Bantifmus in eccleÃa Chrifti, Jxiinitio à loanne, e:^ poflea ab apoÃolis ex Chrijli manda= lt;lâttus cH, utÃgnum noui feeder is ,ey'aqua fit in nomine ^lt;âifis,Bilij,e^ Spiritus fanà i, ad poenitentiam zy remtÃio quot;^â1 peccatorum,neO; multas cerimonias habetihsec, inqua, ^^'feipuè Anabapti/hrii caufa fcripÃ, qui cum multa dicat firibant de Chrifti Baptifino, nemo tame ex his qult;e ipà â'â'«w, intelligit quodnaniÃt uerum Chriftianoriem bapti-aut unde id ortum habeat. Ea tunque que fcribunt,a~ 1â infirmafunt,?:^ nullis rationibus folidis nituntur,ut fici yppareat eos nullum firmii aefolidum fu£ doélrinte fun^ '^ntum habere.
Refponfio ad præcipua argumenta Anabaptj ftarum, quibus probarc conantur, non licere oïdium infantes in ccclefia Chrifti baptizare. Ca put X.
DEinceps prtecipuum dogma,de quo internos nbsp;Am
baptiftasdifceptdtur,aggrediemur.Cum enim quieri ^â^^nifnam baptizandnsÃt, rejfiondcmut : Omnes bapiie:
ADVERSVS ANABAPr.
Zändos efjè qui fint ex populo deifiue ipfi Chrifluin confia teantur et Baptifinum petant, fine fint 'mfint es ex fidelibm ndti, quibiK parentes ipforum Bapti/inumpetunt, Contra uero AnAbdptiftte dicunt, infantes non ejfe baptizandos,i^ mo Baptifinumparnulorum ingens fcelus efiè. Qjtare tiune pracipuas ipforum rationes commenwrabo,^/ ad eax breiu ter rejfondebo,
^dèmquot;dcbe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^aptifmus, aiuut, fie infiitutut e^ à dorntto iüattb.
»e præcede î8.CT Mdr.16.UtdoélrinA cr fidespr£cedat,ac deinde te,amp; dein- ptifinuf fequatur, ut iUi baptizentur, qui dodrina eruditi mami^ai.faitt e:^ credunt.ïnfintes autem non pojfunt doceri,ne^^l dunt,ideoq; nonfunt baptizandi. Atq; hoc cftJfieciofifit»» ipforum argumentum. Prieterea in libro quem in publictM ediderunt,hoctitulo:Adhortatio,accerta eS' folidadoâri^ na, cui nemo refragari poteü, ad ueram Chriflianam O' ater num permanentem (en quà m tumidis or magnified uer bis utuntury confixderationem,orc.Scribunt,diligenttr ob feruandum efie, quod ante or pod BaptifmumdodriM we tiofiatjOr Baptifinus medio loco cÃÃituatur. tiiam primnm condone Buangelij fidem doceri oportere, or gratiain Baptifinum ofièrri,quemadmodum fcriptum fit,omnis credidmïjCr baptizatus fueritferuabitur. 'Deinde uerofi qui alteram dodrinAm,quomodo fe baptizatigerat, de qiW fcriptum fit^Docentes eos feruare omnia quecunque uos io cuitnihil autem horum infintibus conuenire,ore â W ergo leiit.t. nbsp;nbsp;contra re/fondemus ,fiubiq; uerborum ordoferuanduffih
nosquoqfioca proferrepojfefimquibusaquaoridqaode^ temum efiprocédât,or dodrina, atque/fiiritualefequatitr-Sed mis omifiis,dicmus, Chrifium utroque loco Ratthgt;i^' or tAar. 16.nMndaffe difeipulis, ut exeant in uniuerfutn of bem,cui Chrifli dodrintt adhuc ignota erat, or ipfi a^ncat omnesnAtiones: forma demdec^ rationem defcripfifie quo moio
LIBER SEXTV S, Ã07 *Kgt;(/o hoc agere debeant, nempe ut primum iSf! Euangeli^ ââââi pradicentfCr fi huic crcdidmnt,ut tum eos baptizent, dc'mdeplcniiK inflituant. Hoc autem tantum ad initium P^ttinet, ueluti fi nunc aliqui ad Turcat abeant ut ipfos con ^^tant ad Chriftum,hos primum docere cr inflituerc, non ââffWantebaptizitreoporteret. QutsentmBaptifmumre ^âP^fet ex eorum numéro,qui nihil unquam de Baptifino au ignorant quidnam Baptifmutfit.Verum no hoc ââro confiftendum e^,fient AnAbapti/he/oient,ut non ulte-^â*^Pgt;'ogredia/nar : quid enim fequitur pofiquam homines ^â^^.crediderunt cr fufeeperunt Bapti/mum,ac iam in no '/gt;funtfcedere.^ An nullam rationem/uorum liberorum ha~ °^»t,num ctiam ipfifint infÅdere, num falui cr donA dei 'â^^lâfosquoquepertineantf Si accepta fide nidlamhorum ^âtionein habent,/èr£ Ã^li fiint, çr longe détériorés quant â^efiterint .Sed iUi etiam qiiarunt fuorumliberorumfalu-
J er quia fciunt etiam infantes 'mnouo feedere dei effe, quoque Baptifino, tanquam fi^ filiorum dei confignA» amp;nbsp;baptizari curant. Ita nAtique Abrahamus primum fe^ 'Pfim zx adultes circuncidit, deinde uero infantibus quoqj knwm foederis communicauit,cum feiret etiam infantes in fordere ejfe. Qjiare etfi uerba M.atth. 28. cr Mdrc. t6.ad o^ttltos tantum pertinent, quibuspradicaripoterat ab ini~ iio aiuequam baptizarentur,atque etiam oportebat,non ta â»^nideo infantes excluduntur,ut eos non liceat baptizate. ^o^nadomini initio apofloli foli interfuerut, quis uero hinc '^o^eludet,homines idiotas feu laicos cr muUeres à cÅnAdo J®«» excludendos ejfe Æ Quodfiliterâ mordicus retinere uo 'gt;fermus,non patiemur nobis perfuaderi laicos cr mulieres â¢dcoenAm hanc pertinere : nulla enimplane horum mentio à m prima 'mlHtutione. Sin autem ucrü fenfum, cr certant ^»timfentcntiam quierimus,cr intelligimus CatiAm à domino
ADVER5VS AfTABAPT*.
tnino inÃitutäm effe,utÃt coinntemordtio päÃionis ciia, publica gratiar tim acho, quod corpore er [anguine [uo fide les alat ad uitain aternam,facile omîtes ir'â eilige: s cceMiit domini omnibus fidelibus datant effè, non tantum tninifirif, fed etiam laicis er mulieribus,quamuis nuüa eorum mentie faéhl Ãt nonüiMtim in mflitutione : nam redemptio ergtâi* tiarum afho illis quoque communis efl. Similiterà confide ramus BaptifmumefleÃgnum foederis inpopulo deitetprt terea nouimus infantes effe in populo dei er Uli admmerd-ri,flituere inde oportet Baptifinum quoque illis deberi,qM uis in Chrifti mandato lAatth. 28. er tJlar.i6.nonfiatnoi)ii natim eortim mentio. Imo plane contraria rationeatqtieA^ nabaptiflie folent, ratiocinAmur, Bidcles funt baptiztidit infantesfuntfideles: deus enim ipfosprofidelibus reputdt, ut moxprobabimus : igitur infantes funt baptizandi, Vdcu le autem quiuis animaduertit, iüud quod de docendo fcribu tur,non magis ad infantes pertinere, quant hoc, Qui non li borauerit,non manducet. Quod autem ipfi aiunt in codent libro,à ea qu£ tJiar. 16. er fAatth. 2 8 .fcribuntur de doilri-ttA,nos tantum de adultis,non etiam de infantibus inteHigt^ inus,duosconjHtuiBaptifmos,unumeoru quirationisufiun habent, alter um eorum qui nondum habent ufum ratiotds, plane ratione caret.'Nam eodem Baptifino. quo pater inee^ clefiam receptus ell,etiam liberos fuos recipi curat, er ci'â dem deo cuife objlrinxit, etiam liberos fuos obftringit. Ut nanque iuÃit deus patreinfamilids omnem fuamfamiliädeo, cui feipfe commendaucrit,adducere.
EKépiâb2lt; Ã. obijeiunt pra'-erea eorumexcmpla qui baptizdù ex fcr7ptu-P'*^» tttterquos in fc. ^pturis tantum adulti er fideles coin-ra. memorantur ,er nulla infantium fit mentio. ita MattbM M»tth.j, Ãcribere omnem HierofolyntAm egrejfam effe ad loanneiit
Baptiftum, er confitentem peccata fitaabeo baptizaM
LIBER SEXTVS, 1o8
T.Hoc autë mdlo modo de inÃntibm inteüigi pojje. Rafj» Jââi»Adi«apoflolorumfcriptumcOe, Ciuiuerbwmliben= Aa.t. ^ââ^ecipicbant, baptiz^bantur. A^unt etiam aliorumex quifaäkiconfeÃione buptiz^tiÃtnt,nempe Pauli, Eu AA.9.i.se '^bi,Aethiopi'5,Cornelij,cr cujhdii carccris Ail.ió.capi â*⢠^^jyoufio.Omnibui bis excmplis, probatur cos baptizuu-°^^Ã'e,lt;^uiÃdemfuam confitcneur, nonautem hiiproba-^^^faittes non effe baptizandos .Infantes enim non winui et numerantur in populo dei,c{uà m confitentur fidcnt
'ââ^ââlâDeinde ea e^lconfuctudo fcripturte, ut ca qu£ ad uxo ^f^liberospertinent, nonfemper nonünAtim exprimât, Wnb niaritorum ac parentum mentione compleätitur. In i°âlt;lere nulla fit mentio inulierum, tarnen non ideo fue.-
exclufe. Paulus incjuit Patres tranfijffè permAreru-i.Cot.to.
omnes 'm Mofem baptizntos elfe,neque mulieriviti 'quot;'^eiHinfantum mentionem facit, quit tarnen ideo ipfos ex-^^ââ^et, dc non Patrum nomine or mentione coprehendi exi I^oitbite Preterea ChriÃi exemplo utimur, qui in 'mfantiit ^^eiiiicifus cft, et hauddubiefi Baptifmus 'mjlitutiK fuijfet, Witntia quoq; baptizntus effet : quandoquidem n5 diu di ^^âtfidbreui po^l incboatum à loanne Baptifmum, ipfimt ^eeÃit^QT- ab ipfo baptizntus eä. Quod autcm Paulus Ba- Coloflji.' circüciÃonein appellat, nunc non commemorabo.
^âO'e cum AnAbaptiftiC aiunt,Chrijiumtum demttm ba-effe cumuAtus effet annos jo.nihilprobaitt : nifi neminem ante trigefimum £tatis annum baptizurc uo infantcsB» prifmi tîgni
. t tjon minus tiero urgent AnAbaptifliO contra Bapti^ amp;âobUg⢠paruttlorum,fignificatione}n amp;nbsp;obligationem Bapti âOquot;«iquot;quot;*' M âgt;tq; hoc argumentum magni faciunt:aiunt autein, Qu,i pr^al^nö ^fptizantur, non tantüfidem fuain confiteri debent,uerü e poffunt.i-^â^feipfot obfiringere ad deponendû ueterê bominë,et uiuë fu
zandi.
ADVERSVS ANABAPr, ia/m in noua uita. Baptifmuf enim ueteris hominis fcpultttâ refurreého noui.tttcc aut cm mortificatio non tan^ turn acjU£perÃiÃonâ¬fit,fed ipÃs operibus: infantes non mo do hlt;ec ipfo opere non poÃunt pra/hre, uerumetiam my jit rium tnortis non mtelltgunt, into has caleÃes respenitus i-gnoranc,ideog; nonfunt baptiznndi.B.ejfonÃo. QjtodAit^ baptiflæ infantibus fidetium Baptifmum negant, OS' omiiiigt; poiuint inconfeÃione, mortificatione ueteris hominis et no uauita, ideoÃt guod (utfupra 4-libroaperteoÃendi)pât^ rw» admodü gratix es mifcricordi£ dei tributint, multnm
li.
ii tl tl t
uero,imà omnia tribuunt noÃris a^honibus,noÃris ez opo-
htzM es meritis,aut noÃylt;e prudenti£. Hoc autem uel j ximefacro baptifmo eötrarium eil ,ut guipr£eipiieÃgnnni
eil fxderis,grati£ es mifericordi£ dei,ac teÃuur S Or
g«lt;U tws à deo in gratiam reeipi, abfj; ullis noÃris nuriti^â , ex mera mifericordia. Verum gratiam nos feruaittem non multum curant AnAbaptiã,imö in ea Adhortatio!ie,cnnif fupramentionem feci,aperte feribunt, dcum mifereriinÃ^ tum propter ipforumignorantiam es Ãmplicitatem,ton^ guorumautem propterfidemespoenitentiam^VbianÃiâ^^ hac ratione locum aliquem habet gratia abÃjue operUnf^^ Non negamus,Baptifmum eÃefepulturam ueteris Adaim, refurreihonem noui hominis,Ãcuti Paulus docet Romsm ⢠negamus autem hoc in omnibus qui baptizantur ante aatr fe es perÃei oportere:an non h£c poÃea fequi poÃtmti A» non enim infames,qui tum cum baptizantur myfleninm B ptifmi non intelligunt, neque ueterem hominem fepelinO^â aut nouam uitam agunt,h£c cadem poÃea intelltgenejamp;Ãi pere ipfo praÃitre potcrunt i ideoq; BaptifmusnonM^ et inutiliter Ulis datur. Quin deus ipfe tuÃit pueros octo rum circuncidere,qui tarnen myÃerium Ãiritualis cirenn Ãonis,neq; inteüigebant, neq^ re pcrficicbant, poÃea tann^
LIBER SEXTVS. lo^
âitiam del mteOigere cr pcrficere ^oterantAn Etian=
Hp® P^â£tcrcd fcribitur, guojdam fuos liberos Cbrijio attu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âo-
âIKut pro Ulis oraret,iüis benediccret, tägeret ipl()s,et mu
imponeret. Qjiid uero difcipuli hac m refcccref
âââ '^^iCune lUis qui ipfos afférebdnt. d^Ãob caufamfHciud ideo quod mÃntes odio habereift,hoc plane inhu fuijjet:uerum arbitrabantur frujîrd,e^ miuria do-''''â ^'oniolefiiain exhibcri ojÃrendo mÃntes, mutosadhuc, ^otioius ufti careiitcs : quandoquidem uenerit ut ageret ijs qui ratiofiis ufum haberent,qui condones dus audd
â'^gt;lt;^gt;'ederc,fide!n confit er i,c:^ refîpifcere poÃem: cü aüt in E'ites harü reril no Ãnt capdces,cxiÃmlt;iibdnt ipÃs non af= Ãmdos eÃe ad dominum. Sed dominus difcipulos increpa-
dixii ds,Sinite puerulos uenire ad me,talium enim eà coelorum. Pr£terea etiämanus impofuit fuper eos benedixit eis,quamuis id non mteüigerene. ïdeóque non
'^â itandum eR dominum AnAbaptiftis quoa; indignAriyqui '^^tifdein cauÃs nolunt infantes domiiw offerri, quod no fa
aliaratione quà mper Eaptifmumfieripote^i. Qu£ ue â''^ilominus dixit etr egit cum infantibus, effic^da fuerunty quot;*3; illis quicquam obfuit quod adhuc tmiti erant,^ ratios â^fl^Ãcarebant.tdià forte AnAbaptift£ dicere »Mlint.Chri eâ âbfq; fi-uélti ey- frufi,ra eis bencdixiÃef Kar 9. fcribitur ^'^tndäadduxijfe ad dominum filiü fuivm, habentëÃiiritum ââ^tum ç;- furdum,ita ut neq; audire neq; Ioquipofict,nibi[ ^»liint's tamen,qudnuis non po/fet audire uel loqui,aut or as ââf er confiteriÃed 4 demone ieneretur, hoc illi non obfuit. ^ââ^e enim ipÃits ex uera fide inuocante dominü ey fupplis
^pfiliofinduit ipfum dominus.Scribiturquoq; in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âo*
êdio deunt auium cura habere, ey eas ^puidentie ipÃus er Ãocurationi fubiedlas effetnivm uero ideo.quia aues hec no ^tHigunt, deus nuHä carum cura habet Æ An non cecusÃ-
d
ADVÃRSVS ANABAPT.
^aliquomÃgniripotcil,quodnihilominuse{lÃgnu/inff j ipfe hoc geflArc pote^ etiamà id non uideati num uerofi nbsp;nbsp;nbsp;. ,|
ttideretcragnofceret,ideorurfuscodeÃgnoconÃgnAnib^ , eÃetnmoÃdenuoconÃgnAretur,anilludtnagisquäantef nbsp;nbsp;,
gnum effet, an maiore efficaeiähaberet qua cum die adht^ ciecuseocoÃgnAtuseAi Qjtareratio h£cAnAbaptipicâi^â' traBapti/mumparusilorumconfutataet'euerfaell.
Salute po- 4. Poftremo aliqui argutiores AnAbaptift£ ex arcäiilf Ãl^gt;^^iâe^gt;tuuum argumentum ^pferunt,falutëtdtii^ titAioat. nbsp;nbsp;nbsp;libera eleSione dei,et £ternA pr£deftinAtione pofitSeÃe*
Ãcut tantum illiferuentur, quos deus ad id pr£fciuit git.QuiautemeleSiÃnt,nonapparerein infantibus, feiâ^ adultis, Eledos enim crederc, eos autem qui nonÃnt non credere.Uaque ne aberretur in Ãgno populi dei,G' lisdetur adquosnonpertinet,illisnempe, quinonfuiditâgt; neque tterih£redes funt falutis,expe{Ãndam effe iiiflutt^* tatem,qua quis fuam fidem confiteatur, ut deinde lato mo abfque uda haÃtatione baptizari poÃit. Si quis etiifii^ te rationis ufum baptizetur, Baptifmum profanari amp;nbsp;P' bus ac canibus dari. RejfonÃo. Denuo hoc loco appâ»'dgt;
Ordofalu-dgt;.
AfubaptijlM Biiptifmum conflitucrc, partim in nofiris ritis^partim in mintftro^guein ccrtum ejjè oporteat, lisÃt is qui baptizatur ab ipfo, alioqui Baptifmum non ucrum cr iuflum:fcdnos hocfupra Ub.3.refutauimus. lippi Baptifmus uerus Ãit,quäuis Simonis Ãdesfalfa l^eq; is canem aut porcum, Ãd Simonent confitentcm Zauit. Multo minus uero nos porcos aut canes baptiZâââgt;â^^â, cü ChriÃianorum liberos baptiz^tmus ~ Cum aütÃmonpil^ fimulauerit, cy ita baptizatus Ãt, an non hoc idem feinpd er nunequoq;fieripoteRf Uaq; facileapparet, quà mfob' de de his rebus AnabaptiÃte loquantur.
Veriintamen ut exaà ws ilUs reÃondeamus^concei^«^ falutctii
LIBER SEXTVS. lâo
pentiere 4 libera dei eleSlone er teternApr£deÃinlt;i nenÃKem mfi eleihs credcrc er feruari. Htcc en'mt °i^rina, femper receptafuit in ecekfia, et confirmatur e^^ lâââtâipertisteflinwnijsferipturarü, NamG.PetrU'S epijh- i.Pett.t. ^âifu4 inferibit, eleilis ex prlt;enotione dei Patris ad fanihà ^ââtionein /piritui, ad obedientiatn er ajperÃone fanguinis âÃ'âChrifli.EtD.Paului,Nouimm (ait) quod cos qm dili=
dcian,omnia fimul adiituat in bomt: eosÃcilicet qui ex ffoÃto uocati fuut.'Nam quos prafeiuit, eojdein er priedc Pgt;âlt;iuit conformes fieri imagini filij fui: ut is fit primageni-
inter multos fratreSt Ciuos ueroprsedejlinauit eos etiant '*tciuit:er quos uocauit,eos etiam iujlificauit : quos autent quot;âfificauitjhos er glorificauit. Plura etiam in hancfenten= ^finifcribuntur ^.cap.ad Rom.err.cap.adEphef VfrwfnNopctfcni quot;ûc lt;etcriitcm confiliivm dei,cli arcammi dei,noftrittn autein nbsp;nbsp;nbsp;euaio
«1 i-» caelos afeendere er perfcrutari myjkria dei : fed MtecundS qit£in uerbo ipfius diferte traduntur,contenti elfe debe
. itaq; cu lit umo }uo deilt;^ tnj'aniesjuo populo annume iudiçaUum non autem excludat, neq; etia difcipulos feparationem fâ!lt;^^rciufierit,fcd adducerefibi omnes Gentes, er Ruange-'^'^nipraiiicare omnibus creaturis: nnfquäin fcripturis exS
nlla extat, minifiros priedicationem fuä 4 priedcftinatia 'â^inchoafiè,acdixi/fe, C^ui nonfunt prtedefiinAti er eleSi â'^nferuantur,quarc frufira iUfS pr£dicatur,abfq; fruéîu ft rretmenta percipiunt,irrit£ etiam corum funt preces : faluf fnim tantum ab clcchoncpendet. Exempla autem doélrin^ ^poflDlic£ talia habemus,docufife eos,deum diuitë er mife- r-t ficorde ejje erga omnes qui ipfum inuocant,ac inundum ita 4-ddigere, utfilium fuum dederit feruatorem omnium creden^°*quot;'^ h««i, deum credendum ejfe, er orandum pro fide (T fiiiritu dei,quern libeiiter oraittibus concédât,iuxtafuat pi'onuÃiones,Luc£ n, er ià atth. 7. clt;lt;p. Hocapofiolorunt
d i
A D V E R î V s ANABAPT.
Mitth.ii. exemplum, cr priejert'm ChrifÃ, qui clamai, Venite adi^ omnes qui laboratu nbsp;nbsp;onerati e)hs, çy ego requié dabo uo
bii,concionatores fequniHur,ac falutem umuerfaliter onini buf hominibus aniuintiaitt, ac omnes ad Baptifmü admittunt qui eum uelfibi uel fuis petunf : neo; hic de eleéhone diuin^ dijfutant,quam tainen firmiter credunt,ac fciunt dominïfo loin.io. lum nojfe qui fui fint. Mtamen mterea ex uerbo dci iudicâi: i. Tim.i. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcnpticm edi, Qjd crediderit cr baptizatusfuerit,
loan, s. feruabitur: djii ex deo c^,uerbum dei audit: Omnes qui ^O3nâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;funtfChriftuminduerunt : Qu,i ueritatëfacit,ueiùt
'mlucemjOrc. ideoiureabfq-uüometuetpudoredicunttoi qui uerbum dei libenter audiunt,credunt,baptizantur,blt;i-tiA Opera faciunt,effefilios dei,neq^ intérim rejpiciut, anali quid occultit in eorum corde lateat,nobis incogmtumtauub quando alia mente habituri fiiu: an deus Æ fua uoluntate amp;nbsp;iuflo iudicio aliter iüis uti uelit. EccleÃa enim de rebus fentibus manifeftis iudicat, idcoq^ hos qui noluntaudire uerbü dei, facramenta contemnimt, zr opera itiÃdcliu»ifâtââ ciHnt:hos,inquà ,ait,cum htec agât,à deo reprobatos dp^ ditos effe. infantes aîit nô poffumtus reprobos nominare, fd points quia faderefuo deus ipfos côplciiitur, bene non le de illisJperare debemus. Paulus etfi feiebat duntaxat el(' ôbos conprmari 'm fine ufq;.ut omnis generis bona, opera pef ficiant, nihilominus nulla feparatione utitur,fed communi-
Phiiip t. terPhilippenfibus fir tbit,ac ait: Gratias ago deomeotnotU ni memoria uefiri,fcmper in omni precatione meafuper up flri in Euangelio participatione : perfuafimt habens hoci^ pfum,quod is qui cÅpit in uobis opus bonum, perficietufi; ad diem left Chrifli:ficut iuflum eH ut ego id fentiam deoffl nibus uobis,propterea quod animo teneäuos,cre.hauddu» bieChriflianacharitate ipfos tenens animo . Qupniamiit^ ro Paulus h^ec de omnibus Philippenfibus firibit,inter quos
LIBER S EX T VS. 111
froculJubio multi hypocritte çy reprobifuerunt, cur non etunobis licet Ãmilem Chriflianä fiduciam er bondtn Ãgt;em liiibere,deiemÃdelem, benignum er eletneittë, qui ubiq; in (tcris Uteris infantum diligenté rationein habet, er eos in foditi fuü recipit,bcne uelle mÃntibus Ulis qui nobis ad Ba= pdfmum aÃeruntur, ideoq; ipfos non reqeiendos effe ob id ^uod ignoramus an eleéhÃnt nee ne.ludicare enim debemus « uerbo er uniuerfalipromiÃione dei,Ero deus tuns,er de '^liberorwm tuoru,etc.Smite eos uenire ad mc, quoniäipfo 'â «w eft regnum dei. Eadé ratione toüitur etiä illa A nabapti l^nm obieého,infiM:es qui ita bona, jfe baptiznntur, fepe '^merofaüunc Jfem noÃram,er eum adoleuerint,non fyn~ â^i ChrijlianiÃunt ,fed deficiunt ac Ãciunt opera diaboli, ^nq- non funt baptizandi inmfantia.Verum Ulisre/fon-'lnnus,simonem etiam defeci/fe à Philippo,er tarnen nihih '»innas baptizutumfuiÃe.Prietereafcriptum e^ducob dile â'i j E/i« »ero odio habui, er ut Paulus ait, îtlondum natis Pgt;gt;eris,quum neque boniquippiamfecilfent,neque maliÃis ^'*ne{i:M^aiorferuietimnori:ertamennihUominus Efait ^âââcundfusfuit. Qjtamobrem nos quoque baptizare poifu* quot;ââ'f ( non habita ratione liberæ eleélionis dei, autfuturo « ââ âw euentutmi)'mfantes,quicHnque nobls à fidelibus ad ba^
oÃeruntur. NdwÃfuturafemperin BaptifmoÃe ^nda effent,nunquam mÃiues baptizurenturjerc.
Refponfio ad reliqnas obieftiones Anabapt.
contra Baptifmum paruulorum. Cap. j.
RElique obieéhones,quibus BaptifmumparuulorU pugnät,leuioresfunt,neqi ita Jfeciof^, itaq; in Ulis co l'^^mdisnondiuimmorabor. f. BuptifmusparuulorürMfJ^^p^ff^^^ pracipitur expreÃe 'm feripturis, nufquä etiäin Ulis co paruuiotä
IgÃMrcîtMcrfcodfintbt/dddfndK'm
d 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pitur.
ADVERSVS ANABAPK
fît, non liccbit infantes baptiz^re. Verum ego uieiÃitn lt;lt;b Anoibaptifis qu£ro,ut nobis o fendant mamfe/hm lege uetet infantes baptizlt;iee : nullam autem talë proferre pote runt. Sed hac ratione omiffa^relfondemus, nihil nos addere aut adimere uerbo dei,mó nihilabfgue dei mandatofacere. Chriftus enim difcipulos nbsp;nbsp;eorumfucceffores iufit nouwn
fcedus autfalutem offerre omnibus geiKibus,debere attt eot^ h£c ojferre prlt;edicatione Euangelij nbsp;nbsp;Baptifmo. Mandatu
uero Chrifi non taittum ex uerbis interpretandmn eH ex mente et fciifu eius gui dedit. Quare etiäà no feriptü ejh Baptizate infantes,ea tarnen fcriptafunt, gu£ hoe in feeon tineitt y ideoep nihil fit contra dei mandatü quando infante^ iaptizantur:dticmadmodü fupradocuimus, eos nihil peet^ recora Chrifiiin/iitutum, quiirMlieresadcÅnâdonùdâi tnittunt,quanuis tnulierü in prima, ccen£ mftitutione no fil exprcjfa meittio,nelt;p uUü mandatum extet de mulieribus ad tnittendis ad cocna domini. Chrifi enim fententia ey fcopit^ e^l M.att.z8.apo/blos ^ppagare debere noutl fcedus in o^nes gëtes,nötantüfermone,uerüeiiaBaptifmo. Certifigt;nüâ^â^l eH infantes fideliü efiè in nouofoederetquare fi Chrifli datu eä, ut fcedus inter homines ;ppagetur,nö tantu uerbo, fed etiaBaptifmo,cur infantes à Baptifmo areëdi efiÃtiC^' etia,utfiipra diximus, fideles parëtes hoe maximeexpejut» ut Uberifui eodë cZ ipfis Baptifmo deo et Chrifio in/èratur-An Baptifilt; é, Baptifmus paruulorum à Papa inuentus cr infill** ïonimâfit'cx^â^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnes qui in infantia baptizati funt,
Pontifice huc baptizantur,non Chrifiified Pap£ Baptifmo baptiz^â^* fó nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;baptizatis haberi debent, sùfi denuo baptiztii
Pontiff cis tur. Cum uero nominandus e^ Pontifex huius mali author, Baptifmo täinter feconueniunt AnAbaptifi£, quaolimconfenferuitl tefiimonium contra S ufanna fer entes .Primi enf»
Anabapt. huius mali caufam in Nicolaum quendä pontiff
LIBER. SEXTVS. Ill
^oKiulerunt : 'm libro Mt ijucm Adhortatione nomiwunt, ^gf)«aw cjuendattiunt Baptifinum pamulortmt confirnMf â^⢠Verum utraq; fentcntij^qucfalfa câ. NtiiM ctfi ante no quot;^gt;^1 pontiftces ac dlij noimuBi quafdäleges de Baptifmo ^âlerunt, nihil tarnen eM Chrifli ecclcjict curat, qu£ Bapti-I^UmjÃcuti 4 Chriflo accepit,mtegrum muiolatumq} reti* ^t,Ãcuti t.cdp .huins libri oflendimui. Pr^tcrea uetuftiÃiâ^ âà Prftr« tcj^ntur BaptiÃnunt paruulorum in eccleÃaÃtif K nb apoflolorü lt;etate,aliquot feculis antequa KonMni pon-^^ib:esitaadornAticrmhac fedeconflituti Ãint. CiupdÃ
bac de re ueterüÃcripta cognoÃccre uoluerit, legat Ori lib.$.mepifl.adRom.mcap.é. Cyprianivmlib.î.c= ÃÃ.S.ad Pidum.üieronymüad Llt;etä:et 3.lib.contra Pelag. biiguÃinumcoiuraDonAt.lib.4.xap.23.G7'i4: ChryÃjflo quot;âimapud AuguÃmum contra iuliaruimlib.t.cap.i. Cyril ^»»1 cöznrnt. (« Beuit. 8. PoÃquä uero AneAaptiÃte adeo tur Ãttr hoc loco impingunt, neg; quicquäucri contra hiecpro Ãgt;rcpoffunt,denuo in eodem Adhortationis libro aiunt,eti quot;»tli BaptiÃnut parutilorü ab apoÃolorum temporibus du-fo.ritçy adynodum Ãt uetuÃus,tarnen alios quog^ error es uc efTcyCr ab apoÃolorum ufg- £tate duraÃe. Quam aut ^^crcÃoiiÃo impudens et temer aria Ãt cuiuis apparet. Co âHagere conantur BaptiÃnum paruulorum alijs erroribuf, ^Heni tamentuinquamhaamp;nutprobare potitcrunt errone quot;ââi eÃe. Sed ipÃos mterim reuocare oportet quod temere ef ' fatierunt, Baptifmum paruulorum ex PontiÃce eyr diabolo (Ãe. Quod autem addunt eum eÃe ex diabolo,horribilis e/l ^laÃhemia diurne ueritatis et Ãacri BaptiÃmi, quit nuüo mo ^0 ferenda e^.Quin potius ueteres hiÃorie oquot; do^res tra iHnt,h£reticos iäoümÃcripturis couióhs, BaptiÃnu paruu lorü negaÃ'e,cr AnaJsaptiÃ.'mÃituiÃ'eatq^ deÃecifÃc.Q«dde te alibi Ãribitur.Baptizati uero Ãvmus ChriÃi,no aüt Pap£
d 4
ADVERSVS ANABAPT.
BdptifnMjnef]; in nomen Poittificii ,fed m nomen Patrie, Fi' Apoc.r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Spirituefandi.QuamuieautcmPontificesadmodum
fÅdaucrinc ecclefiagt;n,nihilominue tarnen conficruati fine c-Icch det,atgue Baptifinns gui notmne dei datus ed, non gis reijciendus ed, atcjue circuncifio qua Ezeebias edcir-4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;^i*ttcilus. Nam lotham Ezechiie auus non conteneus fint tem
i.Pu3i.isplodeicr ucris facrificijs, atque Achas patereius ficram cathedram deftrtixit.tcmplum dominé claufit, ingciteeiii idololatriam commfit: mhilominus tarnen Ezechias non esl denuo'circtincifies, fedcoiuentus fuitcircuncifionc, ejuam méferis iliis temporibus acceperat, annis iuucnenM fute habuerat. Quare igitur nos propter errores cf nafi-tioncm Pontificiârebaptizari oporteret, cû AnAbaptifimi ttihil aliud nobis conferre pofiit, quà m ut denuo aqua ablM tiMrin nomine PatriSyEilq^ey Spiritus findi, quodantefiâ diim ed,zr fi nunc repeteretur,peccatum effet f
Baptifmü 7. Baptifino parusilorû homines ad idololatria abutun non^eff^fà i tnr,feufalfum ex deodeüfaciunt (aiut 'm fia Adhortatione fum deum. Anabapt.) quandoquidë meo falutëconflituunt. Perfiadet
enimfibijpfis infantë baptizatum ChrfiUanü effè,atq;fi mo riatur redà m calos migrarc.B.cfponfio. Nos ex Baptifme neq; nobis neq^ alijsfalfim deum fingimus. Nam id efifilfr^^ deus,quod à deo nos abducit,Baptifinus aut paruuloru aettti nem à deo abducit,fed nos idi adducit ey objlringit. Quiire denuofacrumBaptifmum contumelia afficitis 'mgraueindi cium uobifipfis .Ãluodfi hoc ignoratis, filtë nüc difcitejtos Baptifino,tanqudexterno elcmento,non attribuere falHté,fi ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cuti uos arbitraminijfcd deo cr gratiæ eius,per meritum If
fu Chrifi et fandtficationem Spiritus fandi: ofièrturauteiit hlt;ec falus,zy repraifentatur atq; obfignatur 'm Baptifmo.Fi quia deumueracemagnofeimusfideo de'mfantûfalutc,que ilUs initio per promtfiionëpadn e{l,ct demde per Baptifrtii
LIBER S E X T V S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;±15
oiÃgiuta,plané non dubitamut.Vos autem, (juantu ex hoc hco apparet, AnAbaptiftæ, de eorumfalute dubitatif, o' ^hrifHanorü lentes baptizatos non agnofcitii pro Christ filants, ne^uc fi moriantur reéià 'm cÅlos migrare putatis.
'lifog; Bitptifmti contcmnitis, ne^; dei uerbo creditts, cjuod
de um ctiam mfintum dcum effe, et talium ejje regiut 'âflorion. Ezi autem ciuùm uos egregie hanc caufant agatis, loi ttdeà turpiter 'm errore tteflro non hoftes modo Baptifi quot;ofid etiamÃdutis 'mfintiumdeprehenfi efiis.Qjiamobrc '*^iiim 4 deo petite, redite ad ueritatem, ZX pÅnitentiam âÿie. Plui fatis enim facrû Baptifinü contumdijs afièciftis.
Veruntamë illi'mlibro Adhortationii longitupro^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
^^diuntur,atlt;j; nihil e/l cfuod eos illic fcriberepudeat,quitgt; (iquot;râ, qucm Ion omnia uerbot'm, fed tantum fummam breuiter corn Aunortjfio '^rabo.Baptifinu^paruulorum (aiunt) tieraorigo, fùii'- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âPPâ1*
'ââOâiciifum ac radix eü totins Antichrifiianifmi, abro=: ^âdio foederis ChriHi, Ex hoc enim Monackatus exortus enim Baptifmi obligationem ignorarunt,uo-profiÃiones quafi nouum quenda Baptifinum in^
'fioerunt.Luxus,fuperbia,arrrogantia,crapula nbsp;nbsp;ebrie^
paruulorum B aptifm O oriuntur. Baptifmus nanque
Æââ f'ï efl nbsp;nbsp;aditus in ecclcfiam, 'm quam nemo admitten^
diabolo renunciauerit, crfidem con^
Vsliierit : uerum hacre'mtermifia poflquamfintesre» '^^^Pdçradmifii funt, alqfe pro alijs Jjionfores obtules acfidcm Ifioponderunt, per'mde quafi poilea in ip/o^ poteftate conflitutü ejfet fidcm dare, cuius caufa Jfon^ '^quot;â'^sfiéîifunt : fecuta cftprofinatio myflerif dei. Promit'^ ttiam fe repugnaturos diabolo çr uitijs: uerum Ute U£ 1â^eÃjonfioni, propter 'mgentem blafi}hemiä,crc. Hlt;ec
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âihfurda çr contumeltofa,fcripta funt 'm libro
I quot;quot;orfationKjCwti« iam fiepe mentionem fici. Circüfirunt
d $
ADVERSVS ANABAPT.
autem miferi AnAbdptisite hunc librum, landiÃbiMriM . rcliquiariim loco haben t, cum reuera fît nulliui precif, fe^ nbsp;nbsp;J
ita iure qui Ãftidiunt diuinain ueritatein,prauK bominum erroribui implicantur etfeducunttir. Qjlt;icunq; uero buint i । libri authores fkerunt, temerarij er arrogantes fùerufit, qui multumfîbi tribuunt, zy-fîta omnia probant^ çr in »«' nbsp;nbsp;jj
bibusambulant tanquam cale^es prophétie,omnia dijfici^ lia er intricata fùciunt (priecipuc tarnen Baptifmicaufîn: wî Cmi£ enim negotio aliquanto apertiores funt, quamuii iti ea quoq; aliquid peculiare habeant )fîcutfî quis legeft conetur,ita ut eorum fîntentiam bene affequatur,huic non una tantum lucerna opus erit. Nam eum multi ali) erroreS de Baptifîno eo libro traduntur, tumpricfertim abfq; ooi!» pudore iam olim damnatus error Pelagij m ipfo renoMtnf' nbsp;nbsp;'
op. Il/â NmÃîjwm enim peccatum agnofîunt nfî quod feienter com^ ,
mittatur:ef multa alia abfurda mouent, qu£ nuiK omitto- , Chriftianos autem homines boru.fîde hortor er nwaeo, nt J hunc librum fùgiant. Qjtamuis enim qu£dam in ipfo bon^ contineantur,tarnen ea alibi melius O' minore cum pcricv^ lo difeuntur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।
p»dobalt; AdAnabapti^arumautëobieélionembreuiterrejfoif
radicem, originem er fundamentum A»* Antichri» tichriftianifmiofîendià Danielcj. erit-cap.cr4donti'io Kianiiini. ttoftrotefuChriftoinreuelationeïoannifîitzl,quimP£^oâ
baptifmum. Verumuerbis inflatis erueneno rurgeitti^^ , contra Baptifmum paruulorum AnAbaptiSl£ deletiaiit^â ut hac ratione ipfum mfîmcm,turpem e^ inboneflum tfr nbsp;nbsp;,
ciant,quo ipforum Anabaptifmus magis /plendeat: aM J illis comune eft cum horribili illo couitiatore dei Micbntit ScruetoHifîgt;ano,dequofuprafcripfîmuslib.i.cap.ii
I« rem ptifîno uero paruulorum non tollitur nouum Chri^iftâinti fîdpotiusconfirmatur.Btenim fl hoc nouum Chrijlifoo'^^ , oââ
I
LIBER S E X T V S,
'l^tluod nobii propitiiu eÃ:,fjeq; peccatorum noflrorû me-i« huim reifignum omnes qui huiu^ gratite parti
âVcs/ùnt baptiz^ntur, idcoq^ etiam inÃntes baptizantur, I ^â'oxià buiuf gratis no miiiuf quùmadultiparticipesÃutt,
â¢âgt; certe Baptifmo paruulorum faedus non toüitur,fedab ^^botius toîliturqui Baptifmum paruulorü reijciunt: imo ^^^irantur nouum Chriftifaedus non leque cfficax ey glo^ P W effe atq; uetus fùerit, in quo fidelium liberipromipâ
Gf facratncntis comprehenfi fùcrunt. At nunc è con= '^^^ioAnabaptifta:ita nouumfoedus aflringuttt,ut inÃiues in eo locum babeafit,neq;Ãgnum foederis Baptifmü ââ^'ÃquipoÃint, MoMichatiis ucro longe aliam origment
Biedobaptifmum,uctcrcs ojkndunt, imprimis Rie i« «itrf Pauli primi Eremit£. Vota quoq^ pro» initio Ãebant.Sed multlt;t i^ndedicunt AnAbaptifiie, qute nunquan probare O' de» ^â^â^ftfarepoÃunt.LuxuSjfuperbia,crapulaet ebrietasno Ãbufusca ? ^âptifmo paruulorum,fed ex libidinofo o' impure corf
'^f'iuntur. Nam m AjMbaptiÃno omnia iüaÃeripoÃunt, p impuri quidam homines in PicdobaptiÃno Ãciunt. Co= 'ââ^inj in coena,damini gulne feruiebant, num uerocoeniii i.Cor.wi caufa/ùit Oâ radix luxuri£ipforum f Quemadmof
Ko-o CorMttb^âgrdKÃcr pcccarunt, qui fuas compota» commifeuerunt : ita non minus peccant j lââ*â'ânonnullihominescöpotationibus,crapula o ebrie» ^^Ãquibus jÃuim d Baptifmo operam dant.o inÃiwis ba» nomine h£c conuiuia inflttuunt. Odit banc turpituf ^'^ândeus,acprobihomines ab eaadmodumabhorrent, j îgt; (gt;ii magiÃratus earn firunt.Veruittamen propter quofe ââââtbufus qui circa facr amenta contingunt,non ideofa» ^^'^âftaipfauituperanda o abqcienda funt,fedabufus
Hortor autemmagiflratus o eccleÃarum mini»
ADVERSVS ANABAPT.
pros, ut diligenter has comfgt;otationes,lt;JU£ inlà ntis bapti* Zdti nomine fiunt,z?âalios etiam BaptiÃm abufus tollant.
Quodfi Baptifinusporta eft eccleftlt;e,an non in domurt, hoc cA,m ecclefiam mtromittendi funt qui ad eccleftaper^ tmenc, ueluti Chriüianorum inftntes i Vitia enim quie quuntur Baptiftnumparuulorum, etiam circa Baptifmatn adultorum cot'mgere poffiint, Nam illi quoq; fe mutare tnaleuiuere pojjunt. Numautem ideo nemo baptizandKt eft S Verum, ut diximus, culpa non eft Baptiftni, fed huJM^ rnTVu»quot;«quot;â* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prieterea 'mutiliter garriunt Atubapd^
in Baptiii ftic de[fonfione qult;e in Bapt^mofiat,ac rem admodiiin ef-^ uggerant,ea^ abominanda mciun{,m quibus nulla eflabo^ mnoitio, ac fatis declarantfe ignorare quidnam autquatlt re loquantur. Etcnim m noftris ccclcfqs nullos ftonfortl poRulamus qui de fide Jfodeant, ac fi in ipfis poftium eftd fidem poftea donare,^c. fed tantZ teftes 'm Baptiftno/tdhf bemus, qui teftentur parentes petere ut 'mfiinsfigiioflt;tdt' ris 'mfoedus dei recipiatur,^^ externe coram ccclcfia inf' gniatur.ideocp mintfter in baptizado ipfos, ut 'mfintis com patres et comatres, alloquiturCunde etiam uetcri GerrMtto rum lingua ^cuMeren Compatrcs nominatifunt) neq^^ ffonfionem ab illis exigit ut pro infinie credät,autpro dem contra diabolum pugnent:fed eos hortatur, utfifgt;^^^ antequä in fins adolefcat parentes eius moriantur, ipfi f'quot;â i/nfintemfymbolum fidci, zy oratione dominicain doceanti Cr ita deo, cui m Baptifmo oblatus efi,adducant. tem ob caufam à Germanis Teftes,Baptifmo adhibiti, tinen 03ottcn à deo nominAntur, quod ad diuinAtn «J* tarn auxiliatores nbsp;nbsp;duces fint. Quid uero his turbis
moribus inecclefia opus eft, quod Vieu£ clamatis tniftrt ffonfioni^ Crc.Iuftius certe nos clamaremus, Proh wff^^ cr peruerfos homines,qui ea in re,in qua nthd tale
LIBER SEXT VS, llj ibominationem Ãatuunt. Nomi etiam hoc loco quid ue« ÃcripÃeriiu de eorum Ãde, qui inÃntes EaptiÃmo offc» docuerunt enim horum Ãlt;^ inÃntibusprodefÃe. Hoc Wok «0« in uniuerÃum reijeiotubiq^ enim m Euangelio le ÿ^Uf,cos qui uera Ãde pro aliorum Ãanitatedominüadie» ^âgt;nt,ab ipfo benigne receptos, ey lt;egros etiam humaniter
Non tantum adiiltos qui fîdem cöfiteripofz fwiit.fed infantes quoqj exipfis natos, eiTepopu« Ium dei amp;nbsp;in fccdere dei, ideocp Baptifmo figno fÅdensconfignandosefle. Cap. 4.
ârgumentis aduerfariorum contra Bdptifgt; 1 ngt;um infantum refpondi, dcinceps noflram doärinam '^^^ddobaptifmo expltcabo, er cöÃrmabo teftmonijs feri ^^ââ^orumSummamautem noürecdoélrinitfuperiuf initio r'^xndi capitis expofuimusrnempe, omnes in eccleÃa bapti ^^gt;lt;dos eÃe qui funt ex populo dei, aut in nouofeedere dei.
negari non poteÃ,BaptiÃmum Ãgnii efjefiliorum dei, 'âââ/'gnS nouifadcristquadoquidé ipjum dominus Matth. âââ er Marc. 16. «OMO Teflamento feu doilrinlt;e Euangelij ^^â'^ngit.-quemadmodum olim antiquo fæderi, quod nunc ^^'âouatum efl,circumcifioà deoaddita Ãit. Quamobrem quot;âcre nulla efl controuerÃa ,dceo autem controuerÃ^ ?ââgt;Cr in hocÃatus cauÃe conÃjiit, qui nam populus dei,et . quot;°lt;^faderedeiÃnt. Hoc autem duabus rationibus cogno QHinïfint ^â^â'^â^â^'^â Primum excöfiÃioneÃdei. Hiecautem uelex jeiââ'â* â'fÃ^fyncerocordeÃt, ueluticum Aethiops Eunuchus Aa s.
eft fe credere leÃim Chriflum efÃe Ãlium dei : uel ^Ã^falfo oâ hypocritico corde, Ãcuti SimonÃe in Chri-credere conÃfÃus eÃ. EccleÃa itaq-, Ãecundum externa ^ââÃÃionem iudicat, er eos quiÃdem conÃtentur Ãue ue»
ADVERSVS ANABAPT*
ro Mt fido corJe id fiat, pro populo dei agnofiit,lt;:^ in fitt deredei ejjèiudicat. Etenim homines externa confiÃiont Contentos efie oportet, corda autcmfierutari iw hominion, fed folius dci eSi. C^uandiu itaq; hypocrifis lat et, çr hypo^ crit£ nonfeparant fe ab ecclcfia, uerum in ea manent, amp;nbsp;palam fe fideles ejfe firunt, tandiu tolerantur ZT inpopul^ dei numerantur. Atq^ hoc modo multi à loanne baptiz^^âgt; hoc eü,figno noui foederis zT populi dei obfignati funt,lt;]K^^ rum tarnen interea hypocrifim ZT fiaudes occultas coat' guit. Philippus propter externam confiÃionem Simon^ magum baptizauit, quem tarnen Petrus poüea increpau^â ZT dixit,cor cius non efie reóium coram deo, atq; nori tlà illi partem in h£rcditatc dei. Quare fcmper miniÃt^^^. rccipere ZT tanquampopulumdei baptizare Chri/lum lefum externe, ore ac moribus confitentUt}ââT\ ptifmum pctunt, neq; opus eflulteriori difigt;utationeilequot;â terno hominc,quem deus fibi iudicandum feruauit. tarnen omnes docendi ZT monendifunt, externam nem abfque uera fide cordis nihil ad falutem prodeÃe, gt;nbsp;dominumomnemhypocrifim amp;nbsp;hypocritasodifiögt;^tj niturum efiè: itaque fyncere coram deo uiuendtim non poÃit à quoquäfalli zT decipi. Secundo agnofcd»â'quot; pulus dei ex diuina promiÃione: quos enim deus lo fuo agnofcit,ZT fe eorum dcum fore ait, ipfos debere populum dei, hi proculdubio funt popuhà lt;1^' foedere continentur. Cruis enim contradicct domino/ j gabit hos ipfius efie quos ipfe uerbo fuo aperte afieueratf PromtÃiones autem dei tales funt,ut reat,deum non tantum adultorum deum efie, bis etfailisconfiteripofiunt.fed etiam inlà ntuw,^'*^ delibusparentibusnatifunt,neq; adhuc uerbis ' deumconfiteripofiunt.Atque hancfententiant
«
« lt;nbsp;«
«
Liber sextvs,
, (jKod dcus cum Abrahdmo er Jemine eiui Sternum pepigit. Etenim m illo aperte deui ait,Stdtudnt meum inter me er te, et inter fernen fuum posi te in f^dtionibui fuis fcedere fempiterna,utfirn deus tuus, er â^'»inistuipo/ite, Gen. ^7. cap. Quamobréficratiocindt* deus pro populo fuo er liber is atij; cöfeeder atis *^^fcit,hifuncpopulus,filif er confxderatidei. t^Ãficuti j Aiïw, c««» Pftrw-s Geittes no agnofceretpro populo dei, '^ââ^iHiuifiimquoddani miÃt,er id interpretdtus eÃ,ac di-^â^â(iÿedeuspurificauit tu ne poUudt, dut prophana, er M«t(t arbitrer is ïta nos quoijue dicimus, eos quos deus in fuum recepit, er pro populo fuo dgnofcit,d nobis non ^^dudendos aut reqeiendos effe. Agnofeit dût deus pro po* {ââ'lofuo et confÅderatis fuis infantes nAtos exÃdelibuspn ^^'Xibus: quare inÃntes à nemine ex fcedere dei excludendi r'gt;t,quaÃnoÃnt de populo dei. Cum autemÃnt de populo Jâgt;eur iUis Baptifmusjignü. populi dei denegaretur, quana â'f^juidem circüciÃo Ãgnum feederis piierulis odo dierum eli e ^eq; impedit inÃntesfujfcdn quandoq^ parentii i'â^s.Qjtando enim petunt liberos fuos baptizuri-, ea peti^ nümsler contentus c/fut paulo ante de loanne er Phi Ãripfimus, qui ctiam hypocritas baptizarunt. Impia â^^»luitdlotham er Achds non impedierunt'.circumciÃoâe 'â 'w Ezecbiiie, neque tlle propter patris improbitatem deo ^'^Ksgratus^it.
iiuicnoflrterationideBaptifmo paruulorum i^gt;^hdpti^^^â^ t^fe mfnfo animo opponunt, er diunt : t^os quidem ex' fasa^ l/^dibamus ut concionatores Baptifmum paruulorum tan^ «ff«* fiiw noui foederis opus ex nouo fÅdereprobarent, uerum i^icontraria rationc antiquum fÅdus adducunt,quod anti-^tiattm er abolitum ed, er hac ratione oculos fimplicio=
; â¢âMM pr(Cjtri«2«Ht.0mz»gt;K) enim neteris Teftamenti res nô
ADVERÃVS ANABAPT.
pertinent aä neuum popidtim, neq^ fruftra nouum faedtif, noHMn dppelUtur. RcjponÃo, Scriptura exprejje fee' dm quod cum Abpahamo dein ficit leternum nominAt, nbsp;d
îïtcm.ji.
lud tnquit manfurum in leternum ipfi çr femini eim- Q«lt;â® tarnen de fummts capicibut mteUigendum eft, ut ahbipro^ lixe ey folidc demonftraui, nempe prtecipua capita no ab* roganda autantiquandaefje. Quatenutautemquafdäex^ ternax resffcHabat, ut Chanaikeäterrain crfimiUaquit'' dam,fÅdus hocabrogatumeft.Prtecipuum ucro caput ilbid ipfum eft de quo ntic contcndiinus, nempe deuin Abrabami cr libcrorum eiux deumfore. Hoc caput fcederis non muta tur,ita ut deus nunc quoq; non minus nobis noftrisq; liberie quà m ueteribus propitius fît. Anuero AnAbaptiftffalttiâ^ cogitabunt,ne de dicendo loquar,deum tn nouo Tc^aiWWO minus propitium ejje quam in ueteri ftierit Aut minorci^ populum ab co tn nouum fÅdus rccipi quà m in uctus Æ AM men omnia 'm nouo Teftainento abundantiora cr perftdio rafîtnt.lmô in nouo faedere,boc eft,infacro Eatangelio, cx^ prefta fit buius capitismcntio.Annon enim Cbriftusdifer^ te ait,paruulos ad fe pertmere, nbsp;nbsp;ip forum effè regnum cce
Luck I.
lorum'All non teremias apud Paulum ad Hebr. 8. ita loqttb tur^üam boc eft fÅdus quod pacifear domui ifrael poft diet illos,dicit domnius: inditas leges incas 'm ment ein eorum, et in cor eorum inferibam: or ero ipfis deus, cr ipfi ernnt mi' hipopulus. Eropropitiuspeccatiseorum: zir imquitatuin ipforumnon recordabor amplius,eyc.Qua;fo, an non bee etiâquoadreinipfain deus in ueterifxderecii AbrabtO«» pepigit'Deus, aiunt,non inferibit in corda 'mfantium. «cro aio temerc eos loqui de relus diuinis. cfuoinodo cnint probabunt deum no ftribere m corda infiintum' Deus enim qui in utero maternoloannem mfaiitcm coinouit, utpreâ fente ChriRogaudio exultaret, annc iam non ainplius ope j
LIBER SEXTVS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I17
â fOTpoIcftirtcord/t;« infantum cleilorumfuorüfVcrunt fcnc rc omijfa. ijitam ^lotentia; zy ftpientiie diurne comitti-ââW t nihilontinui cxpreffe dcus m nouofxdcre tcftaturfc ifforurndcum^çy ipfosfuumpopulum jvrc. Si uerodicant Aubaptijla:, dcum hic nullam mcntionem Ãccre liberorü fîntin ucctrifixdcrcÃccrit, codcin modo guo antcrcjfon
, Etwi et/1 non noininct, tarnen ipfos fubintelligere. ^enimà excluà eÃent, tum nobis deus minus propitius eà c/ità mueteribusÃerit: hoc aiitem falfum éft, ey Ãerino PWfft.QKrfre bis uerbis,Ero deus eorum, cy ipà eruncpo (ââ'Ins meus, injùntes nan excluduntur ,fed comprebendun-fubintelliguntur : priefertim cumin Euaagelio clare ^'erpreÃenomincntur,ut mox oflendemus, ey participes /quot;xhuius capitis in federe, Pcccatorum ipforum non res â^fiabor amplius : aliociui dominus non dixiÃet infantum tegnum caelorum, aut regnum dei : in illud enim nemo f^Hntus ingredi poterit.
Qjipdautemfcedusbocnouum nomimitur,nonfitideo^o'â'^quot;gt; f«» ^âod nihil ex uetcri in nouo renMneat,fedpropter renoud' ^âoitetn cy impletioncm, ey efuod nouus populus non tantii ^^^itdieis.uerum etiam exGentibus in hoc foedus afeitus ^^'â Ãeuti alibi copiofe er folide probaui. Etenim Paulus Rom if.
teflatur ChriÃum ueniÃc, ut promifiones patribus Ktas impleat, cy ut Gentes gratia: lt;y promiÃionis parti= âpfJ fallt. EccleÃam etiam comparât arbori, cuius multi Rom.««. ââ^â»ideÃaiili Ãnt-.ita autem feipfum mterpretatur,ut facile âognofei poÃit radicem ac truncü patres eÃe, quibus pro' 'â''Ãiones faillie funt, liberos autem ipforum eÃe ramos, qui tgt;topter incrcdulitatem funt deÃadli, cy eorum loco GetUi inÃta: funt,ut nos iam ita dei populus Ãmus,quemadmoi ^â^anteapatres cum liberis fuis erant.Ciuareinnouo Tc fiottento infantes non penitus excluà funt ex nouo federe
i ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c
A D V E R s V s A N A B A P T.
CT numéro populi dei.
QÿlnS flnt nbsp;nbsp;nbsp;r)enuo ttero aiunt AnAbaptiftie, exprejjeÃcripM ejje»
Alâiâuhumi cr femin^ cuts in leternü. EX' plicationein autan melioreminnouo TcÃ^,mentoproponi guinam uerum Abrahami lemen /tnt,nempe non t^ui fecun' dum carnem nAtifunt ,fed qui per ueftigia Abrahami itue^ dunt,hoc eft, quiuerefîdeles fuizt. ïlaenim Paulumdocere R.om.4..Galat.3. cr Chriftumdominüloan.8. Alibietiatn in Euangelio (cribi,Dédit eis hanc poteÃtLtein utfilq detà rent,qui non ex carne ,fed ex dcogeniti lîM,toan. t. uero Chri/iianorum libcri fecundît carnem gcniti fuut,nclt;^ ueram fidë habent,non eÃe ueros Abrahamifilios, acpro^ pterea non eÃe 'm nouo poedere ac numero populi dei. ÃonÃo. î^oftrum argumentum cr ratio non nitittirpro^ creationefecundum carnem, ut ab ea pendcat quinaniftn^ Abrahami filij, fed gratia nbsp;nbsp;promiÃione defquifeAbra^
hamicrfemini'5 eius deum fore dixit. Propter hanc promiÃionem bi funt filij Abrahami ex gratia, non propter procreationem fetundumcürnem: itaq; nonpugnantadi^^ £la tefiimoniaferipturarum, quæ tantum ad adultosperd? nent, cum falute infantum cr gratuita adoptione infccdiU' Si uero denuo Anabaptiftee obijciunt Paulum ad'B.ojnaUâ^ ^.capitefcribere,tlt;!eq;enim quia fernen funt Abrahe.idee^ omnes funt filij:hoceH,nonquifilij carnis ij filij deifed^1â funt filij promiÃionis numerantur in femine. RcÃondeâ mus,Paulum rurfus de adultis loqui,qui procreationem fe^ cundum carnem iadkmt, non autem imitanturfidem Abrigt; bami, tnter'm nihilominus uerum eft, Gentes quia credid(gt; runt euangelio ab apofivlis priedicato,uetcri trunco Abrt^ bami infit as eÃe, ideoq; ipfas omnium pr omiÃionü,que brahamo dat£ funt,participes faëlas eÃe, ac eorum hberct receptos eÃe in familiam dei. Sicuti ubiq; in Euangelio^ I
LIBER SEXTVÃ. 113
âhÃolorum fcripti^hi qui Euügelio crediderunt Abrahd^ j^lij nominantur, atquc familiarum non ininus mentio fit ueteripopulOjÃ^c.
Solida docirina ex Euangelio petita, de certa 8lt;indubitatafalutc infantum. Cap.5.
DEinccpsfblidedcmonfirabo ex facrdeuangelicado* éirino,,infantes qui Abrahamifidé confiteri non pof^ mhilominus m nouo TcflAmcnto ^'e cr appellari fi'^
Jââ dci, ideoq; etiain ueros Abrahami filios efife, cr necep fxdefc dei contineri. Marei to.capiteficfcribitur: obtulerüt eipuemloSjUt tangeret eos : difeipuli uero Chrifiiand* eos qui ofièrebant. Q^ü autan id uidijfet le-
Kmdignatui efi, gt dixit eis : Sinite pucrulos uenire ad dcL quot;fjCr Kf probièediw eos:talium enitn eâ regnû dei. Amen 'Ãfo uobis,quicunq; non acceperit regnum dei ut puerulus, ^lt;luaquà in id ingredietur. Etquum cepijfet eos in ulnas, '^l?ofitis manibus fuper eos, benedixit eis. üon auean du^^ âââWe/l hoc loco infantum mentionem fieri,non tantü quia ^l^addonùnumnonabierunt, autquiaab alijsaüatifuntt râlquia Lucas exprefic jà ÃMH, hoc cjl in/à ntes, notninAt. ^titerea Ãcile apparet, ut fupra quoque monui,difcipuloS ex rnhununitate aut immanitate aliqua iratos juiffiefied exiflimarent Jruflra dominum molefiia affici, cum ülé â'ibucratione or intelîcélu carerent. Seddominus non tan luw hoc nomine indignatur contra difcipulos,feduerbis Jâ»tul fiélisq; declarat,quid eccïcfia Chrifli deinfintibus ^dicaredebeat. 'Verba enim aperta Gf perjficua fum, Si^s pucrulos uenire ad me, Gf ne prohibeatis cos : taliunt cü regnum dei. Et rurfus, Amen amen dico uobis, ^uicunque non acceperitregnum dciutpuerulus,ncqua^ iKitinMîidingredietur. duis uero dieet eorum e^eregfiS
e 2,
A D V E R S V à ANABAPT. eoclorutn qui ipà non funtpopulus aut filij dei, ncque/^^ dcre dei continentur Æ Qjtis enim aliui eÃ: Ãnii O' quisÃt de populo dei,quim ut 'm regnum dei 'mgrediät»ââ^-Itaque cum inÃntum)it regnum dei, neceÃe e/t eos eÃt^ foedere O'in populo dei. (^are igitur neganduteÃetdii BaptiÃnufÃgnumpopulidei f Quantum uero miniattinet, ita certccum mÃmtibui egit,ut facile reat deum mÃiues Ãngulari amore coinplcäi: inulnof cepit, manui cii impofuit, orauit, o benedixit Vfruw! AnAbaptift£ nufquam aiuntfcribi eumbaptiZv infantes. RcjponÃo. Hocnon e^mirum: naindoni'iquot;^^ ipfe neminem baptizauit. ApoÃoliuero opfimi cum agnofcerent Bapttfinum ejfe Ãgnum foederis, quo/gt;quot;i. dei conÃgnandi cÃcnt, O' preterea ex fadis etdidH fti aperte uiderent, dominum mfantes pro fuis quirts'*^ dei participes effent agnofeere, non h^Ãtarunt i« Ptdol»^^ ptiÃnicaufa, neque folliciti Ãierunt aut dubitarunt fautes baptizandi effent. Pritterea locum Nlarci lO.t'tP' non in hunc Ãtiem adduxi, ut ex eo probarem Chrifut» fautes baptizaffe, fed ut oÃenderem,mfantes dei foedere eins contincri. Hoc enim confirmato,Ãgt;onte fcquitur ipfos baptizandos effe. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
ân
lt;1
An ferutan Pofleaquam uero aduerfarij noÃri hue adatli, C ' p* vrdeâa nndique c'mdi funtut fubterÃigere faluo honore non pT nbsp;'
lut« infan- Ãnt,multu/m fe torquent, o' alia obijeiunt, ac dicunt : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
ejfefcrutandumdeinfantiumfalute. NofirumnoeÃeâPr ' faluos aut damuAtos pronuntiare : fed eos merito deoI candosrelinqui. Re/ponÃo. Hac ratione auferre eon^quot; I mimdodrinam O' confolationem quam in uerbo fnodt''^ l nopiw dedit, in quo diligenter etiam docuit quid de Ãtl^^ ' infantiumfentiendumÃt. Quodà non adeo aperta«!lt;ilt;â' : £lr'mähaberemus,tum ut in alijs dubijs cauÃs tota häc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
LIBER SEXTVS. I19 iHuJicium del reijcmmm : uerum certain doârinamcr folidamconfolationem habemus, ac fcimui drum non tan* gt;imn{ibis,fedlibeni cjuoquenoftris propitiumeffè. Vos ^empropter uefiram pertinaciam in re adeo cö/olatione fltnanosdubitareuultis. Animaduertitcquafo quà in egre ^iim/tthoc quoque ueflrum faélum. Sed inutilcm curam 'Ãiiint e/Je,cr curiofam quteftioncm, de alterius falute qute ^^e.E.tenim cum Petrus fcire deÃderaret quid deloanneloia.tt. f'itiirum ejÃt, reÃiondit lÃi domintif, Si uelint eirni manere ^oiec ueniam,quid ad teftu mefequere. ReÃonÃo. SoU KitumeÃe de falute liberorum fuorum,non tantum non inittilis cura, fed ualde etiam neceÃaria, O' d deo pr^e^
^fpta.Quii enim nonagnofcit turpem negligentiam o ^itatem ejfe ,Ãnon cur emus an liberi noftri dei aut dia*
Petrus ucro non deÃderabat fcire an loannes fal-/orf t dwt non, fed quia mteüexerat fc oecidendum effe^ '^Ãderabat fcire qua morte ioannes, quem coram uidebat, quot;»»'iturus effet. Hane quaÃionö ut curiofam, qualis etiam dominus reijeit.
forrofacr£ liter£ iubentnos follicitos effe dealiorum Soiifcito« falute, quantomagis ergp noRrorum liberorum 5°âÆ
pÃis curanda eÃf Paulus iubet ut diligenter oremus pro om failli III fa* falute, etiam Gentilium magiÃratuum, o ait : Hoc *ââ⢠^ââi^bonumoacceptum eà coram deo feruatore noslro, ^âfiuult omnes homines faluos fieri, O' ad agnitionem ue* ^â^âtisperuenire. Kulta quoque o' magna parentes qui ^'^bberis folliciti fiieruntÃuafoüicitudinea domino impe^â ^â.IfefEuangelium tefiatur: uelutiCenturio propucro fol» â^dxs.uitam o'fanitatem illiimpetrauit, Matth. S.Qrfii.
quot;'diter regius illefiliofuo,Ioan 4. O' tairus filiæ, Matth. ^â¢^nanan£a item mulier fili£fu£, Matth. 15. cr pater fi» â damoniaco, Marei o' alij plurcs. Vttaceam quod
3
ADVERSVS ANABAPT.
hocipÃo loco Niirci lo.cap. parentes pro liberisfutsfolh' citijuerimt,e::rciuuntdifcipuli hæc non ita utoportebat, exciperent,à domino 'mcrcpati futit, qui 'mfantibus belieg fècit, çr fatis oÃendit foüicitudincm hancparentumdcli^ berorum falutc fibi probari. Quare rurfus Anabaptifiif erroris arguuntur.
denuo illis pugnandumÃt, obijciunt uociiâ^ fat Taiia /rfw Talium. ^ion fcriptutn ejÃ. Horum, fed Talium, Uatjtn ^oi^inum non loqui decarnalibus paruulis quiprlt;efei(tt[ ' â crant,feddejfiritualibw,hoceâ,deadultishominibus,q»' innocentia mfantibusÃmilcsÃnt, horum ejfe rcgnum lorum,non autcm infantum. RcjfonÃo. Verba ipÃ, amp;nbsp;natura earum rerum qult;e mtcr fcconÃruntur.aperteamp; ejÃcaciter docent, uerba Chrtfii primum de infantibus iu^ telligenda effe, ip forum eÃe regnum coelorum, nempe ei gratia : deinde etiam adultorum qui iüud tanquam infantes accipiunt.'HiÃenimhiecde infantibus dominus locutusep fet,nQn ccpiÃet eos in ulnas, neq; eis benedixiÃet,imooin^ nino non dixiÃ'etyAmen amen dico uobis,quicunq^ non dcd périt regnuin dei utpuerulus, nequaquam in id tngreditur. Itaq;primo infantes regnudeiaccipereoportet. Qui altcri dicit, tSlià feceris ca qult;e iüe Ãcit, nunquam fanitdigt; reflitueris, deeo loquitur qui fanitati reÃitutui eft.eo quw hoc uel illud Ãcerit,quod ipfe alt er um facer e iubet, utamp; ipfe fanus fiat. Quinetiam dominus non abfque grauieäiip non dixit Horum,fedTalium:nempe ne intelligereitiuseo^ folummodo infantes qui tum domino oblatifunt ,fedomgt;ns ipfisfinüles : item ut adultos quoq^ inteüigeremus,quit^â gnumdeiÃcut infantes accipiunt, uidelicet ex gratia tioii fecundum merita,e() quod ipforum peccata obteäafiify^ fcelera atq; impietas non pcnitus in eos imperiü obtinent, ÃTf, QM»d autcm mifcri ifti homines, hoc loco dej}gt;iriflt;à ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;libiii
liber SEXTVS. Ho
infantibus milita uerbafaciunt, ut rem per fe berjfi^ obfcuram Ãaianti Amwn enim manififium eft^atguc non potejl, netj; 'mfi,ntcs neg; adultos abfg; carne feu
^xtracarncm uiuere^ Scriptura autem folumprohibet, ne f^cundum carnem tiiuamw.Kom. 8.
t)ehuiufntodiauteinpdruulii,hoce/l,de'inÃintibuf, Qumfum ^^idultis,quifemÃmtibui cofirmes ficiüt,dominus Matth. gaâamp; '^ italoquitur: Ciuifquiiexceperitunumpuerulütalë,me rctinfan-^^cipit.Ecce quanti deus ficiatpuerulos,quorû Andbapti=:
nulldraiionë habent. Qjimetiam,quod uehemêtius eft^ quot;âIdit: Quifquisaütoffinderitunum exparuis'iflis qui in ^credunt ,pritfiiterit ei ut demergatur 'm profundo ma,' ââ 'î. tüominat autem hoc loco paruulos non tantû humiles, fâKiles 'mfintibusfedfidelcs : ait enim, Qjti in me credunt. ^re nonnuüi h'mc concludunt, or id etiam alijs fcriptu-futunlocis confirmant, efieininfintibus occultamfidem. ^amfententiâego fuo loco rclinquo : fimplicior autê in» ^^^'pretatio efl, quodfidei ey'fidcliü nomen bifiriäufurpa»
infiripturis. Primum enim ftdeles nominantur,qui uer fl«») audiunt e^ huic crcdunt, fidemfuâ diélis cr fiflis ^^jhntur cr conftentur.infintes autem non funt hoc modo Ãdeles .Secundo,fideles appcllantur in fcripturis,ueluti hoc ioco infimes,hi qui fidem quidem confiteri nonpojfiint.at» tarnen 'mter fideles numerantur, idq; ex meragratia dei, qui inÃntes quoO; fixdcri 'mclufit. ïdeoq^ iuxta Euangelium i»' Ãntes reite fideles appellantur.
Pofiicaquauero dominus adultis puerulos exempli loco propofuit, ne quis firte eos uni cü Anabaptiftis /fierneret, uddit, Videte ne contemnatis unum ex paruis iflis. Ac ra= Hones affirt. t. Adeo nanq; deo dileilifunt, ut minifiros fios Angelos Ulis adiungat. 2. Tantietiäfuntapuddeu^n, utfiliusdcidecceloueneritadferuandumeos. 3. Hocip=»
e 4
A D V E R s V s A N A B A P r.
fum dominât eleganti Ãmilitudine ouis perdit^ illuflrat,cr tandem ita concludit : Ult;t non cft uoluntiit coram pâtre ue» flro qui m cceltt efl, ut perçât unut ex paruis iflis. Quare multa cr firma tcftimonia de mfintüfialutehabemut, quoi item dci fint.z^ idco ctiam baptizaridebcant.
Iiifuiites baptizari polie amp;nbsp;dcbere; Siapofto-'
los qiioqj infantes baptizaflc. Cap. 6.
QVamuis haéîenus doiiirina nofira de Baptifmo par uulorum cuidentibut fcripturarü tefiinwnijs fatis iUufirata çr cofirmata efi, attamen alia adbuc ar ginnenta quicalijs mcis libris contincntur,ct haârnutà iuil h AnAbaptijhrum confùtata fitnt,in fimpliciorum grutuiu hrcuiterrcpetam,(y oP:cndam infinités poffe cr dcberebu ptizari,ac apofiolos quoque infantes bapttzafjc.
1. Chriflut dominui apofiolos baptizare iufiitoinnts apofioltficcrunt. Quarcctiam infintes bapti-re omncs Zare iitfiit^zj' eofidem apoficli baptizarunt. Gentium eiù«^ Gintci. ttominc'mfiintes contincntur,quamuis nominatim nuHuto rum mentio fiat. Jn Ailis apofiolorum firibitur,Omîtes tem qui crcdcbant,crant codé loci, cr habcbant omnia cont munia. tiuUa hic fit infantum mentio, num aüt idco credett dum efi eos infantes abiccific, action potiut ipfos /ecumha buific t Paulus etiami.Cor.10. Patres ait omnesfubitulie fuifiêjCr omîtes marerubrum tranfijlfc,crc. Hicauteiitgt;quot;^ unica quidem litera mentio fit infantui^i,qui tarnen nonex^ cludendijfed fubintelligcndi fiant. Q/tod fi in typo Baptifmt fiicrunt,quamttis non nominentur, cur non etiam baptiZââ'' rentur, quamuis hic quoq; no nointmitim cortî mentiofiatl
Z. Chrifius apoilolos iufiit baptizare omnes eosquipâ Ciirintis Mpulus ipfius, hoc cü, qui fidclcs fint, cr hac m re apo/loll ba*'tîzare ^^obâ^^â^ft^^arunt. Quarenontantüadultos baptizarunt aptizare. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;coiifiteri potuerunt, fed Ctiam ipforum liberos:
tunt
LIBER S E X T V î. 111
''^ândominU'S in Euangelio mfautes ejnoq; fideles nontinAt, 'X'lutifnpraex tS.eap.Matthieidocuidmè tuincciuoqi tota fcclcfia,infantes çy ddulti,paruuli ^3quot; ntiiores, diuites (gt;^nperes,omgt;ies uiw nomine fidelium appeUaittur,
3. DoiirinA inthiori diligentia guà m facramenta apofio domino commendata e^ Qjtamtiis enim fact amenta,ut Verb« pr* diiiina, inflituta,ma,gni tejiimarunt, nihilonünus ta ^âlUerbuminmAioripretioapudeosfuit.tiotumenimefi ^âiili didltint, fe non ad baptizandum, fed ad predicandnm ^lt;tlt;tngelium,uocdtum eJfe.Euangelica ante doilrinA infan= i.Cor.x. ^^^nonexcludità falute, fed aperte tejh.tur,ipfos deicfie, '^'^tegnum dci ad eos pertinere. Cum autem hec apofkli m-
Gmces prtedicarint, et firnul etiam doetierint Baptifmü i '^itiatoriü fignum effe foederis populi dei,facile bine ratio-^^Uripofiumut, fideles ex Gentibus liberos fuosad baptiâ^ Kddum obtuliffe.Etenim tn Baptifmo fignum,hoc cü ai^ua, '^on/ideratur,cr' res fignAta.nempe remifio pcccatorum,i-
effe de populo dei, erc. Qjiare cum id quod mAius e fl 'quot;ftnies habeant.rem fcilicet fignAtam, gratiam dei zr re« »dÃionem peccatorum, qtiis Hits id quod minus e fl, fignum, ââluani uidclicet,dcnegabitf
Coram Cornelio zr niultisfidelibus, ut in Aflis refers i nbsp;nbsp;nbsp;D.Petrusaperteconfefiiisefl,BaptifmumaqutenonefPetrat eot
, r'dcnegandumillisqui participes fafhfuntjfiritus fanfh.
^areinfantibusE). PetrusaquteBaptifmumnondenega^^ dei habue. Wfed dedit. Quoniam participes funtffiritus fanfli, cum 'âquot;â⢠Diulus dicat, Cittodfiquisfipiritum Chrijli non habet,hie Xoncfleius: undefequitur eos qui Chriftifunt, jjtiritumP-ot«-^â tâKs habere. Inf antes autem Chriftifunt, zripforum efl fegnii dci,quarede iUis etiam concludunt uerba Petri,tilum quis aquam prohibere potefl, quo minus fcilicet baptizen-j tur ifti quijfiritumfanflum acceperuntficut zr nosf C^uèt
ADVERSVÃ ANABAPT.
ttw dutcm b£c à Petro de re certa gt indubitata di^ Ãiti» tiihilominut tarnen AnAbaptiÃa: Ãngulari iwpudeinia td pro bibere conAittur,quod PetrM à nemine penitM prohibédum cxifliniabat. Quadautcmaiunt h£c in Adis didaeÃe de^ Cornelio ilUiquicimipÃifuerutit er audierunt Petrt concionetn,ac ei erediderunt,non contradicimm i!lii,fedâiâ^ dimue, turn in quffiioneÃuiÃe an Gentes ^Cornelius auteâf* cumÃiis Gentilis erat) ejÃcnt de populo dei,an Puangeliie»* er ea ault;e Puangelio oÃrruntur, ad eos per tinerent, itât BaptiÃmomeccleÃärecipipojÃent. duareD. PetrusiUrii tiocinAtur,tios qui ex circuneiÃone populus deiÃimus, bt-ptizatiÃmius er donatiÃgt;iritu fando: itaq; cum Gentes e' undent nobiÃcum Ãiiritum acceperint, er Ãiritu Ãeut (X KOS baptizati Ãnt,quisprobibebitquo minus etiamaquabt ptizentur,ut 'm ccclefiain cooptentur,cti Euangelij Câ um donorum qu£ 'm ipÃo oÃvruntur,participesÃnt propter nos quoq^ rede h 'mc concludimus, 'mfdntibus nenà fe denegandum BaptiÃnum aqult;e , quandoquidctn deibaptizatier donatiÃunt. duamuisenm externo^ââP^* [mof^iritus,nempe Unguis igneis, nö Ãtnt baptizati, tübilominus habet teflimoniumÃiritus ,cui contradiei»^'^
taus*âfucc r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;TeÃamento eodem modo nouifÃ
ÃcUi\ocum nbsp;nbsp;nbsp;ÃgnumÃidus cd, quo m ueteri circuneiÃo antiqÃr
circuneiÃo derlsÃgnum fuit,atq- ita Baptifinus 'm locum circuncijtom^.
fucceÃit,ita ut iure CbriÃianorum circuneiÃo appeduripà fit. In ueteri auteni TeÃumento nö tantum adulti,Ãd tes quoq; circuncifiÃuerunttideoqi 'm nouo TeÃnmento tià tantum adulti,Ãed 'mÃantes quoq^ baptizandi Ãtftt.SicutAt^ tem argumentum hoc firntum er fimplex ac perÃieuu^à itahuicualdemdignantur AnAbaptiÃie,acnegant finum 'm locu/m circuncifionis ÃtcceÃijÃc : dc nmta abÃfd
LIBER ÃEXTVS, Ht
»ff uUii rdtiombui confirmattt de circuncifione CT difcrimi uetem noui Tefl!i.mentifcribunt, qu£fi cuiforte U-
pojfunt ex ipfirumAdhortdtione,m quo libro bac re alioquifatis j)erjficua ( de qua nos co^iofe nbsp;nbsp;fimpligt;
dter lib. ^.fcripfimus) iu obfcure eSâ mtricate loqurnturt ââtdubitemanipfiinteUigatquidfcripferint. Ciuarenos 0=^ '^Ãi^ eorum nugis obfcuris e:s' 'mutiUbus,qu£ nullis rationi âââf eonfirmantur ,fimpliciter retinemus Chriflian^m do^: binant, qu£ ab apoflolorum tetate inecclefia conferuatd ^ tradita eù, nempe in locum circuncifionis fucceÃijfe 5a ffiÃnum,imö Baptifmum in circuncifione adumbratumfuif
tier am nbsp;nbsp;figt;iritualcm circuncifionem effe. Q^od,
Ãi/tiis bac de re te/tintonia ucterum doôbrum defiderat, lea ^'i^Cyprianum lib.}.epi/i.8.cr Aduerf.lud.cap.S.Laâtin^ ââ^â ^.cap.is.Epipbaniunt cont.bar.inEpic.feél.8. CT con ^â'^Cermtbum.Auguflinum epift.adDardanum sj-cr'De' '^pt.QTconcup.adValer.lib.a capai.cr cont.ïulianum li ^foî.yeruntamen ne Anlt;ibaptifl£nobis obijciant, nos bo^ doilrmis niti,age audiant ea qu£ D. Paulus ad Coloff if^ibit,his uerbis : Per quem (Cbrifium lefum) circunci Coloff* Ã^/lis circuncifione quafitfine nwùbus, dum corpus car-'f^peccato obnoxia exuiftis per circuncifionem Cbrijli: c5 l^ptilti cum eoper Baptifmum,per que etiam cum eo refur-â^ftitflis, perfidem potenthe dei, crc. Quid quafo bomini-âlt;« non contentiofis apertius dicipoffet, quà m quod apofio
nit, Baptifmum effe circuneiÃonem Chriftit quod nun^ ^tiam dixijfet,fi non in circuncifionis locum fuccefiiffèt Pdfmus. Elam ante b£c uerba docuit fideles in Cbriflo omâ plenitudinem babere, ideo^ ipfos ad perfellionem fui indigerelegeaut cerimonqs : eumenim qui Cbrifium '^^tafide pofiidet , omnia eababere qua lege adumbrant 'âtr.Probat autem hoc circuncifionis exemplo, qua Chrifiu
A D V E R s V s A N A B A P T.
JM non ampliM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habcant, eo quod 'm Chriflo omnia bit'
béant qute circunciÃone adumbratafucrunt,nempcp!ir^^' tionem à peccatis. Chriflum enim purgare à pcccatis abfq; circunciÃone manu Ãitn, rcdeinptione à fefaSbl ej Jpitili^ fno:huiui autem circunciÃoniifeu purgationiiÃgnum Bilt;-ptifinum dare eum populo fuo: eandem uero Baptifmict ctf cunciÃonisÃgnificationem e(fe, nempe utpeccatufepeli^' tur,çr nouM homo 'm ChriÃorefufcitetur.crc Eteniintir^ cunciÃo quoq;Ãgnificauit ueteres ut impuros e3' peccatO' res per Cbrijtum uenturum M.cÃiam circuncidi 0:2quot; purg^' ridebere,utpoÃhacaurcs,oculos, manus, eyÃngulantti^' bra circuncidant, zx à peccato impollutaconferuent, s°fami nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;etiam ell apojhlos mtegrat familie,
haV^baptT- baptizaÃe:quainobrem hauddubie infantes quoque,ut zarunt. non mimnMpars Ãntfamiliarum,baptizaruiK.PaulusÃb^
P^tzajfe ait familiam Stephanie.Pra;terca in AdisapoÃo' lorum de cuflode carceris Philippis fcribitur, BaptiZââ^â^^ cdipfe GTomnes dome/ttciUhusillico. QuuinquepeftlKquot; xiÃet eos domumfuam, appofuit eis menfam, er exultauu Quid Do- cum uniuerfa domo fuo, quod er edidiffetdeo. Domus autf^ ^CHpeuris nomen,quantum ex hoc loco animaduerti poted, biftouats figiiificet. cipitur in fcripturistprimum enim edesÃgniÃcat,in quibUS paterfamilias cum familia, uxore, liberis cr feruis habitah atq; ita euÃos carceris apoflolos domum duxit,cr fam appofuit.'deinde idem nomen non edes ÃgniÃcat ,f^r tniliam,uxoremer liberos. Quarecum fcribitur apoj^âââ baptizaÃe domos, 'mtelligendum ed ipfos patremfamilits f om«« qui fub eiiK potefate et 'm eius domo erant, baptiZ^i fe:quare etiam precipue infantes baptizarunt.
Verum Anabaptiã,qui abfque fine contendere joltiff er hoc tantum Jfedunt, ut aliquid dicant er uincant, ttllam quantumuis bonam erÃmplicem 'mflitutionem adwi^
LIBER S E X T V S4 llj
tuntjtiouam litem hoc loco mènent, zr diunt, non poffè hicc lt;le mfttntihut inteïligi,qiiandoquidë fcriptivm Ãt,ipfum cum uniuerfd domo fud exultd/Je,quod credidijjèt Chnfîo, infdit dutem iwn poÃe exultare dut credere. At neqiie nos did hdc dd infantes referri debere, quodiUi exult arint. No
(dfo è domo atque à Baptifmo excludendi fuitttaper-cnmfcribitur, B aptizdtus eftipfecromnis domus dus il
^ico.-obferuadum autem eR quod dicitur omnis domus dus. ^cnim fl pdteijdmilids priuilcgio aliquo donetur i prind^ pf quod ad totugenus ipÃus pcrtinedt,cr ideo cum fuis,qui exultare pojfunt,exultet : num ideo priuilegio hoc infantes ptiHabuntur,quodnondum exultdrepoÃuntfRurfus dicunt i^nabaptiÃie, tmllos mfdntes in iUis/à milijsfui/Je. Sed hoc numetaarà quot;^bis probari cupimus,ndm temerariie eorum aljèrtiom cr *^gationi non habemusfidem. A noftrapdrte flit commu-â*â5 fenfus totius orbts, ubiq; manque domus nomine infantes ^on^rchenduntur. Quarc probent ipà nullos infantes in ^f^phana- euftodis carccris domibus fuiÃe: item o/kndat '^fautes non debere communiter in domo ruimer ar i, Hoe au ff»» nunquatn in teternumprobabunt: quare contra iïlos co ^^'^dimus.-Apofloli domos baptizanit,igitur etiam infantes, ^'âfautes enim cum uniuerfa familid domo continentur : hoe
tribus tepimonijsconfirmAbimus. GeneÃsr^.capite ifibitur: Eodem die circtindli fnnt Abrahamus cr ifmacl nuus dus, cr orafwf mafculi in domo dus. Simile huic eÃ, ^âlt;0(1 legitur GeneÃs3o. quod tacobus Eabano ait, ii fcum ^^ut aliquando ctiä prouideä domui meæ-.attamen domum jâO'J habebat,fed uxores,liberos cr feruos. Eodë modo Pau ââ^^presbyterum iubet digi,quibene praÃt domui fuat, qui obtempérantes liberos habeat,t.Tim j. Sed nuc omijfa hac oontentione de domibus,jperamus fdelcs,dociles,çy uerita ^^Ãudiofos homines,facile tutncperfpicere nofiram de par
ADVERSVS ANABAPT4
uulonmt Baptifmo doólriMm niti fundamento rum, AnAbuptiJÃrum dutê obieéhones confutdtM ejjè et uerfds. Ãiuamobrë eos rurftu hortdnuir, ut abieëhgrMi ef rore.ueritdtem apud noi UM nobifcum ampleäuntur, ut Ui glorificetur,?^ propri£ [aluti confulant.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Anabaptifmum iniuftu effc, et antiquitus dam
natum fuifl'e; ne^ ulla uera teftimonia fcriptura/ rum habere. Cap. 7.
Contra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diferui, wnneceffè ell ut prolixe
toumAndbuptiflurivm doÿuMti rej^ödeamu^. Etertim eut» »⢠cat AnübaptiÃnum clJe ucrum Chriftiitnorü BdptifnM confitentibus dctur ad plt;xnitaitia,qui ante mflruiliÃntamp; ratio/iis ufum habent : nos aüt de bis omnibus fupracopiep Zr fatis [cripferimus,cr probauerimus etiä Baptifmü p^r^ ttulorü iuftü er ex deo effi, /Ãoitte fequitur AnetbaptiÃuuiU iniiiftum cJJe.Prteterea no minus infantibus Peedobaptiûâ^ ad peenitentiä dari potell,quà m adultis AnabaptiÃniis-Coi^ feÃio aut adultorum nihil aliud efficit, quam quod inigt;uflgt;f licet tpfos propter confeÃionem ipforil baptizare. Cuw âUt deus infantum uice eonÃteatur, eos ipfius er eetern£ uitt hæredes ejfe, cur non maiori fiducia miniÃer ipfos propt^ deiconfeÃionö baptizaret, quaadultospropterhumaiutO feÃionet Qiiod autem ratio er intelleëhis in infantibus neH dum tilget,nö plus eos impedit nunc 'm Baptifmo,quant oliin eos in circuneiÃone impedierit.
eiuoniam uero alibi de AnabaptiÃno ea feripà qu^Ãl' gulariter huic loco inferuiunt, er le0hgt;ri,utjfero, utiliae^ runt,eademnuncrepetam.lmperatoribus Dedo er
Qtixnî o.quieÃio'm Africa nwtae^, Anhareticirebaptizandi fn^' lim in Ana vt/twM autem c^ beato Cypriano,er reliquis epifcopis Cf cauf^fafta thaginenÃs conciliÃrebaptizandos ejfe, Sed id Cornelio fp , fuerini. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feOp» |
LTBER SEXTV J. II4
KonMno,fan^ zsâ doóh uiro,cr qui martyr neque ac . ^yprittnu^fuitjdcalijs epifcopis Ualilt;e dijplicuit. Placebdt JW iHii hfCretico! abieétti prauis opiniombui, nbsp;nbsp;nbsp;uerd cott
bÃionecdita, tantum per mdnuum impofitionë purgari de quot;^gt;'e:fieuti docet Eufcbius Ecclef.hifl: lib. y.Extat etiätra=: ^tio hac de re 'm Dogmat.Eccle/iajl. ea.;z. Verum Cypria 'â^t.quod diligenter obferuandum eil,in bac caufa nuüa per ^âtiAciaufutc^.-näinfineepifl.ad lubaianü,itafcribit: Hlt;ec breuiter ,p noftra mediocritate refcripÃinut,frater cha ''âÃiine, nemini priefcribentes aut prlt;eiudicantes,quo minus '^fquifq; epifcoporum quodputauerit jiciat, haben; ar--fuiliberamfacultatem. Pofiea uero Ariaiti Dona-AnabaptiÃno ufi funt. De Arianis enim hifiorici fcri^ â^ân,i:^pr£fcrtm Sozomenut lib. ó.AcPatres quandoque rei mentionemfaciuitt.
Adâterfut Donatiflaf uero D. Auguflinus cu alijs uiri; do dijjiutauit. Qjtinctiam lex tmperatoriaab Uonorio ^TheodoÃo Iinpp.édita c{i,qua AnAbaptifmutinterdici=: fââ'⢠Lfx b«cc4 lu^niano inferta eil Cod. libroprimo,Tit.
uerbis: Si quis rebaptizare quempiam de miniflris ca *bolic£ feil^efuerit reteéluttunà cum eo,qui piaenlare cri~ 'f^â^coinmiÃt {à tatnen crimmis per atatem ci^ax Ãt)?^ b'lt;^gt;cui perfuafumÃt, ultimo fupplicio percellatur. ibident ^!gt;nppp. Valent'mianus,Valent, er GratianusadElorùi '«ttnuicarium AÃ^ ita feribunt:Antiflitem quifanihtatein ^^ptifinatis illicita ufurpationegeminauerit,Ãcerdotio '^â^nunt eÃe cenfemtts:eorum enim condemnamus errorem, Ifiapofiolorupr^ceptacalcantes, Chriflianinominis facra '^inafortitos,alio rurfut baptiÃnate nö puriÃcant,fed Ince l^m.lduacri nomine poUuêtet. Atq; h£c fentétia er uolütas Ãnhorü Ccefarü.Reuera enim nomen donüni cötumeliaaÃi ^mtquod inuocatü eilÃtper eos qui baptizatiÃuit, qui illos f(baptizant,er hi etiaqui rebaptizantur, er inÃitutü dQ=gt;
A D V E R s V s A N A B A P T.
mini tanguant inane zr nulliia prccij cotcmnunt.Chrillutii non nifi femel baptizatum e!]e leÿmue.Scmel duiitaxat apo fkli bapti'zutifuw : femel e'tia baptizati fuitt religui fanW. 'bicgue etiam Icgimuf eos gui femel à luda baptizati fuerdi, poÃea ab aliguo digniore miiùflro rebaptizatos effe. Ce!'-turn enim eilftcrametuorum dignitatem non pendcre gnitateminifirorum.Apud ueteresguog- neminemfeciini!igt; circuncifum effe legimue, ne iUosguidem gui ante
â eir ioftieimperium ab idololatricis tniniflrA, non tanteiidf idololatriam,fed in focdut dci eircuncift fuerant: giiod abdi ofiendimut. Qjiare iniuÃe cerimonia Baptifmi repetitiir,d hoc faétum exemplo caret, negue uUa neceÃitas hoc pojtii^ lat. Ad guid enim AnAbaptifmus confert, cum Baptifinuffi meidatusper uniuerfeuit£ffaciumdureti Qmnetiaiit nabaptifmui nihil aliud efl guà m conf^iratio tio atg ue confccderatio nouie ,fcditiofe,çr ut minintit»^^ perflitioC£ feél£,ut noua feparata eccleÃa, noua ChriÃiaiie zT afiofhlicat dodrine in uniuerfum conttd!'^ recipiatunideog-, non nürum eft, contumaces AnAbapitlh' publias legibus etediilis magillratuiim coercerietpnâ'â''' Nam baiî ipfa per fe peenam merentur, negue à Cbrifi^^ Qjiomodo magiftratii ullo modo toleranda funt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
Ãe^ueâ'/ur Obijeiunt ucro itobis Anabaptiftce duo fcriptitraruf^'^ Aiiabapti- ca.Primü cx 5, capitelibri lofu£,guo loco fcfcribitiir.'i^â fnuim. cultros lapidcos, ci- circuncide fecundo filios ifry
Non potuiffent autem (.inguiunc illi)fecundo circuneiib'ââL ante circuncifi fuiffent. Hjî reffondeo ,fccundo circuin^ aut Cecundo aliguid fieri, non effe idem ac id fieri fa£liim esl,prieputium enim femel circuncifum guoinoi^ nuo potuiffet pro'cidi, guum femel ablatum fuiffet? CH^, id denuo aut fecundo fit,guod diu intermiffum faerat.wtfi UOK fecundi no intelligenda eA de circuncidendis,
LIBER S E X T V S. 11^
â/«O circuncidendi erant qui huâenm nonfaerunt cir^ primil enim in Acgypto communiter circuncifi fue iimequum Pafchct edcrent: po/ieauero aittequamin ^â^futuam ingrederciitur,fccundo itidem communiter cir
[unt, illi nempe qui haéknU'S in defer to er in itinere ^â^fucraitt circunciÃ.Nunque eodem capite fcribitur,om-
qui egreÃi fuerant ex Aegypto, mortuof elfe in '^rgt;'to,eorMn autem liberos nonfuijfe circuncifos, ideoque patres corum in Acgypto,Ãc ipfof in Chamiiiiea cir oportuiÃc.Qnarchoc teftimtnuianlegis, Anatbapti nihil iuitut.
, Secundo profcruntAmtbdptifleeJocuntAélorumip. er Qubmodo p'lt;'^,duodeci»iillosEphefiitos primetm aqu£Baptifno, â«.iiHAiSo Bonnis inquam Baptifmo ab Apollo bdptizatos fuiffe, eofgt; ptî^îufuM ^ândeinde à Paulo in nomine Chrijh rebaptizatos ejfe. Ris »in». ^^Itwdcmus, duodecimiüos non fuiÃe aqua rurfus bapti-
4 Puulo. Semei aqua baptizatifucrunt, idque Ulis ms fuit
â Ncq; etiam Paulus ipfos alio aqua; Baptifmo quant '^^gt;^nis,baptizarepotui)Jet:anteenimprobauimus eundein ''IlfaquseBaptiÃnum Ioannis,Chrifli, er Apofklorum : er quot;trimus Baptifmum ignis feu/firitus fanât, peculiareitt
Baptifmum effe. Quamobrem Ephefini illi aqua qui baptiz^ettt erant,Ãcuti er d Philippa Samaritanimon* autem plene edoäl de Baptif no ignis, neque igne bapti ^^thimó confitentur fe ignorarc an tails Baptifmus Ãt,hoc f,an Ipiritusfaiiäus uijjbiliffecie ignisfuper homines ca= ''m isiitni alioqui non Ãmplicitcr er prorfus ignorabant jfi ^dumfanilum cjfe,abfque illo enim baud dubie non credide
,fi uere crediderunt. Cruare tantum ignis baptifmum 'amp;orarunt, Sicut autem Petrus er ioannes Samaritanis ma impofuerunt ac illi confeftim acceperunt ffiritum fan-
^gt;*»i-'itaPaulusEphcfqsnianusimpofuit,crilliquoquejfL
ADVERSVS ANABAPT.
rittmi fanélum äccepcrunt.LucM ndngue dit,His igitttf äif* ditis,ba(gt;tizdti fùnt in nomine domini, lefu.t^equisucro hic inteiligdt de dqu£ Bdptifmo, modum huius rei exponit, dquot; feipfum mtcrpretdtur,dc dit,Et quum impofutÃet ets nuntts Pdulus,uemt jjgt;iritus ptnilus fuper eos. Hoe nomind^ uerat, bdptizdrimnonüne ChriÃi.Sequiturenim,Et bdntur linguis prophetdbdnt. Semper ucro boe ipfu'^ Ã'uituscr Operdtio fuit Bdptifmiignii inprimd ecclefiii' dudmobrem Amtbdptifiænullis teflimonijsfdcrdrumhte^, rurum Anubdptifmum fuumconfirmdrepoffunt. ExplieitK^ quidem hunc Aéhrum locum dliter in dlijs meis fcriptis,lt;it' turnen bdnc 'mterpretutionem ÃmpliciÃimdm ejfe iudico.
Po/kdqudin uero hdâenus Anabdptiflis in toto Baptt^ fmi,Piedobdptifmi cr Andbdptifmi negotio, uerdin fcntet^ tium expofuimus,hortor eoSjCr obfecrodetuio,utddglon' dtn dei dtque fuam fdlutem , errorem conceptum deferäiit, cr ucritdti libencer ceddnt. Omnes enim fund ratione, Gquot; Chriflidnd moderdtionc utentes,fdcile aident nos non ti Bdptifmo in noflris ecclepjs, neqae fdlfd de ipfo doceff qudmobrem nullo iure AnÃbdptiftlt;e d noftris ecclefijs deji' ciunt,crpecHlidresacfepdrdtds ecclefids inflituuat-
Docere nos uere amp;nbsp;fimpliciter de CÅna domi nizAnabaptiftas autem iniufte nos difsidiorum Ãicontentionisaccufare. Cap, 8.
Conciona- T T tgeflmoqumto Cf poftrcmo dogmdte, Andbdptifl^ nare'cÅnâ* \ nos dccufdnt grduiftmi erroris,imà fccleris,quodpf^ domini phdnemus coendm domini: diunt enim,Conciondtores tudu ^5* fepdrdtione utuntur, peccutores non arcent d cÅnA dotlH' ni, neque utuntur excommunicdtione. Hmîc coneludul^â qudndo alioqui etium non reâe doceamus de caM dowititi
LIBER SEXTVS. 116
W M mv.ltum rixemur, fc neceffîtrio cogi, ut feceÃioneitt '^^ccleÃjsnoflrts faciuftt, nbsp;nbsp;nbsp;uerus eccleÃus inltituuitt, i»
^'libui pure ztr pacifice cextM dotnim doccutur, er puris e-detur, in qud pcccatores arceantur à c(jen4.,er j^iritud ^^^xcommunicatio mflituutur : ijuMdocjuideni concionAto ''Ethanenolint ferio mÃitiiere, Hf c omnia fîngulatim dili=i i^^Uer expendc)nus,acitojlrie eccleÃie,c}U£ Chrifti e^,ho» '^ââentajjeremus, er probabimus etiam, neque nos cxnAitt â^tiini propharMrc,neque AnabapttftM iufhm caufam ha-°^efu£ feeeÃionis à nofira ecclcÃa, er inchoationis ncult;e ^^(leã.
J^rimum autem nihil de catiA dontini doccmut,qtià m qtioct â¡ o ftrftna â^ilicimus er aeeepimus ex Euangclio er Puuïi doilriiM, de ^lt;tith£iuigeÃmoÃexto, t/iarcidecimoquarto, LKcf ''â^Ãeundo, Ioannis fexto,t.Corinth.undecimo.l^einpedo= fimpiiesm noÃrum lefum ChriflumÃacram exmun, in qua pa^ ''lt;\Ãangitur,er poculum domini bibitur,eccleã pf inÃi^ ^'ââjÃ,ut Ãt ÃgntvmÃeu Ãacramentum, feruatorem C hriftum ^wiiium antiquis PaÃibus à deo ab initio promiffum,er in hierum Ãacramentis Ycpr£Ãentatum,uere iam à deo exhibi fquot;*»! eÃe. Chriflum item ueram carnem er fanguinemfluvtn '^Ãitradidijre,ut nos à morte liberaret,ac nosÃaluaret, i» ut nospafeeret es' potaret tarne er Ãanguine fuo,er ut ipfum uere,uera fide ederemus cz biberemus,Ãeu reciia
perentus ad uitam £ternlt;tm.Pr£terea,ut nos,qui fitmus po-palus ab eo redemptus,mortem domini erferuatoris noflri chriÃi in recenti memoria rctineamus, cum laudemus^
'Higratias agamus : ita utÃniul admoneainur noflri ofificij, *ique ita in unitate unius corporis Chrifli, in ucra pietatc, fraterno amore,in cmendatione er innocentia uit£ ainbu lemus, et Ãoli chriftian£ religioni adh£reamus. Inhunc fine lt;Ãcentus chriflum tvandafle, utfideles in unam eccteÃäcol
A D V E R s V s ANABAPT.
ltgMur,uerbum eiui aiidiant,Ãmul or ent, çr fiinuletiittit coetiAm donüni in commemorationein ipÃut célèbrent. Do' cemut etiam oinnes qui in httncÃnein crfornMac rituîdo ntino apoÃolit tradito.uera Ãde cÅnAm domini((ccifgt;uM,e^ ot rem cr Chrifliane celebrare cÅnAin domini. Speraittuf autem in hac doélrinA, paucit expoÃta,nos non errarc,iiid cÅnAm domini ullo modo profanAre. duct de re cim in alijs librit copiofc,tum etiam in hoc operelib.z.cap.i. quadant fcripÃ.His rr^o contentui ero.quandoquidem fatisprobtti nos de cÅnA domini non tradere nouam, aut Ã:ripturie con' trariam doilrinam.
J^ncontenlt; Porro quodaccufamur,quodcontentio/amdotlriMind( ni domiMâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;domini ccclcfijs noÃrts proponAmus,qua: rixarum amp;
jiabcïmiis. diÃidiorum caufa Ãt in ecclcÃa,in eo nobis Ãt iniuria. î'^dt les enirndoilrina, quanos (utantediximus)tradimitSjndco contcnti,CTâ dei beneficia tam unanimes fintt, ut cû cceMcc lebranda cil, magno nuniero,cr ucra laudanda religioi^nd ccenam dominiproperent. In libro AnabaptiftArumque^d hortationem nominant,grauiter illi conqueruntur, contenu, tioneminutilcmzrlogomachiam excitataefiede/èttfuner borum,lioc eH corpus meum,liic ell [dnguis meustciintpo^ tius hlt;ec non finerint moucnda,neq; difigt;utandum cjuidpuint aut uinumfit,fied quare iliis uti deoeamus. Quo loco tnifart dumellcur bac ficribereuoluerint.P.tenimfifidelis nefiitc debet qualis cibus iftefit qui ci in ccena domini proponitnti^ quomodo eum di/udicare et dificernere atq; fiumere potent-Praterea cum in hac ipfa q'uaÃione intolerabiles errord q fient,quomodo cos pij çr fideles eeelefiarü miniftri,qtdffi' mo nojlrts temporibus cÅnam domini ex uerbo dei illujoi runtÃlcntio praterire potueruntf Sed aiunt hac rattoneâq Ãdia excitât a ejfie,z:r ex ccena domini,quodborrenduno^' üu e{l,canium conuiuium fiüu/m eÃe. Ergone iuxta horoo^
LIBER SEXTVS. 117
^wionem ueritcts reticendct errores tolerandi cum yiditt nwtunntur Æ Qjiare ergo Paului nontacuit t« caulti âquot;fificationiSjUt unitii^ 'mtcr ipfum or falfos apoÃDlos,et in cÃferudreturf Vci-um reélcfeceruttt ferui dei ([uod
lt;^rori oppofuerunt, cr populum docuerunt qualem ndtn domniK in cceriAfidelibiiS propofucrit, ut omîtes in^
[^^âgant cibivm effèJjiiritttalcm, idcoq; non cÃc canum aut excitarunt,
f'â'cor«))î cibum. Clui ucro propterea diÃidia habent iudicem.erc.
^Uiori certe moderatione Amiibdptift£ uti potuijjent. An concio ^quot;ofüfratres nos accufaiit,G^ dicuiH nos cnnibus er porcis æ'quot;°' Pâ'«di«re, propterea quod iüis pradicamus qui non jhtim c.i,âhus ^f^pilcunt.Quafîuero non hoc idem contra D. Paulum di- p««'â pt* ^^Potuiff'et,quiecclefqs Galatarum GT Corinthiorumferi-PÃt,qu£ tnagnis uitijs obnoxi£,non reftpifeebant. Chriflns '^»»tinus ^.o.annis ab afeenfione fua in coelos, uoluic Euan-idiü ludeis Hierofolymis er in Iud£a pr£dicariper Petru, ^^mnem er lacobum^qui tarnen ita non refipuerunt, ut po-1â^tfunditus ab ipfo exeiÃÃnt-.num uero ideo beati apoÃoli
porcorum pr£dicatoresÃieruitt Eiihil hoc loco ^l»in dc prophetis : fed de ChrtÃo Icfu dotnino nofiro ,qui ^lt;irci^. conqueriturdeingratitudinepopuli cuipr£dica' aittO natio infidelis, quoufq; tandemapud uos erof ^'«lufq; tandetolerabouos^ C^uamobrënos non pudet mife ^o^peccatorcs tolerare, er Ulis interim pr£dicarc uerbitm ^hrifi,non ut canibiit e^ porcis, fed ut homiiùbus qui reÃc Pfeerc debeant:non ut canum er porcorum condonAtores, ifdut Chr fiianier apoÃoliciconcionAtores:etcnim Egt;. Pau z.Tîm.i. 'lt;uboc Euangclico concionAtoripr£cipit his iierbis, acr= Win rfKffin domini non oportet pugnare, fed placidum cjjè ^tga omnes, aptum ad docendum, tolerantem nu-Jos, (Ob-fttuate hoc uos qui nos canum condonAtores appdiatis.)
f 3
ADVERSVS ANABAPT.
Ãwinlcnitdteerudienteineos qui contrarie Ãtnt animo {h:à quando det eit deut gratia ut conuerfi agnofcant ucri~ tatcm,cr rcÃpiÃant f x diaboli laquco,quo captiui tenëtiir ad iüiui uoluntatein. Ex bis aüt er alijsÃcripturarum Iods tnoderandafunt uerba ChriÃi, quibuf iubet ne fanflum ob^ damns canibus,neq; margaritas pords. Interim uero Ana* baptifttefeipfos conÃdercnt,neq; fe folos homines arbitreria t!tr,neqâ, omnes alios, qui non ^unt AnabaptiftiC, canes amp;nbsp;porcosiudicent.
in' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noÃri, qui ante nos iti noflris eeelefi
çcçiia domi w docucrunt,adcograuiter peccarunt, quod uerum feiifioii P* ïiiqoiJ uerborum domini,lioc esl corpus meivm, denuo i» lucein te kibet'c/' uocarunt,qua ex re contentiones er diÃidia in eccleÃa ortt funtf Quodà tarn ex ammoÃtidctis concordix.er odio ha-betis diÃidia, quam hoc multiplici querela de conteiitiont fderamentariaÃmulatis, quare non quartam ueftram inter pretationem uerborum domini. Hoc e^l corpus )neum,on!iji Ãisf Quodà uobis licet nouam opinionem nullis arguinëtis confirmatam ccclcÃte proponere, curpeccaffe dicemus ne-firos prieeeÃores, quod uetcrem aeÃolidam doitriitam rett» uarunt, etiamà propter aliorum contradiëhones diÃidiunt exortum eRf An non cnimueÃra quoq; interpretatio tque ac noftra contentiones parèrepoteël f Si autem contention nes uitandäc Ãunt,cur uos iUis occaÃonem præbctis / Etcnim in Adhortatione ueÃratres interpretationes ponitis tier* borum ChriÃi, Hoc cà corpus meum, quarum tertianifan* da; memoriæ uiris Zuinglio et Oecolampadio, noÃris 'm ini tiiÃeriodominiprieceÃbribus adÃcribitis, et dicitis,Arbitiâa tnur Oecolampadium cü Ãiis, uerumfenÃum uerborumqM proximeattigiÃe. Deinde etiam dicitisÃguratum effe Ãr* t»onem,Ãcuti de Pafchate dicitur, Hoc cd tranÃtus : donü-tiiem enim nec^ mutaÃepanem 'm corpusÃuum, neqs eorpus
LIBER S E X T V 118 fnnw in batte inclufiffe. Præterea etiam dicitif ucteresferè otinesjjc inteüexifje^ interpreMos effeuerbd donuni. cum fcribati5,^uare non Ãmplici, communi çy tokra-âili interpretatione contentiefiKfgnare quartam opini-^»ent profcrtii, qüaà nonfatis fit tres controuerfäs opinio^ ejjèf Verum deus bäte itd fieri uoliiit, ut tandem agnofied ^âârueftraconfuetiido er nAturd,quod nthilÃmplex ,fynce er cum c£teris hominibus commune habere uultis, perpetuo omnibus in rebus peculiarc aliquid habetiSy ^fingularcs,abfiirdds,er fieparatäs ab alijs opiniones anu» autem non itd ad diÃidia propenà eÃi-tis, ita ut uobis ^^gt;^probarentur ea qu£ alijs pijs homimhus probdntur,er ^oiuhper fe er fanéb, fiint, non itd fiepegrauiter er perni-impinger etis. Expendite enim tnhacipfia cdufid, quam â^fque neeeÃitate er fruéhi quartam opinionem cum igno-quot;'^^lia ueftraproponAtis. Dicitis enim uerba h£c, Hoc eft mc(M«,«on fiunt nAturaliter er proprie de pane intel hoT dîâcor quot;Sfndrf, fied de nAturali Chrifli corpore, quod menfie aÃide= ^âiamp;panem diftribuebat,quod pro nobis traditumcjÃnon cliîmiâ^nS pants. Siitaq^ bate uefira fiententia e^l, dominû his uer^ aûtdepane J'^.Hoc eA corpus meum,)teq; panem domonfirajfie, rteq^ ca nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t®'quot;'
pane 'mteUexilfi-jficd demonftrafie corpus fiuttm, et hoc in ^^^extfi^fiuü corpus eÃe,quid dicetis de uerbis domini in E-quot;âOigelio qu£ aperte er euideitter de pane dicuntur, er itd '^^'à intelligendd fiuntf Dominus enim panem dccepit,hunc il ^ltporrexit er addidit,Accipite, édité, hoc e^corpus me» 'â^â ^um abfiq; caufia panem in munus fiumpfit er iUis porre ^^^â¢Eijtid aut opus erat his uerbis,Hoc eft corpus meiii'nunt ^ÿ^rabantdificipuli hoc, quod habebdt corpus, ipfius cor» eÃefciuodà dominus nonlocutus cR de pane,quomodo
PjÃis fiacramêtu autÃgnü eü corporisChriftitQjiomodo pd , nbsp;nbsp;wpus Chrifti de'mceps nomimare potermus,cü dominus
A D V E R s V î A N A B A P T.
pdiie no itd iw)ninArit,leâd hæc ucrbd de(uo corporedixerit/ Prietercd cü uerd fdcrdtnentd uerbü infiitntiom ctfaiibltfielt;( tionifîgni ddditti neccjjdrio habedt, quad nd uerbü hdbcblt cÅnd domituf Dc'mceps no poterit facramemü cjfenicrbu'ifi enim iIlud,Hoc eÃ:corpus meû,nihilddfîgnumpertinet.M non dût hdc ucftrd opinione fdcranieutum euacudjiiif An no fuijfctjUos non condri peculidre aliquid bdbere!
Scimuf pdnem twn effe pro nobi-s trdditum,led corpus Cbri fÃ:ucrùm iüud nobio panii reprie(entdt de eo teflificdtur, idcoq; corpus ChrilkiwnunAtur, atq; ctiam iüudehfdcrtt-tnentdlitcr, feu ut uos dicitis,fi^urdtiue. Htec dutem de do^^ (triuA nbsp;nbsp;contentionc,quie ortd câ circa cÅnam domini,no
potui omittere,(dltcm eorum caufaqui Andbaptifticosbos libellos coiurd nos feriptos legunt, ac re non exaamp;pcrptn fa, Andbaptiflds, quaÃpacis fhidiofos, 'm hac caufa cele^ brant :noftram autem doilrinAm,qu£ tier a cA, cx nos quo-que 'inquictos ex contentiofos elfe uituperaiK, quafi mulU^ contentiones 'm ccena, contra ipfuis nAturani,civm pacis co» uiuiiemfît,moiteamus. N os autem pacis hoc conuiuiiM dgnofcimuf,ex concentiottes ac rixas odio habemus.Prate-rea nojlra dodlr'ma de ccenA dominéfiinplex, apo/blica amp;nbsp;paciÃca dodtrina c^l. Verivm nos non 'm culpa fumus ft Aw* baptiftæautdlij abfqicaufanobislitcmmouent, noscont»^ tnclijs profc'mdunt,er profanAtionis horrende accufdnt:o~ tenim ueritatem ipfam, ac noÃram mnocentiam, er maxi^ nieeccleÃarum noftrarum fmuim ex honorem nos affercrc oportet.Ojiinctiam fideles ficilc agnofeunt, qui nafint di) fidiorumauthorcs. Qptamobrem Ana.baptift£ nonhabeiit iiijhmcduftm defebiionisd noftris ecclefijs, utfcilicetno-uam ecclefiam 'mfiitu.tnt,'m qua de coend domini ucre exp^ eiÃce doccatur. In nofiris enim ccclefifi,qu£ Chriftiftint,rc fk ex pacifice de coettA domini docetiir,
QuibuS
liber sextvs. 119
Qiiibiis Eucliariftia à domino inftitnta fit, amp;nbsp;quib«S etiam danda fit. Item de peccatoribiis ar^-«ndis à CÅna domini. An Cliriftus à prima CÅna quenquä cxdufcritautfeparauerit. Calt;' put p.
POfidoârMadc CÅnadominifcrtipulole (juan-unt As Ãnabaptî* rubaptiftde, quorum caufa CÅna domini inflituta, CT
dandafit,dc multa defeparatione dicunt: ncmpe, in^Caniquot;' pKcatoresarccndoseffc lt;i CÅnadomini:atq^hacratione domini. ftïniïjn domini amabilem cj' gaudio plenam, horribilem t?' triÃcmfaciunt,ac aditum ad earn adco coarélant, ut pij ^âlt;oque homines ab ea abhorreant, er earn potius Ãfgiant
accedant:quoniam fecundum Anabaptiflarum doiiri 'gt;^i)t,iiunquam fdtis idonei er digiii fumus ad earn percipb ^tdain. Chriftus autem dominus minifterium uerbi er fa--ttamentorum injiituit, ut populi magna multitudo fibi ads ^lt;^catur,er in una ecclcfia contiiieatur. Vertmi Anabaptis è contrario tantum failiones, diÃidia er feparationent f âi^üaiic;ac fubinde metuunt ne nimis multi homines Chris l^oac!ducantur,magnam multitudinem non poÃe totäChri fi^effentaq; optime confultu arbitrantur,à paueiÃimi Chri er regnwm eius curent. Cum tarnenÃciamus dominum ^Ãuangelio illuÃribus Ãmilitudinibus, ueluti retis, conttis ^Ãgt;nuptiarum,ac pratterea etiam alioqui uerbo fuo docuiÃs rÃe ueäe regnum fuum inhis terris quà m maxime comune [Ife. [^ufquamprteterea legimus ipÃum CÅnam fuam adeo ^oardalÃe, er additisgrauibus minis er' obteflationibus ^orribilcm ÃcijÃe, ut quifquam cogitare poÃit angelis ips f'nn potius quam miÃeris er peccato obnoxijs hominibtts ^°nÃrmationis erâ conÃolationis cauÃa inÃitutam eÃe, er oidiÃipandum er feparandum potius quà m adcoÃigendti,
ADVERSVS ANABAPr.
BanftS non Sdnilum quidcin nbsp;nbsp;margarita,Ãcuti diäü eft,no obijci
tiïecîuiifâ debent canibus aut porcis : fed diligenter expendendiM eft S)us. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quinam uere canes cr poreifint, baud dubie non omnespet
catores cr uitiofi homines, fed potins impij hoftts deiamp; Uerbi ipfins: quemadmodn feipfum dominus mterpretaW, dicens,i:iecoculcent edpedibns,ac conuertant fe, O' uosh cerent. Sapenumero enim peccatores flagitiofi homi' nes feipfos accufant,fua pcccata confitentur, cr fibijpfi^ ffliccnt, tarn abeft ut eos qui tpfos caftigant aut accu/atit lit cerarc conentur. tiuiufmodi autem quafiporcos amp;nbsp;reijeere graue eft. Qjiare hoc loco dom'mi GT Pauli exeM^ plim eft imitandu/m, Dominus enim ludam m ultima cans grauiter corripuit monuit antequam facramentumdb firibueret;fic etiam ccclefia minifter antequam Ccenanict lebret, diligenter çrgrauiter hortetur, moneat Gf eorrilt;â t.Cot. II, . Paulus uero ait, Probet autem quifq; feipfum,
de pane illo edat, gSquot; de poculo Mo bibat. Ecce quifq; feip' fum probare debet,non autem debet ab alio probari. Nc'®â enim feipfo exadliusnouit quid in corde fuolateat. Quin^ etiam cum multapeccata, uitia gt' nauos haberct Coring thiorum ecclefia, non tame Mi Paulus CÅna doinini inters dicit. Cum item ludas poft multiplicem admonitioiiemps^ nem poculum à domino acceperit, nemo tamedicerepo terit,dominum facramentum fuum profanaftc,Gr idud cant GSquot; porco obieciffc,ideo quod Mud luda manufua porrexit. Quodfi dom'mus,qui corda nouit,talem afua cocna non eie cit, minifter quoq; eos non debet eijeere quos non ita bene nouit,qui ut fideles ad Coenam domini accedunt, esquot; audits uera dodlrina gt admonitione feipfos probarunt, ac defids rant dominum publice in ecclefia celebrare, cr feipfos ta* les oftendere qui refipifeere uelint. Certu arbitramur Ca* Hamdomininunquaperfitdliuscelebratam effe,qu'amcunt
LIBER S EXT VS* Ije dominuf primo cum difdpulis fuis celebräuit:cum ait âPfe ludam tum non exduferit, non debemus ueUe ^'^'^iorcs,prudcntioreset meliores ejjeip]ö domino. Qui multiÃiriam admonitui dolo utitur, hic non dorninü (cclefiam uel miniftrH,fed feipfum decipit ,Ãcuti etiain ââ«.â¢pr grauiter contra dominum peccat, fo^j ziominc in ç^^^itur.Etenim Paulus ait,Qui indigne de hoc pane edit, corporis cr funguinis do:^
^(Tum nonnuUiaiunt ludam non interfùijjè c«n£ cum, facrum panem cr poculum difiribueret ,fcdpriui âquot;anumum 2if*^Ãe:ÃcutctiamÃenjerit çy-docuerit Hilarius. Hisre^: acctgmt. ifodanus, Euangelifias aperteÃcribcre dominü difcubuiffc ^'â¢Â»1 duodecm,cr ülis panem ac poculum di/tribuijje.-prie^
tamenLucM reÃrt dominum partim ante, partim ^^âânpoR coenamludamonui/Jè. Hilariits uero guemetia quot;locentius tertius fecutus elt, fententiäÃiam nuHis firmif '^^âsnwntKprobat,propter quie itlieredendum fit, Pr£te^ '^'^.ââT'homas AcjuitiASparte j.gu£ft.8t.art.2. Hilariifienten rcfiUit. Poftremo reliqui Patres,Ambrofius,chryfofio amp;nbsp;pr£fiertim Auguftinits, teflintur lu^mfacrimi pa â^â1 crpoculü accepijj'e:quibus idcofidem habemus, quod f * qu£ fcribunt euangelio nitantur. Augu/linu^uper Pfial^
10, chriftum inquit tanta patientia tulifie proditorë 1'*'^, ut primum lacramentum iUi fuaipfiits manu ficuti â'cliquis apofiolis porrexerit, neq^ ipfum excluferit. Epift, '^3. deconcor.far. c^deconfen. Euangelifi.lib, 3, cap.t, ifad. in Ioan, 62. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;An lud«
Alquero AnabaptiflarU dicunt ludam eo tempore quo
dominé celebrata efi:, Ãcinus fuu nondü perpetrajjè, petratum id adhuc ignotum GT occultum Ãifie, ideoq; dominum w/» in coena non tanquam maleficum, fed ut difcipulvm can»quot;
ADVERSVS A N A B A P r.
toleraffè. Hw rej^onfiotiis loco Lucte de hue re te/litnoiiiK Lnex i.z. opponimU'Sj^ui üaferibit : Introijt autem Sataitaf in ludain cognonunAtum ifcariote)n,è numero duodecim. Qui Mein cotloquutufeRcumprincipibui /acerdotum c^mAgiflrttti bui^ ({uemadmodum ilium traderet eis. Quiguui/i fuiit: acpaâi fuiufe daturos ei pecunium.Et ipfe f^opondit : lt;jii£ rebatq^ opportuiutatem, ut traderet eum ipÃsÃneturba-Quare cum h£c magiftratui fciuerit, non fiiitpeccatum ilâ' tud occultum nbsp;nbsp;tantum in corde abditum- Cum itac^i
pondiffèt iliis proditionein, cr propter pecuniampatlaiit inprodendo doimno iam laboraret, ey opportunitatéciM^ reret.imc) bac ipfa de caufa ad conuiuium dominé ueiu/Jêt) etfi nondum reipfa proditioneinperÃcerat,tot tarnen tia coaceruauitjey itaproditio ipfaÃeprodiderat,ut Iwtó KO« pojîù illii annumerari quorum peccata leuia cr oceuh tafunt. Pr£terea loannes ante coenam eum manififlum^^ remÃiijjeferibit,loan.ii.crD. AuguÃmiKineiuit,do^'^^* cum h£c fciret,nihilominus ipfum in caend toleraffe,utnes doceret ey exemplum nobis prober et, malos tolcraiidos effe,eos^; etiamp Cocnie interpnt, bonos tarnen nonpolht^^ re.crc. Trad, inioan.io. Quinetiam dominus ipfe malcpda in menfa comemorauit, adeà aperte ut nihil ebi' rius did potuerit, Prteterea ipfum ut manififlum proditore apertopgnoPetro çy îoannidcmonÃrauit.Attamendomf nus ecclcp£ fu£ dominus,pafvr or gubernator erat,inpgt;i^ débat omnium ejuibits cum agebat corda,etiam lud£, certo fdcbatqualis ïudas effet,falfus,inpdelis,iùr et proditor, iti^ ut nemo melius ac maiori fecuritate cjuà nt ipfe dominus damexcluderepotuerit,ueruntameneum nonexclupt,lê^ in Cæna tolerauit. Quomodo ergo fideles miniftri adeojis die, ut AnAbaptifl£ uolunt,à Coena excluderent ey' fepar^ rent hominespeccatores, fed tarnen potentes gratiaindei, ^cliU
LIBER SEXTVS, 4JI
lt;luihoc tefiantur eo ipfo quod accedüt ad Clt;xna.C[uan= ^^uidcm doininui ipfc qui o[itime potuijjet hoe facere ut proditore,hoc noii fecit : nos autem miferi homiti£,ex
'^(»'auatione ndturæ noftræ alioqui fujjiiciojl fumus, nbsp;nbsp;fe
^'^oinmibiK nullam habemusfidem, ac eos longe deterio-iudicagt;nus,quà m reuera er coram deofint, ideo^ iudi^^:
quot;â»H noflrum bac de caufa incertum efl.
. Ex his non difficult er coniicere licet, nos hac quoq; ra=
â¢âKf m dominupeccare, quando htec melius quam ipje do^ afinngt ad ââWi« inflituere conamur, er Ccenäquam dominus, ficuti paâf os ^o-^'»nemorauimusjcum duodecim celebrauit, plané priudtam ^feparatam flccre condmur, Etenim fi nos Analgt;aptiflis ^'^'âiungimuSjCr corüfeparationem approbamus, metuen^ ^'^â'^efl^neCoenadominiplerüq; deturflimmis hypocritis, fubtrahatur longe dignioribus. Etenim qui fe demifierint bumilitatem fimulauerint, etiamfi animo longe turpifls
nfîntjcr Euangelium flgt;ernant,nihilominusprooptimis flnfliÃimis habebuntur,qui fint digniÃimi Ccena domi=:
uero apertiores et hiLiriores erunt, acobnoxij co= ^lt;nùbuspcccatis,à fiinulatione aüt alieniÃunt,corde tarnen niter diuin£miÃericordiiefidunt,ÃynceriÃunt erga deti, ^peccata fuaconfitentur : hiquia nondum Anabaptiflis fâ'» peccatisÃuis Ãatisflccrunt,ncq- Ulis probantur,ac non' fatis digni uidentur,excludentur à Cana domini: cum Publicanus tüepeilus percutlens, ac dicens : Deus, tââ'opitius eflo mihi peccatori, maiorem apud Chrifluin lau meruerit, quam Phariflatus qui multa fua bona opera ^luinerabat.Lucie i8. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;An Ccena
Verum denuo aiunt : Non poflumus kuiuflnodi Canam 'iommi pro pi'o Cana domini agnofeere, quoniam illiad hanc admits cores^ânon^' quiadhuc in peccatis uiuunt.Chriflus enim Canam ampims Rn Ãnn cömendauit fuis qui à mundo feparati funt, csquot; ipfum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â'°*
ÃDVERSVS ANABAPT* fecfuuntur, dc eim funt difciptili, fe mutuo diligunt: inquain qui circücijl funt circüciÃone non tercaà Cana, domini abfqueÃgt;iritu nbsp;nbsp;charitate fiat, tinn
t.Cor-f«
Lib.j. eap.ff.
Domiiws â¬ccnäfua f^.elibus infitcuit.
non domini Cana cfiÃcd abominatio corJideo. EtcniMäb^ ominabilis quoci; cor am domino erat quicunq; i-ncircücif^ pafcha comedebat. l/tulto magis ergo eos baptizittos fr oportet, qui dejfiirituali agno edunt, fiflum celebrant non in firmento ueteri,neq; in firmento malitilt;e,fed inpa^ nibuf azymis,puritatii er ueritatis. ReJ^onÃo. Superini firmi-s argument iS demonftrauimufÃacramenta nonpe/i^ dere à noftris merit is aut no fir a aptitudme,neq; à fa/utlita* te miniftroru'm,fed à dco, uerbo eius, ©- promiÃionegrd^ ti£ illius:imcgt; ueterem Donatifiarum errorem ejfe ,fifi^ââ mentor urn uis in eo conflituatur à nos ad iüa aptifingt;â^-Quare à Anabaptiftæ ita indicant, cum peccatores ad Ciât nam domini acceduntjlloru caufa Canam non ampliu^ ram Chrifli Cana eÃe, tum in Oonatijiarum damnatoer-rore hierent.Etenim fiuecredamtts Ãue non credamuf boniautmaliaccedamus, Cana, domini ipfa per fefen!pâ^ bona cr reóia efi:Ãcuti etiam uerbum. Noflra enim duUtas non irritam ficitfidem dei. Eorum quidemfaluteix nihil iuuat,qui abfq; Ãde accedunt,imcgt; hi in dcurn peccaiit-iudascumcordefalfbunicum reltquis difcipulismefei'^'' mini accumberet,Ãbi'ipà nocuit,Canam autem domini non idea irritam er inefpcacem fidt ,utnon effet per fe bon^gt; er alijs difeipulis utilis. Ciifcipulos etiam qui cum ipfi accumbebant non polluit.
Ad id autem quod aiunt Canam hanc à domino difeipgt;^ lis er fidclibus itat omendatam cÃe,ut eos qui ipfa/rni lint,baptizatos(nonautem rebaptizatos,ut Anabaptip opinantur)eÃe oportcat:item,ut fifittm celebremus noni^ Jirmento maliti^, fed in panibus puritatis abfo; firmento: adhlt;((
LIBER SEX TV nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ijt
inijuam it a re/pondemus : nos hlt;ec omnid ^uoque ex *^ââ ^â0 dei docere : ncq^ ciumdicimus dontinZ Candtn(itdtn ^fidelibui infiituijje, non bdpttZâgt;tis,aut iüis qui platiè ue^ ^'^âfirinento dtnari cir dufieri funt,fedfidclibM sneccle-^ ^â^^ocemus prætered unicum fanilumq; paruulorum Bdgt; fu/pcere, ^uemddmodü etidm dpoÃoli qui printte ^^n^domitK mterfuemnt, unico Baptifmo Ioannis quo bd ^^âZâtti,nonrebdptizdti erant, contentifüerunt. Frittered ^^profidelibus puris er infirmentatis hontitubus agnofei quot;quot;â^^qui quamuis coinunibas uitijs,peccdtis ex nteuis laboi^ ^^'gt;t,nilnlominus tarnen peccata fud dgnofcunt,er coradeo ^'â'âfitentur, acueniain ab eo petunt,erit Chri/li fanguine ^'O'tficatos eÃe credunt:atq; ita Ãatis cdobli ad Cocnam dcce '^â^^.ut fe liberatos et purgatos d domino, eo ipfo oÃendant l'^od facramentum percipiunt,quod publice gratids dgunt^ W confitentur fe nullum alium feruatorem dgnofeere, fecum omnibusÃdclibus 'm unicum Chrifli corpus ad handam charitatem er imocentiamobÃrmgunt.Qjiieii' ââââlib.t.cap.ti.de ucrapuritate. Qjioniaautem Paulus dit, ^^obet quifq; feipfum,er Ãc de pdne illo edat, er de poculo ^dgt;at,cuiqi oanc probationem Uber am rel'tnquimus, neq; ip iâquot;gt;timnijtriaHteccleã ludicio aÃr'mgimus, ut tum demZ *liquis ad Cocnam domini dccedat,cum miniÃer uel eccleÃd 'Pfifm fatis dignum, fidelem er fanilum iudicarit.
Porro autem 'mÃrmos non deterremus, eSquot; utfupra di= ConfoiiHo â'â¢â»1«, lychnum Ãtmigantem cum Chriflo «ö ext'mguimus, drundmemfradlam non conterimus,fed mÃrmos confosâ Quäuisenim 'mfeipÃsexperiuntur multainfead* quot;Kc ardenti Ãdei, ebaritati, er ucrit innocentiie deeÃe, ta^ omnibus hominibusquandiu m hac infirma carne ui^ '*âlt;m,fubmde ex gratia uiuendum eil, er perpétua orandZ fto augmenta er (onÃrnMtione donorü dei. Docemus etii
A D V E R s V s ANABAPT,
Probation noflrMt probation? ccrtum ntodum ac lînem haberc in (jtiO iicmliabete â c'^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t ' â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;'
fine in quo acquiejcat,neq- injtnitam ej}e,)ic ut hommes perpétua tn-aequicUat. ccrtifînt quando accedere ipfts Itceat.Etenimfi boino pec-cata fia agnojcit, nbsp;nbsp;firma fide credit dco, peccata fia Ãbi
ab eo condonata efiè, propter traditum corpus (y efiiifirt fingumem Chrifti,ac prteterea firià gratiam eins petit, ut tntam cmendarc pofiit, atq; id auxilio idius ficereparatus eft,hic accedere poteft,CT deo grattas agere, atq; comemo'' rationem paÃionis ipfius ordineab ipfo mftituto celebrare, quâuis interim pcccator fit,et multa Ãbi deeÃe fiiwiat.tiuc autem fieilant omnes fentcnti£ cofiolatione plen£ in Euait gelio,quibus Cbrifius tefkuur, fi propter peccatores uenifi Je,ad ipfos ficruandos,atq; omîtes peccatores adfie uocat, ilââ lis gratiam, confiolationem O'fialutem pollicetur. Praificr' ttmuerohucfiacit elegans parabola ouis perdit£, erfibj perditi: pr£terca exempla peccatorutn, quorü multos do'' Tloair/i. recepit zr confiolatus eftiitem quod Paulus loati^ nesnonà nobis cxigutitutnonpeccemus,fiedutpeccattigt;it tton dominctur in nobis : ité ut peccato admififio propreinus
Pafeha CO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ZJquot; uerum intercefibre no^rum Chriftü Icfini^
F-.eiierunt ' nbsp;nbsp;Pafichatis autem mentio, qua Ana,baptifl£ iituntur, no-
(y.t nonJû bisplurimum defieruit. Etcnim exemplum confiolationeplt nâ^nthabemus,eorum qui Paficha fiubpio rege Ãzochia tele brarunt,cr tarnen nondum ficcundum legem expiati erant. De illis cnim fie feribitur: Magna etiam pars populi de Effraim Manaffc cr ifiafichar zr 'Zabulon,qu£ findtfi c.tta non fiiicrat, comcdit Phafie,non iuxta quodficriptû efi Et orauitpro cis Ezechias,dicens : Dominus bonus propb tiabitur ctiiiôlis, qui ht toto corde rcquirunt dominu deum patrum fiuorum,cr non imputabit eis quod minus fiaiidifi eatifiunt.Et dominus cxaufiuit Ezechiam. fianiliÃcaiiit populü.(iluarc cum h£c itafint, quis dubitaret nunc quot^ domiimiK â
LIBER SEXTVS, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJJ
dominum i tanto ccetu inuocettiim\ (,ab illis itufuam qui ip^ nomine conuenerunt, zx nb ipjb duntaxnt per Chrijiii ^utiam er mifcricordiam petimt, ut ipforum er omnium fidclium'ii^rmifates fua gratin refarciat er perftciat)nunc '}noq; dementer ignofeere, er eos qui ipfi fidunt fandifi^ ^âlt;^e,no minut quam inueteri Tejiamento f Pra'fertim cum ^nidenter uideamue, quà in clemëter dominut in prima Cx . qu£ tarnen perjidiÃima fuit, difcipulos fuos toleraue* ac nuüüfeparaueritaut reiecerit. Etenim difeipulis qui i^im£ CÅn£ interfiierunt, e^ facramentum ex ipÃits do» ^ni manibui acceperunt,gratia admodum neceffaria fuit^ ^â»nÃdeinfirmierant,moticuloÃ, mfirmietiam in chari* alqs uirtutibus, er in bac ipfa Cxna inter fe con-^fnderunt,quis nam maximum inter ipfos fret: preterea 3 ^omino quoq; reprebenà funt, quod effent inepti ad inteU ^è^ndof res jfirituales: pr£terea er alijs bominU uitijs las °â^tttrunt:nemo tarnen ipforu propterea exdufus efl,nemi» 'ââCcena denegata Ãit, fed à domino ipfo data ex gratia, 'â^qdamenhac rationeCoena ab ipfo domino poHutaefl. ^eiiimconfolationis gratia peccatoribus data efl. Quarc quot;âJ quoq; Cxnam domini non profanamus, cum bac ratios ^zrhis etiam earn damusÃcuti hadenus expofuimus.
DeExcomunicationefeu difciplinaecclefiçutc an ea CÅna in qua pcccatores funt,neq5 excom* munkanturamp;fcparantur, fideles eötaminentur. Cap. to.
MVltapoflremo garriunt AnabaptifliO de Excömuni= catione mflituenda, de clauibus er poteflate apoflo» âquot;âquot;âau ' : fe rogatos effc aiunt ut excomunicationem indituant, tuend».
î'«â teflianonium idis detur, ipfos fliritu dei praditos ejfc: ^umquia Jfiritu hoc Concionatores carcant, nonpojÃ
8
ADVERSVS ANABAPT.
ipfoshdc'm reÃbiauxilio eÃe. CiuodÃcoiicioncitoresÃi' rit um Ãcuti apofloli haberent.twn Ãiritualem excÃmuntc^ tioncin tnÃituerent. Hoc autem cum non Ãciant, certuiit Ãgiium^ejpfos carereÃiritu dei, nihil^ boni 'm eccleÃiA poÃe efpcere: imo eos excommunicationem ideo non tuere lt;juod timcant ne grattain hominû ainittant, er tnetuant pcrfeciitiones, erc. Ego autem ignoro t}uijnaiil auxilium ab ipÃs.ejucmadmodum /e iailant, petierit. Ete^ mm cum tales Ãntquales baétenui 'm 2}. dogmatibiK ap^ ' parucrunt, bene Ulis hoc teflimonium prteberc poÃuniu^â ipfos prieditos eÃepugnaci er perfido atejue contentiofo Ãiritu : quare ipforum auxilium non poÃulamits. Intercut â nonglortamurde magnts rebus, Ãcramus tarnen pios etÃ^ . deles homines,ac labores er opera,quie deigratia perÃei' mus, poÃe teÃimonium ferre no^o minillerio, quad do^ '
Lib.j. minononabfq^ipÃusÃiritufcruier'mius. Ciuadereetian cap s. fupradiximus Clauesfeu apoÃolica poteflas pofitd e^i^ amp;nbsp;is'.' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;erfoluendispeccatis, per miniRerium feuprdü^
loan.io. cationem uerbi dei. Eios autem femper potius de
uolumus. Qadf« autemÃuorem er gratiam hommirniea^ j ptemus, er perfecutiones Ãgiamus, feile ex coneionibiif apparct,qu£ potiÃimum odia conciliare folent. Qnodà miniÃri non omnes eos à Coena domini arccnt,quos A»lt;t^ i baptiB:£ excludi uolunt, 'mterim tarnen Ãrenue laborant, J ut peccatores feu uitioà moneantur, à malo auocentur eZ nbsp;nbsp;j
puniantur,nihilominiis quad boni miniSlri officium eÃ,^^ nbsp;nbsp;,
dunt. ImoÃdeleseccleÃarum mini^lri excommunieatio^ J nein feudifciplin iin er caÃigationeinpeccantium non'wlt;^ Ãituent 'm eccleÃa abfque prudenti moderatione ,er mB^ mnibus icdificationem non diÃidium er feparatioiiem ec»
i.Cot.fl. clefiiefficd:abunt:pri£fertiincumPaulusctiamdicat:Oi«f H nia mH j
LIBER SEXTVS. 1?4
^nihiliccnt,ät non omnia conditcunt.QumctiamG. Au ^â'Jiinii'S qui ecclcfiam ultra quadragmta annos cum laude i^bcrnauit, inquitfatit»ejje ut improbi nonpuniantur,à corum hue /patfet utplus tnali quam boni indefe^
Viatur. Et ad conÃrmandam fuamIcntcntiam Chrijli ucr=* adducit.dc non cradieandis zizanijs, nefimul eradicctur triticum : qui dut fententiam plemtit cognofeere cupid
â^Sââtlib.3.cap. I. Contra Parmemanum. duamobrem fi ^lt;tabaptiftce non plusimperij Ãbi arrogarent mcccleÃa^ 1lt;flt;iinipÃs à donùno commiffum ejÃet, plui tranquillitatis minui contentionum in eccleÃa eÃet.
P.xcommunicatio eà diÃiplina ecclcÃaÃica, ut moret Quiddt ^^endentur,oÃinÃones tollantur,honeÃatplantetur,quod^^^°'â^'quot;^ t^ntonendo, corripiendo er puniendo,pro criminum ra-. quiieinUi^ ^^°ne,adcnKndationemeorum qui caÃigantur, adpacem, tut»Ãt» ^^iuquillitatem er filieitatemeccleã conferuandam. Ei^ ^^^eiiimexcÃmunicationii eitemendatio eiat quicaÃiga^ ^'^^ihonor er Ãtna eccleÃie,ne alij oÃendantur,er detcriot Ãant,ac ut eccleÃa in bona pace etr tranquiüitate con-»
iÃKetur.Quare ante omnia £diÃcationem, er eccleÃa: fa-^temÃgt;edare oportet,Ãcuti etiafupra ex domini er beati ^«ê'^flini fententia monuimut. Etenimà excomitnicatiofjo ^'^^deterioreiÃunt, er eccleÃa euertitur er pcrditur,tunt 'â^iarationeutÃiorirem aggredioportet. EiametiamPau.-cum turpem ilium ince^um hominem,qui impudenter i,_cot.h
^^Ãelere perÃeuerabat, punire iuÃiffct, mox tarnen addit: ^â^IÃcitiÃiufmodi hominiobiurgatio h£cÃ(ht à pluribut: 'â^ccontrario uospotiut condonetit er confolemini.nequo ^do redundante triüitiaahÃorbeatitr uirhuiuÃnoÃ. Hoc loco breuitatit gratta non comemorabo ChriÃum er
^lgt;ojhlos non ita communiter er üUco hac poen.i ufos eÃcf J'W AnOibaptiÃ^Ãcerc folent : neque etiam prolixe cnu=a
ê
ADVERSVS ANABAPT.
»Mf rabo quifnAtn hanc nuDutionem or fdÃigationem cleÃdcxequi debeat,pauci neprtecipuiabecclefiaadhoc deleili honüttes, an tota eccleÃa : neque copiofe expotiAW qu£ratio, (yquiffiAm modtts in monendo O' cafligaitdo MjkIi 13. j'eruanduifit. Etenimcum dominai dicat,Siecclefiam non *â audierit,fittibiuelMEthfticuiO'publicanm. EtPaulnt, Tradatur eiuÃnodihomo Satans ad 'mteritwrn carnii,nt jÃiritui falutaÃt âmdieiüo dominileÃi. Item,Siqunciei» Ãaternominetur.,ÃtÃortator,o'c. cum eiuÃnodi needatii i.Ther.j, quidem.item, ToUite igitur malum ex uobtÃpÃs. Et alibi, Qjiodà quiinon auÃultat fermoninoüro,per epiÃvla/it hunc Ãgnificate: o ne cornercium habeatK cum eo,ut eutn pudeat.Hxcinquamcum Cbrifiiuoâ Pauluidicaitt,jicile apparet ipÃos in hii omnibus lediÃcationem j^e{kiffe,quoi ctiameccleÃa Ãceredebet, oquot; id agere,utÃcandala,quaa cunque ratione id quam optime Ãeri potefi,tollantur,nie^ dicina magnis et grauibus uitijs adhibeatur, uera difctplM plantetur, o i/nÃemma id agendum e^i ut quà m comodif-Ãme O' fecuriÃime oâ cum tranquiUitatefinem excoinmn nicationis ^equamur.
Anabaptiflte,C^uicquid tandemcon^ tSTc etiamà cionotoresglorientur,clament,O' magniÃceÃe iaäent, non excommii- tameti habcnt eccleÃam dei ueram, puram, O' feparatani careat. nbsp;nbsp;atque purgatam per excommunicationem, O'c. O' hoc ur^
gent.noneÃÃeiüic ueram eccleÃam, deoacceptam,ubi non Ãt excommunicatio qua ipÃutuntur. Hii igitur rejponde^ müi,Corinthiacam eccleÃam, ueram eccleÃam fuiÃe,o^ Paulo talem agnitam fuiÃe,i.Corinth.i.priufquamuüiis excommunicationii uÃus apudcot eÃet, Etenim ubifanlt;e doiir'mæ o' facramentorum admitufirationi nihil deeÃ, etiamà aliquid in diÃciplina deÃderatur, nihilominus tarne eccleÃa iüa uera eccleÃa manet, Sedobijciuntilli, Si non adÃt
LIBER SEXTVS.
légitima excommumcatio tum Ccendmnonrcólead=: '^inifirari. Quibui idem quod ante rejjgt;ondemM, primant â'^ininiCÅnAmuereçr reâe adtniniftratamfùijfe,quam^ '^^neque ludoi excommunicatui Ãt,cr rcliquos apo/blof, fua uitia habebant, dominai tolerauerit. Kurfus uero
^lt;^biptiftiein Adbortatione fuaitafcribuitt: indigne fus ''âitur CÅna, cum quis altcrum peccatorem effè nouit, çr '^ilominui Canam dominicum illo accipit. Poüuitur enmt ^'dttfenonfeparatfGr fealieni peccati participem Ãcit. ^timobrem dem fideles fuos huiufinodi contaminât am et follutam ecclefîam fiigere iubet. Adducunt autem hoc loco ^poc.cap.iS. or '!â . Corinth.6, Politeiugum traherecum ^iidelibm,crc.Verum iüa tejlimonia loquuntur de magnOi de infidclibm qui extra ecclefia crant, non de
Wibusqui 'mecclefialunt , or aliquibus uitijs laborant, ^'^elcfiam autem non oppugnant.
, C^uodfi CoenAdomini in ecclefia adminiftratur firma AnRdeies ^domino tradita, esâ c(b apo/blis accepta, interim tarnen ,P°âm pcc-flures peccatores uitijs obiwxij homines accedunt ,ib caioribus ^quidemmeritofidelibus dolet, acdei gratiam eiT ue= âlt;ilt;tntpetunt,non autem ideo fie à Coenadotninifieparant, Coenädo« â«Klto minus diÃidia excitant, erfieparatam Coenam infti= mâ'â* =gt;lt;:«-
. Norunt enim Chrijli Coenam unitatis nondiÃidio=^
â¢â 1»» caufia inflitutam efie-. norunt praterea hac Coeno' com ^unionefie nonpóllui,fi cum peccatis alioruin nullam com ^Mionem habeant.Quaregrauiter Andbapti^iC peccant, ^«inon tantum Baptifimumfua fiilionis tejfieram ficerüt, hierum etiam CÅnA domini,qu£ infiituta efi ut ecclefia in Ino corpore cont 'meatur, ad fieparationcm er diÃidia ab= lt;*iuntur.
Bfidias,leremiM, er alü fiandi propheta er fideles fierui ^ecclefia dei,ecclefiam fine atatis magnorumficelcrum eX
ê 3
ADVERSVS Ji N A B A P T.
Ijonvitd^ abonüuAtionii accufarunt, dc teftati funt,duer^ tice cdpitis ufq; ddpldiitd pedum nihil fanum nbsp;nbsp;mtcgrum
effc.CumdUtem talii effet eccleffd, no tumen earn idea non accefferunt, no fepararunt fe ab huiufmodi borribilibitt ho tntnibiti,non peculiarein arum erexerunt, ulium eccU^ Ãam in/iitucrunt:nequeetiamprobibucrunt ne quit in ed circilcidat ff aut cum ilia ad fucrificiu accedat. Separat runt autem ff ab horribilibiK ffeleribui qute accufarunt: ucrum fdcros ccetus nbsp;nbsp;facramenta, qu£ per ff bona non
gt;nalafunt,nonuitarunt:neq- huecommunione pollutifunt, alioqui nulli prophetarum fanéli or ucri propbet£ fuif fcnt.Confiitatur autem hacratione AnAbaptifliru/mdodri na, quidicunt,fenon poffc in rebta fidei uüain communio'' nein habere cumillii qui contra Euangeliiem crpr£cepta del uiuant.Et addunt, apoftolos in rebut ciuilibus.uelutiin emendo uendendo, communionemhabuiffe cum Genth but,nullam autem cum ip forum Ãde. Verum ingens difefh men efl inter noflramzr Gentiliumfidcm. Gentiliuenint fldem illiimpugnarunt,noflram autem docuerunt. (}uare cum AnAbaptifl£ à , nobis qu£runt,cum in emendo cr ucnlt;^^ dendo comunioncm habeamus cum Papiflis,quare non ettî religioni corum communicemusââ. Rejpodemus: Siillifacris fcripturis £quc fua explicarent çr confirmarent, atq^ not aduerfus Anabaptiflas doilrinam noflram cr facrainentii explicauimus or confirmauimus,nulla nobis cum ipflscoti tentioflret. Quamobrëcumprophet£tncaufis fideicom^ munionem babuerint cum peccatoribHs,nequeindepoHuti Jintfpropterea quod fides, dodrina facriftcia à dco infi tutanonfueruntpolluta, Anabaptiflæ quoq; non pollueur turnoflradodrinazir facramentis,cumh£cex uei'bodei defumpta fint,quamuis eorum uita qui ad dodrina cr faerS mcntaaccedunt,uitiofa reprebenfionedignAfit,
Siuen
LIBER SEXTVS.
Siuerofuomorc AnAbdptiftlt;erel^ondediit,propbetarü ChrHim fXcmpla mhil probdre j« no«o Teftameiito,age Chriflü cr quot;kV^po-«pofaios iUiioppoMinui. tJeq; hicopu^ e/l ut tnaltts enAr puiofuo l'em, (jualts TtAm ecclcÃu Chrijîi £tdte fùerit. Omnes cnim âââââf®' ^runt uitiojam or pUnè corruptamfidÃe : cr tameii ni== ^iloitù/iu! in eu Chriflui abfque omni contaminAtione fui '^ircumcifus e^l. Tempore purification's in templum aÃa~ i^ise^yÃrufitdtumfiicrificium proipjb abfqueuüdpollua fione obldtum c^:cum ddoleuifièt, diebiM jifiis, quibus pos ptdus conuenicbdt ,HierofolymAm dfcendit, in eccle^' pam m templum uenit,neque inde pollutus e^. Ojtinetiant ementes cr uendentes templo eieciffet, dc eos dccufdfi= pt quod pdtris fui domum, quic precdtioni defiindta efiet, ffieluncdin Idtronwm ficifièut, mhilonütuts tdtnë in templo, ^uodlatronum Jpcluncam nominauerdt, tnanfît, çy' iufii^ iilt;m docuit, neque ullum difiidium fvcit. Prtetered codent ^âiptifino à loanne bdptizatus efi, quo iüi bdptizâtti fie= »â «w, quas lodiwes uiperarum progeniem nominAuit, ne^
h'mc poUutus eil. Caenum uero, ut fupra abuiidc docui=: »ius,cum dijcipulis,qui fiid uitia hdbebdnt, celebrauit : ïu^
quoque tolerduit, neque per hune quamuis Satan ef pt.uelipfe uel difeipuli ipfitiscontaminAti funt. Peccatogt; tes uero no tantum dominus fiufeepit, uerum etiam comu^ tiioaem aut fiocietdtein cum iïlii habuit, id quod boUcs ip^ pits uitq loco ei imputarunt, dicentes ipfum publicanorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii.
Ãocium efifi. Apofioli uero non fierunt idea polluti quod ipfi CoenAm dominé cum peccatoribus fumpferunt;aut idea quod Paulus hoc Ãorinthqs coneeÃit. Imô omnes Chriftia-Hi ab initio diligenter cduerunt non necefiariadifiidia, (yâ communiter agnouerunt comunioncm autfocictatem cum peccatoribus,in Ulis rebus quie per fe non fiint mal^, nemi^ Uempoüuerc, tSiani fidelis coniunx cohabitare pote/i infi*
ê 4
ADVERSVS ANABAPT.
delinurito,nequc ideo poUuitur ,ficuti Paulus docet i. Co« BpiieCy. rinth.7. ïdetn uero apo/lolus diftinélc ait, non babendam effè communionem cum infrugifiris operibus tencbrarum, Qjtarc cum alibi eadem de perfonis fcribuntur, id propter ipÃusperfon£ uitium er iniufiitiamfit, qu£ nos containi^ narepotefl. Quamobrem AnAbaptijiæ non polluuntur à ad noÃras eccleÃas, do{lrinà etÃicramenta accédât, quam-UIS multi peccatores Ãnt 'm noÃris eccleÃqs. cyuinetiänuUo iureà noflris eccleÃjs deficere, er nouas inflitutere poà funt. C^uod à id toties admoniti nibilominus Ãciunt, facile omnibus apparebit,eos plus pernicioÃs diÃidijs quim Cbri fliana unitate deleilari,z7'c.
ConciuCo. nbsp;nbsp;nbsp;ttaäenus igitur fex libris probaui (, ut /fero) diu'mi! te^
flimonijs,noÃram eccleÃam,qu£ Cbrifli eil,ucram CT dco acceptam eccleÃam efÃe:neq; i« miniÃrorum perfonis, do^ ilr'ma,miniÃerio autfacra)nentis,ullam iuÃam caufam eÃe, propter quam AnabaptiÃis liceat tantum diÃidiivm er febifmafacere,quantum hailenusÃcerunt. Quamobrem eos bortor per mifericordiam dei er ipforum falutem, uti Ãilionibus er turbis cejÃent ,atque uni nobifcum ChriÃi ecclcã fe addicant, nbsp;nbsp;in itta deo fideliterferuiant,pie ui^
uant,idquodnemo uetat (quemadmodum miuÃe de nobis conqueruntur,neminemillisobÃUiÃequum omnino fiagi^ tioà eÃent,nunc autem cum cupiantpie uiuere,fe perfecu^ tionein pati ) imo ad id monentur, er ut idÃciant, deÃn'' duntur. Pr£terca amice ipfos oro, à in boc opere ( quoi nunc gratia er beneÃeio dei adÃnem perduxi) aliquid du=â rius ex mclementius contra ipfos feripÃ, er eoscontuma' ces.pertinaccs, contentiofos ,fa£Hofos, er quocunquedio nomineuituperaui,utmihi ignofeant. iieq;enimeosodio aut inuidia profequorÃed ex animo deÃdero ut ad meutern redend,
LIBER S E X T V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^37
, ^(deant, etfaluifiant.QumctiamipÃnorunt,^uimacriter I fipe parentes er prieceptores liberos er difcipulos erran-' alloquantur : quim item prophète er apofloli eccleÃatt 5âquot;« non oder ant, fed ex animo diligebant, duriter aüoeuti fitt.er quà mgrauiter'mcreparint. C^emadmodumuero fiilgt;'mderepeti/, engens difermen eÃe inter AuAbaptifiox, Pâropterea ejuod alij exÃmplicitate er Z^lo errent, alij au-(fw nulitioÃ,contumaces er pertinoces audaéber er terne-^^fimpliciores feducant,er magnat turbos excitent : ita e-^iam peto meam obiurgationem iuÃo hoc diferimine er iu-lt;licio obferuato intettigi,t^emini enimprorfus, ne Anabapti fiii quidem, quiequam mali opto,fcd deumoro, utpro ima menfa fua mifericordia, cum ipfos tum omnes errantes homines in uiam reducat,et deinde deinen ter conferuet.lpÃÃt laus,honor, ex
gloria in ^eternum. Amen.
HEINRYCHVS EVLLINGERVÃ
Chriftiano Ledori S.
aV O NIA M fæpe in liis meis librts mentio* nem feci libelli Anabaptiftarum, iiï quo eau« fas exponunt, quarenon ad illas ecclcfias ac* «dantin quibus concionatores feruiunt: atqj bic libel lus nufquani,quod fciamjypis in publicum editus cft; præterea quia ipfi cum bis qui cis fauent,grauitcr con/ queruntur,fecapiSlt;:in carceres conqci, ncqj feaudiri, amp;nbsp;rationes etiam fuas,quas aduerfarq metuant.oppri« mi.ne in lucem ucniant:curaui ut hic ipfot um libellus quem thefauri loco habenqficuti eum feriptum accepi, ita hicadfînem meorum libroriim adiungeretur.Non quod id ualde nccelTarium fit, quandoquidem omnes ipforum rationes fidcliter amp;plene in meis libris corn/ tnemoraui : fed ut apparcret nos eorü rationes amp;nbsp;argu menta non formidare, imo cupere utin lucem profe/ rantur, bona fpe freti, caufafn noftram perfebonam, liis potius promoueri quâ impediri. Qiiamuis autem iticlibellus maiori moderationc conferiptus fît quant r cliqua corum fcripta,et mitior fit quà m alioqui loqui foleât.ânihilominus tarnen multü acerbitatis habet,prx fertim contra magiftratus Si concionatores, ita ut uiri prudentes facile agnofeant fpiriium hune alfecfibus ra pi.Etfî uero omnes qui mcos hbros legerunt,facile ani maduertere poterunt quo loco fingulis eorum rationi bus rclpondeatur,nihilominus tarnen quibufdamhu« ius libelli locis numerum librorum Si capitum afsignaui, quibus argumentis ipforum '
refpondetur. Vale,
APOLO-
Ij8 apologia qvorvn Dam, Q^vr vvlgo anabajti-ftænominantur, in qua exponuntcaufas quare non ad ecclefias feu con«
clones accédant.
O N N V L VI Kc/îr»»» qui AnAbdpti ftlt;e nomitiAmur ,q. dei benefido deÃdera Ãeundum purum Euangclium uiue t, crederi', dc pardtifumus meliord ' 3 fequi,à quii ed nos docedt: hdc qu£ fe-qimiitur confitemur, ZS' omnibus nota ^jlecupimus.Polkdqudciuiltspoteftds,^^ homines eorûm^ ^ue cöciondtorcs, cdufdin perÃeutionis contrd nos qu£rM, «c nos dccufdnt quod ad eorum condones, doärinAtn çy ec ^ieÃdin non accedumuSjOr hdnc,dtq; ipÃm uerbum dei con iiimclid dffiddmus : zx quod nobis maxime doletÃoc ipfum Ãeiiit quospleri^ maxime Eudgclicos eÃe arbitrantur^qui i-utherdni Gâ Zuinglidninominantur:^''Ãp£ lt;tnobis quas ^unt,qudre dd eorum condones (ut ante didum eÃ) dccede gt;'erenudmus.His igitur de cduÃs neceÃitdte cogimur, er ui ^uoddtnodo ddigimur, ut nos deÃndamus neque tdceamus, â¢wö ut cduÃs exponamus propter quds no dccedimus ipÃrS lt;^öciones,dodrinam ex eccleÃdm, neq^ uüdm cü ipfis in fide (irfidd negotijs communionem hdbemus:er ut oflenddinus »⢠«perte quà in iüis deÃderemus, er qudre uitcinus ipÃs, ut hiius rei cldrd lux habedtur, neque quifqud drbitretur nos «uerbo dd dbhorrere. Cupimus dutem er rogdinus ut h£c sognolcantur,neque incognitdcdufd mtws impingdnt erâ irrudiuficd ut nos quoqueÃeuti £quum eÃ,dudidmu,r,quc'' û ' «diKcil« omnes leges iubent ut nemo inauditus iudicetur aia
APOLOGIA
damnetur : unde etiampiui iUe Nicodemut dicebät loan.7t tiumlex noflra. codemnAt quempiam, nbsp;nbsp;priuf audicrit ab
ipfo, cr cogruiuerit quid Ãciat f Clÿod fi non omnes ueritiiââ tern i nobis expofitam audire potueriitt aut uoluerint, necp etiam ad earn audiendain aut uidettdam,Ãcut fiatth.t3. annis ii.A£t.iS.Kom.it.Efa. é.dicitur, aures aut oculos bd bucrint.-ficuti haâenus nonuüis in locis fimilia fcripta Cbri fiianA,quibus nos defendimus cr excufamus,non recepta ne que audita,fed jfrctafuM:qua ex re f^ilc conqci potcH^Att non iUi ipfi Ãid quod nos accufant) uerbum dei coitteinnMt, ey ut Paulus z. Tim.4. inquit ,fanAm dodrinAm non tolèrent, fed ab ea aures auertant: nos tarnen nihilotninus banc Apologiam non potuimus intermittere,fiue audiatur necne, ac obtemperetur itli nec ne,Ezech.t.3 .Sperantus tamenno/t nuBos homines pio animo preditos, htec audituros effe, cr accepturos inde redum iudicium rertm difcrimen ad ampliorem uit£ ipforum originent confumntAtionent-Amen.
Ã. Quod initio pollicentur fe paratos eifc mcliora fêqui,(î quis eos edoceac.mctuenduin eft id eos non cf fefatfluros Sfhxc tantum fuac commoditatis caufa dP cere.Etenim eos iam eonftituifte,in quo perfeuerare ue lint, quomodocunque tandem erudiantur, fatis dare apparet inpoftremis uerbis Prasfationis ipforum.NoS tarnen nihilominus.Sfc. Sfcxpoftremis uerbis Apolo gixipforum. t. Non tantum ad conciones amp;nbsp;ecde fias, in qutbus noftræreligionis cÅtus ecclelîaftici lia-» bentur, Anabaptiftæaccederenolunt, ucrum nullam prorfus cum noftra fide amp;nbsp;fidei negotqs communie/ nem habere uolunt. Hocautem diligenter obferuan/ dum eft. Etenim hic fepubliceprodunt manifeftos ac feientes fadionum ôi priuatarum hxrefum authores.
Qiiære
ANABAPTISTARVM« IJ9
Qiixre librij.tria prima capita,amp;i.Iib.4,cap.j.Perin drioquunturacfinunquamauditieiTenc, cum tarnen 'cucra nulli homines plenius aut fxpius auditi (înu Quxre 11 b. 1. cap. 4 .j.Ã.amp;y.Librumeorum excudi cu )'auimus,quo iphs audicntia detunquotiefcunque ue* ^0 cum miniftris colloqui defiderarunt, nunquam id â Ilis dencgatum eft,etiam extra omnia uincula : itaquc facile his uerbis abftinere potuüTent.quibus aiütjle n5 Pofl'e uilü colloquiü impetrare, nià in quo carnifex ilz lis à tcrgo afsiftat:aut ita fegerant dccore amp;nbsp;obedicter, »t non necefl'e fit pio magiftratui ipfos in carcerc conij tcrc. Verum eodem modo Anabaptiftscanimo affefti ^unt, quo illi qui iniquam caufam coram fenatu aut in iudicio agiint,ac fi contra ipfos iudicatur, conquerun â¢ur nimis fcftinate cum ipfis aiflum effe, fe non fatis au ditos,amp; caufam nö fatis cognitä eife, uim fibi öC iniuri 3in fiert. His enim etiam nunquam fatisfieri potcft, nifi (aufafecundum ipfosiudicetur, quemadmodum ipli *nimo fito concepcrunt.
COMMEM ORATIO CAVSARVM, guttrum ante mentionemfecimtK, propter nbsp;nbsp;nbsp;non
accedimut adipforum condones^
P KI NI A CAVSAlt;
PKinM cattfa hlt;ec eü,guod non feruant Chriltianum ors dinem quemEuangelium feu tierbum deidocet i.Cor.
â4.«cpe ut auditor ex officio Chrifliana charitatts (fi quid â Hi ad ledificationem reuelatumfuerit) poÃit loqui in eccle= fa, çy interim alter taceat,ficutiuerba hæc docent : Quid i^itur fà /ratresf quoties conuenitif.quifque uefirum can~
APOLOGIA
ticim habet, cloUrinAm habet, linguam habet, reueïatio^ ) nein habet,mter(gt;retationem habet,omnia ad tedificationent
fiant. Et rurf(t : Prophetie aut cm (hoc eü qui uaticimtn^ t tur ) duo aut tres loquantur, çyalij dijudicent. Qjtodfia.-
lij reuelatun) fiierit aÃidcnti,priortaceat. Poteftis cnim fi''
gillatim omnes prophetare,ut omnes difcant, ztr omnes cott t folationem accipiant. Et^iritus prophetarum prophetii f fubijciuntur. I^on enitn cR confufionK author deus,fed pa-
cw,«/- in omnibus ecclefijs fanihrum.Hic autem apertepa-
tet, Paulum hec loqui ad ecclefiam,imo ad omnes Chrijiiiii j nos, quos initio huius capitis ambire iuÃit jjiiritualia doM,
magis autem ut prophetent,hoc eü,ut uaticinentur,utintcl i ⢠letlum à deo accipiät ey' alijs cominunicarc poÃmt,hoc eÃi
ut ad tedificationem, exhortationem conÃolationem lo''
ÃKrfwtttr. Clum etiam eofdem Chriftianos fcilicet t. ad TheÃ
S.cap.iubetfeÃe mutuo exhortari er lt;edificare,t.Cor.4-fe c («ttjcfm conÃolari iubet : er Ephefis. loqui inter fe mutuo
perpfalmos er hymnes,er cantionesJfiirituales. Petrus e-
tiam t ,epi^. 4. cap. iubet ChrijUanosÃbi muicemferuire, ( prout quiÃque donum accepit.ficuti bonos dijpenfatores tid f rilt;e gratie dei : fi quisloquitur, loquatur ut eloquia dei. â ( Hoc autem optime er commodiÃime fieripotc^l, cum eccle fia in unum conuenerit, ecclefie entm corpus templu/m eH nbsp;nbsp;t
Jfiiritus fanbhji. Cor. 6. in qua infingulis (nota infingulis)
doftt er interiores operationes jÃiritus fanbii ,Ãead com-
munëutilitatemexerunt,t.Cor.i2. Ephef.4.obÃcruaquo(l p dicitur, ad commune utilitatë. C^uomodo aüt hec cÃmodi''
US ad communem utilitatem conferri, proponi er ufurpari f, pojfiunt, quam in ecclefia ad cius utilitatem er edification nemtficutfi1periorauerbaPauli1.Cor.14. o}hcndunt,cum 0 inquit,unumquenque fidelium (nota quod dicit unumquen^ nbsp;nbsp;c
quejeum conueniunt,haberepfiilmum,do(irin4m,Hnguam, nbsp;nbsp;it
reuela»
ANABAPTISTARVM» Ã40
^f^lationem^mterpretationein, Q-c. nbsp;nbsp;lubet ut hlt;ec ontâ*
fiant,hoc e^i,ut omnibus bis utainur ad ledtficationem ec
^ji£,lt;ju£ cögregata eü: h£c autem clara lux efk,qHicquii ^tndcm aduerfarij obijciant. Vult itaque Paulm ji fedenti hauditori rcuclatum feudatumfuerit ut douA fua/piri-' ^ââalia propondt, ut tum prior taceat : propterea ait omnes Ptophetare pojje,fed Ãgillatim:uult autem femper fÃtritunt ^i^,qufprimKm prophetat,docet aut pr£dicat,alteri federt *jcr audienti,qui etiam ipfealiquid habet quod prophetet, I'lrrc zx fubieélumejfe, neque contenciofe or pugruiciter f''contra opponerc,ueluti noimuUi, pr£fertim è concioiMto 'â lt;»« tunnero, flntuerunt netnini, zr maxime fi è ttoftris Ãt, ^^dere,tacere zr loctm dicendi dare, unde feâü diÃidia ^iunturracpugnoit hoc cum Pauli doilrina ante coimnemo
cum ipforum fcholqs, qu£ in quibufdam Germani-^^TcÃimciuis huic locoadiunxerunt.Pr£tereacumPau- Omne» in fine buius capitis iubeat ne prohibeantur linguis lo-
iKi hi qui linguarum donum habent: nam, ut initio capitis âoùs,âamp;î-'^cetur,hoc ad utilitatem facit cccleã:quanto minus pro= dco cóncio Liberipoteslprophetidautdoólrina, uelmterprctatioaut ^hortatio per quam eccleÃa £dificatur^ Qjiod Ãquis 'm i.Pet.i.A^ 'Pforum eccleÃas ueniat er unum tantivm perpetuo loquen
audiat,duditores autem omnes tacere,non loqui aut pro Vtimm om quis na,m iudicabit häc eccleÃam Jfiiritualem ejfc,
'âcliuxtaPauliuerba c.Cor. »4. confitebitur,deum^iritu pbcurer pcrutiria dond'millis habitare çy operari f quam fiordi-
, ante mdicatum ,Ãgiüat'm loquendi (y prophetandi jiHoqü?' ptuarent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tur.x. Cor»
Hoc aüt modo nobis,ut fupra diximus, Euangelicü hunc âgt;tdinem denegant, neque cum nobis, à ecclcÃas ipforum ac Stiere uelimus, concedunt : uerivm docent aut arbitrantur '«gt;squo (^,Ãcuti erroneos,debere tacere 'm ipforum concio-
APOLOG IA
fiibtu, (juici^uid tandem utile ædificationi dicendum babett-^
mM-.crÃuc concionator à ueritate aberret,aut non,tacen^ dumnobis effet,civmtamen,ut Cor.i4..docetur,tanquamiti
dices doéirmte concionAtoris hicfedeamus. Itag^ iudicitM O' omnia,omnesg; prtefentes, concionatori o' oius doilri^
n£,Ãue botiA ea ,Ãue mala effet, ad earn confcientia ample^ dendam,credcndam çr Ãciendam,aftriihgt;s effe oporteret, O non à chri/h o eins ac fanih ipÃus ffiritus doilrinApe 'dere. QÃodà in ipforum eccleÃäprophet a aut nuncius del ueniret ÃÃcuti apoÃolorum eetate fiebat ) qui à dco, non ab nbsp;nbsp;nbsp;i
homimbus nüffus effet, tacendü ei effet,alioquin ipffmperâ
fequerentur. Hac autem ratione facrum Euangeliim O
bum deiprietextu laudts impediunt, quantum ad pr^fftnnt ordinem attinet. O' Ãmul etiam charitatis officium tollunt, tranfgrediuntur,huic aduerfantur, imô contra primam ipff
rum dodlrinam ( quæpofl fequetur ) de Euangelica charité te,uetant. Flituios etiam fidelium uiuentis aquie, de qttibn^ ïoan.7. fcribitur.dona nempe ffiritus fan(li,rctinent O
flrnunt,quos tarnen ad eccleÃo ædificationem et animaruint , falutem profluere oportebat, ut ex iüis eccleÃam ffiritud'
lem effe iudicari poffet. Nunc uero hac taciturnitate unnm
quenque talentum fuum fepelire oportet,neque eo fanera-ri licet, ideoq; in aduentu Chrifli dominé hoc nomine pxn^ exigentur,{Ãatth.is.'tiacitemrationeEuangelicadoilrinai , Chriffi tranfgreditur,neque in ea perfeueratur, ac nuüiis e- nbsp;nbsp;j
tiam deus habetur,z.loan.i.neque taies Chrijlidifcipuliaat Chriftiani funt,Ioan,S. E^ autem hic error grauis o' niciofus, neque uerbum dei aut C hrifli uox,fed contra pere grina uox priedicatur, ideoq^ mer ito earn non audimiis, ffd iuxta ChriÃidodlrinamloan.to.fugimus,nenosquoquep^ nlt;e ante commemorat£ obnoxij reddamur , O' nt infrugiff rtuites autmembraloanti,abfcindanuir:ueltanquainar^
bord I
anabaptistarvm 141
non fcrune bonum fruélü,fJiattb.7.exMagt;nur, bi ignem abijcidnMr. Diu uociferati fnn(,non auäcre noi W/icf loqui zx 'm apertmnprodire.ct tarnen nobis hoc, ut prohibent. Hoc autcin eftÃtiritum extinguere,pra aj^erndri, zy non omnia probare atep bonum tene.^ '^^ycontra uerbn dei KThef.}. Quamuis no omnibtts nojlris, ^^lt;(fertm mfirmis er rudib. ey- ineloeiuentibus ,hoc co full bus,fed cospotius ,ppter caufas expofitof monemus, ne ipfa condones attdiant cr illic locpiâtur,quandoquidë fnei^i audiendis détériorés fiunt,çy tales corÃtalib.homed, bisfacilius couitta or execrationes quabenedibliones ^pfe^ quonia oia fcmper 'm détérioré parte lüi interpretâtur. CondonMores ipforum (Ãcutferibitur)primwm docuc-,fe nolle uüum iudicent fupra uerbttm dd conjiituere, *'^5'; ullû q fuper id iudicare poÃit nofeere t nullum magiftrit ^Ãnnifi deü uerbo fuo fuperiorem effe, ideoq-, neminentpof i^idprohibere,alioqui hune non magiftratum,fed Antichri l^feruüfore,quoniant aninu,rum falutë, quÃtum 'm ipfo Ãt, ^pedire conetur,cre.Hiee prima ipforum dodrina, ut di^ ^iwus,uiolatur. Dices,Si aliquid 'm condone dicendum ha~ contra condonatoris dodrinam, finita condone ipfum â^cedito çs- iUifolidicito,fecundum ChrilHdodrinä, Si pec ^'âlerit in te fi-ater tuus,argue eum inter te nbsp;nbsp;ipfum, er c.
^otth. 8. Rejponfio. Seiuentia hccc plane nonhuc fidt,lt;ty ^^coratio oritur exmagnaimperitia rerum jfiiritualiumt Ct ucrtc adminiftrationis Chrifiian£ eccleÃte.
Dic'mut itaq; à auditor i aliquid rettelatum fuerit dicen^ **««1 aut prophetandum in cccleÃa ad a:dificatione,ut uerba 'â Cor.t4.apcrte docent,Ãue non fit error codonatoris,fed ^liquid aliud, Ãue etiäjfiedvt err ore condonatoris, aperte ^oräcccleÃa qu£ audi/t et non clädi folo condonatore age ed:quandoquidë non in ununifautcontra unum,fed co b
APOLOGIA
tra totam ecckjîam peccatum admifjum esl, nbsp;nbsp;idea puhti^
ce corä omnibui e{l agendum,pralertim cum eccleÃa iudeX fit corum qu£publice coräipfa diiklfunt. Quamobremhu iufnwdi cauÃe non poÃunt cläextra ecclefià tranfigi et pef fiel. QuitfetiainficoncionatorpeccettantücontraunicuM hominem in eccleÃa, Gr eum femel ata- iteru non dudierit,^ denuo id tuxta Chrifii mandatum,publice ad eccleÃa referri debet,hoc esl,cau/a h£c illic exponenda eü. Hoc quoi^ in i^ pforum eccleÃa fublatum eil, quandoqtiidcin nulii mà con~ donator i dant locum dicenditGT ita eccleÃa omni iudic.o in negotijs animarum priuata GT Jfioliata eil,Graflridhlad co cionatores : ex proprio fenfu gTquot; mtellefbi contra iiei'biM dei Quicuncticoncionatorum uerädeiGT proximiebarita të habct,gaudebit de ueritate,à ucrc m cauÃs,in quibitt cogt; ram eccleÃa errat,etiam corä eccleÃa amice inlliiuatur, no impatics erit,nö cötradicet, na acerbe netj; indigne idferet, Cor.t}.et errorem ut nta^ metu dei cauebit,Prou. i6.Ãn tni niK, tu tali charitate et timoré caret, gt ucritati quädiu po teil aduerfatur. NonnMÃÃj' concionatorum cum iUii h£c PaU li uerba i.Cor.14- obijeiunturtQuoties conueniM,quifqne ueÃrum canticum habet, doärinam habet, gtc . omnia ad £dificationem fiant. îte, OmnesÃgiüatmprophetarepote flit:hac excufatione utuntur,quod aiunt,h£c no effe feripta de uniuerfa eccleÃa,fed tantü de cledii minijlris,quales cÃa cionatores fint qui in peculiar es fy nodos cöueniunt: talibiU Paulü h£c fcriberc. Interprctationë aüt hatte ex alijs uerbif eiufdem capitis dcfumunt.in quibus idiotarum mentio fit,no 4. men ÿ.et,hoc esl, idiotarum fats auditoribus aut ouibtts tri' buant,atq; bos pro idiotis habet, fe autem pro !llis,ad quoi Paulus uerba ante commemorata dicat:cü tarnen Paulus uef ba hec, f â ) noties conuenitis.non adaliquos tantum,fed ad to tarn ccclefiam fidelium Chrijb, qu£ Corintbi erat, feribat.
Prdertd
AIÃAB A P TIS T AR VM. ±4^ hârf terea ws Idiotie nomen non fie inteüigcre pofiùmui,fed potiut de iOis q extrn fint. CT non ad eeelefiâ ChriÃi perti^ gt;gt;ent,ali(]Uiindo tarnen accedunt amp;nbsp;audiunt,ficut ctiam do» (et uerborumIcnfin in GnnMnieo textu:ubi idiote etr infi delis nomina.fitnilia uidentur-.dicitar enim, fi idiota fine tnfi delis in^ediatur,uidelicet in eeekfiam Chriflianoruin:atqf Hoflro iudicio clarius in Latinis exemplaribus apparet tjnid eerto idiotie nomen fignificet, ijuod non poÃit did de uere fi delibus aut meinbris Chrifi:fî quis tarnen hoc arbitratur, fi lidis rationibus id probet tum ueritati non relud-abimuri ^odfi Paulus Herba biec, Omnes ejuidemprophetarepo^ tefiis,tantum de idis diceret (jui uatidnantur, tarnen mhil» oininus uaticinium non ad unum ajlridum effit m ecclcfia^ afis etiam à deo datur, qui ctiam prophetare pofiunt^ tiixta uerba h£c, Omnes prophetare poteflis: quamobrem præccdcntia uerba,Qjtoties conuenitis,quifii ueflruntha-^et,cy'c. Omnia ad ledificationem fiant,ab fine omnicon» Irafià zotte, ad totam ecclefiam ,feu omnia membra Chrijli pertinent.
t. Primæiproriim caufærefpondimus j.Iibroid. lt;apitî, 2, Qiiærej lib.4,cap. j. Qiiserej.lib.j. ca pile. Nam nonfubqcimusdeum Siuerbumeius mife fis amp;nbsp;pcccaioiibus hominibus ; neep noftra ifta doftrî fia à nobis uiolatur. 4, Tam eleganter ex linguis deldiotx nomine diflerunt, ut iiel bine facile appare« at parum prophetiæ in illis pente, ac ecclefiam nô m» gnuni damnum facere,ctiamfi illis non toties, quoties ciipiunt.locus dicendi detur.
S B C V N D A CA VS A.
SEcunda caufi ed,quod Euangelici condonatores multit in initio Euangelice Chriftiane nbsp;nbsp;ex dei uerbo docue-
funt,de libertatefidei nbsp;nbsp;rerum quic adfidem pertineitt, cî
b i
APOLOCrA
». trdeosgui fideiimperare ç^eamcogere uolunt:dcmA^-firatu5,poitttficcs,imperatore5,prmcipcs,uel aliof tali loco conflitutoSyin Hits guje adfidem, antmAm et confcientia per tinent, nuUam potcftatem aut impcrandi iiu habere, qu'm^ etiam Hits in huiulmodi cauÃs, non deberi obedientiam: cr aha etiam hii fimiha doeuerunt. Prwr autein htcc iplbram doéhinAjfua fundameiua ZJquot; tcftimonia habet inhii Euans i,geliciefcripturielocif,Matth.i7,loan.8. i Cor.6. crio.
2.Cori«t/7 j.Galat.z. e:^ 3- t-Tim.t. AbhacatitcmCbriflid nA doilrinA uerbo dei de Euangelica libertate , nunc tit huncerrorem defecerunt, uthanc opprimant ty-uiolent prétexta Euangelij ; propterea cjuod (ut omnes audiunt aquot; tioucrunt)gladium ciuilem cr magiÃratm in pw condoni but incitaiu cr inftigant, ut (Ãcuti nobis contingit) homines fidci caufa in rebus ammarum ui legibus feu cdiilis, uelti ti ad ccetus ecclcfiaflicos or ad alia huiufinodi coganc, gquot; ut eos ,fi non obtempèrent, perfcquantur, occidant, in exis Hum eijciant, cr moleftijs afficiant : hac autem ratione fe* ipfos Innocentis fanguinis participes cr nbsp;nbsp;nbsp;ficiuntyCy mA
gifiratum ac alios etiam homines 'm idem peccatum conijci unt. Quis uero tales audire uelit,Gr partem atque continus nionemaliquam cum ipfishabere f Quomodo uero tales aU ditores falutem adipifcipolfent,cü Efau 33.illis tantugra~ tiapromittatur , qui aures fuos obturant ne confilia contrd innocentesaudiant,crc.Qtfmetiam concionAtores inSyno do Bernen(i,utaiheius teftuntur anno iS3z.inpublicum e-ditaynagijlratui ciuili denuo imperium cr potefintcin in ec clefia fupra Euangelium feu externAm iiitam ec doilrinant fidei concejjcrunt Hac autem ratione fides er confcieittid mandatis cr mterdidis rerum externArum,quod negarino poted. cogitur, zy C hrtflianA libertas toUitur, ac eins loco lAofaicacoabho fubjiituiturt contrapritnum concionato-
rum
ANABAPTryTARVM« 145
doélrînAm,c}ui nunc retro rebbuntur in l^ofcm,^ fX So/e in iimbram redeunt. Qua enim rations aliter homines ionari pojjùnc fidem cogéré, guà in externis nundatis cr iuterdiitis in rébusÃdeif Quinetiam antea huiuÃmodi coa^ ^nem perfecutionein tyrannident neminarunt : quare fonÃderent quid ipÃnunc Ãiciatu. Etenimdici non potent fos hac ratione Euangelicum del uerbum predicarc/ed po~ Uns ab eo deÃccre,mö reccdcre ab Euangelicis uits, cy cÃà ^ere ut populus in illis cadat ,Ãcut etiam deus de Jacerdoti-tus ueteris Teflameiui queritur, Malach. i.
Chriflianum cr apoÃolicum Euangelium, neminem des Ãderat aut docet ui cogéré adÃuam doärinAin, condonem, foinmunionem aut alia Ãdei ey animarum negotia : fed pos tins contrarium docet (, ut fupra diximus ) neminem ad hiec ^ogendum effe,(yr quiequid aliter docetur,execratur, Ga-^t.t. cap OjtarecumCogelij dodrinAyÃyquicquidconcio â¢Mtoreî docent (. ut fupra oflendimus, ey poil etiam Ãcie~ tnus) Euangeliclt;e dodrine aduerfetur, çy diuerfa dodrinn fit,ideoq; etiam,ut ante diximus,cxccrataÃtdtcm cum hus iufmodi dodores non Ãitt imitator cs apoÃolorum, fed Ãaus dulenti crfalà Corinth, capite undecimo, non dccct nos «d talem dodrinstm accedere.aut earn audire,fcd potius fii» iere.
i. Adharc refpondimiis tertio libro, fexto capitc.
Neminem moitcat qiiod iibiqiie in hoc libello Ana liaptiftaemulta teftimoniafcriptiirarum allegant, pere indeac fi nihil, nifiexuerbodei Si feripturis loquanx *ur.nam fi uerba exafle confiJerentur, nihil adduóla fcripturariim teftimonia corum inftituto dcfcriiiunr, auteadctorquentamp; illis contra geniiinum feiifum ux â¢untur. De Chriftiana libertate lege i. libro, feciindo Wpite, }, Obferua ingens difcri.mcn elfe inter füiv
b )
APOLOGIA
|es Ct infontes,Qiiare quid uobis, qui (otes eftis, fociiJ pfaixftruii^ 4, Hac derequærclib. 5. cap j.amp;per totumlibrum. y. DeusLeuitasaçciifat.quodà uera Wiaucrbideirccefsiflent, idcocp etiam populum ipfis coiTinnfliim nonredteduccrent: SJpodus lucrum ex. cxfacrifi\i, gt;nbsp;quan, animarum falutemfpediarct Quid ergo bic locus pro uobis contra nos facitâ? lt;. Lege li brum 5 prælertim 7.caput, Nomine Cogcliorum (Germatuce ,§iHii5ngkr,alluduntad Zuinglij nome) odium liium piodunnabutuiiiuretiani loco Pauli G4 lat.1, cap. ficuti 111 noftro opere euideuter ofteridimus,
TERTIÃ CAVSA.
lt;. nbsp;nbsp;nbsp;'Ertia cdufa hac e^. Concionaigyçs aojîrificuti pri
I mtvm (utfupra diximui ) Euangdicain libcrtatem da cueriit,et denuo dcfieruerun{,ita etiapie nbsp;nbsp;Eudngelicedo-
cueruittChrifliatips non debere contra hoflescr aduerfa~ trios fiuosfieipfis ac fiuam fidem GT Euangelium ciuili gt car nah pote(kue,gladio,armis gt contraria ui tueri gt defen-dercifed uerbo dci uelutigladio f^irittis,ac Ulis artnis de qui, iuf Ephef. 6.fcribitur : GT tn patientia gt tolerantia, utfe t,. non ulfi:ifcantur,mlt;do non refiflAnt, ac ut ciuilem gt Etofii cu/mgladium non habeant, honorum er opum caufa no con tendantiniudicio,fedadpatienditm Grferendam crucein fint parati,alioqui ipfos non efie Chriftianos :Gr alia etiant in banc fententiatn docuerunt, qute cum Euangelica fcriptu raconfcfttiunt,Matth f.Luc.6.R.om.cz,i.Cor.6. Ephef.6. ^fia i.GT « ⢠Gf eandemfententiamhec quoq^ confirmant qult;e de Cbriftiana, charitate dicuntur, in qua omnibus Chri fiianis uiuendiim e^l.Hebr M.ïacob.t.et $. E.om.n.2,Tmi, i.Nunc autem J ChriftianA hac dodrinA defiecerunt, G7 E-preetextu deferunt cz id.
anabäpttstarvm« 144 i«od hinc .ippjret, cfuod ficuti utuntier ciuili ferro, gtadio, Cr ma^ijiratuum, ciuitatumGF proumciaru,mopera,utad fidem C!quot; ftdei eaufîs cogant, ita etiam ijfdcm utuncur ut f^ipjbi er fideinfuam ac Buangclium tueantur, defendant contraria ui ajferant, er ut hoftes atque aduerfarios he
er perdant, idco cum ciuitatibiK ac prmcipibut fxde- j, contra hofles Ãciunt: prteterea opumaut fiine er hono fui caufa 'miudicio contendunt.üacautem rationepati- 4, (ittiam er crucem Chrifli toHunt, guam tarnen ex Chrifli doilrinA ipfos amlt;trc oportelgt;at,cr hoflibus benefltcercyne--^itc moilum nudo rependerc ,fccundum Chrifli doólrinAnt, ^Uam cumulatimmuhis partibus hacrationetranfgrediun sicuti omnes norunt, er nunc palam uidemus in ciuitaâs iibus imperij contra Clt;efarem er Papiflas fieri: er concio^ Hatores m coinmeinorata Synodo Bernenfi declararuntfcri pto fuo,ejuo docent nutgijiratti debere externa uitam er do (irina,m Euangelif apudfubditos conferuare,er tuerilAo» fâ{icafortitagt;:ijua quidem ratione,ut clarius ex ipforum libel lointeüigipote^, ^iofaicum imperium er defenfiocumec tlefia chrifli er Chrtfli nomine confunditur,er Chrifliantb charitas er patientia (Ãne qua nemo feruari poteü) aduer fus hofles er aducrfarios,tollitur,contra Chrifli doflrinetm Hatthcci f.capite. Præterea ctiam in eo defeitio ab hoc do=i (irinA apparet,q uod conciottAtores er eorum ouicttllt;e,à di do aut faóh aliquo Itedantur, ftAtiÿi contra iudicio conten=i dunt, er coram magifiratu litigant famlt;e er opum fuarum gratia, contra printAm ipforum priefata doi^trinAm. duam^^ obrem non conuenit nos ad talem doilrinam er ecclefiant accedere, inquadefeiliofltab EuangelicadoéhinA, pne* firtim autem cum nobis adhec er ad alia tacendum Ãt. Cluid enim inde tedificari pojjemus fuel quofnAin bonos flu flus,ficus er uaas d^inis aut à tribulis coUigerc poffemusf
h 4
APOLOGIA
J. tHatthiei7.QuodfiLutheraniconciondtoresnuncdicänt, cum ipÃs priorcm eorum doólrinAin obijcimm, doólrinAtn iUamfalfamÃiiJJ'e,^' Euangclio contrariant, neque fe rent tam bcne,cjuà m nunc inteUcxijJc: ficut ex dei iudicio (prte-fcrtimà Cicfar u 'mcat) cLiâhiri funt, ne à Clt;£fare,aut ab illif guim Cccfarn potcÃ^tem ueniunc,dain}H aliguid patiantur: rcÃjondendumc^l.m eo rentpoÃtam eÃe,numEuangeliam priori aut pricfenti ipforum doilrmue confentiat, an potiui tejiimomum perhibeatpriori ipforum doélrtthe coiurahäc poÃcriorem.
1. Adhæcquoç rcïpondimus tertio libro, fcxto capite. Z. Quærej.librOjquarto capitc. j. FÅde* ra facerenon fêmpermalii eft.ueluti apparctlib.i.c.io. Imd fj fÅdera tollanturamp;foluâtur,reipiib.bcne côfti-' turçdifsipabuntur.Quæres.li.ii.eap. 4. Qiiæret.ca. j.libri.DeBcrnéfifynodofupramonuimus. Nos ncque Luthcrani neque Zuingliani concionatores fu/ mus.aciuxta Pauli do(flrinam t, Cor.i. amp;nbsp;3. cap.nolu musabhominib. denominari. Sed Chrifti 8Cecclcfik ciusminiftrifumiis. Vcrum in omnibus Anabaptifta-' rum fcrmonibus Iplendida bilis apparet, quaita côtra concionatores amp;nbsp;inagiftratus perciti funt, utfæpeillis redundet. An autein hæc,qua: illi commcmorant,ab ec cicfiis amp;nbsp;eariim miniftris faifla fint.pofteaquam Cæfar uiéloriam obtinuitin Germania,malumus rem ipfam defcteflaii,qu!c certe contrarium oftendft.
Q_V ARTA CAVSA, Q quot;Varta caufa c{i,pofieacjuâhlt;ec qult;e contmenwra-uitnui faciunt,amp;' CbriÃidoilrittAinfeuEuangeli um aliter quâgladio jfiritus, uerbo inquadei,tue ri, confcruarc et defendere conaniur,aut docent et monët ut aliterdcfendatur,tefldtur hoc fadofegladio Jfiritui carere: quid
ANABAPTISTARVM, 145?
^uid autë hune no hdbent^mdmftftum efi cos jj)irituptnilo (irerOyijuem in ipÃs huncgladium regereoportcbat-PriC* tereaÃe hoc carere m eo etiam declarant, ijuod nos cr rui^ ^r£ doélrmæ homines, ( qua de cauÃa hic libellus confcri^ ftuseft)abfq; omnidiferim'mereprehendunt, crerronea^^ fi«n hicrefiim.cum quibus nihil coinune habemus,accufdnt,
tdlfbiZiZ contra natur am JÃiritus fandi Ãeiunt, qui ueoâ titatis non mendacq /piritus ed.Sicuti autem JÃiritufando (tireWjita etiain eurent charitate dei, qult;e per /firitum fan pontiîîX ^W)neffunditur,Roin.s. Apparetautem hiccharitatisde-14-ca- Si littus,quod/à lfà , ut diximus,nos erhninantur amp;nbsp;reprehen ^KiitjCr quod malo aduerfariorumfuorum reffiunt : item ptobawr âluod homines in fidei caufa cogunt cr perfequuntur : qua t'erfeeutione declarant feJfiritu fando carere, neq; ex co clelîam quj ^os elfe:quandoquidcm Paulus Galat. 4..perfecutores no perfccutio-flt;:cundum/firitivm,fedfecundum carnem natos ejfedicit: quot;onautcra * Idem etiam uarijs operibus carnis erga nos declarant: eam quæ ip Xeluti inimicitia, ira, odio,maledidis nbsp;nbsp;conuitijs, orfinü'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â0^0
^us.-QT hae ratione natiuitate ex Jfiritu fando,cx chari= doenimecä» ^ote dei,hoc efl,quie à deo datur,carent,propterea quodÃut ^lkndimus^lfiritu fando er charitateffiritus eurent,Ãne Xà ipV
charitate deum er filios dei nonagnofeant, 1. Ioan. 3. quot;««yrcs
Cf 4.EX etiam ignorantia nos odio habent er perfegt;
3^untur, er »ö, t Imo quiadeum non agnofeunt, q«inäout« ex ipfofunt,ucrba quoq; noflra, ut dei uerba non au''
'^'unt,neq; uocem noÃram intelligunt,Ioan.8. i.iolt;tn.4. cuangcliü, etiam caufa ed propter quam nos non patiuntur loqui
'l^ipforiwtecclefijs:metuuntneeos feducamus: er ignorât quaw,inlt; l^iiondumà fedudioneer errore liberates effe, er wta^ iuriaaffici-^os à natiuitate diuina, adhuc animales homines eÃe, qui jün^an V? â¢ât i.Corinth.2. feribitur,eaquteÃiritusfunt, nonpoÃunt quiiniuria» âSnofcere,fed Ulisfiultitia efi. praterea etiam cumÃiritu
b f
APOLOCrA
er chctriMe del careatit.non funtichrifto baptizdtbMni: ^iritui er ebaritas dei fimulconiunild, baptifnta funt quo homo lefui Chri/lM baptizut poft afccnftonéfii.t tgt;i ca-lof, iJidttb 3.Mar.i.Luc ). loan.i Abfq;etiam Ipiritti er charitate non habent uiuificam er ftlutiftram ftdent, unde ctium flumtne aquie uiu£,de quo loan.7.ftribicur, lt;»* terfe carent,ac fc abfq-, ante diiia natiuitatc ex dco, i pec^ ratii continerenon pojftint, erab infultu maligniillius,tgt; Ioan 3.eri atq^ita inpeccatis inanent. tiamabftqilpiritii fanäo peccata,utpote opera carnis,occic{i non pojjunt, er nondumÃgt;iritualis,fcdtantumcarnalisajfeiiui adeft,qui inimieitia eft aducrfiii deum, er legi dei nox poteft fubie^ üttt efte:er btec non eft uita domini,fedfecundum carneitt, er mors potiuf,Rotn i. Stipendia entm peceati eft mors, Rom 6. ciuisergo poft hlt;ec omnia ipftos cum fuisconcioa ttatoribiKpro Chrifti erftgt;irituali eccleÃa agnoftere po* teft,aut ad eortem conctones accedere, et comunionem cum ipforum fide haberef£uangehum nan^ banc duntaxat pro fcclefia er Jfionfit Chrifti agnoficit, qult;e Chriftum J^onfum fuum fequitur, er 'm eius oMientia inculpate er finite ui ititffiphefif. Quoniam igitur,ut fupra ofttndimus, Euang,e ticam doürtnam er uerba Chrifti tranfgrediuntur, er in ea perfeuerant,dc huic fe opponunt, idea nuüum deum ha^ hent, neq- ueri Chrifti difeipuli fiint, er tales à nobis abfi} tnendacioer contumelianominis Chrifti appellari erba^ ieri non poJJuM, neq; ipfi uere feipfis tales teHimare ac no minore poljunt;atq;utindmeosuerè poftemiis Chrifti ec^ clefîamnominare : uerum fi in eorumgratiam ipfis Ãlfi ita nominaremus,fimiles effèmus p(eudoprophctis,dc qui» tus deus conqueritur,Cîiti Ãcunt,Pax,ubi nulla pax eft.
». Subindealiascaufasafferrcconantur, amp;«amcn ferme omnes lunt eiufJem generis. Omnia enim hue tenduni,
AN AB APTISTARVM, I46 *fndunt, cogi ipfos ad ccdcfiam S^adbonu:hocnon placet bonis fratribus, ideoep adetj uehementer con* âiucruntur.Sed adiftafatis refpondimus j. amp;nbsp;j.libro. Duo genera funt martyrum: nempe qui propter â¢Itiim Si iuftitiam patiuntur; 8i qui propter pertinaciS fuam Si ob malam eaufam patiuntur: hi tame proprie *gt;5 funt martyres, Priores martyres non facit ecclefia, 'â¢erum pofteriores.Qiiærcj.lib.S.cap. Vehement â'r conqueruntur nos ipfos odifl'e,8i eis conuitiari; uc 'am legat Cliriftianiis ledlor quartam hanc Caufam, ^obferuet quemadmodum concionatoresnontan* â¢am feurriliter conuitijs profeindant, uerum etiam fa* '3næ(prætextu tarnen Si fpeciefpiritualium uerborü) 'auniuerfum tradätidicuntenim nos nullü dcumha* ââere,nullü fpiritum dei,nullä charitatc, nulläfidc,nos ââ¢lliucefleinpeccatis.non ciTe^difcipulosChriftijSic. ^cxhisiudiçet utri alteris atrocius conuitientur.
QâV INTA CAVSA.
QVintacaufet, propter qui non accedimutadeorîi conciones er ecclefiam, hiec efi : quod ChrifiianS er fjiiritualem excomunicationem er panant, er ^parrfhonc)« ab intpuritate,non habent inter fe,neq; Cferi er apoftolicampotejlatem clauium, recipiendi er ^dudendi, ligandierfoluendipeccata,imô remiÃionent quot;âi reÃruationem peccatorum, neq; Ãmilibus inflitutis ^^Ualibuf er tali gubernatione utuntur ex uerbo dei Jeu ^^dio^irituali,ut inftituatur, conferuetur ertedificetur *ââ^a,i/nculpata er Chriflo accepta/ponfa, cunt fuis ornaie er uirtutibuf. quibus ipfam fcriptura depingit, Dç ^^â^ommunicatione hac,Ãparatione,ui er poteftate, claui %^ladiq,de admittendo er etfcludendo, ligando,folitetfa
APOLOGIA
à o, omnî huiufmodi gubernationc ordine, fcribituf i, i.ïatih.i6. çy i8. Luc.iy. Iojrt.20.2.Cor lo.cr ij.i.Cor. (ij s GT à .Ephef.f.^ 6.2,Tbef 3 t.Tbn.UGri ac 6. A(t^ 20. Quiniinà hxcomnia ipÃs (ficutnonnulli concionato^ Hj, res confitentur)etiam cum ciuili poteiiate ad hicc utuntur, impoÃibdijfunt Quare^ideonempe,ciuiaipfi/piritufan- tu éio carcnt.çx hiec lUis potius coinittunt, gt iün etiam poà nbsp;nbsp;tj
fib ha funt,quiÃgt;iritum fandum habent, loan. xo. quifolni nbsp;nbsp;iii,
rham uerus auditor efi earivtn rerum quas docere çr
dLcurc oportet,loan. 14. Solus etiam epifcopos injlituit amp;nbsp;ip confecrat.Ad. lo.ldeoq; Chridus quoq; apoflolos doeendi tnunusdiÃirreiuÃit, donee Ãpiritum fandum aeeiperent, Luc. 24. A(î. I. Quamobrem quantumcunq; glorientur, ij^ ckwcnt, GX fe magnifice iadent, non tamennabent neque nbsp;i,,
tiorunt ecclcÃam dei gt Cbrifli,de qua Paulus Ephef $. lo^ lit ç«if«r, qu£ mundataÃt lauacro aqu£ in uerbo,utÃfieret fibigloriofam eecleÃam, non babcntem maculam aut ru^^ gam,aut quicquam eiufmodi,fed ut effet fanda GX inculpa'' tu ta.Excômunicatio uero Chrifliana non eà talis qualë non^ ij, nulliintettigunt:cumenim Paulusdicit t Corinth.f.ToUi-- (f tf igitur malum ex uobÃpÃs : uult ut ex ecclefia feparato' rum membrorum Chrifli, in mundum,Ãuead cieteros nta^ fç los hommes qui in eadem urbe aut regione funt,malus dntiâ cè dimittatur, non autë ut à magiftratu ciuili urbe GX agro t^ fijciatur,aut etiam prorfus occidatur.-quemitdmodum mine bi qui fe eccleÃas gJâ cöcionatores effe opinantur.fiatuunt: î|| quod tarnen in letcrnum non erit Chrifliana excÃmunica' (f tio. Atque noflram fententiam Chriflus confirmât, dicens, ij. Sit tibi uclut Etbnicits: gj- Paulus,tion tanquam hodis, fld )ij amicustnon iubent nos ut taies perfequamur,ex uno ope
pido cr regione in aliamfubinde pellamus, g^ fupplicio ficiamus, aut ut ciuiliter excomunieeinuf etprofcribamiis:
anabaptistarvm^ 147
nunc fieri fold. Etenim fub Chrijlianii cf ^^^itU4li jfecic,loco ^iritualii glndij dpotc/iatis, ciuilent zx ghdium inhuiufmodi f]piritualibui er Ãdei î'gofijs là tigc{nt,ddhibcnt, er eo utuntur:lt;juê tarnen ufunt ^iigclicicoiicionAtores initio diu feriptis fuif impugna,^ ^'^'^tiertyrannidem notninArunt. Siigiturconcionatoret ^fumlfiritum fandum haberent, Chriflianam excomma ^ationem, er h^c inÃituta ac hunc ordinë inter ipfos in^ rent, netj; ad id citiili gladio optii haberent â aut eint 'âlâfpetcrent, fed abfq^ eins ope hocfacerepolfent: cjuemlt;a '^odum apoftoli Ãcerunt, quibut hocabfq; brachifj.eculti ^^ufu er imploratione poÃibile Ãtit: quandoquidein olint ipà concionatoref, ut prima ipforum dodrina tefln^ ^gt;',poteflatein ciuilemi rebuf Ãnritualibuf ainouerunt, i** eui ha-c diuinieuf non fiK cömijfa, imo ut hanc qu£ fem~ f^Ãgt;iritujlia negotia Euangelij pluf impedierit, diÃiparit perjecuta flt,quÃtn ut eapromoueriter inftituerit. Si=: '^^ietiam fcribunt 'Zuingliumart.36. itaconcionamp;iorcs al z. Qjiandiu Ãrrea arma inclamid, omnibuf apparebit ^non Chrijii aut Petri, fedfatanæfuceejforem elfe, ac ue^s Antichriftim, erc Et Lutheruf fuper Pfalmos, Vera âflcfianon defenditurbrachio er pote/late f£culari,fei er fidn eccle{ia,qu£ nomen ecclcãÃbi uendicat.uir iiwtfra eiuf negat Et rurfitf: 'Vera eeelefia Chrifti no '^tofcit brachium feculare, quo tarnen nunc potiÃtinimt ^pij epifcopi utuntur, er illud implorant, erc. Sulfedi au ^^gt;nfunt,quodgladium'ciuilem idco rurfw m eccle/iam in-^oiucant,er ^es ita inflituant, ut carnale brachium et des hfionent habeant fi quif cos perfcqui uolueritiitcm ut cos luierrores ipforum gâadio /firitiu impugnant, ipà ciuili ihtlio perfequantur, ne quod purit er darum cd in lucon ^tni(it,Efailt;e }^. QjipdÃlfirittiimfandMnhabercnt,tunt
APOLOGIA
excoinuntcationêGT r cliqua tam facile quant apojlolipef Euangelicam dodrinam uerbi dei inftituere poffent. enim hoc fe régi pateretur,hic Chriftianus eliet,ncqi ciuili gladio opus hnb£ret:qui hoc non /irret, hic non effet Chri^ Jiianus,neq; fubiedut effetffirituaiigladio cy imperio,feii eijciendus effet fub ciuilemgladium çy gubernationem. SU fpedi ctiam funt hoc loco quod metuant crucem cy odia hominum propter excoinmunicationem, crideoeaipfis impoÃtbilis e/l,cr hoc de caufa,ut ferunt, ciuileingladiunt MI ecclefia conjlituunt, ut curet çy exequatur res ffirittio^ les, nbsp;nbsp;ita ffiritualem poteftatem, gladium çy uirtutem
negligunt.
». Ad omnia hæccopiofe refpondimusj. li-' bro, præcipue tarnen lo. capite 6. libri. Denuo bocloco ueterem querelam renouant, quam fubinde répétant, quafi non bis ter^ audita fit. Refutauimus autem earn j.lib.é.cap. ), Sideusperfecutionemim mittatjtum nulla carnalis defenfio earn arcere poterit: cum uero nulla à deo immittitur, turn fideles gratia, pace amp;nbsp;felicitate cum gratiarum aólione uti pofiiint. Qua de re copiofe fcripfimus lib.y. Quoniam uero nofipfos quoque fubqcimus magiftratuum poteftati amp;nbsp;pÅnis, facile apparet Anabaptiftas fuis uerbis ex odio male noftra omnia interpretari. Quod atitadeo magiflratum auerfantur, ut nulla de re magis con/ querantur,amp;abeoadinodum libcrari cupiant.hoc ipfum oficdit quales nam ipfi fint. Etenim Paulus ait* Magiftratmn non efle terrori bonis, fed mails Si non uis timere, quod bonum eftfacito.Stc. Nunquï implorautmus j amp;nbsp;ne nunequidem ciuilem poteftate contra cos tniploramus qui fpiritualem gladium lia/ bent, tk ilio bene cum contra alios, turn etiam contra
nos
I) P P
I
à i
P i h It d, C /! n t( P ft t II ii t t li
» ft /!
ANABAPTISTARVM* I48
â¢losutuntur. Vos autent Anabaptiftæ und cum Papa pcrfuaficftis HOS gladium quendam haberc^ ölt; eo uti ponÃEjquo tarnen carttis ntqj reéte uti co potcftis.
SEXTA C AVS A.
SExta caufa eft,C^m non fint inÃituta çx feparata eccte t» fui deitÃcuti ipji uidere cr iudicarepo/Junt ex ration^ ^tKanteadduitK ) ncq; corpui ChriJliper/piritumfaniHüf ^uippcÃnritum charttatis, imo per (piritum ZSquot; charitatc ileiipui/uicarent,baptizatti4 Chrifio,i Cor.12. Matth.j» pfaterea cum Euangelium,utfupra ofiendiinuf,tranfgre* ^Mtur, csr ita contra charUatem dei in peccatis uiuant: Ininprtctcréa Coman iplbrü nonpoffumus pro Coma doa '»ini agnofcere. CbriJtM enim Comaia hancfun,(}ui 4 nun ^ofcparatiipfum fecjuuntur, çr difcipulis, hocefl,ucri$ ^bri/iianii inflituit et cömmdauit, cjui fcfc mutuo ddigiintj ht tpfe nos dilexit: lUis inqtiam qui Coloficircumcifîa» '^cnon mantifaila drcumcifi fuut,qui corpus carnts pccca^ lo ob/ioxiie exucrunt : hi cmmfoli funt corpus Cbrifli, cT Popiilusatq; eccleÃaeiut. Hoc autcn corpus charitatis ifti ââ «'I agnofcunt,quoniam iUud oderunt, tan abcft ut ipfi hoc corpus Ãnt.Qmniam autcm non hoc corpus funt,ncq; ibui *^Ucrunt, non poÃunt etian id dijudicare, ideoq;ÃdjpÃs âgt;âdicium edunt er bibunt, quoniam hoc non dijudicant fe^ ^ndun Pauli dodrinam. Itaq^ Coma tails abfq; fpiritu CJquot; ^baritate dei,non Cocna donini efl^i, Cor. n.Ãd abonina* *'o foritm dco : quenadmodutn etiam in carnali cr typico hele,contradeum erat, cr ab eoprohibitü.ideoq; etiant ^bominatiocoräeoà quis Pafcha edijÃet,cuius pr^putium '^onlùiUètcircücifun.ÃxodAi. Ctuantonagis ergonucin hflantiali crJiâirituali iÃaelc, eos qui Coman donini cc ^brant, prieÃta circüciÃone non manufada circuntcifas.
APOLOGIA
loc eft, renatos cr ftirituales homines effè ofiortet:, ijttiin fidei obedieittia,imó 'm J^iritn or noua uita, ac non (ecun^ dumcarnemdinbulcnt, Rom.6. er 8. Ciui 'mquäinpd^i fchahoc i.Cor.s.non 'mftrmento malitiieer concupiften^ tiie,fed 'm Ãtaui majja puritatis, cbaritatis er umtatis ccle brent, er nuptialem ueftem charitatis er ftiritus, deqiu Calat.s.Matth.ii. indutiÃnt. Qui non fentit fe ita idoncii, CT paratum eftèjhic non abfy; manibiis circücifus eft, ncq; Ccenam accipere aut cömunicare poteft ,fed adhuc 'm pcc-catismortuus eft. Quamobrem ante commemoratieeccle» Ãie(utfibiuidentur) bis'm rebus feipfas probare poteriint, quod fermé totum Euangelium de quogloriantur,quantum ad efficacitatem, aélionem er uitain 'm ipÃs er eorum con cionatoribus proftratü iacet : ac ipà tantü nomine er ali-
3. quibus in rebustÃcuti Papift£ ) illud in ore et uerbis habet: atq; oculi iüis ita occluà funt, ut hi qui uera uiäipÃs demon ftrant,feduélores er hlt;ereticiab eis appellentur. Quider=â go 'meorumconcionibus er CÅna faccremus Nos cnivt, præfertimueromftrmiores ex nobis, grauiter eorum do^ Urina er uita offênderemur: quemadmodü præfata Euan^ 4quot; golij tranfgreÃione nos omnesq; homines o^endunt: neqtie lumefed tewbrsefunt, fub pra;textu luce er imagine Euan gelij 5 quicquidemojfenÃograuis eft, lAatth. 18. L«c. T.Cor'mth.s.Rom.^.ObliuiÃunturnanq; uerborimt P^«-li.NuUam ullainre pra;bentes oftenÃonem, a-Corinth é. cum tarnen ipà quoq^ olim contra huiuÃnodi oÃ-enÃones concionatiÃnt, Quarenonemendaremur,fedoÃendere^ mur,er détériorés fieremus : ipà quoq; no emendaremur, quoniam nobis non darent locum dicendi. Qumimo nos po tius omnis ante commemorat£ ipforum turpitudinis, pec^ catorum ertranfgreÃionis participes redderemur: deus autem nos ideo ab omnibus hommibus et rebus, qu£ oÃena
dere
AN AB AP TIS TAR VM. 14^ rferr posent, duocat,ut hac fcripturarü loca docent.Apoc» â8. Exite de iUd populus meus, ey nc participes fitis deli* (lorum dus, quæpcrUenerunt ufq; ad caelum. z.Cor. 6.Ne Inpari iugo copulcmini cum infidelibus. auod enint con^ [ortium iuflitiiecum iniu/litiaf cr qu£ comunio lucicuttt ^enebrisfçx queeconcordiaChrilio cum Behalf autqua; parsfidcli cum infidclif cr qua; confenÃotemplo dei cum Pmulachrisfnam uos teinplum eftis dei uiue/itts.Sicut dixit ieuSfiidbitabo iti ds,ey inambulabo : amp;nbsp;ero illorum deus, ipÃcrunt mihipopulus.Qudpropter exiteè medioeo-fepdrcntini,dicit dominus : impurum nc attiges titis:tum ego excipiam uos:(y ero uobis propatre, çy uoS tritismibipro filijs dcfilidbus,Grc. Prlt;etcred fercmiæst. lcribitur,Fugite ex Baby lone, utfaluet unufhuiiq^dnimain fuam,ne in iniquitdte cius pcreatis. Et E-Cclefid/hci t j. Q«» tetigerit picetit inquinabitur ab ea : tyy qui conimunicaue^ fit ^perbo,induct fuperbiam.Ac rurfus,Omnis earo dd Ã* tiiileinÃbi cüniiingetur,zromnishomoÃmili fui fociabia t«r. Item Prouerb.n. Arma ç^glddij inuia peruerÃ,qui «utem longe receditabea, euÃodit ditimam fuam. ïdcoq^ iteus itd prlt;ecepit ïfrdeliticO populo Exod.24: Nc faedut liceris cum irtcolis terrie qudm occupdbis,ne Ãrte tibi fcdii ilalum fiant, amp;c. Verum illi pri.eceptum hoc non ferua* tunt.-fed utPfalmotoé .feribitur, mifeuerunt fe cum Gen* tibuSjCr didicerunt operd eorum, feruieruntq; fculptilibuS forum, çy fiiéid funt eis in fcdtiddlum, Vnde etidm Dduid Pfalmo i6,fcribit,Eion fedi cum uiris mendacibus, cy cunt occultantibus fenon introiui. odi eccleÃam rndlignuntium, Cr cum hnpijs no fedebo: Eiomine, dilexi habitdculd domus tult;e,cr locum tabcrndculi glorice tUie. Vnde etiam uulgari prouerhio dicitur, Corrumpunt bonos mores colloquia pra Ha- Lege N«»n. 16. cap. z.Paralip.20, Paulus quoque
i
APOLOGIA
Konuinos tg.cdp. diÃidiorum feaiMorunt authoret pr£ter dodir'mam quant acccpimui obfcruare iubct, çy (dcclmareab (is. duarecum concionatorespr£ter doétri^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
nam, quamÃupradiximus eo5cxEuangdiopr£dicalJ(,ac ' nos ita didicimus, diÃidiorum zir fcandalorum auchores 'J fiat, proptma quod ab ea dcÃciunt, merito nos ab eoruin nbsp;nbsp;â ! '
eoncionibus declinamus, iuxta uerbum dci à Paulo tradio .â à tuni,cui iure plus obedimus quam hominibus,Ãcuti apoflo=i lielocuerunt, A£l. 4. er f. cap. Pr£terea concionatoresà prima fua Euangelica doélrina de^ccrunt^çy Ãe atq^ eccle^ fias fuas fedlarios feu h£reticosÃciunt, qui contra primant fitam doélrinamuiuuntciquot;agunt.PaulusueroTit.j.iubet defèdorem cr h£reticum hominem poft unam cquot; alterant admonitionem uitare:ipfi uero haélenus à nobis fcriptis c uerbisfæpe adtnonitifunt,cr adhuc admonentur,cre.liu=i iufmodi paftores alieni cr peregrininobis funt, quamob^ rem iuxta Chriüi uerba eosfugimus, quandoquidem ipfo^ rum uocemnonagnofcimus,loan.ao. Ciuarehortamurip=â fos,fimodooculoscr aures ad uidendumcf audiendunt habent,ut omnes caufas à nobis comemortas nbsp;nbsp;adhuc cont
tnemorandas, ad fuam utilitatë animo recondant,uitam CJquot; inftitutum fuum timoré dei emendent,cr confîdcrent quo^ modo Jpiritum fanélum acquirant, qui ipfos docerepoterit quod nam fit corpus Chriüi, fi ftrtè co agnito unà nobifcû membra etus fiant,ac deinceps unà nobifcum à corpore Saturne feparentur ,ficuti iüudfupru 2.Corinth.ó.feparatur. Pr£terea etiam corpus Chrifti Ifiritualiafapit, cr hi cor^ pus illud funt qui fecundum ffiritum m noua uitauiuunt. Corpus autem huius mundicarnalia cogitât, caretffiriM Chrifti,nequechriftieR,P.om 6.y.crS Galat, s. Cora ' pus etiam mundi natum eft fecundum carnem, zr perfea . quitur corpus Chriüi quod fecundum jfiritum natum eft.
Galat.
ANABAPTISTARVM.
Galat.4-. Chriftuiquoijuedefuo corpore dicittEgottosê Mundo elegi, idco inun^u^ uos odio habet, I04/1.15. (^are Manifèfîum eâ,eos qui mundano carnali fenfupræditi â funt,corpus e/Je Bclial cr Satanie,Qr Satanam eorumprin cipem GTdeum ejje, z.Cor'mtb. 4. lorfii.tx.er 14. chri/té pr£tcrea corpM fruélm J^intits cr charitatis profert, atq^ hi fuut boni fruélus: corpus atiicm mundi fertfruilm car=: nis, atque hifunt maïifruélus : de utroque autem genere fruéluua^cribitur i.Corinth-is.Galat.}. Exhis-ueroaga nofcipolJiint,ficuti dominus inquit, îAatth.7. iz. Lucie 6^ Exfruamp;ibus eorüagnofcetis eos-.lt;ty t.loan.z. Sifcitisquod iu^us eR, fcitote quod quifquis exercet iu^itiam exipfo gt;tatusefliCf ». ïoan j.Ã^ijquii natus efi ex deo,peccatum non comittit:quoniam feinen ipÃus in co manct, nec potcà peccare, eà quod ex deo natus eft. Per hoc maniÃfii funt fiUj dei crfilij diaboli quifquis non exercet iuftitiam non eflcxdeo, cr qui non diUgit Ã-atein fuum. Ac doininui Ipfe Ioannis 1}.ait: Mandatum nouum do uobis, ut alif olios diligatis Ãcut dilexi uos. Ex hoc cognofcunt oin^ tes quod difcipuli mei Ãtis , à charitatem habueritis olij in alios, Hdc ergo ratione corpus ChriÃi cogiiofci amp;nbsp;dijudicari pote^ : uult enim dominus fuos hac dijutt dicatione uti, priefertim uero in Coen-a : ut unufquià que feipfum probet cuiusnam corporis Ãt, an uerè in coroi pore chrifti tanquam corpus charitatis deiÃt, ac charita*i tent fer uct erga reliqua membra: item ut non cum iüis editt O' bibat in Ccena domini, aut communionem cum iüis ha^ heat, quos agnofcitad corpus huius mundipertinere:cr ut Paulus docet ». Corinth $. tanquam Ãrmentü uetusexpur» ^ori, ad corpus huius mundi eijci debere, ut ita Ãgne otq; inculpate panem 07 poculum domini edat çy bibatt ZrÃc Cccnam feu Pafeha hoc comedat non'mfirmento ue^
t »
APOLOGIA
tm,neq; 'm Ãrmento malitiic er cocupifcentiie, fed in duki muJfapKritatis er ueritatis. Qui enim indigne edit er bi^ bit,hie,ut Paulus ait,Ãbijpfi indicium edit, propteren guod nondijudicatcorpuidoinini,i.Corinth.tt, Sicutietiainfub . lege deUidifcrimenolÃeruariuoluit, NialachConiierti-mini er uidete quid pt mter iufum er intpium, er inter f ruientein deo er non feruientem ei. Et Leuit. lo.vtbd^ beutii feientiam difcernendi'mter fandtum er prophanum, 'mterpoUutumermtidum.ltemEzeeh.HtSacerdoteseim contempferunt legem meant, er poUnerüt fandiuaria inea» Inter fandlumer prophanum non habuerunt difiantiam, 'mter poUutum er mundum non intettexerunt.
I. Omnia hare confutauimns lib, 6. pfarèipue ta/ men 8, 6^^.cap. a. Admirationcccrtcdignacftim/ menfa horü hominüarrogantia amp;nbsp;temeritas,qui an-dent fc folos iienditare pro uero puro corpore Cliri fti, ab co alios fideles qui no funt Anabaptiftæ reij^ cere, quafiillinihilpræter nomen fidcliumhabcaiir. Eft uero hoc omnino fimile Pharifaicæ fuperbiæ, qua miferos peccatores fpernebant. j. Qlia quarfo iiiani nobis oftenditis nifi illam perquam uos ad diOidia facienda ambulatis, à quafcriptiira nos deliortaturj Vos ipfi hæreticorum amp;; fatflioforiim nomen nobis coipfotribuitis,quod adeo audaftcr gloriaminide feparationeabecclefia, amp;additisiiosnolleullani com munionem habere cum noftra fide, amp;nbsp;rebus ad fidem fpccflantibus : cum tarnen nos uerä fidem habcamus, ficut J. di 4. libro demonftraui. 4. Qiia alia de caufa rurfus tot fcripturar loca coaceruatis nifi quod uideriuuhis ?De eonanq; nulla eftcoritroucrfia, an fcandala deodifpliceantrdeeoautem qua?ritur,an hoc fit uerum fcandalum quod uos à nobis accipitis ahfqf noftra
A N A B A P T I s T A R V W. If I â¢'oftra culpa et mcvito.Scimus cnim aliud efie fcanda^ lîi,quod malts faftis daturtlniiiifmodi aiit fcandaluin quot;obis non danius : aliVid quod à contumacibus quot;ouitatis ftudiofis hominibus accipitur, abfq; cius cul pad quo illi fcandalum accipiunt. Nos non in culpa iiitiofumusquod nos noftramep doélrinâ multis quot;ominibusaccufatis, fedfalfo, Denuo ucro id repeti-' âis,ad quod fupra rcfpödimus, nepe quod aliter nunc ^«lt;im olim doceamus.Plurimaquidéfcripturarum te ftimonianunc quoep coaceruatis, quæ tarnen nobis quot;on aduerfantur, quoniam nos non illi autillis fimia les fumus, contra quos hæc reuera ab apoftolis feripta f«nt. f. Rurfus falfum dicitis, nos fcilicet defecifle. Etenitn fumus Ãi pfeueramus fub iinico paftore Chri fto, neq; ulla alia quam cius doólrina amp;nbsp;uocc utimur, âdeo non alien!fumus, ad quorum uocem ouesfugi^ ant. 6, Speramus nos membra e(fe corporis Chri-' fti,ac omneseos qui noftram doftrinam audiuntSi illi credunqidcp eo magis,quo minus noftra dignitatc mcritOjUt uos facerc folctis, nitimur, fed toti à diuiz quot;a gratia pendcmus.De friuf tibus.item de eo quomo« do ex deo nati non percent, neqj fecundum mundum ambulent, Siqutecunque alia hoc loco lt;i nobis fcriz linntur, uelutidecharitate, SCc. fatisfcripfimus lib.«, tapiteto.amp;ii.item j.lib.capitex.3.5.7.8.ôic.
SEPTIMA C AV S A.
SEptintiiCiiufaeft,(JuodcorMnconcionatores inminijle rio priedicandi ZT baptizdndinon fequuntur Euangc= iicuin ordinem, d ChriÃo domino inÃitutu)» zSâ ufurpatunt «b apojklii,ad ledificandant, colligendam ZS' recipie/tdant â 3
apologia
Clrijïiditdmccclcpjm. TranCgrcdiuntur uero hoc ChrtÃi mandat um er apoflolorum cöfuetudinem, (^uibia primum doéirhta ( adultorum nempe tjui doceripoÃunt) er deinde Bdptifmui commendatui, er ita ab tllii ufurpatus efi.M.dt^^ thdizS. Aéîorumi. tpfienim hunc ordinem inuertcrimt, er pr^poftcre agunt: primutn tidntjue baptizant, er qui^ deminfintes mutosguinondum rationis ufumhabent,er hocipfumiuftum er reSlum ej]edocent, cumÃtpertur» batio Euangclici ordinis, inÃituti er confuetudinii, er nunejudm kailcntts aperto, ebtro er indubitato uerbo dei probdrint id reélum er Euangelicum ejjè,er ne probare quidem poÃint : ejuemadmodtm inultd aÃvrre pofÃeinm, er eorum obicäiones conÃtare , (]u£ omnid breuitatis cauÃaomittimU'S. Paulus Galat, u execratur, quietjuid ali* ter docetur qudin tpÃe er retiqui apojloli docuerint. Df apoftolorum autem miniflerio tantü, de concione, doótri^ Itd, confuetudiiie er BaptiÃno adultorum, expreÃa mentio fit, er nuÃquam de Infantibus mutis nondum rationis ufum hdbentibusquicquain dicitur. Uaque ipà utPddobaptiÃie tiulldin adhuc inftitutam er feparatain eccleÃatn Chriüi habentÃut fupra diximus)propter eorum Pddobaptifmum: ernuUdtnetiam (.noüraoptnione) longo adhuc tempore inflituere potcrunt abfque commemoraio Eunngelico or' dine. Quare cum talcin eccleÃatn non habednt, er propter Bdptifmum er alias resquerelam ercaufam contrd ipfos bdbeamus,ercumindoilrinaer rebus eccleÃaflidsnon poÃimus communionem cum Hits habere , non poÃumut utiqi ad eorum condones er ecclcÃas accedere, aut ad td^ (em dodrinam qua; non conÃtrtnis cdapoÃolicte dodrintt, fçdpotiustutfuprayi Paulo exccratacfl,
(. Cunda hxc refutaiiimus primis capitibiis 6'lt; libi
ANABAPTISTARVM. lyt
lib. Arroganter amp;nbsp;contemptim aiunt Pacdobaptiftas longo adhnc tempore non pofTeueram ecclefiam.hoe tft.feparatam, inftitnere,amp;c. Certóaiitcexiftimare de bent,nosdeoadiuuante,nolled lieraccclefia Chrifti feccdcre,8C nos cum illis Anabaptifticx faélioni ôi fez paratæecclefia: coniungereiquippequam tn noftris li bris loties erroris,falfî,8i iniuftitiac.in dodlrina 6d ec* clefixinftitutis conuicimus.
OCT'AVA CAVSA.
OCtaudcaufd hiccefl: Concionatores ipforum anted guoc^; Euangelium docuerunt, aligna ex parte e» ».
tiam nunc docent,oporterefcilUet à peccandodeÃ/iere,et piam, Chriftianani ac inculpatain uitam agere, nouum amp;nbsp;ex deo régénérât um effe oportere, Chrijtianam crfrâter=s nam charitatem habere, Chriflum imitari, crucem porta~ Ce, deiim timere ey amare fitpra omnia, maaere im Euans gelica ueritate, tty potius domum, uxorem et liberos dcfe~ rere, guà m ut à ueritate deficiainus, cr earn abnegemui: ubig;autem eorumprimiEuangelici librihacdoôtrinarcz firti funt, ey in nouo Teftamento copio/iÃima teÃiinonia extant Hune uero cum nos per deigratiam id aggredimur, ut Ãc faciamus, credamus, doceamus zy uiuamus fecuU'' dum primam ipforum doilrinam. aboininationi iUis jumits, negue nos Ãrrre pojfunt, ac uituperant cy conuitiatis tur ChriÃianam banc noflrain fidem, doâ^rbtam (y ui~-tam, er hdreticam er erroneameffe , ciuilemg^pote' ftatem er homines contra nos implorant, aut eos incitant er mfligant ut nos perÃguantur er occidant. iJonnuUi prxtereaipforumconfulunt nobis,ut banc uiam er uitam deferamus, guo domum, uxorem, er liberos retinère poà ÃmustfliiUos nos uocant, gui huius ueritatis gyatia nos
i
apolog lA
«ramp; his fugdri patiatnur, Qum ctiain à quisex ipforun ecclefia. conatur pÃuittere ,hunc lt;i «oèw dénommant A= nabaptiflam, ita declarant fe hoc nomine nos odiÃe. Cjjtare hinc apparet Euangelium quod ante annuncia^ runt, plané inter ipfos inuerti abnegari, eius prie* textu er Jfecie irrideri, ZT pedibus conculcari. Eodein modofanitaChrifli crux per ipfos toüitur. Déclarante* tiam his Ãilis fe illos eÃe de quibus dominus M.atth.i3. cr Lmc^c II. loquitur , qui non ingrediuntur m regnim dei,iüud tarnen prohibent çy occludunt illis qui ingredi h uolunt : quoniant priefat£ noftne Chrifliance fidei doéiri-^ nie ey uita; aduerfantur,ac nos, quaà iüa heretica et erro* nea fit ,mfùmdnt in ipforum ecclefijs : quam ob can fin uulgo homines arbitrantur rem fie habere, ey ita ab illis ma hccc ad regnttm dei contemnitur, fuÃeila illis çrubâ ominabilis eil, ey fie impediuntur ne ingrediantur re^ gnumdei, feruantes uoluntatem dei: abfque huiusenint obferuationenemo 'm illud ingredi poteil, lAatth. i- ey 15. H0îc/è^«à «rco«cionlt;ttow fepe necefiarià doélri' nam Chriftiane uite intermittere , atque aliquid aliud diccrequod illis non aÃeratcrucem,quandoquidemnunc ab ca adeo abhorrent: ne item ut nos Anababaptifte no^ minentur , zy ut nos quoque odio fint, ey perfecutio^ nés patiantur. Taies autem Ãiritusfandus nominatini-micos cruets Chrifti, quorum finis cü exitium, quorum deus eft uenter, zxgloria in confiifione ipforum, qui ter* reftriacurant. Philip.3.Hebr.6.Diligenteretiamcaueant 4â ne ipfiperftringantur D. Petri uerbis,qui ait, Per quos uia ueritatis blaÃhemabitur. Et rurfus : Qui reliila reila uia , aberrarunt. Item : ifti funt fimtes aqua carentes, nebuhe à turbine agitate : quibus caligo tenebrarum in
eternum
ANABAPTISTARVM* 15-5
Wifterntw« fcruata eü, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pr£ttvmidain uanitatcm loqué
^o,per carn^ cupidilates nbsp;nbsp;lafciuitix, coi qui uere aufuge-
db ijs qui 'm errore conuerfaiKur, 'mejcaitt: libertatcm polltcêdo, cum ipÃferuifintcorruptionis, t.Pet.i.Uein ^iuli uerbis : Semper difcewes or nunquam ad agnitionein ^^itatis pcruenientes.kc rurfus : Homines mente corrupti ''eprobi circafidem.Sed non proficient amplius : uAin amen fi« i/krum euidens erit omnibus, ut or illorumfiuic.i. Ti~ »lotb.j.
I. Hxc omnia çtiam nunc docemus, Si fi quidem quot;os his acqukfcerctiSjbene fe res haberet : iicrum non lâis acquiefeitis, fed à uera ecclefia Si dodtrina uos fepa fîtiSjSirebaptizatis, Siturbas arque diGidia in ecclegt;-*gt;3 exciratis: ficutlib. j.commemoraui.Itaque propter ââïncueftraminiuftitiam,ut fontes patimini, non ut in quot;ocentes.Non enim dei Si ueritatis caufa quicquâ pa= â¢âmini, led propter ueftras faéliones et inobedientiam. Ãequibiisfcripfimuslib.i,cap.9.Si2.Iib.5.cap. 2. Ni Hil uobis impingimiis, nifi ea quæ ueritate Si teftimo* quot;ijs feripturarum probamus, Si uera efl'e contra uos oftendimus. j. Cruccmquaeueritatis,nonmendagt; quot;li.fadlionum Si pertinaciæ caufa portanda eft.fi nobis quot;deo immittatur, libenter, eo adiuuante,ponabimus, »cque nobisabominationi erit. Vos autem impudent *cr,quicquid libet,de nobis dicitis:quiuero nobisinui lt;Jcnt, libenter liæcadeô acerbelt;à uobis commemorari quot;udiunt.Multi piq per Gcrmaniam,Galliam Siltaliain Soi Anabaptifmum.ut pernitiofam feftam, ex animo odcrunt.ita fe in cruce ad mortem ufqj geiferüt, ut oin â¢les Anabaptiftarumfalfi martyres cum illis nullo mo do conferri pofsint.D. Petrus inquit. Nemo ueftrum patiatur ut maleficus,8ic. Verba uero Pauli, quæ con*
i J
APOLOGIA
tra nosaddiicitis,reiiera contra uosfaciunt.PauIiisnä que contra falfosapoftolosloqiiitiir, qui difsidia con traEuägelium excitaitt,amp; legis atcp opcrum iuftitiam contra crucem,pafsionem redcmptionc C hrifti prac dicant,amp;fc, 4, Qiiemadmodumueroalqsfcriptiira rum locis contra nos abutimini, ita hæc quoque loca coaceruatis, quætarnen dei bcneficio non contra nos faciunt. quoniam Cliriftoamp;l ucrbociusadliæremus, atqucomnem libidinem lafciuiam rcprehendimus. Qua dcrcfatis fcripfimushbro 4.
CONCLVSrO ItJ QVA V A N AB A LÃ quocipforum obiedtiones refutantur.
Ono nbsp;nbsp;nbsp;concltiÃonis loco,propter omnes commeino
gt;1 rdfi« catiÃK,partent adeoJ^irituaU5,fed multum car-nails iudicij cr mteUcilM in conciotuttoribus zr ecclcftjs gua- ab ipfis reguntur deprehendintus. Hoc autein prmum ex co apparet, quod ad nosaiuM, quoniam in emendo, uendendo zrÃtmlibm contmunionem cumipÃs habeamut, debere nos etiam ipfortem eccleÃiis aecedere, z^ in iUis quo 1, quecommunionemeum ipÃs habere, l^os autem reÃgt;onde-tnus,hac rationeJ^irituales z^ terrenas res conÃtndi ,zrà tnulabÃquediÃcrimiaeinteUigi. Qjiod ÃÃgt;irituales effent, tum res jpirituales,hoc eü,fidei catf,Ãif,ff)iritualitcr intcUi^ gerent ZT iudicarent, iuxta Pauli uerba i. Cor. 2. Chrijiia^ nos enim in emendo,uendendo, zr Ãnülibui terrenis rebus qult;e ad corporis Ãiftentationem pertineitt ,comnMnionent habere oportet cumtnundo,attamennon mpeccatis,zs' mu do uti,neque id per Euangeliü prohibetur, ita tarnen utÃnt '' tanquamnon uteiites. t.Cor.7. Non tarnen ideo in rebusÃe dei communionein habemus, in Ulis enim diÃrimen obferud
mus, .
I
ANABAPTISTARVM» 15-4 ââW.cr dicimni,nos infidci negotijs nuHtm commumonetn Poffè habere cunt ipÃt autalià qui contra Euangelitim er P^itceptadeiuiuunt:nAmprimi apojklicichriÃiatti eiiant ^âic ratione commercium habuerunt cum mundo ,creoufi f*lt;w, extra tarnenfidei res ey peccata mundi, alioqui ipfos gt;nundo exire oportuiffètffîcut ey nos,ut Paulus ait i.Cor. S' Sed codent modo nos quoq; Luthcranis diccre poffemus, ^unt commercium habeant cum Papiftis in emendo ey uen^ ^ndo ac Ãmilibus rebus, quare non etiam cum ipÃs in Ãde, ^oilrina, M er Ãmilibus communionem habeant ?
1. Quaere ultimum caput libri fexti.
Secundo, amplius etiam falfo opinati Euangclici camOi- *⢠fuü fenfum exerunt, carndlibus huiufmodi fermonibus. ^icoenim ob commemorat/is caufos eorum condones non ^cedimus, neq; uüam cum ipÃs in fidei caufis cominumo-'âfin habemus,accufant nos ey aiuttt, nos contemnere ipfos^ uclle ac iudicare etiam nos meliores ipÃs eÃe: neq; cogi~ f'tnt nospoÃe uiciÃim ab ipÃs quterere, quareÃbi meliores Pâtpiflisuideantur Æ Ciuemadmodum etiamPapiÃecarnali ^âtshuitÃmodi fermonibus aduerfus Lutheranosuti fblcnt, ^od à dicant,fe non meliores ipÃs Ãbi uideri, reÃgt;onde=s quot;nt, quare ipfos reprehendant ey corum doSlrinam ey fi-^ent uitent Ãsiautem confitentur ex feipÃs Ulis non eÃe â^ÃoreSjfcd tantum in fide,aut propter melioremfidem çy ââitam : age ergo nobis quoque concédant, ut hac ratione i. Pfis melioresÃmus. Nempe no ex nobis ipÃs,fed ex deoÃiro pterea quodper deigratiam uchementius quam ipà deÃde= gt;^âtmus Euangelio et mandatis dei obtemperare çy obfequi: ftein quod nos non tot tranfgreÃionum in his rebus conuin-poÃunt,atque nos ipfos,ut fupra oflendimus. Vitamus «iitem eorum condones ey eccleÃas, non ex contemptu cor ^li,ut ipà arbitrdtur,fcd uerbo dei obtemperofe cupimus,
APOLOGIA
tfuod nos eos uitare,ab illisfâparari propter commet moratds caufM iubet.Hanc autein obedicntiam c/uagt;n uerbo dci exhibe!nus,rem )jgt;iritualcin, illi teftimaiu ej indicant ,p cartiadi contemptu.t^on autein gloriainur de nobiÃpÃs,(luo niam,ut Paulus docet z.Cor.ti.gloriatio mhilprodcR: ue=! rum tarnen fiquis nobis caufam gloriandi pr£bct,ut ipà fa 3 ciunt.tumgloriamurnon innobiÃpÃs cr carne noflra ,fed in domino nofiro Icfu ChriÃo eius cruce, i. Corinth. ». Galat.ó,
». Conamini nos fapientcs fubtiks 8C acutos decla rare,Si uofipfos ornare,fumma tarnen eoriim qux di* citiSjhacc eft, uos propter fidem nobis melioresefle. Atep hoc idipfiim eft de quo uos accufamus. Et tarnen falfo hoc uobis tribuitis. Etenim cü uefter Anabaptif. hçrefîs fit,quç ab Ecclefia Chrifti defecit,uidete an pro ptcrfidem ueftram meliores aut détériorés fitis. Vos ipfosfacitis purum Si feparatum abalqs Chrifti cor* pus:nosautcm dicitiscfleabfqjdeo,abfqucfide,abfque charitate,finefpiritu,quod idem eft ac ft diccretis, nos plancomncs diaboliefte. Certenon immerito nobis hie ingens contemptus efle uidetur, alieno domino fer uum fuum iudicare,Si fe una cum Pharifxo primo lo^ co in ecclefia dei conftituere. z. Diftinguitis deinde inter fpiritualem Si carnalem contemptum.ac nos po« tins hoc nomine acculatis quam excufetis. Nam quern admodumfpiritus carnem antccellit,ita etiam fpiritua* lia uitia carnalibus peiora funt. Poftetis nihilominus uerbo dei obtemperare, Siinterim peccatorem, ne dk cam fidelem, noncontemnere. j. Si in ChriftoSi cius cruce, pafsione Simcrito,rc(flegloriaremini,8iei confideretis,minus iatflaretis ueftram mortificatam et fpiritualem uitam; non quod uerc fideles non morian
tur
ANABAPTISTARVJW.
â¢ur «eteri Adamo,fed quod non gloriatur de illis quæ faciunt,Herum omncm gloriam deo afcribunt.
Tertio patefdciunt cariulcm luam fenfum zy impe-quod cum nos dicimus eos excommunicatione cr lt;n» ^ijs mftùutis ac difciplinA /piritus fan^li carere, quid igitur gt;gt;obis in tali ecclejia/ÃcicndumÃtf rej^ondent conciondtO'-â¢'ttw nonnuUi, debere nos ipfis auxilio eÃe ut talis excontmtt »icatio cr difciplind inflituatur.His reÃondemus, nos mi~ â¢â «ri quod cum tantus fit numerus concionAtorum ubiq; ter-i farum,aliquot centeni per oppida cr prouinciof, quod ta-»len ne unum quidem nouimus, nedum aliquot, qui excom^â »uimcationcm cr hoc inflitutum Ãiritus fanih ineccleÃa fila inÃitueritjidq; tot annis ab co tempore quo Lutherus et 'Zuingliui docere cÅperunt. Uaque non immerito nobisfu^
funt,quod caufam non agant feriOjCX carcant iüis per ^Use hac apoÃcli cf apojklici epifeopi inÃituerunt, nempe ^irtuteÃiritusjati^h. QuodÃnonnuHieorumdicantfeÃgt;i titum fanólum habere, mhilominus tarnen hoc ipÃs impoÃi Iâile eÃe, tum carnalihocfcrmoneaccufant et contumeliaaf Ãciunt Ãiritum fanäum,quaà fuas uires amiÃerit, neq- tam brtis Ãt quam apoÃolorum tempore fuerit: acÃ: denuo Ãif' Specks Ãaciunt,quod non quarant aninMrumfalutcm,neque qu£ chri/hfuntfedfua acfeipfos. Si enim tatus ipforum gt;tumerus,autfaltem aliqui ex ipÃs,/piritüfanlt;llum haberêt, opus haberent noftro auxilio, Ãed ipforum fatis multi ef Ãnt.ApoÃolorum diu non fuit tantus numerus,tarnen lott citius, into confeflim in multis terrarum partibus, ueras Ijâirituales erChriflianas eccleÃas collcgerunt,cr Ãmul ex ^omnuinicationem nbsp;nbsp;reliquajfiritualia inÃituta ac difei-
plinam inÃituerunt. QuodÃconcionatores jfiritu fanflo ^arent,Ãcut ex carnalibus eorum diilis or faills (quibus uf l^pra diximus, eötra Euangelium or ws utuntur) Ãiritum
in mis nondeprehendimuf, tumrurfuswnbofftimiKipJtt auxilio effe 'm 'mflituendis rebui Jpiritm fanai,cü ipà no Ifi ritualcs.fed carna,les fecundü carnë natiÃnt, ut cf^uatuor caufe expoÃt£ oÃendiint:itaq; nihil certiui e^l, quam ipfis qui fécundwn carnem fiAti funt, 'mjütutionem huiufmodij^i ritualiiim rerumplane coiKrariam fore. Cluod autem petüt ut in hii rebiK inflituendif ipÃs auxilioÃmus, teflimonium twbii perhibët quod nos ad id idoneos arbitrctur,nëpe quod jfiritum fanëlum habeamui,Ãne quo hac non poffuntfieri: ideoq;resf^iritualesfcientes mnobisperfcquuntur. QM^ modo autem b£c inter fe coueniunt, uel qualisnAin hiec ipfo rum petitio eü, ut ipfos hac in re iuuemus, cum nos errare dicanc, çr odio perfequantur propter hcec ipfa Chrifiian/i cr apofiolica infiituta cr cöfuetudines, quibus ueram Cbri ftiamim eccleÃam, excbmunicationem reliquaperChri fii jfiritu in/lituimus : nempc quod ordine cr apoftolico mo re adultos baptizumus,qua in re ipà contrariumfaciunt fi-' {hillofuoP£dobaptifmo, perquem impeditur huiufmodi inflitutum. Quomodo inquain ipfos iuuaremus, cum ipfi re fijlAnt(utm prinMcaufaofiendimus) Cbriftiano injlituto t. Cor. 14. er poteftati loqucndiin eorum ecclefijs ca qu£ £dificationi, colle^oni mftitutioniChriftian£ eccleã C!â ordini in ea utilia cr necefiaria forent,atq^ 4 deo dätur.
t. Anabaptiftæ hoc loco pro fua confiietudine ca quæfemel dixeruntiterum atqueiterum magna cum auditorum moleftia repetunt:amp; longam narrationem inftituunt, amp;multaacmagnifica iaciantSógloriantur de excommunicationeà fe infiituta. Qiiibusrefponcii mus in fi'ne é. libri. Præterea temerefiio more loquun tur,quafiper totum orbem niilli fmtminiftri, 8C eccle* fiæ ubi difciplina aliqua habeatur. Veruntamen fi nogt; £gt;isglohariliberet, ecclefias beneinftitutasoftendere polTemus:
AN AB ÃPTISTARVM.
Poflemus: Sifiautem quandoque executioninonnix ''üdeeft, non tarnen ideo ecclefiæ ordinc 6^ inftituto ^occarent. Sedhæc nihil apud Anabaptiftas ualent; ^iioniam nifi Anabapiifmum recipiamus, dicunt nos »on elfe fideles, nullum deiim, nullum fpiritum, nuU âim ecclefiam habere. Hacenim rationein Anabapti* faio tantum eft fpiritus famflus.ncque ufquâ ali b i. S o It 'pfilpiiKualesfuntjficuti olimMonachi:qui uero non funt Anabaptiftæ, caro Si carnales flint. Attp haie non 'xaffeótualiquo loquor.legaturtanium diligenter hçc jpforum Apologia, Si facile apparebit, non aliam elle 'pforum fententiam . Præterea uero intolerabilis eft pforum temeritas Si arrogantia.Sie.
Quarto loco mgeiis ctLtnt error nbsp;nbsp;or imperitiii, ^uod
foncionAtorum nonnuUi ad eos Oui ipforum condones adi^ â¢â c ttolutte , proptcrca quod ipfi non fecundum priccepta uiudiH,aiiaK, ctiamfî twn fecundum btcc uiuant, tarnen ^hilotnittusex officto oportere tws ad eorum condones ac^f ^fdere,quoniam Chd/lus dicat Matth. 2 j. In cathedra Ko-fis fedent Scribcc cr Pharifd:omnia ergo qutcdixerint uo=* utferuetis,fcruate nbsp;nbsp;facit e: fecundü uero opera eorum
^faciatis. Dicunt eiiim cr nonfaciunt. Ligant cnim onern îfauia dijfdliaq^ portatu, zir imponunt in bumeros homid' â^fdigito autem fuo nolunt ea moucre.tiis rejfondemuss^ ^^itatoreshos fatis fermonibus his declararc,fc non in Chri 1^, tbronogratiee, Ro.j.Heb.s-utdifdpulos ÃS'fucceffores ^^y^i effe,fed fdpfosconftituerein eum locum,inquo Mo piri Scrib£ QT Pharifeifederunt ante Chrifli mortem, re* iftreSionein, afcenponein incoelos, eiSquot; miÃionem j^iritu^ i^idi,nen!pe in cathedra Kojis,ut legetn Kofaicam coa ^onem,non Euangelium or Euangelicam libertatempr^-âââs^tnt.Ãcuti KoÃs cathedra non Euangelic^pricdtcationit
APOLOGIA
cathedra cdl.PrSierra qui in ea fedent,nô funt Chrifti,neq} difcipuU cr fuccefjores eiui. Chriftm ctiÃnon miÃt cos, aut
commenduuit iliis priedicationem Euangelij,noquc Ulis cccle fiaflicainfuam potcjhtem cr uirtutem, /teq^ )lgt;iritumfan=â
i^um (.qui turn non er at loan. 7.) dedit: fed hlt;ec tantu/m de^ ditcrnMndauitdifcipulisfuis,M.atth.6.craS.!Aar.t6. Io j
a, rfn. zo..Quare cum ipà feprodant Pharif^os cr Scribtts eà fe,qui fe m NloÃs cathedra conflituerint, qui dcoÃitt inobe
dientes çr e a tton faciant qu£ dicunt: atqueà ita lAoÃs ca^ tbedra illis afcribenda efl, turn etiam adeosVie,cr omneS miiue cr ^cen£ pertinent,çr illis feipfos fubijeiant quie de:^ inde eodein capite à domino contra Pharifeos or Scribas di cuittur,nempe quod doilrinam propria non obferuët, quod r regnuni coelorum occludant honiinibus, ipà non ingredian^ tur (nAin qui faciunt diuinctm uoluntaté,ingrediuntur,mat' nbsp;nbsp;u
thoâi 7.) neque alios ingredipatiantur,Ãcut fuperitis in 0^ iklua caufa oÃendimus: item quod omnia opera fua faciant,
ut uideantur ab hominibus. Praterea d domino hypocrite, . duces c£corum, mi flulti,c£ci,ferpentes,O'progenies ui-
perarum nominAntur,qui intus pleni Ãnt rapinA cy immun dicia,qui ChriÃi legatos occidant, cruciÃgant et perfequan
J. tur.lHufquam uero legimus Chriflu pr£cepiffe ut ad eorum condones accedainus,fed tantum ait, Qu£ dixerint ttobis ut
faciatis, yc. verum feimus eum præcipere ut à fermenta
Pharif£orum,id efl,à doflrinA eorum,caueantus. lAatt.f é,
Quomodo autem ipfam melius cauere poÃumus,qudm à no accedamus. Pr£ terea cum iuxta domini uerba c£ciÃnt,quo tnodo alijs uiam ojkndere poterunt, cum Ãnt c£ci f îdfiut c£cus c£cum ducat, crambo in foueam cadant,ut dicit do^ nbsp;nbsp;j
minus,qui iubet eosÃnere.tÃatth.i$.Euc.6. Quinetiamdo j minus pr£fatam or ationem ab initio zi.cap.t/iatth. de ca^ nbsp;nbsp;i
thedra M.oÃs,ante fuam mortem, afeenÃonem in coelos, tyquot; nbsp;nbsp;,
miÃiotteiti
ANABAPTISTARVM. IJ?
''tiÃionem JpîrîtM ÃtnSh habuit,neque tetntwin ad difcipulos l^d ad umucrfumpopulumi zy difcipulosÃmul 'mdifcrmi~
locMiii eil, ut qui oinnes nondum adhuc à lege libera ejj'eitt,e:x eos in hue caiifa no ut chrifiianos aUocutui eÃ:, üquot; ut liberos dei filios, hac ciümfiliorum conditio nbsp;nbsp;liber
nondum er at,fed à morte air afeenÃone eins demumfuit, jfiritu ipfiusfanéio zjquot;filiali,per quem liberamur, 2. Cor. j. Item,Omnia,inquit,qucc dixerint uobis utfaciatis,fa Ve : hoc autem inteUigcndum e^ de bis qu£ iuxta lAofai-'^âtin legem facienda erant, non qu£ Pharifeicontra legem ^iconftitqebant:nibil enim eorum deus,aut Cbriftus, face iubet, quie nobis imperantur,non autem ab ip/o pr accepta ï^iiityucrumcontracius legem etdoilrinam itnperaiUur.Ve f,, ââ «w ipà neque legem tJiofis, neq; Euangelium chrijli reile ^°eent,itaque neq; in ChriÃi cathedra fedent, fed h£c tur= ^ânit,zrmterfeconfundunt Euangelicam libertatem er ^ofticamcoa^ionem, cumnontanKnpoÃint conmngiey' ' ^ofes atque CbriftusÃmul pr£dicari. lleque tantum b£C â^onfundunt,fed etiam ea qu£ contraria funt Euangelio do= ^^nt, zr id opprimant,quemadmodum â¢. 2. er j. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;often
â^iftius. Chriftiani non funt fub lege,fed ab ea liberi funt,Ro=i *^,6.Qr7'loan,S.z.Cor.3.Galat.3.cr s. EtChriftuseft fitii legisunicuiq;credeittiinipfum,Rom.eo.ideoq- Chri=^ Ifani non amplius eos audiunt, qui lege pradicant et in Mo cathedra [edent.-fedpotiusper Paulum ab hac legis pr£' ^lcationeauocantur,Colofz.Galat.3 4.. esâ s. cfremittun
ad Euangelicam concionem grati£ zr libertatis à lege peccatis. Chriftianis enim legem zr legalia pr£dicare, ^Uangelic£ libertati aduerfatur,Z7 diÃidiorum caufa eft in ^^angelicadolt;arinA,quam docuimus, Paulus uero huiufma ^âdo^rinam, qu£ diÃidiorum caufaÃt, uitare iubet, Rom^
Ojtinetiddeus pater Chriftumfilium audire zr illi au-k
APOLOGTA
[cultureiiibet,Matth£i 17.Marcy.Luc.^uidunidxatpit ce)n^dti.-!m,uitam ZT libertatcindlege,tnorte,^pmd-topradicat: Mofesuero iram, initmeitiam, 'mclementidm, mortem, cr captiuitatem atq; coa^honem per legem pricdi cat inftituit. C^are illi qui 'm MoÃs cathedra fedeftt, pe regrmi paftores fuut ouibui Chrifti, uox eorum ipÃs pe regriuA eR, neque earn pro Chrtfli pacis or gratite uoce a-â gttofcunt,pcr quam è captiuitate legis çtr MoÃs cducuittur, Rom.y.ideoq; earn non audiuut, fedpotius Chriflum audi~ unt,^^ alienos paflores fugiunt,fecundum Chrifti uerba lo. to.Adhtecmercenarijfunt conduchabhominibus, noiiautb paÃvres ouium Chrifli à ChriÃo miÃt (ut fupra dixmus} i-
6, deoq; oues Chrifli no curant. Cltiomam uero (ut docuimus) non uiunnc fecunduan dei aut Chrifli mandata, dódrinaeo-rumdeononprobatur,Ãcutidicitur: Cluidtibi, utenarres ftituta mea, er affumas padum nwam 'm os tuum ( Tu uero iodifti difciplinAin, er proiecifli uerba mea poft te. Si uidcbiis fureuLflutim currebas cum eo: er cum adulterisportioneni tuam ponebas Os tuum Mittebas in malum, er lingua tua concinna,batdolu/m,Pfalm.$o.Huiufmodi doéhresülis flini les fuut de quibus ad Romanos fecundo capite feribitur, qui alios docent er feipfos non docent : er Hits qui doitrina fua aliisfcÃicaln ex oculo eximere uolunt ( quoddofhrum cfl ofÃcium') ipÃinterim trabem 'm oculo babent, undeetiam à Chriflo hypocritienominantur, Matthaifeptimo.
I. Qiiacciinquehicfcribuntiirde cathedra Mofis, brCiütcrrcfutauimiis libro tertio cap. ofta 110, amp;:often ditnus Mofis cathedram eftepraedicationein uerbi dei, amp;nbsp;in hac non tantum Pharifæos fedifTe, iicriim etiatn prophetas Itaq; quantum ad fiibftantiam amp;fummani dôiflrinæ, Mofis St. Petri cathedra fibi mutuo non ad» uerfantur, a. Quæ Anabaptiftæ hoc loco conclu^^ dunt
A N AB ÃPTISTAKVM, 1^8 dunt, ea aut ex malitia aut ex imperitia infcrunt. nim amp;nbsp;pÅnæ amp;nbsp;alia quæ cooimemorant.non ideo dé nil data funt Pharifxis,quod in Mofis cathedra federet, fed ideo quod non in cafederent,id eft,quod non ro fte docerent.imô quod addebant aliqua uerbo dei, Si magna onera hominibus imponebant. Fermentü ue=: to, ut in Euâgelio cxplicatur,fuit Pharifaica ipforfi do ftrina. Vnde ea quarpoftea dominus Matth.ij. cap.il-' Iis imputât Si cos reprehcndit Si pÅnas minatur.conz tra ipfosut Pharifaeos Si hypocritas dicit, non ideo quodin Mofis cathedra federent. j. Omninoarbigt; tror,nifiita à pertinacia.quæquiduisarripit Si obqcit, obfefsi effent,nüquam eos hçc diéiuros fuiffe. Qiiis e^ nim non animaducrtat eos ex affciftu loqui,quando di cunt, debere nos faccre ea quæ dicunt, fed non deberc ipfos audire. Perinde enim loquuntur atque quidam qui dicebat, fibi quidem præceptum elfe ut nouum Té ftamentum cmat,non autem fibi mandatum ut utatiir, inlpiciat Si légat. 4. Dicunthoc loco ante Penteco-' ftes diem neminem libertatcm, redemptioncm Si fpi-titum habuifle.ne difcipulos quidem Chrifti : perinde quafi hæ fententiæ, CaroSifanguisnon rcuelauitti-' bijfcd pater meus cocleftis.âitem, Qiii credit in me, ha.-bet uitam æternam, Sic, nihili Si inefficaces fint, quafi difeipuli abfque fpiritu prædicarint, Si perpetuo, cura tauien fîdcmhaberent,fcruipcccatifuerint Lege quar* htm librum,quinto capite. Hac de rc,fi ciii libcat, Icgat quartum caput quart! libri* Ita uero hi homines bis de rebus feribunt Si loquuntur, ut facile apparent eos Euangelium non uereSifolideintelligcremihilos: â¢ninus tarnen in feribendo Si loquendoaudaces ac te* â ^crarij funt.Det illis deus folidioré do cT:rinam et intel k X
AP OLOGIA
leftum. Ã. Qiiærelib.j.cap.y.Obferiiaautcm Gliri ftiane Icrtor.qudm omnia quæab his hominibus diciî mr,biie fiitfiifa fint.
Ojiin etiam nonnuUi ex iftis dofhribus, qui dei nbsp;nbsp;chri
fli ma,ndatis mii obtempérant, non tantum, ut diximus, in Hofis cathedra fc uenditant ,fed alijs quoque nominibut fe tuentur contra eos qui ipforimt condones audire renuunt Cf contemnunt .propterea quod manifefte prlt;euariccntur Euangelium,cf dicunt:iudaf quoque pr£dicauit cf à chri t.fto nujfus eil,Matthiei decimo,Marei fexto,l,uc£ nono capi tc,qui tarnen nihilominus fur cf latrofuit, er Ãmilia quie^ dam addunt. Huic ucro ipforum fermoni facile re]fondcri pote^, ex hts qute antea rejfondimus illis, qui in cathedra MoÃs fedent.Arbitramur enim,Ãco tempore,quo îudas do cuitÃeec eius nMlefaóki manifcflîtfuiffent, ipfum fcilicctfu^ rem c{fc,cr fore proditorcm dominifui, aut in dodrina ft^ bi demandata errare ,qucmadmodum hi ab Euägelica Uber täte,et in alijs quoque rebus aberrant: tum certe hiquih^c cognouiÃent, non magnifcciffent ipfum er eins condones, nonaudiuiffent cum,neque quiequaminde emendati fuifr feni. Mufquam tarnen legimus ipfum in dodrinaÃbi de/nan 2. data erraffe, Ãcuti ifti ab Euangelio aberrant : prteterca eo tempore quo à domino ad prtedicandum miÃiis ed, nondum proditor fadus erat,fedpoflea demum. Incertum etiam ed an tempore miÃionis fu£ furfuerit,quando iuxta miÃio-nem hatte non licebat ipÃs aurum,argentum,peram ac num j, mosfecuminitinerehaigt;ere. Qjtod cnim Ioannis duodeci^ mo capite für nominAtur,er diciturloculos habuiÃc, er ca portaÃe qu£ donüno dabantur, idfadum ed cum dominus paÃioni uicinus effet, biduo ante Eafcha, quando breui po/ Ãtaproditus er morti traditus ed, Matthd uigeÃmofexto, ^,IAarci decimoquarto capite. Pr^terea ad condonandum
non
ANABAPTISTARViî* 15'9 non inflruüusfuit uirtutc j^iritui fan{ii,n£lt;jue in prinMritt apojhloriim miÃione comprehenfiis, cfud; po^afccnjîonem demum in die PentecoÃes inchonU e^, quam iioit expeân* uit,fed ÃioÃacmore Ãcelejlofe perdidit, ac prîM ÃeipfdmÃii^ f}gt;cndit. Cttm uero ifti concionAtores fefc ïud£ loco conjh^ tuant,declarant Ãe quoque JÃiritu fando car ere, quo prodi^ tor ille ut uero dodbre car uit,qui uerba domini fuggerit o' inomnem ueritatem ducit,loannii decimoquarto capite.'tie que uero plerifque corum oput edutfe eins in locum con-^ fiituant,O' fe uenditcnt,caueant modo ne ante hoc loco con ftituti O' iüiÃmilesÃnt, quoniam fuis conuitijs o' contuf melijs ide quibus ante diximus ) nobis honorem noÃrum oquot; Ãmam fuffurantur.et fe noftri fanguinis participes Ã.ciunt, ro quod ciuilem poteflitem O' homines ad nos innocentes perfequendos O' occidendos incitant o' infligant. Et certe proditor eo ipÃs tneliorfuit, quod poenitentia dudus ed, liatth£iaT- O'fneinus fuumconfeffused,fepeccaÃeinin nocentein Chrifli fanguinem : quam pcemtentiain in condo tiatoribus non reperimus, uerum Uli abfque pudore per= gunt.
In fumma quicunque fe in proditoris aut Ãtnilium locum fubÃituit, hic fatis mifer ed, o' dignum honorem ac pceni-tentiam habet,o' tanti £flimAndus efl, quanti ludas o' Uh flmilestad ilium etiam pertinent horribiles ifl.e res qu£ con traproditorem O'UUÃmiles pr£did£funt, qu£ Pfalmo 3, S.^p.ioo.er Ad.primocapitecommemorantur. Ãleque talcs apoflolorum fucceflores nominari pofl'unt, quandoqui deinuitao'Ãdisnonimitaiuurapoflolos. Cceleflis pater per Chridum Iefum,omnesfuos ucros Jpirituales feruos uir tutefliritus fandi conferuet, ut dodrinA o' uita in obedicn tia preceptorum O' uoluntatis eius ambulcnt,^ eos con^ feruet,ne propter horribiles iflos ante commonoratos fer^:
?
APOLOGIA
tMttfS, Ilia et obcdientiam Chrifliante et Eudngelicie ueritd tii fugidtitfCr fe ac miniflerium fuum, in quo ipfos luxta E-ucsngclium per omnem obedieittiam ueritatisdurein es' ex=^ emplum aliorum homintim eÃe oportet, non ut ijlifunt, te= »ebr M,horror ent, ftiflidium ZT rifumfiiciant, Det hoc dem pater per Chriftunt lefum dominum feruatorë noÃrum. Amen.
t. Qiiærej.lib.S cap, i. Vosquidcmhæçdicitis, fed nunquam haclcnus teftimonqs ueris amp;nbsp;diuinis probaftis nos à ucra et Euangelica doótrina aberraffe. Quid aüt nos Eiiangelicis apoftolicis fcripturis con tra uefträ doólrina probauerimiis.eoriim iudicio com mittimus qui quartum iioftrum librum legerunt. j. T urpiter hic niagni illi doctores labuntur,qui Itidani biduo tantum antepafsionem, difpenfatorem Clirifti faciunt : ac denuo fcripturas afsignant, quæ nihil ipfis feruiunt. Duodccimum cnim caput Ioannis ipfis adgt; uerfatur.Qiiemadmodiim uero domino ab initio qnç dam colla ta finit, ficuti ex oôtauo cap. Lucç colligi po.' teft, ita ab initio quoque difpenfatorem habuit. Nun» quam autem hocfcripffflent, niff pertinaciafua,qua ea quoque, quænonfunt, euinccreuolunt, hucaddutfti effent. 4. Rurfusincogitariter,amp;abfquerationibus iillis loquuntur.Spiritus quidc die Pcntecoftes difcipu lis Chrifti largius datus eft, ante tarnen quoquefpiri= turn doniini ccrta mcnfura habuerunt, per quem crez didcrunt, prædicarunt Si alia bona opera fecerunt. Abfqjfpiritucnim dei niliilpoffumus.Qiiçrcquartüli brum.quintum Sifcptimum caput. 5. Simodeftiam feruarctis, amp;maiorem modcrationcm adhiberetisiii dicendo, Anabaptiftæ, id uobis fa Item in hocprodefz fet,uthoinines fpiritualiores nos iudicarentquà m aliq
ATÃABAPTISTARVM. léo
qui faciant. Cum cairn liuiufmodi,amp; fimilibus uerbis utamini, apparct «os iniufte nos crimiaari condcm nare.propter ucrha quxdam minus accrba.quibus ali quaudo contra nos ntimur.SæpeteftatifumuS, Si hoc coram domino ucrum apparcbit.uos imnierito Si abf que caufaadeo grauitcr de nobis conqueri, Vçrü bare primum domino, deindeiudicio Chnftiani Ic^îoris committimus.
Qjioniain ucro huiufmodi dochres j^iritu fandh utgrd-ti£ l^iritUjid cH Chri/k tpfo, carent (ex guo ctiam dcfcóïu expcriitntur uoluntaté ZT prtecepta dei ipÃs impoÃibilict cf fc ferudtu, Kom 8. lo. . ) audent eorum ahgui ctidalios ho mines fecü intrudcre ziSâ inducere 'm eandent inobedientiam dcifin gua ipfi ucrfiimur,acaiunt,ne}miié poffe Euan^clium cr HMiidata dci perfegui et obtemperarc illis ac ea feruarc, (tut ita guemadmodü docent cf exigunt in ChriftZ credcre, mori peccatis.-priefcrtim cum nos odio habcant,eo guod cupimus abfgi pcccato uiuere, nos uituperent ac dicant, nos ucüc abjg; pcccato effe aiit iiittere, gtiibiis uerbispcculi ari libeUo rejfotidimus : hi aZt ipforum fermones ciX conui- Satis decia tia, non ad edificationem et faliitë hominum ac animarZifid ad ipforZ interitic»)Jfeéhintteil aZt hic errorgrauis çr per loco.fc nun niciofus admodZyhac enim ratione nullus hominZ feruarctur Æ h£c impoÃibiliafcruatu effcitts, guandoguidc twn niÃper S foiidï fidemfaluamur.ut M.arAó.docetur,^;'non niÃferuatis ma Euangciij datis cr uoluntate dci coclZ. ey otternAm uita adipifcimur, IHatthy.cy 19. guiaZtpncuaricaturneg; in chrijlidoilri nA mAnet,nu'dZ deZ habet,i. loan. ^-Atg; hoc fenÃt omnes co rum condones irritlt;e,inutiles lt;ty inanes funt : ac omnem E= uangelicam fcriptura mendacij accufant, gue apoÃolos atg; alios fecundZ h.tc credidiÃc ait,Korn, i.zyó. z.Cor. 4. Gal.
i.et j.Colof.a.i, Petr,t. et feruaÃeprteeepta dei,hoc eft, in
APOLOG r A
eiuicJjiirit.ite uixiJfc,z.Cormth.it.Colo]Pt.cr 2. i.TheJJ'. i.C^3.Phil. i. i.Pftrii. z. TheÃalon.i. Ephef.z. i. lodn.j. 2 .loan. i.Apoc.t4.,ac mortuos effè peccatK, feu corpta caf nis pcccato obtwxiwm exuiffe, aut quicti deftinAffe, Rom. é.coloff.y, Dominum quoque mendacij arguunt, cum di.-cat omniapoÃibilia ejjecredcnti, Mar,^. capite: itemere-dcntibut nihilimpoÃibile forc,{Aattblt;ei i-j. Deusconferuet ac tueatur nos çj- omnes pios in perpetuum ab huiufmodi concioiiAtoribus 'Q' doâoribus.Amcii.
Lege Hb. Æ, cap.7.
lJonnulli etiam ipforum cx carnali fenÃu dicunt ,fe iure poffe ciuili cy humana potefl^te nos ad ipforü condones co gere,quoniam Chrtflus dicat,Compcllcintrare,Lucie deci^ moquarto capite.ReÃgt;onÃo,dominus quidem f^irituaUfer^ uo dixit, Compelle intrare : non aut cm iuÃit potefttitc ciuili feuÃeculari brachio^cr gladio cos cogcre, neque illos quiÃe non patiuntur cogi,Ãcruum fuum perfcquiiuÃit : fed bene di cit, Compelle mtrare.Facile autem hic cogitaripotcA, hcec non inteüigenda effe de uUa coadionc que à ciuili potcÃtite aut carnali coabhonefiat. iJam compellcre feu cogcre, digt; fiinguere oportet. Compcüuntur cnim quedam abfque bu^ iufmodi poteflite, ucluti GeneÃs dccimonono capite. Coin.-pullt eos er diucrtcrunt apud ipfum : item Luce uigeÃmo^ quarto capite, Et compcüebant feu cogebant eum,dicentes, lAaneto nobifcum,erc.item Ad. dedmofexto de purpura^ rum ucnditrice didtur,Et coegit nos,erc. Hec autem coalt;^ (ho Ãt bonis uerbis,Ãcuti etiam apoftdi plus uerbis, nempe uerbis dei,bomines ad obedientiam Ãdd adduxerunt, ut (hi ipforum er epiflole tcÃuntur. Quarc aduerfarij non po teruntprobareucrbahecLuce 14. dibhleffede coabhone queÃt ciuiligladio aut miniÃerio, er per miniÃros ciuilcs: quemadmodZ feruus de quo loquitur, qui jfirituali munere fungitur,no ciuilis feruus aut coabhr eÃtubi ucro alioq locu habe^i
ANABAPTrSTARVM» 16l haderet fcripturtcguie loquûtur de liber täte et fjgt;otaneo cul tuet nÃcod£lo,qdiitdxatdeo{gt;ldceat,i.Co.8.et ^.t.Pet.f.
PriCtcred cum nonnulli ddticrfdriortmi d nobii qult;erdnt, â çur nmfurgdmu^jCr ddpopulumprogredidmur,dcpublia popuia pro ce concionemur,Ãue id honiinibus pldcedt dut non, er cru= squot;''* nbsp;nbsp;,
cein hdcdecdujd expe£îemM,ciuemddmodivm er dpoÃülifcdqmrnat ÃceruM: : cum enim illis dnnuncidtum eÃet ut non dmplius docerent in nomine lefu,A£lorum 4.reÃonderunt,An co= JJabetis qui »â¢rfw deo iuflum Ãt uos potius dudire qudtn deum, iudicdte. efeere uos Nozf enimpoÃumiis quie uidimus er dudiuimus non loqui. quo'^jet KeÃonÃo. Loquuntur htec quidem dduerfdrij, uerurn. non uobisdeu«. ferio neq; ex chdritdte: ndinà 'm eorum eccleÃjs confurgd= inus, er loquamur qu£ dd dnintdrum fdlute Ãciunt, quem' admodum fiepe hdcknus ÃilumeÃ, primifunt qui contra nos uoeiÃrdntur, dc nos tdcere uolum, dc ideo pcrfecutioi^ ties er dffliiiiones contra nos inflituunt. Praterca cogitdtt dum efl, ipfos bee ideo duntdXdt loqui, ut occdÃonem hd' bedilt nos perfequendiper humdiidm potefldtemiquomodo enim ferio bee dicerc poffunt, qudndoquidem (ut 'm prima edufd expofuimus ) obÃdnt ne in ipfortvm ecclefijs, publice pro more cr confuetud'me Cbrifliane er dpoÃolicic ecclei^ fhe loqudinur: qudmuis nihilominus,à quando deus uni auf
alteri bocfdciendum dederit,non omiÃuri Ãmus,non tdmen ex dducrfdriorum inÃigdtione er mdii-ddtoÃed ubi er qudiidocunqi Jpiritu^^ fdntlus nos iuÃerit er dd hoc
ddegerit,Amâ¬n.
INDEX LOCORVM
S C R I P T V R AE VETERIS ET noui Teftamenti,qui partim in hoe libro explicantur,,
B.X GENES I.
|
I7 Statium paâummcuminter mcamp;tc i? Bodem die cireneià funt A-brahamus amp;nbsp;Ifmael 2-X5 3o luftum eft ut prouidcam domui mc3C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z23 45* MiÃt me deu? ante uos ut po ncremjamp;c. $0 Non â uobiSjfcd à deohuc pr^emilTus fum Ex Exodo, 4 Indurauit deus cor Pharao-nis IS lethro Madianita foccr Mo fis 10 Nonoccides 11 Malcficum ne patiaris iiiuc-re 11 Si quis dcdcrit proximo tuo iumentü ad eufiodiendü 101 Ex Eeuitico. gt;9 Nonprophanabisnom? do-minideimi Ex Deuteronomio. o Dominus deus tuus deus unus eft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;öj ExIoÆ«e. $ Circuncidcfccundofilios If-rael nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii4.b Ext. lib.Sdmuelis. V Nunquid uult deus holocan. fla nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»75â.b |
Exlib.uRegutn. 10 Achabus propter inobedien-tiam punitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i7y.b Ex lib. z.Chronicorun^. 17 Reftaurat lofaphat religio-nem lÿ Vidctcquidfaciatis.nóenim hominibus cxercctis judicium IS'!- 173 34 Hclchias lofiae librum legis diuinæ mittit Ex libro Efdrte, 7 Omnis qui non fecetit legcm dei Exlibroïob^ 1 Dominus dédit, dominus ab-ftulit P Quid rcfpondcre pofTcm domino Ex Ppdmif. Z Sapitc ergo ô reges ,eriidiini-ni indicés terrx ! Deus nolens iniquitateni tu es 19 lucundioreftlexfuaauropu riffïmo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ii9.b 17 Locus Pfalmi de fide in Chri fium explicatur 31 Tu deus meus es , tempora meainmanibustuis yo Impio dixit deus. Quid tibi ut enarresftatutimea?8£c. 07 ^i Ecce in iuiquitaiiVus natus |
I ND EX.
|
fum 6} Quiperipfiimiuraucrit.lau dabitur 7S Et ftatiiit dominus teftimo-niuminlacob 84 Non mortui laudabuttc domine 113 DominebonumeftquodIm miliailime 1J9 Migrationes meas numcra-fti 14} Ne uenias in iudicium cum feruo tuo Ex lib. Prouerb.Solom. 7Qui iuftiiicatimpium 175quot; b
iff In miiltiplicatione iuftorum Isetabituruulgus Nouic iuftus caufas paupe-rum P-xifaia.
J Dabo principes piieros corn irr-b . 6 Surdi audite, Sccxciintendi-teuifum 7 Ecce uirgo concipiet Sc pariet J 8 Mors non laudabitte i;f 49 Et erunt reges nutritij tui iGi.b fj V ere languores noftros ipte tn lit Off Vermis eorum non morie-tur Ex leremiit. 4 Rt turabis , Viuit dominus, tn ucricate, iudicio. Si iullitia, aoo.b |
13 Prophefi apud quern eft font nium.amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 Ecce.ego alTumam Nabucho donozorcferuummeû içy.b 31 Namlioceftfocdus quodpa- cifear domui Ifrael iiö.b 31 Erûtocs docbà deo;43,b(iS' 31 Decidit corona capitis noflri 31 Tune lattabitur uirgo in cho ro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;13 30 Baruch fcripGtomni.1 uerba qux deus dixeratl eremite 7 Ex libro Thrctiorum i Ãdolefcentcs celTant à MuG-ca nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!Æ Ex Ezcchicle 7 Cum extenderitis mantis uc-ftras,amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33 Ex Daniele. 7 Lai^eturnomendomint, cu* luSçftomnis potenna iK li Mulntudo dormientium in piiluereterræjamp;c. 73«b Ex 'Zacharid. 7 Htec ait dominus, ludiciû ue-rum indicate i73.b Ex EccleÃdflico. 31 Salubre eÃuinum if-b Ex EuangcUo Matthä I Quod in ca conceptum eft è fpiritu fando eft. S3.b 1- Et non cognouit cam donee peperit filium fuum primogc-nitum 3i Temporibus ilHs atFuit loan-nes Baptifta prxdicans. Sic. Retipitcite 3 Et egrelTa cftXota Hierofoly-maadloanncm xo7b 3 Ego necefle liabeo à tebapti-zari 3 Audiftis quod diiftum fit ucte-ribus 3 Audi- |
INDEX.
|
f fliijiftis qiiod didnm fit anti-quis.Nó pcierabiSjamp;c. 137.b f Nolite rcfiftcrc malo ge. 170.b I77.b y Quifquis cseciderit te in de-xtram inaxillani nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;172, âS Efio amicus aduerfario tuo I7i.b y Sicluceatluxuefira ill S Capilli capitis ueftri numcra-tifunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ffp b 7 NolitefanAum dare canibus XZ7.b llÿ b 7- Petite amp;nbsp;accipietis iSi 7 Omnia qiiæcuncp uolueritis utfaciant nobis holes 141. b 7 Caucte uobis d pfeudopto-phetistnam d fruftibus eorum cognofectis eos 97.b 7 Quid me doniinii dicitis.netp facitis jea quæ inando uobis III 8 Oinnis qui cSfitebitur me 47 8 Vulpesfoueashabent,Siuolii cres ccelinidos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if9 5 Orate do niinum meflïSjUt det opcrarios in meflem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sg 10 Ne habctoteaur5amp; argentum, nelt;f pcram ad iter iO IO Gratis accepiftis gratis da-te.amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOf.b lo Quiamaiicritpatrefuiimaut matrem fuam fiipra me xi.b lo Nónne duo pafferes afieuse-neunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;109 li Venitead me omnes qui la« boratis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xio.b tj Alia ceciderùt in fpinas 11 b *3 Zizaniarum parabola 4.b 10. iSf 13 Parabola de retibus in mare miffis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sy.b gt;f Fruftramecolunt 110(5}, gt;7 Hie eft filius meus dileà us, 18 Videte ne coiitemnatis unû ex his puiillis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;no |
18 Siecclcfiân5audîeriti}4b 19 Hiftoria adolçfcentis diuitis
1} In cathedra Mofis federunt feribæ amp;nbsp;Pharifaeijamp;c. too 1} Væ uobis duces cseci,qui di-citistQuicumj iutaucrit,amp;c, 19S If Difcedite à me maledidi in ignem aeternum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;74 13 Ite predicate Enangeliu o-mnibus creaturis iSi. iSj 13 Euntbsdocetc.amp;c.baptizan tes eos in nomine patris 103. b 111. b 18 Docentes eos fcruarc omni» quxeSq^mandaui uobis 107 Ex ^Mtigelio y^circi I Ecce ego mitto nuntiû meim ante faciem tuam 103 I Baptizabat loanncs in defer-to nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10}. b
tern fpiritum mutum 9 Onatioiniidelis,quoufipapud uos ero 10 Tunc obtulerunt ei paruu-los,amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;109. liS 15 Qui crediderit amp;nbsp;baptiza-tus fucrit Ex EMngclio lucic. I Vxor tua Elizabeth gignet ti bi filium |
INDEX*
1 N.rm Icx perMofem datae* 114.b. 140
I Qui niifit me ut baptizarcm aqua nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loj.b
1 VidebitiscÅlumapcrtum
1 Ecee agniis iilcdci 6.b.zo4. î Nullus afccndit in cÅlum si 3 Sic cnim deus dilcxitmiindî
51. b
3 Qui credit in cum non côdem natur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;149. b
3 Veneruntautem adloannédf fcipuli eius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOS.b
S Amen amen dico ifobis,qui fer moncm ineûaudit,amp;c. «yo.b amp;nbsp;lyt.amp;ryi
S Qui in monumentis funt au-dient uocem rilij hominis 73 b
G Fugit dominus coronam re-giara nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iS3.b
e Ego funt panis uitæ 47 lt;î Amen dico uobis, qui niandu caucritcxhoc pane 110.113
7 Htecauté dixit de fpiritii que accepturi crût credétes 134 b
7 Qui âfeinetipfoloquitur,glo-riam propriam quacrit 116 b
S Qîji ex deo eft uerbum dei au dit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44. iSt
S Priufquä Abraham fieret ego fuin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;04
S Abraham pater uefter exulta-iiitutuiderctdiemmeum 131
S Oninis qui cômittit peccatum feruus peccati eft
S Ncmotccondemnauityi63 b ïo Egoamp;paterunûfumus «4 n Eazatus amicus nofter dormit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I47.b
Il Ego fum refurreeWo 8i tiita, qui credit in me,amp;c. 149.5
li Si exaltatusfucroc terra yi li Eratcnim ludas fur 130 b
13 ChriHus lauit difcipulis pS' des nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;II
i^ Sine me poteôis nihil eo.b ûÿ.b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;is Qin-
ï Vt fine ttmore de man« inimi
coruni libcrati
1 Spiritusûnâusfupcriicnietin te
1 Concipics in utero nbsp;nbsp;paries
Of. b
X Anna no difccdcbata tcmplo iciunijs amp;: obfecratioibiis fer uicns
3 Contend eftotc ftipendijs iie# ftris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOf.b
4 Et traditus eft ilti liber Ifaite prophctae,amp;c.
G Væ uobis quirideds 24.b p Dnc UIS dicainus lit ignis ecŠlo defeendat 174.17S 10 Exempiû Saniaritani i4£.b 10 Bead ociiliqiii uidcnt,q»3e uosuidetis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1^9-b
ii Bead qui uerbum deijaudi-unt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44-
11 Vaeuobislcgis interpredbus 5i.b
11 Heus tUj'quis nic conftituit iudicem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iG^.b. 171
It Predicabiturintedis
14 Siquisueniradme^necodit
patrem i'u«ni,amp;rc.
17 Cii fcccrids omnia qnsc prae cepta funt uobis,dicitcferui inudlesfunius
IX Cum abft^ loculo amp;nbsp;pecunia nos miÃ, nû quid defuitîâxo.b
XX Conuertc gladiû tuum infuii locum
XX Introijtautem Sataniriluda xjo.b
Xf Hodie mecû cris in paradyfo 13G, 149
X4 O améces amp;nbsp;tardi cordc ad credcnduni omnibus quæ lo-quud funt ptophetæ 7$ Ex EttdngcZio Ioannis.
I In principio erït uerbum 54.
gt;14. b
1 Qui credit, ex deo natus eft 2.7
INDEX*
|
17 Omncmpaïmitêquifcrtfru-dom purgat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zS.b itï QuicquidpCtientistnncmi- nemeOjamp;'c. 17 Nonfuntcx mundo,ficut5^ â¬go hon funi ex jntindo Ã7 Et cum abiero ÃC parauero uobis locum 13 Regnümeum non cftdehoc mundo ai Si iielim eum manerc , amp;c. quid ad tc Ex Alt;Sù Apoftolorum, I Nc difcefferitis Hicrofolyma 1 Domine no uis regnfi (207 rcftitiierc lfracl,amp;c. i62 2 Refipifcirc ÃC baptisetur u-nufquiftp ucftrum 204. b 1 Quiiicrbum libénterrccipie-bant baptisabantur 2o3 2 Erantantem pcrfciferantes in dodrina Apoftolorü,amp;c.i4lt;S 2 Omncs autemqui credebant, eranteodeïnlóci 220 b 4 Nècquiftf aiiquidcorüquod liabebatfuücflcdiccbat 140 7 Ãnania« uéditpolTcflîoné i4lt;ï Petrus Ananiam morte punit 179. 191 Sinirccos, (îcnïexhoîb» ópus hoc eft, dinbluetur,amp;c. iSö 7 Oporcctdeoplus obedirci77 C In diebus autc illis ornim eft murmur Græcorum b 7 Ecce uidco coelos aperios 71. b. 172. b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(tur 747 7 Stephanus obdormiuifle dici-9 Thabitadiiiiiiashabuit 140 10 Quoddeus punficauïttuco munene dixcris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;na ïo Num quis aquam prohibere poteft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22.1 ÃI Dc Simone coriario 74G.b ïj Paulus fedudorem Bariehu «xcaecat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;179. 191 V Quidtcutatis dcurautünpo- |
natïs iuguà î,Ãrc. liS. IG ÃIittotcadGcntes,utremif-fionem pcccatorum accipiant perfide quseefi ergame 120 iG Lydia audit Paulum,amp; cor ciusaperitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9 icr Baptizatuseftipfe^^omnes doineftict etus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;b 19 puodecim Ephefini bapti-zantur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;204 üf 2? Paulus auxilio magiftratuS otitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19$â ExEpiftolaadRoin. i Segregatus Ãpoftoliis in E-uangeiiü quod dens ante pro* miferat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijt 2 Diuitias bonitatis ilHus con* temnis 2 Qui ergo aliu doces,tcipfuni non doces 5 Nöiuftificabiturex operibus legis omnis caro 3 Omncs peccauerunt defti* tuuntur gloria dei. luftifîcâtur autemgratis iiS.b (cftiiy 3 Abfi^ lege iuÃitia dei rcuclata 4 Quidigitur dicemus Abraha mû patrcnoftrûinneniflc 119.b 7 iuftificaticxfidcpaccmhabe-mus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;123 7 Per unü homtne peccatum ia mundüintroijt JO. 70- b 7 Charitas dci effufa eft 142 7 Scimus q» lex fpiritualis eft 7 Noui quod non habt- (i2,G tet in mc, id eft in carne mea, bonum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2S. 101,b 3 Quod 11 cohTredes Chriftifii niuSjrtatim à moirtc hxredita«« tem uitxadibimus 149 b 8 Quicöq? Ppiritu dei agütur 22t 8 Quos praefciuit,hos prsedefti-nauit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;210 p Non oés qui flint ex Ifrael 49 9 Necpenim qui fernen funt Ã.^ brahæ, omncs fill) funt ii7.b |
INDEX.
|
jgt; Non llolentis ne^ currentis, fed miferentis dei cll öö.b «o Finis legis eà Cliriftus «lO.b lo Fides ex aiiditucà iSx 10 Corde credieur ad iuÃitiant 47- b lO Quomodo prsedicabunt niiï iniHï fiierint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;89. b 11 Eccleiiam comparai arbori ït7 II Quod fi per gratiâ.iâ non eo operibus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lai.b 11 Aut qiiis prior dedit illi amp;: retribuetiir ei 11 Nculcifcarainiiiosipfos ifS 11 Neminiinalumpromalored dentes 11 Noliceconformari huicfecu 10 IJ Omnis anima poteftatibus fuhieiSa (ït nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 fff IJ Nam magiflratiis non flint ter roti pro bonis operibus 17a IJ Quifijuts fe oppontt potefla» ti.amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f Neinini quicqtiam debeatis J9.l77.b tf Dico enim CliriflS lefum mi niÃrSfuilTe circüciÃonis,amp;c. 117 IC Precor nos fratres ut fpecule mini diHidiorumanthores Sz Ex Epift.ad Corinth, t. 1 DifcordiamCorintliiorumin-crepat 1 Bapiisani autem amp;nbsp;Steplii-nxdomum
J Quis igitiir eà Paulus , qiiis item Apollos J Ncipisquiplantat, neqjquiri gat efl aliquid,amp;c. S
|
y Fecitenimutis qiiinonnouij pcccatum, pro.nobis pcccatS elTet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;119 G Chriflianus nó debet litem in-tendere proximo 171b G Omnia mihi licent iJJ.b 7 Propter fcortatióes fui quifij uxorem habeat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41
ÿ Bout trituranti non obligabis os nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loyb
10 Omnes mare tranfierunt, amp;nbsp;omîtes in Mofein bà ptizati funt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zo3 10 Patrcsfuhnube fuerûtjio b 10 SiueergOeditis, fiuebibitis î4 Il InditutioCÅnæ llS Il Probet autein qnifç feipfuin îi9.b iji Il Quiindignc dehoc pane edit ajo 14 Fratres ne fitis pucri intelli-gentia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zi t.). Cum conuenitfs qnifquciie-flrum Pfalmum habet,doctri-nani habcr,amp;c. 108. b.109 14. Prophctac ante duo aut très dicâtamp;caeteri dijudicet iio 14. Omnes prophetarc potefiis 111 14 Et fpiritus prophetatupro-phctisfubicAifunt iii lyNon |
|
INDEX. V Non omnes quidcm obdor-miemus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï4S.b !lt;?. Porro de colkda in faucios 144. Ex Epi/i, T.. ad Corinth. t Quotqiiot cnim promilTioncs dei I'untjin ipfo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i2.a. b a Suttcitilltufmodi liomini ob-iiitgatio à Non idonci fiiinus ex nobis ipfis,amp;c. } Epiftola noftra uo.s eftis, n.jn attfamcntOjfed fpiritii dei fcri pta,amp;c, 3 Paulus legem literain nOmi-naf 4 Quod fl ôbteÃû eft Euangc-Hum noftrum 71, 139. b 4 Et quia habemus eundem fpigt; litum f Deus feèonciliauitnosfibi per lefura Ciiriftum S' StimUs quod flterreriuhi no-ftrum domiciliura tabernacu-H defiruatur S Noeximpcrioioquor.fcdper aiiörumftudium lo bjam arma nnlitiæ noUræ no cârnaliafunt 174- lyS.b Il Numpeccauicû gratuitouo^ bis Euangelium prxdicaui »off Ãpiftoîa ad Galat. 4 Scientesnon iuftificarihominem ex operibus legis 120 ? Ameutes Galatae,quis uosfa-fcinauit,amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sz 4 Fingit duasmatres iSff.b ? Caro concupifcitadUcrfiisfpi rituni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41- o Alter alterius onera portate 184 Communicet autem is qui in-Ãituitut fermoue ei quifein-ftituit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;107. b |
Ex Epiftoht ad Ephef. 1 Antequimmundi fundament! iacia funt elcgit nos Chriftui 4 Gratia efiisferuati pcrfidenl 4 Ãiios deditapoftolos (iic» alios proplictas,amp;c. 4 Vnum corpus Sc units fpiri-tits y Videtc igitiirqüomodo accurate incedatis ff Deprecaminicum Omniperft uerantia,amp;c. ExEpiflola adPhilip. Gratiasago, amp;c. ficutiulîûefl ut ego id fentiam de omnibus uolHs 1 ÃïihiuiuereCliriffus cftiyx.b 4 Deus eft qui in nobis operatuf iielle amp;nbsp;perficerc Sff.b 4 Didici irt quibiisfumijsipfi» contentiisclTe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z4.b 4 Quæcunc}! liera funt,quæcurt-que honetta,amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44.b Ex Epiftola ad Colof. 1 QtfOniamin eocomplacuitpa fi Z Perqucamp;circuncificilis 214 3 Vita ueftraabfcondita eft cunl Chriftoindeo 149 .b ExEpiftolaadTheff: i Grà tias agimus deo, quod eu acceperitis fermonetn à nobis ^â b 4 Hæceftüoluntas domini.fau« âiticatiouefira 44.111.8 y Rogamus uos fratres ut agno-featis eos qui laborant Inter uös nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;83.b ExEpiftolaz.adThcff. 1 dantisiiindiftamijsquinortno uerupt deum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;73. b |
index
|
} AuJimu! quofjî uerfantcs inter uos inordinate yo Ex Epi/l.1. ad Timoth, t L/cxnoneftiullo pofita tis * Adhortorigitiir ante omnia nt flant deprecationeS pro omni bus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyp f Paulus inÃituitminiftrumec-clefix nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pi.b f Domui fuz bene przflt 'i-'i-i 4- Efto exemplar fidelium 87 f Qui bene przfunt presbyter! duplici honore digni habean-tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loy.b f Si qiiaaucem iiidua zi.b f ^Sitjsfuorücurânôhabetai.b Ex Epift. t. ad Timoth. Z Certuseflfcrmo,naiiificom-mortuifumus i In domo magna non foliim ua fafuntaurea z Studetcipfumprobatum ope rariiimexhibere a Seruum domini non oportet pugnare C Quicuntp (ubiugo funt fcrui 38.b Ex Epiflola ad Titunt.
$ Hæreucûpoftunamamp;recun* dam corrcptioné deuita iSy.b ExEpiftola adHebr. i ;Cliriftus fernen Abrahz alTum pfit iJFilius deialTumpflt fernen A-brahz e Omnis controuerfiz Ãnis eft iuramentum à Dum nouum dieit,antiquauie prills ti Ifti per fldem expugnaucrunt régna |
1à Sed-accefliftis ad Sion mon» tem,3cc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyi, b IJ Honorabileeftconiugiû 8.b
Ex Epi/iola Iacob:', I Vnufquifque tentatur duiii à propria cupiditate abftrahitur Ne fitis multi magiftri,amp;e. 101.b y Ante omnia,ne iuretis 197.b ExEpiyioZtx l.Pffri. Subditidiote cuiuis humanse ordinationi Qui aliquando non popuhis dci,lt;Sóc- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;49 f Sitis autem parati fempcrad refpondendum -ExEpiftola 2.Petri. t Habemusenimflrmiflimu fer-monem prophetarum 7S-1â I Ad hoc ipfum uero uos omni prztetea collato ftudio adij» cite I Fucrunt olim Pfeudoprophe-tz 3 Yuus dies apud dominum fient mille anni Ex Epi ft. 5.Ioannis. I Si dixerimus nos peccatum n5 habere,nosipfosfallimus 127 ⢠101 b t Hxc fcribo uobis ne pcccetis, quod fi quispeccauerit 67 2 Omne quod eft in mundo con-cupifcentia,amp;c. non expatre eft, 70. b 1 Quiseftmcndaxnifiisquine-gat lefum Chriftum ö4.b z Quifquis negat fllium 64'f; |
|
ï ND EX, t Qnt cômittit pECcafum ex dia boloeft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Z7, 70.b
4 NosdenmdiligimuSjquiaille prior dilexit nos 4 Omnis fpiritiis qui coniitetiir lefum Chriftum S Scinius quod filius dci uenit 04. b |
Ex Apocalypfi. S Et cum aperuiflet lîgillû qiiiij turn, uidi fubtus altare animas, amp;c. nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyi.b 7 Idco funt ante thronumdei, amp;nbsp;fcruiunt ei die ac node 14. uidi Angelum habentem Euangeliiim tetetnum il 14. Beati pofthac mortui in domino nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyj |
INDEX RERVM ME^
MORABIlzIVM, Ql.VAE P A S* fim inhoclibro continentur.
|
A^- Bom'inandi amp;nbsp;horribiles Anabaptiftse öi.b Abrahamus bellum geflît 193.b Abralnä diem domini uidit iji. b Abrahami fides nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Til Ahralite fernen qui fint 117. b Abraliæfinus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lîf tgt; Abrogatio ueteris Tcftamenti 7f. IIÃ) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(114 Abufus circa Pxdobaptifmum Aeternû perpétua fîgnificat7î.b Anabaptifmus Chriftianis non eft neceflarius nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lii b Anabaptifmiisiniuftuseft 113,b Anabaptifmi exortus Tiguri in Heluetia Anabaptifmi fruftus Anabaptifmi ortus ad Salam flu uium Saxoniæ Anabaptifmi ortus Vuormatiæ iG.b ANABAPTISTAE cum fuis erroribus amp;nbsp;co rum refutatione. Munceriaoi i. Apoftolici zp.b |
Separat! à mtindo, flue fpiri-tuales ii.b Sanfti Sj puri,ca, rentes pcccato iG.b Tacéte» «Siorantes jo.b. ji. Entluifia ftæ fiuc Arreptitij 34. Liberi, iicl crafsi amp;nbsp;inipuri fratres 37. Secundû genus liberorum fra triï 4X b Hutitæfratres 4S.b Auguftiniani 30. Monafteri-enfes fplendidi amp;nbsp;magniflei fl Abominâdi et horribiles Gi.b Melchioris Hofm.îni difeipuli 6f. Dauidici 08. I-ibertini 63.b Anabaptiftse qui putant diabolû amp;nbsp;omnes impios tandem faluandos elfe 71.b Item quiuctus Teftamcntû rcijciSc 74.b Anabaptiste. Nicolaus Storck Thomas Muncerus Melchior Ringg Phifcrus D.BalthaflarHiibmeyer 14 loatines Denkius l i |
INDEX.
|
Ludotiîcus Hctzerus lacobiis Kauiziiis Piftortnaior Tlicodoriciis Sartor Thomas amp;nbsp;beonhardus Scliy- kerifratres Joannes Hutus AugiidinusBohemus Bernhardus Rotmanniii Joannes Bocoldus Henricus Roilius Hermannus Stapreda ibid. Bernhardus Cuipperdolingus. Gerhardiis Cnippenbrochus, Bernhardus Crechtingus ^4. Joannes Matthias pp-b Georgius Dauid pS.b. oS Henricus Hiluerfum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p9 Michael Seruetus Hifpanus Sx. Melchior Hofmannus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(b Ãnabaptiftæ Bafîleâ ueniunt is difputatio ciiillis habet IS.b Anabapiiftæ accufant Euangeli-cos.quod de charitate non rc-Aedoceanc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;141.b Anabaptiflacatunt Concionato- res profanare Coenam domi-nicarti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lip.b AnabaptiiJae accufant miniliros Euangelicos defedionis i ue-radodrina nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;94 b Anabaptiftæ contemnunt externum uerbum 7.b quaerunt feparationem 10. poeniten-tiam proclamant Tiguri 11. capitis fupplicio alïiciuntur ip.b Anabaptiftx cOnqucruntiir Con cionatorS dodrini nimis elfe lenem amp;rcmilTani tl^.b Anabaptiftæ dicunt dodrini in Euangclicis elfe aftrida non liberam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;toS Anabaptiftæ dodrinam Euange licorù de lege falfam eftë di« cunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jxj.b |
Anabaptiftæ docent Chrifti'anrt non licere bella gcrere 19X. 19p.b Anabaptiftæ docent ChriftianS non pofte Magiftratu fungi ISO, isi b. isi.b. isj. b Magiftratum item no debere curare negotiareligiSis iSS. 170 Anabaptiftæ doCent 1 Chriftia-nis non licere occidere i7J.b 17s. peccataexcömunicatio« ne tantû punienda efte 178. b Neminc item ad tide cogendB efte 179 b. 180. 183. 1S4. i84.b i8p. 18s. i87.amp;c. Anabaptiftæ quid dOceant deiit rciiitando nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t97.1a Anabaptiftæ fcripturas pro fua libidirteintcrpretantur 114 Anabaptiftæ fomniant animas fl dclium poft difcelTum i corpore dormire,amp;.'c. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147 Anabaptiftæ funt noui Donati-ftæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8p.b Anabaptiftarum error depatri-bus amp;nbsp;ueteri Teftameto 118 Anabaptiftarum communia do-gmata,itc diflenlioes 17.b. iS Anabaptiftarum dodrina de Coe nadominica XX7 b, XX9. Anabaptiftarum dOdrina de li-bertate Chtiftianafalfa 39. b Anabaptiftarum ftgmenta de no-uocoelo,amp;C, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 Anabaptiftarum dogma de fal-uandis diabolo amp;nbsp;impijs 71.b Anabaptiftæ docent Chriftianis omniacommunia die debere 143. b 14p Anabaptiftæ quarc contemnant externum uerbum 7 b Anabaptiftæ reijciuut magiftra turn ranqu.im inuiilem amp;nbsp;noir necefiarium ip4.irquot;â b. So Aoabapttftæ teijciunt Fædoba-ptiftnuni |
INDEX.
piifmnni lol.h. loef, loö.b. io7. b.ioS.iop.b 8cc.
AnabaptiHz reijdunt miniftros Euangclicos.qun non rcfpon dcat uita ipforü dodrinæ lt;37. Docct itc cos non dcbcte fti-pcdia actipcre fui ofFicij lOi Anabaptiftaruni inuidus fpiritiis Ãnabaptiftarä libcrqui (10 Adhortatioappcllatur zij
Anabaptiftarum Monafterienliü liiftoria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fjamp;c.
AnabaptiftarS proplietizimpe-diuntconcioncslcgitimas tiz
AnabaptiQarum fpiritualia con-iugia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4Z
Anahaptiftarumfomnii j.b Aiiabaptinaruni uocatio SS Animzfidelium 147. poft di-fccftum à corpore non dormi-unc 14S. à morte ftatim in uigt; tamtranfeunt i4.£i. lyz. Earü faluscertaeft 149. b. i$l. b de Animabus ftdeliuni Anabapt.
dogma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147. b
Annul rcditiis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;39 b
Apoftolatus
Apoftoli amp;nbsp;paftores difterunt ApoftolidoÃrinâfuam (i07.b comprobarunt teftinionijs ue-tcris Teftamenti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tjS
Apoftoli nonoraniafecerütqiiz alios docuerunt
Apoftoli quomodo omnia liabue rint communia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14s'.b
Apoftoli proprias pofiëirióes ha bucrunt
Apoftolici Anabaptiftz cum ip' forum errore amp;nbsp;eitis confuta^ tione 19 b. 10 zi.Zi.
Apoftolis quomodo^hibiiae pe-rz.calcci.baculi
Apoftoli ftipendia fui miniftcrii accepcrunt
Apoftoli totas familiasbaptiza-lUM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jii,b
Apoftoli uita multarimt contumaces nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;179- gt;91
Arniorû ufus Cliriftianis nó cft ptohibitus
Articuli przcipui doçirinæ Ana baptiftarum
Auguftiniani cum fuis crroribus amp;nbsp;eorum rcfutationc
Auguftini doârina debello gc-tendo
B.
Baltliaftar Hùbineycr Anabaptt fta 14. VcnitTigiiruni 14 b Palinodiam canit ip. Occidi-tur in Morauia
Baptifmusapoftolorü loanis amp;nbsp;Clirifti.qui et ignis xoj.b 204
Baptifraus cft circuincilio Chri-fti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ixx
Baptifmiis infantibus dati debet ioS.b.xio h. 111.
Baptifmus necclTarius eft lïdeli-bus 4p.b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ill b
Baptifmus non cft falfus deus
Baptifmus pariiulorum nó cft radix Aniichriftianifmi iij.b
Baptifmus paruulorum apofto-lorum temporibus in Eccicfta fuit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lil
Baptifmus quid, Ã quo, amp;nbsp;quan-doinftitutus loj. 104. lop. loS.b
Baptifmus fignum noui foederis
107.107.b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(113 b
Baptifmus fignum populi dei
Baptifmus fucceliït in locum cir-cumcifionis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lii.b
Baptifmus unicus tantum eft in ecclefia iop. Vfus Baptiimi lop.iop.iop.b
Baptifmi origo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ioj
Baptifmi Cliriftianorum ceremo nise nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lop.b
Baptifmi paruiilorü abufus 114
Bapti 'mo paruulorum confirma turnouuinfoedus 114
» J
INDEX.
|
Ãapfifmoteflis aShibctur 114.6 Baptifnium dodrinam ptsecede-renon neceflc cft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;207 de Baptifmo Anabapt. dogma 04.6. loi.b. loG. i07. io3. 109.1)1. lil.amp;c. Baptiaare in Chriflum 204. b Baptizare infantes non cft cótra ucrbiimdei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zii.b Baptizantiir EpheÃni 1.2.3 Baptizandus qiiis zoG.1.07 Eelluni gcrcre an Chriftianis li-ceat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19à Bclluni gcrcrc cft opus fidci 194 Bcllügcirctiitfandipatrcs 193 b ludiccs amp;nbsp;reges 23)4. dc Bello gerendo Anabapt. dogma 191.195'.b.i9ö Bernliardus Cnipperdolingus Anabaptifta Bernliardus Crcchtingus Anabaptifta Bernliardus Rotmannus Anaba . ptifta Bona opera fidem fequuntur, amp;nbsp;exfidcfiunt ii9.b. lil. Non damnantiirà fidelibus 111. b luftitianominantur iii. His faluté rribuerc.origo eft mul-toruni erroriini iii.b de Bonis opertbus Anabaptift. dogma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117.b C. Ceremouije Baptifmt Chriftfa-noruni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lop.b Ceremoniae uctcris eccleÃx ab-olitae nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lop.b Charitas Chriftiananö tollitius gladij i7ö.b nelt;5 fupplicia 1S4 Charitas dci amp;nbsp;proximi 141 Charitatis abufus 177. b Charitatis origo 141.6 amp; ert'edus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14; dc Charitate Anabapt. dogma 141b i4J.b i4f. 1S4 pro Charitate otandum 14J |
Chriftus baptizat fpirftn fand» Chriftus benedicit infantib. 109 Chriftus carnem fuam ex Maria uirgine affumpfit Gf b Chriftus calum patefecit 3t Chriftus circumcifio fidelium 111. b Chriftus clegit apoftolos Chriftus eft fatisfaftio propcc-catis noftris iiS.Fidcsinip-funifolaiuftiftcat 113.6.119 b Chriftus cft tertia perfona in Tri nitate Cj. ucreamp; cflcntiali-terftliusdci GJ. b. uerus amp;nbsp;seternus deus . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G4. Chriftus eft uerus deus nbsp;nbsp;ipo.b iiiuiftcat amp;nbsp;in uitacóferuat ifi Chriftus eft uera confummatiole gis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilö.b ijo Chriftus et apoftoliftipendiüfiii niiiiiftcrij accepcrunt 107 Chriftus âi apottoHintcrprctiti füllt fcripturas Chriftus liircuscxpiatorius 6.b Chriftus iubet baptizare 110.b Chriftus lege interpretatur 131.b Chriftus non eft ufus excomrau-nicatione Chriftus non inftituitnouiini Ba-ptifmum Chriftus non prohiber iufturan-dum Chriftus non foluit Icgcm 119 Chriftus qiiarc iubcat defercre domuni,amp;c. ii (47 Chriftus pafcit nos fpiritualitet Chriftus qiiomodo prohibuerit Apoftolis pcras,amp;c. nbsp;nbsp;nbsp;20 Chriftus remittit ad Mofem amp;: prophetas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;73 Chriftus ufus eft tcftimoiiijs ex ucteri T eftameto defitptis 138 Chriftus uerus deus amp;nbsp;homo 67 nero fuo corpore coelos afeen-dit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ö7.b Cbriftt |
INDEX.
|
CliriÃi ïiî no obdormiuit 149 Clirifli amp;nbsp;loânis Baptifmus idé cd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;104 Clitirtifratrcs qui fint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aif.b Clirifli regnum non efl terrcnum ffi.b Clirifli rcgnü fpirituale eft löi. löi.b in Chriflum baplizare lO4,b Cliriflianus magiflratus , uide Magiflratus. Clirifliani aetatc apoflolorum in Magiflratiifucriint iGi Clirifliani armis iiti pofllint ZG Clirifliani bclla gcfleriint it)}. b amp; nunc gererepoflunt 191. b Clirifliani fldem fliam confiteri dcbent Clirifliani habcnt iierani Bedt-fiain Clirifliani legem impkre diciin-tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 Clirifliani liberatifuut dingo iic teruni Clirifliani libere pofliint uti iicfli bus.cibo amp;nbsp;potu IJ 11. 14 Clirifliani Magiflratui obedire debent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iff.b Clirifliani medijs i dco inflitutis uii pofliint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JJ Clirifliani non damnant bona o-pcra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;111. b Clirifliani pofliint iiidicio uti 170. b Magiflratiim gerere iGo lOz. 16}. 104. 3de. Apoflolorum temporibus geflcriint »Cf Chriftiani pofliint proprium ali» quidliabere il b. 144.14G b Cnrifliani quomodo malo refi-liant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;171b 17J Clirifliani funt fpiritualis Ifrael Chriftiani quare toti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(49. mundi iioccntur, eum tarnen peecatores fint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;13.b Clurifljanorü cruxnon tollitma- |
giflratuni Chriftianorum oratio ji. 3o.b Cliriftianoriim principum edifla dereligione nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1G9 b Cliriftianis an licitü iufiurandtr. Vide Iiifiiirandum, Cliriftianis lurare quateniis pro^ hibitum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loS.b Cliriftianis ncceflaria funt boni opera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ut Cliriftianis non eft lil-erum ere-dere qiiicquid uoliint 179.b Clirifliana libertas quoiifcp fe cx-tendat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J9 Cliriftianse libertatis fimplex ex-pofitio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J7. b de Clirifliana libertate Anabapt. dogma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J7.b Cibi amp;nbsp;potus ufiis Cliriftianis lilt; ber eft Circumcifio Circuciiïo repeti iubetur llj.b Coaiftio ad fidem jSo. utiliseft amp;nbsp;neccfliiria CÅna domini Coena domini qiiibus inflituta 119 iji. b quomodo cele-branda Coenx uerbi , Hoe eft corpus mcrim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iiG. b. 113 de Coena doininica Anabapt. do gma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii7.b. 119 ijt Cceliim per Cliriftum patefaiftft eft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft de CÅlo occlufo hominibus Ã-bapt.dogma fo b. ft Coetus facri nceelTatij funt fidcli-bus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44.b Colloquium Tiguri habitü cum Anabaptiflis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10 b Communiobonorü i4f.b. 14S nullum habet prsecepfum in fa crisliteris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;147 de Cömuiiioiie bonorum Ana-hapt.dogma nbsp;nbsp;nbsp;G,i4J.b.i4f CompatrcsiiiBaptifmo 114.(1 â 4 |
|
INDEX» Conciones minidrorum Euangc licorumaudiendsc funt 11'4 Concionatorcs canum amp;nbsp;porco-nim. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J17 Ãoncionatorcs,iiide Miniftri E-uangelicse ccclefiæ. Condénarc ecckCas non eft Chri . ftianiim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;48 Confcfsio fidçi nô eft libéra 47 b Côfcfsio lîdci Hgnûpopuli dcinf flç Ãonfefsione fidci Anabapt.do gma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ja.47.b de Coiüugio Anabapt.dogmaS. â b.î7.b.4i.$âG.b Ãoiùiigia ipiriiualia Anabapti-ftarum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41 Confuctudoliiiiiisfecult ij ÃoHcuinelias ChriÃinoniinefer' rç nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;40.b Ãonuiuia amp;nbsp;nupiiseinfcripturis non damnantur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xy.b Corinihiorum ccdelîa Sî.b Ãorporis Clirifti manducatio fpiritiialisamp; corporalis 4G.b Ãorporalis âi fpiritiialis mandii citio corporis Glirifti 4ô.b Crux Chriiiianornm non tollit magiftratun, D. Dauid credijit in Cliriftam 135' Daiiidis Georgij aborainandæ blafpheiniæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(S3 DeculagiprxçepU nonfunt ab-rogata nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;119.b Dccumarumamp;redituiimius 39 Dcfeftioà Romana ecclcliafan-âa,utilis,amp; pia cil Sô.b Dciisdatininiilrosecclefise S9 Deus inipofsibilia nobis prseci-pit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;117 .b Deus indurauit cor Pharaonis 7O.b Deus iuramentis ofTenditur i9Sgt; D eus mala permittit, amp;nbsp;ca in bo numconuerttt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71.b Deus nô cil author pcccati Gp.b |
Deus non fuppiitat tempera mo« rchominuin nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJQ Dcusocciderc iubet Deus omnia fua prouidentia gu-bernat DeusordinatmagiHratu iS4-b uide Magillratus Deus ordinaric conuertit, uerho fuo intermedio Deus paruulos in foedus fuum re-cepit Deusquomodocxcaecct 7I Deus quomodo in xternumira-fcatur,amp;inifcricors lit 7î Deus unus efiencia, itinus perfo-nis Deo rcliclu pcrfiilerc,quid fit 3à Dies Dominica Differentia uetcris Si noui Teila menti Diledio, uide Charitas Diligendidcum modus J4i Difeipuli ChtiffibaptiiarûtiO3. b.baptifmatc Ioannis Difcrimen perfonarum errätium iSS. falfarum dodrinaru iSp. fuppliciorum Difputatio cum Anabaplifiis habita in Heluetia,Bern3e,iö.b. Bafilcæ,is.b.Zofing3ei7. Difputatio cum Anabaptiftis Ti guri habita Difputationis Tigurinxproroul gatio Difsidia pernitiofa Anabaptifta-rum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sj.b Diuinx legis finis ufus 114 Diuitix aa.i43.b.fuapericulaha bent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;la.b Dodrina Apofiolica Dodrina Euangclica de charita-te Dodrina Euangclica non eft Ic-uis Dodrina Euangclica non ex uita miniftrorum,fcd exuerbo dei dijudi- |
INDEX.
|
dijudicandaeft 97.b. 99.b Doârina Euangclicotum de coe-na domini nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itö Doftrina cxteraa propter inter-nam non abroganda eft 44 DoiSrina iuftificatioiüs ixi.b.iaz Doftrina de Magidratu nbsp;nbsp;nbsp;15-4 Doiflrina D. Pctri amp;nbsp;Pauli de fide ueicruni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijj DoiSrtna ueteris amp;noui Tefla-mentiunaamp;cadcmcft zji DoftrinarS falfaru difcrimcn 1S9 Dogmata communia Anabapti- ftarum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iS Domus, Vxor.Libeti, quomodo defcrendi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;11.b Donorum dçi fcopus amp;nbsp;finis 109 JJ- Ecclefia Anabaptiftica 77 ⢠7Q. Sj. non eftuera ecclefia 7S. 113 .b Ecclefia cafligatione uti debet i3;.b Ecclefia, Chrifli tfporibus amp;nbsp;an te.næuos amp;nbsp;maculas habuit S3.b.ij8.amp;ijsadliucnon caret nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;84.b Ecclefia Corintliiorum Si.b Ecclefia Euangclica cftutraec-clefia 79. retinet doflrinam Apoftolicam So. ufum reftû facramentorum Si. charitatê mutuamiS.b. non cefTatefTe ecclefia propter uitia quse habet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;81 Ecclefia ell regnum Chrifli.in his terris nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;öl Ecclefia miniflros eligere debet Ecclefia quomodo dicatur abft)? macula efle nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iS Ecclefia ueteris amp;nbsp;noui T effamé ti,unaamp;cadem eft I29.b.i3i Ecclefia Zizania habet ad finem uftpmundi 8i.S3.b, iSp Ãthnicus homo quis fit 14 Euchariftia,uide coena domini. |
Eucliariftta: panis non eft com* munis panis Ecclcfîç ucrsc figna ct notæ 79 b in Ecclefia irrogatse funtpÅnæ corporis de Ecclefia, Anabapt.dogma 18. 18.77.79.S3 Enthufiafmus grauium errortini author Enihufiaftre Epulse amp;nbsp;conuiuia ip.b Enthufiaftse fine Arreptitij Ana-baptiftx cum fuis erroribus et eorum refiitatione 34 Eucliitæ Pfalliani uetuspre-catorum feiSa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;31 Euangclij prsedicatio 31.103 Euangeliolexopponitur 114.5 EuangelicadoArina none.x uiu miniftroruin.fed ex uerbo del iudicandaeft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;99.b Euangclica Ecclefia, uide Eccle fia Euangclica Euangclica: EcclcCac flint iicrJB Ecclefije nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79 b de Excomunicationc, Anabapt. dogma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i7S.b. 13à Externa doArina propter intcr-nam non abroganda efl 44 Externû uerbum deprimitur ab Anabaptiftis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7.b F. Fides in Chriflum fola iuftificat iiS.b.iig.b Fides eft liberum dci donu 1 So. b Fides Hypocritica liy.b Fides ucra amp;falfa 180. b Fides ucra non cuiiiis libera eft, ita ut credat qcquid uult i79.b Fides ueteris SinouiTcftamcn-ti una amp;nbsp;eadem eft 131.b Fidci fruAus funtbona opera iii Fidci opera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iip.b Fideles auditorcs uerbi, non aftri Aifuntminiftro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iii.b i ! |
index.
|
JFidclts bifariam dicuntar ixo f ideics etinddeles quomodo pec cent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J 7 Fideles externa doArina opus ha bent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4; b Fideles filij Abrahami nominan-tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iji b Fideles peccato non carent amp; tamen toti mundi appellaii tur 17 b.iS.b. peccata fuaa-gnofeunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tt) Fideles fe periculis exponunt 48 Fideles,uiJe Cbrilliani. Finis feu ufus Diuinx legis 1x4. ixä.b F«dus dei perpetuum ell 110 FÅdus nouiiin Foedus nouum ofFertur omnibus hominibus FÅdcra quando,amp; c5 quibus facienda de F«dcribus, amp;nbsp;armorum gefti tione Anabapt.dogma its FruAus Anabaptifmi G. Genera uocationum Gerardus Cnippenbrochus Ana bapt. Gladius fpiritualis amp;nbsp;corporeus inBccleGa ISS. b.i7e.b Gratia amp;nbsp;meritum Gratia in Chriilo exhibetur isS H. Hxretici ad uctam Gdem cogen-di JHxretici funt punfendi SC occi-dendi igo.190. b. 191.191. b Hæreticorum dogmata de iurciu rando Helchcfaiiae Hermannus Stapreda Anabapti fta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rj.b Hiftoria Anabaptidarum Mona ftericnfiiim nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÆÆ Hiflorix mirx quxeontigerunt Amlieltedanu apud Batauos |
jf. S. Galli in Hefuetia Æ⢠Hofmanni Aiiabaptillx dogma-turn refutatio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ffÆ.b Homo legem implere non potell tiff Homini lex data ell in certos lines nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1x4 Hominum à uera Iide aberrJtium diferimen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i38 Homines contumaces cogendi funtadueram lidem 131 Homines peccatores â cam arce rinon debent 119 b xjo.b Hutiix Fratres cum fuis erroribus amp;eortiin refutatione 43.b Hypocriticaiides »ly.b I. Jacobus frater domini itf.b Jacobus KautziusAnabapt.itS.b Imperatorct hatreticos puniue-runt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilt;ji.b Impletio legis diuinx ixtî Impletio legis imputatur homini propter Chrillum 1X7 Infantes Chrillianorum funt lilij dei XI8. atque in foedcre dei iiS.b Infantes baptizati debent 10 cs. b xo7.ixo.b.xxr. ixx.xxj Infantes non funtreprobi xio.b Infantiûeftregnflcoeloriî xtg.b Iiifantium falus no ell in dubium uocanda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xiS.b Infidclium matrimonium legiti* mum ell nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S.b Inobcdientia ab Anabaptiliis do cctur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â¢9f,b Inllitutio minillri Ecclefij gx Interprctationis fcripturarum re gulafiue modus iij.nd Joannes Baptillaprjcurfor Chri fli xoj . primum baptizauit 103 b loannes Bocoldus L-eidéfis Mo* nallcrium uenit Æ3.b. rex créa tur3S,b. doclores uerbiMo- BaderiO |
INDEX.
|
naftcfio emïttit f 8. reginam occiditeo.b. capituramp;occi ditur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;öi,b IoanncsDenckamp; Lodouicus Hctserus Anabapriftje lö.b Ioannis amp;nbsp;apoftolorum dodrina eadcm eft Ifraelitæ quomodo fccundo cir-cunciti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;114. b dc Ifraele fpirituali Anabapt. do gma ludas,an in c«na facramétumac cepcrit ludx pcccatum in cotna notum et rat ludicis officium Indices aiiari Indices ignofcendo gtauitcr pee cant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyf.b Indices pij dcoferuiunt J73 Inguni quoduetcres portaruntd Cliriftianisfublatunieft 140 de lureiurando, Anabapt.dogma â57.b luramentoruni difcrimina 199.b Inrare quomodo à Chrifto prolii bituni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;19 8. b lufinrandumquidfitioo. qu«e eins forma et códitiones zoo. ceremonia iuriiïnrandisoo.b ad quid datum ioo.b. Quo-modo ueteres hoc tilî fint xoi. utile amp;nbsp;necefiarium eft loi. Inrare inÃurandum nô eft pec catnm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loi.b lus redituum amp;nbsp;decumarum J9 Inftificatio fidei iiS.b.iix luftitia Patrum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lyy.b Vexhominià deodataeft 114. Euangelio opponknr Ii4.b ad Cliriftum nos ducitiif. re Ãula eft uitjc noftrç ahomine impleri non poteft 1X5. à Chrifto interpretatur »Ji.b. Qöomodo abrojata |
fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jxS.b.ixÿ Legis ceremoni« fublatæ funt 1x9 b Legis, Non occides, interpreta-tio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;174 Legis odium fide tollitur iX9.b Legis opera nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii9.b Leuitæ ftipendia fua habuerunt loô.b Libertas Chriftiana }7.b Libertatem quærere 40 Liberi fiue crafsi amp;nbsp;impuri fra* très cum fuis erroribns di eo-rura rcfutationc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57 Lodouiens Hetzerns etioannes Denck Anabaptiftæ jc.b Luftus amp;nbsp;rifus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xp Lupi inferipturis quifint loS Magiftratus I deo inftitutus et or dinatus eft ij'4.b. per hune de us iudicia fua exequitur ipp.b Chriftianis neceflarius eHifr. b.ip8.b.if9 Magiftratus Chriftianus bellum gererepoteft 191.b. J9J.b. 190. fubditiilliobediantin bello nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I95.b.i97 Magiftratus ex dei mandato ma* lelîcos punire 8c occidere debet 174 b.i77.b. inocciden doregulam iuftitiseferuef 17? poteft ad ucram fîdem cogéré IS o .feruet difcriinen erranti-umperfonarum 1S8. doftri narum de fuppliciorum 189. 189. b. Magiftratus inreligionis nego-tio poteft punire 8c occidere 190.190.6.191.191.b. 156,b. 169. in omnibus gladio fpiri tus fubijciatur i55.b.i67. mi niftrorum ÃC eins offiçja con-fnndinondebcnttô7. Quare occidat t74.b nbsp;nbsp;(158 Magiftratus officia {. b. isa. b. |
INDEX,
Magidrîtui Gentili quatcnus o-bcdiendutn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ifr
Mjgiftratuiiure debcntiir annui reditus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îp.b
Magiftratum gercrc non eil contra ueram fidem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ley.b
Malo non rcfiftere gf.b.iyi.b Maicfici funtpunicndi nondimit tcndi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;177
ManuiiminipoRtio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;89
Matia bencdida non maledida cft nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;60 (yf b
Matthias Harlcnius Anabaptifta MatrimoniS inüdeliü legititnum
eft ,
Media à deo infiituta non funt ne gligenda
Melchiors Hofmanni dogmata cum eorum refutatione 6f
Meretrices praeceiTurz funt iuÃia tiarios
Mtniller,um EcclcGaüicum non eftctium
dcMinillerio EccIelîaHico Ana bap dogma 37.5)a-94.b. 97. loS.b ii7.b
MiniÃriEuangelicz EccIcRzle ggt;ti:nani amp;nbsp;dtuinam uocatio-ncnihabentSr.b.Sg, abec« clelia cligidcbent. Qualesnä elTedcbeant 91. à Chiitiaiia dofliinanondcfeccrunt94 b doflrina corum no cx uita.fcd ex ucrbo dei dijudicanda eil 97 b
Minifiri Euangclici non funt uen ttisminilltiioj .ftipcndiafui laborisaccipcrepofTunt tos. 107.b. nonfintlapi loö
Miniilii Eiiangelici non docent crudelitatein nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j89.b
Miniilricx (rufiibus cognofcun tur 97.b (fia 113.101
Miniilri loquantur foliineccle-Miniftriuentris qui fint^ 10;.107 Miniilrotuinpeccatafuntpunié-
da loi (t66.biO7.^ Minillrorum tierbi dei officium Monailcriéfcs AnabaptiÃx cun»
fuis horrcudis fcditioiubus 31 Monaftciienfis obÃdio ff Monaficrij expugnatio eo.b Mortui dormiredicuntur i43.b ad Mortem amp;nbsp;non ad morte peC
care iS (ii4.b Mofes uiam ad Chriftum parat Muncerusin Turingia lupus a-
troxi ucnitinfiipcriorc Ger maniaml. b. capitali fuppli-cio afficitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3
Müccridoärinzrcfutatio j.b.S
N.
de Natura utrarp in Chriilo Ana bapt.doguia lt;si b.öf.b
Nicolaus Storck Anabapt. i.b Nouuin T eilamentum 139.140.
b.i4t. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(4
de Nouo coelo Anabapt. dogma Nuptias et cöutuia feriptura non
damnat nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;if.b
O.
Obedientiadebetur Magiftrati-bus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ifff.ifö b
Obdormirequid fignificetinferi pturis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;148
Occidcrciubetdeus t7f
Occjdcrc priuata potcfiatc,pro-liibetur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;174
Officium miniftrorü ecclefiz 91 de Officio minifirorum eccicfiz
Anabapt. dogma 10 Officia magifiratus erga fubditos OpcranoniiiÃificant ii9.b (fb Opera,uidc Ãona opera Otdofalutisnofirz nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iO9.b
Oratio Chrifitanorum Ji. So.b Orandum eil pro pace 197 deOrationc Anabapt. dogma
ipji.b
Orantes Anabapt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j»
Orieo pcccati nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79
Orsinis uitiumia infantibus eft,
Sl
INDEX
|
amp;peccïtnmell 19, b Ortus Anabaptifmi Vuormatiae ïG.b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ilium i.b Ortus Anabaptiflni ad Salâflu-P. Pçdobaptifmus.Magiftratus.Iuf iurandum.non funt res liberx utomitti pofsint 43lt;b Pædobaptifinus,iiidc Baptiiinus paruulorum Panis Eucliariftix noncft communis panis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4G Pafcliæ conuiiix Mi.b Pafiores ab Apoftolis diftinguû« tur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;107.b PaÃores amp;nbsp;doâores S9 Patientiaintcntationibus St b Patrisuoluntascà Ã4.4i.b Patres ueteri.s T eflamcnti ueram Ãdein in ChriÃum habucrunc 131 b. eandem hæreditatcm fpcm.prcccs, amp;nbsp;cadcin facra-mentanobifcû habuerunt 134. b.ijj.lj6.ij7. Abraham et Dauidcrcdideruntin Cliriflû iji.b.ijf. onincs in ChriÃo fcruati funtijy.b. congrcga ti funt in lînum Abrahæ 13 J.b Patres, indices , amp;nbsp;reges neteris Teflamcnti, bellum geli'erunt Patriiminflitiai$7b (ipî.b Paulus apoflolus coaAus efl ad fi dem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iSi.b Paulus Apoflolus proprijs mani buslaborauit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lOG Paulus iudicio ufusefl 170.b Paulilocust Cor.i4.deufu pro plietiaruni explicatur loS.b Paupertas uoluniaria Si lîmula-ta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fo Pax magna Si uniuerfalis ipi. b Peccatiorigo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70 dePeccato Anabapt. dogma 17 Peccata remittuntur hominibus 6ô.b nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(tem i3 Pcccare admortc Si non ad mot |
Peccatores J cana non areeri de bent nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lip b ijo.b Perfecutio ecclefix tSz Petrus quos baptizauerit 111 Piftormaior Anabaptifti 17 Pcenitentixproclaniatio n PÅna in ccclefia non ceflare de- bet nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jS^.b Populusdeiquinamlînt ir? Populi deinotx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uj- de Poflefsione bonorû Anabapt. dogma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;li Prxbenda, feu flipendium minî-flrorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;104. b Prxdicaiio Euangelij neceflaria efl omnibus hominibus ji.b Prsedicare canib. Si porcis 117 Przparatio ad coenâ dominicant iji.b Preces fideliumpro alijs nona-fpernandx nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3.9 Preces fidelium ueteris Si notii T eflainéti exde funt I?G. 137 Principes tyrannici, num ferendi Prifcilltanus hçrcticus 1S7. (4.b Priuatumiuramentum nbsp;nbsp;199.b Prophetæ coclcfles 1 Prophetix ucrus amp;nbsp;reiflus ufus de Propheliarum ufu Anabapt. dogma Promifsioncs diuinx iiy.b Promifsiones ueterûpatrû yo.b Pro.ridentiadei de Prouidentia dei Anabapt.do-gma Proximusquis Pfalliani amp;nbsp;Euchitx uetus prcca torumfcfta Publicum iuramentum 199 b Pucris lîniilem fieri Puri amp;nbsp;fanfti Anabaptiflx cum ipferum erroribus Si eornm re futaiione nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iG.b R. Redemptio per Cliriflum nS. b Redituumetdecumarûius 39 |
INDEX»
|
Rtfonnafione, quomodo fieri debeant Regnu ni Chrifti fpirituale eft Si tei. Regnum mundi deRcgno Chrifli Anabapt. do. gma Reges terræ deo feruiunt i6i, isi.b Regula ôfficij minifirorum eccle fisc R cgula uitç hiimanç eft lex i if.b Reniifsio peccatorum 67 Rcfiirreiftio inortuorum 71 Rullicorum tumultus in Sueuia amp;nbsp;Franconia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î Rifus Chriftianis non ell proliibi tus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14 b S. Sacramentanon finit fuperuaca-nea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4? Sacramenta ueterum fpiritualem fignificationem habuerunt 137 Sacramentorum ueteris amp;C noui Teftameti diiTerctia 137.140 de Sacramentis Anabapt.dogma 45â.ioi,b Sacri cÅtus funt neceflarij fîdeli-bus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;44 b Salus animarum fideliü certaeft 149 b Salus infantiumnon ell indubi-umuocanda nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îiS.b Salus non eft poGta in nofiris uiri bus Baliitisnollraeordo 109.b Sâdi amp;nbsp;pij homines humiles funt loi Sanfti amp;nbsp;puri Anabaptiftæ cum ipforum erroribus amp;nbsp;eorü rc futatione Sanguinein fundere graue pecca tum San Ai in ccelis : impij apud infe. rosfiint nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y.b Satisfaftto noflra eft ChriflusiiS |
SatisfaAionisöOCabuIui« itS de SatisfaAione Anabat. dogma S.Sy.b.iiy.b Scifmatauaria Anabapt. J7.b.iS Scripturafacraeftuerbum dei 7 Scripturafacra interpretari debet ii4.b. à Chriilo de apo-ftolis interpretata eft itf.b. Qgomodointerpretanda iiS de Scriptura ueteris amp;nbsp;noui Te» ftamêti Anabapt. dogma 74. b.iij.b.iir.b Seculoconfigurari quid fit Semen Abrahx Separatio Tiguri ab Anabapt. quæfita Separatifpirituales Anabaptiftæ cum ipforum errore amp;nbsp;eius re futatione Seruitus Chriftianoriim 39.b Signa uerte 3i catholic« eccle-fi« Simonia Sinus Abrah« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â35' b de Somnijs Anabapt dogma3 b 49 b Spiritualis amp;nbsp;corporalis mandii catio corporis Cfirifti 4s b Spiritualia coniugia Anabaptt-ftarum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41 . SpôfioquçfitinBaptifmo ii4.b Stipendia concefia funt rainiftris 103.107.b. amp;dicunturpro» ' prise ipforS facultatcs 10G b t Subditiobediantmagiflratui ) i9S.b S upp liciorum diferimen 1S9 Synodus Bernentîs I67.b T. Tacentes amp;nbsp;crantes Anabapt. cum ipforum errorcdCciusrc futatione nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;30.b in Teftis predicate nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lo.b Tentationes amp;nbsp;patientia in ad- ( uerfis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;St.b Teftamentû uetus quomodo ab. rogatuuj, |
|
rogaftunft 'Teftamtnriutterit amp;noui,popu lusuniis T cftamcnti noui amp;nbsp;uctcris diffe rentia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1Ã9.14O.142 Thomas Muncerus 3i eius do gmata T iguri in Heliietia quando ortus Anabaptifmns Tigiiri habetur difputatio cO A-nabapt.ii.b. teRimonium pu bliceeuulgatuni Trinitas fanda de Trinitate Anabapt. dogma öi.b Tumultus riiÃicorurain Sueuia amp; Franconia Tumultus in FriÃl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;yg T yrannici priiicipes,nû ferendif 4-b V. V entris miniftri Verbum dei aiidfendum eft 114 Verbum deinen fubijeitur magi Hratui Verbs prxftantius eftfacramen-tis gt; Verbi del authoritas So ⢠de Verboexterno Anabapt. do- i gma _ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7.31.44 â I Vcritatemin corde habere 47.b â 1 Vellium ufus liber eft Chriftia« ' nis 23.b (nf Vetutpopulutearnalis diAus eft |
Vetus Teftamenfuflinon eftoütó nino abrogatum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7? Veteris Si noui Teftamenti dille rentia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;13Sgt; VirginitasbeatJeMarise iif Vocatio miniftrorum ad munu» Ecclefiafiicum S7. diuinacfl S9. necelfatia Sc). b Vocationis uaria genera 89,b Voluntas eft patris 34.41b de Voluntate diuina Anabapt.dO gma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;34 VltioChriftianorum 171,b.17t de Vfu ueftium,cibi, potus,lt;Si: de Itctitia ac rifu Anabapt. dogma nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;13 b Vxorem amp;nbsp;liberos odio habere amp;nbsp;deferere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2i.b.4o.4S Vxores non debent efle communes Z. Ziaania in agro dominico Sy.b. iSy Zuinglius accufatur ab Anaba-ptiftis Zuinglius adiuratur ab Anaba-ptifia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;It. fa Zuinglius contra Anabaptiftas fcribit Zuinglius non damnat Paedoba ptifmum Zuinglius non negat peccatu ori ginit |