Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge

• • the back board

Historia Gen tin ni

Octavo n’. 8S2.

s. oct.

U 4iU| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U 4?

^nim^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imgnnnt^ ijr

2Rgt; ’M ïö’^wöj w ^»e^otWÄ^wF«

ii0 0t^d w töub t.itp^tu i^a 4? Wttjjyb ^ituuà^e

*^t|îwlntt 4 ’OWj^ Jtt jm ^nod^ '^^.4n ^ttjiocl^

^;wiwa^ 5i^trj^ 03OII5 ewmyiti pV svnc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tlt;lgt;^

’^-m j«30^^lt;nwl 0tt

^m Ç9iir^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Stj^vit iwvrV^

'pjnMl i«2lt;v* v^)|tQ *£t4^^0nu9Ogt;^Vw

0

DE POSTREMIS

i MOTIBVS GALLIÆ VA-

'“'BklA VTRIVSQVE PARTIS fcripta Icitu digniffima ; quorum Ca- ' talogus renia pagina expo-nitur.

■ ■?

i ï nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

OMNIA PERE EX GALLI-

co in Latinum ferrnonem, ad viùm erudicomm l lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;hiïloriæ (Iudioforum,âdelicer

) I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;conuerfà.

eît Prafatio ejuAfiripterum ratùf\ hiß or ta-, amp;nbsp;Attalyßs declaraiur.

Francofvrdi

Apud loannem Wechclum^^^«^

M D 1.XXXYX.

Ne te O fFendant,candide Lclt;9:or,ph raies nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

dam quæinhisnarratiônibus paflimoccur-renc,inquibusii quiLacinis verbis teddiderunt eaquçGailiceconIcripta fuerant,magis veritati quâlatinitati nuduetunt-,amp; conati funt ad viuutn graphiçe depingere ea ipfiflima quæ amp;nbsp;qualia à Gallis ipiis narrata fuerant. Ex quo fadum fuit vt multi Gallicifmi reperiantur, multa Gallorum idiomata, quæ Gallicolatina videbuntur. Quæ tarnen non in fingulis tradatibus occurrunt, fed in ijs tantum in quibus pfæfertimeaquæGallice fcripta crant, ad verbum Latine reddenda erant. Omniaæquiboniqjconfulito. yale.

.Catalogvs docvmentokvm.

I Summafccreticuinfdam confilij habitiinter Papamamp; virosquofdam,quibus maxime fidebar.rcperta inter ichedas Aduocati Da-

*' uidiSjMDLxxvi anno./gt;4^. i.

X Declaratio Cardinalis Botbonij amp;nbsp;confœ-?quot; ‘deratorum de caufis propter quas arrta fumpicrunt.p. II.

j Declaratio voluntatis rcgiæ de nouis moti-busexcitatis in rcgnoGalliæàconfœdera-tis.p.aS.

4 De Guiiïorum in armis capeflèndis mente amp;fco{io,adGallosParænefis.p.v i.

f Declaratio prima Kegis Nauarrcni, qua crimen hærèfis amp;nbsp;ichiïmatis à confœderaU's fibi obiedum diluit. p. I oy.

amp; Verahiftoriade Maflilia capta per confonde-ratos tclla^a literis fuæ Maieftatis ad Co-mitem de Lude amp;nbsp;alios, p. 167.

Edidum Regis de rcuocatione Edidorum pacificationis, amp;nbsp;reunionc fubditorum fii-•orum in finum Ecclefiæ Romanæ. p. 177.

i Lfteræ Regis Nauarræ ad RegéGalliæ.p.igp Declaratio amp;nbsp;proteftatio Regis Nauarræ, Principis Condæi,amp; Ducis Mommorancij aduerius progéniem Locbaringicam facri fœderisamp; belli ciuilisaudorem. p. 193.

10 Declaratio Regis Gallix ad Edidum pro-tnulgatum de reuocandis iübdicis fuis ad vnicatcm'Ecclefîæcach.apoft.Rom.p.xjj.

II Sixti V. Papæexcommunicatio contra Regem Nauarræ amp;nbsp;PrincipemCondæû cum eiufdem excommunicationis céfura.p. 24^.

A X

PRÄFATIO

ribtti ex GallicoÇermone in Laünti fere órnnU conuerfaftint, 'vtiUii conjulerctur, quibui Gal-Hea noijpatent: Analyjtn ajero documcntorum paucis fubditcem/ts ex quihf^s Cauflehuiuipo-firernt'belli Galli ci facile deprehendentur. Pri-Ÿniiht documentum anno 1376. typif excufitm futt fèd rttrfits in capitehorntn fcrlptoriim col-iocatur ^quodfit Tjeluti ba/is dp fiilctntentum qt(o (ußinetur pondues conftliefiim ç^conatuii quibtti Gallicurn regn um i am diu inuaditur. In eo mentio fitDawidU caufdici Parißenßs^ qui GiüßisfMt addil^lißmu'!. IsRomainGalham reuerfiófecum attulit Epi!omen narrationis clam habita inter Papam alios quefdamelc quo nat a funt cofdderationes Gatlicx à Lotha-ringisprocurata^quacolltmantadßudiofosRe-formata Religionis delendit. Regem Nauarre-num., Principem Condaum^ ^quofdaprima-rios Catholicose medio tollendumi ad Ealeßos earceribus obtrudendum^e^ reftituendum Diadem a Lotharingis iurepoßltminij-.illudenim pratendunt à Capeto vfirpatum fuijß anno JDomini ÿSS, e^per vimademptu Carolo Lothar ingo proximiori haredißirpis Caroli Ma-’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuum genus repetut. ^icquidßt de-

funEl 0 duce Alenconio isS^.^ vnicoßatre Regß wßaci'ti, is foüto prapenfior vifus eli in Regem

Nauar'

AD LeCTOREM,

Nduarrenum, Ahlegatütädeuminttmußumh^^! Ducent EJ^ernonittm cum mandAtis valde benign is ^quorum eÜAm contitAtemlegAtuifèr~ mone Jito fübfequutus eii ^fe cuf ere maxime,ß ßne Uber is moriatur, ^vt GalUit hares ab omnibus agnofceretur, .^^odcu Lotharingi anim-adu€rtunt,cenfœderatorHmfidemiMerfeltdt, _ perßadentq^ Carolo Berbonio CardinaU, De-l''7‘‘'J''quot;‘*^* pont AM ßni, ut primi principis confanguinei partes aßimat, eurn in regntfucceßtoneprafe-rendum effeßUo ßatris Jui, quem hareticum, relapfitm ,fchißnaticum dr Eeclefia RomAna perßcutorem eße Accufant. ItAq^ debellocitùU mouendo coniuraticonueniunt. IpßCArolus Borbonius CArdinalis belli anteßgnanus j^e-, ronnAmyccupAt. Guißi adArmaubiq^conclaß mantquot;. Catalaunum,Rhemos,Tullum,\_y{nde\^ gauum, Nannetes, Dtutone, Maßtliam, dt- aUas\ Gallia urbes ui inßdi'isq^ capiunt:equit em con- j firihuntin Germania, drpcditeminHeluetia non mediocrem, auro utfertur Hißanico : or-narunt etiam donaticis enßbusnobilesquofdd. Germanos uiros mi Ut ar es,in quibusflemmatA Galliciregni drprincipatus Lotharingiciexa-arata fimul erant : deniq^ ultimo Martq m d-L X X X V, communi calctdo 'Declaratione pro-mulgant de caußs propter quas armaßmpß-

P R Æ F A T I o

, runt. In hanc publtcata efi mox tommonefu^^ iiio Jcitu dfgna deGuifterum mente d^fcopo^ ^ui etß Eccefi£ Romana, lußitia, Nobilitatß (ß^plebü ajjèrendafittdium prafeferant,reta~ men tp(a regnu^i affeliant. Caterum tn hac Retpub. Galücaperturbattone Rex declaratio-nem voluntatis fua edidit qua teßatur nouo^ . hos motus à conturatis (e non approbante ex~ cttatosfui/fe :fa£lum iUorumvalde tmprobat, rationeÇquedibnt, vt arma deponant, iubet, prafeSlis^ proutnctarum RegniCallict edtcit^ vtineostanquamhoßes, (ir perduelltonis reos impet um faaant. Scripßt eadern ad Reginam K^ngtia, Principes imperq (ß- Heluetiof i quorum atixtlia or at cß- exorat, ad coniuratorurn,, •vt vulgo credebatur, expugnationem. i^d-hac Regem JS^auarrenumf per Epißolam fidum nobilem admonet,vt de mottbus concur atorum fitßcurus ,fiio fie tantum loco con-tineat (fi tueatur cum reformata Religionis ßudiofis, quibus vt dient eia regia magis ma~ gisq^ profiiciatur, mandat vf Edidum paci-ficattonis praconto publico in omnibus Regni Ificis rurfus récit et ur efi ebfiruetur : fiumuntur-que(itpplicia de quibu(dam coniurat is qui Mafi ßliam df aliquot vrbes interceperant.

Rex

A D, L ECTOR. E-M.

Rex T^uArrenwi fupradic^û fidem mam adhibet, amp;nbsp;Regi ff'atiaa agit pro lUa bc~ neuolentia é'Ciira epuam infe nbsp;nbsp;Eccle/iai Re

formatas profejftts fuerat, emiffe^ zMaie-fiatem regtam obteßatur ,^1 Declarationem quam exfiimatioaisßa tuenda caufa edi cu-ralter at, beneuole per legal. In eanegatfè.j hareticum effeveldicimerito pojje,cumdifcre~ pantia abfcrip turd Çacris dogmata necfcqua-tur, nec pertinaciter defendat : petit ide pra-tenfa hareß ab aduerfariis docert amp;nbsp;legitimo ce/tfilio [eftibijcii.. Trident mum renuit, quod ab Henrico 11, Carola i x, (ßamplißma Cu-.^ ria Parifienß répudiât urnfuerit, nec in Gallia ad hunc vfq^ diem receptum :imo contratllud fit protefiatum 'ob 'vigtnti oHo exceptiones à legatis Regum pradiclorum. Praterea affirmai fe in ea Religione a tener 'is fuiffè educa-tum quam Canonicam efß..j credat, quod fcriptis Canonicis 'ueteris Idloui tefiamen-ti conueniat : eo autem tempore natum quo non ßliim in Galba, fid Europa fere_j vni-uerja omnium or dinum 'uiri Eccleßa Refoy-mationem vrgerent. Negari nonpoffein Ec-clefia Romana crafiifiimos abufm 'uigereieiud fcijfitras^non fibi fed iuxtacanonesadßriben-das ejfi eis qui caufamfihifmatis ptabuerunh

PrÆFATIO

Poßremo coniuratorum dolos retegit^ medacin rtfutat^ offerregi^ “vt nohtUumltinguiniy amp;nbsp;flehis caUmitAtibui farcatur, (e cumfius con-trAconturAtos vel duello contra Guifium coniuratorum ducem fuÿtaturum-.deni^ teßatur Regis Çalutem amp;nbsp;obedientiamvitapretioßore fibteffè: ad cuittsfidem omnes Eccleßte Reformatée reßiciunt amp;nbsp;tanquam adÇacram anco-ram confußunt. Praterire vero Çilentio non pnßtWHS tune temporis Lutefia excifam fuiffi ylpologiam Catholicam aduerjüs perturbâto-res pacis in regno G allia., qua ex Galitco idio-mate Latinafacia ell,quodmereatur erudito-rum oculis amp;nbsp;martihus teri. In ea enim,prater Valefiorum, Borboniorum Lotharingorum genealogiits pertrallantur graues quajliones qua vtrinque in negotio Religionis Regni Gallici fiiceeßione agitantur.

Cum itaq^Rex vtfupra attißmus.,exercitum Helueto^ Gallo militefimulq^equitefirmifi-mumpropeLutetiaminvnum coegiffet, contra conturatospedetetim progreditur^adipfirit vt videbatur internecionem:fidrepente cæ-ptum eH de pace agi, amp;paucis interieLi'is nun-ci 'is eir Regina matris negotiationibus inter Regem coniuratos contrahitur, bis legibus-, Nc in Gallia Religio alia obtineatquam

Roma-

AD Lector e'm.

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VLk^UC £7l (VLCiH^ l^VvïUllcC IvLUI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/O

inatæearumqjftudioüjexiliomulôtentur; propugnatores verö bello profligentur./» hu»cfinem EdiSlum pacißcationts fiatim re-uocatw contrariis Edt£lü,ijiuihtis Rex iubet vt omnesfubditi redeant ojnanimtterinßnuEC'-cieß^ Romani^-, cuiua doSÏrinam^obedtentiant^ amp;nbsp;cultum fi quU detreötarit^ tenebitur intra fix men fis {(fia tarnen pofiea ad (fuindccim dies funt reda^it}decedere ex omni Gallia.Praterea fiincita fuit formula Ahiurationis qua Religio reformata ah eiasfludiofis non folum abnegan-da eßfid PapaEccleßacaput agnofcendaSyMif fa^purgator tum, (àniîorum inuocatio amp;nbsp;huias clafits multa proßdei arttculk turanda amp;nbsp;am-pleSiendaßnt ; recufintium bonapublicaban-tur, amp;nbsp;capita ipforum antmaduerfioni Regis obnoxia erunt. Ilü •vero qui ad regem Pîauar-renum lt;vel loca munit a Je receperunt,contra Regis imperium fecijje cenfentur,ipfirumq^ fa-cult at es, nomma, iß aéiiones fijco adiudtcan- j tur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omnia ut executioni mandentur Re^

gis dt“ coniuratorum exercitas in unum conue-niunt, aperto Marte Eccleßas reformatas earumq^ patrones ad int er it um projèquuntur, nulla fixus, set at is, conditionis, aut conjangui^ nit at is habita ratione. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

P R Æ î A T I o

Equidem mei non est inftituti hic com-memoTAre, quam grAutter perculßfuerint commtti GAllorum Euangelicorum Animi ex h AC inJperAtA ,nec opinAtA rerum mutAtione: id enim prudens lector Ajjèqui poterit, ex tn-ßeSiione liter ar um Regis IStauArreni ad Regem GaIHx , nec non eiuÇdem Principis Con-dæij (ß ducts CMommorAncij Déclara-. Tro NE ET PROTESTATIONE Ad-iterffss progeniem LothAringicam, SAcri feeder ts y nbsp;nbsp;hellt ciuilis Au^orem. Hoc vnitm di-

cemue yfermentum fermentO-Additum fuijjèf. Sixti y Pdpee excommunicAtione ,quA Regem. T^uArrenum Principem ConiUum here-feos yfehfmAtiSy contumAct^y multorumf^cri-mtnum conreosfAcityCofdem inAuditosproferi-bit ÿregnts y princtpAtibtts, amp;nbsp;dominijs priuAt, omnibus, inprimis GdUici Regnt fucceßioni-bus mouet yinhibet^ ne fishditiipfis obediAnty quos ex plenitudmepoteßAtisfunediuramenio obedientidfoluit.

InljAnc PApæ y declArationem, fu Excommunie Ation is RullAm reclAmAtumfuit Ro-msiyAffixts pro vdluis templorum Regis l^A-UArreni amp;nbsp;Principis Condlt;eiproteßAtionibuSy editAqfte eÜ Cen fura breuis quidemy fed qua probaturExcommunic4tionem iUtem iniuflAm

AD LeCTOREM.

heneßcioprouocationis nullam e^è^adduclbs feripturx [acralocis y-fiatrumteßimoniii Ugi-bu^s, canontbM, htßoriis, fjr GaUici regnt frt-uilegiii,

Paßremo in hoe libella eomßexi jumm Epißolai ad Regem Galliæ., Curiamßpremam Parißenfem, Sorbonam^ tres or dines Regni^fß^ Lutetiam ciuitatem Parißorum mijßtsßecau^ ßs pr^ßntmm motuum, de ratione component dt (OS y iußa^Jipacis conßttuendx in Regno Gallia. Digntßtma eerie ßripta qua ob omnium eculosponantury tumpropterßtli 'uenußatem^ ‘praßertim vero propter argumentorum ^a-uitatem quibus Kellum Ciuile diJjuadetuKy Con cordia, eiußjue media indicantur, amp;pre-bantur.

, Habes pie LeHor rationem amp;nbsp;v^nälyd ßrt^ horum documentorum, nee non bißori-am ßu potius tragœdiam Poßremi belli Gal-lici paucis defiriptam in Jito proeemio, quid fitbßcutum in dies ßthßcuturum ßt in poßerum difficile nan efi enarrare. Nempe ficuta funt blaßhemta,apoßitfixfacrilegia,tm-cendiayproditioneSy 'vrbium expugnationes^ rapina fiurta, latroctnia^ deflorattonesßttpra^ adultéra, meeßus^ hamicidta, fames amp;peßes. ^.^uertat vero Ü.etts benignitate fua Regni

P R Æ F ATIO

Gallfci cafum qui ex bis motihus imminet. Per~ t urbare. Rempub. cuitislibet eïi^feruare autem Jolius Da.,^Mmobrem fapientes/èmper duxe-runtnonleutex caufaßtßipienda eße bella eß inprir/îis cituUa.,qttum mala quxpart tint in caput illorum recidant qui contrapidem (ß iuftu-randum bellorum Camarinam mouenty^ßbi ipßs perniciem accerßint. £tenimiqui in Dei NcSmenpeccant^ Deumvltoremexperiutur. Vtinam vero Helißacerdotis vox auribtts (ß mentibi^s omnium inßnaret-. Si peccauerit vir in virumplacari eipoteß HeMßautem in 'Dominum peccauerit vir, quis orabit pro eo?ßed dxmonum quorundam voces magis exaudiun-tur, qui perturium licitumejße ^ßhxreticisfi-demßruandam no effè occinunt. Porteniofuni axioma,quod cofrltoribus Jxpe peßimumßuit, vthißorix teßantur, exquibus vnamßtbdu-^ cemus.,^ux fatis recenti memoria celebraturt

P’ladlslaus Pannonia Rexpacem cum Amu-rathoTurcarumimperatorefilenniiureiuran-do interpoßtofecerat. luliantu Cardinalü cum bene gerendx rei occaßonem oblatam iudica-retßdem infidelibui ßruandam non eße Chri-ßiano Regi perßuadet ^prxhumq^ acerrimum accendit. Amurathtts vero confpecla in hoßili-bu^ßgnis Chrißi imagine ßtafertur exclamaß

AD L E C T O R E M.

fcy Cructfixe^ crucifixe, 'videgenumtuumper-fidam tjutu a me non laceßitA omne ac fidem -violautt. Si Deus es aliquis^ fac vt feriurÿpæ-namluAt. Itag^ commtjjapugnaad^arnam obtruncato Fladislao, lultano ferfidU miniflro mortemtÇera cofumto^ cæfa (ùnt triginta Chri~ ftianorum milliA. Exemplum 'vielAtitfideiiUu perttmefcendum, ^ui non Turcisjèd Chrifiia-nis^non ext er is Jed auibus fidem datum cum iuramentofcpiusfregerunt: Gallia certe expior-tionem periurj cladibus infinit is ab hinc annis viginti expert a eli ^multorumg^ periurorum monuments poft er is confiecrauit. Faxit vero Deus omnipotent vt tandem nocendicupidi-täte, vlctfcendt crudelitate, dominandi Itbidi-

J di'feritate rebellandi depefita omnes qui inuocant Deum pacis,pacatis anim 'ts concor^ dtamalant perfiquantur-.quam njtajjequa-mur,pænitentia agenda,pietas colenda,chari-tas ex prafiripto Euangelijfouenda eH. Ex CMuJàonofir0 Cal.c^lartij'M.ni.yi'a'x.Nu

1 J 3 gt;nbsp;n .*

Atv V

W* 'ƒ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A '. ■■.: ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, •' VA.

‘ V'AjAquot;''- lt;nbsp;-?» ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;a»...; x. .'■

ly: . . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;A . vgt;À

s-’quot;\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; .An. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. W-rs

•• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ nbsp;nbsp;..... ' ‘.P'A-.V.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ Sgt; - ■

A . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. ■ -/A

. / \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;: . J ... ) ..v.v^

'■ ç uis.. ,;x*. .....

/ rw .. .. AÂî.'yv.i ■ ' U V .V,..-X

'ùA'vJ*i.V-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;V \ A 4.v.v**.w’'quot; ' ■

• V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.....

.iA; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'■.'. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■gt;'.i.Kij'X', ■'. ... - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'■.

..-A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.A V'U nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' '

■ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; .A‘.7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ ■quot;. ?•■' ,,

• V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SA '■, .''V

• '. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.Î’ -. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-tv.. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\7.gt; ’.ïA

1 V z X X J aM ; \1VAK,' i U \'. ' 4- '..A ro

•JVMMA SECRETI CV-IV SI) AM CONSILII HABI--tnncerPapamamp;Jvitos quoßam.quibiismaxjme * V /(J.poftDucisAlenconijex.

Luçecia dilceirai-n,reperça inter fche- , 7’,'^'^ das AduocatiDauidis. V

Battulifle faniâæ Ecclefiæ quam ç-molumenti, vel vna ilia licetitia

fatis demonftrat. Hacenim hæreticorum animi confirmati obduratiqj funt, plçriqj Vero C^tboljci ad contemptu Sc ludibriu eciam vidoriarum,qua: in pace Regi ignominiolàm amp;Eccleua: da-mnofam recideruntjtandeip oftendicH if-gpnis Capeti ftirpem, eefi in ângularem jegni Carlouingici adminiftrationê fuc-ceffit, bcnediclioni tarnen Apoftolica: no fuccelîîiîe, peculiariter in Caroli Magnj ftirpem amp;nbsp;pofteritatem collàtæ.Qninimo quemadmodum Capetus vfurpandoco-îonam temeritate ftia arroganria viola-uic benediâtionem in Carolum Magnmii collatam jita in fuum amp;pofterorum him caput perpetuam imprecationem Sgt;C hialediédionem ciufdem fanôtç fedisApo-B

i De postk. mot. Gail.

ftolicæ cofitraxit.Quæ maledidio fuccé^-fores fuos reddidit rcfiaólarios ôâ inóbc-dientes fandæ Ecclefiæ. In cuius perni-ciem damnandurn ilium errorem in-troduxerunt ( quem Galli libertatem Ec-cleliæ Gallicanæ nuncupant ) quæ nihil a-Jiud eft quam pcrfugiumValdenfium, Al-bigiorum, Pauperum Lugdunenfium, Lutheranorum fimfliurn.V nde non eft mirum, ß viàoriæ Regum, qui lêdecim abhinc annis proEcclviixCatho’icaede-fenfionc bellum geflerunt; nullos prolpe-ros fucceflus habuerunt,neq}vnquam ha-biruræ funt, quamdiu feeptrum in ilia Ca-peti familia permanebit.

Sed ex conuentione huius nouilTîmæ pacis videtur Deus prxparaflè lirigatores amp;nbsp;indices,ijfdcmqi occalionem prxbuiflc veris Caroli fuccefloribus coronamrefti-tuendi (ex quibus ne vnus quidem ad hune vlq; diem repertus eft,qui làcrolân-âx (èdi fidem,obfequium amp;nbsp;debicam ob-feruantiam non præftitcrit : eaqj fidclitatc lêfc verum, iuftum ac legitimum Apofto-licar bcnedictionis in Franeix coronarrt congeftæ hæredem non demonftrarit) ac proindc his vi amp;nbsp;armis illius temporaU

hærc-

Varta vtr. p. scripta. ) hxreditate fpoliatis aduerfusprælctiptio* Hem ius rcferuaffè.

Omnibus perfpicuum eft Capctiorunt ftirpem diuinitus in reprobum fenfum præcipicem ferri ; quoru alij vertiginc ani-mi laborantes homines funt ftupidi, vlt;i-cordesamp;ftolidi; alij vcro propter hxrcfes Deo hominibusqj inuifi,àfanûacomu-nione Ecclefix reicdi amp;nbsp;profcripcifunt.

Cuius maledidionis argumentum eft* ^uod eorum nonnulli nati fint habitu corporis vitiofi ; deinde quod in xtatis flore nullis fuo corpore rcgni hçredibus rclidis pereant :quod^ nulla fpes eorum ftirpis amp;nbsp;generis reliqua fit,ac proindcregni hæ-reditasin hærcticos amp;: profcriptos magno fedis Apoftolicîç incommodo tranfitura fit.Ex quo cum tantum hoc tempore peri* culum immineat, omnis ab omnibus Ca-tholicis conatu^ adhibendus eft, vt corona Gallica veris ac iuftis Caroli hxredibus rcfticuatur : pratiertim cum ii fic amp;nbsp;animo corpore floreant ac vigeant, vt ad res quoquemaximasamp;valde laudabiles gerendas apti/Timi efle cognofcantur. Su* i periora bella profuerunt i’lis ad honores* amperia amp;nbsp;prxfcóluras adipifeendas. Pax

B X

4 DV T?) ST R? Gall.

vero rcftitùtteifdéki'îcgirimam regnî hæ-reditatê fumpia cum fonus Gallicæ gen-ins VÔf^tate, corifênfd amp;r cledione.

caufîHi'dabirân’da'm non tîft, qmn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;haTcricréïn E-

commbdx vîÛ^antbt)no ab hutnà-îib\'fèÿ 'â/ü’îHo doHfl| nbsp;nbsp;ccclefti córtfilió

prdfff^Hr : vt' îà«.%'bW'(o§ amp;nbsp;gloria, i nteri-amp;ê'y(^m3è‘'Jia?rÉ^çôftihi ^enes fotuni Dflrft'amp;'héH^dÏótibfïefn ûcri ïpbus ’in rçVroVièanjrpcM^ibamp;tî'Htiic VcrÔ teïvl è^ifeêiibiirihd’a tïîSpper?,'V t in ôVn hi büé cSWlßlV^liÄtäbEdk fîliifc’àres conf^ionel îÆDlt;SntLir,dcéomrApda’t.Bad ciuiu'iïfàri^-îhoÿi^cSfâ^dôs èoffiibouendô.^f hibènSolfq; tbftüôH?iW âtyôtfiînabili^ fe-ftÿlli’ôlHniriïôEdfefH^feWhW. '

ï^lr^ébi fill- j^i^7.Hçrêfêlipbônat iAbe7fiàrf^os’filbtâÿ‘^^?fc^ràbun,i:ué?fe'd

lrtàtt^fî4cvV‘éèb0',effe^db5 ainriio'Jamp;'d’eVä ôl^Nbbhifate si^'^^iQibh's'^rbilii'n feiibk; qiîos lîH^ldiiSàcrâ’rfl^Po V© lt;àgt;îîrï hoÊi^ï^Wipjîb.^’àWà?ô^^i?i, fêd bhuÜfiiâ âc prcBrtH/phüs filt;fê’éiF)j^ehEliL^ lüÉènt

Varia vrj^^p. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

fê non alium foamp;deris Princ^em qxwfl^ iplùm Ducein Çuyfium agnitqrps.,, nbsp;nbsp;.

. His con{j;icutjÿ Giiyfius opfca|ix^^^ibit, ”‘’'ânK vt fàcerdotes parochialibus Èçdçbjs jv^^-. mina Bieiiw feâi non tantü inoppißjs,,vt;rumea^mâti^®'^“*' pagis eorum omnium nomma cqnfpr^|?3Ç acq3jn iibellû refcranjt, qui per,xtatcarma ferrepoterunneofqj libellos ad fçmiçtanr. Qui Cücinuo capicaneos in illaspârochias dimittet, qqo videapt, ad qupd .qujfq5 ar-morum genusidoneus fit. Moneb^ptur _ -r.s.-voH eciamfacerdotesiYtinconfeflionea^içp’- n-t f. xt larîvnuxnqucmcÿillo^tuncqnlqrjpflp^m edoecât deiuûa tftiwjsbelli, vt puta^^ii; fiuiçaidaprQptercqpleientiarum;Fft5iqp;ç, cofq;ytptmqfihiq.Mpn}primûçp^ftFenti cohprFabpntpr. Rcîç;interim dinum regni lladm indicêda;çu,vabûi,lt;^î^ tunt futgt; fi-fofla eftab ipfis hærçticis. fada ^.yc if} cam incidajit^atquc ad^camrcmqyan^^m^ij tium’ -jy. Ec inepotcrit, apparacum ac pompam^lp-» ptumab-lennicatem lecundum mqrcm matotunl pcràiiic^ inftitueti Quolqjfidcliffimojlfibiqjæaxi-, conuecte-me déuotos qôfiliarios hatjebit, eos in fin- gj-' gulas regni fui prouineias ablegabit,vt par- qui lt;a nihîl ticùlares cuiusqj przefadurxcouentus rc-gant kcundu Inæ Mai. voluntate pnus in- ftuiauetant

B 3

i De postr. mot. Gall. formatam amp;nbsp;inftrudaconfiliisamp; artibus eorum quibus plnrimû tribuit ; amp;nbsp;quibus præ ceteris Sanditas fua maxime fidit propter fidelitatis ûcramenta quæ ipfi prælti-tere ; amp;nbsp;obligationcm,qua Régi catholico

Reginamaterintereaadfi-auAus eft Hum fuumminorem natu,perditumamp;ab-ad somitia. errante proficifeetun Cui facile perfuade-. bit,vt ad Regem fratrem fuum accedat, amp;nbsp;vnaeü eo ad regni comitia proficifcatur. ’ Hoctentatü Adquæconabituretiam pelliccre Regem y“’ Nauarrægcnerû fuü Principe Condeü:

bus.Iedtiu- . nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;°.,. r r r i

Atqjinterminabiiur,niuleleadeacomt-tiaüftantjfore vt rebelles amp;nbsp;contumaces pronunciêtur. Et vt illis omnis fiifpicionis amp;nbsp;timoris occafio adimatur,Dux Guyfius cûfuis omnibus prius exaulaquaßobin-

liâa Lutetia in locum li be tri mi accefliis fe conferee, quo etia frater eins ad eu vcnict; quëreliquosq; omnesqui ipfum comita-buntur,fumma bencuolentia alacritatc animi,qua decet tradarc cos,quos fecuros cupicreddcrc,excipiet. Sub comitiorum

que milites fuos luftrabûtxx ijftç eum nu-

Varia? vtr. p. scrip ta. 7 prxfinierii: vteo celerrimeprogrediantur, Sc pedem moueanc, quo accer/entur. Vbi dies comitiorû vcneric jancequaquicquä. ad conuentum referatur,fides amp;nbsp;iufiuran-dum ordine à fingulis exige tu r,quodin ijs Comirijs décréta fuerit,fe fände obferua-turos.Ciuitaccs prçtereaamp;communitates, obligabiint ad fumptus toiius belli fuftinë’ dos.Poftremo fiiaSanditas rogabitur,vc fua aut horicate comprobare ; racurntj^ ha-beri velit,quod in iis comitüsdecretûfue-rinvtq; parc eorum decretoru vim elle vcr lit,quæ pragmaticæ fandionis inter facro-^ fandam fede amp;C boc regnum efle cÔfueuit^ Quemadmodû olimin eocordatis Regû amp;Pontificû£âditatueft:. Porrovt Capeti generijftirpi familiæq^ius hçredicatis régi ' adiinaturjCaqj abdicatio Comicioriim po-teftati pro more inftitutoq; maiorum per-mitcatundecretum fier,vt,Si quis regij fan-.. guinisPrincepSjfi qui proceres,nobiles aut alij eorû executioni, quac. Comicia dccre-, uerinc Jntercedere audeant; Princeps ex nunc vt extunc regni hæredicate indignu$ pronuntictur ; Proceres vero, nobilcs aut alij honoribus dignitatibusqj omnibus ip-digni iudicçtup; bonaq;eorunj fifeo addit

B 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

g 'De post. mot. Gall*

cantur; vt pecuniar cxeorum vcnditionc doücctæin fumptus didæ executionis co-uertacur. Hi vero ü præfenrcs adfuei9hT,ca-' pitali fupplicioafficianturdm minus iH'oiu effigies patibulisaffigacur : inrefeaperCüP-foribü'iatqjintcrföÊfói'ibhs illorû pWfmia Hocetiam publiccproponantuF. Hiscofirm’ansfeb* comitiis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iureinrado ad eundem fine cxado,prx-

Bi'.-i'ijsha- fiitoq; ftarusregninouum fidelicatis facra-mentû S Petri fucccflori præftabunt; pro-fifebfiturq5 Cc viófuros moricürosqj m eins fidei refigionisqîformuîa .quæ àTriden-nnoconcilio præfcripta eftjeiqj concilio fWf'us regni in ijfdem comitijs fubfcribenr, ^^jnunciabutqj Edicta omnia quae in hoc fègnoàduerfus illiuscÓcilijautnoritatcfa-éta funt, rupta, reuocata amp;nbsp;irrita habenda efîâ Côtra vero Edióta ad hærefeon extir-pationë ante protnulgata.retinenda ob-fcruandaefle’.Reiqùi modo rcrupotitur, ßcrae fedis authoritate difpêfationc fol-uetur ab CO iureiurâdo,quod hæreticiSjCo-rumqj fociis èi. coniuratis prçftitit.Quibus certû tempus prçfhtueturjquo pœnitenria agant j^qûa cognit^i à Magiftratu Ecclefia-{^KpVénia. éôhfcquafÙF; poft venia crimi-nisbefæMaieft. àPjaneipe dcprecabutur;

Qrio-

Varia vtr. p. scripta. 9

Quoniam vcro huius articuli executio»^'’*^ no po-impcdirtaut retardariaquibiitdä rebelli\i(î anno bus amp;armaus prouincijs poterit,Regi fup’‘i58$ proxi-plicandam erit, vt Lega tum fibi generali '^Vdux ’ iubftituac, Principe idoncü amp;nbsp;rei militaris^uyiiusRc. peritü, animo, ætate corpore valentem acflorenrem,idoneumq5 ad confiliü Lio Martecapiedomamp;bellicos labores fuftL nendos: prxfevtim qui femper fe putti atq;’ integrum ab omni hæreticoru tabe, coca-gioneamp;confortiopræftitcrit. Rogabitur animaducr-deniqs vt honore hunc Duci Guyfto defc-rat,que conftatomnibusingenij amp;:corpo- lij præfcii-risacmilitarisdifciplinæ pratfidijs ad tan- pfo.pamm tum mutius ûtftinendum municû inftru- g,s N^uar-dumqs elle. T um veto môneri Regis fra- rcniabientia trem oportebit^quantû in fe feelus admife-rit.quûfratrem Regem dcferuit,vt fe con- mete limul lungeret hærcticis,atq5 adeoducem feiis præberetjhoftilemq; aduerfusfratrêRege parumquoJ

Ingenium,

c nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;- amp;nbsp;opctain

rratrem coegit, non modo rcgni portione Aianzonij iiUmodicâ(ibiimpartir!,Verumetiamcul- fibünpofte-tnm cxecrabilis impictatis per vniuerfam Galliam permittere. Etquonia hoc caput pcrlpexeiut, eft primum ac fummû Icgis decriminibus “j mulus I r X J • /I • nbsp;nbsp;1- • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;° 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aliis.vtcuen

lælæ Maieltatis diuinæ amp;nbsp;humanx, non ^„5 docuit.

io De POSTR. MOT. Gali. cflè in Regis poteftate tati fceleris vcniam dare. Poftulabitur .à Comitijs, vt Alanzo’ nio Duci indices cofticuantur, qui de canto crimine cognofcant acqj decernac iuxta ûnôliffimu amp;pijffimiim cxemplu Regis Catholici, qui vnico dlio fuonó pcpercit.

Poftrcmo ipfo die, quo Çomitia dimit-tentur,ex onjnibus regni partibus paratx parochiai'u copiæ, cçccræqj milicares mantis taordinariæ quâcxtraordinariæedu-centur,vtdecretüComitiorü exequantur;, Sä Alanzoniû DucG,cæcerosq; qui cum in ncfarijs incœptis comitati funt,coprehen-dant. Ipfo quoqj dieCapitaneiparochia-rum cum reliquis copiis progrediencur,amp;J: finguli infuisvicinijs impctüfaçictinhaî-reticoSjCorumq; faurores, amicos coiu-racos,tam in pagis qua in oppidis : interne.-cionc omnes occident,corumqi.bonaoc-cupabût, vt pecunia ex lioriim venditionc, conflata, in fumptus huius belli erogetur. Jfte CO tem- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;artificio Dux Guyüus firraïuiraû-

porc *ent3ia

lune fiuftra cxetcitu nâôlus inrcbcllcs prouinciasim-perbinosîx pctu faciec,quas paruo negotioautviauCi æ potcilatc fuam rédigée. Et longé Nsuarrenu, latcq; fctro lt;!!lt;; incendio perdomitis vafta-amp;£ctieûas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;agris,mu^iita oppidafamcgt;depopula-

tionc,

Varia vtr. p. scripta. ïi

tione,mulrisq; caftellis circumquaqi ex- GailîcasJu-trudis amp;nbsp;difpofitis expugnabin ne tempus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amp;

in ijs per vim amp;cormcnta oppugnadis fru- Miyo^o ‘ ftraconfumat : quemadinodum inoppu-gnationeRupellenfi fadum eft. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hodie

Hancigitur infignemamp;præclaramvt- tentant, doriâ adeptus DuxGuyfius, adicumqjin nobiiifTimas quafqj regni ciuitates cÔfecu-tus,amp; nobilitate fibi conciliata.dc Alanzo-nio Regis fratre cæterisq5 eins facinorii fo-cijsfupplicium fumet. Atq5 ad extremum RexHcari-venia amp;nbsp;confilio fuæ fanditatis Regem amp;nbsp;“un,Sôc Reginamin monafteriûdetrudet,exem- Guynjscx-plum Regis Pepini c maioribus fuis fccu- Pf®*»'*““-tus, qui Childericum Regem ijfdê artibus circumuentû in monafterium compegit.

Atq5 bac ratione iêculari hxreditate Corona: Franeixeoniunda cum Apoftolica benedidione (quam adhuc iure fucceiîîo-nis à Carolo Magno fol am poflîdet)pri-ftinafacrofandæfedidignitatéjpotentia, aut horitatê fine exceprione amp;nbsp;reftridione rcftituet;amp; qux vulgo GallicanæEccIefiç priuilegia nominantur,abrogabit. Data prius fidc amp;nbsp;iureturando fe vbi eorum po-iitus fuerit, ha:c omnia fände amp;nbsp;inuiolatê

Pe -bqstr. MOT. Gall.;

,, _ : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P SITI O CA V S A R V M»:

, A 2,. ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;faere retterendijjîmus Cardfnalu

c!'; nbsp;nbsp;nbsp;BorboMMy^T^ara,Principes,Ân(tfiitei,Procercs,

^''' ■ oppida,^ ciuit^tes Çatholic£ re^ni Gallta^ vtß

■? iijp 31J *^pp‘gt;f’^‘gt;^fi^i‘p'^ii^ona»itutiji(atitumpojjitnt, y uoi! :r'tôi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defirtsere rebgionem rewptt ■ nbsp;nbsp;nbsp;I - ■ i

jasjnx’-i.T*; i 'a '-^'' bltcam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t,!;

iù -f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

T N nomine oinnîpotentis Pei, fcgfs rc’ '*^gum /it uotum omnibus amp;ciîngulis ; A. qgt;iotcm,porc Gallia, cotinuisviginti qua-j H-' Ätporannorum iclt;ditionibus,pio abolenda. ' pacrum noilroi’um religione, lirmilfimo ■^(inquain) teipub. yinculo, agitata fuit :ett .»IM ^•i ,remedia^d/itbiufajire;quxpra:tcr fpem, Maieflatis regU.ad foaendû magis,quanx adextinguendü malum apta nihil pratter pacis noniet^ retinuerunt, amp;nbsp;tranquiU/pa-foliseius perturbatoribus, cum Aia-gnq piprum odcndiculo,atq; damno atcu-lerqnt. Atcuinfpe vcrfaremur, temporis fucceiTutp^aduerfus hoe malum rcmedi’ urn aliquod allaturum; Deus non paflus çftnouilîimos reges noftros, vlrraiuueni-jis attatis annos inhumanisagerc; neciö-bolem rplinqyerç capacem huius regni: pee Regi, qu^i#(m rerum potitur, largicus eft(quoddolci omnes boni)vcprolemad-huc

Varia vtr. p. sCklPTA. i} hue fufciperct:etfi vt fufeiperet, pii órfines cib.fatigarcnt. lia quum ex tamnumerpra proleHenrici quonda regis,fokis hic rex fuperfinmetuimusfquod Dcusauertat}nè Iftafartiilia extinguatur j, fine fpe lihcrôru, efi magno noftro malb,ncve moms maxi-mi in toto orbe Chriftiano cbhcitentur; füCCeflbrcin folioregkrftabiliendo : acin-tcritüls religionis Catholicie^, Apoftolîcx Komamè aécidat in Hoc rcgnôChriftiâ-Î^iflînh'o fin qùo no tolerarcftlrifcîkhifretî-CuSjCtrm fubthtl non teneantur^^ofcefè âin férfê irhpcrium principisàbefèâhtis à fide Chtiftiaria amp;nbsp;Catholica^qniaprimû îüfiütandu', qood regès noffri-^ liuinaügu-îùntuF,pfæftat;eft de tuend'aTèîî^'ône Ca-tholica, Apoftblica Rômah'àl’Qiio prius à Rege præftiro-, êum ciues fidê ipfi obftrim ■guntfua. Vcrùnramëà mortedneis Alan^ foriij, r^ii fratris -, eorû molitiorits, qui ex ptofeflo Catholica ècclefia feraper perfe^ tûti fiintjirafuffultæ promotæ^j (une, vt ia pcrnebeflaritirti fit huic maloprudentfer amp;nbsp;maturecauere ; quo tëpeftàtes mâniféftif-fimas auertamyre, quarucalamitasomni-büs quidem ribta eft,remédia vero pauci^ •m..

14 De POSTX. MOT. Gall^

amp; modus cade applicandi,fere nemini. Et porroextantoiftoruapparatu; vt deled u militûjtam in regno quâextra:detentionc vrbium aclocorum munitorum;quæ rc^ reftituere debebant: qinïq} poterie iudica-rc nos proxi mos elle calamitatibus ,quas perueriæ iftæ molitiones nobis minantur. Confiât enim hos nupercum principibus Germaniae protellanubus de mittédo milite egiflè, quo facilius bonos opprimerez cum aliud in animo no habcanc qua penes fe habere quaccunqj defiderantur adfub-uertendarcligioné Catholica. Etfiomniu intereft hacfaluaclle,amp; prxcipuc magna-tujqui id honoris habent vt pratcipuis mu-nerib.amp;r dignitatib.in hoe regno fruanturj quos conantur viuo rege, aut regiaautho-xitarc opprimere: vt fublatis omnib’ qui le eorum fludiis obijcerc pollent, minori cu negotio mutationê(qnâ fl:atueruni)in reli-gione Catholica faciant : vt facultates fuas Ecclefiç opibuc augeantgt;iuxta exem pl um corumqnæin Angliaadafunt. Vtetiam omnes cognofeant amp;: oeulis cernant côû-Jicamp;adîoresnonjmllorû, qui pollquä amp;nbsp;irlînuarunt ingrat:äamp; amoré regis lüpre* mi noftri principis ( cuius Maieftas nobis

fem-

Varia vtr. r. scripta, ij Temper Tuit, atqj eric fàcrofânda) occupa-runc quail cius au(3:oritatem,quavtcretur ad tuendam potentiam, quam vfurparut: fauenc, amp;nbsp;quantum pofTunt procurant di-das mutationes conatus ad effedum deduccre. Aufiquefunt, amp;nbsp;penes cos fuir, arcereàfamiliari conlbrtio regis, non fo-lum principes amp;nbsp;nobilitatem ; led ctiam omnes illi coniundiflimos, permittendo acceflum ncmini, prxterfuis. Cuirci ira profuerunt, vt practerquam his ncmini inortalium partes rcipublicæ admini-ftrandæ vllx concelïæ fint: nequequif-quam fundionem fibi commendatam integram exerceat : cum alij titulis digni-tatum priuati fint : alij facilitate admini-ftrandi fundionem fpoliati,ita vt praeter nomen inane amp;nbsp;imaginarium nihil fitil-hs reliqui. Idem ctiam accidit plerifq; gu-hern atoribus prou inciarum, præ fed is op-pidorum; amp;nbsp;aliis adminiftris, quipre«-ptcr quandam rcmunerationem pecuni-ariam inuitc acceptam coadi fiant cedere, refignare munia fua, cum non aude* rent his negate; penes quos cogendi po^-teftas erat : Exemplum lane nouum amp;nbsp;in hoc regno prorlus inaudirum, vepeetv

MÓ . De nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;MOT, Gali\

.nia propofita' extorqueantur fundjppiçs ys,quibus pro præmio amp;rcniuncratioiw: yirçutij amp;r /î^elicatis dar« fuere. hiç aucem ^Xibus amp;nbsp;modis quicquid armorum wr-;ramanque eft,, in juam poteftatem rede-gçrunu Quotidie porro tcntanti idçiP præftareinalios, qui munera adhuc ornent: adeo-vtnemini iam ampbus cflp.-,tum lîc, qur/qué inetuat n,e præfedur^, cuipræeft,dlt;: quam füo meficço^tin/jir, ;ex m^ibus J^Ais-çxtqrqueatuT, et^ ïegui J^egibCls nequifjpa priyarijnifi cx iuft^;4^ ^çgitima cau/î^ Jpuc fi quid aJienum àfpo jinuncre conami^èritjjatquejhi^jqs primi-niscbnuidus in gi^dicio fuçrit. Hyiic modo ad fe pcrtraxqrunrquicquidauriamp;sar-geçiti erat in regiis ßqzophylgicijsquæ jçitfant infef^pnminos -publjçorum ye-jâigaliqm omnium paratjflîmqs fuæ.-yri-licàti iludenjoSapu penes fè ratwn^s, quie iiint maximt ß^Hjiept.i;amp; p.ripfiinaxôres .fibideuotosfaabgant.. (^laftWmpamp;sYia facile poflùpt de, hui’ reg^iç^^gaadgipo-nexejamp; lianc-filius-capiti inipoijpfl^ qnem prolîauerinf. Açcidii; horuniau^jtiâjquu abuterentur populi facilitate'^ benetio-Icntia, vtonera paulatim adau^a^.adeo exun-

Varia vtr. p. scripta. 17 cxundarintj vt nonfolum æquarcntca, quæ tempora ilia calamirofa bellorum atculerunt; quorum in pace nihil çftre-milîum, fed cciam infinitæ aliæ opprefli-ones indies ex horum eupiditatc infatia-bili nafcuncur. Eluxit radius quidam bonæ fpei, quando ob frequentes queri-monias amp;nbsp;voces populi totius regni, publica comitiaindidafuere Bleliis, antiquum remedium pro vulncribus dome-fticis fanandis,principis ic. populi mutuû colloquium jvtpariter rationes reddant legitimæobedientiæ ex vna parte ; amp;:lc-gicimæ tutelæex altera, ambo iurati:am-bo nati fub nomineregali,amp; legibus qui-busnitunturfundamenta reipub. Galli-canæ. Sed ex tam defiderabili amp;nbsp;laborio-lo fufeepto,nihil inde fecutum eft,prætcr approbationem peruerficôfilii abiisex-cogitati,qui fimulando magnum quod-dam ftudium amp;: curam reipub. erant reuera peffime animati erga Dei cultum, amp;nbsp;rcip. commodum. quibus non fan’s e-rat Regem fuapte natura ftudiofumpic-tatijimpellerevE mufaretfandû amp;vtilc infticutum (qui fupplicaiionc humillima C

18 'De post. mot. Gall.

trium Ordinum rcip.commotus,decre-uit dues fuos inducerc ad vnam foîa re-ligîonetn Catholicamjapoftolicam,Ro-manam profitendum : vtpictatemillam anriquam vita amp;nbsp;moribus imitatentur, cum qua regn uni hoc firmatu m fuit,CÓ-fcruatum, audu vfque adeo vt in po-, tentiflimum totius orbis Chriftiani eua* fcrit) quod tüc temporis fadu fadlc erat fine periculo,aut quafi obftaculo quocû-que. Scd è contrario perfuaferût huic fore neceflarium (vtin officio contineret) frangere acminuerc audoritatc princi-pum ac procerum Catholicoru,qui zclo , magno addudi, fe in magna vitæ difcri-mina coniecerunt fub ilJius fignis militantes pro tuenda religione Catholica. quafi vero gloria ilia amp;nbsp;exiftimatio (qua illi virtute amp;nbsp;fidelitate quçfiuere)pro ho-noribus cumulandis, fuipedos reddidif (et. Præterea abufus ex paruis incremê-tis, pedetcntimitacreuitvt ex alto ad in-ftar torrentis tanto cum impetu praecipi-tatus, vt miferum hoc regnum, amp;: defpe-ratæ falutiSjparum abfit quinfludibus fuis obruat. Nam ordo ecclefiafticus,ctfi

cclc-

Varia vtr. p. scripta, célébrés conuentus egerit,amp; iuftas caiif-fx lùæ defenfiôes propofucrit, decimarû cxadionibus ôi. extraordinariis fubuen-tionibus opprimitur vitra contempturn facrorfi Qndæecclcfiæ ; de qua pofthac omnia eruntfublata, amp;£. omnia poHuta; Nobilitas nihili fit ; iêruilitcr amp;nbsp;ruftice traâ:acur: quotidie mifere pe/Turndatur portoriis amp;nbsp;indebitis exadionibus quas nolensvolenscogiturlucre, fivitam vi-vefticu vellet tueri : ciuitatcs,mini-ftri regiiamp;infima plebs itaredudi inan-güftias, ex nouorum vedigalium tri-bucorum exadionibus (quas vulgo in-uentiones vocant) vt nihil iùperfic,quod pofllc inueniri,prætcrmodum amp;vHicâ rationcm adhibendi remedii. Ob has iuftas cauflas, Nos Carolus Borbonius primus princeps regü fanguinis, Cardi-nalisecclcfiacCatholicæ,apoftolicæ,Ro-inanæ,cui ex officio praecipue incumbit turelam 8c protedionem fufciperc reli-gionis Catholicæ in hoc regno,amp; bono-ium ac fidorum fubditorum Maieftatis legiæ amp;nbsp;reipub. affiftentibus nobis ple-liiqueprincipum fanguinis, Cardinaliû

C ij

10 De POSTR. Mot. Gall.

aliorum Principum,Parium,antifl:itu, minirtroruincoronæ.prouinciarumgu-bernatorum,procerum, nobiliû, ac per-multisinfignibus oppidis communi-tatibusamp;mukitudinemagna bonorum acfideliumfubditorum; quimeliore ac faniorem partem buius regni coficiunt, caiiflà huius fufcepti confiderate penGta-ta,communicatifque ConGliis, ram cum amicis noftris publicæ vtilitatis, amp;nbsp;quie-tis huius regni ftudioGGîmis : quam cum hominibus doôlis amp;timencibusDcum,. quibus nefas clt in hac re a nobis fraude fieri J Declaramus nos omnes iurafiè, amp;nbsp;religiofepromifi/Ie,operaGrenua ar-matam nauare,pro reftituenda fanda ec-clcGaDei ad priftinam dignitatem verx 8c folius Catholicæ religionis : vtq; nobi-litas fruatur, vti decet, fuis immunitatib. integris : vt plebs alleuaretur,amp; noua tri-buta aboleancur, omniaque augmenta a temporibus Caroli noni (cuicondonet Deus) inueda deleantur: vtParlamen-torumiudiciisintegræ iurifdiftiones re-ftituantur,adeo vthorum vniufcuiuique fuprema poteftas fit iudicandi in fuis di-

gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftridis

Varia vtr. p. script a zï ftridis feu territoriis : amp;nbsp;vt omnes fubditi liuic regno in fuis gubernationib.funôfio nibusamp; muniis- protegantur; icavt non fas fit ifta bis aufcrri,niii tribus de cauffis conftitutionibus antiquis complexis ; perludieia iudicum ordinariorum, qui in Parlamentis cooptati funt. V t qurc-quidnummorû ex tribulis colligitur, omncfqucmadmodum inftitutum cft) intuitionêregniexpendatur.- Vt Comilia ordinûgeneralialiberaamp;ômnisfrau-

J- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

OIS cxpertia fingulis tnenniis adminittiu cogantur: Vt in his liberum fit amp;nbsp;integrû vnicuique caufam fuam amp;nbsp;quCtela(cui-nonerat alias fatisfadum}exponere.

Hæres amp;nbsp;aliæ, quæ erunt alio loco fi^ ' gillatim amp;nbsp;copiofius expofitx, materiam amp;nbsp;argumentum nobis prxbuerunt ha-bendideledus armatoturb militum.Cui adGalliam in integrum reftituendam,ad' conferuandos bonos,amp; coerccndos malos deftinati funt. Infuper Vt corpora no-ftraftiparent, amp;nbsp;nobis præfidîo fint ad-ucrfusvim(quafæpe petebamur) amp;nbsp;lê-crctas quafdamconfpirationcs-, quæno ita diu excogitatæ fueruntadnosoppri-

C iij

De postr. mot. Gall.

niendos,amp;:' fiinditns tollendos.Quaö vc-ró huiusReip. falus quærererur ex ruina bonorum virorum ; amp;nbsp;eorum qui iâepe vitam fuain difcrimen vocarunt,vt hanc coniêruarent. Nihil reftat amplius quod nostutosabhoc malöpoHit prieftare,amp; gladium, qui iugulis noftris imminet, a-uertere, quam ad ea reracdia confugere àquibusîemper abhorruimus. Quæ tarnen ferenda func amp;nbsp;iufta habenda, cùm bntiuftadecaufacomparata, amp;nbsp;recefla-ria habita amp;approbata. Quibus (propter difcrimen,in quod fortunæ noftræ voca-tur)hoc tempore vti nollemus, nifi ruina religionis CathoIicæindÜTolubili vinculo coniunda efle ftatui Reip.huius regni; pro quorum falute nulla pericula fubire recuiauimus, perfuafi no pofle nobis parari monumentu honorificentius, quam vita in caufla tarn fanda amp;nbsp;iufta profundere. Et vt ofliciis (quibus erga Deum amp;nbsp;eius cultum tenemur) fatisfaceremus, amp;nbsp;Vt decet bonos amp;fidelcs fubditos,fifterc-mus amp;nbsp;moraremur diflipationcm ftatuSj Reip. qux Religionis conuerlionemfö-, leccomitari.

Atteftan-

Varia vtr. p. scripta, xj

Atteftantes nos non arma fümpfiflc, vc moueremus in Regem dominum no-ftrum fupremum ; fed vt latus eiusamp; vita amp;ftat«m tueremur.Pro quo fändeiura-mus amp;nbsp;promittimus nos vclle fortunas noftrasomnes amp;nbsp;vitamexponcrc;eadc animi propenfionc amp;fide,qua retro adis tem poribus fecimus:Et velle arma exue-rc ftatim atque fuaMaieftas curauerit pe-riculumillud (quod minatur excidiûdi-üini cultus amp;nbsp;omnium piorum) auferri. Quod vt quamprimùm faciat, Maicfta-tem fuam humillimè rogamus,in quo te-ftabiturfefore deberc Rcgcm Chriftia-niflîmum; præditum Dei timoré,amp; zelo quodam infculpto animo (vt nobis fem-percompertumfuit) amp;amore quodam paterno ac fingulari erga fubditos fuos amp;nbsp;eorum falutem. Hoc fi fua Maieftas præfticeritjoblèquium eo alacrius nos amp;nbsp;cætcri fubditi huic prçftabimus cum ob-feruantia amp;nbsp;beneuolentia quadam fingulari. Et hoc illud eft quod nos præ cx-teris rebus omnibus in votis haberaus.

Etfi ration! confentaneum no eft Regem rogare , vt caueat ne illo viuo aut

C iiij

14 De p o s t r. mot. Gall.

mo'rtuo populus eins curæ commifTiis in faâiones ftudia diuidatur propter có-trouerfiarri lîbi kiccedendi: huius reico-lîderatioitaparumnosmoüet, vt calu-i mniæeorum, quinobisifta exprobrant, nullo nixafundamento deprchcdencur: nam leges regni,qii3e patent amp;nbsp;notæ funt omnibus: amp;nbsp;magnitudo periculi, cui nos CardinalisBorboniusinhac fenili amp;fu-prema ætate noftra nos exponimus,fatis indicantnos non efl'einflatos eiufmodi vana fpe,amp;-inaniconfidétia;(èdfolo Re-ligionis zelo permotos ; qui nos partici* pes faciet regni magis firmi,ftabilis, logions æui: cuius fruitio-optabilior no-bis eft, amp;nbsp;défiderabilior.

Cùm eiufmodi fit noftrum inftitutu, rogamus vnanimc,humillimê Reginam matrem Regis, Dominamnoftramho-norificentiflîmâ feuius fapièntia amp;nbsp;pru-dentia nifi obftitiflent,iamdiu regnû hoc in partes concerptum fuiflèt amp;nbsp;perditû) vt pro fideli teftimonio cuiufmodi ilia poteft,vultamp; debet ferre de noftris infi-gnibus officiis amp;nbsp;lêruitiis, amp;nbsp;nominatim de nobis Cardinali Borbonio (qui illam Temper

Varia vtr. p. scripta, ly (cmper in honore babuimus,illi inferuii-mus,amp; in negotiis maximi momcnti af-fuiinus, non parcendo fortunis, vitæ, a-micis aut necelfariis amp;jppinquis, vtpartes Regis öó Religionis cum illapromo-neremiis) ne nos hac vice déférât, fed in graciam noftri inipendac illam gratiam,^ quam (fiio merito) comparatiit, colleda ex maximis laboribus atq, moleftiis: qua fortaife eins hohes, apud Regem filiutn^ perfide illi præripuerunc.

RogamusetiamPrincipesomneSjPa-rcsFranciæ,miniftrosCoronæ,Ecclcfia-fticos, proceres, nobiles, amp;nbsp;rcliqt^s eu-iufcunqueconditionis homines,qiirpar-tes noftras nondum adhuc funt fecuti, vt nobis adfincamp; iuuctfuiscopiis amp;facul* tatibusadtam bonum amp;nbsp;fandum opus promouédum: HortamurcSam omnia oppidaamp; Communitates (quibus.eoru Glus amp;nbsp;coferuatio curae eft) vt in fumma iudicétnoftrum inftitutum : vt agnofeat Icuaraê amp;nbsp;quietem quam experturi fuut in negotiis tam publicis quàm .priuatis: amp;nbsp;pariter opcin ferat nobis intentis huic operi,quod non poteft non profpeiè lue-

De POSTR. MOT. Gall.

ccdereDeo duce,cui nos noftraqs omnia committimiis. Autfaltemfihorum fen-tentiç amp;nbsp;iudicium non poffint ira mox ad vnum reuocari; quando eorum coniilia fint ex pluI ib. capitibus conflata ; cos adgt; xnonemus vt interim curam rerum fua-rum habeant, nec patiantiir à quoqua ie inuadi, neve occupari ab iis, qui fi ni ft ris quibufdam inrcrpretationibus noftrarû Voluntatû eorum oppida fibi aflerereco-nabuntur,amp;: milite præfidiario impofito vobiseandemferuicdi neceifitatem im-poncre,quam cæteris oppidis,quç occu-paue^ntjimpofuerc.

Declaramus nobis non eflè in animo quêquam pro bofte habere, aut in quê-quam armaferre amp;:mouere,præterquâ ineosqui contra arma ferunt,aut qui a-lia quauis Eàtione adueriàriis noftris fanent,qui quærutEcclefiæ ruinamamp;fta-tusRcip.difiedionemzEt vnicuiquepro certoaftîrmamus,cxcrcitus noftros lan-ftos amp;nbsp;iuftos nemini fafturos iniuriam aut illaturos vim feu in itincribus facien-dis, feu in caftramcntationibus.quocun-qucloco id fueritjed ex præfcripto ordi-nis

Varia vtr. p. scripta, ly nis amp;nbsp;difciplinæ viduros ; numcrando pretium earum rerum quas accipient.

Ampledemur,amp;ad noftrum comita-tum admittemus omncs bonos quizelo tanguntur diuini honorisamp; fandçEccle-comodi ac exiftimationisChriftia-nillimæ gentis Francicæ, proteftado ni-hilominusnos nolle prius arma ponerc nifi perfedis iis omnibus rebus quemad-modû infbtuimus : Et mallecitiùs quàm hoc relinquere omnes vnanimes moriamp; cumulatim vno fepulchro infcrri, quod confecratumeritnouilfimis Francis qui armatiprocultudiuino amp;nbsp;propatria cc-ciderunt.

Tandem (cùmfas fitomnem ope amp;nbsp;auxilium à Deo contendere amp;nbsp;impetra-re) rogamus omnes veros Catholicos vt nobifcum feCc componant morum intc-gritate amp;nbsp;vitx reformatione ad diuinum numê nobis conciliandum, ad Dei iram mitigandam,amp;: eum inùocandum cum confciëtiapura tam publicis precibus in Tandis pompisconceptis quàm priuatis; vt omnes noftræ adiones dirigantur amp;nbsp;têdant ad.honorem amp;nbsp;gloriam illius, qui

18 De POSTR. MOT. Gall. eft D EV s exercituum, à quo fperatnus vires amp;nbsp;fubfidium omne nos accepturos.

Datum Peronæ vltimo Martii, Anno MDLXXXV.

Snbfiriptum

Carolus Cardinalis Borbonius.

DECLARATIO VO-luntatis regiæ de nouis modbus excitads in hocregno.

T s I Rexiam laspius fubdi-tos fiios perlitcras amp;nbsp;mandata admonuit, ne patiatur feabduci cojfiliis perfua-fionibus eorum , qui obliquis quibufda artibus conantur hos fibi in focietatem facinorisadiungere, à quicte qua fru-untur,feducerè ; amp;:obtulif ac promifitle veile nominatim hos qui iä fedudifunt in gratiam recipcrc, fi cognita eins volu-tate à foCietate ilia dilccderent. Nihilo-minus cum fuxMaieftati compcrtu eflct (quodægcrrimètulit) nonullos fubdito-rum fuorum.negledis eius mandatis amp;nbsp;blandis admonitionibus,nô vereri fe ad-iungefe

Varia vtr. p. scripta^ 19 lungere eiufmodi focictati, addudos re-fpedu quodam quarunda rerum,tnaxi-mamq; parte abreptos amp;nbsp;obcæcatos fpc-ciofis quibufda colorib.amp; fuco, quib.au-thores confpirationc fiiâobducuntamp; in-ficiunt;fua Maieft. confultum fore puta-uit ob commune vcilitate fubditorû fuo-rumamp;obconfcientia fuaergaDeum Sâ exiftimarionem apud homines, obliquis hifceartib. opponerelucemveritatis: nicam confolatione bonorû,amp;hoftê ad-uerfariorû infenfiflimû; vt eius luce con-comitati amp;nbsp;condudi illius fubditi poflînt üneerrore difcernere amp;nbsp;tcpcftivè agno-fcere principiû amp;nbsp;fuccefliim iftiufmodi motuû ; eoqj modo declinarç miferias Sâ calamitates quç publicè amp;priuatim inde nafcentur.

Caufç quas prætexunt authores horû motuu conceptæfunt præcipuê pro re-ftaurada religione Catholica, apoftolica Roma. in hoc regnoiamp; pro confercndis muniis amp;nbsp;dignitatibus eiufdem regni his quibus iure debentur amp;nbsp;pro commodo, honoribusamp; alleuatione ordinis Eccle-fiaftici, Nobilium SdPlebis.

30 De ïost. mot. Gall.

Quas res oés norint ex eH'cClis hand fallacibus ira fuiflc cordi charas fuas Maieft. vt nemo merito pofh t ambigere, quid de bis fenièrit. Adeo vt non opus e-ratfolicitarefuos fubditosad defeâionê amp;armatos conuocare,amp;: militem pere-grinum confcribcre,vtfuâ Maieft. indu-cerent ad ampJcdcdum excogitara quç-damremediaquæ conanturhis reb. ad-ferre ; tamerli forent iufta amp;nbsp;fadu facilia amp;nbsp;vtilia fuis fubditis.

Quod ad religionera attinet, fua Mai. priuiquam ihauguraretur,nimis fxpe vi-tam periculis expofuit,amp; féliciter pugna-uitproeiufdem propagatione. A quotë-pore permittente Deo ad capeflèndam huiusregni Remp. fit vocatus, nimis fx-pe in eundem finem flatum fuum amp;nbsp;dignitatem in difcrimen vocauit, amp;nbsp;facul-tatesquas habuit catilljmas amp;nbsp;pretiofif-fimas ,impcditcumreamp; opibus clientû fuorûamp;fubditorum.itavtnunc bis per-fuafum fit fore in hoc regno aut alibi neminem , cui religio amp;nbsp;pietas magis cordi fit,quemadmodum lemper fuie,eric Deo volentcinfempiteinura.

£tfi

Vakia vtr. p. scripta. 31

Etfi ad exemplum quonda Regis fui fratrisamp;ali^rum plurimorum Principu Chriftianorum (quoru imperia amp;nbsp;RcÏp. afflidæ fuerunt diftraótione animoium {)!. opinionum in Religione) fua Maieftas fecuraprudensconfiliuReginæ fux ma-tri^SjCardinalis Borbonii aliorü Prin-cipum,miniftrorum Coronæ amp;nbsp;Proce-rum, qui illi àçonfiliis erant, illam eo tempore comicabantur, fedauit tumul-tus amp;nbsp;motus excitatos inter fubditos ïüos caulîà Religionis. Ferendo æquo animo donee Deus omnes ingremiumEccIe-üx colligetet' Non fequitur cx hoe fado ftudiumfuumamp;amoremerga Deiglo-riam,amp; Ecclefia: Catho. Apolb Rom.re-ftitutionem in integrum eflè imminutu, amp;hoc tempore minorem quam fefe o-ftendebatsè fludibus illis bellorum.

Tantùmabeftquod ita fères habeat. Gum fua Maieft. optet omnibus eflè per-fuafumfèpaccm illam cópofuiflè omni-no vttcntarctfiillo medio fubditos fuos Ecclefiac conciliate potueric, quos mali tiaamp;r licentiatemporum ab Ecclefia fe-iunxic. Gum longo tempore expertus cf

'3'1 De eostr. mot. Gall.

fcc cum difcrimine viræ amp;nbsp;ftacus cfFu* fione fanguinis plurimorinn Principum, Procerum Nobilium amp;nbsp;aliorum fubdi-torum fiiorum ( qui in motibus illis amp;nbsp;il- j lorû caufla cedderunt, ciim dîènt propter rcligioné excitati;amp; radices in hoc regno egiflènc,cùm quondamRex frajer fuæMaielK amp;c ipfa cîîênt minores annis cum magno didæ Rcginæ matris fuas dolorc)non polFe aliter vi aut armis (eda- 1 riquam cum lubditorum luorum exci-dio regni fui præfentilîîmo periculo.

. .Hanc rem tune ftacuit pcrficere cùm feiret omnes ordincs fraâ:os eireamp; defa-tigatos ex diuturnitate illius belli. Etfa-cultares (uas non fufficere iumptibus,qui tanto bello pcrficiendo deiîderabantur. .

Quod minime accidiiîet, hin comi- . tiis Bleliis habitis ( cùm Legati prouin-ciarû addudimagnitudinezeli iuæMa-ïcftatiserga'religionemCatholicameam rogarcntjVt profeffionem religionis.qua: reformata dicitur,in hoc regno prohiberet: vndefecuta eft deliberatio,quam iu-ramento approbarunt,amp; fua Maieft.co-nataeftpoftea cxcq.ui) cautuna fuilfet de penu

34 De POSTR. MOT. Gall.

amp; nouis diftradionibus animorum cum magna Reip.pernicie.

Vtigiturobuiamirec iHis incomodis amp;nbsp;corum præueniret elFedus ad h i b cd o remedia quae putabatur fore meliora, huic paei Maieft. fua aflèniâ eft : non vt bære-îin,vt diétanr.in hoc regno ftabiliret: na nunquaminmêtem venir eiufmodico-gicatio Principi Chriftianiflîmo amp;nbsp;opti-mo,cuiufmodi eft fua Maieftas.

Quîe cùm præuidifler, fenfiflèt ex-pertaeftcc illas diftîculcates, putauic fore confultum eo citius animum adiicerc ad pacemillamfirmâdam:ineum finemvt fubditos fuos compotes faccret illius allc-uamenti,quod pccitionibus fuis propofî-tis difcullis in illis comitiis pro vtilicatc publica à fuaMaieft-cotendebant. Cùm pax amp;nbsp;Concordia ccrtum amp;nbsp;neceflàrium prasbent fundamentum fàndioni bona-rum Icgum, amp;nbsp;reformationi morum.

Cui rei fua Maieft. ab eo tempore co-tinuô operam dédit ; vt viderc eft ex Êdi-â:isamp; conftitutionibus ea de re conce-ptisamp; ex opera quam impendit,vtEdi(fta cadera obfcruarentur: Etcùmidquod propo-

Varia vtr. p. scripta, jj penu quadam peciiniaria comparanda in v(ùm huius belli ; vnde fuppedicarecur qiiâcum opus eflètadilludperfêquendû vlque ad exicuin. Hancrem maxime ne-cellariâ vc perficercnc, vrgebat valde fua Maieftas.

Nequccaufam poflînt prætexere do-loris , hi qui in publicû nihilominus pro-ponunt amp;nbsp;diôlicant fe mox priuatos radio illo bonæ fpei, qui refuHit ex delibe-rationeillaComitiorum. Etfinon decet nequefas eft fubdico indicium ferre de aâionibus fui Regis, cùm fæpe ignorer cauflas fecretas,ex quibus nafeuntur iuf-fiones amp;nbsp;mandata kiæ Maieft. Quæ cau-fæinterdum maiorismométi funt amp;cf-f caciæ, quàm illæ quæ apparent amp;nbsp;notæ funt multis.

Q^m foli Deo ferutatori cordinm amp;: adionum Pnncipum id incumbat, qui cauflas norit,quæ Maieft.fuam tûc temporis impuleruntjVt ante omnia pacem illam componerct, quæ pro coperto ha-bebat, fi longius dctuliflêt : regnum hoc refertum iri armis pcrcgrinis,fadionibu$

D

Varia vtr. p. scripta. 3; propofuic ex animi fui fêntentia non fuc-eederetjhoc ille indignilîimè tuIit.Quod accidirfortaflènon minus incuria quo-rundainminiftrorü fuorum,amp;obliquis artibus eorû quiilli peflîmc volûc.- quâra ex fucceflu amp;nbsp;increnicco impietatis, corrupted amp;nbsp;contumaciam,quae bellaciuilia in hoc regno pepercrunt.

' Pace amp;nbsp;otio pleræque ciuitates ciuib. amp;nbsp;habitatoribus Catholicisfrequentes à milite,à quo detinebantur, Jibcratæ fue- ' re; V fus religionis Catholicæ, apoft. Roman. in iifdemreftitutus ; adeo vtvigiJa-tiaamp;ftudiofux Maicft.hoc ipfum præ-ftaretur in omnib.ferc ciuitatibus,in qui-bus profeïToresReligionisfquæ reformata dicitur) primas partes tenet; amp;nbsp;ex qui-bus ille vfus ante amp;nbsp;poft quàm rerum po- . tiretur amp;nbsp;vfque inillud tempus profcri-ptus fuit.

luftitiæ ctiam facies amp;nbsp;forma ibietiä apparuit, etfi non ea plenitudine amp;nbsp;inte-gritate qux defideraretur: tarnen itavc vim haberet recreadi bonos, amp;nbsp;perterre-faciendi malos. Antiftites amp;EccIefiafti-ci camteriinfuasEccleftas repedaruuBo-

D ij

^6 De POSTR. MOT. Gall.

nis quibus fpoliabantur,friiuncur. Nobiles amp;Parricii poffunt tutè domifiiæco-morari minime obnoxii iis fumpribus, quos in bello ioliti funt facere, vc libi ca-uerentabinüdiis. Ciuis exutuspoflèflio-ne fua palans amp;nbsp;oberrans in agris cum fa-milia,bcneficio pacis domum cft reucr-fiis. Mercator huius beneficio parat lê ad negotiandumanteainterpellatiis amp;c im-peditus motibiis illis beIJicis. Agricola opprefl'us magnitudine ponderis,qtiam licentia immoderata cffrseni militis hiiic impofuitjincipit relpirare, SjC intermiß-fum laborem repctere.quo miferrimatn vitam fuam tucrctur. Breuiter nullus or-doeftquinon fcnferit beneficium illius pacis.

Et ficuti ftudium diuini cultus amp;nbsp;vt v-tilitatis publicæin fua Maieftat. tantum femper fuit, quantum in Principe Chri-ftianinimoamp; verebonopoffit defidera-ri: ita animaduertens detrimenta amp;nbsp;cala-mitates Reipub.manare,pr2Ecipuè ex de-fedu amp;nbsp;inopia veræ pietatis amp;nbsp;iuftitia:: A quo tempore reftituta pax fuit, toto a-nimoincubuit duas illas columnas éri

gez,

Varia vtr. p. scripta. 37 gere, quas fæuiria amp;nbsp;immanitas illorum motuum deiccit amp;nbsp;ferè proftraujt.

Ob eam caufam initium fecit a nomi-natione (ad capcflèndas dignitates Ec-clefiafticas, quibusconiunda elTctcura animarurri) eorumqui iuxta præfcnptû fanâorum canonum eflènc capaces amp;nbsp;i-donei,

Edam (iiiipfius exemple inuitauit eines fuos ad vitæ amp;.morum reformado-nem,vtquead Deigradam amp;nbsp;mifericor-diam cÔfugerent, prccibus vitæ inno-centiafeii aufteritate.Cuius fadum mo-uit Catholicos, vc confirmatiores perfta-rent in officio erga diuinam Maieft. Ec nonnullos qui ab Ecclefia Dei defece-runt,impulit vtièiterum huic reconci-liarent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

Audiuit etiam beneuolc fupplicatio-ncs amp;querelas ordinis Ecclchafficijpoft-quàm huic permififfiet in eum finem c5-uentus agere, hifque amicè fatisfecit amp;nbsp;plenè adeo vt pollpofitis neceflariis ne-godisfuis hune ordincm abeotcmporc dccimis extraordinariis cxoncraueric tnagis quàm oneraucrif.quamuis alii ali-

D iij

5? De POSTR. MOT. Gall. ter didirant in vulgus. Dolet plurimum fenon poffehuncordinem perinde liberate à lolutione ordinariarum. Propccrea quod has(cumhuic regno prxficeretur) inuenerit obftridas folurioni penfionu, quædebentur domo ciuicæ vrbis Pari-fiorum.

Faseftetiam ex conceffione fua:Ma-ieftat.Eccleiiafticis concilia prouincialia edicere : In quibus iam confultarunc amp;nbsp;caucrunt de modo reformandi abufus, qui repferunt in Ecclefiam temporibus turbarum : Et plerafque bonas'amp; fandas conftitutiones in çommodum eiufdem promulgarunt, quas fua Maieftas appro-bauit.

Hi funt frudus amp;nbsp;emolumen ta publica amp;nbsp;communia omnium, quæ Ecclefia Dei amp;nbsp;religio Cathol. Apoft. Rom. per-ceperunt ex ilia pace; vt taceam innume-raalia commoda priuataamp; propria lin-gulorum,quae longum foret enumerate.

Quod adiuftitiam attinct,noti funt laborcs, quos cum magna animi contentif onefuaMaieft.fufcepitjVt hanc educeret ex tcnebris illis,in quas demerfa fuit temporibus

Varia vtr. p. scripta. 59 poribus bellorum ciuilium; vteius lucë iuxra antiquum fplendorem firmam amp;nbsp;ftabilem præftarct.

Supprimendo morte podciloru fun-dioncs illas publicas vitra iuftum numc-rum adaudas,prohibendo ctiam empti-ones amp;nbsp;venditiones magiftratuû amp;nbsp;fun-dionum (quas neceffitas amp;pecuniæ in-opiamaiores fuos impulit vt hos contra-dus admittcrent)non habita ratione fuæ neceffitaris inopiæ,quæ non minor eft illamaiorum fuorum.

Infuper fua Maicftas occlufit ianuam remiflîonibus amp;nbsp;euocationibus, quas jp arbitrio folebat conferre. Ani maduertit enim,quantum fpes impetradi iftiufmo-di beneficia, multos fouet in perpetran-dis maleficiis: Etcùmnonnulli nonita inexorabiles adrranligcndum cum aliis fe præberent,indicia iliarationeconfun-debantur amp;nbsp;perturbabantur.

Præterea fua Maicftas beneficio pacis curauit vt mitterentur in plerafque pro-uincias huius regni Camera: feu Indices conferipti cxminiftris Parlamenti Pari-fienfis : qui ius dicerent fubditis fuis in iis

D iiij

40 De POST. MOT. Gall.

locis in quibus habitaient, Vnde isfrii-duscolledus eil quem quifqueproba-uit. Quictiam pro votisomnium bono* rum maiorfuifl'et, fiinftitutum fuum a-lacrius illi^pmouiflent, qui ex natunr le-gibusamp; magiftratuum officiiSjquib.prç-erant amp;nbsp;facere tcnebantur.

Sed tempora iftaquorüdam audaciä ita inflant, vtaudeant aliorum facinora fuæ Maieft. tribucrc: adcö omnia plena funtcorruptelacamp;impudentiæ,vt magna plerifque volupcas fit, quafque fantftißi-mas optimasqj aäiones fuas calumniate co animo vt has odiofas redderent fuis ciuibus: amp;nbsp;vulgigratiam aliquä hoc modo colligcrent cum diipendio exiftima-tionis fuæ Maieft. adeovt aliquandoau-dcrent rigorem qucmdam nimiumamp; fc' ueritatem interpretari : curam illam lau-dabilem amp;nbsp;ftudium fuæ Maieftat.in pro' mouëdispœnis amp;nbsp;executionibusdecre-torum amp;nbsp;fcntentiarum, quæ latæ fuerût per indices illarum Camerarum aduer-fusmaleficos.

Quamobrem cum fua Maieftas inci-pcrethisraediiscxcitare duas illas colu-mnas

Varia vtr. p. scripta. 41 mnas, veras amp;nbsp;vnicas bafcs amp;nbsp;propiigna-cula oninis Monarchiæ: decreuit omni-nohaserigere ininrcgrum refticuere bcneficio amp;nbsp;perpetuitate pacis ; li Deus largitusfuiflct vt regnum hoe amp;fubditi tantum beneficium promererent.

Hocvtvidetur, timebant,ftatimatq; præuiderât iili qui iam in animo habent luhditos (uos concitare ad arma, lub Ipe-cienihilominus adhibendi remcdiüvni atque altcri columnæ.

Diditantetiam Ie armafumpfille, vt obuiam irent motibusillis, quostiment polFeaccidere poltobitum fux Maiefta. pro llabiliêdo luccclTore regio in perni-ciem didx religionis Cacholicæ,apoftol. Romanæ.

Perfuadêtfibiautfaltcm ira in vulgus diditant fuam Maicftat. aut hos, qui il-lam comitatur,fauerc ftudiiseorum, qui lemper rcligioncm illam perlèqucban-tur.

ResquæfuæMaicft.nunquamin mê-tem venir, vt id crcdat,rogac amp;nbsp;admo-netfubditosfuos : Ciim fitadhuc (Dei gratia ) in flore Sc vigorc fuæ artatis, pie-

41 De post. mot. Gall. nusfaniratis.- quemadmodû Regina fua vxor infpeeft pofleadhucfobolem Dei beneficio lùïcipere ad animos omnium bonorum amp;:fidorum fubditorum fuoru cxplcndum gaudio.

Apparet hoc eile vim facere natural amp;nbsp;ætati; amp;nbsp;iniiiper diffiderc de Dei gratia amp;nbsp;bonitate, de fanitace amp;: falute fuæ Ma-ieft. amp;nbsp;de foccunditate Rcginæ fuæ vxo-riSjhuiufmodi quxlbonem mouere,hoc potilfimutempore;amp; eins præterea de-cifionê armis petere. Nam loco libera-di hoc regnum a malo,quod verentur a-liquando polle accidere, amp;nbsp;illud tutum præftandi, reuera accelerant amp;promo-uentdolores ciufdem amp;effeélus morti-feroSjqui inde polTuntconfequijmouen-do obillam caufam bellum. Cum fit cer-tum hac ratioe regnum hoc breui replc-tum iri armis peregrinis,fadionibus, difi-cordiis fempiternis,fanguine, cædibus, trucidationibus, latrociniis amp;nbsp;gralTatio-nibusinfinitis.

Ecce quemadmodum inftaurata erit religio Catholica, Ecclefiafticus exone-ratus dccimis ; Nobilis quietus amp;nbsp;tutus domi

Varia vtr. p. scripta. 45 domi fuæ frucns iuribus amp;nbsp;immunitatib. fuis, Ciues amp;nbsp;incolæ ciuitatû libcri a præ-fidiis : Etmifera plebs alleuata tribuns amp;nbsp;oneribus quæ cogetur ferre.

Sua Maieft. admonet amp;nbsp;hortatur fub-ditos fuos, vt acute ifta videant : amp;nbsp;ne fi-bi perfuadeant bellum hocpofle ita par-uo ncgotio finir! quemadmodum quida diâitant: Sed vt graui iudicio pcrpendat rem amp;confiderent fucGclTum amp;euentû, qui citra dubium confequetur. Et ne pa-tiantur corumexiftimatione fugillari,amp; arma fua velutiinftrumêtainferuirerui-næ patrix amp;nbsp;amplitudini ac gloriæ eius hoftiû: qui foli triumphabuntde mifcriis amp;nbsp;calamitatibus publicis.

Interim obcæcati amp;nbsp;nefcii noftrx vti-licatis inter nos digladiabimur’opem ferre videbuntur alii? Sed reuera nobis eo-rum ope amp;nbsp;auxilio delinitis imperabunt, amp;nbsp;regnabunt féliciter amp;nbsp;potentiam fuam ftabilient.

Coqucrunturctia de dift:ributioneamp; collocatione honorum amp;nbsp;magiftratuum huiusregni: cùm inquiunt, hosfcclufos elle amp;nbsp;exemptes,qui de Rege amp;nbsp;de Rep.

44 De POSTR. MOT. Gall. optime meritifunt. Debiliflïmum pro-fedö fundamentum amp;parùmhonorifi-cum , fuper quo ædificarent ruinamamp;: diffipationem regni tam beati: Cuius reges nunquam cogebantur vti opera vni-usmagisquam aïterius. Na nulla lexeft» qua tenentur hoe prçftare praster illa quç eft de commodoquod perciperepoflint ex officio amp;nbsp;obfequio eorum quiillis in-(cruiunt.

NihilominusfuaMaieftas femperin honore habuitamp;amore compleólebatur Principes fui fanguinis, perindeatq; cui-uis maiorum fuorum. Oftenditq5 cætc-ris, quo animo erga cos aftedus eilet, vt hospromoueretadgratiam, honores exiftimationem vtendo eorum opera. Nam quotiesfuaMaieft. exercitus edu-xit amp;nbsp;vires coegit,his præ cæteris omnib. commifitimperiumamp;;dudum. Et ßli-cet confiderarc qui lunt hi qui praefunt maximis amp;nbsp;honorificentilfimis digni-tatibus huius regni, exiftimabuntur ij qui feruntur authores talium admur-murationum habere iuftiorem cauflàm gratulandi de liberalitate amp;nbsp;amicitia fux

Maieft.

Varia vtr. p. scripta. 4y Maieftatis quàni dolendi amp;: feCe feian-gendi.

Sed aiunt ßbi folum nomen relidnm, fed reuera priuatos eße vtilitatibusamp; im-munitatibus, quæ coniundæ eranteo-rum dignitaribus, quaeque vfurpantur abaliis. Sed antequam indicium profe-ratur dc^quitatecauHa: huiusquerelæ, opus erit penidus inipicere priuilegia amp;nbsp;prærogatiuas actributas vnicuique magi-ftratui. Et conHderarc quomodo per quos virosiftiexercebâtur fub Regibus maioribus fuis.

Hanc rem fua Maieft. lâepe in animo habuit reformate ( cùm ftatuerat vniuf-cuiulquefundionesad normamquam-dam reuocare) amp;nbsp;foret iam antemuitu temporis decifa Sc difcuffadiilli quorum maximeintereftfuæ Maieft. ftudium 5c voluntatem in hac parte promouiflent.

Dicecur ne hoc tempore 5c etiama-pud pofteros : priuata quorundam damna ôcoftenfioneSjCauffamdediftè no-nullis turbandi integram quamda Rem-pub. eamque fanguine ôc defolationibus adimplendi^

46 De POSTR. MOT. Gall.

Hæc no eft via quam oportet fequi ad reformandos abuius, de quibus eft quaî-ftio. Quum negotium fit cum Principe humaniftimo, qui femper paratus eft obuiamiremalo, amp;libentiftîmo animo ampledi remedia apta amp;nbsp;conuenientia, qux illioblata eruntaduerfus malum.

Deponatigiturarma; renuncient viribus peregrinis;fitq5 regnum hoc libera-tumpericulocuiobnoxium eft inter arma ilia, quæ expediunt amp;nbsp;proferunt. Et pro via ilia, quam fequuntur, plena ob-ft:aculorum,mileriarum,amp;calamitatum priuararum amp;nbsp;publicarum ; perfequan-tur viam rationis officii.-qua fandaDei Ecclefia, (quæ abhorrer à vi)facilius [C-, ftitucturpriftinofuo fplendori amp;cffica-ciæ.Et nobilitati, vti par eft, fit fatisfadu. Nam quis Regum omnium anteceflbru fuæ Maieft. re amp;nbsp;fadis monftrauit fe ma-iori amoreamp; charitate,ampledihanco-pinionem, quam fua Maieft. cui non (a-tiserathuncordinem ornare antiquis præcipuis bonorum gradibus huius re-gni, fed etiam ex profeflo nouos gradus inftituere; quos colecraret gloriæ verae

Nobi-

Varia vtr. p. scripta. 47 Nobilitatis: excludendoabhis gradibus reliquos ordines omnes.

Sua Maieft.dabitmox operam plebê reuera exonerare, quemadmodû ha£tc-nus optime incepit, ita in animo habet provirilipergere.

Etquamuis duces iftius belli promit-tant copias fuas amp;nbsp;exercitus fecundû po-litiam amp;nbsp;difeiplinam fuam, ita viéluros vtnemininonfitfatisfaôbum : Admonêc etiam ciues ciuitatum,ne prçfidia admit-tant-.Nihilominus conftat milites quos coegerunt, infinita facinora amp;nbsp;maleficia iatn comififlè. amp;nbsp;ipfos præfidia impofuiC-fc oppidis amp;nbsp;locis quæ occuparunt : Vt ^p corû libidine detineantur. Practerea cer-tû eft multos erronés amp;nbsp;homines nihili gregatim prodituros in publicum nomine vnius aut alterius partium, qui infinita lâcrilegia amp;nbsp;latrocinia committent.

Adeo vt vbi deberent curare, vt amo-ucaturpericulum,quodminaturruinam diuini cultus amp;nbsp;virorum bonorû interitü (vti profitêtur hoc bello) implebunt hoc regnum omni genere impietatis ôdeor-ruptebe.

4? De POSTR. MOT. Gali.

Didität inkiper ftrui ßbi inlidiasihac-quevnam circcaulDiriuTKiiunt, quam-ohrem arma caperct: Nullus cftquipof-lic adduci vtcredac hacquerelam attin-gercfuam Maieftac.tum proprer bonam amp;nbsp;humanamrraétarioné,qua illos fcm-perexcepit, tum propter natura fuae Ma-ieftat.amp;Ingenium ab omnigenere vin-didæ alieniirnnum. Nondum adhuc hanc lucem confpexit ,qui iufte valeat queri de lua Maieft. huius folius reicau-ia ob quamcLimque oftcnfäm. Vbi pleri-queinueniuntur huius conditionisviri, qui expert! funt eins clemcntiam, amp;:qui mcmoriæ pofteritatis inferuient.

(^uamobrcm liiaMaielt.rogat amp;ad-hortatur duces huius motus, vc prompte vires Ilias di(iungant,vt peregrinis rcnü-cient décédant ab omni fcedere,amp;viis facti ; vt propinqui clientes fui chari bene fpcrent de eins amore amp;nbsp;beneuole-tia,quaeosprofequetur, modo idfece-rintihoneftabitquceos amp;: decorabitfa-uorefuoamp;gratia,participesquefacietdi-gnitatuni,quasfolitusefthominibus eo-rum conditionis impel tiri; vt accédant

amp;:con-

Varia vtr. p. scripta. 49 Ärconiungant fe huic, ad profpiciendû amp;feriô cauendiim inftauracioni diuini cultus : S)C reipub. per ea media quæ apta amp;nbsp;appofica iudicabuntur. cui rei fua Ma-ieftas libenti animo operam dabit.

Monet etiam Ecclefiafticos amp;nobiles qui fibi fubieéli funt, vt bene confide-rate perpendant effedus horum motuû: vtfinccrefuam mentem ampledantur, amp;nbsp;credant hune fibi feopum femper pro-pofuiflè.quem proponet in æternummi-mirum,Omnibus prodeflcj nocere veto nemini.

Praecisè imperando his, quemadmo-dum amp;nbsp;reliquis fubditis fuis, vt abftineat amp;nbsp;recedant ab omni fœdere amp;nbsp;focietate, amp;nbsp;fe huic coniongant, vti natura, officiü amp;nbsp;proprium eorum commodum aefa-lus cos prouocatamp; aftringit.Si hic armo-rum ftrepitus increbuerit, amp;nbsp;vitra pene-trauerit (quod Deus, iuxta fuæMaieftar. preces,auertat) rogat vt fibi adfint amp;nbsp;ope ferantconfiliis,armis,amp; facultatibus pro tuitioncamp;conferuatione regni cuicon-iunfta eft ilia ccclefiacCatholica:,apofto-licæ Romanæ in eodem ; amp;nbsp;etiam hono«

E

ƒ0 De POSTR. MOT. Gall. rum cxiftimationis, vitx, familiarum, amp;nbsp;bonorum fuorum.

Offert amp;nbsp;promittitjfi id feccrintjic cos profccuturum beneuolentia Sâ amore, rcmuneraturumqj corum fidelitatem oBicquia.

Datum Lutetiae menie Aprili,anno Domini mdlxxxv.

ohfignatum

Etpaulo inferiuf Deneuffiiille.

DE

Varia vtr. p. scripta, yj DE GVISIORVM IN armis capeflcndis (copo, ad Gallos Parænesis.

O N impiis armorum præ-textus in Principes. nöPnn cipibusinimpios vindicâ-di facultas vnq uatn defuif, Deus author Regum, qui populis cos præfecit,Regum caulam fuß-cipitjatqueillatæ Regibus iniuriæ vulnus fibi inflictum putat. Deus,inquam,ille, cui corda animique patent, fucos amp;nbsp;prç-textus internofcit:diftinguere ea,atque a Veris caufis lêcerncre non ignorât: nihil cum magisafficit quàm diuinilùi nomi-nis falso inaniterque interpofîti abufus. Nihil grauius hypocrilî, perfid ia amp;nbsp;rerîi confufione, fidei prælertim amp;nbsp;rcligionis iuftitiæqj fimulationeobtedis vlcilcitur. Nunc vero cùm hæcReip.Gallicx perturbatio cernitur,Gallorum eft omnium totam adeo oculorum aciem,intendere, inuigilareque ixg aliqua lpecie,aliquove

E ij

Ji, Di POSTR. MOT. Gali. nomine dcccpti in prauum dirigantur.I-taque prxrerita mcditemur,iis^ compa-remusprxfentia. Vndenouiiftirerum motus oriantur,amp; quo ipedent difpicie-mus. Res nota palamq5 teftata omnibus hoc in regno, amp;nbsp;Guifiorûgêtcmiadita-re à Caroli Magni ftirpefê trahere origi-ncm,eosq; efle,quibus hocregnum pro-pterea competat. Argumcnto funt (quas non ita pridem finxerunt) Gencalogix; amp;nbsp;quoSjVelutiper manus traditos,fparic-re,commentarii, aliaq; plurima eins generis inueta. Præcipuè verb (ne res altius repetamus)liber ille,quartum vel quintu abhinc annum Lutetiæipfisauthoribus in lucem editus,amp; àRolêrio quodaTul-lenfi Archidiacono conferiptus, quofal-ßs commentitiisqj allcgationibus praeter fententiam amp;nbsp;contra fcriptorum ment^ prolatis, Roferius probare nitituriftarn olim gentem à Pharaniundo vlqueortu duxifle: acinde continuataquadam ie-riegradatim ad Guifios deuentum efle: Nimirum hoc regnum ad eos fpedafle innuic, antequa Capetus, Carolus, M c-roueuseorumqj fobolesrcgium feeptru

Varia vtr. p. scripta, yj adipifcerentur. Liber Parifiis paffimejue in Gallia peruulgacus eft.Quod cùm Regi innotuiflèt Brulartum Inquifitionum Prælidem T ullum ablegauic,mandauit-que vt citaais libri feriptor apudfecau-(am diceret. Eum Brulartus reum egit ac peregit:Sed fummaRegis elementia vc-niam confecutum honoraria multa cul-pam cxpiarc, læfæ^ inaieftatis crime fa-teri,amp;:contrario feripto Palinodiam cancre iuflît. Verûenimvcro cùmiftigenti nullono tempore perfpeótum explora-tumq} ellêt arduû fore,vt pacato ac tran-quillo regno, votis potirentur,feditiones apudnos perpetuocoflareac fouereco-nati funt. Quod tantifper dum illis ex a-nimo obtigit, quantacunq; populû cala-mitatc bellaciinliaafFecerint,amp; quanta-cunqucexiisinhanc Remp.fccuta rerû confufionenihilomagis comoti, vixvl-lum vnquamaegritudinis aut commife-rationis fpecimen exhibuerût. In prom-ptu cauamp; funt : nam ea rationc Gallia: fanguis effundebatur : Ifti veto ex eius imbccillitate quaeftum facere ftudebant, nempe populariumacrumnarum pracci-E iij

54 De POSTR. MOT. Gall.

pua inftrumenta erant, (^ó aüt grauio-reSjCÓ prætextus iftis comodior (uppete-bac fuçindc feditionis argumcncü capié-di. Anna arque omnis penes eos authori-tas,quib. fibi inter homines fîdem com-pararent. Ac eo pa(äo faftigii dignitatisq; fuæ ex noftris ruinis fperatae atque iis cfe-inceps fupcrftruendç fundamenta iacic-bant. Bello deniq; animi hominum fen-fim labefadati ad quafuis fadipnes con-citationesqj (cum iftis fcilicet opportunu videretur) procliuiores reddebantur.Tu religio alendis mifcriisciuilibus materia præbebat,nec ftatim initio deprehendc-baturhoceoshonefto nomine,fummo Principumnoftrorum pietatis ftudioac fcruentinoftræ nationis zelo ad confilia fua incœptaq; abuti,atqj hanc, prætextü, non veram efle caufam. Qui iftorum quondam patruum Cardinalem Lotha-ringumnouerit, hie minime ha:rcat:Is enim dum fado in omnibus regni partibus incendio ardorcm ilium zelumqj re-ligionis prattenderet, intcrea Germaniae Principibus fignificabat feeofum cofefi fioncm ampledi,eamq5 veile in Gallias inueherc.

Varia vtr. p. scripta, yj inuehere. Vnde cùm in Germanorum gratiatnex fratrenepotes Auguftanacô-feflione imbui curarec, inter familiäres dicere non verebatur,NifiRcligionis,vt vocant, reformatai profeflbres in pri-mis fibi cum fuæ gcntis hominibus (tan-quam citatisreis) dccertandum eflefta-tuifï'ent; Quod ad Religionis dodrinatn fpeâaretjin covtrinq; conueniendi dif-fidiaq; inter fe componcndi rationes mi-nimèdcfuturas. Tadem Regum noftro-rum prudêtiacompertum ell,poftquatn lii extrema tentaflent omnia, non ferre Religionem vt ipfa armis prædicetur. Vim quidem atque violentiam hypocri-tas parère non Chriftianos. Bella corru-ptelarum parentes, quàm cotrariam de-pellant religionem, potiùs atheifmûin-duccre. Deinde iftos maxime qui bellu pro rcligione fuaderent, non elfe caeteris religiofiores fanôtioresve : magisvafros eflechirurgos,qui fuolucrovulnus alc-rent. Periculumne RegisFrancifeima-gni oraculum comprobaretir, qui dixif-fet, Giiißorumgentem liherosfufisailthorace miferumßj fitttf» pepulum adindußttm hoc £ iiij

De POSTR. MOT. Gall.

paupertatem effè redAÜurA. Itaqueà nonnullis Catholicis ftudiofifli-mis obferiiatum eft, cùm diediuoBar-tholomæo facra CarolumRegcm impu-liflènt,vt quorquot religionem, qua vo-cant,reformatana profiterentur, cme-diotollerer, fatis illisfuiflehoc nomine priuatos gentis fuæ inimicos extinguere, propriasqj fimultates vlcifci acperfequi. îmo in omnibus Imperii fui prouinciis lenitatem atque manfuetudinem præfe tulifle : fie modis quibufque ex Principis rigore ac feucritate fua comparafle com-inoda,quodprofummo fuo ingenii vi-goreRex optime animaduerterit. Præ-terea neminem fugit hune noflrum Regem cum profperriraa,vtfacultastulic, Fortuna totum adolcfcentiæ tempus ex-terminandis aduerfæ religionis profeflb-ribusconfumpfifle. Regnum deinde in-greflum de priori acerbitate tantifper nihil remififle, dum perfpcxiflec confeien-tiasviarmorum nüquam domitumnec pacatum iri. Atque vt altera populipars exterminctur,totum regnum populum-que vniuerfum delcndum elle. Is ergo pluri-

I

Varia vtr. p. scripta, y/ plurimorum magnorum Principum,vp cinarumqj Rerumpub. quas videiat,ex-eniplo,regni fui incendia bcatiflima pace reftinguere dccrcuit, amp;nbsp;quemlibet donee à pio aliquo conciliocertus quidam ftacueretur ordo,libi ûiaeq) conlcientia: viucre permifit. Intcrea propofitum illi fuit dare operam vt Ecclefiaftici ad pri-ftinum officium reuocarentur, Ecclefiç-que honores virisidoneis ôc de fuomu-nere folicitis, quoad eius fieripoffit,tri-buerentur. Cumqs noflèt quantum reb. in omnibus exemplum Principis valeat, formate fein primis tanquam pietatis exemplar, aefeaulæ, Principibus, Equiti-' busqj dare imitandum.Ii nimirum crant fuo quidem iudicio veri legitimiqj modi à Deo conftituti, quibus Ecclefiæ membra coadunari atquc ad earn confeientiæ rcduci queant. Sed vix inita pace ad anni M D L X x V11 exitum, amp;nbsp;patefado eius aliquo in pofterum tuendæ ftudio,ne fua inutiliteraepopuliarmainterfe amplius eonnmittendaforent,cùm ifti eopado dominationis fibi in medio armorûco-parandac rationes præcidi cernerent, no-

5? De POSTR. MOT. Gall. na capcre confilia,ac cuidcnter fignifica-rc bellum ciuile fibi quçftuofum,hoc eft, fibi çdificationis loco noftram eftè ruina. Quamobrem crepto illis religionis nomine alias perturbadi regni fpecies effin-gcre ccepei unt Turn igitur varias re-gni prouincias ad defcdionem felicitate, c j e r i onera edocere,ied à bello quod i-pfi acccdiflènt fouendoq5 propagaflent, caufam reticerc nee eloqui, Cardinalem Lodiaringumhorum patruum decima-rum incrementum,partisqj bonorü Ec-clcfiafticorum audiones venditionesqj omnium primum inftituiflèatqueadeó auidc procurafle, vt Romæ etiam Eccle-fix Gallicanae flagelli nomen reportant. Equeftris ordinisdiminutionem amp;nbsp;con-temptum dicere.- neccommemorare fua gentem, quandiu ea rerum potiri potuit, ftirpis Regia: principes,qui Equitum pri-mi nuncupari atq; haberi non erubefcut, manibus pedibusq5 deprefliflê. Præterea filere Equitum extenuationem, nee non bonorum huicordini debitorum aemu-nerum,contcmptum bellorum ciuiliuin authoribus imputanda efle. Qui enim bella

Varia vtr. p. scripta, bcllaciuiliain Remp, inuchit,codé pro-pemodumaditu omnium ordinum cô-fufioncm inuchit: qui rcpurgari illico at-quc in priftinum ftatum rcduci nequeûc. Tributorum amplificationem, nouoru-que vedigalium mifero populo impofî-toru m inuenta afferre in mediû, nec verb adderc bellum nouafempcr Principi amp;nbsp;deinceps populo onera parere.Ea porto fola pacis continuationcleuari minui. Populum è recent! bcllo Principis bcnignitate vixdum frui pofle.Nouas iè-ditiones inire vt à Principe leuationêamp; folatium confequamur, Nihil aliud elle quàm morbo rcmedium peius,imb con-trarium adhibere. Hoc ipfo,inquâ, Principi facultatem populi fublcuandi præ-ripi. Et quod fummû cà,populum pluris annuum bellum quàm décennale vedi-gal empturum: Imb c bello dccennali o-ptimèconftituto tanta damna, vt ex annua feditione eaqueciuili,quam hoc nomine fufçitarc parabunt,non oriri.Tum incorum libellis nulla Rcligionis men-tio, feruor ille quo fc tegebant prius amp;nbsp;deinceps tcxcre,no prodibat. Contra vc-

6o De post. mot. Gail.

ró cû aducrfæ Religionis profcHoriBus, quod nemo ignorât, confilia habebant, vt eos ad fuas partes traducerent, Rcli-gionis exercitium ex Edidis ôc pratter E-dida,'fi opus foret, pollicebatur. In Germania varia moliebantur, præfertim â-pud Ducem loan. Cafimiru, non folùm vt eum ad bac focietatem pellicerent,fed vtis etiam cæteros Religionis (quam vo-cant) reformata: profelTores hortarctur, qui eins freri authoritatc nihil ab iftis in corum detrimentum attentatum iri fibi certo perfuadercnt.Regia fui imperii op-pida aliquot tanquam fidei abs fe inter-pofitæ pignora Cafimiro offerebant.

res fortafle proccffiflent, fi le ad i-ftorum duébum Religionis profeflbres applicarc voluiilent.Sed amp;nbsp;commodiim. id periculi Rex à fe pro fua prudentia a-ucrtit. Cum enim lätis pcrfpiceret, qua i-fti parte potilîîmum laborarcnt, ferre no potuitvtexiniquoeorum animo priua-tisqj iniuriis populus aliquid dctrimenti caperet. Quin v/que adeö demifit fe,vt iis rationc quauis fatisfacere niteretur. Eositaq; adleacccrfiuit, honoribus cu

mula-

Varia vtr. p. scripta, mulauit, de fe olim data occafione benc fpcrare iufsit, donis muneribusqj leni-uit,quædam in pecuniae illis aliunde dc-bitæ folutionem allignanda curauit. An-nucruntvero poftularuntque vc Edida de nouis quibufdam vedigalibus pro-ponerentur; hæc illis aflîgnarentur : Im-pofitaquam piimùm atq; aflîgnatafunt. Non difficile tune factu fuit ifios clcri,c-queftris ordinis plebisqj memoriam de-poneie. Nam cùmprouinciarum.quas ad feditionem concitareftuduerant,Lc-gati in aulam adueniflent/eeos non mo-dô non agnofcere,fcd ne vixquidem co-fpicari fimularunt. Porto de multis Edi-Ûis decernendis publicoqj confenfure-cipiendis fententiam dixerunt ; quæ Rex poftea monitusjquanta præ iis onera populo fuftinenda eflent, refeidit atque ab-rogauit.Neque vnquam contigit vtapud Regem vel priuatim vel in fenatu de fub-leuando populo vllum verbum facerêt. Qua ex re in prouinciis prudentiffimus quifque merito notauit iftos peruerfa Rcip. adminiftratione,fi qua foret,minime angi, fed magis cruciari, quod cas in

6i De POSTX. MOT. Gall.

rebus gerendis partes non tenerent, quas vtiuftas debitasqj fibi tribuendas efle aß-fumerent. Ad eas baud dubie,fi quas fuA ciperent, prodendas paratiorcs quàm ii quibufeum populi nomine iureexpoftu-larepoflecontendebant. Id verb maxime iftorum pedus deinceps arrofit, ani-mumqj plané confecit,quod cernerent i continuari pacem,arqueapud Regem efle ratumeammagis ac magis firmare, ciufque interuentu, abufus qui in mune-ra Ecclcfiaftica irrepfillet emendate, E-queftrem ordinem priftino fuo fplendo-ri reftituere,populoqj tributis amp;nbsp;vediga-libusmifere muldato miferè fubuenirc. Ea namque mala à bellorum continua-tione vt plurimum inuedanonaliode-mum remedioprasterquam pacis conti-nuatione fanan poffe. At verb poftquàm Deo opt.max. vifum eft icreniflimû Regis fratremin ccelurn cooptare, tempos adefteduxerunr, quo de perficiendis ve-tcrib. fuis inftitutis ftrib cogirandu eftèt. Cœperunt itaque folicirationes fecre-ta confilia cum vicinis omniii fufpediflî-misatque huicReip.pcricuIofiilimis in-ftaurarc

Varia vtr. p. scripta.

ftaurare amp;: ftatuere quomodocüq; fcres habeât,arma vt mutationi, qiiam hoc in regno molicbantur, viam fterncrent,fibi neceffario cfl’c capienda. Ea igiturcauià cft quamobrem hodie bellum aggrcflî funt,quantumuis licet fpeciofum nome obtendere voluerintjVt omncscuiuslibct ordinis homines eodem crimine irreti-rent,quibus certc crederc cundem fcopîi eundemqucfinem proponi,neque naturae neque ration! conlèncancum cft. Eos autem propemodum nefeire, qua fpecic fua in hanc Rempub.conhlia commode occultare debeant,hoc argu mentum eft, quod belli initio proteftatioes ediderint, quarum fola varieras cundisfalfitate dc-tegere poflit. Aliis enim religionis contrarias extirpationem iurant : aliis nc eins quidem vllum verbum: Si tantus cos zc-lus ardorque commouct, quid hoc in loco idem zelus excidit? Aliis à Rege con-tendunt,vt regni fucceflbrem nuncupetj aliis verb hocipfumcaputa tergo mißii faciunt. Si tanta eft eorum Eccleftae Catholic« cura, ii tatus metus ne cû ea poft Regis obicum male agatur, quid calamo

^4 De POSTR. MOT. Gall. inhæüt? Aliis rurfiis Eccîcfîæ populi proteâionem aîiaque nomina præ fe fe-runt. Qnisin tantavarictatenon vidcti-ftos vbi pedem figant, ignorare ? quis non peripicit in incerta Proteftationum forma incertum ac titubantem confciê-tiæ habitum ?quis denique hominû ier-monem non animadtiertit qui,quo main fuum animum honeftarc qucant,fucuni vix inueniunt? qui dum falfitatem vnam duabusjduasque tribus obnubi poflèau-tumant, ab omnibus fimul iunâis men-dacii arguuntur, amp;nbsp;qui qualesqj ipfi fint, maxime indicatur, reuelaturq;. Vnam tantum religionem in Gallia elle volunt. Atquiiftudeftcommune omnium pio-rum Chriftianorum dcfiderium. Q^as verô huius rei adipifcendærationes pro-ponunt ? Si de vi agitur,magnus ille lmp. Carolus V. ciusquo adconfcientias,in-fîrmitatem atq; inutilitatem in Germania expertus eft. PhilippusHifp.Rex cùm fuos Hollandiæ Zelandiæq; populos vi trmorum in extremam neceflitatem ad-duxiflct; tandem anno lxxvi pacem jUis coccffit, cuius beneficio contrariam religionem

Varia vtr. p. scripta^ 6^ religionëintcgram pennifit; fednecCa-thol.apoft. Romanam in iis regionib. in-ftaurauit; imo necEcclefiafticis bonarc-ftituit : Eafdem deinde conditiones per ducem Terranouanum nô harum tantû proLiinciarum,fedetiam quarumdam a-liarum caufà ante tiienniiim obtulit. Reges noftri impenlius quàm ifti fuos cre-maruntjfubmerfcrnnt, multis præliis vi-cerunt, multis modis adortifunt,omnes qui nquaginta annorum fpatio vias ac rationes tcntarunt,nullisq} facultatibus pe-percerunt, vthancreligioncm contraria tandem conficerent radicitusqj euelle-rent. Quod Carolo V. Chriftianû, quod Philippo Catholicum vifum fuiqalterivt populos eledione magis quam natura fi-bi fubieétos feruaiet ; alteri vt regiones tueretur,c^uæ prç multis aliis amplilfimis ab eo pofleffis ipfi pro nihiloerant; Cur noftro Régi notas erit,vt iis parcat,quos nacurafuæ fideicommifit, atque vtvni-uerfam Remp.fuam ab ineuitabili perni-cie vindicet? Remp. inquam olim quidë florentifsimam, fed deinceps eo iplo dc-crcto,quod ifti renouareftudent,in fura*

»

De POSTR. MOT. Gall.

jnum, vti iam vidimus, diicrimen addu-dam’ Si dicent belli rationes turn perpcram conftitutas fuifle,quibusqu2Efoaliis pratter feipfosculpam adfcribendam pu-tent?Annonipforum patresipfi^ in bellis potiffimum imperarunt? An non belli amp;nbsp;pacis arbitri fuerunt Î An no,vt res eo-rum ferebant, ad arbitrium libidinemq} fuammodoclaificucccinere, modo re-ceptuiiîgnumdedere ? Quod ß Regem belloim.mortali, iâcraméto eciam inter-pofito obligate cupiunt, banc videlicet miieramRemp. jmiicriimqj populumia totannos vexatym perpetuæ calamitaii addicere. Eft equidem fubditiinPririci-pem lex ea duri(iîma,nimiumq} intolera-bilis: Iftud equidcm manifcftum indiciu efteos religiofiftima ruina: noftræcupi-ditatc teneri, cui nos religione maciparc velint. Adde quod argumentum eft pro-fedocertiflimum,iftosaflidue armatos cfTe veile,iftos inermes offe nolle,atque i-ftos tadem regi aut media inter arma,aut potius armis fuis parentare velle.Nos verb infelices, quibustantam fuftincntibus infolcntiamviucrc,infeliciiamp;mos,quib.ft

iftis

Varia vtr^ p. scripta. 67 iftis ex fententia fuccederet,noftro Prin-cipi, noftriPiincipisfanguini, noftræc-uerfxpatriænoftræqj Reip. exnn'5tis legibus fupeiefi'econtingeret. Ar nonne dolendura eilet regnumhoc poft Regis obitum ab haîretico obtineri? Prouidi lu-tores? Huic autetn malo qua ratione mc-deancur, Jiipiciatnus. luucnem ac Dei bentficio hrmæ valetudinisRegemha-bcm'JS. Co’ rendant nihilominus, vtis regln fureeflorem nuncupet, imo ipfi nuncupar.NamillufttiirCardinale Bor-bnniuniarmaatjinftruuiitqj, quiquam faau 'am agant,non pc: fpiclt,ac ei vt pri-ini ftii pis regiæ PrincipiS rega!isq5 fceptri hxredis nomëlîbifumat,auihoreslunt. Qupdmonftruni’quæChimæra? Sires ïanti cft.ôe li tantus ob CathoLEcclefiam metus, quiseius caufl'amagisadeundus erat.quàm ReX nofterPrincepsChriftia-niirmius,Princeps piilTimus, Princepslt;^ inter omnes Cathol. Apoft. Rom.reh-giouis ftudioliflîmus ? Dequo veto minus cogitâduin quàm de Illuftrif. Cardinale Principe iam dccrcpitaîætatis amp;nbsp;pene animam agente,Principe, inquain,

F ij

68 De post, mot. Gall.

quem (ècundum naturamRegi fuperfti-tem fore fperare non poffùnt,ni forte vitae eius fines circumfcripfere? nifi ad eins interitum confpirarunt, coniuraruntqs? Nempe homines àquibus totovitæfua: temporç illufa religio eft,régi noftroco-fcientiæ viam mÔftrabunt? Gallos picta-tem in patriam docebunt Lotharingi’E-runt Principes cxteri noftrarum legum interprétés,dilfidiorum noftrorum arbi-tri? Principum rcgiaeftirpis,regiaeqjcon-fanguinitatis indices? Quis hic non vider (DeusIlluftriirCardinali oculos aperiat) conduôlum efte eum vel commodatum vttanquaminfcenaiêmeftri forfita ipa-cio regis perfonam fuftincat,dû res iftarû partium optime conftituancur ? Quis no vider de eo iftos minime, fed de ipfis cogitate , cum de eo verba faciunt, amp;nbsp;Régi triginta quatuor annos nato futurû fuc-Geftbrem nominant plus quam iêxage-narium ? Cùm inopiam hæredum quam régi obiiciunt IlluftriiT Cardinalis annû iam climadericû egreflï vigore fupplen-dam eflè putant? Verùm vt Rex fuccefib-rem nuncupate teneatur, arma in eum fumere

. Varia vtr. p. scripta.

fumere,in fauces inuolare,amp; veluti pedi-bus conculcare vclle, quodampliuseft, acceptes ab exteroPrincipe nummos di-ftribuere, petitas accerfitasq; exteras copias inttoducerc (id equidem Cardiualis lUuftriflimus pronunciati mihi ignofçat) fi quo ifta tendant non videt,boc cft plane niliil videre : Id enim noneft Gallum cflè, id verb eft. regnum extero Principi vendidifle, ideftnoftram inveftem ie-cifle alcam, cui cofequendçcùm folosfê impares eflêfendant, earnextero hofti obcrudunt participandam,nos ipfi venales amp;libertatis fpecicpracdx exponunt.

Rurfus nolut Principi hxretico fubii-ci,hisqj addunt Gallos non alia conditi-one fuo Regi ft iureinrando obftringerc, quamfiCathol. Apoft. Rom.Ecclefiam tneatur. Pcriculofa verb propofitio, amp;nbsp;nihilominus quam Chilperici deiedio putida, cuius in locum Pipinus olimaf-iumptus fuit, qubd nimirum ille non fads ftrenueEcclefiam contra Sarracenos protexift'et: Sed Deo aulpice Rexnofter îüas partes optime diuque tutatutuseft. Qiud ergb fi is occidcrit, vel potius fi eu

F iij

70 De postr. mot. Gall.

ifti f V Cl fpcrant) occiderint? Se nunqnam latu-osinnuunc, vt Rex Nauarra: regni haereduatem adeaE,quam tairen iurcad ciim fpeâarc,qua fe cunquc fuco velare nitantur,ipfifîbi funt côlcii. Sed Naiiar-rx rex iudirio ûtis pollet,eriamâ nulla c-ius foret in Regem propêlio, vt intelligat quàm maxime fibi Regis vita hoc tempore vtilis ac neceflaria fit. Attamcn eius cft fuæhîccaufæ adeflè. Verum enim veto quis ille vates animum tanti Princi-pisvfqueadcofcrutatus prælâgiuit forCt vt isiufiurandû iftud, quod armis omni-no intern peftiuis extorquere videntur, præftarefugitet? SiRomanorumImperator Augullanæ confeflîonis profeflo-res vnà cum Catholicis accommodato ctiamiurciurando, amplexuscft: Si Bohemia: Rex Huflîtis non fccus quam Catholicis tutelam fiiam prçfidiumqj làcra-mento deuinxit :-Si Rex nofter Chriftia-niflîmus Poloniam ingreflurus vtriufiç Religionis defenfionem fände pollici-tuseft; Si le hoc ipfo in regno contrarias religionis hominibus eiuidcm rei cauià obftrinxit, dum cam illis pacem iftorum confilio

Varia vtr. p. scripta. 71 confilioamp; audoritate concederet,quam vcinfringere,fimulquc fuam acipforuni fidem prodere cogatur, mox ei vim faci-unt. CurRegemNauarræ,qiiodolim ab aliisexegitjàfe poftea viciflim (filiceat) vt poftulctur/omniant non cfle pafTurû? Curidemnon libcnter iiiraturum, pro-miflùrum, feruaturumjamp; Catholicos cû cæteris arque defcnfurum?Oixi libcnter, nam fi nos ob noftra crimina noftro Rege optimo niilla proie relifta (quod De-us omen procul auertat) fpoliatum arty orbatum iri contingcret,ipfiqî Regem Nauarrar fore fupcrftitem 5 minime du-bium eft quin is non modo non rcpu-gnans,fed ne recufans quidemcunda ca polliccretur,cunclaq} efficcrct, quæad populorum fuorum quictem amp;nbsp;Reipub. commodum pcrtinerent. Neque verb fubdiiorum eflcc vllius iurifîurandi formula natural! ac legitimofuoRcgipraî-fcribere. Cuius fcilicet maicftas non a io-lemnibus,non a ceremoniis, qux muta-biles minimeq; fixa: funt, non ab aliqua facramenti religione, qua fefubditis obliger, vim aut eflentiam capiat, fed magis

F iiij

7i De POSTR. MOT. Gall. diuinabenignitate, veceriq} lege Gallica conftitutafit. Quxlex velucifirmiflimii huius regni fundamentum, cum omnia iuramenta amp;robore amp;nbsp;vctuftatc longe fuperet, à nemine colli vel labefadari queat. Illa autem iuramenta à primis regibus nunquam,a Icquentibus vitro qui-3em faóla,a mediis immutata,ab vltimis renouata audaqsjàfuturis deinceps inui-tis petita, fl forfitandenegentur,necma-ieftatemimmfnuere, necde debito Regibus populorum oblequio iure poflunt quicquam eximere. ppe reges Gal-liæ no eledione, non populari fuftragio, nonvfurpatione,fed diuinitus proxima regiæ flirpis agnationcRegescreati,nihil vllimortalium huius beneheii nomine, fed foliDco opt.max.amp; iacramentum o-mniaqi debent. Acquemadmodumdi-uino naturaliq; iuri propterea dcuindi funt:Sic populi reipfa in eius,licet iniura-ti, verba iurare legibusqj morem gerere tenentur.DeniquefijVtIurifconfultiaiut, luramentum feudatarii domino praefta-dum non eft de iubftantia feudi. Cur Regis iuramentum fubditis præftandum de regni

Varia vtr. p. scripta. 75 regni fubftancia foret ? Ad hæc Rex Na-uarræ refponderit fe ea in religione, qua profiteatur,natum arque educacuin elfe, bonacofcientia nilîedotlum priùsab ea deficere no pofle, próptuin fe femper ac paratum fore,vt liberi ac legitimi cuiufda concilii infticutionem ampleâatur,atqî commonftratum errorem deponat. Si poftulant, vtabfqueinftitutione vlla, fed regni tantum alicuius fpe vel defperatio-ne vno impetu ab alia profeffione ad alia tranfeat : quid aliud, qua:fo,ineorequi-runt, quam inconftantiam, quam perfi-diam.quam hypocrylîn ? non vt fe Regis dignum nomine, fed potiùs reddat indi-gnilTimum ? Sife ad melius docendu exhiber,11 in meliori dodrina fibi tradenda non abnuit acquicfcere; quo in veterum Canonum loco rcperienteam obedien-; tiam, eamq; fubmiflionemharrelin nun-cupari? Quislibet error (inquiunt Canones) non eft propterea hacrefis. Hærefis eft error maximi momenti;Error,inqua, qui in fidei articulorum amp;nbsp;falutis funda-mcntoverfatur. Rex auremNauarræ ait fe Chriftianum clic, fe credere lâlutê fua

I'

74 De POSTR. MOT. Gall.

in folo lefuChrifto ficameffc/efacrofan-öumeins Euangelinm,vt certain veri-tatis rcgulam ropleili ac reuereri ; Sym-bola Ecclcfixfecrcdere ; Concilia vni-uerfaliain Ecclefix flore habita fuicipc-rCjOmnes hxrcfcs iifdcm damnatas con* demnarc,atquc hodie conciliovniuer-ßli,vt’ par eft.conuocato,amp; legitime ha-bito felectiamnumfubiicere. Jneoigi-turfiproprièloquamur, non efl haerclis-Nuçcnimiam muka credit,quantapri-mi omnium fibi Ians elfe credtre indica-riint, Neque veto ichiima,quia fchilma prac le fert fir mum in Icparatione propo-fitura. Bonu crgoamp;folemnehabeanius concilium,isqueftatimle nobis coniu-gendu pratbebn.Prxierca quilquis(aiunt Canones) hærefi tenetur, no eft proptcr-ca hæreticus : haerefi enim prælupponi-turambitio nouitatis, ptinacia aduef-fus rationem traditam amp;nbsp;oftenfam. Ocs autem iudicare queunc, nu Nauarra: reX cam in rem ambiiione impellatur ; nâ vt aiebat lurifconfukus, Cui bono? Quod inde commodum poteft percipere ? Ea ambitio cadic in dodorcm Theologum,

non

VaMA VTR. P. scripta. 7J noninPrincipem ; Ea pcrtinacia inSo-phiftam cadic, non in cius fimplicitatein qui ab alio docctur. Si ambitione mouc-retur, regiam beneuolentiam, omnium Catholicorum fauorcm,maximorum in orbeChriftiano Principum vota amp;nbsp;fuf-fragia ambirc mutata illico rcligionc vti-lius forec.Si dcniquc ambitio hxreticum facit,equidem iftius coiurationis autho-res,cum fint omniu ambitiofiffimi, fum-mosappellabimus hxreticos. Sedcon-fcientia Rex Nauarrx duciturjconfcicn-lia facitjVt omncs quibus ifti feruntur co-fiderationesprxtcrcat; fpcratq} rem fibi fore cum populo, qui non Principe erg* Deum,propriamq;confcicntiam perfi-dumeupiat; fed magispacificum,ratio-niscapacem, acmeliora addifcere,mc-lioraq; faecrc paratum, quandocunq; ca docebuntur. Lex huius Rcip. filium reli-gionis caufa,nequc dircéta,neque colla-terali hzreditatis fuccelfione priuat, Cur Principem? Lex ad omnium numerum adminiftrationem vtrofque abfquevllo diferimine admittit ; Cur ad Reip. non i-temî Lex vnicuique cxcrcitium fuae tcli-

76 De POSTR. MOT. Gall. gionis permittit neminemq; cxcipittCur folus Princeps hoc priuilegio exclude-tur ? Princeps,inquam,qui cæteris priui-legium impertirefolct ? Cur folus in fua confeientia omniû rerum pretiofiffima /èruitute/cruiat,qui cçteros libertäre do-nat? Legem dixi Reip. Nam eafolaviui' musjcaqj fola in pace viuere, banc Rem-pub.in priftinum ftatum reduccre,atquc ab ærumnis eriperc polTumus. Legé,inquam, in comitiis Aurelianenfibus, fine vi,fine prçnfatione,fine confpirationcfo' licitationibusqj eorum quinoftram ho-die Remp. perturbant inftitutam.Comi-tiisdeniqueeorumimpulfuatq; adeoat» ipfisdum fumma authoritate fruerétur, conuocatis,quæ nunquam infringere te-tatum,quin nobis protinus ad bellaciui-lia defeendendum fuerit. Et belloru ccr-tè ciuilium nomme omnia calamitatuin S£ confufionum genera comprehendû-tur. Legern itaquciuftâ, quod eaomniu maxime neeeßaria fit. Lcgcm in pratfen-ti rerum ftatuirreuocabilem , quodeius rcuocatio nos in pcrnicic reuocatura fit« Lcgem laudatam, lcgcm iuratam ab o-mnibus

Varia vtr. p, scripta. 77 mnibus Principibus,prouinciarum lega-liSjCôcilii intimi Senatoribus, Supremis curiisjudiciis piæfidialibus,omnibus re-gniciuitatibus,amp;communitatibus. Ab aliis deniquc qui tcmerè hodie aduerfus cam proteftari volunt; Lege tarnen,quac rcligionis negotium libero concilio deci-dendamremittit; Cuius pendenteexpe-äatione nemo bac in Rep.hærcticus ap-pellari, cui qui fe fubiieit, neque perti-nax,neque fchifmatiçusiurehaberi pot. Nonnullilmpp.ipfeq; Conftantinus fub finem, nonnulli etiam Hifpaniæ Reges opinioes erroris plenas fecuti funt: Errons,inqua,in præcipuè fidei articulis. Rex verb Nauarrx non vfquc eolapfuseft-, legitur ne propterea de iis deponendis vnquamcogitatum, de iis excludendis quicquam propofitum fuifle? Nonnulli etiam PapxDo£tores,quibus merito hç-rctici atque haercfiarchæ nomen conuc-niredcbebat,malè de Chrifto fenferunt, perperam de eius diuinitate, falutis amp;nbsp;rc-îigionis fundamento tradiderunt. Chri-ftiani tune orbis id intercrat vniuerfi. Pu-blicus fons, vnde quifque hauriebat, in-

7? De eostr. mot. Gall. fedusvencnatusŒcrac. Qinddeiisadu ficvideamus. CeUàtum fuit, donee concilium folennc congregaretur,deinde eo habitoauditijinftituti arque ad emenda-tionemamp;reiîpilcentiamadmiilî : Nun-quam nifî in frequenti concilio bæretici pronuntiatifuerc. Ineorum dignitatem nihil per præiümptioncm, nihil per prx-nentionem, nihil per vim vnquam atté-tatum.Omnes femper iuris formulæ ob-feruatæ condemnationis iêntcntia cx-peólata arq; adeô lata ea, tempus illis datum ad cogitadum.RefpirandipoteftaS fadla,vt ad bonam, fi vcllcnt, frugem redirent. Ne verb quiuis Princeps hærcti-cus fitjimo infidelis, tarnen qui ei politi-cis in rebus rehftit, Dei ordination! red-ftit. Diicitc a me, inquit,Chriftus, quia mitis fum amp;nbsp;humilis cordc.Reddice Ca:-ûri quasfunt Cas fan's, amp;nbsp;qux funt Dei, Deo. Pagani Imperatoris edido Chri-ftus Chrilhqs parères obièeuri fun t. Qi^ frontenos Principis à Chrifto datiiugU fubirerecufabimus. Sed pcriculuin eit, aiunt,ne fi Rex Nauarra: regno potiatur, Catholicam rehgionem euertat. Refpo-deo

Varia vtr. p. scripta. 7^ deo ab eo nos longo adhuc ab. fle inter-uallo: Earn porro curam tam longinqua ac tempori minime confencaneam, vio-lentillîmam animi afFcdionem amp;: milla religioneimpaUâmindicarc. Rclpôdeo RegemnofttûDei voluntate in ipioeC-fe a.’tacis flore , nifl de aliqno iftis dolo forcafleconftetjqui abdiriis nobis,amp; que Dcus aucrtat. Refpondeo enm fpebbe-roriim fufcipicndorum non deflituijRe-gem,Reginamque vxorem proea qua v-terque el t £Etace,etiam duodcnos abfquc vllo miraculo procreate pofl'e. Rcfpôdeo futurohuic quodobiiciunc malo debile rcmedium adhiberi,nempe Cardinalem Rege bis feniorem, Cardinalem, inqua, cœlibem,cui metuendiim ne priùs funus ducatur,quam vtipfe vxorem ducat: de-nique certum fe,fl is vnquam duxerit, fî-lios non e(Te geniturû.Qnod verb attinec adReligionismutaiioncm,quam tanto-perc formidandam cenfent,Rcx Nauar-ræ dieet etiam Religionis fuæ praeceptis

Jefaciendam. Deinde in ipio bellorum ci-uiliûatdore,cùin emnisper vniuerfatn

So 'De POSTr' mot. Gall.

Galliam religionis (quam vocant) refor-matæ vfus proliiberctur, fc nihiloniinus Cachol. apoft. Rom. in omnibus fuædi-tionis Vf bibus integram intadamq; fem-pcr rcliquifle, atq; eins nolle alios,quàm clerLim,facerdotes,monachosq5 Agenê-fes,apud quos morabatur, telles adducc-re.Sed belli pacisq; tempore non modo iniisquæad aulam familiamq} pertinc-rennSed in cundis etiam muneribus pu-blicis,quorum ei facultas fuit,hominuni religionis vtriulqueminifterio ablq; vllo difcrimine perpetuoeflè vfum, incubi-culo, in confilio, in lâtellitio, neque vllû vnquam côfcientiæ nomine à Ce poftha-bitum vel remotum. Quod eos qui ad cius rcgiam aliquantulû acceflerunt, nimè fugit. Præterea in ca regni Nauar-rxi parte fibi à Deo relida, quæ Biarnélî fua prouincia longe amplior eft, Cathol. apoft. Rom. Ecclelîam,vti olim, permi-fifte, neque de eo ftatu,quo aducntus fui tcmporefuerat, quicqua immutafle vd innouaflê: Id autem malitiosè tacetur,fa-tisq; fore creditur, fi caulà Biarncnfis ca-lumnia elcuctur. Verùm hîc ita fe res habet,

Varia vtr. p. scripta.

quodam à Regina fua maire coIendifTunæ mcmoriæ omnium or-dinum ad hoc citatorum confcnfu Reli-gioni (quam vocani) reformaix addiâ:û fuiffe: quam religionem cùmipfcprofi-teatur,eam certc in eo quo repperit ftatu abs fe relidam ; Deinde fe tamis cotinuô laboribusjantisq; ærumnis fuo capiti pa-ratiscxercitum, vt nullam hîcmucatio-ncm opportune ceiruram cfTe cxiftima-rct. Interea non nefcitur omnes eu acer-bitatesinderemouine, legibus modum adhibuiflè ,Ecclefiafticis vt péfioncs fol-uerenturjCurafTe,atquecas aliquoties ^p-priis nummis exfoluilTe. Idquod Epifcœ pi aliiq; Ecclefiaftici qui agios in fua diti-one poffidentjnegare non poterunt. Ta-dem populo luo comitia femper obtu-lilTe vt libéré cuiquc fententiam diccreSC quid ad confcientiæ atque animorum qüietem ab co requirendum duceient, declarareliceret. Quodfi CathoLapoft. Rom. Religionem Biarniaflumpiâ non cflein malam partem irahatur,ca inNa* uarræaditione,vbi par imperium habet, mon elfe repudiatam, in bonam partcm

G

81 De POSTH. MOT. Gali.

trahi ncccflè cft. Imo ab omnibus fana? necvllo modo afFeda; mentis hominib. vtrobique in optimum, quod ncqueibi nequehicquicquam immutarit aut in-nouaritjprætcrquamquodBiarnenfiun» conftitutionû,dumpoftea meJiorafpe-rarer,rigorem lenierit. Scilicet cum non cflè Principem, qui nouitatibus deledc-tur,aut qui violento animi impetu temc-rèadhuius autaltcriusreligionis couer-âoncm feratur; Sed qui potius res omncî CO loco, quoeas naétuscfl:,libentiffiine patitur,nifialiqua euidenti amp;peripiciia vtilitateinde rapiatur.Quis verb Regem Nauarræ adeó iudicii expertem ac fuxi' pßus dignitati proprioqj cçmmodo ad' ucrfum cenicar, qui ß Deus amp;nbsp;natura cu ad tantum regnum euehcret, idpcrvim fine ratione admittere aut in fummu dil-crimen velit adduccre?Per vim,inquam» fine efFeólu, amp;nbsp;qua; certiilimum ei pariat cxitium? Quis porro credat ab eo qui im feriori Nauarrae,quod nemine repugnä-tepotuit, vim inferre nolueric. Regno Galliç,quod fine fua regniqj ipfius iaäu-ra fieri nequit, vim illatum iri ? Hic fern-

Varia vtr. p. scripta. 85 pullis eaque dubitatio impentorum,no fapientum animis potcftiniici,neq; banc qui contraproteftantur, ipfi mouereau-lt;lenr,quamuis itaforealiis perfuadere ni-tantur.Adde quod fieodeuencum atquc hivc dubio fecuritas inueftiganda eflèc, eâ populû à Principe flagitare, eâ à Prin-ci pc populo cocedi oporteret. In hoc aûc Principe nullum vnq vindidae, nullum peifidiæfignum obiêruatû fuit. Verùm ahcnius rei nomine à nobis fecundùm naturam ita remotae, iam iamq; arma fu-niere.ac telijpcul adeo immifli, amp;nbsp;quod nos a vice Cnn O trigefimove anno vix for tèperiingatjdeclinationemveldepulfio-nemquærere atq^ hacfpecie vniuerfam Remp. inflammarc, earn externo holti prodere,qui maxima nobis eamq; præ-, nbsp;nbsp;iêntilfi mam,vltraquàm iftud,quod præ-

, nbsp;nbsp;Iàgiunt,m ali facere queat,perniciem im-

[ porter. Quid ipfum aliud eft.quàm vt fe-. bris paroxyfmo occurratur, cicutâprç-, feribere? Quid aliud quam pro incerti , morbiremedio mortem ceriiffima pro-, nbsp;nbsp;pinarc ? Hîc nempedolo agitur manife-

. nbsp;nbsp;fto.’Ignorantia enim craffior foret, quam

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;” G ij

84 De POSTR. MOT. Gall vrobrcndipofTic. Ergoiftuc çgrovcncfi-ciumjiflucReipub.proditio, irtucinRegem coniiiratio eft. Rex vero ciim (üc-ceiroremnuncup.iuerit,(ucceflbrem,in-quam,qui vt ei (uperftcs fit, minime de-beat fpcrare, fucccflbrem tarnen in eutn finem nuncupatum, atque hac inflarum cxpeâ:ationc: quo tandem paâo régi iâ-tiscritcautum neab iftis è medio tolla-tur ?i At Regem Nauarræmiflbm facia-miis. Is fuam probe,fi quando vfuueniet, caufam agercnouerit.Faxit autemDeus, ne vnquam vlùucniat.

Reliqua proteftationis capita,qua ma-iori nitâtur veritate aut fpecie,videamus. Deadolefccntibus qucruntur,àquibus Regem aiunt poisideri, fumma captati beneficia. Principes, vetercs miniftros, ac primores equitum repelli. Quqs dcfi-gnent abfque vlla denominatione cuiuis facile fit intelligere, nimirum de loyofio ac Efpernone Ducibus lèntiunt.Eos aute à Rege diligi non adeo abfurda res eft. Priuati homines in amicitiis libcri eftè cupiunnquanto magis Principes?Si ami-, ciüa

VaRÎA VTR. R SCRIPTA.

cîtiacrimencft, qiiidiniqni acciifatores Regis amicitia per vim expetunt ? eamq; cætevis inuident’Qnid ipfi fuorum quoi-dam omnium ferè indignifsimos prç ali-is habent in deliciis ? Noftras fi ferutabi-niurhiftorias vllumne Principem exti-tifle legenuis, qui non aliquem beneuo-Icntiacomplcxusfit? Vtvero Rexdc iis benemereatur,id fuum producens efte-ftum voluntas facit. Amare nihil aliud eft quam bene cupere, nihil aliud quàm benefacere. Vera enim voluntas ad fuae facultatis proportionem extenditur. Sed immenfam dicent Cenfores optimi ni-miamque Regis liberaliratem ac fux hïc efTecenfuræ locum. Præelarum fanèe-derent exemplum fi à fe îpfisreformandi initium capere vellent. Igitur proférant, quæfo, qui fieri potuit, vt cùm eorû auo poftquam is primùm Galliam attigit,vix quinque aureorum millia annuo reditu obuenircntmtinc tarnen ifti in cadem fa-milia fupra dccics centena millia pofsi-deant, nifi id Regum noftrorum libera-litate amp;nbsp;benignitate adepti funt; Regum, inquam, qui cos egregiis muncribusamp;

G iij

De POSTR. MOT. Gall.

honoribus, fummis Epifcopatibus, Ab-batiisqjamplifsimis prolecuti,porenrilsi-marum etiam familiarumhxredibus lo-cupletiffimismatrimonio iunxeruc. Regum denique quorum ifti in thefaurum, quando iis patuit, ad co ftrenuè penetra-runt, vt fcxagies vel feptuagies cctena au-reorum millia, quibus opima illis prædia comparata funt, indeeos deprompfifle ûtis conftet, fub aduentum Regis Caroli noni in Comitiis Aurelianenftbus de-cretumfuerat, vtrefcrcndis adærariuni rationibus citarentur,amp; in eos ob immê-fà dona à priorib. regibus, nuperrimè verb à Franciico lo. cuius perfonam amp;nbsp;thefaurum fimul occupaucrant, accepta in-quireretur. Iftiautem ne de reddendis rationibus cogitandum illis eflet,tanqua cenfores optimi,de non reddendis rationes inierunt : Cœperuntqs non expeda-to Regis mandato amp;nbsp;prxtcr Comitioru decretum contraria: religionis profeflo-res Vaflîaci morte muldare,ac incendiû illudexcitarc, quo longo poft tempore Gallia vniuerfa conflagrauit. Ita pater ne ratioes referrc cogeretur, faces nobis in-tulit,

Varia vtr. p. scripta. 87 tulit,niinGfiIius vt alios reddendis ratio-nibus adigatjCiuili nos bcllo itnplicare ftudet. Num Sanlucanum,Àilumq5 fa-ûionis fuæ homines Regis muncrib.Io-cupletatos cHe ignot at ? eos fè pleno eins -auro ptoluiirc ? Ad extremum cum lis , quos hodie crinnnanturôi à quibus fe rationes expofeere ßmulant ealdem partes obtinuilTe? Ratiocsergo prae exteris red-dant,qui priores quxtluram gellere. Di-camus vero amplius.Irti certe nifi perpetuis aulicx gratix imbribus irrigentur, fcrunt xgerr imè : fi vel eiufdem guttae a-liosinftillent, ifti liuore conficiurur. Homines Regi olFenfos ad fe vndique pelli-ciunt. Hl verb fi abfque vlla animi per-turbatioe fua Ibrs fpedetur, ita bcati funt tantisqs beneficiis cumulati, vt eosarc-âonimiafolùm commoda abducant.Et nifi Regis benefada forent, ne minima quidem illis malefaciendi facultas fup-petat. Regé profedo magis alicno iratoqj animo elfe decet, atq; eius fi cuius vfpiâ, milêrabilis conditio eft,qui in tarn ingra-tum hominum genus beneficia,faculta-tes, opes, authoritatem mox contra fei-

G iiij

88 De post. mot. Gall.'’ plum exponenda contulerit. Populi autem miferentur. Quid nieum quietê finunt viuere’quid præclarum Regis ftu-dium populo confuicndi iam rcipfa tc-• ftatum interpellant. Palam eft Rege hoc anno fepties centcnaFrancicorum nuni-morummilliade veétigalibus detraxiftc, atque vno die odoginta edióta abrogate quae populo aliquo efl'e oneri inteliexc; rat. Imo generalem ctiam regniccniuia reformationemqueparabit. Id cratini-tium. Alteroannoplurapracftitiflet: Na rerum huiufmodi ftudio maximi paulo momentoprogrefl'usfiunt. Hodie veto quisdubitatnouo bello nouosRegi fum-ptus creatum iri ? nouas populo aerunasî Qu^ara porrô parfimoniam, fumptuum-que moderationem inuehent frugales i-lii patresfamilias, qui iam grandem pecuniae fum mä oppidis,quae dctinent,ini-pcrare cœperunt. Qui ßurgo ad Burde-galam plus pecuniae vno dieqUcàmRcX decennii fpatioexegiftet,vrbis confuliamp;: iuratis carccrem minati impofuerunt? Perpendamus deinceps quantæ copi.x ta GalJicæquâexternae nobis alendæ lint, quàm

Varia vtr. p. scripta. 85 quàm magna ftipcclia vtnnq; numeran-da. Perpendamus quæiam Regis æraria à populo vr iftorum coniurationes repri-’ mi poflinc,tandem rcfarciendavfurpcn-tur diripianturqj. Perpendamus comca-tus,annonariasexpen(âs,contrihutiones progredientibus tranfeuncibus militi-bus luppeditandas. Omne bellum vorax monftrû cft,quanto magis ciuile?Omnc bellum mcraconfufioeft, quanto illud ^^^g’S,quod à côfufis,quales ifti funt,ho-minibus geritur? Dixi equidé femel, rur-fusq; dixero feditioné ciuilem tridui ca-riusquàm vniusanni aut pluriumvedi-gal populo venditum iri. Neq; belli qua-tumuis iufti triennium, vbi etia ift is quac noneft, mens eflet integra, populo adeo falutarc quàm pax diei folius foret.

Sed Rex aiunt,inique facit, qui eque-ftremordinem parui pcndatlftorum fe-datores qui fint, eosquequi vnà cum illis proteftentur, videamus. Regiæ ftirpis Principum neminem inuenio, qui (uas partes fit amplexus pratter Cardinalem optimum,quem fafeinatum ludificantamp; bonis beneficiisé|ue emungunt,vt iis eius

90 De POSTR. MOT. Gall.

pnuent nepotes. Atqui regiæ ftirpis Prin-cipesprimi in Equitumordine habetur. Vecerum regn» magiftratuum, vcterum torquatorum Equitum, vecerum Gallici belli ducum vix vnum, prxter Lotha-ringos, præter quofdam male contêtos, qui vcinam merito fuo non plura pofli-derent,neminem video. Homines video perditos ac profligatos, homines omniû partium,homines,quibus incendiû,qui-bus belîû ciuile vfui eft,quales olim à Ca-tilinæ parcib. ftetere. Crédite ici licet Lo-tharingos decommodis Equitû noftro-rû magnopereefle follicitos : crédite Lo-tharingos,qui quouis tempore Prinçipû noftrorum dignitatem, quantum in illis fuitjdeprciîèrunt, quo qui (que fuum re-tineat ordinem valuelaborare. Nequae* fo, diditent ereptos fibi honores, erepta munera.Ea ipfi venalia habuere, eoruna pretium, neque id quidem vile,confecu' ti funt. Qupd fi ad deponenda munera nonnulli ^âi fuere,merito id certè accidie : hi namque iftis obftridi amp;nbsp;quaß confecrati eiufdem faélionis,eiufdê con* iurationis erant. Itaque quodrepudiati fine

;

Varia vtr. p. scripta. 91 fintiftosgrauiterangi minime mirû eft. Alii praeftantes quidam viri prouincüs fe fuis imperiisqj in Regis gratiam libenter abdicarunt. Num continuo querunturî num continuo in iftorum numcrum nomen dederunt ? Qmn potius contra nitu-tur: Eas enim prouinciasjca imperia ante ciuiles bellorum motus lege veteri à no-ftrisRegibus identidem permutari folcrc probe norunt. Prouincias,inquam ciuf-modi non magiftratus, no perpétua mu-neraantiqui Reges pro arbitrio reuoca-bant abfque vlla iuris formula,abfqj pre-tiireftitutione, indióta caufa fine prætc-xtu; non vt eos quibus data erant cum a-liqua indignitatc priuarent, fed vt eorum opera commodiusalioin loco vteretur; nonvt eis debitos honores det rah erent, fed vt maiores coferrent.Id vero illi qua-lecunquc boni confulebant, quia non eo gubernacula tenebant, vt fc præberent Principibus neceflarioretinendos emc-dos^,atquecadem gubernacula hærc-ditariaefficerent-.nam id ipfum nouum eft malum ab iftarum nouitatum autho-. xibusindudum , qui vtnonnullos Pro

De POSTR. MOT. Gall. uinciai u præfidcs ad fe pelliciat, regib. do minisq; fuis munificentiores eafdc ^puin-ciaSjCade gubernacula illis patrimonii loco forepollicentur,Quippe cum à feinte grä ac vniuerfam poflideri Rep. no pofle cognofcant,ideoq5 ad cius diffipationen' tendant, ranquam liberales reliquaruin partium largitores cas prædæ exponerc non dubitant. Atque vt præcipuorum re-gni munerum amp;nbsp;prouinciarum comu-tationibus ab iis iplîs, qui cas Hodie reiiei-unt, iter olim patefadum cflèincelliga- i mus: ea rccolamus tempora, qiiibus ifti î rerum poticbantur.meminerimusqj magno i 11 i EquitumMagiftro deGallia optime meritôfummamaulæregiæ,famili2e ! verb Longauillanæ /àcri cubiculi præfe-bluramobresaduerfus Anglos præclarè geftas fîbi bæreditario conceflàm ab ipfis ereptas fuiflè. Deinde recentiori memoria tandem perfeôlum vtfuçfamiliæBrP tannica prouincia cedcret,quam tu dolo tumvi Monpenlèrio Principi integerri-mo,cuius ingratiam princeps Dombcc-fis nepos ei prouinciæ deflinatus fuc-rac, demanib. cxtorlêre. Adhuc ifti quorumdam

Varia vtr. p. scripta. 95 rumdam priuatorum nomine,quos pre-tioaiunt fuadiflraxiire muncra queren-tur.Neque Ce tanros viros dignitatibus amp;nbsp;honortbus fpoliafle memoria reperendu cric. Sed adClerü pergamus,cuius cau-fam fufeipere veile videri volunt. Quam, quxfojCleri cenfuram régi præftantiorë afFcrent?Kex fi de eius perfona quçrarur, cleri fuo exemple vencrandi viâ vniuer-fæ aulx oftendit. A Rege Primates Cleri inconfiliumcooptantur. Sancitæ leges antiquis Canonibus confentanex quib. viri in coro regno dodrinæ vitxq5 proba-tiffimxEcclefiafticis inuniis deliguntur. Ab iiiis indigni arque ineapaces (ine per-fonarum acceptione repelluntur, ncque vlli prxtereos, qui fecundùm naturâîua cxçrcerepûfl'jritmunia,admictuntur.E-pifcopcrum quifque fux diœcefi contra quàmi'n aliisrcgionib.foleat, adefTeco-gitur. Rexdeniqueearumlegum prxo-mnibusfuis maioribus obièruator icuc-riflimuSjCXteris pier atis amp;: religionis exe-plum prxbet. Quid veró tam prxclaro poteft inftituto addi,quam otiû coalcfcë-dis frudibus ac deinceps percipien(|is?

94 De POSTR. MOT. Gall.

At ifti verbi diuini prædicationem minime cupiunc, vt regnum hoc optimis co-cionatoribus affluat,vt populo falutis via indicecur, vt ouis ab ouili decrrans redu-catur,non admodum curant. Viperas o-ptat, quæ fanditatis titulo coniurationis fuæ virus hoc in regnum infpirêt. Prodi-tores volunt qui confelTorum fpecic in-duti (quam horrenda bypocrifis) religio-nc amp;nbsp;pietate fidelium abutantur,vteos huicfœdo fœderiamp; perniciofiflîmæ fa-ûioni facramento obligent,qui fubditos adPrincipum fuorum necem amp;nbsp;proditi-onem inflamment,peçcatorû indulge n* tiam polliceâtur, arque execrandis faélis Paradifum confecuturos elle periùadeân Nempe meras hoftium noltrorû colo-nias: imo amplius hoftile in Gallia fer-mentû,quopanisnoftrimafl'a tot annos acuit. Horum aliqui Regem èfuggellu palam criminantur, populum concitant amp;nbsp;furorearmant côtra Magiftratus, laudes verô prædicant, virtutes comendant iftorum Caroli Magni (fi dits placer) l'ur-culorutn. Is fcilicet ardor, ea rcbgio efi» quaifti animantur. Hincfi in Germania verlan-

Varia vtr? p. scripta, vcrfanturjLucherani funt. Hinc dû pla-cuit tumultuari, fi illis data foret opera, Caluiniftascxtuliflent, promouifl'entqs. De clerojde diuino officio,de grege affi-duè amp;nbsp;accuratè pafccdo in pritnis folici-ii,quimagnumEpifcopatuum,Abbatia-rumq; numerutn contra canones, côcra concilium Tridcntinû obtincnt,qinEpi-fcopatuûamp; Abbatiarû fyluas diuendût, fundos diffipâcytcmpla ruere, domos fi-nunt concidere, facras reliquias diftra-bunt, quod omnium pretiofiffimum eft, ad fe rapiunt. Ibi eleemofÿnæ li quæ ero-gantur, magnopere tenues, raendici nu-dijfacerdotes ipfi fame conficiuntur. Le-gitimi proculdubio hæredes non quidc Caroil Magni,fcdCaroli ilJius Lotbarin-giCardinalis, qui Metenfis Epifcopatus fui crucé magna ac fplendidiffima quçqj donaria religiofiffimè védita in fuos vins conucrtit. Clero buius rcgni bonorum, quævocant,tcmporalium vcnditioncrn propofuit, décimas auxit. Et quë.inqua, maiorem indecolledæ pccuniæ partem fibi in tam luculenii officii compenlatio-nem dono repofcere,capere non puduit.

De postr. mot.'Gail

S Lipereft aut vt de iuftitia agamus. Ea vo-luntiuüi ccnfóres i(li inpriftinum ftatu reftituere. Quis veró vnquacrcdat bellü citiile rcformandx iufticiæ aptiim fore? Quisnonfatisperfpicit vnius anni bello legum neruosviresq; magislaxari arque iis plus authoriratis detrahi quàm pacis decennio dcfici reddiqj ? Malis moribus laxioreshabenasremictfquàm quæ pacis decennio rurfus adduci queant ? Iftis, exempli gracia,ciimfurere deßcrinr,tandem forrè poenitencibus venia,pœnæ re-miirione,abolitionibusopus crit. Tuin leges dormientjiudices cóniuebunt, qui fuam iam recuperare authoritatem coC' perant. Ira malum malo fuperaddetur. lamiam faction um inter fe fimultates arque diffidentiæ regis prudentia tolleba-tur: Religionis côtrariæ profcifores pau-latim folemni iuris ordine ac remoto lu-rifdiôtionum confliâu, ius fe fuum con-fequipofleagnofcebant. Ifti perturbato' res,proredores, inquam, iudiciorû, quX iis videlicet poteftatis plenitudine polü-centur,nouadiffidcntiæ argumenta fup-peditant, atq; omnium ftudia cam in re con-

Varia vtr. p. scripta. 97 coniungcndi facultatem adirnunt. Quid amplius?De munerum iuridicoruiw có^ mcrcio fubleuâdis olim bellorum cxtcr-norum fumpdbus introdudo,deinde ob ciuilia continuato querclae iàepius audi-tae func. At liquet omnibus Regem à bellis ne tantillû quidem côquieuiflè, quin repente id commercii tranfuerfas^ cun-âas,quibus tegi pofl'et, rationes cxtinxc-rit. V trum vero ea conftitutio ab ipfo fan-äeobferuata Ht, omnes Curia:, omnia Gallix teftificantur iudicia,quibus non i-gnotum eft eum fpontancas nonnullas magiftratuumabdicationcsquantumuis çquo fauorc nixas,nc eæ conftitutioni in pofterum fraudieflent, noluifle admitte-rc.Quantam deinde prçcipuis curiarum honoribus in demortuorum magiftra-tuum locum diftribuendis curam adhi-buerit; ex iis videre eft, qui fuo iplius iu-diciofpontenominati delediqj illi^ ho-die potiuntur; Viris integritate,dignitatc, dodrina claris,quorum vita, céfura ; dor drina inter mortalcs lumen eft. Quanta ctiam fub iftarum perturbationum or-tum cupiditatc flagrarit,vc pullulantes in

H

^8 Dê cio str. mot. Gall. medio populo lires refecaicntur. indeqj nata ad populi perniciem irrita fièrent at* tificia,non ignorant ij à quibus collatisfi' mul de ea re confiliis eius perficienda, modum queinque vtiliffimum particU' latimdoccri'vóluit. Atque idiftisquotii ftonnullihuicconfiliointereflè iufli non modónon dubium,fcd certo certius eft-Omnis autem noftra calatnitas in eo ccf nitnr,quöd hi pro arbitrio Senatui fiiprc* mo imperitare;eiq5,vti olim,fuç fadionis homines velint prçficere. Q^d quifl^ fi deinceps obtinerent,neque muncrum commereiis, neq;iuftitiæ inftauratiooe, neque vllareformationeautabufu plud' mû commouerentur. Quac cum ita fin^» quis iam adeó nonperfpicit iftorum prO' teóbones atque proteftationes nihil efl® aliud quant vanos inanesqueprætcxtus’ Veram autem caufam regendi efiê amp;nbsp;r®' gnandiambitioncmacReip, noftrx di^* fipationem, vticilicet parte eius occupé' ta reliquum externo hofti obueniat? Cu* deniqueobicura efle potefteiusinftitn'' continuatio,quod ifti multos ante anno^ animo concepere amp;nbsp;cuius capita ann^

Varia vtr. p. scripta. ^9

M D L X X VI patefada eo magis in dies e-luceicunt, quo ea propius ad efFeâû vergunt,nos ad periculum accediinus?Tan-dem eos Regem orare no pudet,nequid aduerfi deeorûarmisominari velit: Co-natusomnes ad Regis vtilitatem tendc-re,fe de præftando Régi obfequio Sc præ-terea nihil coniurafle. Non fecus olim Pipinus (iftivero Pipini genus præfcfe-runt) creditis fibi à Regc Chilpcricoco-piis atque authoritate,amp; Zachariæ Papæ fanditudineabulus fuit.Sed Rcx fans fa-pitjprudentia atque return experientiä valet,fuapraefertim legitimorûq; omniû patriæamantiumGallorumresagitur.Iâ fabula detedis inuolucris planiffima eft. Pietatefeimusdamnari perfidos. Eave-! nbsp;nbsp;ro minime perfuaderi,vt fides frangatur,

! vt patriæ vis inferatur, vt Rex, vt Prin-, j nbsp;nbsp;ceps,vt Magiftratus à fubditis bello peta-

, * tut. HuicetiamincœptoSerenifs.Regis . I matrem, vt fuaauthoritate adefie velit, i , inuitarenoncrubefcunt,Reginam,dico, inuitant, à qua Rem p. banc tories prote-dam eflè non negant,ad vniu erlàmRei-i pub.diflipationem amp;: vaftitatem,adfadâ

H ij

loo De post. mot. Gall.

in Regem filium coniurationem, Regi« ftirpisPrincipcs innitarc vr inam dignitatem aliam in nationem,aliam in gentcin transférant: Omnes Francia? Pares inui-tatjVt ea cuius regiaauthoritate mun’ comm curatores facit, Rempubl. prodant, fummos SenatusinuitantjquosDeuse- । iufmodiperturbatoribuscondemnandis indices conftituit, vt fux coiurationi fub-fcribant ; NempeCatonesvtCatilinarÜ fiant, fed ncc Den ipfum inuocarc, nec eius abuti nomine, neceum in hac caufa fuæintcgritatis arque innocentiæ teftco' appellate verentur; Deum, inquam, fanât fui nominis vindicé, htimanorû cot-

I dium fcrutatorem,cui adeo nullus inno-cens habcripoteftjàquo res vanxfutilef que diuino Rio obducûtur nomine,qua-tómagis incœpta tam cxccranda’qnib Tub fpecie pietatis, iuftitia?, praîclariqu® ordinis totusRcipub.ftatus confunditut» vindida, ca?dibus,latrociniis repletunvi' dnarum pupillorumqj mille millibus,qu* ad fummam redadi egeftatê fame pereant ambitionis tantum iâtiandæ caufaa-fpergitur.HæcDcus omnia pcripicit atq;

Varia vtr. p. scripta, loi ima vfquepénétrât; Deusqucmrident inuocando amp;nbsp;cuius adeo iufta indignati-onem, maiedidionem amp;nbsp;vltionem fen-tient : Deus Regum cuftos,legum tutor, optimx viuendi diiciplinæ conferuator, populi protedor, qui iftos franger,qui dclcbit, qui fulmine percutiet,opprimê-’ tes populum,omnem confundentes or-dinem,iura eucrtentes,in Regem,Rem-que in publicam confpirantcs ; facro de-nique Chriftiamp;Ecclefiae fuæ nomine ze-loq; abutentcSjVt egregiis eiufmodi vela-ti integumentis iniùltent in Principem, ci fccptrum’eripiant, arque vniuerfum populum prxdx exponant.

Ergo Populi, quorum concitationî' publicum bonum obtenditur, adultcri-nos iftos Caroli Magni furculos recorde-mini, amp;nbsp;lérmoni eorum interpretando commentarios legite priores. Illic ani-maduertetis iftos Regis noftri difpendio reges efle veile. Indccomprehëdetisca-j nbsp;nbsp;nbsp;pitaliftîmam ab iis contraGallos,nos no-

ftrumqj Principem conceptam efle fen-tcntiam. OFranciæreliquiæ;internos hoftes cxterni hoftis ftipendiis militan-'1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;H iij

loi De POSTR. MOT. Gall tesexplorate. Haca'ciequoda vcluticri-bro veri legitimiq; Galli luccernedi funt. Delucceflore agunt. Qi^mobrem vero audiiftis, Omnesnoftros Principes cu-pcrentinteremptos; Vnam fidem,vnani rcligionem moliuntur,nimiru vt Remp, diuidant, vt prouincias noftras inter fc partiantur. Hie de religione nequaquam agedum eft : Regem habemus Chriftia-nilfimum, diuini numinis obferuantifli' mum.Eorum veto fanditas mera eft hy-pocrifis: Iftud fœduj, quod fandum appellant,fida religio eft, in Rempub. con-fpiratio eft. Porto de regni reformations nihilo magis agitur: Ifti enim nifi fua pri-uatim interefle putant, nunqua eius caU' facommouentur. Addc qubdvbiquid-quam audoritatis, vbi fubditos quantu-lofcunque vnquam adept! funt, nihil niü violentiæ amp;nbsp;tyrannidis euidentiftimum fpecimen exhibuerunt. Quod autem tot malispraebentremcdium ? Bellum ciui-le,fcilicct infolentia militisClerus emen-dabituriGalIicæ nobilitatis ianguini loO' ga atrocitatum atque vltionum lerie paf' cctur: Populo contribuendo,multandO) depr3^'

Varia vtr. p. scripta, ioj deprxdando fuccurretur; luftitiaomniu bonarum legum filentio confirmabitun Boni mores iis artibus, qua: omnium re-rum confufîonem femper induxerunt, conftituentur. Supereft igitur,vtquod Gallorum in Gallia eft, tandem hue coeur rat , feqj aduerfus irapiam iftam con-iurationem colligat. Papiftarum Sc Hu-gonororum nomina inter nos amplUis non audiantur. Nomina, inquam,pacis fepuka edidis: Nomina co magishocin bcllofepclienda, quod id ipfum noftris prxfertim diflîdiis nititur. Obfîftamus Galli,repugnemusqj Sc re amp;:nomineLo-tharingis. Pofteritati mandetur iftorum perduellionem nos nobis conciliatos ad verum noftrorum Regum.legum^ob-fequium adduxiflc.Hoc fœdus ineamus, fœdus in nobis natum, fœdus naturale capitis cum omnibus fuis membris. Vt id petficiatur no quaefitis fufFragiis, no coi-tionibus opus eft. Ad cor fponte fluit languis,brachium line mora vulnus à capite depellit, fimulatqj pcriculum imminet, fimulatquc telum præuidetur. Cundii-taque vnanimes Regis imperium fubea-

H iüj

'ïo'4 De'postr. mot. Gali. mus.Vnum quodq; mcmbrum feira co-paret,vt probe fuo fungatur officio. Eccc colligati ifti tanquam fcopæ diflblutaf^ nobis fubadi in noftro confpedu inter fe confufi ruunt. Eccc propriis artnis, ani* misjconfcientiis, cauflaipfa, vclpotiuS prxtextu, magis quamRegis fui, Princi-pisfui, Magiftratus fui copiis profligan-tur arque dclcntur. Poftremo fcpulcri vice quod fibi polliccntur vbiq; hæcle« gaturinfcriptio,

6cceprimos GaJlo-LolhA* ringos.

de-

Varia vtrlt; p. scripta. loy DECLARATIO SERE

NISSIMI REGIS NAVAR.

RÆ ad calvmnias adver-yï«ß ßarßti in Proteßationihtts eorum^ tjtiititulo Conjpirattenisßicrtt, ejuamLi-gam ßin^lum 'vocant farina, in hoc regn» ceferunt.

fc ErenissimvsRexNa-uarræ vifis Proteftationib. amp;lt;Ieclarationibus eoru qui hodie ftatumhuiusregni, tituloConfpirationis facrx, perturbant; in quibus praua fua confilia, partim zelo Religiois,partim publici boni ftudio ob-ducere nitunrur,iplum verb potiflimùm direétó aduerfarium fibi ftatuunt;tanquä bæreticum,relapfum, perfecutorem Ec-clcfiaî,perturbatorem Status, omniu deni que Catholicorum hoftem iuratum, amp;:c. Officii fui eile cenfuit,apud omnes ChriftianifmiRcges,Principes,Ordines, acNationcsjprxcipue verb apudRegem fummumfuum dominum, populumqj ’ buiufee regni cuiufuis ordinis.ac dignitatis,tetram banc calûniç nebula difeutere,

loô De postr. mot. Gall.

Cùm confiée, coniuratis religioni non cfle,fub RcgiæMaieftatis prætextu,prin-cipis fui diadema afFedare, vniuerfum-que regni ftatum miferrimè turbare ac ‘ mifeere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

P RIM V M itaque quod ad Religionc gt;nbsp;attinetjSerenifs.Nauarræ Rexprofitetuc coram Deo,cui intimi cordis fui receffus funtexpIorati;coramRcge,cui præcipuè ' adioncs fuasprobari cupit; corâ omnib.

PrincipibusacNationibus,quos libenter , fibiteftes amp;nbsp;indices ftatuic j fenoninalù requàm infide amp;Religione Chriftiana (pem fâlutis fuæ collocarc ; quam quidc omnibus animi viribus ampleditur, vel-uticertiflîma planeqj impeccabilem rc-gulam, ex qua apprehendit verbum ve-tcriamp; Nouo Teftamento comprehen-fum,quod Deus in hiiee tenebris £0016-fiçiîiç pfo lucerna qua dirigatur rcliquit. Q^d credit,vnam EcçlefiamCathoIica Apoftolicam , pro cuius conferuationc inftaurationeqj in Omni gcncrc gratiaru Deum quotidieorat, feliciflîmumq; fc iudicaretjfi languincm fuum pro ciusad-uerfus infidèles tuitione profunderer.

Varia vtr. p, scripta. 107

Q V 0 D credit amp;nbsp;recipit Symbola fi ue compendia Fidei Chriftianæ abillaipfa Ecclefia Catholicaamp;Apoftolica inftitu-ta ; vt fint notæ quibus Chriftianiatquc Orthodoxi,ab Heterodoxis perperam de fide fentientibus hæreticis difcerneré-turj fient etiamlibenter amplediturve-tuftiflîma celeberrima, legitimaq; concilia aduerfus lios habita. Damnat ex a-nimoomnemdodrinam abeisdamna-tam,eftq; amp;eritfemperparatus, ob honorem quem defert Ecclefia:, ad fubeû-dum eius iudicium, fententiæqs eius ac-quiefcendum,quando ilia ad Icgitimum fanélumqj concilium conuenerit.

Qvod adcontroucrfiamquæhodie in Ecclefiaagitatur, optât Sereniflî. Na-uarrx Rex in confiderationem vocari, Quod neque folus ipfcjnequc primus de abufibus in Ecclefiam inuedis fit con* queftus, corumqireformationem petic-ritiideoqs nimisdurûforc,fi ob hoc verè Chriftianum votû, quo Ecclefiærepur-gationemexoptat,hxrcfcos aut hoftili-tatis aduerfus Ecclefiam infimuletur. Quod fit communis à quingentis amp;: am-

icS De POSTR. MOT. Gall

plius retro annis,omnium Principum,amp; dodorum (anftorumqj virorum querP moniajEcclefiam tanto temporis (paticP mulmm déprima ilia purirate finccritâ' tequeamififlè;cùmex hominibus coæ ftitutafit,qui jpcul dubio fèmper aliquid bominis fccum adferunt. Vocem hanc efle omnium conciliorum, nulto excc* pto, quæ à tempore modo dido habita ibnt. Quod EcclcfiacgeretReformatio’ ne, afpirafleac fuipirafleoptimosquof-que quouis feculo viros; c quorum orc nunquam profedo eiufmodi fententia profeda fiiiflct:Eum quiaitEccIefiamc-gere reformarione,pro hxretico boft« Ecclefiac habendum. Quod Chriftianif' Emi Reges cum hoc optime intelligerct, {æpenumerohaede caufa ad officiûfuu» vt confeieneix liberationem pertinerc duxerunt; fi Pontifice amp;£. Principes Chri-ftianos ad conuocandum concilium generale hortarentur; iisque id ncgligcnti-bus vel conniuentibus, fua ipfimet au-thoritatc concilia indixiflent, c quib. fub ipfbru Regu nomine multa laudatiflima décréta adEcclcfiæreformationê pertb nentia-fluxiflène. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;^o n

Varia vtr. p. scripta. 109

Q_vO D tâdem poft diuturnas multo-tum feculorutn qucritnonias, cùmidiis ad quos pertinerevidebatur curas no effet; imo potius illi mundanis, vtiomnib. conftat,ncgotiis diftraherentur : accidiP-fe,vrmulci Principes, Populi, atque Or-dinescùtn accurate rationes fibi propo-fitasexaminaflent,easq) infinitorum o~ xnnis generis hominû conftantia in fum-mistortnentisad mortem vfque ftabili-tas cernerent: Reformationem antedi-dam ad concilium aliquod legitimû dc-tulcrunt. quo quidem negato, eiufmodi abuûbus in Eccleüaglifcentibus teftato leclamadc, ipfosq; eis curandis falutares manusadhibuiflé. vndc onû eflèt Sebi-ftna,quod Screnifs.Nauarræ rex hodie in Eccleßa deplorat-.cui certè tanto tem polis fpatio remedium reperirc non omni-noimpoflîbilefuiflet,fi honor Dei, amp;nbsp;Talus hotninum tantx nobis curas elTent, quantas eft propria gloria, amp;nbsp;priuatum c-molumcntum.

Qvod adfcattinet,teftaturSereniß. Nauarras rex, non folùm natum vigentc hoc Schiftnate in Eccleha Chriftiana,

KO De postr. mot. Gall. cuius progrefTum ac continuationetn iis imputandam eile cenfec,qui rationes co-ciliandæEccleiiae,pro eo ac debebanr,nô quæfîuerunt: verùm erîatn educatum in Gallia vigenteexercitiovtriusqjReligio-nisjquodquidem Rcx ipfe inconuentu Ordinum generalium fui regni permi* ferat,amp; multisdeinceps Edidis confir-mauit.

Qy Ó D iam inde à prima pueritia fot-matus inftitutusq:inhacfidefueric; Vi-gerein dodrinaEcclefiæRomanæ abu-fus qui egeantreformatione. quam qui-quot; dem animi perfuafionem partim multO'-rum dodorum virorü vfu,partim ledio-ne Scripturæ facræ ftabiliuit. Quod in a-nimo fuo credit, amp;nbsp;ore libéré profitetur, perfuafiflimum iibi elle, veritatem à fuis partibusftarc.Hancetiamcaufamfuifle, cur qtiamplurima pericula Sgt;c quidem ilia extrema adiré malucrit, potiusquàm ab ea fide defcifcerc ; imo vero quod hoc ipfo tempore, non exiguo cum animi fui dolore, neq; ipfe officia fua ita prolixéjp-bare, neque fummi Principis fui bene-uolentia adeo frui potucrit, vr proculdu*-

Varia vtr. p. scripta, iii bio potuiffctjfi illæ la animi confcicntia i-dcm quod ipfc inftitutum in religione Ic-qui ampledique pocuiflet. Nihilotninus tarnen vt omnibus rc ipfa declarer, fc aJ hoc quod egit non obftinatione voluntatis,fed conftantia; non ambitione,fcd fo-lo falutisfuae defiderio addudlum : Regë obnixè orat, vt liberum legitimumqj co-ciliumindiciiubeat, cuius quidem fpes femper regiis Ediôtis cft fada, ipfeqs Rex Nauarræ ftatutum plane cum animo fuo deliberatumqj haber.ab co doceri,fidcq; fuam in rebus de Religione controuerfis âd eius décréta componcre.

NeqvL^ veromorari oportet concilium Tridentinum. Quantumuisenim Rex Carolus nonus defundus eius pro-greflum multo tempore vrfiflèt,ac tandc à Pontificc Pio un obtinuiflet, eoq5 pu-blicato Icgaii regii eo miffi elTent cùm Commentariis fiueinftrudionib. Chri-ftianisamp;: Catholicis, confentancis cùm dccretrs Ecclefix Romanæ, quæ Sorbo-na ipfa eiusque dodorcs ad illudipfum conciliû vnà cum legatis ante- didis mifli approbarant : lùmma tarnen diligentia

in De postr. mot. Gali.

pcroâoamp;amplius menfesapud Cardinales , Legacos, amp;nbsp;Præfides didi concilü præftita, nihil commentariis formulisqj fuis conièntaneum impetrare potuerut, fêdneid quidem vc ordo Eccleiiadicus ad eorum præfcriptum reformaretur. Cufus rei cùm monitus eflèt Rex, nequc ignorarct quantum mali jnde oriri pof-ïetjlegatis fuis imperauit, vtconcilioiHi teftato reclamarent ; perada^ Protefta-tionedoraum redirent; quod amp;faâum eft. Quantumeunque veto deinceps po-ftularintvrferintq; Pontifex amp;nbsp;Cardinales, ipièq; Cardinalis Lotharingius vtad concilium illud rediretur,neq;indean-tequam peradum eflet difccderctur;nu-quam tarnen aflèntiri voluerunt. adeo,vt ' prædidumconcilium abfque ipfis con-tinuatum, peradumdccretumqi fuerit, acneabipfisquidem fubfcriptû, prætct morem omnium feculorum. Ex quo et-iam euenit,vt nullis quantumuis acribus atque aflîduis poftulationibus impetrari potuerit, vtdidum concilium in fiipre-maParifiéfi curia admitteretur amp;:publi-carctur, imô verb fuprema Curia, eius^j

con-

Varia vtr. p. scripta. 115 conuocatae clafles acriter femper refti-terunt,amp; quidem etiâanno m D l x x i r.^ poft facrum S. Bartholomæi diem, cùm tempus ipfum poftulationi illi fauerc vi-derctur. .

Cense T itaqiSereniflîmusNauar-rx Rex,fe à nemine qui fani iudicii fit pro lixretico vel pertinace haberi poffe,cum. adhuc controuerfiafitindecifa, ipfeq; fc concilio fubmittat ; fed nec pro peruica-cc litigatore amp;nbsp;iniufto, qui Curix fuprc-mx decretum exfpedet: quantuncunlt;ÿ cauilletur aduocatus alterius partis;vt ne-que pro fchilmatico aut contumace; eu omnem obedientiam honorem^ cœ-tui Ecclefiaftico deferatjfeqj ei fiftere,fi-deiq; fux rationem redderc, amp;nbsp;ab eo di-fccre, aefentêtiam mutare in melius, vbi reéliusquid fuerit edoâ:us,fitparatus.E cotrario vero, queritur quod in faune vC-que diem multis iam annis omnesillos zelatores non adfe inftruendum,fçd de-ftruendum confpiraflcfenferit. queritur de lite intentata,çuius initium fuerit exe-cutio; queritur de admonitione , cuius prooemiû fuerit Ânatfaema; nulla plane

II4 Dê POSTR. MOT. Gall. iuris fórtnaoblcruaca. Proteftans corani omnibus Prindpibusatq; ordinibus} ac potilÏHnum coram Rege,iumnTofuodoj minojcuiiis iiifticiam ’mplorat; amp;cor2 Statu huius Rcgni, cui adiones fiias ob oculos pofiturus eft aduerfus audores fautores huiusConfpirationis, de tama* perta vioJentia, prxcipici iudicandi libi' dine,arque iniuftitia.

A s s E RIT prtcterea Scrcnifs.RexNa-uarræaîquè parum in fe quadrare appel” lationem crimmationernq^ rclapfi; cuiii^ folius caufa ( vt maxime concilio alien* acquiefccnsfcntentiam mutaret)lt;üfue' ceffione in regnum fpoliare contendi^ quodquidem vtinam illipcrindeparuifl atqueipfcafFedarent.Ex quo etiam vni* cufquecogitädum rclinquit, quachari' täte dudi negotium hoc trader; amp;nbsp;quoJ iilorumïîtconsilium, quis lt;copus,cuin (quantuminip(iseft) prxeidant ornnC cius defidcrium,quofeinc0cilio aliquo doceri optat,ömifta difeeptatioe defuni' ma côrïoiierfttc qtix amp;nbsp;canonibus amp;c ei-cmplisiubuerti poteft. Relapfos fuolo-quendi more vocäc eoamp;(jui cumfuerint hxreucit

Varia vtr. p. scripta, ity lixrerici,abiurata femel hærefi,denuô in cam recidunt. Cumitaqueexveteribus Canonibus (vt fupra oftenfum eft) Scre-nifs. Nauarræ vcx hæreticus non fueritî manifeftum quoque eft Relapfum cen-feri non polfe. Addit etiam hoc,Quod vc maxime fuillètaut eflèrharrcticus,xque parum relapfus dici pollêt, cum nunqua abilla,quam ei impingunt,hærefi tôucr-fus fuent. imo verb cùm nemini vnqua in mentem venerit operam dare, rario-nesq; excogitare quitus conciliari con-uertique poflèt. Quin potius nihil aliud zelatoribus illis, ( vtexelïcdiscoium conatibus liquet) propofitû fuit,quàm vt eum fubuercerent atque peflundarent.

Neq^e eft quod hoc loco obiieiant, quodScieniflimus Nauarræ rexpoft fa-crum ilium S. Bartholom, diem ad PÔti-ficem miferit,ôô Milîæ interfuerit. V t de ætate eius nihil dicatur: nemo eft qui ne-feiat quod genus couctfionis hoefuerit, amp;quas cauiasiuftiflimimetus habuerit. Longior autem refutatio plané eflèt fri-uola.Dehoc certè conftat, Quod fi adi-ones noftræ ex fententia omnium Legû

• 1 ÿ

116 De POSTR. MOT. Gall.

irritænullxqj habentur,quas autmetus autvisextorferit: ccrtiffimû efle, in nulla vnquam adione minus fuiflè voluntatis; in nulla,plus violentiæ. De hoc etiatn confiât,eufimulatqs volûtatis fuælibe-ram poteftatem recuperauit ; cuiufmo-di ilia efTet,publica profeflïoe dcclaraflèi amp;nbsp;quidem in cœtu Catholicorum (qui i-pfumcomitabantur, eumqj infuapote-ftate habere videbantur)citra vllam dif-fîmulationem auttergiuerfationem. £5^ quo manifeftè apparct cor fuû ab onwi hypocrifi remotiflîmum fuiflè.

R O G A T obnixè Serenifs. Nauaträf rex,regem dominum fuum, boni confu-lat, fi etiam quàm modeftilfimè refpoU' deat criminationi qua vtperfècutorEc' clefiæ Catholicæ traducitur. Qua in fiftit confcientias prçcipuorum fuorum aduerfàriorum, vt coram tribunaliD^* rcfpondeant, an hictitulus ei vllo pa^o conuçnirepoflit. Vnufquifque bîccûa-nimoTuo perpendat,Bella ciuilia in tcnc-ram adhuc Regis Nauarræ ætatem int*' diflè: amp;nbsp;an vl la probabilitas appareat, *pro libidine bellum perfèquedis Cathœ

Varia vtr. p. scripta. 117 licis fufcepiflè, quorum multitudinem, authoricatem potentiam in hoc regno omnes norunt extra omne plane perfe-cutionis pcriculum efle pofuam;quippe quivelfolo Regis nomine tedi facile in tuto degebant,quodadipfum amp;nbsp;omnia qux ab i pfo dependent attinet, nulli vio-lentiæ, machinationi,iniuriæq5 obnoxii. Et profedo frequentes fuerunt fuperio-ribus annis per vniuerfam Galliam de a-trocitate perfecutionum fcrmonesjcete-rùm nemo eft qui non casrefpedu Eua-gelicorum,Paffiiuè;refpeduveró aliorû, Adiuè ht interpretacus. adeo vt fi quis id nominis aliter vfurpet,is adeo impropriè fit locuturus, vt à nemine intclligaiur.

VocARATadfe RexCarolus regem nbsp;nbsp;nbsp;P'°f “

,INauarrxvt forons luæmatnmonioeum teti* editî honeftaret : Venir is, cum eius religionis ^4- Augufti profeffione in qua natus educatusqj rat. Quid inde fecutum fit, praeftat obli-uione prxteriri, quàm commemorari. Illinc vt euafit, in fuas ditiones fe recepit; cumqi paxeum duce Andegauenfe co-ponerctur, nullum pro fe verbum inter-pofuit, neque vllus plane ibi articulus ad

I ii)

irS De POSTR. MOT. Gall.

fe pertinens leduseftjquantumuis plus caulç prociildubio quam quiuis alius ha-berct, velad reuocandas ad animiiprx-tcritas iniurias, vcl ad quafi compenfatio-nem damnorum acccpcorum petenda. Nolens veto Sereniflimus Naiiarrxrcx vel vnius diei mora publicam regni tran-quillitatem,populiqi alleuationcm fua de cauiarctardari. Conftatramen,inciu$ poteftate,fi libuiflet,fuifle equeftres Gef manorum copias ad fepellicere,quorum animi afliduc nutabant,quódftipcndi3 iisàregenonperfôluerentur, vt ex artt-ciilis pacis,Parifios ver fus Martern mo-uerent.

Econtrario.præcipua huius confpiM' tionis capita,iam inde ab co tepore, abu-teaciaipiius bonitate.conipiratione haG quamvocant facram, excogitarunt,aJ' iierfus Edidum Regis rccens promulga* Cum, in qua conceptis verbis iurabantii' vniuerialemEuangelicorumcxtermin^' tionem, cjtra vllam exceptionem acec-ptionémveper/onarumjnulIohabitorC' Ipeéiu cognarionis,affinitacis,proximita' tis,confanguinaatis/rater nitatis. Quj

VaRÎA VTR. P. SCRIPTA. 119 fc iis adiunxcrahr.cum non intelligcrent quodin re erat,pedcm retulerunt Gmut-atq; id intcllexerunt. Ecquodadipfum fpeciaiim attinet,iam tûdeteda fuerunt aduocaci Dauidiscomentaria^, quorum omnium efFeâus hodiefe excrunt’, qui-bus decernunt Guifiani mortem- amp;nbsp;ipfî amp;principi confobrinoftioamp; totoeorum ftirpiivt ica fibi faciliorem viam fternerct (Gcut in iis exprefsècontinetur) ad inua-fioncm huiils regni. ludiccnt hic homines quis tû'fuerit agens,quis patiens;quis pcrfecucor,quis perfecutus.

Ex hoc fomite cepit denuo accendi bcllûciuilcanni mdlxxvii,cumilli conuentum Blzhacum ad executionem confiliorum fuorum induxiflènt.cui qui-dera, præcer naturam Riiflèt, fi Screnifs. Nauarræ rex, aut qui eiufdcm cum eo e-rancprofcflTionis atque inihtuti, non pro viribus rclticiliènc, ( Agebatur enim de ipfius capite amp;nbsp;vira 5 agcbatitr de ipfius confeientia ae lâlute; agebatur,quemad-tnodum hodiernus euentus docer,de regno, eiusq; ftatu. malum quod Rex non agnorat nifi per tranfennam, cùmidde 1 iiij

IIO ,De postr. mot. Gali. iis imaginari non poflec qui quidquid bi* bent ei acceptum debent, Serenifs. veto Nauarrae Rex illudanimaduertcrat.)E-quidem feipfum prodidiflct, eorumquc libidini tradidiflèt, nifieorum conatibuî obuiatniuiflct.

IN T E R E A tametfi atroces ilia: Con-iurationis claufula: idoneæ fatis fuiflènt ad patientiam fuam repente in furoreio conu$rtendum,amp; lenitatem ac benigni-tatcin, quaegenti Borboniaceft naturalis acgenuina,ad vindiâam prouocandû: quantumuis etiam videret vndequaquc confluentes ad fc religiofosatrocitareE-didorum preflbs, aut redados ad optio-netn excedendi regno, vel abiurandae ligionis: noluit tarnen Serenifs. Nauarra! RexjniiS'Oppidis quæinfua poteftateC' rantidpmin Catholicos flatuere. fed ne quideni aduerfus monachos Je: facriE* cos,qui reuera poterat ei efle lufpedfex* ccutionibusqjfuis parum fauere.

E contrario,optime norunt Agenfes (citât verb hoc exemplum quod co loco afliduccommoratusfuerit, quodqj hxc ciuitas Epflcopalis flt alicuius nominis)

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cacho-

Varia vtr. p. scripta, iii Catholicorum nequc capitibus, neque formnis quicquam damni illatum, neq; religionis ipforum exercitium interruptû fuiilë; facrificos vacalTecultui folitojmo-nachos libéré concionatos,etiam infla-grantiflîmotumultuum ardore; fatisfibi fuifle fiEuagelicijCuitandi tumultus cau-fa,condones fàcras intra priuatos parie-tes precarioque haberent. Adlùbuenti-onem fumtuum,quos fui ipfius defen.-fio fecum trahebat, nihil aliud quàm décimas accepit, quas RcxabOrdineEc-clefiafticorum perciperc confueuerat,cû tarnen patrimoniis fuis vndequaq; fpo-liatuseflèt. cuius rei teftis efle pocuiflét Dux Montpenfcrius,princcps(vti omnibus liquet) religion! Romans: addiftiiïi-mus; vtetiamteftifiçarentur Marefchal-lus de Biron, Archiepifcopus Vicnncn-fiSjD. Villeroy Secretarius ftatus régis,amp; complures alii teftes oculati.

SiMVLATQ^E verb concefla fuit libertas confdentiæ,amp; quidem ilia non fine multispræfcriptionib.refpedu prio-risEdidi, ftatimcitravllammorampa-ratus erat ad ponenda arma, in quibus

lit De post. mot. Gall.

perfeuerarepoterat, vt Rex optime na-uit; vtporc pluribus amp;nbsp;copiis, amp;nbsp;admini' culis ad bellum gerendum ncccfl'ariisiO' ftrudusjobinfigniaauxilia quae àpriO' cipibus eiufdem cum eo religionispro' curarat; adeo vt ingens exercitus extern* znilitis in procindu eflet ad pedem huic regno inferendum.Cctcrum ipfe fencin' rem ic exicu belli hoc nomineiudicabaf, nemiierum populum eius protraélionc ßrauioribusxrumnis conficeret; mukô-queantiquius habuit fuam ipfius condi-tionem deteriorem facere,modóimmi' nens malum àpopuliceruicibus auertc-ret; quàmcumilliusdetrimcntofuârcn* facercmeliorem.

R o G A T icaqueSerenils.Nauarraere^» Vtlibere vnufquilqucpronuntietanvlb ex parte adionibus fuis meritus fit appel' lationem quamei impingunt Perfecuto-ris ; fcilicet quod nulla ratione in anime fuum inducere’potuit vt pateretur con* iuratos barbaras fuas pcrfecutiocsamp;crU' enta confilia perpetrate; quæ prima qu*' dem fronte in ipfum, reautera amp;effcdn in Regem eiusqj regnum moliebantur.

Varia vtr. p, scripta, izj

11 s veiÓ in dirionibus in quibus Sere-nifs.NauarrxReX, fummam diuinacle. ttientia poteftatem obtincbat ; cenfct fc xqucparumillicriminationi efle obno-xium, apud eosquibus amp;nbsp;natura rcrum amp;nbsp;tenor omnium fuarum adionum,funt cognita.Et certc in tota ditionc quæ ci ex regno Nauarræo eft reliqua ,cùm tempore fui aduentus exercitium reÜgionis Catholiex Romanx in ca oftendiflèt,nihil innouauit.adeo vt cultus illius religio-nisibi pafTim vigeat: exercitium verb re-ligionis reformata:, duobus tantum in Iccis.

Qv A N T V M ad ditionem Bearnen' fcmattinet,quæ nonitaeft ampla,Regina eins mater, cumin generaliquodam cÔuentu Ordinum, Religionem iam di-dam cui addida crat ftabiliflet,ncq; vllae eamobcaufamquerimonixad Ordinet effent delatæ:per multos deinceps annos ftatusille retentus eft; quemadinodum ipfelibéré declarauit. cùm itafemperfe-cum ftatuerit, Prudentis ac côlulti prin-cipis effe, nullam in ftatu regni lui muta-tionem, nifi neccffitaïc aut euidence vti-

1X4 De po s TR. MOT. Gall.

Iitate vrgente, inuehere. quinetia vbi aut vtilitas aut ncceffitas id fuadet, mutatio-nem eode,quoinueda Conftitutiofuit* tnodo peragcndam. Cumitaquccerne-rct quod poft ïàcrîi S. Bartholomæi die» ad cuius vim in negotio religionis non-nihil nutaflet, amp;nbsp;in ditioncm fuam Bear-nenfêmgubernatoremac Vicarium generalem mififlètDominü deMieuflent, quem omnes noriit efle Catholicum, cû expreflis madatis redintegrandæ Religi' onis Catholicæ Romanx : quantumuis rcsEuangelicoruin Gallia elïent dcplo-ratæ; quantumuis ctiam ipfemet Româ' nam religionem prx Ce ferret (quod qui-dem exemple aliis eflepoterat) quanta' cunqueetiam eflet audoritas guberna-torisCathoIici Romani exprefsê à Ce fi:ftatutum tarnen omnibus fuit in refot' mata religione perftftere,formamq; Rei' pub.ac Status fui retincre,neque vllam Cf ius immutationem admittere.Cogitabac itaq: Screnift.Nauarrx Rex ( iudicet ve-ro vnulquilque an merito)eam cflè firma certoqi deliberatam Ordinibus fuis fen-tentiam ; quippe cùm neceffitas violenta sr

Varia vtr. p. scripta, nj

amp; quidem talis quæ præfcribebat, lègê-quc dabat aliislcgibus,nullo eos paâ:o a propofito dimouere potuiflèt. vtetiareuera in omnibus couentibus annuis Or-dinum ditionis fuæBearnenfis nemo vn-quam repertus eft qui mutationem banc poftularit ; tametfi tantam ibi eiî'c Comi-tiorum libertärem omnes norint, vtdc quantumuis cxili onerc quo à principe grauantur querimonias fuas proponant, eius^alleuationépoftulent. Ex quoap-paret, nihil aliud hoc ciTe, quod nunc in medium adducitur quam machinatio-nem extrinfecus ab illis fadam,qui inui-dent tranquillitati eius fubditorum ; ni-hilque minus elle quam internum eoru-dem defiderium.Neque verb ideo defti-tit Serenifs. NauarræRex curare vt ah-nuæ pcnfiones praelatis aliisq; Ecclefia* fticis fux ditionis folucrentur. (cuius rci nullos alios telles citât quam ipfos-met) amp;nbsp;quidem plerunque de fuo ærario. vt noruntEpifeopi Acquenlis, Oleronen-fis,amp; alii. Quod amplius efl:,ipfe fua Ijjo-tevtfatisfaceretfubditis fuis in religione Catholica Romana perfiftentibus, Edi-i

115 De POSTR. MOT. Gall. élisReginæ matris fuæ modcrationê ad-hibuit, quæ nihil aliud erant quam leucs muldæ pecuniariae. tantùm abcft vt vn-quam (xuitum fucrit in Catholicos pro-fcriptionibus, punitionibus corporali-bus, cædibusjvftulationibus, tormentis, inquifitione,qualia fuaferunr, machina» funtjamp;inuexerufit quihodielefeprote-élores religionisCatholicæRomanæ votant, aduerfus eos qui contrariam reli-gionem profitcntur. Cuius rei telles lint . Catholici Bearnenfes,qui fummaibiin pace tranquillitateqj degunt ; quorum ctiam plcriq; funguntur Iplendidis mii-ncribus vel in ipfa ditionc,vel circa iplum Serenils. Regem Nauarræ ; imö veto praxipua munia obeunt in fuis cultodiis, amp;nbsp;prajfeduras in fplendidioribus fuis do* mibus. quod certe verilimile non eil i-pfum fadurum, fi vel male de iis effet merituSjVelin animo fuomale iis vellet» latensque odium gereret.

PoRRo cü fuprafatis refponfum fit criminationi qua eum iuratum Catholi-corum hollem vocant : Sereni fs. Nauat-rzRex vniuciloorbt terrarum animurn fuuifl

Va KI A VTR. P. SCRIPTA. II7 fuum aperire cupiens, nongrauatc ftu-dia adiones^ fuas omnibus explicabic. Déclarai itaque Serenifs. NauarræRcx cognofcere Ic amp;nbsp;credere imö crcdidiflc ôdcognouille perpetuö,vbi integiitas co-fcicntiae adcft, diucrfitatem religionis nihil impcdire quo minus Princcps aliquis indifcriminatim à fubditis fuis fidel ia officia pcrcipiatjamp;fubditi viciflïm officia quædcbcnt,fiuefuperioribus fiue princi-pibus fuis prçftenncum planum arq; cui-densfit vtramq; rcligionem ex æquo c5-mendareex vcrboDei officium lubditi erga principem, amp;nbsp;inferioris erga fupe-riorcm. Ideoqj Sereniffimus Nauarrac Rex æquè fidelia fern per ab bis quam ab illis officiaexpeä:auit : vtetiam reuera in diftributione muncrumdomefticorum, omnibus notum eft cum fempcr nulle» diictimineeacontulifle Seit etiam Sere-nifs.Nauarra:Rex fe optime amati Si coli anobilibus Catholicis, amp;nbsp;aliis cuiuleu-quegeneris quos muneribus adminiftrâ-disadhibuic, quemadmodum etiam ipfi libenter agnolcent lé viciffim ei citra vl-km religionis exceptionem carosfuiffie,

n8 De postig mot. Gall./

ïêque pro racione fuarum facultatuCa-tholicis bona arque honores æquê libera li eer i mó liberaliuSjetiani tempore bch lijimpartitum elîè, quàm iis qui eiufdem fecum eranr profdîionis. Norunt etiam etiam Nobiles, omnesqj alii Catholici, quod vigentibus tumultibus,quantû po-tuit eorum bonis domibusq; pepercerit» neque paflusfit bellicam feueritatemin eos exerccri, %c ne quidc in fubdicos boS qui aduerfus ipfum arma fumpicranc, quiq5 ad fubuertenda amp;demolienda fua aedificia adiutores fuerant,qui iph confc' dobello,cùm Ce ad ipfum contuliflènt, pergrati ei fuerunt, neque apud illos vn-quam aut verbis aut vultu vllä animi in-dignationem præ iè tulit:tantum abeft vc cummultæ fuppetant dominis infubdi-tos ad vltiottem vix,vllam omnino dire-dc aut oblique fit ingrcfiùs,aut vllam ex-ulccrariac devindidæ cogitantis animi notam ediderit. quemadmodum etiar» de adionibus fuis Sereniis.NauarrxReX fpoderepoteft,quödCathoIiciquotquoC ipfum accefierunt lætis femper anitnis difeeflerint, neq; quiçquam animaducr-tcrint

Varia vtr. p. scripta. 129 terinc ex quo aliud colligi poflec quàm naturale quoddam dcßderium ample-xandi omnes clientes fubditos regis cuiufcunque leligionis ellcntivr viciflim ipfi eandem quod ad lefe attinct beneuo-lentiam I jîondent, qua fem per erga fuos declaiafl'ent.

Has adionesinquibus ab initioSc-renifs.Nauarræ Rex in bunc vlquc diem fibi conilat, putat fa tis poderis habere ad eleuâdasadueriârioruin fuorn in (e fpar-fascalumnias. At nunc alia machina cu. pctunt;amp; Serenif Nauairæ Regem legatos in Angliam amp;nbsp;Germaniam mifdle a-iunt, conflandæ afl'oeiationi quæ ad per-niciem fubuerfionemqj Catholicorum pertincat. præcipcre cum animo obitum Regis, quo fublato, ipfe ad innouandam rcligionem fccuparet , amp;c. in animo habere facultates Eccleliafticorum inua-dcrc; nobilium quiinftitutum religione-que eius non ledarentur bona in fifeum redigere. inhaneporrö fententiam paf-fiinlparfecunt,imó verb ex fuggeftuin publicis concionibus recitari curarunc Aflbeiationem quandam titulo Cocor-

130 De POSTR. MOT. Gall. dati dat. anno mdlxxxiiii, X(IIlt; Decemb. natam c conuentii qucm di-cunt,poftulantc Screnifs. Rcge Naiiar-ræ,habitum Magdcburgi. quod fimi' liter in coniicntn habitoMontalbani jP' mifiiTet ac iuraflètjfc vbi regem mori có-tigiflèt, religionem Catholicam Roma-namaboliturum, amp;nbsp;bonis fpoliaturum, eiusq5 fedatores omnibus muneribuJ publicis bonoribusq5 priuaturum.In qiw euidentcr viderclicet,quo padoomnis cakimnia fe ipfam prodat atquc rcfiitct.

PROTEST ATVR itaque primfi Ss-rcnifs. Nauarrae Rex coram Deo , amp;cx confcientiafua, lètotopcóborc optarcac precaridi uturn am felicemq5 vitamRC' gifummofuodomino, neque vnquan^ fibi in mentem vcnilTemachinationen' vllam vel ad obitum vel poft: obitum eius moliri : quæ quidem cenferet non folùm Crimina læfæ Maieftatis,cum aliundCjP' ficifcinopolTint quam abexecrabili cU'' piditate mortis fui Principis; quam qui' dem cupiditaté breuis ccrtusqj eftedus ' fequeretur ft adeftet facultas: Verumetia cftet crimen aduerfus naturamamp; fènfuua

com'

Varia vtr. p. scripta. 131 communem. cùm rex diiiina benignita-. nbsp;nbsp;\

tciam in ipfovigoreætatis lit pofkus amp;: valetudine optime conftitura,adeoq5 pa- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’’*5'

rnm inter vtriufquc eorum ætatem in-5-^ tctfjt,vtridiculum futurum fit,ob duorû aut circitcr annorum difcrimen, tantam r..„z viuendipræro^atiuam alteiû akeripræ-pÂ.4tf»M. riperc. Tantum abeft (vtquod Capita ' Confpira^ionis facræ fecerunt) vnquam ipfi in mentcm vcnerit, Regem propin-qux mortis iudicio damnare, pr.xuidcn-doquæ ipfius obitum funt confecutura, trigintaaut quadraginta minimù annis, vti i'pcrat,antequam opus fit;amp; prætextu contulendi negotiis Rcgni , milèrrimê interea illudperturbareacmifccre.Tan- lt;nbsp;trim etiara abeft vt publica Declarationc pronuntiarit ac pvæiudicarit infœcûdos * Regem fimul Sc Reginam eins coniuge, in flore vigore ætatis vtriulque; quod ab illis faditatum,exemple profeefô per totumChriftianum orbem inulitato, in-audito; cum Ordines Angliæ nunquam

' à Regina Anglix adhuc innupta poftu-[ lare,id in animum induxerint,ipfius prii-! dentiæ confifi, vtpotc qux cos per omne 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K ij

Ijl De POSTR. MOT. Gall; vitam fuam in pace gubernauit , earn poftcris fuis hæreditario fit relidura. de-nique falfum eft, quod à rege fummo fuodomino poftularit vc ipfum raledc' clararetqualis natiiralirer legitim eq; aut teftimonio aliquoinfigniid notarct per amplifications vel prærogatiua honoris ; quod certe illimet coniuraci af-fed:arunc,qui aduerfus cum concitarut’ Illuftrifs.Cardinalem Borbonium,Prin' cipem annos natum lx vi; principe^’ extra fpem amp;nbsp;matrimonii, amp;nbsp;prolis ei fit bçres;perinde ac fi régi vnus tantùoo autduoanni vitæ eftène reliqui ad fobo' lem procreandam,perindeetiam acfc’^ vieto ftipitccœlibatus jjppago potiuse^t' fpeSläda eflèt, quàm ex vegeto florido^ regis matrimonio. Cùm vero Sereni^ Nauarræ Regem latere non poflînt co* filiaCofpiratorumquæà multo tempO” readuerfumfeagitabant,macliination^^ quas in vrbibus ftruebant,c5fpirationc5 quas in Italia amp;nbsp;Hifpania moliebantufi vtfiRex vitameum morte commiitatet ipfum iure fuccelfionis in hoc regnû cluderentjfperat tarnen Deum adeodiu' . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;turnan*

Varia vtr. p. scripta. 155 turnam régi vitam largiturû, vt nullam i-, pfe contcftandi anfam fit habiturus.Ccr-, nbsp;nbsp;to etiam hoc fibi perfuadet, omncs eorû

, coitionss amp;nbsp;ambitiones nihil obfuturas quo minus id qued ius amp;nbsp;natura ci aliun-j de adiicere voluerint confcquatur.

A gno fcit libéré S ereni fs. N au ar r æRcx, fe à multo tempore pcrfenfille machina-[. tiones confpiratorum aducrfus Regem eiusqj regnum; obnixcqj orat Regem vc U in memoriam reuocet commonitiones ( nbsp;fuasjcùmiam inde ab anno mdlxxvi,

J ei per nobilem quëdam aduerfaria quç-dam tranfmifit, quorum effedus hodic figillatim omnes fefe prodût, à quo tempore titulo Affociationis fiue Confpirati-U onis facræ niti cœperunt. Quod (tatim poft confeétam pacem anrxi m d lxxvii, hancmachinamerigifenfilTet per moli-tionesquasagitabant inter Statusdiuer-fis in jpuinciis fiifcitatos,peftimo ergo rc-gern officio ; quippe cùm etiam Euange-licos pertraherc conarentur, amp;nbsp;Illuftrifs. Principem Cafimirum Comitem Pala-tinum ad Rhenum folicitarent: qui cum animaduerteret quônam eorû conatus û nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kl iij

15 4 De POSTR. MOT. Gail tenderent ( vtipfcmet nunquam difHtc-bitiir) quodqi regnum aft'cdarent : ob honorem amicitiamq; qua maiorcs eins ab omni æuo reges Galliæ erant profe-cuti, viterioremeaderctraétarionc dc-tredaflêt. Quod deinceps, vt eorum négocia pedetentim promouebantur,ma-chinatioes quas in Italiaamp;Hifpania ibue bätjdetexißctjpccuniam quam indcac-cipiebant; articulosab eis propolîtos ; quid adeos refponiîaccepinènt. quibus quidem rebus rex, quod tantam de nlib ingratitudinem atque perfidiam animo fuo concipere non poibet, fidcmpropC' modumdcrogan'et,quarum tarnenSc' p renifs. Nauarræ Rex Qtpotc cui malum penitus erat cognitum ) eruptionem de die in diem expedabat. Qiiod merninil-fetcaptum amp;nbsp;capirali fupplicio afFeclum quendam nomine Salzcdo, qui teftatus eflet magnam partem corum qua: hodie cernuntur; quae quidem illi turn dabant opcram vt fuis technis obfeurarennveri-tas ramen omnium fidelium fubditoruin pedoribusinfediflet. Quod Dux Ande-gauenfis non temere eius rei regem mo-nuilTct.

Varia vtr. p. scripta, ijy nuiflct. Qiiod Rcx cckim, niiïilleatro-cibus minimcq} vulgaribus criminibus fuiß'ct obnoxius, nequaqua niiffis duob. ex prxcipuis Confiliariis regni, eumc Bclgio ad feadduci curaflct.nequeipfe ^uaeftioni,percontationibiis,repctitioni-buSjamp;c.intei'Gfle voluilîèc.vnde fecutum eftvtdecreto fummæ Ciniæ Paribenfis quadrigis difcerptus dilaceratusq) fuerit, vt regisrcgniq; prodicor. Quod ex Con-cepcionibus eoium feripto comprehen-fis,amp;phr2tiiis,quasdeintegro iii maxi-maparteprxcipnarum regni vibium in-ftaurabant ,fatis conftabat de eorum prç-tcxtu jqui fcilicet fucurus erat, extermi-narc religioncm quam ipfe profitebatur, imóveróipfiim-met fpeciaum, qnaniû in illis fitûeflèt; adeove primus tonitrui iâLisquememiülIènt,ipbus caput peti-turLisfuiflct,nifi Kcxinterca (copum ad quem fuis machinacionibus collimabant cognoLiiflec. Earn porrocaufamfuilfe, quôd,cum cerneret regem nulla aliara-tione imminent! malo obuiam iuilfcjjp-fpiccretque prætextum quem arriperent fbre,Excirpationem omniû qui religionc

K iiij

ijö De post. mot. Gaii» rcformatain prohrcrcntnr, in animu fuu induxic vt mature rebus fuis confuleret. eoq; nomine vcrtête anno M n lxxxiii, legatum ad Reginam Argliæ, Rcgé Da* nix,Principes Eledores Imperii,ducein Brunfuicelcm, Landgrauiutr.

liosq; principesÔd flatus, mißt Dominu Segurium Pardillanum : Primùm vt cos hortaretur, ad quçrcndas rationes eópo-nendarum controueriiarum qua;adhiic ioEcdeflis reformaiis étant reliqux;qui-busaliiabutebantur in communem co-rum perniciem ; Secundo, ad inflauraiv dam flabiliendamq} firmam cum eis a-micitiam; nihil tarnen amplius ab eis po-ftulans. Tertio,vtiuflam pecuniæfuin-mam in Germania deponeren è qua,vbi neceflîtas ita poflularet, iufla hbi aduer-fus hoflesfuoauxiliafuppeteret. Omnes modo enumerati reges, principes amp;nbsp;flatus quibufeumardum cum regno Gal-liarum fœdus intercedebat,ad quos ReX legatos fuos miferat, amp;nbsp;Dominus Segu-rius in mandatis habebat cum iis conlilia communicare,amp;:communicauit non femel, teflesvteflentrogauitfuoru fado-

rum

Varia vtr. p. scripta. 137 rum didorum ,propoGtionum, nego-tiationum condufionum. qucmad-modumetiampoftreditum fuum obni-xilTimc regem orauit vcllegatis fuis ma-data inquircndi in totam legacionem fui daretj certo fibi perfuadcns,quod quo a-cuciiis in earn incrofpicerent co clarius agnofcercntanimû verè Francum, fin-cerum ftudium, meram erga regem eiusq5 regnum fidclicatem.

R O G A T itaq; Serenifs. Nauarrx Rex omnesante pominatos Screnidîmos II-luftriirimostpe reges amp;nbsp;principes, vt fua quifquemanutcftificetur Régi Scregno huicjvniiierfoq; orbi Chriftiano, an vn-quam ipfius nomine eis exhibita: fuerint literæ aut libelli, vel fermo vllus habitus contra dignitatem regiam, amp;nbsp;publicum regni fui bonum,aut contra officium hu-millimi obferuantiflimiqj clientis amp;nbsp;fub-diti; An vnquam cum eis adû fit de bcllo régi inferendojde nouandis tumultibus, aut de opprimendis Catholicis: An quid vnquam vel in obitum regis, vel pofto-bitum diredè vel indiredèconcepturn fuerit.Rogat veto Serenifs. Rex Nauar-

ijS De POSTR. MOT. Gall. tx regem, vt ei liceat ad principes fupra-didoslianc fuam declaranonem aducr-fuscakimniasiam commemoratas mir-terejvtqj ipfilegati regii pró Ic quifquc, omnibus principibus Chriftianis amicis amp;nbsp;confœdcratis liuic regno,earn exhibe' ricurent; vt fitalequidmachinatuseft, cumipfum videantproteftari contratiu, ab eis habcatur pro principe fido, fluxX fideijVano amp;nbsp;quod reliquum eft indigno ipforum amicitia, quam fupradidi cupi' unrredderefufpcdam ; quam vcróip^c libéré teftatur, fe ftudioie tueri cupere, quemadmodtim merito earn à lè expeti-tam cenfêt.

Q_y^oDadAnociationem,cuitituliin’ indunt Concordati,attinet,fingunt eani initax iiiiDcceb.anniMDLXxxiiH’ eiq; interfuiflc Dominum Segurium, vt legatum Regis Nauarræ ; qui quidem eX Germania difceflera^atq; inde inBelgiu, illind verö in Angliam, vbi menfes duos amp;:ampliushæfit: neq;obftante omni co rem pore,denuó nauem confeenderat vt in Galliam redrret, ante x 1111 Decemb. diem. In eatnveró Aflbciationcmindii-

ciint

Varia vtr. p. scripta. 159 cunt legatos Eledoris Palatini,amp; Princi-pis Aurâgiæ, quorum alter annum ante, diem fuum obierat, nullo relido hærede quàm minorenni, cuius loco dumiufta £Etas accedat, Dux Caiimirus Eleâoratu gubernat ; alter verb trucidatus fuerat quatuor mefes ante, per lefuitam quen-dam fubornatum ab ipforum fimilibus. vterq; tarnen fc obftringit, ad conuenic-, dum Bafileæ in proximu Maium ad con-trouerfias religioniscomponendas. Ad-duntpræterea, regem Nauarræ promi-fifle ad X V111 Aprilis turn proximi die arma fe fum pturu, hoc eft, quod eo ipfo tempore ftatutum reueraeis eratcadem capere. omne tame odium in hunc principe deriuare contendunt,qui vndequa-. que cinduS eorum machinauonibus,pc-dem non mouet. Initam præterea volûc aflbeiationé Magdeburg!, cuius epifco-patus adminiftratio comifla eft primo-genitoilluftriffimiEledorisBrandebur-gici,cum nee patris nec filii in hac Aflb-ciatione quam Concordatum vocant, meminerinc.Eftqj omnino hæc Aflócia-tio commentitia. neq; euirn vel hoc, vel

140 De POSTR. MOT. Gall. alio vlloinloco habitameamfuinè pro-bari poterir. Tituli præterca amp;nbsp;gradus, i-la male funt obferuati, taxationes etia amp;nbsp;collationcs vel pccuniariæ vcl capitiiin adco inæquali^pportionc diftributæ, tot in ea abfurditates, tot chimeræ,vc nimix impudentiæ fit, adeo craflumfucu Gal-iiæ obtrudcrc, quin potius rem profana, amp;■ circumforanei agyrtæ taberna, quàtn concionacoris fuggeftui conuenientioie; niliforte lefuicæ alicuius fit, adeomale confuns fabulis miferç plcbis aures farci-readeorum nugasarretlas. Namaputî teretes purgatioresqj aures, quid jpficiat?

CoNVENTVs Montalbanenlis non meretur reprehenfione,rcfpedu fui : ne-que fidem refpeftu eius quod conlpira-tores ifti de eo publicarunc. veritas rei hçc eft. Rex,cum anno m d l x x v 11 pacem componerct,eoanimo vtpræcisè accu-rateqj execution! mandaretur, odo op-pidaad tempus fexannoru in Regis Na-uarrat amp;nbsp;religioforum poteftate ac cufto-diareliquitjinterea dû exacerbatio ani-morum mutuaqj diffidétia in hoc regno fopiretur atq; extingueretur. Quod qui-dem

Varia vtr. p. scripta. 141 dem regis confilium tamedî rcdutneG (èt,complures quibus nihil erat anriquius quàm turbas reuocare, qui pohea ch au^ thorib.huiusconfpirationis arma cepe-runt,quibufcunquepoterantracionibus oblique cxecutioni Ediôli de paccobh-ftebâc, nouisqj machinationibus afiiduc dabant occafionem diffidentiæi adeo vt vulnera quibus cicatriccm obduciopor-tueratgt;exacerbarcntur;SuEdiâûdepace, cuius executions tempus ad terre debe-bat,paulatim retardatum actandem plané fublatum fuerit. Exhac machinatio-num continuatione fadum eft, vt fpatio fexillorumannorum pax varie interru-ptafuerit, per inopinatas vrbiûinuafio-nes, violentiaSjimó per apertum bellum, quod ad annum vnum protradum oc-calionem dédit colloquio NeracenU amp;: Fiexenfi: adeo vt fexanni qui defignati erant reddition! vrbiû, ob iam didas in-terruptiones nonfuHecerinc præftandx executioni Edidi, exacerbationiq; ani-morum quac intra id tempus fperabatur, lopiendæ. Interea Rex inlligantibus no-nuUis, vtbes cas fibi reddi poftulauii;,

141 De POSTR. MOT. Gall. quod fcilicct tempus rcdditioni defigna* turn abüllèc.KcIigioü contra, cum caufas durare cernerent,nimitum varias occa-fiones diffidentiæ, amp;nbsp;animos rcnouatis turbis cxafperatos : mcrito anxii, obnixè regemorarunt, non tarn temporisprx-fixi,quàm mali quod interuenerat ratio-nem habere dignaretur; potiusq; etfeâû qui {patio fexannorumamp; fex annis exadis promilKis erat confiderarct. Videii* cet, fpatio fex annorum executioncm SiC continuationem pacis, amp;nbsp;per confèqtics diffidentiæ exacerbationisqj animorum confopitionc: exadis verb fex annis,red-ditionem vrbium. quæquidem eoflatu , rerum videbatur nequaquam efl’e con-fentanea benignitatiæquitatiqs Regis,è qua primum hæc vrbium conceffio crac . pi^feda; cum conditio quam fperarat, fpatio illius temporis, ex fpe fua non fuc-ceffiïîct. Rex itaq; perpcnfis hifce ratio-nibus.non magnopere de fpatio laboräs, curatione videlicet mali amp;nbsp;fubditorutn fuorumconciliatione, Religiofos vico-gcndos non efl'e cenfuit.Cumqj RcxNa-uarræ ci cxpofuiflet Religiofos fubditos fuos

Varia vtr. p. scripta. 145 fuos graues habere queriinonias quasa-pudeûdeponeren!, ad executionéEdi-dorum fuorum pertinentes ; quibus au-ditis,amp; fatisfadione data.facilius ad red-ditionem vrbium perueniretur ; Rex per Dominum de Bclicure qui ex prxcipuis erat Confilii Status, conièniit (poftulan-teidSereniflimoRcgcNauarræ) inC5-uentum Montalbanenfein : è principib. nobilibus, amp;proceribus Religionis re-formatçcolledum.cui quidem conuen-luiMontalbanéllDom. deBelieure no-mine regis toto conucntus tépore inter-fuit.quem Serenifs.NauarræRex tcrtein adionum fuarum appellat, rogatquevt audiatur fidesque ci adhibeatur in omnibus quæ de Conucntu Montalbanenfi cognouit.Ex quo fatis liquet Conuocati-onem hanc, nequaquam, vt illorum,in-fcio inuitoq; regc fada; fed permifluiuf-fuq;regis.imo veto, reaccurate dclibe-rata, vtilem illam ac neccfl'ariam bono tranquillitatiq; fui regni iudicauit.In hoc conuentu confcdus cft Catalogus gcnc-ralisViolationum fiue Contrauentionu êcExecutionum Edidi de pace ; qui ex-

144 De POSTR. MOT. Gall. bibicus fuit Regi apud S. Germanum in Laye,per Comitem de Laual aliosqj de-fignatos ; fimultjj demißc poftulacum vc fubditorum fuorum Religioibrum que-rimoniis leuamen adferrer.

Promiflùm etiam fuit ab omnibus amp;nbsp;fingulis, quxcunque vis priuatim eis in-ferrctur, fe æquali vi obuiam non icuros, nequc par pari relaturosjne videlicet pri-uatorum quorundam temeriras rcgnuin nouis turbisiuuolueret,quemadmodnni non femel in procindu fuit: led vt queri-moniasfuas ad Regem Nauarra: déferrent,qui eas régiexponi curarer, qui pro caanimifuiexploratafitis erga fubdiro-rum fuorum tranquillitatempropcnfio-ne,facileoporruna remediareperirer. vt vicilTim Rex Nauarrx promittebar, cau* fam eorum apud regem fibi cordi fore, eamq; cum tempus poftularet,rcgiaccurate expofiturum, vt antea femper fecc-rat. vt videlicet cum viderent ipfum cau-fam eorum apud regem tuendam fufei* pere,facilius intra limites rationis conti* nerentur.nequeextraordinaria via,quod antea tentarant alio refugio amp;nbsp;folatio dc-ftituti,

Varia vth p. scripta. 145-fticutijfibi confulcrent. Hæc eft fumtna Adorum Conuentus MontalbanenGs; neq, aliud quicquatn agitacum.Confiliu verb hoc fuitdmpcdire,ne vis priuata tä-demerumperetin malum publicu,tur-bandîe paci huius rcgni, ex fcntetia Col-loquii Neracenfis habiri cum Regina régis matre: vbi articulus exprefl'us ea de rc conceptus fuit. Quidquid veto amplius (parguntjtam eft confentaneum veritati, quam Aflbeiatio Magdeburgefis. vbi le-fuita obliti funt, Principe Auragix ipfo-rum procurationetrucidatu, que quinq; poft cædem perpetratam menfibus, in fccnam,vtviuum reducunt.

E r reuera,Rex,vbi certo intellexiftcc quid in eo conuentu ttaiftatum eft'ec, rationes eorû adeo xquas fudicauit, vt fua prorfus fponte VI bes fecuritatis caufa de-lignatas ad aliquot vltraannos eisoccu-pandas rcliquerit: cum aperte vidcret E-diftum fuum non ita, vt putabat, obfer-uatum. Atq; hoc quide eft vnii ex prçci-puis grauaminibusicuius nomineColpi-ratores cum Serenifs. Rege Nauarrac ve-litantur, hodieqjaducrfus regemipfum proteftantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L

J4^ De POSTR. MOT. Gall.

Gerte Rex Nauarræ ßbi pcrfuadct, fi quis in memoriam reuocec quæ in hoC rcgno ada funt adhinc x 111, autx 111 ’ annos,nequaquam diffentaneumxqui' tati vifum iri, quöd vrbes aliquot refugH amp;nbsp;fecuritatis caufafintpetitæ.poftulatU' que à rege cum iam tempus propemodu abiiflètjEdidum verb no nd um præftitu cfler,nequediffidcntiæ confopitac; vt/c' curitas ilia ad aliquod amplius tempos duraret, vtpote periculo nodum abipd^ fublato; cumq; Edidum de pace, ex qu^ vita tranquillitasquc corum pendebaG nondum ftabilitum efler. Dieet tameH admodum libereSereniß. Nauartx Rc^» cauûm praecipuam,quamobrcm prxts^ communem Religioforum neceflitatft priuato iplc defiderio im pelleretur rog^' di obnixe regem,vt ipfisadlorigiusah' quod tempus prædidas vrbes permittÇ' renfuiflèConfoirationem iam læpe di' dam, cuius eflfedus fingulis momcnd$ cxlpedabat. quodqj præterea Religio^’ in quorum illi perniciem coniurarant, tuto aliquo portu refugioqj egerent,tan' tilperdumDeus hoc cis fua benignitai« largi'

Varia vtr. p. scripta.' 147 largiretuVjVtRexconfilia ipforum pcni-tus exploratahaberec. Et omnino pleriqj corum quidurâte pace aliqiüd aduerfus hafce fecuritatis vrbes attentarûc, impro-bante id rege; fatis aperte nobis b o die declarant, quibusprobantibus pacem tur-bareaufi fuerint, amp;aliquid aduerfus di-das vrbes,amp; alias quæ in potcftate Euan-gelicorum funt,moliri, cum armadudu aufpiciisqj Confpiratorum ceperint. Ec quidem Serenifs. Nauarræ Rex obnixc regem orat, in memoria reuocet eas res qua' um eum certiorem fecit paucis aliquot ante Conuentu Montai banenfem menfibus,quæabundè idoncæ erantvt iatn turn Regem ad cogitandum de reb. fuis mouetent; aut alioqui cum ferio co-nionefacerent ad quçrendam aut rctinc-dam fecuritatcm aliquam fibi ipfi; quern xnanifeftê probant.

Qvod fl dicant fe arma cepifle,amp; vrbes régis inuafilfe, vt etiam ipfi nonnul-las liabeant quibus fecuritati fuæconfu-lant, exemple eorum qui contrariam ab cis religioncm profitentur, vt nonnulli fparferunt; Sercnifsi. Nauarrae Rex eos

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L ij

148 De post. mot. Gali» omnes vnà rogat, vt ton Galliç dccb* rent, quaditfidcnciaad hociinpulfifij®' rint. Difficulterenim coniediira aflcqii* pofTer quas caufTashabeantjVcRegi, Catholicis diffidant, vtvel de odiis,vd de iniuriis, vel de fimultate Euangelico' rumquerantur, Certê nimisnotiim cft Regem iis copias amp;nbsp;regnum fuum com-milifle; amp;nbsp;fi iis male voIuifTet, non totei^ rationes nocendi fiippeterent, ac fûppe* tunt. Notum etiam ell,eos quodammo-do partitos efFe regnum inter fraires fuos amp;nbsp;agnatos, ratione fummorum honotü quibus funguntur, ampliditnarû Pro-uinciarum quas adminifhant, non ab/$ iniuriaprincipumfanguinis rcgii : qiiod cxercitus duxerint, oppida oppugnarint, prælia c5mifennt,munera publicacon-tulerint,amp; fummatim peraliqiiotannos rcgiam beneficentiam in quofcunq; d* libitum fuit deriuarint : quod in hune vf-quediem, quandiu regiis mandatisac-quiefcereveJlefefimularunt, Nobilita« amp;nbsp;nobiliores ciuitates eos honore fint ƒ ' fecutæ, ault;aoritate apud omnes value-rintjamp;quibufcunque ipfis vifum fuitfe-

curitaten»

Varta vtr. p. scripta. 149 curitatem contulerint; tantum abeft vt per ahum,aut contra alium tuitio autfe-curitas eorum fucrit petenda. Interea fa-tis conftateos priuatas fimultates virib. rcgiis exercuifle,amp; ab iis quos fibi aduer-farios ftatuebant regni fumtibus vindi- * n n . -élamfurapfiflc. Quod verb hae comme- . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

moratç fecuritates cos fccuros no reddut haecvnica ratio eft,quod confcicntiafa-ftotu eis metum incutit, quar tacito fla-gello eos torquer, moncns quod regia bonicatefintaburi,amp; authoritatem qua ab eo naifti eranr, in ipfum- met conuer-terint- Curoq;aduerfus ipfum, nifi per i-pfum (ecuri efl'e nequeat, ipfum- met ad-oriuntur,regnumq5 inuadunt. Quod ft -dicac fe egere fecuritatibus aduerfus Eua-gclicos Galliæ,ncmo certè eft qui nefeiat locoofto vrbium quas nunc occupant, illostoiidcprouincias in hoc regnoob-tinere. Cui verb haec inxqualitas cognita fuerit (neque quifquam eft ita rudis qui ignorer) nunquam adduci poterit vt crc-dat,cos defecuritate aduerfus Euangeli-coslaborafle, autmecuilfe ncopprime-rentur ab lis quibus abunde fatis fuit fe

L iij _

adiicrfus illorum vim tucriacdefcndc' re; quique illos Ixderc nequaquam po-terant, nifi Rcgetedi, eins authoritatc valJati,eiusq5 potentia armati.

Qy o c IR c A vt vnufquifq; cogno' ,, fcatüncentatcmSercnifs. Regis Nauar-I rx: néveprxtextu nonnullarum fecuri-tatiim quibus ei cautumfuit poft rot in-ftas diffidentix caufas, dicant fe viciflïnl ' neceflïtate coados de fecuritate aduet* J fusipfumcauerifibipctiiflc : illiinquam qui perpetuo régis fauore ebrii, non ali« • hodie ratione Ixduntjquàm quod nitniu Î fiduciæ deiis conceptum, nimiumq; d' dei cis tributum fuerit ; Offert SerenifS' Nauarrx Rex publier boni caufa(tamctf* inxqualis plané fit vtriufq; conditio) pä' ratum fe efle ad tradcndumJn manus rc-quot;'gis vrbes quibus fecuritati Euangelicorü cautumeft, quæqj in fua funtpoteftatCi no exfpeâato vlteriore biennii fpatio fib* aRegeconceffo : modó fiipradidi arm^ dcponant, amp;nbsp;in manus regis tradantop' pida qux occuparunt, vt pro fuo arbitra* tu de iis ftatuat. Offtrt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uantutn*

uis inæqualisfit vtriufque conditio,wOî fuo

Varta vtr. p. scripta. lyi

fuo quam Illuftrifs. Principis Condei pa-truclis fill nomine, ad eximedos eis fcru-pulos{fiquos habent) planiorcmque ad pacem viam fternendam: tradcre in ma-nusrégis prouincias£[uas fibi rex in hoc regno adminiftrandas commific,vt de iis rex pro fuo arbitratu decernat: modo fu-pradidi code paäo prouincias quas occupant,tradanc. T antum abeft vt fecuri-tatis caufa,(dequa omnes norunt, longe æquiusefleipfis caueri) nouas prouincia rum præfeduras à Rege poftularincvtil-liquos non puduit per articulos pacifei, vt prouinciarum Normandiae,Picardiæ, Lugdunenfis,Salufl^Gs,Metenfis, Tul-lenïis ,amp; Verdunenfis præfeâuræ inter agnatos fuos diftribuerentur, hoc eft, vt clarius loquamur, vt cum eo quod nunc occupant, maior huius regni pars, eis at-tribuatur.

Ex iis qua: iam dida funt Serenifs.Na-uarrae Rex contendit manifefto cerni,v-1 trumillianipfe, meliorem nauent opera] vtbono publico miferç plebis,vtvolun-tati régis, vt quicti tranquillitatiqj regni fatisfiatredeqiconfulatur. Et profedo,

L iiij

îyi De PO STR. mot. Gale. oppidoquamabfurdum eflèt; Sifam^ rem 'vtilitatem^ domtu matorißudîo proß' qui epuàmßlimfamtliai -videri vellet. Si ex-teri jfti nobis pcrfuaderc velint maioH cura; cis eflècoferuationem huius rcgnb j •quàm iis quibus hoc ftudium eft nariuugt; ! amp;nbsp;quorum tantiintereft.Exteri,inquanTgt; illi quorum digniras amplificari non pO' * teft, nifi cûeiuspcrnicic acdiflipationc, ; amp;nbsp;quibus tamë religion! non fuit, ipfuW regni huius hoftem immerito pronun- , ciare. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

Qy A motus occafioneScrcniis.Na-«arræ Rex, omnes Ordines ac Status regni orat,vt hoc loco comparent (tametû rés ipfae comparationem non admittanO , aôliones maiorum fuorum in hoc regno» de quibus perpétua férié hoc omniû ore prædicatumfuit; quod nulliusvnquam opprcflîois in populo, aut iniuriæin No-bilitatem authores fuerint; cum adioni-bus Capitum huius Confpirationis,quo5 coftabit ab eo tempore quo pedê in Gallia intulerunr, magiftratuum nundinati-onem inuexiHé, nouis tnbutis populum oncraflcjciusq; fuccumamp;: fanguinéex-hauüflé,

Varia vtr. p. scripta, if5 haufifle,fub regib. Henrico amp;nbsp;Francifco 11 munia publica amp;nbsp;honores mifcuiHe, primosqîVænum profila libidinecxpo-fuiflè5amp; de manu in manum tranftulifle: breuiter Simoniam in Ecclefia auxifle, vêditionemq; temporariorum cum fuo quæftu introduxifle,vt fede aduerfariis fuis prætextu rcligionis vlcilcerentur.

Qvod adfeattinet,omncsenam re-gni Ordines rogar, vt mcininift'e vel in-quirere velint,an vnquam.quæcuniq; o-nera ei fuftincnda fuerinc, populi onera eo nomine auxerit. E contrario, expcn-dat omnes quo pado fubditos i pG à Deo cocreditos gubernet, quos côftabit nullis vnquam nouis impofnionum, veâi-galium aut (ubfidiorum oncribus gratia-tos fuific, quan tacunquc neceflîtatetan-to tempore preffus fuerit: An vlla vnqtia iniuriaäutfado, aut verbis bonaperfo-namve alicuius nobilis (tametfi complûtes eumgrauiflîmè ofFenderint)quacun-quetandê occafione affecerit, Hue in fua domo,fine in ipforum ditionibus. An vlla vnquam iniuria,quantumuis prouo-catus maleq; exceptus ab iis quiRomana

iy4 De postr. mot. Gall.

rcligionem fedantur, afFcceritvlIuPra;-lacum,Paftorem,monachum,autalique omnino Ecclefiafticum. imo veto an no c contrario grati femperipfi, benigne^î cxcepti fuerint,magisq5 fc facilem pa-ratum præbueric ad obliterandasoftcn-fâs,quàmüipfià quibus oftenfus fuerat. An non femper honore obferuantiam^i detuleric fupremis Curiis,earumque nii-niftris, (ummatim omnibus qui inü' gnia iuftitiç gerunt ; An vnqua vifus fuc-ritaut iuftitiae vimfacere, aut nccedaria auxilia iuAitix.cum in iphus manu camp;t, non fubminiftrarc. Quod vcro ad reli* qua huius regni membra attin'et,is qui o-mnibus nihil quam honorem, amicitia, beneuolcntiamquedetulit, neqj cuiqu^ iniuriam fecit, led gratus omnibus elf« ftuduit, non facile cenlebitur aut deccf' nctur hoftis totius regni.

Qy o D ad ftatu regni generaliter atti-nctjinficias ire non vult, bella ciuilia ma-gnam rerum omnium cofufionem huic regno attuliire,egeftate populi,diminuti-onem Nobilitatis, fubuerfionem Eecle* fiafticorum, vcra belli, potilfimum ciui'

Us,

Varia vtr. p. scripta. lyy lis, germina qux in animo fuo déplorai, eisqj remedium allatum cuperet cria fan-guinis fui profufione : Teftatur tarnen Deum, teftatur confeientiam fuam, teftatur Galliamipfam, ^uac acie oculorû non mcdiocriter,adeoq; recenti memoria praedita cft,vt optime vidcrir,optimc-que omnis illius temporis meminerit;an vnquaad armavenerit nifi extrema nc-ceffitate compulfus, tametfteamipfani neceflitatem profpicerc,rationc^; prae-cipere potuiflèt.Teftis eft CÔuentus BIç-fiatus,authoribus hifee confpiratoribus habitus, quo ipfum omnesq; eiufdem cû CO rcligionis, profcribebant,nifièvefti-gio religionem mutaret. quod quidê ei fortafle non ita difficile fadu fuiflet, fi x-queatheos eflet ac illi omnis Religionis fiint expertes. Anprxtereapacem priua-to vllo rcfpeftu detreâarit (tametfi ca cft ipfiusdignitasvtquod ipfc pro repriua-ta habet, merito cenferi polfit publica) quandocumque confeientix fuç iudicio fetisfieri potuit, cumqueanimaduertcrc potuit, eos qui Religioné quam ipfc pro-fitetur, ampleduntur, ex fide fua quietè

1^6 De post. mot. Gall. tranquille^ Deum colcrcpoflè: An vlla vnquam prærogatiua infigniri poftula-rit, acceßione authoritatis, aiigmcnto penfîonis annua:, honorum ac muncru amplificatiôe; an verôecotrario maluc-rit, in eo ftatu in quo adhuc eft fe conti' nere, abfque vil a authoritate in ca quarrt adminiftrat prouincia,quæ ei integra per pacem reftituendaerat; quàm bellûvd ad exiguum aliquod tempus protrabcrc, amp;nbsp;vel vnius honr mora alleuationê po-puli quam paxadferrctretardarc,autpa' cem poftquam conftituta cflèt turbatc, propter priuationem pofl'elfionis aut v-fusliberi omnium eorum quæ refpedu jpfius promiflà erant. Articuli pacis vlti-mæ id teftari polTunt, amp;nbsp;colloquium Fo* xenfe,in quo ad conditionem fuam mC' liorem efficiendâ, vti potuiflèt votis Du-cis AndegauenfisjCransferendi niminiirt fein Belgium,quo generali legationeOf' dinum Bclgicorum vocatuscrat, quia* criter id poftulabant atquc vrgcbat. An-riquius tarnen ei fuit co tempore priua-tum fuum commodum amplificationi huf us regni poftponcrc,quam vel tantil' lu»

Varia vtr. p. scripta. lyy lum femorari aut nundinariinßgne ali-quodemolumentum quod ei acccHuru cfl'e videbatur.Pacem itaque compofuit, iis conditionibus quib. régi cum illo pa-cifci placuit. vteofacilius Belgium Gal-liæ imperio adiungeretur; vtq; etiarn ipfe eo fe confetretjfi rex id probaret.Hi vetô Cofpiratorcs, N eri F ranci fcilicet, vt im-M • pediât quo minus Belgium Francicorç-gnoadiungatur,tumcum legati Belgici id régi deferrent,iis conditionibus vt legë iplis præfcribcret vrbibus quæ vellec prxfidia,amp; præfedos imponcret;vthoc, inquam,impediant,regnum eins turbât, populû concitant, amp;: in fumma pace bellum fufeitanr.

Qy AN T AM ab omni hoc tempore patientia Rex Nauarræ præftiterit, quaq graues ofFcnGoniscaufashaberet,ob in-dignam tractationem qua impulfu ho-xninura eiufdem cu coniuratis farinæ af-ficicbatur; vniuerits mortalibus cogitan-dum rclinquo; cum procul à rege remo-tus eßet ; nulla autoritäre in prouincia quamadminiftrabatfultus, cumq; nihil ‘ nbsp;nbsp;ex nominibus accipcret, neqgt; maiot eius

De postr. mot. GallJ ratio habêretur quàm infimi inGallia ce-turionis, abfit ditto inuidia. Et vt firapli-citer ac vcre deadionibus eins loquar; nifi ipfe malum quo populus pertotunJ regnuafficituracrius per/ènfiflèt, quant hodie Confpiratores ifti: tantus quantuS eft, toti Franciæ funditus fubuertenda; par erat. cæterùm ipic eft Fracus,amp;prin-ceps FrancuSjgenuinum Franciæ mcm-brum,quod dolores periêntit,eiusq5 pla-gis ac vulneribus afficitur. Imminutio au(ftoritatis,amiftîogratiaî,priuatumde-trimentumjuunquam tantum valcbunr, vtindignatioe animi impulfus officii fui obliuifeatur; quod quidem ConfpiraW' ribus eft proprium; quia leuiter tantiitn Franciæ infêrti funt, fimiles plane cruri' bus ligneis,amp;fi(ftitiis cxemptilibusq; bra-chiis,quac ardéte corpore nullo fenîù dœ loris afficiuntur;quibus externû aliquid tribui poteft,intern um nequaquam,non motus, non ienfus genuini Franci.

In hifee motibus quos coiurati dccla-* rat amp;nbsp;proteftantur dircifte in ipfum ftrui, caput,vitam, honorem .coicientiam de-* niq;ipfius petetes videat cü cos arraatosgt; vrbef

Varia vtr. ï. scripta, if) vrbes in med it ul Iio prouincix quam ad-miniftrat inuadentes, feqj omni ex parte ab cis cinélum, amp;nbsp;patientiam fuam continué ab eis irritari ; certc nifi ipfc maiorc régis quam priuati fui pcriculi rationem haberet, amp;nbsp;nifi publicum regni bonum, amp;nbsp;fpes publicæ pacis ( fi pax cum eiufee-modi hominibus conftare poteft) anti-quius ei conferuatione lui ipGusfuiffet; anobfecroprobabilcjimovero an æquû fui(ret,vtfetanto tern pore contineret, vt omnino continuit? Cæterùm ipfefusqj deq; omnia habet, modo populo tran-quillitas, regno pax,regi obedietia atque honor,pro eo ac par eft,conftet,etiam cu. manifefto fuo periculo,amp;damno irrepa-rabili.

H Æ c funt fummatim, quorum nomine Serenifs. NauarrxRex infignibus hifee Hxretici, relapli, perfecutoris Ec-clefix, hoftis Catholicorum, amp;nbsp;pertur-batoris regni in titulis fpeciofis infimula-ri potuit. Qjrod ad decretum attinet quod inde pronuntiant, quo declarant i* pfum excidifle iure fucceffionis in regnu, vt^ Uluftriü. Cardinalis eius patruus ti*

i6o De POSTR. MOT. Gall.

tulum primi principi's fanguinis regii amp;nbsp;fucuri hærcdisadkiiccret curarunt: Hic ccrtè eft articulusqui eos maxime torquer, feddequoipfe minimum hadenus cogitauit,quodqj ei extremum accidit. Et quod ad hoc negotium fpedat, fatis habet Serenift. Nauarrx rex iperare,De-um, magno regni bono rege quam diu-tilTimc ftiperftitem conferuaturu,fobo-lemqjei oportuno tempore largiturutn, cum noncxiguo omnium fuoru hoftii* dolore. Bona etiameumfpes habet,ne- 1' gotiiim fibiefte cum Francis, quantum-uis cis corrumpendis infudarint, quino' tuntiura, amp;genealogias non ignorant quiqj ordinis amp;gradus quiobtingerec‘ dcbet,rationem hnt habituri : Dei etiai” benignirate Ce fuftentat,qui eft protedo^ iuftinæ,vindex violentiæ, in cuius ocuh^ vtriqueverfantur, cuius iufta iudicia quaqua,vt humana, corruptelis funtob* noxia, cuius decrctum eftcertu, execU' tio immutabilis , cui illi obhftcrenC' queunr.

Qv o D fupercft,amp;quod adReligio’’® Mtinet, Serenifs. Nauarra: Rex dcclar^Ç

Reg'

Varia vtr. p. scripta. 16^1

Regi fummo fuo domino,omnib. Ordi-nibusamp;: Scacibus huius regni, omnibus Chriftiani orbis Principibus ac Staribus — tamfæcularibusquàm Eccledafticis: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* ’*

eflefemperqjforeparatum ad morcge-i rendum decretis legitimi Concilii generalis aut nationalis, vtcontinetur regio PacificationisEdido. Qiuntuii^dre- Ç gnum eiufq; adminiftrationem attinet, fe libentiflimè decreto legitimorum Co-midorumtonusregni Ordinum ,quan-

|( documquercgivilumfueritea indicere, obtemperaturum. Interea fe nihil aliud optare,quàm placidc,expræfcriptoEdi-ftorunivitamdegere,paratum ad vita, facilitates, amicos prodcfenlioneregis, ftatus publici, omniumq-, fidelium regni

Ifubditorum impendendum.

P O R R O cura Confpiratores occafi-onem amp;nbsp;prætextum arrais ab fe capiêdis Regem Nauarræ ftatuerint, videriqj ve-ç, lint cum nemine eis quàm cum ip(o nc-,, gotiumvelefi'e,vclvt(itcupere:eamque

I in rera in Proteftationibus fuis varias ca-i I lumnias fpargant atque cuulgent, praeci-i i puèveroinhiSjQuod morti regis inhiet, Vf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M

i6z De POSTR. MOT. Gall.

quod fit peruibator regni, amp;nbsp;iuratus Ca-tholicorum hoftis, amp;:c. cuniq; prxterid quod ante didum eft,fe parem exiltimct probandis vnicuique fuis adionibusjSc' rcnifs. Nauarrx Rex quanta poteftcunr reueretia Regem fummum fuum dotni-niiorat (ad cuiusaures non dubitat quin Lae calumniæ fint delatæ) neægrcfcrat) (faluo Temper honore atqueobferuantia régi debitajquod dicat, pronunciet;E-osqui fupradiâas calumnias in anredi-ûis proteftationibus aduerfus Çe fparfc-runt arque cuulgaruntjfa'sc malignequc mentit w^,exeepto llluftrifs. Cardinal® patriio fuo.

Præterea ad falfitatem illarum calumniarum aâionibus fuis conuiæ ccndam,Orat etiam obnixc Sercnif Na* uarræRex Regem fummum fuum do-minum,vtfidelitatem obfèruantiamq» fuamineoquodipfi offertgratam acce-ptamqi habcat; Y idelicet, vt pro traquil' Iitate amp;nbsp;fublcuatione regis ac populi,ha® controuerfiam inter illos ie fe dirimer® dignetur,citra vitæ fuæ, nimio regni ini' pendio, difcrimen,citra^ vllatn aliaR®'

Varia vtr. p. scripta. i6y giæ fux Maieftatis moleftiam. Sperans le fauéccDeo lads amicotum tam in hoc regno inter diètes Regis, qnàm extra re-gnum inter amicos amp;nbsp;confederates regln Francici,reperturuna, qui illos ad of-hcium redigant, eosq; cogant ad agniti-onetn obedientix quâregi fummoipfo-rtimdominodebcnt ; ad obleruantiâ honoreinq;, qui (ibi, lub Regis imperio, debetur,prx(Fandum.

Pecvliakiter verb,quandono fine fufpiriis Sc lacrymis animo ^uo ob-uerfaturingensprofufio fanguinisnobi-lium quam hoc bclluin videtu r allaturû, extremainopia ac miferia populi,perturbatio ac confufioqux inomnem ordiné ac hatum hac viainuehetur; quidé eo tempore cum pietas, benigniiasamp;pru-dentia regis, ablq; bis modbus fuilict, ad hoc fe iatn,vti côftat.compararet, vt pri-ftinum huius regni fplendorem, proipe-ritatem,dignitatem, integritatemqueo-mni ex parte inftauraret,amp; prçcipuc qua do animo luo obucriantur blafphemix in Deum qux bellù fecum trahit, orani-umque vitiorum pelagus in armorum li-

M ij

1^4 De POSTR. MOT. Gali. centiaexLindans: Ad aucrtandas has mi' ferias,quas Screnifs.Nauarrae rex fangui-ne iuo rcdeinptas cuperef, quanta poteft animi demiflione obleruantiaqj Regem orat,ne molelte fcrat condicionem qua in præfentiaGuifio offerncum illi aduef' farium fe in Prçtextu quern armis fume-dis obtenderunCjftatuerintj amp;nbsp;ipfe Guifi-uscopiis corum præht: Vt fcilicet con-trouerfia hxc, nein omneshuiusregnj ordines amp;nbsp;ftatus a£:rumnç quçexeapro-ßcifci poflènt redundentjUevc interpo-litioneexercitusdomeftici pariter amp;nbsp;ex-terni fit opuSjCum manifefta miferz plc; bis pernicie :^ngulariillius fecum cet- | taminedirimatur. itavtautfingulis, aut binis,aut denis, aut vicenis, pluribus aut paucioribus capitibus vtrinq;, co nume* » ro quem ipfe Guihus nominarit, res aga-, tur, armis inter vcrc nobiles receptis-Q^d veto ad locum duello committé- i do attinet; fi eum in hoc regno cupit,Rc' j gern oratjVteumdefignet.Sin hocregnu ) îufpedum habuerit ; offert le ad quéuis alium, extra hocregnum locum ventu-rum quemGuifius delegerit, quiquefe;

curum

Varia vtr. p. scripta. i6$ cuiumhabeacacccfl'iim, neutri parti fu-fpcdum.Honor certè/cum tanta fit per-fonavum amp;nbsp;dignitatum in vtroque, vt o-mnes norunt, difparitas atquc inaequali-tas ) quem Guifius obuiis vlnis ample-di, amp;nbsp;quouis precio rediniere debeat. bonum ctiatn quodSerenifl'imusNauar-ræ Rex amp;nbsp;llluftrifs.Princeps Condæus c-ius patruelis libentiflimc fanguinc fuo redemerint, vt regem fupremum fuutn dominum omnib. malis ac milcriis quas ei ftruunt, regnum à tumultu amp;nbsp;confuû-onc; nobilitatem ab inter itu, amp;nbsp;plcbé ab anguftiis extremaq; calamitate vindicët. ProteftansSerenifs. Nauarræ Rex cora Deo,amp; ex animi fui cofcicniia, Se vt bac viam ingvederetu r nulla ambitione,ncq; odioin illos impulsû, fed ncc commotû vindidæ cupiditate, vlla aut pari, qua illi pro animi fui libidine aduerfus ipfum commouentur. Sed (olum defideriû vi-dendi, Deum coli amp;nbsp;honorari, rege fuû extra diferimen orancsé}ue moleftias,ie-gnum in pace, populum in tranquillita-te conftitutû,eftecifl'e;vt voluntariè fuaep fpontepericulumarmorûdeligcret. Ob

\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M iij

166 De POSTR. MOT. Gall. folum mœrorem aniini ob malum quod fingulis momentis ei ob oculos verlatur, regnum fcilicet hoc nouisrurlusinDeu blafphemiis obnoxium fore, inter pro* cellas amp;nbsp;pericula naufragii,amp; plebcra in fiimmas anguftias veteresqj miferias re-dadu iri;in quas li denuo relabcretur,diF fîcilimè afrurgcreamp; conualefcere poflèc-

Con FID iTetiam planeq; fibi pet-fiiadec Rex Nauarræ, Deum Opt. Maxi, qui fcrutatur corda, in cuius manu fiinteuentusarmorum,fucceiruipfode-claraturum vniuerfo orbi terrarum fin-ceritatem amp;nbsp;iuftitiam caufe, vt fit pofte* ritatiomnibusq; /eculis exemplo: DeUi inquam,cuius iram, vindidam amp;nbsp;male* didioncm fibi imprecatur; fi falfo protC' ftaturjSivnquam mali aliqiiidin caput régis,in regnum, in fubditos cuiufeumtp ordinis, cuiufcumq;rcligionisinaniino fuo concepit. Si quas vnquam machina* tiones in obitu régis molitus eft; fi de vlla vnquam viaduerfus religioncm Roma-nam, aut aduerfus Catholicos cogitauit. Deum etiam, quem benigno fuo fauo« atque auxilio adioncs fuas profecuturu, con-

ARIA VTR. P. SCRIPTA.

confidit, aduerfus eos qui nulla occafio-neexitiumipfiprxtextu nominis diuini moliuntur.regnummifcent.ordinemo-mnemperturbant, plebcm peflundant, regem ipCum regno exuere conrendunt.

Dat.Bergeraci; x fefiijMDLXxxv.T'f^;, '

Cufffßtbßripüone

Henricvs.

EtfAiiloinferiits Lallier.

VERA HISTORIA DE

massilia capta per confeederatosrecepta per fidos winißros Re^is : teßittA Uteris Çux Maieftatis ad Co-mit em de Lude ; E t aliis Uteris.

T\1 E Manis nono Aprilis i y 8 î, Daries fecundus cóful,amp; BonifaciusCa-banes dux ordinum plebem ad arma ca-^ piendanoctu (ôlicitât. primo digreflu ac-cedut domum Bonifacii Quaeftoris, fra-trisilliusBonifaciiCabanis.forcspulfant, M. iiij

i68 De POSTR. MOT. Gall.

amp;aiunc fendfcrre fafciculLim literaruffl a Domino Magiftro prioreFrancixgu-bernatoreProuinciæ ad QuæftoremiCU-pere hunc fafciculu illi ipfi tradere.QuX' ftordegredicurcomicatus vxore,quxw-delà pone ferebac. conful Daries comi' !

• * gt;' tarns Bonifacio Cabane amp;nbsp;duobus ficâ' riis bafiatfafcicuIum,amp;Quæftoridat,ro-gatqj VC eurer diligenter exequi quæ feri-berentur. His verbis fignum deditfica-riis qui eos comitabantur, ilium cædcn' di, nam c veftigio ruerut in Quæftorcifl» amp;gladiis ac pugionibus ilium confode-rut. Cabanes aicendit in domum.vt hac occuparct, ac diriperet. Poftea cu plebe armata eût fpoliatum domos eoruiP» quireligionem reformatam profireban-tur; quos vindosduxerut in turrem fan* di loanis, poftridie mane quinq; ex vin* culis eduxerunt ; horum vnus nomina-batur ChiouHe, alter Antonius Lambal-Ieur,omnes colligatosamp; per plateas vrbis trados crudeliter trucidarunt : amp;nbsp;corpo' ra de muro (in conipedu aliorum qui in turre erant vindi, amp;eiufmodifupplicln gt;nbsp;deftinati)praecipitarut. Vndecimoeiuf- ' detn j

Varia vtr. p, scripta. 169 dem menfis, occupant propugnaculum fanâæ Mariæ de Guardia amp;nbsp;literas dede-runt ad dominum de Vins (qui ex praeci-puis confœderatis Prouinciæ erat)his ro-gantjVtquamprimumad eos contende-ret. Sed Deus animum addidit domino Bouquieriovirograuiamp; magnæ audo-ricatis inter ciuesjadeo vtconfulesex illt-us fententia defignentur,amp; plebs quo ille vulr,impellatur; amp;nbsp;vnde vult deducatur. Obhanc audoritatem odium plurimo-rum fibi conflauit in vrbe ; qui quû time-rentjUe ille, i ft ius fcditionis oportunitate vfus.eos affligeret;fcfc côtulerunt in mo-nafterium fandi Vi doris. At hic metuës fraudem, cofulem Daries rogat, quaau-doritate turbas iftasconcitaret ; Quiim alter refpodiflèt ex madato domini Magni prioris,amp; mandatum nonoftendif-fetjubet hoftes fuos, qui confugerant in monafterium, ad eum tuto accedere, cü hisin gratiam rediit; oftendit magnitu-dinem periculi, in quo refpublica verfa-retur. Ita conciliatis vtrinque animis per mutuos amplexusjconiundis virib.(qui-Uus aliisfuperiores erant) confuléDarics,

17° De POSTR. MOT. Gall. amp;Capitaneum Bonifacium comprehc-in vincula ducunt. Continuo ré magno Priori, qui ad Aquas Scxti.is (ub-finebat,dcfeiût.hicducentisequiribusamp;I iudicibus vnius cameræ padaincnti M quaruin comicarus, cclerrimocurlu, die I Veneris duodecimo eiufdem meuiisfub vndecimam noélis Maflîiiam venit. An-tcomoia iubctEuangelicos,quivindie- ■ rant Iiberari: poflcum iudicibuscarceré in quo côclufi étant coniul Daries,amp;Bo-nifacius adiît.Iudicium de piano excreen accuiantur confu 1 amp;nbsp;dux ordinum: con' uidi proditionis,tVperdueIlionis,conde' mnâtur;amp; poftridie ilÜus diei,morte nud ôantur. Edixitpertotavrbem voceprç' conis, amp;nbsp;per Prouinciam,ne quid Euaii-gelici detrimenti caperenr.dic dominiez’ poft decretæ funr (upplicaciones publiées in vrbe propter felieem fucccßum,qucn’ Dei beneficio expeni funt in lupprimen* daconipiratione; populus vnd'que cb* moribusfelicitatem Regi,amp; regnoFraO' ciæprecabatur, dues cum agnolcercnç in eo le peccafte, quod naiccnti fedition* minime reftitift'ent, veniam à Dco^à tC'

Varia vtr. p. scripta. 171 ge,amp;: à iudicibus petierüt : miferuntq} ob hanc rem legatos ad lenatum parlamen* ti AquariunSextiarum. Etmeritodebe-mus Dco gratias agere pro tam fclici fuc-cefl'u , quo tota Prouincia pacata conti-netur in officio erga regem;8c confœdc-ratorum molitioncs interpcllantur : qux erant eiufmodi, vt capta Maffilia Dux NiuernenGs (quiinomncm euentumA-uenione fubfirtebat)eô fe mox conferret. Hic fufeeptum hoc fuum obducens fpe-cie profedionis ad therm as Lucéfes ; cu-rauit quatuor triremes Florêtinas in por-tum Maffilienfcm fubduci. Domini de Saultamp;: deVins principes confœderato-rum in Prouincia; nullum adhuc veltu-guriolum occuparuntin ilia regione: per paucos habet comitésjquamuis permul-tosoftentent aurcosnummos; duplices piftoletos Hifpaniæ.

LITERÆ QVAS CONSVLES dederunt ad Domt-

ffuT» de rins.

J^Omine, bas adteliteras dedimus vt certiorem faceremus vrbê Maf-

lyi De POSTR. mot. Gali. filiam hand diHimulanter ïecutatn efl« partes Dei,amp; Reipublicæ; vt omnino jp-fiteretur fidem Catholicam ; vbi omnes decreuerunt (efe cum omnibus faculta-tibusconiungere fcederi principü Chn-ftianoru,amp; Catliolicorum; amp;nbsp;tibi. Qua- , obre rogamus te,vt ad nos properes: ii a-nimnseftp viasproficifciqiiæ reda huc duciit: Poteris per Pcroieulx, vel per Fu-neau pergerc,fi mauis per aliamsarripcil-lam quæ per fandum Zacbariam,amp; per Gemenfes ducit. Nam omnib.pagis irn-perauimus, vt tibiadfint; tuiquecurarn habeant: amp;commeatum fuppeditent.Si fecus fecerintjhos exterminabimus.amp;: in cum finem fi opus fuerit, tormenta mu-ralia eo ducemusdioftes noftros declara-mus,quiconque fuerint tui ; teque i n no-ftram tutelam amp;nbsp;proteäionem fufeipi-mus:quemadmodum committimus nos tutelæ principum Ghriftianorum Catho licorum; amp;nbsp;tuac. Hodieoccupauimus jp-pugnaculumfànôtæMariæ de Guardia: amp;innoftram actuam poteftatem rede-gimus. Rogamus Deum regem regum, vttcfua faniäa cuftodiacingat,amp; tuca-tur-

Varia vt£ p. scripta. 173 tur. Datum Maffiliæ vndecimo Aprilis, Anno 15 8 y.

fignatA

Nicolaus Roque coniùl Daries conful Bourgoigne centuvio Antonius Cornélius centurio

•'! Bonifacius centurio

n ' Carolus deCafaux centurio Tcronius præfedus de Lauze.

LITERÆ REGIS AD

COMITEM DE LVDE GV-bernAtorem Agri Pi^Auienfts de conlpiratio’-ne âeteldA Maßdu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eode exemple mijpt

fuereAdemnes guhernatores prouinctAruw regni. DAt£ PArifiis26 Aprilis

D® MIN E de Lude, raitto ad te has literas,quibus te certiorcm facercm, deMaffilia pene intercepta proximishis diebus;amp;: ànobis abalienataperfidiafc-cundi confulis: qui abiente primo confu-le,abutcdo officio lui Magiff ratus, occu-

U- I

174 De POSTR. MOT. Gall. panic vrbem,Sd aditum poreus,eo animo, VC paterent peregrinorum armis:amp;eflenc peneseos qui tranquillitatem publicarn mei regni infeftant,fub fpecie procuran-di illius vtilitatem, amp;nbsp;alleuationeni ciui-um;quorutnnÓnuIIos inbumaniter tru-cidaruntïvteó magispopulum commo-uerenr,amp; cocitarent ad feditionetn.Sed, laudetur Deus,res longe aliter, quam ilH opinabantur, ceHïr. Nam cities agnita machinationecófulis (quißmulandoil-h's optime confulcre, dominari illoriim fortunis in animohabebat, illosq5 expo-nere libidini amp;cupiditatibus militfi pcre-grinoru)vnanimiconfenfu arma inhuc amp;nbsp;focios facinoris conuertunt, occupât: amp;vindosiudicibustradût. Confefli có-fpirationem,iudicum fententiis conde-mnantur, amp;nbsp;in crticem aguntur. fenten-tias ludicum fecutus eft magnus applau-fus ciuium jquofideifuæintegriratéerga me teftatam voluerut : quorum etiam cU diftrimine vitx, honoris amp;nbsp;fortunariim, non folùm ilia ciuitas,fed rota etiam Pro-uincia mihi coftruaca eft. quam rem cu-pio notam efle omnibus bonis ciuibus,S^

fubdi-

Varia vtr. p. scripta. lyç fubditismeiSjVtad exemplum Mafliliê-fmm inuigilenr.amp;diPgenccrprolpiciant fcopû ad quem collimanr amp;nbsp;tendunt ha-rum tiirbarum auôhores: qui ciuitares, SiC alialoca inquæ adniictûtur, præfidiis firmant: dues capiiiiosducant, amp;nbsp;pulfant, tam Catholicos quam alios. Imperâthis noua tribu ta, Ôd veôligalia. pecunias me-asintercipiunt, cediint,amp; depeculantur incolas ciuitatumgt;non habita ratione re-ligionis. vc nuper accidit Caftilione ad Matronani; quo loco primo imperu tru-cidarunt quinque aut lex incolas Catholicos. Etvbiquelocorumgraflantur, amp;nbsp;innumera flagitia amp;nbsp;latrocinia perpétrât, vndeapparet (vtfatisteflantur) nec reli-gionem Catholicam per hos reftitutum iri,nec populum meum alleuatum, amp;: li-beratum ab oppreffionc, bello hoc fuo omnium miferrimo, quod ob earn cauf-fam cupio extinguere,amp; fupprimere qua poffimcitilfim,e. At fi hâc gratiam à Deo non impetrauero, propter pertinaciâ eo-rum qui prineipium his turbis dedere;ad monebis omncs meos fubditos,vt fibi ca . ueant'.Et fidem illam Ipeâatam, ôd obe-

VJ 6 De PO STR. MOT. Gall., dientiam propta,quamilii tenentur.per-feuerancerftudcanc præftare j tanquam principi amp;nbsp;fupremo domino.renuncient omnibus fœderibus amp;nbsp;focietatibus. Co-fugiac ad me, meæq; protcftioni tutc-Ix feCe committânt.amp;.degant fecure propter curam maxima,quam habeo dede-fenfione conferuatione ecclefiæ Ca-tholicæ:amp;: alleuacione, amp;nbsp;fôlaminemei populi.Curaetiam exemplaria harum literarum perferri ad præcipuos ecdeCui' fticorum, ôc ad nobiles illius Prouinci.« S)i. habitatores vrbium : vt animi mci bc-neuolentiam erga fe propius cognofcat! amp;nbsp;pcriculum in quo vcrfentur ex proro-gatione iftius belli intueantur. rogo Deu vt te protcgat. Datum Parifiis nbsp;nbsp;Apti-

lis, Anno i ƒ 8 y.

obßgnatum

Henricvs.

Etpattloinfenus

DeneufttiUe. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;।

EDI'I

I

Varia.VTR. p. scripta. 177

EDICTVM REGIS DE

REVOCATIONE EDICT O-

PacificationU, conciliationelubdtto-rumâdgremtum eccleftx Cath»- j lic.lt;tyafoïtotictf O'Romande.

s Deigratia rex Galliæ amp;nbsp;PoloniæjomniS. prælencibus amp;nbsp;fu-luris falutcm. Confiât Deo ôc homini-bus quo animo afFeéli 1cmper fuimus, 6c quantoslaboresfufcepimus ante amp;pofl fufceptamcoronam J vtciues nortrosab ecclcfia Catholica apoflolica Romana abalienatos huius gremio côciliaremus;, amp;nbsp;animorum diflraéliünes,ôlt;: feôlas,quç irrepfcrunt amp;L inueélæ funt in rcligionê, dum reges fratres meifquibus Deus con-donet) amp;nbsp;ego minores eiremus annis, ex hoc regno deleremus. ta vt conlcicnua noftram erga Deû (vtitenemut ) puram præftaremus : quam vt quietis bonæ folir dum amp;nbsp;perpetuum fundamentum inter ciues noftros iaccrcmus’amp; llabiliremus. quoregnumhoc noftrum perinde felix amp;nbsp;traquillum redderemus, vti fuitiem-

N

lyS De'postr. mot. Gall. poribus regum felicis memorix inaio' rum noftrorû.Namfæpe armatifiiiniiis, amp;nbsp;diu bellum geflîmus in hoc noftro regno in hune folum finemjpro quo opitU' lantibus bonis Sc fidis fubditis noftris,p3' rati eramus libentiflîmo animo,vitam faculrates omnes exponere. At Reges n® ftridomini amp;fratres velutinos (^dpaf' cendumfanguiniamp;opibus noftroru ct' uiû,amp;miiêram plebein abiniuriis amp;op' preflione vindicandam} edióla plcraqu® pacificationis ergo compoftiimus: vt via grata amp;nbsp;iuaui tentaremus co peruc-nirc,quo animo deftinauimus.Sed non paflîis eft,vt hçc via nobis fecurior^' felicior eflet ilia q uç aperitur armis, vt vi' dcreeftexnouisiftis motibus, amp;nbsp;armU correptis in noftro regno, qua: originel” amp;fundamentumtraxerut à diuortiotC' Iigiois,quod fertur in hoc regno. Ex qu” nouimus amp;expcrti fumus,prouidcntiai” humanam, ipemque confiliorum cog*-tationumque,quum in omnibus rebus, turn pra:cipue in cauG religionisforefrs' gilcmamp;: fallacem.De qua quoties diflêu' no fuit,aut controuerfia agitata in aliqui*

republish

Varia vtr. p. scripta. lyj rcpiiblica,mox cadem obnoxia fuit infe-licitati,amp; defolationi, iuxta verbum fan-âum Domini. Cui rei cum optamus,vti decctregemChriftianiflîmum ftudiofif-fimumq; falutis fuæ Sé (ùorum fubdito-rum,obuiamirc,amp; remediaadhibere: nos his caufris,amp;: aliis bonis amp;nbsp;magni mo ! menti rationibus addudi:fecutiq; conti-liumhonorificentiiTimæ dominx Regina: matris noftrx ; Sé plurimorum prin-

I cipu amp;nbsp;procerum conhlii noftri,hoc no-b ftrum edidum perpetuum Sé irreuoca-bileediximus,ftatuimus amp;c5pofuimus.

I Edicimus, ftatuimus amp;nbsp;decernimus vt fcquitur:

1 Primum,Nolumus in hocnoftrore-! gno,regionibus,terris Sé feudis nobis fub

iedis vllam in pofterum profcHlonc feu exercitiureligionis, (qux dicitur) vcfor-matx-.fed folius noftræ rcligionis Catho-

I licxapoftolicaeamp;Romana’. Interdiccn-. 1 do manifeftè, Sé prohibendo illud cxer-citium fubditis noftris cuiufcunq; ftatus autconditionisfuerint, fubpœnapubli-' nbsp;nbsp;cationis corporis amp;nbsp;bonorii,non obflan-

. te pcrtnifamp;one Si licencia quæ pec nuRra

I ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N y

1

i8o De POSTR. MOT. Gall.

nis conceiîa fuie : quæ nos retradanimus amp;retradamus per præfcns cdiâinn. pef quod volumus iubemus, (ubiifde pûC' nis vt fupra,omncs miniftros iêu concio* natores illius nouæ religioisegrcdi amp;nbsp;cX' cedere ex hoc noftro regno, amp;nbsp;terris no-ftri iuris imperii intra menfem vniim poft huius edidi promulgationcm in cu-riis noftris Parlamentorum. Et vtprxci-deremusanfam amp;nbsp;cauftam magnoruin malorum amp;calamitatuin; t^uas permit' fio contrariarum opinionum in religio-ne inuexit in hoc regnum : vtq; quieted magis firmam inter iubditos amp;nbsp;tranquü' Jam præftaremiis : Nos iuflîtnus amp;nbsp;iubo* muSjfub eifdem pœnis quibus fupra, oô fubditos noftros de hincviucrefecundi* rcligionem Catholicam apoftolica Ro-manam: amp;qui profitentur religioncini^' lam nouam, vt hanc renuntient; amp;nbsp;abdP cent;componantque fead ampledcndu religioncm Catholicam apoftobea Ro-manam:amp; hâc profiteri intra menfes fei poft promulgationcm præièntium. nollent hanc profiteri,nos volumus vte-grediantuf ।

Varia vtr. p. scripta. i8i grediancur amp;nbsp;excedâcex hoc noftro regno 8c terris nobis fubiedis. quo fafto nos his pcrmifimus amp;nbsp;permictimus ius nihilonnnusvcndcndi, fruendi autalio modo difponcndi de bonis fuis tarn mo-bilibusquain immobilibus vti voluerint. Eadem de caufla amp;nbsp;çoniiderationc de-clarauiinus amp;c declaramus per præfentes fubditos noflros,qui infedifunthærcfi, fore incapaccs amp;nbsp;minime idoncos ad pof fidendum amp;cxercendum minifteria publica,magiftratus,officia,amp; dignitates in hoc noftro regno amp;nbsp;terris noftri Iuris amp;nbsp;Imperii Et vt memoriam turbarum quæ elapfæ funt deleremus,amp;: fadionum quç caufa religionis inter fubditos noftros vi-guere:Nos iamdudum reuocauimusamp; reuücamus Cameras iudicum bi partitas, tripartitas amp;nbsp;alias inftitutas in curiis Par-lamentorum ad prxfcriptum edidorutn noftrorum pacificationis. Et eadem rati-onccommiiimusamp;committimus adio-nes quae ibi pendent,in quo ftatu fint,diP-eeptationibus iudicuin ad quos propric •ognitiofpeiftat.

Volumus praetercaamp;iubemuSjVt op-N lij

i8i De POSTR. MOT. Gall.

pida quæ ante hacfecuritatis caufa con»' mifrafuerecuftodiçeorum qui profiten-tur didam religione nouam, lint per hoî derelida libera,amp;prælidia qiiç inibi funt cduda ftatim poft promulgationê prtc-lêntium in curbs Parlamcntorurn,quoru in territoriis lira funt. Cumqj ob interdi* dum exercitiii nouae rcligionis,nonnulli cauftam prartexere poflî nt excrcédæ vin-dida? priuacim: amp;nbsp;turbas ac fedicionesifl hoc noftro regno mouere : prohibem»^ manifeftiftimc omnibus fubditisnoftri* omnium ordinum amp;nbsp;conditionum fub pcena mortis,ne vim inférant,aut mohr tur inuicemquid ex priuataaudoritate: permittendo coercitionem amp;nbsp;punition® oclinquentium noftrisminiftris. Etqui* nobis eonftat Principes miniftros coro-nîe,antiftites,procercs,amp; alios miniftros» oppida, ciuitatcs, amp;nbsp;reliquos omnes qui hos fecuti, opitulati, fauore jpfecuti funt innouisiftismotibus tarn in occupandis armis, oppidis, propugnaculis, nummis noftrisquibufcunque,cibariis,tormenti$ muralibusamp;aliis tormentis bcllicis,fub-ornationibus, delcdu militü,redemtiü-nibus

Varia vtr. p. scripta. 18} nibus captiuorum adis hoftilibus quàm ingenerealiisfacinoribus perpctratis amp;: tencatis intra hoc regnû amp;£. extra obcau-fas prædidas, fuifle induélos zclo amp;: ftu-dioquodâ ûngulari gapattociniuniamp;: conferuationem reli-gionis Catholicæ apoftolicæ amp;Romanç. Nos declarauimus amp;:declaramus nos ho rum fadum vt nobis acceptum amp;gratü approbate: volumusqj eos hoc nomine ôifaélo in pofterum omnino liberari:ita vt non fas fit cuiqnam hos perfequi qua-cunque ratione amp;nbsp;modo. Imperando ob cam cauflam perpetuum ûlentium pro-curatoribus noftris generalibus praefen-tibus amp;: futuris:cxterifque iudicibus noftris omnibus amp;nbsp;aliis quibufeunque. Et fi ob caufas prædidas indicia aliqua lata fuere: Nosvolumusamp;ccnfemus illao-mnia fore nulla, amp;nbsp;perindc efle ac G non fui(rentconcepta.Etvteaquçhoccdi(fto funtcomplexa melius obièruenturino-mnibuspundis J volumusomnes Pares, Principes Franciæ, miniftros huius co-ronx, conûliarios innoftro confilio fta-uis; équités auratos duorum nqftrorum ?: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N îiij

184 De POST. MOT. Gail.

ordinutn,gubernatoresamp; legatos generales prouinciarum noftrarum; praditJe^ amp;confiliarios incuriis noftris luprcmis, balliuos,fenifcano1amp; alios miniftros no* ib os, maiores, fcabinos, cœtns com* munitares vrbïurn noftrarum.folenni iu* ' reiurando promitteie,(e veile tiieri ob-lêruareinuiolacèhoc noftrum cdidurn« vtquceoromiuraméta amp;:adafuperhoC confedajint in lêrta archiuis amp;nbsp;cómmé-tariis publiais curi arum noftrarum; vthis vti poftimus cum opus fiieric. lubemuJ præicnti edicfto charos amp;nbsp;fidos noftroJ confiliariós qui exercent indicia Parla* mcntorumnoftrorû, balliuos, fenifcal-los,pra:felt;ftos vel eorum legatos,amp; cxte-ros i udices amp;nbsp;miniftros noftros amp;horum vnumquemq;vtidecetvt cutêthocno- | ftrum cdidum, coftitutionem, volunta- 1 lem amp;nbsp;mentem legi, promulgari.in ada j referri,oblèruari, cuftodi, amp;nbsp;retineri in-uiolatè amp;nbsp;fine infraébonc. Et vt hoc fiat j amp;nbsp;patiatur,cogant amp;curent cogi omnes, quosdecetamp;merenturcogi. Nameiuf ; modi eft nolbut» placitum;non obftan-tibus quibufcunque edidis, conftituîio-

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lubus

Varia vtr. p.-scripta. iSf nibus, mandatis, interdidis aut epiftolis huic contrariis qiübus in gratiam eoruiii quæ hoc edido cotincntur, amp;nbsp;ne bis fiat præiudicium, omnem audoritatem de-' rogamus. Et vt hoc fit firmum amp;nbsp;ftabilc in iempiternumiÇnos obfignauimus prac-fensedidutn manu noftra propria , figillum noftrum curauimus huic affigi. Parifiis menfelulii, Annogratiæ i j8 j. amp;nbsp;noftri regni duodecimo.

gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sitßgnatum

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.. Henricvs.

£t tft refgt;licatioitefirijgt;t»f»

,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fnAndato Rtgis

Brularf.

LITTERÆ REGIS NA-

VARRÆ REGEM GAL-*

Hit ^dat^ Ber ger aci vicefimo lidii,Attfto MDLXXXV.

l • '

Xyfl Domine quû horû motuu audo-tes re amp;nbsp;fadis indicaflènt, quo ani-. J

18^ De post. mot. Gall.

moeflèntaffedi crga Maieftatcm tuam, amp;rempublicamj mihi per literas tuasa-miciffimè fcriptas, iudicium tuum gra-uiflimum, decorum mentecommuni-cafti: 'quo optime nofti iftos homines, quacunquefpeciepropofitum fuumob- । aucant, vitam tuam atque fceptrum pc- J tere:vellequecum tuojncommodoartÿ damno fuas opes amp;nbsp;potentia augere: nec aliud plane moliri quam ruinam amp;nbsp;diffi* patione tui ftatus.hxc funt,domine, ver^ ba tuarum literarum: quibus etiä me magno honore aft'ecifti, cû agnofceres meä tortunam coiundam efle tuæ:amp; adderes hosmei ruinam pcrinde atque tuam moliri : cum eflet difficile ad meas fortunaS ' affligendasfquae à tua amplitudine atque potentia pendent) nifipcr tuas penetra-rc.hoc animo, domine, tu etiamimpera-fti gubcrnatoribus prouinciarumamp; co tu legatis,nomarchis,prçfedis amp;nbsp;aliis mini-ftris tuis, vt impreffionem in hos facerêt» amp;nbsp;vt rebellesamp;r publicaj traquillitatis tur batorcs profligarent. Declarationcs tu«, quibus hi damnantur rei IxüeMaicftatis, adoes curias tuas Parlamentorum milTç fucrc;

Varia vtr. p. scripta. iS/ fuere;amp; abiifdem reccptæ,amp; approbatç. ludicia indefolennia, amp;nbsp;fententiæ pro-mulgatæ. ex audoritatc horum iudi-ciorum,fuppliciû in plerifquelocis huius regni per neccfTarium fnmptû eft de con-iuratoribus: vceflèt exemplû infignee(gt; rum rebellionis, amp;i. coniurationis aduer-fus remp.amp;iudiciijqualc tua maieftas,tu-um confilium,tuaequc curiæ tuleruntdc corum confpiracionc. Nihilotninus,domine, tua Maieft. naturali quadâ clemc-tia addult;âa,confiiltum fore putauit(quê-admodum ad niefcripfit) hosad omciu blande reuocare:amp;: pariter me monuit vt placide amp;:2Equo animo ferrem illam per ocium diftinguerCjamp;fubditis fuis demo-ftrare,quam remotæ eflentcaufræ,quib. iftirerum nouarum ftudiofi adducütur, ab illis quas prætexunt: amp;nbsp;quamuis tux Maieft.iâconftaret quid molirentur, fore tarnen vtile putauit, vt id innotefeeret populo; quemfubfpecie religionisina-nimo habentfeducereab officio.Domi-ne, tua Maieft. poterit in mentem reuo-care, quam tolerabilicer, amp;nbsp;æquo animo inhodiernumvfquediem parui,amp; more

1

188 De POSTR. MOT. Gali» gcflituacvoluntati,amp;mädato.-amp;fiex tua prudentia amp;nbsp;xqnitatcfatis nofti iüftas il* las cauflas, quæ meam patientiam accu-läbantjamp; vitio vertebantxü aperto matte peterer ab hoftibus tuæ Maicftatis:qui diditabantfe nullam aliam certaminib fuis metam propofuifle, quam mei pro-fligationem. Tatum potuit tua apud mc j audoritas, meaquc tuæ voluntati amp;nbsp;mä-datisobedientia, vtnequaquam mecd- *' mouerc:amp; fi hi quotidie ob oculos mcoS verfabätur; amp;nbsp;quafi per vinas mcas trafi-bant, armati contra tejinflati contra mc: res nouas quotidie tentantes; interdû vt occuparentlocamunitameæ ProuinciÇ interdum meas domos; interdû mernet» ipfum.tamen nefas duxi quiequam arte* tarejquamuis rei bene gerendæ optima cflet oblata,occaho,qua amp;nbsp;officium vtilc tibi, amp;nbsp;reipub. faliitare feciflem : meque vindicafl'emquemadmodu ratio amp;nbsp;natura fuadcbant.Sed tua,domine,fola vo-lutas plus valuit apud mc qua ratio, qua neceffitas. ego indolem mcamuneu cor, amp;nbsp;quafiexiftimatione coegi veftrisma-datis parère, infuper cum tua Maiefias

me

Varia vtr. p, scripta. 189 me tanto honore afficeret, vt omnib. fere literis promitteret, mei pcrinde at que fui ipfius rationë fe habiturutn : nec quic-quam accepturum fibi,aut concefTuruin aliis in fraudé auc prariudicium ediéli pa^ cificationis ; quod firmû ôé. irrcuocabilc eflevoluit, Sôvelle ad illius præfcriptum fuosfubditos omnes in officio cotinere. hxcjtua Maieftas repetitis literis fua manu (cri pris (qu^s apud me fcruo) mihi fx-pc promifit quemadmodum nbsp;genero-

lîs viris D. de Cleruant amp;nbsp;Chaffincourc, aliis, qui negotia raea in aula fua pro-curabanc. idem promifit amp;nbsp;ore, amp;nbsp;literis ReginatuxMaieft.matcr.Atiamaccepi Maicft.tuam paccm repente cum his co-pofuiflejquicontrate ( vtaudoritäte tua minuerent, amp;nbsp;obfequium quodtibide-betur tollcrent) conlpirarunt. amp;nbsp;iis corn ditionibus compofuillè, vt edidû veftrû fit abrogatum; fideles veftri fubditi pro-feripti : cÔiurati illi armati; amp;nbsp;armati qui-dem atque audi tuis viribus,amp;audorita-te, aduerfus oblequentiffimos fideliffi-mofque tuos dues, amp;nbsp;aduerfus memeti-pfumj cui id honoris eft, vt propinquita-

ijo De POSTR. MOT. Gall.

tis gencre,amp; agnationc te proxime attin-gam.quSdomihiperfuadebam.memeo faôlomtrkûgratiçapiid te collegiflc, fieri non poteft vt hanc alia rationc amiierini qua patientia ilia mca,amp; obedicntia.Co-gitet nunc tua Maicft. in quo labyrintho deprehendor;amp;: quid fpci mihi fit rehqui indefpcratione’Patefeci tux Maicft. in illadcclarationequæ meo nominehuic oblara fuit, conditioncs omnium xqiiii* fimas pro pace publica conftituenda:pro quiete tuç Maieft.aftèrenda amp;nbsp;alleuatio-ne fubditorum tuorum. Si quxftioeftdc religione (etfi velame hoc obiiciunt, quo caulTam plaufibilem praîtenderenr, cau-fa tarnen nulla eft:, quje minus illis cordi cftjego concilio libero aften'fus fum.Si de fiducia danda, amp;nbsp;Iccurrtate, (etfi caufani nulla habentquamobrem peterent) ob-tuli me Veile cedere amp;jpuinciae, cui prX-fùm,amp; oppidis fecuritatis caufla euangO* licis datis, ea conditionc vt illi tatundem prxftarent;ne pax huius reipub.intcrpcl* iaretur.Simepetunautfub aufpifciis me* patrui in animo habent turbare ftatû rd' public, ne quid negotii faccß'ercmiis tu^

Varia vtr. scripta, i^i

Maieft. rogau i vt ifta controuerfia illorO, amp;nbsp;meis viribus dccidenda cominktcro turiamp; ad calamitates publicas praccideiï-das,obtuli monomachia amp;nbsp;fingulari cer-taminc cutn illorû duce GuiGo certarc. Breuitcr,vitra quam ratio poftulat, amp;nbsp;iu-dicium fenfuum, compofui me ad parê-dumiuflis amp;nbsp;monitionibus tuæ Maieft. omnibus. Volui praeter officium; amp;nbsp;non habita ratione inæqualitatis noftrarù co-ditionum, me paré reddere inferioribus; amp;nbsp;me demittere vlq; ad cos quos tuaMa-ieft. rebelles pronuntiaüît ; vt tot miferi^ as, G Geri poffit, meo fanguine redimerS. AtGhiccafus grauiffimus m'ihi accidap, quodtua Maieft. (etGvixpoffimadduCi vt eredam) non habita rationemearùGi conditionum, aut fubmiffionis,pcrgât'ih tradatu h uius pacis,p acis ediaum âbrô-gando ; rebelles arpiando côtra rempuK contra Gtum fanguinem, contra femetî-pfum,dolcbo vicem tuain,amp; ex itno coi?-de lamentahor:quumvideam tecoadu, quando nolles mea Gdeli opéra vti,accelerate ruinam tui ftatus, amp;nbsp;tui regni cala-tnitatem: cuius Gné fruftra fperabimus,

,De POSTR. MOT. Gali.

nifi cum fine amp;nbsp;interitu alterius. etfi cerium eft, amp;nbsp;annorû viginti amp;nbsp;amplius ex-^crieniia comprobatum, irritesiftorum iuturos conatus ; amp;nbsp;quanru fibi conftru-ent tantü tibi deftruere. Solabor meni-hilominus in mea innocentia, èc integd' latetamp;inamore erga tuamMaieftatem amp;nbsp;rempub.meo.Et quod per mc non fic-tit, quinmeo periculohanc leruaremä jiaufragio.T antam ipem in Deo,mea: Ç' ^quitatis fidei defcnióre repofiiam Jbcojamp;: hunc roihiitapropitium fututU xonfido, vtme nüquam fiiaopcdeftb^' tumrelinquatjinhocopcrepromoueD' do. Sed magis magisqj mihi animos^^ copias addet aduerfushoftesmeos, lt;1^* «tiamfunttuL Huncfupplidterrogo'''^ tuam Maieftatcm falutari confilio i u incolumen feriiet, amp;nbsp;in negoiiis adfit- y .mihieamgratiatn largiatur, quapofii^’ dum viuam, pbièquiü tuasMaieftafid®' bitum prxftare.

Varia vtr. p. scripta. 195

DECLARATIO NEC

NON PROTESTATIO SE-

RenissiMi Régis Navarræi, llluftriflîmi Principis Condsei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f

Ducis Mommorancij;

T N P AC EM CKM PROGENIE

LothAringorum initam, qui cotyphtti ^pr£~ cipuiauthortsfunt Foederis(acri^inverse

ReUgionis dr Regietflirpts Fran-

’ corumperntctem.

Ompertvm vnufquif. habet amp;nbsp;ob oculos fi-»

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;proponere poceft, quis

rcgni Gallici ftatus,quisve Regis animus efici, cû ex-tremo Martii m d l x x x v,progeniei Lo tharingicîE capita, lâcrifœderisobtentu arma adueriùsMaiefiatem regiam mo-üere,amp; Reipublicx quietem commoue» ' tcincœperunt.

Etenim pax cum veræ Relieionis ftu- P»«'« fr“û’ r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vulitas»

diofismefeNouembriannoM. D lxxx, lancka^altc inanimis radices agebat,ÂC

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O

T54 POSTR. MOT. Gali« ex illis fimulcates amp;nbsp;offenfioes euellebat! iuftitiafub eins tegumento vifes exaflî' dualegûobferuatione recolligcbat : pic* tas ius fuLim,cuius armorum nimia liccn-tia iaduram feccrat,in conicicntias rcpC' tebat ; nobilitas diuerfis ftudiis depolii** mafuetudine inuicem coalcicebat; plebs poftgrauiflîmas xrumnas,rebus probéâ Regecoftitutis militari populationciB^' munis fudore partis fruebatur : deniqi*^ belli calamitates obliterabantur,amp; breu* temporis fpatio per âpwç-i'otv ferè fepul^^ iacebant : idqj pacis beneficio, qua Rc* fummo ftudioprolêquijamp;confiliofoue* re omnino inftitucrat.

Quod lî fuperiorum calamitatumaJ' hue veftigia quædam vtrinqj fupererant» quibusmederi paxinfolidum non potU' illet (quarnectot annos tùlerat, neefo* boris tantum obtinuerat, quantum ant^ bellum) attamen Rex,qui morbos eoru* que curationem agnouerat, fimul ratio* nem inierat, proea cura, qua in res fuas aflîduèincumbebat,nonfolumrcgnifi' lamitatibus metam ponere,fèd il lud ptaî' (irtim in priftinam dignitatem,proipeæ tacefl*

Varia vtr. p. scripta.

tatcm amp;nbsp;decus integrum reftituere.

Hæc veto optima fcries amp;nbsp;continuât» rcrum progreflio vniuerforurh amp;nbsp;fingu-lorum tranquillitati; bono amp;nbsp;leuamento adprimè falutaris intcrturbata eft à Lo-tbaringis,pacis quietis rcgni impoten-riflimis : quam conatibus fuis aduerfam cxperiuntur,amp; quibus addere colopho-nem fe no poiîe intelligunt,nifi per huius ftâtus infehcitatem, ccTa.^t aigt;, ruinam amp;: diuulfionem.

Ncc necefle eft hoc loco retexere,qux infidi«, co-fint illorum tcchoæ, cum ex effeébs fatis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.'°“

pateant.Expioratacnimcuuibetmntco-

filiaquæLotharingiagitarunt,amp; quibus nngucda te artibus ilia perficere nixifunt;præfertim àregnoFrancifci i i,vfq;adhuncdiem. one delé3a, Quæfuntinfumma,ftirpemRegiaFrâ- tcgnateFra-ciæfunditustollere.amp;ipüuslocum fubi- md’lix.

re; huncq; conatum vt expeditiorc red-derent,regnum hoc in fc committereûn-teftina düFidia fouere ; nobilitatem (an-‘

guinis fui profluuio amp;nbsp;damno infirmare; authoritatem ac dignitatem Principum

cmentitis prætextibus minuere ; interim ad focios coniurationis alFciêdum armo-

O ')

19^ De POSTR. MOT. Gali.

f rum prçfidiis muniri;obfiftcntes pcfluæ dare, amp;nbsp;pro virili huius rcgni authoricate amp;nbsp;potentiam ad fc traherejpropagationc Euagelii impedire, pcrfecutiones in pios mouerc,amp; Écclefias Chrifti deftruerc. '

„PIX Equidê recordari quilibet poteft eos AiireliisAn-à Francifci II regno prædidis veftig*'* fempcrinftitincjpedetentimœ temporü iwrrçus icaj t

amp; Princeps momenta amp;occaiiones iatagendo vlte-CôdïusAm j.jyj progreflos efle. Primariosenim pro' / baxaniæco- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r • -ri nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' J ■

iuratiôis ob ceres coniangnineosiniimularunt,quoû tcntucrimi-jn Regis adolefccntis capuc côiuraflènt,

Principes ca-Àarinîîis ac pi,in*edibus cancellismunitis côcliidii^ cufatifuere. jetineri curarunt : carteros a laierib. Ma-

ieftatis regiæ remoueriint ; prouediorc» amp;nbsp;fideliores regii Diadematis admini-ftrosgratiaexucrunt; tuncqj, nifiDeu^ aucrtiflèt, huius ftatus ccruices fiib iugû mißflcnc.

Res eft notiflîma,necnifi ambitiofis*' pibrum confiliis adfcribi poteft. Ecquis cnim Princeps tune temporis inGallia c-rat, qui Religionem Catholicam Rom. non profitcretur?T une certc de ReligiOquot; tus eontroueriiis no quaerebatur, de qua exigua

Varia vtr. p. scripta. 197* exigua in hoc regno metio fiebat.Imo co trouerfia fuit amp;adhuc eft familiæLotha-ringicæinftirpemFraneicam. Sub Regis tegumcntorcgnum affedabâtjcoin-modtorem occalionem opperientes, ac regis authoritate amp;£. brachio muniti, Prin cipes confànguineos, qui cis obftitiflenc, nec nonDiadematis aaminiftros,qui co-rumviurpationem haudtuliflènt,è medio tollere cogi tabant.

Opcracprctiumvcró eft de ipforûfa-ûis icquentibus ex hocprincipio iudica-rc-, amp;nbsp;ex bac caufa æftimandæ funt illoru efFeftiones,quas paulo poftôc adhucho-dic,vt multifariè gratiores reddant,me-tamorphofi calumniofa transformarunt. Verùm vt natura aqux nufquam melius dignofeitur quàm in featurigine, vbi ad-huc fimplex amp;nbsp;immixta eft : ita natura a-ftionum humanarû nonniü ex fuis prin-cipiis amp;nbsp;originib. depreliéditur, antequa accidentia, quae experimur, artificia no-bis reuelarint, ac diferiminandi feientia aperuerint.

Quamobrem Principe Condaeo du-ciflimo carcere euftodito, parato^ ei ex-

O iij

15)8 De POSTR. MOT. Gall. tremo capitis fnpplicio, moritur fubito Francifcus ii,ad v Deccmbris,anno m d-L x(fub ciiius nomine amp;nbsp;authoritate pri-mum gradum tenebac Lotharingi, quia Reginam Scotiç neptem eorum vxorem duxcraOtuncq; ercptam fibi banc domi-nandianfam animaducrtentes, practexti formam c veftigiomutauerunt,caufa tarnen eadem Temper manente.

enim cernerct fe à Comitiis of-tcchnæjml ‘^’’^umgeneraliumhuius regni legitime' înanitaKs,amp; ftatimpoft mortem Francifei ii conuo-bu? ftawm catis, amp;ad Pontoßam habitis interpella' Rcipubi. Sc tosefleadrationem adionis 'amp; admini-GdHaæ *quot; ftrationis fuae reddendum, (piAap^j^/ai/fua turba^ûSjL zclo Rcligionis Catholicæ obduxerunt: rolo jx re- illi feilicet,quifimulanterquatriduo anno nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Principibus Germaniæ certam fpem

nûuxiiii. fecerantde Auguftana confcdione am* pledanda; aperto M.artc bellû geflèrunt exordientes à ftrage Vaibacena, in qua magnum fidelium verbi Dei audiendi cauià congregatorum numerum, nulle ' fexus.ætatis coditionisvc diferimincha-bito, deinfperato adorti obtruncarunt; paeem amp;: tranquillitatem publicam ho-ftiliter

Varia vtr. p. scripta. 199 ftilîcer violarunt, ad quam fouendam v-triufqueReliyionis exercicium necefla-

* -r r • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• •• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IL apudfancta

num vuumtueracin Commis generalib. Gcrmanum vndefolemnc Edidum ab omnibusPar- adxv 11 ƒ£ lamenti Cuttis ratwm habitum émana- Edîaaquod rat,quod necviolctia,necmetu,necam- lanuacüvo-bitu condicu ; fed folo Rcipub.tranquilli-tatisamp;vtilicatis refpeâu decretû fiierac. Præterea armata manu Regem Caroli tunc puerum, Fontcbellaquæo Melunu vfquc dolorem fuum lacry mis teftantern deduxerunt amp;: occuparÛE : Reginam etiä matrem, quae prudcnter calculo fuo Edi-dum illud comprobauerat,reluâ:anteni in fuam poteftatê redegerunt : quæ poft-quam Principum côfanguineorum Régis fidcm cotra Guifiorum tyrannidem imploraflec, iufto timoré vida,eoru po-tentiam fequi,amp;libidinib.animi improbis authoritatcm facere coada eft. eofpedaruntjcuentu rem ipfamteftifî-cante,vt Regis pueritiam oppigncrarent ad odium adbellum contra genus fuum cxcrcendum, ad regnum debilitandum, fuis^3 infidiis obnoxium reddendum,vt-quc inter arma viuentes amp;nbsp;régnâtes po^

O iiij

1.00 De POSTR. MOT. Gall tentiam amp;nbsp;authoritatem regni fibi vin-dicarent,quo aliquando abuci ex libidine queant.

Quod eb vfq! fiint aflecuti, vt hocre-gnum abhinc vigintiquinq; annisciuili-bus bellis conflagrarit, quorum admini-culo inimicirias fuas fiiftenrarunt, vindi-^as expleuerunt,ambitionem fuam non mcdiocri Regis rcgniqj difpendio pro-mouerunt,arque etiam execrandis refbflîmis confiliis fuis nonleuiinfamû notatum eft gentisGalIicæ nomen,cui malorum illorum caulâ: adfcribebantiir. quæillaHbi inculic fuafu faralis illiusUif' pis Lotharingicæ, donee Rex Henricus hodie regnans,prudentia fua agnouit zc-lum ilium Religionis, que Guifii fibi arrogant,prxtextus loco tantû aflumi; Rc-ligionis verç fpiritum,q uo pius agitur,no iubcre,vt publiais legibus vis afïeratur,vc iuramenta periurio violentur, régna cX-dibus fanguine repleatur: ideo Lotha-ringos aliquid monftri alere amp;nbsp;aku abf(p dubio fapere.Itaquead hosconatusprx-uertendos, componendas efle turbas regni paçe çqua amp;: prçfenti difpofitioni co-ueniend:

Varia vtr. p. scripta, toi

uenienti : Dco,qui folus confcientiis im-pcratjconcedendum efle, vt fubditorum corda concilier, amp;nbsp;ad vnius Rcligionis confenfum reducac.

Verum cnimvero quamuis pax fanci- Lodutîngo ta fuerit non vi, fed libero Regis confcn-fu,qui idcirco pacem fuam nominari vo- cicai» ,’ar-luit; attamen progenies hæc Lotharingi-ca nihil pacis in pace cogitate vnqua po- fiiia ,lt;m,bus tuit: contra omnibus artibus earn inuer-f’“’» Henti-tere conataeft,coniurationis focios ad-ornauit ad Rcligionis orthodoxac ftudio- befadaru« fos prouocandoSjVt opprobrioru amp;nbsp;con-tra ius admiflbrum omni gcncre, lacefli-ti amp;nbsp;impatientia viâi,per defpcrationem ad arma confugerent, hacq; fubdolara-tione Regi occafioncm prxbercnt, rut* fum Guifiorum manus armatas aduer-‘ fus pioscommitterc. Qmbus anibus vbi • fe minus proficere intellexerut,cum ipHs verxReligionis ftudiofis pofteainftan-ter egerunt, vt fecum contrahcrcnt Boni publici obtctu omnimodam Rcligionis Nota, libertatem amp;: cautionem de ea qualcm optarcnt; ftipulantes, nihilqj intcntatum relinquentes,quö rcgnum nouis feditio-

lói De POSTR. MOT. Gall. nibiis peflundarcc ; cuius quietem amp;nbsp;tra^ quillitate non ignorancconatusfuosop pugnare expugnare.

Denique cum animaduertcrcnt gem omninodecrcuiflc pacetueri, Rei** gionis ftudiofos nihil antiquius otio ha* i bcre,inprimis vero Ducem Andegaucti' , fem diem fuum obiifle ; ipfum Regent arexvohid eft,fine liberis efTe; cui fc fupef' ftites fore exiftimant opinionequadaclt; nulla alia caula quam ex regnandi libidi' ne concepra, cuiqj, vt omnibus confiai breue vica: curriculum metiuntur: tande omnes ad arma concurrere, amp;nbsp;Maicfta-tes regias interciperefquod reipia prxfti* tiflent, nifimature corumconfiliapaK-faiftafuiflent)amp;:potiorchuius regnipaf' I teminuadere conftituerunt, vtadcam, quam agitant, mutationem exequedam paratiores eftènt; atque quo plures huiu$ coniurationis focios ad fe alliccrent, varias caufas, variosqj prxtextus veritati cX diametro répugnantes commenti funt, A: publice ediderunt ad obfequendum diuerfishominum ftudiis amp;nbsp;animilibi' dinibus, vt illis poftca abutantur : interci vene-

Varia vtr. r. scripta. 105 venenum,quod in finu fouent, prxclaro Antidoti titulo vêlantes.

Hi prætcxtus amp;nbsp;proteftationes fuerûr, Bonum publicum , Plebis immunitas, Redintegratio Nobilitatis in decus aui-tum,Rellitutio Ecclelîæ in fuam liberta-tem amp;nbsp;authoritatem ; dcprelTio nonnul-lorum,quos Rex in fummo gradu collo-cauit ; ail'ertio corum, qui fe indigne ac-ceptos eireconqueruntursdefignâtioCa-tholici cuiufdain Rom. qui Diademati regio fuccedat amp;; Ecclefiam Rom. tuca-tur jbærefis extirpatie, amp;nbsp;eorum,quos jp hæreticis habent,perditio. Quæ omnia ftipulati funtfe execution! mandaturos, antequamarmadeponat: Quibus tamc omnibus qua rationefecerintfatis, notû eft. Caufa certa immota femper manfit, amp;nbsp;fola aliquos effedus certes in lucem e-didit ; fcilicet vt armati legem Regipræ-fcriberent.vtque vélo perdendorû hære-ticorum Principes,Regis confanguineos c medio tollerent, nec non eos qui cona-tibus fuis funt impedimento,nempe ftu-diofos veræRcligionis, inquanati amp;: C’ ducati funt, vt illis deletis facilior fit ex» terorum ruina.

204 De POSTR. MOT. Gall.

»umma li- Quod fane reipfâ Régi innotuic ab ho' tcrarii Rc- rum motiium exordio vfque ad finen»-CgemNa- Ciebris enim ad Regem Nauarræum H' Batixum. tcris teftificatus eft fc agnoCcerc zcluoi il' lum Rcligionis, Lotharingis tantum veli loco: eorum fcopum, in quem coHi' ment iê eilè,genus fuum,amp; regnum In* tereaquoniamhocobtentu multos iub-ditos fefellerant, rogare vt patienter icr-• nbsp;nbsp;ret,donee adulterinos eorû colores à ve

ris caufis difcriminandos omnibus exhi-buifletjConfideretque fe agnofeere hanlt;^ coniurationem in Icdircdêtendere, contumeliam propriè ad fe pertinere.

Ex eadêteftificationeamp; lenten tiaMa* ieRas fua dilèrtis mandatis præcepitgU' bernatoribus Sc præfodis prouinciarufli omnibus, vt copias eorum codèrent, coi ctiam rebclles,perduellionis reos, publica: tranquillitatis perturbatores amp;nbsp;regn* hoftes publico decreto pronuntiauit, in omnibus Curiis Parlamenti huiusre-gni ratum eft habitû, multa iudicia fub-lecuta,multi^ coniurati extremo fuppü' cio affedi. Similes etiam huic decreto li' tera; feriptæ funt ad Reges amp;nbsp;Principes huie

Varia vtr. ï. scripta, xoj

huic regno vicinos ; Legatisq; Maicftatis Tegix prxceptum eft,vt orationem con-grucntem his narrationibus ad eos habc” rent,nempeMaieftatcm fuam exLotha-ringorumefFedionibus prxtcritis amp;nbsp;prç-

I fcntibus comperifle,amp; agnolcere ex adis amp;teftimoniisfuprà commemoratishac ipforutn commotionem.quibufcunquc

■ caminduantcoloribiis, verè primarïnnif’^itwv* |»'diarum efFedum amp;coniurationemefle

nemo nefciet, qui omnes eorû adiones abhincvigintiquinque annis oboculos Fibi proponere volueric, vt eas vno intuitu contemplari queat.

T um verb Maieftas regia co tempore Ediaa pt-quo rebelles eos pronunciauit, Edidum luum pacincationiSjin omnibus regm lui m d lx xx, locis publicari curauit, vt omnib. amp;nbsp;prx- landta, tut-FertimReligionisftudiofis tertificarctur, midato^M-fenullo modoconiuratorumpetitionib. no lixxv, fubfcribcre veile : imo eosdiferte impro- pæ^ui»« babat, quod Religione armis delete co- Lt. gitarcnt, illudq; medium neque conue-niens neque legitimum elFc iudicabat. ,

Rexetiam non paucis ad Regem Na-

io6 De post. mot. Gall.

uarrxü literis fcriptis fxpe affirmauir fs nullum in Edidu fuu, aut Regem ipfun^ Nauarrxum (cuius caufam fuam cflea-

Có!uratiexgt; Accidit nihilominus, vt repente pax to.quêtàRe quædâinita fueritcum LotharingisptÇ' MDixxxT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;facriqueFœderis fociis,exquaEdi' I

iwcnfls luii’i duminfelixemanauitjquoediótumpa-xviii.qiio cificationis graui iudicio (latiitum Sâfo' rx^KiigiTis Icmni iuramento aRegc Reginaqjma-(ub capiris tre,àPrincipibus Regis conianguineiS omnibus Parlamenci Curiis,ab Opd;

maribus,Proccrib.amp; AdminiftrisRegoi , huiusfancitum, acrecenter adhucrcpC' titum amp;nbsp;côfîrmatum jomnino tame an-

■ tiquatum eft; Rcligionisexercitiumful’ capitis poena prohibitum, ciusqi ftiidio^

. I profcripti,intra fex menfes regno egtefJ* iulh, vrbes fecuritatis caufaipfis àReg® ! concédas, amp;nbsp;vitro pofteai'uftiffimis de caufisbonumamp;tranquillitatem publica I /pelt;ftantibusprorogatas,in promptutra* diamp;delcrimandatur. Eaq; omniafa^a font, vt cum illis rebdlibusamp;coniurai'^ à RegiaMaieftatciudicatis amp;pub!ice da-mnatis pax rcdimatur,in confanguineo' run®

Varia vtr. p. scripta. 107 rum Regis perniciem,quib. eciam (quod mulió peius eft) arma tradûtur,vt eos ad intcrnecionemvfq.perfequantur. Rem fane omnibus legibus repugnantem,quç nunquam concedunt, vt dccreti exccu-tio parti aducrix cornmittatur, vcl ci in-teriit, imo ne ad Magiftratui quidem in executionefubuenicndum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■*

ItaquerogatlioclocoRcxNauarræus generofosomnes Frâcos,quotquotfunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

in Gallia, vt diligenter attendant, quam ” graues conquerendicaufasbabcatiquod quamuis coniuratiin proteftationib. fuis direclè eum infedarentur : attamen vt

Régi morem gerercîjSt populicalamita-tes quæ ex bello oriûtur,relpiccret, ab o-mni niotu ablbnuitmecvnquamarma fumerevoluit,etiamfi fe adutriariorum armisvndiqjobfideri ac Regis animum gt;nbsp;adpacemcum illis ineundam mutatum cerneret. Qmmuisetiarri-internecioamp; vdaranum, quod aperte bac pace ci moli-untur, iuftam materiam lubminiftrabat, vtcamomnib. modis traiieeret amp;:inter-gt;'’rgt;«*'*-turbaret: nihilominus in bonum huius regni,rationes ineundæ concordix Régi

De POSTR. MOT. Gall.

patefeciCjBergeracimenfelujio lxxxv» dcclaratione ad id cxpreisc édita; quas huiufmodi efle fperat,vt cas omncsChri-_ nbsp;nbsp;ftianiimóintef Barbaros fcrociflimi fint

lt;.6 aniplexuri.

Katióe* in- Aeebantconiuratidehxrcfibusextit-eundæpacb P nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

iNauanzopandis, quas certum elt veteresnonat-Rcgc pate- mis fed confiliis oppugnaflc : Jpfe veto cociliolcgirimo ie fubiicit,amp;teftatiirpa-^tumfecfl'edoceri,amp;ineoquoddccre-Cnpiebandn iis,qux3(J politiam regni pertinct, nonnullam mu-tationem amp;nbsp;reformarionem fieri; fed hx

controiierfiæ in comitiis generalibus iu-xtahuius regni leges anciquas decidun-tur; ipfc veroteftabaturfeomniainCo-mitiistriiim ordinureponere,ea^;fLibirfi paratiim clle, quotielcunqueconuocatc Rcgiplacuiflec. Prxtendcb^t dcniq;,vt ■ Rex Nauarræ amp;nbsp;cæreri veræ Rcligionis ftudiofi ex vrbib.fecuritatis caufa datis, I baud obftante prorogationc temporisa Rege conceifa, continuo di(cedcrcnt;i-lt;p(é veróadomnein fcrupulumtollcndu, casciuicatcs nianibus Regis abfque mo-ra vllareüitucrc oiferebac, aceiia,quolt;l mams

Varia vtr. p. scripta. 209

mains eft,fe,necnon PrincipemCondçu । præfeduriSj quas in hoc regno oBnnent, ’ ' ƒ celluros.dummodo prædicli Lotharingi, idem præftarcnt. Conftactarnen omni-bus fpeciem inæqualitacis iniullæ efle, vc filii cum peregrinisæquentur. Cæceruinj ßaliquaiupcreßec controuerfia ,^e qua quot;nbsp;cuineo ÎTifceptare optarent; ne propter 1 cam Regis capiti periculum crearetur^ quod vniuerfo regno detrimento eilet: RogabatRexNauarræus regiam Maie-ftarem,vta(leniirctur,vt virib. fuis amp;nbsp;ad-'

uerfariorum copiis eóponeretur : vel, vc. calamitacibusReipub.compcndiosèco-l fuleretur, duello inter fcamp; Guifium yeU«-!«.//» plures vtrinque com milfo tranfigeretur, flue id committi in regno vel extra regnu inlocoliberiacceffus ei placeret. Adde-l^ bat ctiam,quod fi commodiores alias rationes ad ftatum regni conciliandum excogitate poflet, libcnter leea£cum capitis fui periculo amplexurfi, fupplexqj pe-tebat àregia Maieftate, vt fi quasaptio-l res animaduerteret, eas fibi paiefacere dignaretur.

Intetea fpretis omnib. illis atquilTimis

P

IIO De POSTR. MOT. Gall. conditionibusjvkcrius perrcäum fuit io prædidæ pacis ncgonatioeamp;coclufion^ X ^Aiimagnociiinrcgni,ftirpis rcgiæ acReg’^ Pax equidcm lila hoC prarclaro nomine indigna: nam fan'soeJ iudicanteameflêfæuiflimi belli primoi' , dium,amp; forte (quod Deus aucrtatjhuius , regni excidium ; pax cum exteris in ira alt;J dues lubuertendos; cum contumacibus

ad obediences perdendos, cum coniura-toribus,amp; dlis gladium traditum, quoin tradentis perniciem pro arbitrioabutan-tur: pax reuera,quæ nihil habuitquolt;l pacem fapiat.fed toralugiibriSjfunelhamp;J mali augurij nuntia.quamRex nifi manu titubate obiîgnauit, quam PrincipesRc-gis confanguinei amp;nbsp;Optimales huius regni, etiam Catholici non fecusac mortis fua? cafusq; regni decretum iurarere- । eufarunt : quæ denique nec agris nec vr-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hibus profuit; omnes huius regnigenc-

rofos incolas horrore aifecit, ac eosfo-lû qui ex eius interitu faginantur, Ixtitia afficit.

Equidem RexNauarræus illam pace agnoicit meritoRegi tribuendam nô de-bcrc,

Varia vtr. p. scripta, m

bere, à cuius natura nimis procul abed, nec Reginæ matri, quam fuis confiliis amp;nbsp;laboribus huic regno tranquil litatem re-ftituere voluiiîc credibile eft ; fed partim adfcribendum nonnullorum Regis con-filiariorumpufillanimitati, partim perfi-diæiquorum alii Sacri fœderis coniura-torü miniftri,alii cognati vel affines funt; quos confiât abinicio Régi morbum ex-tenuafîè,amp;ei mcderifacillimum eße,ne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

1. ► nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r I • \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 \ Coulia’’!! rc

remcdns accurrerec ; lubito vero adeo s CaUix grauempropofuiße,cumconiuratorum Aihitophc-copiæ inualuiflent,vtfacilèipfi perfuafe-

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ imiiacoiCS»

tint opprimi ab e,s poHe,niu prompte eis fatisfaceret. Confiât etiam multos huius

generis aulicos cultus prætextu Regihä comitatos fuifle, qui ipiius arcana explo-rabant,amp;: coniuratis indicabâc : ex Re-ginç cubiculo egreffi, flatim confilia co-ferebant, quæ pofleaeifuggererent ; qui denique vt Regem perterref acerent,formas exercituum in coniuratorum fubß-dium concurrentium ei deliniabant; qui tarnen nulpiam apparuerunc, ncc nifi in aère extiteruut.Hoc itnprobo côlilio de-flexus Sc abdudus Rex fuit, quo minus

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P ij

1

211 De POSTR. MOT. Gall. confanguineorum fuorum opera contra coniiiratos vterctur,quibus certe ncca-nimusj ncc robur defuit vt eum ab omni periculoamp;damno vindicarcnr. Verùm in huius beneuolentiæ remunerationem pcregrinis vcnales cxponuntur,corumlt;ç fanguis amp;nbsp;vita,veluti pretio çodudis tra-duntur : hoc eodem etiam confilio repu-diatum fuit beneficium quod vitro obtu-lerant Principes vicini,fideles Diadcma-tis huius regni confœderati: interea aiiru Hifpanicum in Gallia difpcrgebaturla-tiffimc J amp;nbsp;Sacrum fœdus in ciuitates, in confiliaetiam fecretiora fefe infinuabat-In fumma,Rcx ab iis proditus eft,quibu$ fua fee red ere pofle merito exiftimabat,fi modo beneficia quæ in illos confiliarios Ärconiuratos contulcratprobos illos cf-ficerepotuiflent: nee probatiöe opus cft» cum id omnibus fit confpicuum : confi-dit ramen Rex Nauarrxus, etfi prodito-res illi fint artibus amp;nbsp;viribus fuisidaife-quuti,vt Regis brachium aduerfus ipfutn amp;nbsp;Chrifti Ecclefiam armis induerint, fal' tem Regi'am Maieftatem fufpiriis, votis, Sc prccibus fuis pro confanguineorum fuoru«

VaMA VTR. P. scripta. 11} fuorum,amp;piorum fubditorum falutcamp; defenfione pugnaturam : quorum cau-fam fuam elfe agnouit fæpifnme,nec fieri poteft vt fuam hac derc teftificationc ©bliuioni tradidcrit.

Sperat ctiam idem Rex Nauarrxus, huius regni prçcipuosOptimates,qui iu-dicio valent ac coniuratorum adiones attenderunc, atque etiam iis operam fua nauarunt, bafim huius Sacrifa.’deris,amp;; quamaltcconfurgatex fundamento diligenter perpendilïe: atque ideo confidit eos tam pefllmè honori amp;dignitatifuæ haudconfulturoSjVtnouiffimi huius E-didi obtentu contra ftirpem Regiam arma gerant : eorumque etiam confeientia tefte iuris limites tranfgrederetur, fi pro illis pra.’textibus, qui in coniuratorû pro-ieftationecontinentur,aut pro Religio-, nis Catholicæ Romanx fecuritate arma fefumpfiflcexiftimarent.

Nâconiurativariosprætextus induc-rant:attamcn vtiinnonnullisexquendis iuratotû p-dubiam fidem prçftiterunt,probabile cft ipcaecerisidem faduros. Quod adbonû rege cxcGc-publicum attinet, de quo gloriabatur, amp;

P iij

1T4 De post. mot. Gall. cuius gratia non pauci nobiles abambi-tione, amp;nbsp;huius feculicorrupcelisabhor-rentes ad bellum incitad erant, nullafa-óta eft in edióti negotiatione de ^eo men-tio,aceius patrocinium primo quoq; die deleruerunt.

De terdi ftatus, id eft plebis exonera-tione,quam magnified pollicebantur, nihil in hoc pacis tradatu pedtum eft inftä-ter,cocrahac radone in grauiorum one-rum,amp;extremorum excidiorum pericu-lum populum adduxerunt. Nam quod in declaradone fua recipiebant,fe milites fuos à dcpopulationibus prohibituros, quod infumerent perfoluturosjcoftat tarnen in huius regni motibusamp; bellis ciui-libus omnibus infeftiores deprædatores milites non extitifle iftis Sacri feederisA Lotharingorum commilitonibus : de-niqueproteftad erant, fe in vrbesRegias nihil molituros ,neque ipfis reludantib« non aftentientibus praefidia impofitu-ros,quas tarnen partim contra fidem data vi occupauerunt,partim in illis,in qui-bus vitro,fub bonæ fidei obtentu adinif-fi funt, arces imminentes ædificaue-runt.

Varia vtr. p. scripta, iiy runt,amp;prxfidium collocauerunt.

Nobilicati non fecus efl fansfadu. Nâ in hoc pacis fœdere,cuinam prçterquani fibi amp;nbsp;fuo ge nevi confulucrunt î Quosnä etiam dignitatihus fuis reftituerunt ex il-lis qui fe’indigne depofitos efle coquere-bantur? deniq-.toiifuerunc ineo, vtGal- , liam erci(cerent,amp;; fuis diuidercnt,prout ciusaliquando occupandx confiliaiam-dudutn agitarunt : reque ipfa obiinuerüt per hanc pacis tranfadionem, vt polite-a£chix plures magni momenti,amp; præfe-äurx nonnullarum prouinciaruna partim in medio, partim in liminibus Regni fibiconcedereniur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*•quot;

Hoc verb loco cogitet Nobilitas huius regni, quid ab illis emolumentifperarc debcat,cü viginti quatuor Principes Lo-tharingicostätneficosexpleri ad facieta-temamp;placitumpriusncceffc fit, quam vnus ex Nobilibus Francis ad honoris gradüeuehiipforum adminiculo polFit.

Depromouendis etiam Ecclefiafticis deccieramp; legitime ad fundiones digni-tates^,Ecclefiafticas in hac pacificationc nihil penfi habuetunt,necnon dcilloru

P iiij

De POSTR. MOT. Gall. prærogatiuis, immunitatibus amp;priuilc' giis, ceftis eito collegium Auguftodunc-^Cjàquo Dux Mainiuspriuignumfuuni , Epifcopum defignari vi impetrauit.

9^um tarnen erat, cum Religionis Catholics prçtexcum induisent,illos iiapO* infeflïócii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;concilii Tridentini canoneî

concü.Tri- Iiuucarticulum ftudiosècuralTc. Inqui' 'na^an'adie veróin illoFum mores, manifeftif' matispronu fimum fietcosmouafteria facerdotcs eiatur cótia concuiTiflc , calices,cruces amp;reliquatc-rrElcïciïa- plotumomamentadiripuiflè;omniade-fti;a vi aut niqueiurismilitansobtentuoccupalTeii-pan^^mde- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tran(igercntgt;egeruntde

c^retoLotha- bonis Eccleiïafticis alienadis ad centum ting^ubfcri ^ijja aureorum cenfus annui ; ac de Pa-/untpo ex- pæconlcnfupiocurâdo,amp; fponderifibi cómunica- curarunt ad fumptus in motibusfuisfa- j tis habendi, (^gscompgrifandos; veftigiishac in pafte hsrentes defundi Caroli CardinaHs Lotharingi, qui primus bona Ecclefiaftl' ca venalia fecit. Ex quibus omnibus co-ftat coniuratos ea omnia qus bonoeHc poterant tribus regni ordinibus ncglexil- * iè,amp;ftatimabcxordionegotiationis pacis eoruftudiu petitionem prscidifle.

Quod

Varia vtr. p. scripta, ziy Quodattinetad immcfam illamgra-tiam, qua Nobiles nonnullos Aulicos a-f*-. pudRegem nimium poliere qucreban-yƒ^’■’*^ tur,quos populi Hirudincs infuadecla-raüone nominabanc , quos etiam deii-cere amp;nbsp;in ordinem fuum reduccre præ fe ferebant ; certiflîmum effc côiuratos il-lorum beneuolentiam omnibus modis ambiui(re,atq; earn redimerc voluifle rc-ftitucione earum ciuicatum,quas àd illo-rum Curationem pertinentes bcllo fiib-duxerant. Verùm fummacum coniura-toru ignominia nobilcs illi fortitudinis amp;nbsp;magnanimitatis documenta edentes, reipfaoftendcrunteorumfe priuatis côgt; modis non permoueri, nec eorum ami-citiam gratam habere,nifi quatenus Regno vtilis efl'et.

Cardinalemvero Borbonium in bac feenam produdum(cui ius regiæ fuccef’ fionis ab co controuerti poflè perfualê-rant,pollicitiq5 erant, fe,antequam arma deponerent,effcâuros,vtenuçlearctut) pariludibriohabuerunt,prout folent a-liorum iura ad fuum inflederc commo' dam. Namexquofœdcri obnoxium eu

ii8 De POSTR. MOT. Gall. videriint,iuris iftius,quod eius animo ef-fixeranr, obi i ci, ne mmimam quidcm cu Regina matrepacikentes, mencioné fc' cerut.Si vero qtiæftiofuit in tradatu pacis de re acerba amp;nbsp;(pinofa,ad earn trada* dam amp;nbsp;proponcndamCardinalitanqua inftrumento vfi (unt; illi vero in mitigan-dis controuerfiis amp;fperfonis reconcilian-dis primas pat tes fbifumpferut, vtitaex pacis negociatione odium in Cardinale, gratiam vero in fe dcriuarenc.

Interim vnum erat hoc caput pricci-puum, quod maxime vrgcbant in lua leftationejanquam neceflarium ad Re- : ligionis Carhol. Roman, conferuatione, curare, vtRex fuccefforem nominaret, qui eä profiieretur ; hoc obtentu que-admodum amp;aliis coIoribus bonüpubli* cum fpedantibus muItosNobiles ad fuas partestraxerant,quod eosid agereferio exiftimarent. Sed coniurati ad hunc (co-pum, quern tandem attigerunt, fagittas omnes iuas direxerunt, vt ciuitatesin li-mitibusregni munitilïimas üquam da-uesoccuparent j quas ne Duci quidein Andegauenfi tradere cofukum anteavi-fum

Varia vtr. p. scripta, xi?

fum fuerat ; vtcp prxtextu Religionis ar-morumpotentiamfemper apud fe reti-neantjVt pro arbitrio confilia omnia mo-derenturjegê Régi, quandiu viuet, prae-fcribant; Principes Regis confanguineos ac fidos ftir pis Francicæ miniftros excin-dantîdeniq; vtpoft Regis mortem, qua imminere exiftimant,hoc rcgnum viur-pentamp;inuadant.

Probabile^^eronon cftcospofle fun- Religio cx-ditusveramReligionem euertere, cum fruftra ab bine viginti quinque annis id aÛiduè tentarint. Reges noftri ad id per-ficiendû nullis in pace artibus, nullis belli inclementiis pepercerunt; huius foederis Sacri authores omnes fuas copias amp;nbsp;technas adbibuerunt ; cuius certè egre-gium nomen vires illorum no auxit, nec eospræftâtiores belli duces reddidit, nec milites nouæ fortitudinis peperit. Francia eadem cft, qux fuit olim, cuius pars potior ad Franciam perdendâ opemnô præftabit. Præterea confeederatorum prætextusfallaces patent omnibus ; ne-moqj eft,qui no videat ftirpem F rancica à progenie Lotharingica inuadi: qux les

)

1X0 De POSTR. MOT. Gall.

Regis Nauarræi vires amp;nbsp;animutn, Dia-dematis huius regni, Optimatum, Prin-cipum confanguineorû,Regis ipfius vo’ ris, omnium generoforum Francorum vtriufqucRcligionis precibus amp;auxiliiJ augebitjamp;tantudcm hoftium coiurato-rum robur infirmabir. Adde,quodina-dejnunciatio coniîgnationis Cru-' ' * nbsp;nbsp;nbsp;cis,vt olim contra Albigenfèsfacbumcft-

Non enim Religio vera in quodam Gal-liæ angulo nunc inualuit ; nulla eft pars, nullum membrum, amp;nbsp;nullx corporis fi- ' Cofenruso-NgcfoJacft jnniumEu- ,3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• r •

ropa? natio- Gallia, quæ Rcligionis rerormationem num de te- amplexa fit: Eam.omnes Europænatio-Keiigionis ordines fummo ftudio profequ«-petfequeda, [ur; intcgra régna à Papa defcccrnnt,im-^quot;auxinorfl pcriiim potiori ex parte ab huius tyranni-tnutua col- dc abhorret; vixque vllus in eo ftatus efi, ktionc. propterillam commotus non Fueric.

Atq; omnium ordinum homines in re-pellendo commun! hoftcvbiquc cÔlên-tiunt,amp; proximis laborantibus opem féru n t, pcricula vitare amp;nbsp;propria: fàluci co-fulerenorunr.

‘Equidem nullus in Europa Princeps, cuiui-

Varia vtr. p. scrpipta. xh

cuiufcunque fit Religionis, inuenietur, cui infolens hoc non videatur, vt prxte-xtu Religionis,indicia caufa,Sccontra le- , gcspatriæ quifquamPrincipem a dirione amp;fucceffionelegitima excludere cone-tur. Confiât cnim ex hifioriis,quales fine perturbationum animi,ambitionis in-uidix efFedus.Minima quauis occafione hærefis crimecuilibeteffingipotefi- Hç- Anno n«?, retiens fuit Philippus quartus,cognomi-nePulcer,quod Papæ Bonifacio hoc re- Philippus à gnum fide clienrali fubiieere noluerit -, ac tanquamhæreticusabilloôcfulminibus gatewm amp;nbsp;Excomunicationisprofcriptusfuit.Pou- SanumCo-tifices qui prxcclîerat, amp;fubfecutifunt, feeus decreuerunt; quod iis non datent rcdegit.mui locum affe(fiionibus,quib. indulgent illi, qui Regem Nauarræumprofcribi,amp;: ta- patumde-quamhæreticumRegiædignitati fucce-derc non pofle clamitant. Hanc contro-uerfiam Comitia regni amp;nbsp;concilium le-gitimumdirimet: quiilludvitat,lumc amp;: laiionem euitat, iniufiitiam Setenebras amat, Religionemque fc in vanum affu-merefatis docet.

1h T E R E A cùm infeliciter acciderit, Protcftjtlo.

2Z2, De POSTR. MOT. G A LL-

vtRexpartim vi ^Iioftiiiin coninratio-ne oppreflus, partim malitia coilufio' nenonnullorum confiliariorum iimpulquot; fusamp; coadus fueritad pacem inciinda» ex qua nifi mature confulatur, baud du-biè turn ipfius cafus, turn ftirpis Francien perditio, tu regni diuuHîo fubrequentiir'

Proteßaturdr déclarât Rex Nauarræctsprt' mua Regis confàngutnetts, amp;nbsp;primus Par htt“ ius regni,proteßatur etiam Princeps Conit-us,conÇanguineusetus regiaßirpis PriKcelgt;!i

Par Prancia,nec non Dhx Mommoranii' !

us Par Francia dt' primus Adminißer ■,cl^V^ i Optimatibus, Eejuitibus, Nobilibus, Prouif^' ciis, ciuîtattbus vtriußjue Religionis adhuitt^ regni eonßeruationem confœderails hactin* ßcjuuntur:

Primum feopum fuumnon aliumef' | fe,nec vnquam fuifle.quàm vtRexà fub-ditis légitime colatur,atqueeipareatun omnibusqj le exemplum præbuifle obe-dientiæ iuxcagradum honoris debitum, vt patet ex recentis memoriæ teftimoni-is-.icetiamnihil magis cupere, quàmvt huiusregni ibiurnin ea tranquillitarerc-ftitutum intueri queant, in qua ante hos

COB'

Varia vtr. p. scripta, xij coniuratorum motus incœptrat. Arque in hune finem, fe ex an.mo vitam fonu-nasque omnesexpolîturos adueduseos qui Regis ac Regni pacem tranquilli-tatem pcrcurbarunc, iSc adhuc perturbât.

Quoniâ autem ante bac media quæ-dam Régi propoGia fu nt,quæ idonea vi-debantur turn ad Religionis, vcl ftatus controuerfias dirimendas, turn ad lires quasconiuratiaduerlus Principes Fran-ciæ,inter quos Rex Nauarræ primum locum tenet,intentabanc difcepcadasiSup-plex petit à Regia Maieftate,vt ill a media ßcconditionesoblatas in memoriam rc-

uocarc velit quæ in declaratione lua chi-rographo fuo obfignata,amp; poftea x lunii, anno md lxxx v,publicèci^ita,c6tinen-‘’A ’quot;*“1 tur; quod li rationes aliæ ci proponaniur, beneplacito Regis ßd regni bono côueni- , entes,libentilFimènon tolum cas audiet, fed beaiû fe dicet G illis coram Deo amp;nbsp;ho-minib piè amp;nbsp;honeftè fubfcribet e poflîc.

Sedquia coniurati dilenè vrgent, vt Ciuitatcsfecuritaiis ergô concellx quâ-primum relbtuanrur ,ac nifi id Gat, apçr-to MarteeasexpugnareRatuerunt.Sup- lt;

i24 De POSTR. MOT. Gall.

plex petit Rex Natiarrteus à regia Maie-ftatc, vt reminifcatur, quemadmodiiin menfcDecembri anni « y84, prxdidas . ciuitates vitro fibi jprogauerit, pace vim fuam adhuc obtincntc, idqj iuxta fuppli- ; cationes humillimas fubditorum fuotu vtilitate (pedantes, quæ ei exhibitæ fuc-rant, qiias etiam paci huius regni conuc-nicntidimasiudicauitivtq; apudfc cogiter, quod poftea coniiiratorum impulfa artnisamp;r viribus multôplures immerito eis largita fît, qui in feipfam, in genus fuu amp;rcgnuminfurrexcrunt. Nonenimfo* [ lùm iJlæ vrbes, quas cofœderati occupa-runt, adhuc in ipforum remanent potc-ftate,(êd aliquot eisiiifupcr traditar, qnas duorum annorum (patio bello cxpugna-renonpotuiflènt. Quamobrem praedi-dus Rex Nauarræus, nec non huiusflatus fîdcles fubditi amp;miniftriiuftcpetcre pofTunt a Rege, vt loca munira denuofi-bi concédât,in quibus tuto confîftere, abiniuriisconiuratorum (ètueri poiTint: idqjeömagis,qu0d illi ciuitates amp;arc^ in extremis Regni partibus terra matiç poifident, quibus peregrinum militcn»

Varia vtr. p. scripta. .125

proarbitrio introducant. Nihilominus prædidusRex Nauarræus rurfus condinonem luculentam largitur,fe oês

t fupradidas vrbes fecuritatis gratia à Red; '' ge vitro ptorogatas dcreliéturum, dum-1,

' modo Lotharingi amp;nbsp;eorum confœdera- ; tiabiisqnas occupant, reipfadifcedant, j arma deponantur,extraneï dimittantur,J. ac ipHdomum fuam fe recipiât. Quod fi î fpretis adeo iuftis conditionibus, caftra mouentur in Regem Nauarræu,in Prin- ' cipem Condxum Ducem Mommo-^; ranciumgt;aut in horum alterutrum,aut in focios; rogant, quantum pofltint dcmif-î; SC Regem ne çgrè ferat,fi confilium à na-V tuva amp;nbsp;neceiïitate répétant, quæ vim vi repelleredocent; acomnes fuosfuaque omnia in earn rem impendant; idque eo magis,quodnondifceptabitur in Aqui-taniade Aquitania, nec non in Occita-niadeOccitania;necinDephinatu,Pro-uincia,amp; aliis locis de forte RegisNauar-ixi,aut Principis Condæi aut Ducis Mo-morancii; fed abfque dubio de forte ôe li-bertate Regis amp;Reginx marris, de legû coferuationeamp;totius regni dcfenfione;

iiéî De postr. mot. Gall. deniqueconfidunt, quamuis arnta, inuaferinttamcn animum fuuni fibi veluti fidis fubditis deuouiflè; amp;nbsp;hxc fiducia cordis amp;nbsp;animi vires ipfis ingC' minât. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Reginam etiam matrem obteftantut, meminent,qLiàm dure ab ifta Lothario*, gorumprogen'e habita fuerit, cùm iub Francisco ii regni habenas tenerent,ac temporis progreiFu quàm inexplebileio ambitioné in illis obieruaric; ipfa, inqui . Regina,quæ prima filiis fuis veris colori* buseos depinxit ac notauit: caueat ctia ipfa inprimis, ne elogium, quod Matris regninomineadipifci poceft, in Nouerez vocabulum à pofteris commutetun quod fcilicet regni exitio viam ftrauerit, acillud exteris deprçdadum propinarit! pacempublicam fregerit, vt prauis ho* ftium publicorum animi libidinibusob-fêquerctur,amp; proximis iùis, 8c ob/êqué-tibus earn pœnam intuleric, quam duplo extranei contumaces amp;nbsp;iêditiofi mere-bantur ; quod h iudicaflet prudentia fiu gt;nbsp;confultumeire, vt coniuratorum arma cneruarentur perhuius flatus pacificati-onem,

Varia vtr. p. scripta. 117

oncnijfaltempax generalis concipi po-terat,cuius beneficio ftatui Religionis Reipub.commodè profpedum fuiflet.

NuncRexNauarrxus.Princeps Co-

1 quot;Tx X T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;... * nbsp;nbsp;nbsp;1 lutamcnti

daeuSjDuxMommorancius lureiurando cxadwnc.

adigunt amp;nbsp;obteftantur omnes Principes Regis confanguineoSjVt ferio agnofcant, mcditentur de fuo fanguine generc bîc agi : Pares amp;nbsp;primarios huius regni Adminiftros de iuramcnto, quod Dia-dcmati regio præftiterut,amp; officio quod cxequidebent, bîc agi ; Nee non omnes Curias Parlamentorum de præcipuis regni conftituiionibus,quatum funt eufto-' des,hîcagi:Denique omnes Ordinesamp; I Itatus huius Regni de ipforum cafu amp;nbsp;fa-' miliarum confufione hîc agi. Qffis enim ‘ quietem priuatampollicerifibipoteftin j motu publico ? quis maricommotocre-datfe pofle proiperè nauigare ? quis fta-i turn certum recinere fe pofle putet in fta-' tus mutacioneî quis libertatem priuatani 1 aflerere in publica graflatione?

'. Obteftantur pariter omnes Ordines amp;nbsp;Principes exteros, focios amp;nbsp;confœde-ratoshuius regni, vt fibi in hac qua fufci-

/ xx8 De POSTR. MOT. Gall. pere coguntur, defenfione, iufta, ope® ferant, Ecclefiæ Chrifti labqrantis mife-reantur,nequepatiantura Sacri foederis coniuratis rcgiam ftirpcm Euangeliui^ in Gallia profitentem, totqs milliapion* opprimi amp;nbsp;extingui; ex quorum clade interim omnibus Chriftiani orbis ordi' nibus, qui Poncificis iugum exculferunti graue periculum imminere fapientcsiU' dicant., nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Proteftantur etiam coram Deo cof' j dium inipedore amp;nbsp;coram omnibusho' minibus quos adionum fuarum iudic^ conftituuntjfe deplorare conditionéR^' gis foris obfeffi, amp;nbsp;intus hoftium fiioru*” coitionibus Sc prxuaricationibus inipl*' catijieqi arma pro Regis falute,liberwt^ obfequio fumpfifle. Vtinam veroR^ gi placuiflet piorum fubditorum ope^^ amp;nbsp;virtute vti.-breui enim temporis fpao® cum ab his omnib. anguftiis liberaflent'

Quod verb ad Religionis negotiui’' attinet,prçdidi,Rcx Nauarræus,amp; Pdæ ceps Condæus declarant ex animo, fide* que amp;nbsp;dignitatem fuam in huius protC' ftationis teftimonium oppignerant,fedc

Varia vtr. p. scripta. 119 damnoCatholicis quoquomodo inféré- /lt;•

•jz do noncogitarc,nequeReligionem Ro-J'quot; jj man.quam profitentur,interturbare vel-lejvtpotequifemper exiftimauerint co-

4 fcicntias non cogi fed perfuaderi debere;

, Paratos fe etiam effe controuerfias, qux i de negotio Religionis agiiantur,concilio S legitimo fubiicere : Deniq; fe omnes fi-j. dos amp;nbsp;probos Frâcos, politicos amp;nbsp;Ecclc-fiaftiços cuiufcunque fint conditionis, , abfque exceptione auc acceptione Reli-y 1 gionis vnicè ampledi,eos amp;nbsp;eorum con-ÿ fcientiaSjhonoreSjdignitateSjbona jfalutê ,, familias aequabiliter fub clientela

tutela Ru fe ponere, ad eos pro virili ab ilt; otnniiniuriaamp;: vi, tnendum ôc vindi-candutn.

J, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hortantur omnes amp;nbsp;fingulos, vt in a-

nimi beneuoli teftimonium ad fe acce-0 dant; pro facultatibus auxilia conférant J, : aduerfus coniiiratos,quos Rex aperte te-ÿ I ftificatuseft in falutê fnam, diadema fuû y acregnumconfpiraflc.

t Adfcrupulum verb omnem Catbo-y licis Rom.tollendum, DuxMommorâ-dus de cuius Religione non dubitatur, 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;j

ip De post. mot. Gall. cuius ctiam prudctia, amp;nbsp;fagacitas exp!o' rata fatis eft,qua Regis Nauarrxi amp;Prin-cipisCondæianimum amp;nbsp;fcopum probe dignouit, via illis prasbebit anteiigna-nus erit.IlIe,inquam,Par Franciæ amp;nbsp;pd' mus Rcgii diadematis amp;: adminifter ; cui in belli adminiftratione primus locus dc-betur. Ad cuius exemplum iam Deibe-neficio Proceres,Equités,Duces belli,amp; Nobiles pleriqj Catholici,quiiuftitiade' fenfionis fuæ légitima: agnouerunt,arniâ fua confociarunt,amp; fe comitantur.

Quod attinet ad Sacri fœderis autho* reSjConiurationisq; focios, prædidi nbsp;nbsp;nbsp;|

Nauarræus, Phneeps Condæusamp;Dux Mominorancius declarant amp;nbsp;agnofeunt eos pro Regis,ftirpis Francicæ, amp;nbsp;Reip hoftib. infenfiflimts, quales Rex ipfean-tcaeosdedarauit, quales omnes Curia: Parlamenti literas regias probantes,eos agnoucrunt: amp;nbsp;iuxta illarumliterarum èc mandatorum Regis,quæ in illis conti-netur tenorem, fummavi bellumeisin-ferent,amp; omnibus modis ad intcrnecio-nem vfque profequentur.

Verumtamen quia forte nonnuHi coniu-

Varia vtr. p. scripta. 151 coniuratorum prætextibus deccpti,ad-buc cum ipfis verfanturjfi intra duos më-fcs ab his literis datis ab corum confortio difcedant, domum fc recipiant, vel ad fe accédant, eos,vt fuperius diftum cft, fub . ' clientclafuaconftituunt,nolentcsvtvir-

i tute præcedentiuni Regis mandatorum ( in eosinquiratur, aut moleftia afficiatur; , quia coniuratorû perfuafionib. fedudi, ' 1 errore non malitia peccarunt.

J In eundem fincm prædidi Rex,Prin-j ceps amp;;Duxeosomnesorant, qui cona-; J tibus cóiuratorum, quos fatis dignofce-j, L re debuerunt,non adhxrent,amp; tarnen in , l illorutn caftris, aut locis munitis adhuc ‘ vcrfantur ; vt quamprimùm inde difce-' I nbsp;nbsp;dant,amp;feeuoluant,nefortècumàcaEte’

ris difcerni nequeant,fimul cum illis per-, nbsp;nbsp;nbsp;eant fummo cum fuo dolore amp;nbsp;mœro-

re: neque enim ftatuerunt eodem fup-plicio pledere eos.qui code fcelepis reatu nontenentur.

Quoniam autc prædidi Rex Nauar-rxus, Princeps Condæus amp;nbsp;DuxMom-j nbsp;nbsp;nbsp;morancius optimè norunt, meditan-

I'. nbsp;nbsp;nbsp;tur omne bellum, amp;nbsp;præfertim domefti-

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q. »y ‘

De POSTR. MOT. Gali.

cum,Dei cfle flagellum, in quo populus innocens grauiora patitur,cuius calami-tates amp;nbsp;miferias iaexintimo affedu He-flenc:in primis Deum omnipotentem o-rantjVt Ecclefla:vicem bonitate fuate-/j3iciat,amp;: prouidentiam fuam excrete di' gnetur in calamitofum hums regni amp;nbsp;po puliftatum ad bellum hoc funeftiflimu medio aliquo auertendum, autcommo- ( dapace præuertendum: vt etiam Regis amp;nbsp;Reginç matris corda afficiat amp;nbsp;oculos aperiat, ad id remedium, quod maxime falutare amp;nbsp;vtilefuerit,percipiendumamp;^ ampledenduniivtqj huius Sacri foederis coniuratorum co^'da fledat amp;nbsp;animi du-ritiem mitiget,Lotharingorum ambitio-nem reprimat, illis^ mcliorem menrem det, vtconfiliis optimis tranquillitatem publicam reipicientibus morem gerant.

Quod fl preces hæ apudDeum irri(95 fiant,qui iufto fuo iudicio huius feculiin-auditamcontumaciam retundit,fairem orant omnes hominespieratis amp;nbsp;iuftitias ftudiofos,vt iudicent, an vnquam defen-flofufeepta fueritnaturæ,neceflîrati,iu-ridiuinoamp;humano congruentior,vt^ I

Vakia vtr. p. scripta. 155 inconiuratos fuas preces votacouer-tant,qui ex duobus malis vnum folum e-ligendurq reliquerunt-,fcilicet vel vt F rä-cia omnis pereat, vel vt defenfione légitima iufta eiufdem cafus impediatur. Deniquc confiduntDeumiuftis fuis ar-misbenedielurum, amp;: in huius fœderis coryphæos,noftrarum calamitatum au-thores,mala quæ in Ecclefiam Chrifl:i,in Pvegem, genus amp;: regnum fuum moliun-tur,conuerfurum.

Dataapud diuum Pa.ulum à Capdejous jo Augußi^ / iSj.

DECLARATIO REGIS

IN edigtvm PROMVL-gatum in menfe luüovlüma^^de reuocandii fibditis ßtis ad vnitatem ecclefia Catholica apdßoUca Romana y le£ta amp;nbsp;fromulgata in curia Parlamenti Parißenfii 16 O^ob.

M D L X X X v.

J-JEnricvs Dei gratiaRexFrancise Poloniæ, omnibus qui prxfcntes

2-34 De POSTR. MOT. Gall. literas viderint,SaIiitem. Abundefan's expofuimus'noftro Edido lulii menfis proximc elapfi mentem noftram, de re-ducendis fubdiüs noftris ad vnitatem re-ligionisCatholica',apoftolicæ;Romanç; vtcurfum moraremur infinitorum ma-Iorum,amp;calamitacum fquas indulgen-tiain tolerandis diuerfis opinionibus in religione,inhocnoftrum rcgnum inuc-xit) : amp;pax,Concordia,amp; beneuolentia firma amp;nbsp;ftabilis inter fubdiros noftros coalefceret; cuiufmodi apparuit tempo-' ribus rcgum maiorû noftrorum ; qui (à* pienter rebus fuis proipicientes non palfi funt,fe regnantibus, aliam ftabiliri religi-oncmpræterCatholicam. Ad quam vt fubditos noftros profeflbreS nouç rcligi- -onis facilius adduceremus : vtque bonis inftrudionibusimbuti,ampleôferentur id,quodadfalütem animæ amp;nbsp;priuacum comodumipedat, in animo habuimus. {pacium fex menfium, poft promulgati-onem noftri Edidi,iisconcedere : vtin-terea temporis de/cifcerent ab ilia noua rcligionc: amp;amplederentur noftraCa-tholicam, apoftolicam Romana, hanc^ profi-

Varia vtr. p. scripta, ijj’ profiteienturjalioqui excédèrent regno, amp;nbsp;terris noftri iuris amp;nbsp;imperii : concedé-do iis ius eorum bonis fruendi, vêdendi, aut alio modo difponédi pro arbitrio fuo: ficutamplius expofitum eft innoftroe-diâo. Et cum hoc deliberandi fpacium, vitro illis conceflerimus ; quohos indu-cercmiis ad conuerfionem; confiât ni-hilominus plerofque illius nouæ rcligio-nis Profcflbres,obfirmatos in fuo errore, abuti noftra lcnitate:amp; otiose vti frui bonis fuis in eumfincm, vt facultatem ha-beant fefe armandi; parâdi pecuniam, vnde fe admilitiam inftruant: alii vt fe-. fe adiûgerentsalii amp;nbsp;facultatibus prodef-fent iis, qui cum tenerentur obedirc no- • ftro Ediâo, (ficutiboni amp;nbsp;fidi fubditi tc-nentur legibus fui regis ) armati in nos mouerunt, amp;nbsp;vi armata nobis refiftunt. Qui plærisquein locis, amp;nbsp;in Aquitania, Delphinatu amp;Occitania vi occuparunt oppida,amp; caflella quædam noftra, inuo-larunt in pecunias noftras, amp;nbsp;ecclefiafti-corum, amp;nbsp;aliorum fubditorum noftrorû Catholicorum, quas in fumptus fui belli çonuertunt. exercendo præterea genus

De post. mot. Gall. omnehoftilitatis aduerfus ecclefiafticos, amp;nbsp;alios Catholicos : quorum nonnulli in nonnullis locis, inhumaniter occifi funt, amp;nbsp;trucidati. Et fi, vt rcmedium his per-turbationibus adhiberemus, magnosamp;: validosexercitus iam eduximus; quibus (vtfpesnoftra eft) compefcemus, Deo fauente, audaciamiftorumhominû : 8C ad obfequium amp;nbsp;obedietiam, quam nobis debet cogem us : ludicauimus nihilo-minus hoc non omnino’fufficere:at opus eftè adhuc amplius cauere, ne malum crefcendo vires acquirat. Ob earn cauf-fam, (communicatis confiliis cum hono-rificentiifima Regina matre noftra, amp;nbsp;plerisq; principibus,amp; primariisconhlia-riis noftris, qui prxfentes erant) nos ho-rumfecuti fententias, ex noftra plena amp;nbsp;regali audoritate, decreuimus amp;:decer-nimusvtiequitur.

Priwo.

- Vt omnes noftri £ubditi pofitentes no-uam illam religionem cuiufcunque con-ditionis.qui armata vi conati funt morari execucione noftri edidi, aut qui his adhèrent : eriam Catholici qui ie hiscon-iunxerunti

Varia vtr. p. scripta. 157 iunxeruntsqui opitulati funt,amp; iuuerunt: opitulantur amp;nbsp;iuuat re, fortunis amp;nbsp;facub tatibus arma deponant,abftineant à ma-lo illo fufcepto focietate ; amp;nbsp;nobis pa-reannnosq; vti dccet bonos amp;nbsp;fidos fub ditos agnofcant fubpoena criminislxfx Maieftatis. Et fi id minimè fecerint, nos iam ficut illo tempore, illo s buius crimi-nis reos declaramus per prçfentes literas. Per quas volumus,ftaiuimus amp;nbsp;nobis pla cct;vt eorum bona omnia mobilia amp;nbsp;im-. mobilia, débita, quæ illis dcbentur, nomina, rationes amp;nbsp;aftiones fint occupata, fequeftrata amp;nbsp;nobis quæfita. Et pro horû adminiftrationeamp;: cura,vt defignentur boniamp;idonei commiflarii amp;nbsp;cuftodes: qui cogentur fufcipere hoc onus, no ob-ftantibus quibufcunque exemptionibus, excufationibuR aut priuilegiis ; vt mobilia vendantur; immobilia in licitatione elo-* ccntur ; amp;nbsp;pecunia ex his conflaia couer-tatur in vfus belli. S aluis tarnen oppofiti-onibus feu intercefllonibus : quæ ante o-mnia diiudicandæ funt, amp;nbsp;tcrminandæ. Inhunc finem proprietarii, creditores,amp;: alii quialiquoiure nituntur ,Tenebun-

ijS De postr. mot. Gall tur hasintra dies quindecim ad maximu poftfcqueftrationem, infercre adis pu-blicis diœceüû, amp;nbsp;præfediirarLim ; fi in-terceflôres habitant ineifdemdiœccfib. amp;nbsp;præfcduris. Si habitant extra diœce-fim præfeduram,intra menfem.Eadé ratione adferet titulos, iura, nomina, ob-]igationes,amp; aliafcripta, quæ rnuniût ius fuarum oppofîtionum, vt de his monar-chae amp;nbsp;præfcdi vel eorum legati, iudiciû ferant,quos iubemus vt fummatim amp;nbsp;de piano,linedilationeaut conniuentiaea iudicent, fub pœna amiflîonis fundionû fuarü; amp;nbsp;etiam maiori,lî res poftulat, curent etiam fcorfim fententias indecon-fedas in adapublica diœcefium amp;prx-fedurarum referri.

Iubemus etiam fub eiufdem pœnis, fubftitutis procuratorum noftrorumge-neraJium vt adfintexecutioni huiusde-clarationis, amp;nbsp;noftras didas curias certi-oresfaciant de fua cura amp;nbsp;diligentia fm-gulis quindecim diebus.

Interdicimus etiam omnibus iis, qui cenfum, aut res alias debent iis qui cum armis prodierunt,eorum fautoribus aut facinorum

Varia vtr. p. scripta. 139 facinorum fociis; ne quicquam illis fol-uât: Sed ex hac noftra iuffionc, profitea-tur id coram iudicibus noftris ftatim poft publicationem præfentiû fub pœna qua-drupli ; amp;nbsp;in cos tanquam fautores fo-ciosillorum,qui funt in armis, publicè a-nimaduettetur.

Interdicimus etiam omnibus,ne quid emant ab illis qui in armis funt ; aut ab il-lorum fautoribus, amp;nbsp;fociis facinorû. De-claramusquicquidhoc modo emptum fuerit nobis eflèquæfuû; amp;noftrofifco addiâû. Volumus etiam vt in iftiufmodi cmptorcs animaduertatur. Et vt pecu-niæ,ex venditione mobilium, amp;nbsp;frudib. immobiliû conflatæ, rationesconfician-tur per commiflarios quibus id negotii datunquas tradent quæftoribus Franciç, amp;nbsp;tribunis ærarii, in quorum regionibus repenentur ilia mobilia, amp;nbsp;fita erunt immobilia. QuæftoresFranciæpræfcribêt coaétoribusfingulorum locorû, quara-tione pecuniam quamacceperint relata in rationes debeant tradere tribunis ærarii noftri Gcut aliam pecuniam,quam fo-liti funt ex prçfcripto muneris fui collige-

140 De po st R. MOT. Ga Li

re in definitis locis, vt poftea cadem con-uertaturinfolutionem fumptuum quos cogimurfacerepro alendo milite qucm nos confcripfimusadroborandû amp;nbsp;fta-biliendum edidum noftrnm in méfelu' lio emiflùm : amp;nbsp;ad eliciendum obfequiu qnod nobis debetur à fubdiris noltris. Cuireiaddiximns amp;nbsp;addicimus diâafO pecuniamnta vt non fas fit ob quamcun* que aliamcaufam banc impendere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

Volumus præterea didos miniftros noftros diligenter vacare (poftpofitis o-mnib, aliis negociis) perfecutioni, amp;de-cifionicaulTarumcapitalium amp;,extraor-dinariarum, quæ aduerfus armatos illoS eorumfautores fociosintentæ funt,5i vt vrgcant indicia aduerfus illos iuxta grauitatem noftrorû edidorum amp;nbsp;praf-ceptorum.Referuamus nihilominus no-bis,quatum adbona immobilia attinet, facultatem de bis pro arbitrio noftroca-uendi; quopoiîint conferuariliberis,^^ hæredibus aliis aptis adfuccedcdum ex-hxredatis : modo illi liberi amp;nbsp;hæredcs fint Catbolici fe dignos pra:ftiterint erga nos ,tanto benefîcio, obïcquiis^

Varia vtr. p. scripta. 141 officiis nobis gratis amp;nbsp;acceptis.

Et quo melius difcernere pofTimus cos, inter ftibditos nolbos noiiæ Keligionis ftudiofos, qtiib. animus eft ampletb no-ftramreligionernCatbolicain,qiiemad-modû pro eorum lalute amp;nbsp;vtilirate opta-musîôéeosqui mandatis amp;nbsp;itiftionibus noftris in edido expofitis obtêperare voluut,religionem tarnen noftrain amplc-di nolunt. Inluper vt caueamtis nenon-nulli horum male animati erga nos,dila-tionefcx men fuma (quant hisbeneuolo animo pcrmifimus) abutaniur,in præiu-dieiumobfequiiquod nobis debetur; amp;nbsp;commodi publie! huius noftriregni; vti hâdenus fecerunt : Declarauimus declaramus noftram voluntatem,amp;; fen-fum elle, vt ornées noftri fubditi illius noux religionis ftudiofi, intra dies quin-deciin poft publieationem prælentium, feconuertantad religionem noftrâ Ca-tholicam,amp;r eandem profiteantur. Si Ic-custecennt,abeant amp;nbsp;excédant hoc no- gt;nbsp;ftro regno, terris nobis lubiedis : cum facultate fruendi, vendendi aut alio modo dilponcndi de bonis luis pro luo aibi-

R

De POSTR. MOT. Gall. triojinobiJibus amp;nbsp;im m obilibus, vti coO' ccflimus in noftro edido.Ea tamcn con-ditione hoc concefllmus,nc his bonis di-redè ant oblique iuucnteos,qui armatt contra noftrani audoritatem prodietut; auteorutn fautorcs, autfocios. Sihuic mandato non obedierint, noftra volun* tas,amp;fententiaeft,vtaduecfus eosfiim-matim agatur,prehendendo eoru m bona mobilia amp;nbsp;immobilia: mobilia diftra-hcndojfrudus immobilium impenden-do,quemadmodum fupra didum eft,de bonis corum, qui aduerfus noftram audoritatem arma ferunt; amp;nbsp;eorum focio-rum : Et vt adio aduerfus hos agatur Si peragatur eodem modo quo confuetum eft agi contra infradores noftrorum edidorum amp;nbsp;conftit utionum fine dilfimu-latione aut dilatione.

Nolumus hac declaratione compre-hendi mulieres matrimonio copulatas, viduas aut virginesnouæ religionis ftu-diofas: quibus conceflimus reliquu fpa-ciumfex menfiu comprehenfum edido noftro menfislulii VC ic couertantadre-ligioncm noftram Catholicam, aut ex-eant

Varia vtr. p. scrpipta, 145 eant hoc noftro rcgno, vt fertur eodcm.

Prohibemusnihilominus omnesno-ftros cuiufcumque conditionis fubditos fubpœnacapitis,ne vimcuiquam inférant cxequendo hancnoftram declara-tionem ,nequeiniiiriam faciant aut damnum feu corporibus feu bonis eorum qui noftræ parent voluntati, fe recipi-untamp;sconfcrunt extra.limites noftrire-gni-.îiüt praeter noftram voluntatem cô-morantur vitra illud tempus ia hoe regno. Quatn remcommittimus inquiü-tioni perlècutioni noftrorum mini-ftrorum.

Itamâhdamusdiledis amp;nbsp;fidisnoftris iudicibus, qui curiis prxfunt noftrorum Parlamenrorum, nomarchis, præfedis, præpolitis amp;nbsp;eorum legatis;Etiam omni-b«s aliis noftris iudicibus, adminiftris amp;nbsp;eorum vnicuiq;, vti par eft, vt curent hac noftram declarationem, voluntatem amp;: menrem promulgari, perfcribi,amp; in aifta pt.blicareferri ditftarum noftrarum curiarum amp;nbsp;iudiciorum , vtvnicuiqueres innotefcat: feruari, cuftodivi, perfici abf-que vllo obftaculo aut contradidione

R ij

144' De PpîSTR./iMOT. Gall/' iubertius qiioq; Aduocatis noftris pro' curatoribus generalibiis, amp;nbsp;fpecialibus vt huic ncgotio adfint, amp;nbsp;nos fingulis quindecim diebus ccrdores facianc de, cura,diligentia; qui bus vfi fuerint in cxe-quendishis noftris mandatisJn quorum fidem amp;nbsp;teftimonium prçfentibus noftm' manufignacis ftgillum noftrum curaui-mus affigi. Nam ica nobis placet.

-, Datum ParifLs 7 OdobriSjannogri*, tix 15 8 j. Ec noftri regni,/ 2.. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;signatum^

7 nbsp;Henricvi. j

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,q.u,ä, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. r,/;-

‘ - Et faulä iaferitu :

; Exmandato Regtiincoitßüt.

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.1'3' *.^1'; ;

?.. ; ...7 .. . Srulart. ...l

. 1’ ’J 7lt;'7 - ,;u '

m nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ nbsp;nbsp;-J- q;'

A

* 1

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i4î

SANCTISS. D.N.

, S I X T 1 P A P Æ V, .

. n»r D E CL ARAT lO; .î CONTRA HENRICVM Borbonium, aflertum Regem Na-uarrxA: Hcnricum item Borboniû prxtenfum Principcm Condenfem, Hxreticos,eorumqi pofteros amp;nbsp;fuc-cclibres ; ac liberationem fubdito-ruiii, ab omniûdelkacisamp;cobfcquu debito.

EXCOMMrNICA^ tionis CeNfùra,(juabreuiterjgt;rebatur Chri fil Prophetarum Apoïiolorum tefii-moniis ; Patrum erthodoxorum firiptts^ legtbus^canonibtts, hifiortis, GalUci re-gntpriuilcgiis., hanc excommumeationcm intufiameifi^amp;ipfifaS^tonHllam.

Per B. T. B. A,

Impressvm ad exem-^, plar Romæ editum.

R iij

»4^ De POSTR. MOT. GaIÎquot;

EXCOMMVNICATIO.

SIXTVS EPISCOPVS fèruüs fèruorufn Dei, ad per-' petuanircimemoriam»

l 'Hcy. CE NS V R A. • nbsp;”

■,u?- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Æc jnlt;criptiovuIpisEâ^* dem retegit: nâPapa, qu* hoc JoGO Epifcopus tantu nominarur.palfim Epi^o-porum Principem Si. Ec'

ùlefiæ CaithoHcïc caput Ce eflê iaftitat. E-gregius (cihcct, (èruusfcruorum

î, Th'f 1 ßßopponitdreffertaduerfuitjuicquiddicituf Dettes iadeo'vt in templo Deifédeat tant^Uiif^ t. Si Papa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;auguftohabitu amp;nbsp;triplicidaU

diû.4i.amp;e. inaurea fcllafublimisadorandiimfe^'’' ntJt exhiiet ; qui (fi ci crcdere fas eft ) pro Clem. vnic. arbitriocælumreferitamp;aperit; qui cut-de iureiuïi rus animatum pleno iuread tartara de-trudere poteft; quiomnes iudicar, amp;à neminc porcft iudicari, qui vtriiifqvgla' dii Ecclefiaftici amp;nbsp;Politici poteftatemii-bi arrogatj qui crepidas fuas CxfâribuJ i;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dcülcU'

Varia vtr. p. scripta. 147 deofculandas promouetsqui eofdem pc-dibus fuis conculcat; quos Lunç,feipfum «p. fignifi. Soli comparai; qui denique régna amp;:im.-peria pro libidine animi transfernnec péri ab eo poteftjCur hoc vel illud faciat.Ec quis feruum adeo fuperbum, iniuhû ty-rannum hominibus illudentem diutius feretin EcclefiaDei? Itaq; ad perpetuam tyrannidis ipfius memoriam corrigatur fuperiorinfcriptioin huncmodum:

Sixtfti ex/nonacho Papav^Rornanu^An-tichrißu^^ßrutufiruorum Babylonien mere- Apocaî;. trieiäßdens in temploDei tanquam Deus, ßtpraomnes fublimiores foteßaies (è efferent

'' fu^erbè,(^ domiaans tyrannie^.

EXCOMMVNICATIO.

^yibimntenÇanterni Re^ potentia,bea-‘ to Petro, eiuiqueßteeeßoribm tradita autho-ritasomnesterrenorumRegum (ß Princifgt;u /uigt;ereminetfoteßas,ßabili^ in petra confi-ßens,nec 'vUis aduerßmttbuf, 'ueletiam ßecu-die flatibus à reÜodeflexa,inconcuffaprûfert inomnesiudicta, nbsp;nbsp;ne diuinn maxime leges

violentur ,fltmma ope prouidet ; fi ques

R iiij

148 De POSTR. MOT. Gall. orämatißni Dei rcpßentcs inuenit, feuer tore bos vin dill a Tkißitur^d/'t^u, muis pot ent tores defolio detictens, 'veluttfuperbientis Lucifer i mini ft ros} ad infima terr^^ deturbatos froftérnit.

C E V R A.

Ex bis Sixti Papæ verbis veriflîmû eflc Apoc. 13. conRat,quodde AiitichriftodiciiurjBe-ftiam eü'c, qiiæ duo cornua habeat agni b milia, fed Joqui vt draco: is enim in bu-iusExcômunicationisinfcriptioneCbri-fti veri agni cornua duo ; fcilicct Epifcopi ïânâitatem,amp; ferui Dei hurnilitarem fu-catealTumplitjftatim verb impia loqui-turvtSatbanas. NamquodaitPerro poftolo, amp;nbsp;fuccefloribus eius daram eße autboritatem fuperemincntem inRegcs Sc omnes alias poteftatesjrcfelliturdiier-tis Cbrifti ve rbis, qui fepe teftatus eft re* gnum fuunoncftedebocmundoiamp;aii-ioan.i8. fugiteconfpedueorum,qLii ilium Regé

To nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;præpoftero zelo, conftituere

’ cupiebant;Apoftolosetiamfuosdeprinquot; cipacu cogitates his verbis corripuit, Re* ges nationumcis dominantur,atnonira futU'

Varia vtr. p. scripta. 149 futurum eft inter vos, amp;:c. Alibi quidem dixerar fefturos efteApoftolos fuperthro nos duodecim, Se iudicaturos duodecim tribus Ifrael; cum inregeneratione fede- in loî. rit Filius hominis in throno gloriaefuae. Hieionym. Verum ifta ad illum dié pertinent,in quo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in

filiiDci,animoamp;corporeregenerati,vi- Epift. adE-ta aeterna frucntur. Neque Petro autfilis Apoïiolii^fedtUk omnihtts promijfa Çunt, qui hom.$v. iup dereliclisfecult deliciii Chriflnm fecuti nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mattliamp;n.

j r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i* ni' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rcrnione de

amp;jeqnentur. Quod Apoltolus innucre jjg pcmcco-videtur bis verbis i Cor. 6. An non no ft«$. ftis quod Candi mundum iudicabunt j amp;nbsp;quod Angelos iudxabimus? At,inquiüt, Romanæ tyrannidis fautorcs,Didiieft, Tues Petrus, amp;i. fuper hanc Petram xdi-ficabo EccleGam meam; Item,Dabo tibi claues regnicoelorum,amp;c. Sedndiculos fepræbent,quiexilli8 locis imperiofam poteftatem Petro dataeflc contendunt, cum petra,de quaChriftus loquitur,fit ilia fidei confeflio, quam Petrus dc Ch ri-fto Filio Dei ediderat.qux toti etiam Ec-clefiçeft communis. Euangclicnm verb minirterium Petro amp;c aliis Apoftolisco-miftumi clauibus, œconomi poceftaci

lyo De POSTR. MOT. Gali-E'aia: ii. abEfaiacoparatur: Euangdio cnim vd-Apoc.5. uticiauibusapcriuntur fores regnicoelo'

rum,pœnitentibus credetibus; impÆ' nitentibus amp;nbsp;incredulis claudunrur.Itatp Petro amp;aliis Apoftolis Ecclefixœcono* misnonprincipatus, fedminifteriü Eu' angelicum, non plenitudo poteftatis, fed

amp; ita fuperiores locos interprétât! fünf ’C^ide locosAuguftinus,Hieronymus, Ambrofius» t«osV’'4T. Chryfoftomus Bernardus. Certa eft autem hæc régula, Nemo plus iuris in a* Hum transferre potcft,quàm ipfe habeat: , Petrus plcnitudinê aut iusimmenfe poteftatis non habuit, multo minus ad liioJ hxrcdes vel fuccefl'ores trasferre potuif-Sed demus habuiflemunqua tarnen pro- ‘ babitur illud ius ad Papa amp;nbsp;cynædos lûo$ rubros vllo iure diuino ant humano per-tinere,quinon Simonis Petri pietati auC dodrinæ, fed podus Simonis Magi im-pofturç amp;nbsp;auaritiæ fucceflerunt. Quam verb arrogat fibi poteftatem, earn à Plio-Chro Matt.'ca proditorcnadifunt,qui cumMauri-

Impcra. anno 600. dominum fuu, tertii. ncc Hon cius libcros per proditionem ftelus

Varia vtr. p. scripta. i)t

fcckis trucidairetjhomicidiicrimine à Bo niEicio Papa abfolutus eÜ, amp;nbsp;Imperator iX agnitushaclcge,vt viciflimilleEpifcopo »«s. nun Princeps amp;: caput Ecclefiæ agnofce-retur. Quod Gregorius Papa aniè repu» diauerat vercq; vaticinatus efteumforc Antichrifti prxcurforcm, qui hanc pote* liacein fibi primus vindicaret.

EXCOMMVNICATIO.

pro incumbenü nobü Eccleßarum ommunt,populorum ac gentium Jii licit udtne, •vt animarum falutttn prtmis prcjptaatur, amp;nonÇo^mfiimuliittts noîiri,fid etiamo-mniafuturA tepora impies ac deteßandis nio-ßrispurgatacunclis Christiani orbii partib. pacem ^erat quietem, (^rpraßrtim am-plißimo Gallia regno,in quo Chrtßiana reltgio omni tempore it a ojigutt, tanta^ Regum tl-lius ^ietas,fidesac deMotio,tot in RomanaEc-cleßam mérita extiterunt, 'vtqiureoptimi^ gkrioßßimum Chrißiantßtmt cognomen ab eaßnt conßecuti -, acetiamnenos deneglelta officqnoHricura amquamapud Deumargtd poßimus,arma militia nolira, qua non car-naliaßnt,ßedpotentia Deo in deßru^ionen»

lyi De POSTR. mot. Gall munit ionum nunc coträduoi potißimum ir4 filtoSi Henricum Borbonium quondam uarr£ Rcgem^^ß Henricum item Borhontum ohm Principem Conden[em exercere com-pelltmur.

C I. N S V B A.

Seite dixit quidam nullam peftem ca-pitaliorem paitorib. accidere polie ftudio ; quo fit, vt ncgieâis Ecclefiis,qua: iplôrû fideicômilTælùnt, alicnascurent,quæidipfos non pertinec. Quod Sixto Papj^v vfuuenit,quidellt;o-manæEcclelîæ lain :camp;rcformatione fc-CurusjcuiusEpifcopum ic eile præ tendit, omnium Ecciefiarû (amp;pra:lcrcim regili Gallici) adiplius curam non pertinentiu folicitudine fe duci phalcraia orationö fupra perfuadeie conatus eft. Equidetn n. Ber««d. liceat nobis D. Bernardi verbis Eugeniu |ib.4. Papamalloquentis, SixtumetiaPapam „ interpellate: Cleriamp;populitui,cuilpc-„ cialiterepilcopariSjfpecialis curas teneris „ debitor; hi qui tibi quotidie afliftuntfc-„ niorcs populi,amp; qui dedomotuafunt, „ capellanijcubicularii miniftri; hi funtqui

noO

Varia vtr. p. scripta. 153 ttonverenturfufcitarediledam: amp;ante- “ quam ipCa vclic: deinde omne quodper- “ peratn agitur te præfente, id tibi turpius. Q^d de populo loquarî populus Roma- “ nus cft,nec breuius potui, nec exprefflus “ aperircdetuisparochianis, quodfentio. “ Gens infueta paci, tumultui affueta. De “ Satfapis,quemdabismihidetota maxi- “ mavrbe,quitcinPapanarccepcrit,prctio “ ipe pteui feufpepretii nonintevuenienteî Quitûc “ potiffimùm volunt dominari,quum pro- “ fein fuerint(eruitUte,fideles fe fpondet, vt opportunius fidentibus noceant. Hi “ inuift cœlo amp;nbsp;terrx,impiiin Dcu, teme- “ ratiiin fanda,feditiofi in inuicem,ætnuli « invicinos, inhutnani in extraneos. Hi “ funt, qui fuhefTe no fuftinent, praeefTe no “ norunt,fitnpiiciflitni di{ritnulatores,amp;: « maligniflimiproditores.Intet hos tu Pa-^ «« ftorprocedisdeauratus:, (fi auderem di- “ te.téid^onummd^isquk')» ottiüpaßuahxc. « Scioyvin hahitatyincreduli éf‘/ubuerßres/unt “ tecum^lupinonTOuestu tarnen fa-^ « fior,Paßorem-tenigayautexhfbe.Petrtifne-ßiturproceß(fß,AÜquande vel'^emmis vrna~ “ tut velßrictSyttanieSiuiauro/iofve^tiaequo «

1V4 POSTR. MOT. Gali.

» albonecßipattnmilite^nec circitmßrepentt-îj bii'sßptH'Smintftrti. InhisfttcceßißtKonPe-^ »gt; troßedConßanüfto. Et fi purpuratus, etfi » deauracus incedis, etfi Petri paftorishx-jgt; res eSjpafcereamp;eiiagelizare tc dccet ver-}, bo,non ferro. Quid tu denuo vfurpare « gladium tentes,quem iufTus esponcrein gt;gt;nbsp;vagina? amp;c.HadeHus Bernardus. Quid ilium didurum exiftimamus.fi hodie vi-uerct,amp;intuercturidololatriä,atheifmu, fodomiam, verbi Dei amp;nbsp;facramentoruin prophanationcm,facri minifterii nundi-nationem, infinitaqj alia quæin Ecclefia Roma, luce meridiana magts ronfpicua funt? Quid fi Papæ nbsp;nbsp;Cardinalium infi-

delitatc,fimoniam, coitus ncfandos, ad-^ ulteria,faftum, auaritiam, pcriuria amp;nbsp;filia crudeliaaudiret? Exclaqiaret abfquß dubio, O cœlum, curbxc videos fcclera non ruis,amp; terraferens-nondchifcis?cuf ignis non abforbcSjamp;diluuium rurfusno expias? Hxc fpccilla naribus fiais amp;nbsp;Cardinalium admoueat Sixtus,difi-arl^ illud Matt.7. Chrifti, Hypocritaeiice.primùm trabe ' illam ex oculo tuo,amp; ti^m difpicies vt eii-' cias fellucam ex oculo frarris rui..

EX-

Varia vtr. p. scripta, lyy ,, EXCOMMVNICATIO.

quondam Rexj Caluim errores atque harefeseùaabineunteadolefientiaJê~ eut ut eli^fertinax^earum patroantum tan-diutxercuit y quoadclaramem. Caroli noni Tjancorum Régit yi^charißim^e in Chriïio ßlia Catharina Regina aut matrii fientißi-ma at que ettam dilelit filti notiri Caroli tttu. 8, Chryßogoni freshjteri Cardtnalis Borho-nti fatruijuiy nbsp;Ludouici Momfenjerti Du-

cisy^iisßequentihiuqjhortationihui,apertü~ queeximta vir tut is acdoUrina Theologoru demonßrationtbus adßdem Catholicaç^ A~ ‘foltoltcam Rom. [vtexifltmabatur') conuer-Jusyhareticas omnes contraßdem Catholica. oftnionesPM'ißü publicein Eccleßa damna-^ tätyanathematiz-auit amp;nbsp;abiurauitßdemß^i-ffiunCatholicam expreßiprofeßus eHydatis^ fubinde/iiisadfe.re.Gregorium Pafanfx. 111 fradeceßßorem noHrum UteriSy quib. eundem fradeeeßore fufremu Cathoüca Eccleßa ca-^ futiam agnoßensyipßumfupplex deprecaba-turyVtpanitentiayConuerßonts obedtentia fita confeßionem acceptam habere y amp;nbsp;antea-Etorumveniam remißionisq^grattam conce^ dere dignareturyßrmiterpromttteus ßeßdent

De post. mot. Gall.

ip fam Cat helicam per pet uo inteire ac inu'tolit' tèfèruatnrum. „^tttbtts Uteris,'vtpoteregiiSyi’ dem pr^decejjer credens, amp;nbsp;paternæ c har it A-tis 'uifcertbus commotus, ac etiamgrauißtw» Regts, Reginamatris , Car dm alts dr Dttdt predict or urn de huiujmodiconuerßone tefii' monio adducÎHStllumtpfttm prat er it os errO' res confit entern veniam^ humiliter petentty à crimme harems dquot; à ctnfnris Eccleftafidis propterea mcnrfis abfoluit, amp;nbsp;tn gremiu fan-ffa matrts Ecclefia, commnmonetnd^ fideli^ j admifit,omntinbabtlttateabeoJublata.

CENSURA.

Qin in liiftoriis verfati funt,norut Oc-cidentcm Pontificiim Rom. artolatria, idôlomania,coriindcm harrefibus amp;: im-poduris pedeteinim adcócoirupiüfui^* IcanteLudieri 6i. aliorum piorum Do-durum ïcripra.vtexcindaferèfflctvera dodnnainEcclciia. Horum veftig'isin* ■ fidcusCaluinusnanonc Gallos Icriptis [ luisdodiflimisPapacum non lolumop- = pugnaiiK, fed Ecc'eliæ refortnationcni i-luo minideriop’omouii. 1 roptercaàPa-pa ÔÛ fins hærttiCushîc pronûtiatur, cùm ipfctnä

Varia vtr. p. scripta. iî7

ipCemet hærcticus no tantum fit, fed Homo fceleratus filins perditionis, quiini nilleriùm iniquitatis in Ecclefia operar tur. Falfiflîtnû veto eft illnd mçndaciû» quoaffirmat Sercnifs.Regem Nauarrae . Calnini errores amp;nbsp;hærcfin ab adolefcêtia fccutum fuiile. Is cnim orthodoxe fuit e-ducatus,amp; fidem quam profitetur.haufit ex fontibus verbi Dei, in nullius nedum in Caluini verba vnquaiurauitjDoftorii -diäaquaeaudit,amp; feripta quælegit,ad _ feripturæ facræ Ly dium lapidem probat, contra quam fi Angelus è cœlo loquerc-i^^ tur, ei fidem non adhiberet aut adhærc“ rct. lt;^od verb fubiieit Serenifs. Regem Nauarræ exhortationibUs Regis Caroli noni Principüm ; nec nonTlieologo-' rum piis admonitionibus conuerfum fn-ifïe,ad Papæ amp;nbsp;Eccleûæ Rom.agnitioné: in fequencibus pluribus refutabitur ; hoc tantùm nunc dicemus in ftrageParifiis e-ditaanno lxxii,xxiiii Augufti non TheologoSjfed Antichriftifuriasincon-fpedu Regis adolefcentis apparuifle, no deliberandi tempus,fed moriendi termi-num ci prxferiptu fuifle, nifi morera co*

S

Î58 De p O’s y ilt;. mot. G a l i» tinuo gercretiis, qua* faciedaamp;fubfcri' àaiin« sc bôndaei per vim propofitafucrunt;Et to oerpetua ob Sixtcifta cxagcTas? quafi vero hiclocun^ tîonis Luw- habeat iilud Vlpiani lurifconß lix fadæ, ui metusve caufageßum er it rat um non h‘t' præftabihor Equidcm GÓucrfio illa non fuit, led eius recor- dcftructio; nou liberaactiOjfcdimpuUlO dacione,quä Ÿiolentiflîma: non fides,fed proditio:cU' Papa reth-. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F

tando cru- ’us memona obliiiioni fempiternx man* deiitatisno-darc pracftabiÜus mulco eflee, quàm rc-ta 'n» g $gt;quot;- fricando nerfidiam lt;ic crudelitatem adeô

infignem magis inagisqj porter icaticon* ^fecrare.

EXCOMMVNICATIO.

j; ^MntÜAM'vt ar Uteri nbsp;firmiert vt»'

culo ligareturycum eo Margarita diUi Ci'^ relt Rcgis fier ere, qnd ex illa Chrisiiantfiit^^ fitrigt;e»ataatqueaUa facile mar it um tn effi CU) ReUgioftù Catholics obßruantia conti' Herepaffe fierabat ur, dtfienjàuit vt non Ob' fiaatibua tmpedvntntutertit nbsp;nbsp;alterufor-

fan inter eosgraduum confangutnitatis (feo-gaationisfitritualis, matrimontu inter/eco-traherepoffint firent in facte Ecclefia contri-xerunt ; excurfiseij deinde abquot menfib. tilt . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lehanntnt

Varia vtr. p. scripta. i$9

lohannem DuratuDominum Oraioremfuu^ ijtti nominefro de^ænitentia., conucrßone^fr dee^rconflantiafrain fcdü^poftolua con^ fre^ufr änderet .ad diel um prjtdecejßrem de-lègâuit, habita^ pro eo pithlicofrolêm^ tn au-ia re:giA de more eonfifiono, in corfrejju frnila Romane Ecelefra Cardinaltitm prj^Utortim-que-df'alitfrumfretjttenüfrmo concur fr sproße frs omnihfußtpra dicltsddem Henricus tA-

Rex recens adßdem conuerfrs cè“ vt Ca-thoheusAdmißus eii^totA vrbe exultante, (fr intentes Deo,de conquißta (fr inuenta oue gratiAS agente.

C B N S r R A.

AsfacratiffimePaterjtuumn5cft,n€c anieCetTorum tuorum fuit d e gradibns in tnawimonio prohibkis Icgcs eödere-.ma-giftratus cnim illud eft officiü;quod cum auficftis V fur pare, circa iltas leges matrimoniales non mediocriter pcccaftis. Pri Leuit.i«. móenimgradus omnesvfq; ad (eptimu contra expreffum Dci verbum veftris legibus interdixiftis. Quod cùmàPontifi-ciisetiâ derideri animaduertiftis,ad quar tum gradum veftras leges poftea contra-

-- -V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S ij

z6o .De postk. .mot. Ga-iï.

xiftis; eas fub pœna Excommunicatie«: nisobferuari edixiftis,nifi ad veftras lacur nasexplendasofïcrantur pccunixi tune enim non tanttim veftras/ed Dei etialc-ges turpiter, amp;nbsp;nefarie foluitis.. FaHÜS' ! mû enim eil quod Rabini veftd fcripic- , runtlib.4. Sententiarum diil. 5 4.illaprç‘ cepta qua: in lege Dei de gradibus matd» monialibus lata funt,maiori ex parte ju-dicialia eflè, quæ Papa iure poluiuo, fine Ecclcfiaftico immutare poilit. Natiiralia verb moralia eflcjioc vnó arguniento fatis probatur.quod Chanauæos neqj raëlitica: Reipiib. ciues nequelegib.Mo* ßicisnondum laris addridosmibilonii' nus tamçnDeus profligauit propter CoH' iunóliones inhoneftas ab illis, contra«»' turæ bene inilitutae leges vfurpatas, qu* ' per peccatum veluti obliterata:,poftea Ic* ge diuina inllauratæ fun n illisqj vt mora-libusomnesChriftianiobilringuntiir.F I* taque (ait Baldus)Papa leges Dei folue» ( do,non facit id ex plenitudine poteftaus fed tempeilatis qua Ecclefia Dei turba-Hiftoriæ de tyj-corrupitur. FerdinadusRexNea' nuptüsàPa- policanus amiram lua duxic approoanic

Alcxafl’

VaRÎ jC VTR. P. SCRIP’TA. ióï Alexandre v i: Martinus v Papa marri- ^”*^”** monium remint cu fororegermana, b-manuel Rex Portugalliæ duas forores ha buit vxores-, Catharina Regina Anglix duos Fratres coniuges Pontificibus ince-ftùofasiftas nuptias-non folum ferentib. gt;nbsp;fed difpenfantibus.Scd vetera quid commemoramus exempla, cum hocfeculu feeleratiflimis Paparum difpenfationib. CaniniS potius quam humanis nuptiis dt pollutum amp;nbsp;confpurcatum. Equide Sixte,quas RexNauarrenus contraxit nuptias cum Margarita Caroli noni forore tationegradus cofanguinitatis bonaco-feientiaiuxta Dei leges contraxit, necei , vllaftrit opus difpenfatione.Cognationis verófpiritualisquödmeminifti,haudfci-mus, quid velis, nifi forte illicitas nuptias fviiflèih religionedifparii Quod fi apertè dixiflèSjtefponfum tuliffes te amp;nbsp;tuis ante* ccflbrîbus dignum. Certèperperaopùs procedit cumbosamp;afinus ûmul arant,-^“'’’’*' contra Dei mandatum.

X EXCOMMVNICATIO.

• SedtUe^vt er At vAr'tfi é'incenfiAnti Atù^.

161 De post. mot. Gall.

mo y baud mult opo si à Cat holte äfide (fiquot; débita erga jedem ApostoUcam obedientia^ caterUtp afiexprefiè nbsp;nbsp;eum turamento profefiis défi

ciens^dteiuetn eo ejuo pritu er at, cœno reuobtquot; tusfi Rege Chrifiianifitmo clamfijubducentt tolled ojj tn loco ab tpfiut Regis aulafiat is rettH to^jCfudm potuit coptofio hareticorum (celerath rum J altorumfi^ id genus impiorum hominuA* numerojbiea omnta cjua de Caluinifinidete^ ßationefiarefim omnium abturatiene,at manafidei Catholics e^t^poHolprofefitotH anteafiecerat ,palam reuocauit tefitficans fii Caluintfmum tpfium pro fit eri ,prout profiejfi* elt^eijf hærefipertinaci amp;nbsp;obdurato anitt^* fiemper adhafit nbsp;nbsp;in ea hue vfcjue vtuens^fr“

pins hareticos per due Ues acfiditiofos [epuorit^ caput,dux propugnator tn Gallia, amp;nbsp;ex ter or urn harett cord acerrimusfautorfett' perfiuit} ad arma cotra pradt^um Caroltttty^ ac etiam charifitmum in Chrilio filium nefitgt;^ Henricum Francorum Regem Chrtfiianiffi mum : tarnet fit eum vt Regem ac Dominufiitt colere,'ut firorium amare efi fiejui debebth omnisfiilicet ofificijac piet at is immemor, tfi uerfitsipfum^reliejuos CathoUcosomnesetquot; citAuiidnfeftifitmos exercittss^ accitis etistt-

ternttutt

Varia ytr. p. scripta.

ternarumnatienuh^reticiscontraxit^aejuir • bui omniaPaßtmloca cruentis f tor um homi-num clt;tdibt^fædata,Jacra Ddtemplateme^ rata dr dtrcfttaßcerdotes amp;nbsp;vtrt religioßer» ciattb. tractdattfunt: oppida praterea dquot; tnu-nittänei Catholtcoru partim tnßdiis y partim •vi dr ar mis occupautt-, dr tn eis Catholics Ec-eUßa ritus prohibuit acf 'ußulit 5 minißros dr concionatores hareticos conßituityCiues dr in* colasadeademimptetatem capeffendam mi-flu verbertbus^ eo'égit.

c E N s r R A.

Si nullum prprfus extaret documents pietatis.candoris animi cçterarumq} vitr tutu.quibus Screnifs.Rex Nauarræ pragt; dituseft, hoc vnicum Sixti Papæ Gar-dinalium teftimonium ipfius in Deumamp; Ecclefia pietaiem fads demonftraret.Fa-tentur enim ilium non multo poftlanie-nam Parifienfem vbiprimùm fecx aula Regis fubducendi facultatem na^lus eft, EcclcfiamRoma.amp;: Papxobediendam publiceabnegaflèamp;verâ religionc pro-feffum efle.Na(quod de Caluinifmi pro-feffione Papa narrat, fimile eftillicalq-

tö4 De rosTR. mot. Gall.

M«r. »4 mniæ,qua(ïhriftoimponcbaruràludx' is, quod regni terreni munus obire amp;nbsp;[amp; plum deftiuere voluiHet. Hiftoriam \e-rófaóti paucis comprehendemus. Rex Nauarrçnus poft facrum Bartho!om.Ti diem contra voluntatem plus quam tric-nium in aula Regis dctentus,dicquadam Lutetia venationis caufa egredus eft, Ca-tholicis Roman, eum folum comitanti’ bus; in fyluam vbi peruenit il J is aperte a-pcritanimum fibinoneflein aula regre-di; quod ea taquam carcereduriflîinoa-nimæ fux falus, amp;nbsp;corporis libcrtas con-ftringerctur. Catholici focii itincrisetfi Roma. Ecclefiæ client addidiflimi,Regi adolefccnti ftipulantur fe eum dediidu-rosquo voluerit, amp;nbsp;reipla A lenconiu vf-

uarTcni pn- dcducut.Ibi crat ftudioforum reformat^ blica abiie- religionisamp;adminiftroru Regis Nauat-rçni non exiguus numerus. Itaq; conuo-cata EcclcfiaRcx adolefcens palam amp;nbsp;libéré agnofeit fepericuli amp;nbsp;mortis inetu -per vim facrificiis impuris Miflàe in aula Regis intcrfuiftèjDeum cum lacrymis o* rat,vt übi ignolcat ; omnesqs adhortatur, nc

Varia vtr. p. scripta. 26; ne ipfius lapfu oiFendantur.amp;inuocaro nomine Spiritus fandi Deo amp;s Ecclclix Chrifti vouetconftantiam in pofterum; Papam amp;nbsp;eius falfam dodrinâ detefta-tur. Quodq; tune verbis pollicitus efl:,fa-disadhodiernum vfqucdiem compro-bauif.tribuscnim bellis ciuilibus propter Eccleftarû reformatarum defenfioncm à Pontifîciisimpetituspericulis necvitac nec fortunarum aut dignitatû pepercir. Hincindelacrymæ, quibus Sixtus Papa amp;nbsp;Papa la-inftarCrocodi!i,creptum diuinaproub chiimando dentia ex faucibus mcretricis Romana* Regem Nauarrcnumdeuorarc nunccû fuisnititur. Hincfidaillacriminadere* beHione contumaeia in Regem fuum, deEcclcfiæ Rom.perfecutione,amp; muîta aliaquæ addit manifeftè falfa : A quorû. refutatione bîcfuperfedcmus f quodex declarationibus Regis Nauarreni in lucé editis fatis fuperq5 fmt refutata. Hoc tan-turn corodinis loco addemus; Videanc -nempeCatholiciilli.qui ReeemNauar-■renum deduxerunt, inter quosiuit Uux gwNauanc Efpernonius, quo elogio hîc à Deo fuo méditaBer-1^ terreno Papa afticiantur,qui illos impios «

De pos TR. MOT. Gall.

duro homines vocat. Id ccrte iuxta prouerbiö •b^n'atam antiquum, Qui idolum coJit, ab co tan-ad Kcgcm dem contunditur.

H«ricuin. excommVNICATIO.

Sedneh^ectjuiiiemfatis/ibieJJe extßim^, '» r z «'/j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Alios^nttmum qucntdAm juum ^efariii

artibm [itd kißru^u extra Gallu fines addi-uerfalocamißt,fertjuem cumprtmariubaret tcis imjna conßltafiua communicauit,torique 'vires (fi arma contra religiçnem Catho-beam (fi Rom.Pontificisfotefiatem prouoca-MityConciltabula quoap^hareticorum indiuer-ßsprouinctis habenda curauit, quorum non-nullit ßum iniqutßimaiUa feeder a contrafi-dem Cat holtcam, aeprajertim centra Eccle-ßaSf C 1er it, (fi 'vniuerfos Catholicos regni Era-citu traliabantur'} ille nonfilum tnterfuitßd etiamfrafuit.

I 'C E N S F R A,

Ifta ad Icgationem peninent qua aß' no L X X X1111 Rex Nauarrænus in Get' maniam mifit. Emiflarius quidam Papa; edito libellOjCui titulus cfkincendium Cab uintßicum, eâ turpiter amp;nbsp;federate tradu-xit,in quern merito illud poeta: concipi poftet;

Varian VTR. P. scripta. 1^7 Vt^ferox PhaUris Ungtta prim enfere/èlfa

More bouts PhArioclau/usiitttregemtis.,(

Ecenim PhalatisRomanus arnßcem hunc velut alterum Pcrillem naüus eft, qui libro fuo famofo vt igni miflili Ecclc-fiam Dei vbiquc comburcrc amp;nbsp;perdere eurauit-In Sereniflimü RcgemNauarrç, in aliquot Reges pios, in illuftr.Principcs Germaniç proteftatcs, in cofiliarios Imperialis Camerx, amp;nbsp;innuroerabilcs cor-datos viroSjin Refpub. profitcntes Euan-gclium D. N. lefu Chrifti non tantum dc-bacchatur, fed cis detcftada crimina false imponit. Elifabetham veró Anglix fcreniffimamReginam rabido dente po-teretentauit: fedvt telum in petram in-cidens retorquetur in mittentem ; ita cö’ uicium in valdepiaamp; omni generevir-tutum ornatiiTimamRcginam vibratum in fycophatam recidit: ncc nouum-eft ab hoftibus Euangelii cuius defenüonemäf propagationem piç amp;coftanter fufeepic probris infamari ; cum ipfe Apoftolus hoc nomine nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habitus, amp;nbsp;« awp^*«-

y^conuitio agitaius fit.Tandem temera-rius illc Therfites furore caeco correptus.

ilt;^8 De fostr. mot. Gall.

vt AndabataRcginæ cuidam noncom' parfit,cuius ta men famæ faltem hoc folo refpedu confuleredebuit, quodRoæa-næEccIehatfit obferuantiflima.Exprac-L Quixde« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cert^cgum ciuilium ignis fupplh

rufn ænaur tîoSâ dilac£rationej2eftiarum_pledûtur amp;i. fi.fF.eo- illi qui dat^opcra amp;nbsp;ft.udio ædesineen^ dem utulo, Jhnt,parem etiam pœnam mëreturhi^ incendiarius qui libello fuo tanquam Sy* phone vfus eft,no ad extinguendum,fclt;l cxcitadum ignem bellorum ciuilium, totiusEuropxChriftianaeconfumptionc amp;interitum. Aufusinfupereft lt;rux,oifia.r ri'A.ui refpofioncm falfam fuppohtaper* fona Principum Germanorum ad ilia le-gationem cdcre,qui (vt ex celfit. fuar.li* teris conftat) officiose amp;nbsp;benigne ci re« (ponderunt: Sed mirum non eft filiu Pa' pæ in illis infignitcr,amp;gnauiter fuifleim-pudentem,cum ipfemendacii parens fu-praaffirmare nonerubueritlegatumSe* guriut^efariis artibus inftrudu irapia conlînâ~cum primariis|hæreticis contu* lifte, amp;c. Mandata enim eius quz inlu-cem Pontificiorum dolo prodierunt, amp;nbsp;typis excufa funt teftatur Regem Nauar* renuni

Vakia vtr.. p. scripta. lO

■rcnum fingulari ftudio amp;nbsp;laudanda bo-nitatc,non iya,p-)^Ay in Religione,fed vc-jfe.Stomachumcertcmouit Antichr-ifto

jPrincipisGcbhardiEledorisColonienC Ekaot Co-taufavaldè4ommendaretur,quemGre-'°quot;’®quot;'^*quot;Pï

, , z. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pterpuriorê

gonus XIII obhanclolutncaulampro- EuSgflü^-fcripGtcotra Ipiperiicofticutiones, quod fcflïoncm à abi)jegataRpmanx pfeudo RçcleGædo- i^Ç'ehiquot;ie-ârina,orthodoxam (idemhc^implexuS; gcsan. 1585 fed bona caufa tandem aliqu^do tvium-phabit, ncc patietur Deus virgam Anti-chrifti Kamanipcrpctuam’amp;pcr fortem -iuftorutn.CæterùmPrincipibw5Germa-niae protcftantibus Sixtuiproteruc côùb-

' -ciatutamp;; P'R I M A R1 o s-hçrcticos vocat, -cjuos fpccamus non permillhros vt inua-dèfcàthdcputidum Papæ conuicium,ro-•gamusqî vt fiaoteftimonio diluantillud 'mendacium^ quo affirmai ilia Icgationc 'iradatlfuiflc iniquiffima fœdcra contra Ecclefias Catholicas,amp;Catholicos rcgni Eranciæ. Qu£B omnia perinde falfa funt, •atqueid quod fubiicit de conciliabulis in 'diucrfis prouiucnshabendis in Germar

lyo De post. mot. Gali.

n ia. Deniquc confidimus eos omnes qili àPapatus tyrannide fc vindicarunt,Bc-clefiis Gallicis in acie nunc laborantibuJ luxilia contra Antichrifti amp;nbsp;coniuratoru i, gt;nbsp;I' rabiebrcuifubminiftraturoSjViresqjfu^s coniunduros ad communem boftem VclutIeoncmrugientein,Ecclcfiasfauci-bus fuis appetence,dcpcllcndum,amp; intra cancellos (iioseoerccdum. Memincrint ctiam iapictesjvicina hxc incendia pau-latim nöftra inuadere perdere poflft nifi mature extinguantur.

• '* EXCOMMVNICATIO.

HenricuiveroBorbonitts Prtacefs Con-parente haretaogentlUitCuW illi exitialia Caluini dogrHaeaiCofntÿ^ÿ'admb niftrospertixadtcrinomnt'vitafoutfjent^fO-rundempatrisac matrisleejnutui hxrefes cif ftmiüa factnoraetiam adolefcenspcrpetTAttit: detnde eadem tUa , tjxa alter Henricus^ sperA •viam verttatis panftentia ç^humibtaiecor’ dû.tjtMntum coniici potutt arriptenty detefti-(df ab tar at IS puhlid omnibus ba-ret/'O' tsi t egt;'rrir}bMs ^deltramentïs pidi Ca* ihi ItLam,^Itprieyrtt(r,trofi‘jjiss eft,

VaRIA-VTR. P. SCRIPTA, lyi

Ad eundem Pontificemftrlatis^ac etiampro e» ßtnilibui prectbus porre£iis.,ipfe frttdecejjor illutn AC eÜAm quondAm MariAm Cltuenßm frd^tenßim coniw^mßuAm^eodem tune hAre-ßs crimine infeCiAmßiniU tnodopœnithe/ny deteßAntemyACproßtentem AbtiAreß amp;nbsp;cen-ßris huiußnodi abfibàt eopjue in ^emium CatholicAEccleßAßdeltumißconlorttum re-ee^it-.qMneÜAmexpAternA charttatu abun-£intia^cum eu^ vt non obßanie impedtmeto fecundi gradus coff/anguinitatü, cjuo tnuicent tenebantur^rnatrimonium inter je cotrahere foßentydifpenfautt. Sedillejfaulopoïi adprt-ßinam impietatem rediens ßeterrtmam^ il-lamviam^eittAßgnAta amp;impreffjierat'veßt~ giu quondam Ludouict Condenfis patrùÇui impitßtmi CatholicA EccleßA perßscutoris in-greßus^eifdemque 'veßtgiii tnßßensße quoque hAreticorum ac cßceleratorum hominudtcli regni GaUiADucem,acdefenferem bellorum-queciuihumacßditionum authorem praßi-tit^militum hAreticorum externer um copiât in Galliam tran/duxtt^vrbet amp;oppida expu-gnaretentauit^ templa euertit ßacra vioLauit eirpopuUtus e^i ^/àcerdotes tndignis modts necauit^inißrojque imptetatum jubßituens i

1

lyî- De postr. mot. Gall. feruerÇamillorum doôlrina puhlicari amp;nbsp;ßodirttußa^dentque omneferüatisamp;ßuttiii genus tAm tn Del minijlros, quAtn tn CAterûS । CAiholicaßdeieulteresexercuit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

' C E N S F £. A.

De Bonifacio v 111 femir,quôd vt vul* pes ingreflùs fit Papatiim, regnaucrifvt Leo,amp;mortuusfitvtcanis. Papaverô Sixtus hadenus vulpcm leone feprx-buit.nûcrabidicanisinftar iJluftrifPrin-eipem Henricum Borbonium nô ïoJù m mordet, fed ipfiiis etialaudatiflî ra os parentes pie inDomino defunûosjdq) co-.Lerntij. fj-g Qei mandatum, quod iubet neiurdis maledicamus.Sed quid nonatidcat Ân-tichriftus in homines mortales,qui in Fi-iiumDeiviuentiscftcontumelkifus? E'

quidem Ludouicus Borbonius Ptincepî Condæus vir fuit poft omnem memoria inter Gallos hoftium etiani teftraionio

ElogiS iiiiiffortiflimusjfingulariftudioprïditus, ad PiiàeipisLii rcgiam dignixatem patriæ Itbtrtaiein douiciCon- conferuandam: Inprimis veróEiianejclii «enfïs, ciuP nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I. nbsp;nbsp;nbsp;, I . nbsp;nbsp;nbsp;, r

«léqucmots nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;valuit aducrius tyranni-

etoaitoni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Antichrifti Romani.Mulrain buse

C. ,z.rt. lincm

Varia vtr. p. scrpipta. 175 finem fubiuit pericula.infinitos pcrtulit labores, manus fepe cu Ecclelïarum fe-formataru oppugnatonbus in Gallia co-feruit. TandemannoLXixmenfeFebr. ad BafTacum equo occiio in terrain fufus fortiter pugnans ab bofte capitur,data tarnen ei prins fide, quöd incolumis cöfer-uaretur,fcd moxvnusDticis Andegaui excubitorum præfeâus à tergo Condaei caput globulo traiecit,quo cótinuó mor-tuuseft.Denique vt pro Chrifti Euange-lio,proEcclcfiarü reformatarü libertate Sc patriae incolumitaie heros ille vitatn cofecrâratjîtadûeam proditoriè amifit, hoftesiuosvidusvicit,mortem mortu- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

USjpofterisfuis teftimoniùpictatisôçvir-tutis relinqucdo; quod imitétur.Vxor e-iusquaeà Papatraducitur è Roycfifami-liailluftrifelediflïmamatronafuit,amp;:obvxorbRoyé pietatiSjCaftitatisamp;fidei dotes quib.prx- fif«niliapia diraetat,Gallia illam fuperflitem coluit, mottua ingemuit, öi ipfius nomc amp;:mc-moriam adhuc colit, amp;nbsp;veneratur. Henricus filiushodie Princeps Condæusq«?^”^^^^^quot;“ vtriufque parentis virtutcmamp; pietatem i- us wiufque mitatur, hacreticus Catholicae Ecclebx p««»«« pie

174 De POSTR. MOT. Gael. tevittu perfecutor,hæreticorûdux amp;dcfenfor, w inutawc. teu^pigrumcuerfor, facrorumcocufloG facerdotiim homicida à Papa falsôdcü' gnatur.Quid non? MarLretiam Cliuefl' ß eins vxori iam dudu pic mortuæ os im* pudens Antichrifti non pcpercit. Ambo certè coniiiges pi i, paulo ante lanicnäPa-rifienfcm matrimonii facto vinculo feli' eiter in Ecclefia Deiconiundi fuerunt, impiis facrificiis impolluti, donee, vt fu-pra docuimus,publica vis acceflit. verb iaclas ea (o Sixte) quaepofteailliJ cotra vol Untätern accideriintjamp; per vim extorta funt; cumconftetconßlioantc-Nup’i« re ccflorum tuorum proditionemamp; fttagc gieinfelici- ciufmodi tuc perpetratäfuifl'e, vt àcrea-tcr célébra- tione mundinulla adco deteftanda hf' »en!”Au-*poçrifis,nulla crudelitas adcó execräda, gufto, nullum adeóexecrabileperiuriumcxti-tiflelegatur. O nuptiæregiæ.infauftiflî' mæ/aheonuiuia Thyæftea fanguinetot piorum fœdata ! Etiam Deus omnipotes Pfal i te,Sixte,amp;tuosquiroboraminiadliUcin illaprauitateamp;linguis vefths fient noua-culisaberrantibus mortuorum amp;nbsp;fuper-• ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftitum nomina amp;iugulapetitis,amp; quan

tum

Varia vtr. p. scripta. 175quot; tum in vobis eft,læditis ; Deus, inqua iu-ftusdeftriict vos inxternum, euclletvos è cabernaculo fuo fanóto, amp;£. eradicabic vos è terra viucntium.

EXCOMMVNIC ATIO.

^u£ omnU àim manifefla,pubüca drna-toriajintiCum^ nobis plenè dr legitime coßet^ prafertim exproceß['u tempore etujdemfe. re, Gregorii Paplt;epr^deccjjbris noiiri cofe^Oy amp;nbsp;aliis quamplurimis document is drgrauißimis teftimoniis Henricum quondam Regem (ß Henricum Condenßem prndi^os ^otorii inexcufabilis criminis h/treßs (ß- in hareßm relap/os atqueetia hareticorumfautoriereot exißere-, Nos gladium 'vindiclm contra eos pro officii noflri débita exercere coacii vehemeter indolemus quodilluin hac prolem deteßabi~ lern ac degenerem inclytst Borbonioru fami^ lia/nquaßeilata reUgionis candor çf‘'vir~ tut is decus acinfidemApoPiolicam obßruatiit omni tempore emicuit, pro bis fceUrtbus con~ uertere debeamus. Itaque in pracelfi hocfiilio (fiinplenitudine pote^iatis^qua ipfè RexRegti ef- Dominus dominantium, licet nob'u indi-gnis tribiüt^conßituti auCioritate Dei omni^

vj6 De POSTR. MOT. Gale« potentie, acbeatorum Petri amp;nbsp;Pauli Apofl^ lorum eiM no fir a,ac de venerabiliumfii'' trumnoilroruÇanfiaRomana Eccleftlt;e Cif' dinalium confilio^pronuntiamu« drdecUri'^ mu^ Henricum epuondam Regem Henrd^ Condenfèmlttpradtfiosfuijjè cjjè hared' cos yin hare fes relapfos impœnitentes,hart' tic or um ejuotjue duce} y faut or es çfr defenfitf^ manifeßoSypublicos amp;nbsp;notorioSyfic^ lafaMt' ießatisdiuinareos, ^orthodoxa fdei Chri-fl an a hofes,adeo vt nuUa poftntfi terfttte' Jàtioneaut excufatione defendere.

C E V R A.

Ex falfis prxfuppofitis ncceflc efto' mnino falfàs icqui concluûones; Princi-pia vcro qux Papa Sixtus fupra aflumpiit tanquanotoria, manifeftû moxficteflc falfiflîma. Ridiculum certè cft, quodait, ex GregoriiPapæ antcceflóris fui procef-fu de illis légitimé conftare. Qm’s enim proceflus Romx inftrucndi facuhatcm dédit Gregorio xin aduerfus Regis con-fanguineos,qui nein Galliaquidem iu-videEdidu nifî.iduodecim Paribus iincpof-iudouiâii Punt? Ccrtum etiamcftregnum Gallicu

fcdi

Varia vtr. p. scripta. 177, fedi Pontificis Rom. fubiedum non eflq ex cuius priuilegiisfæpeiudicatû eft Re- riaPatifi€fi. gemautciusfubditos nonpofle excom-inunicari. Quo dato amp;nbsp;tarnen non con-ceflb,quxrimus,an illuftriffimi Principes Borbonii, quos Papa bje reos facit legitime in indicium voeâtifuerint, an telles cótra eos produéfi.an teftium nomina ipGs patefada.vt contra eorum perfo-nas amp;: dida exçiperc poflent ; qux nemi-niobfcurum cftinlegitimo procefluad-eopræcisç obferuandacfle/vt fiiudexea Can.C qui» ncgligat,amp;:fententiapronuntiet,ilia non laedatur damnatusjedfolus illç à quoda-mnatur.Sed dices,recepti iuris eflç,quod Can. adno-

I nbsp;nbsp;in notoriis opus non fit iuris ordinem fer- ®

gt; Ari nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;, deiureiur.

uari. Agnolcimus hanc regulamexla-cunis Extrauagantium defumptameflc; fed earn eti.am cum iure naturali, gentiii, ciuilj, Sii prxfertim verbo Dei ex dia

metro pugnare norut lurifperiti amp;Thco logi orthodox! 5 inter quos Auguftinus Auguftin.ia erauiflimc admonet, vt cum aeitur dep-

r rgt; ■ nbsp;nbsp;• - r -.r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i r «• ad Rona.

Iona Principujlcuenllime luns ordo ler-uctut cum propter grauitatem criminis, turn propter conditione accufati, de quo.

T iij

178 De POSTR. MOT. Gall.

didum eft, Omnis anima poreftatib.fa-pevioribus fubdita fie, Sec. Secundo qux-riinus,quo teftimonio probat Sixtus no-toriutnefl'e fupradidosilluftrifs. Princi-

î. I. c. Je Borbonios hæreticos eile ? HaTctici fum.Trinit. enitnilli funt,quioinnipotentiæ Dcidc-Aueiift hb ^quot;^^^unt negantes eius diuinitatem;qui in devtiJ.crelt;L fidc otthodoxa vacillant,autpugnantia

cumverboDeipertinaciter tuentur.aiit amore lucri amp;nbsp;principatus nouas g’gnûc aut fcquuntur opiniones. Qiw: certê nec in Serenifs. Regem Nauarrenum,necin

illuftrifs.Principem Conda:um quadrat. Illorum enim fideiconfeflîo publicè édita, teftatureos credereamp;rcam dodrina ampledi,quamorthodoxa Ecclefia fe-cuta eft Sc adhuc fequicur. Mores veto eorû ab ambitione alieni funt amp;nbsp;fua forte

contenu viuunt-,tantumqj abeft, vtglo-riam venentur autprincipatum ambiâr, vt quotidie bonorum,honorum prin-cipatuum propriorum pro Euangeliitu-telaiaduram non mediocrem experian-tur. Tertio quærimus, an illi qui errant reipfa,amp; ramen cupiunt doceri, hæretici habendi fint;,nec nej an non prius dcceac illos

Varia vtr. p. scripta. 179 illos erudire quàm damnare? Ingens pro-feélodifcrimen inter haerefim amp;errore. Omnis cnimhærefis error eft: at non è diuerfoomnis error iudicari hærefis po-teft,tefte Augnftino in opéré dehacrefib. Ex quo fit vtqui deteftandum hxrefeos-crimen a fe depellit errorem non inuitus cofiteatur. Errare namque omnibus ho-minibus adeo eft familiare amp;nbsp;quaft inge-nitum,vt ne illi quidem à periculis err orû tuti fint qui fpiritualium donorum orna^ mentis in Ecclefia Dei cæteris prxcellût. Equidemquo magis cômune eft omnibus heminibus errare, eo iuftius erran-tium dolcre vicem atque omni ftudio c-nitijVt in mclioré viam dediicantur.Exi-git enim Deus in lege earn ab omnibus ixod.tî. charitatem, vt haberivelit rationemvel bruti animantis,fiforcè abcrraucrit aut lapfum fuerit. Ât pater facratiflime, prx -didi Principes, quo^tu lapfosefle dicis, petunt erudiri,fatêtur fe errare pofle,hx-reticoseflenolle : parati funt fententiatn mutatedi de prætéfa hærefi ex verbo Dei in legitimo cocilîo conuincantunCui ct-iam lé fubiiciunt. Cur tu idem nonfacisî

T iiij

x,8o De POSTR.. MOT. Gali. cur ftertis? cur non doces? cur conciliun* legitimum non curas? fcimus,quid rC' fponfurus, damnatam eile fuperionbus conciliis cam dodrinam, quam prædiîb Principes profitentunfed a quibus? abil-lis nempe quiludicis Si Parcis fimul ofr

4.vol.Conc. fundi funt. Inconcilio Balilienüill^ opiniocanquamhxretica damnata fuit, quæ vukRom. Pontificem conciliis effc niperiorem;hanc tarne n concilium Tri-dentinum non folum approbauic, fed ti' qua inter décréta fua compila-uit. Quid Conftantienfc concilium de-creuerit de fide liæreticisnonferuanda, lippis Si tonforibus notû eft;quàmq; perfide loannesHulfius combuftus fueritab illis,qui co conuencrant; non vt Ecclefia reformarent, lcd vtfermentum fermcn-toadderent : Quotvero amp;nbsp;quanta bella ciuilia excitarintad tyrannidem fuâper fas Si ncfas allèrendam, nouit vniuerfus orbis Chriftianus : Ita vt in prouerbiû de illis duobus conciliis abierit, Merecrices conuenillcvtcafiitatis normam pudicis macronis fuggererent, amp;nbsp;labra fimiles la-diicas habuilic. Verùm Sixtum contra ilh

Varia vtr. ?. scripta, i^i ifta ftomachantem amp;nbsp;ad cætera perlegc-da feftinantcm placide audiamus.

EXCOMMVNICATIO.

Ac froinde eos darnnMiter incnrrijfe in fentenÜM/enfurMc^pasnai fàcris canonibui confia ut iombta nbsp;nbsp;nbsp;ofiolicis ^legibusWie

ner alibus dr particularibm contenta^ ac htt-reticisrelAffisdrinifxnaentibus débitas dr fieciAliter eosdemfuiffed“ ejfie iffi iure fgt;yiua~ tos^HenricumepMdAm Regem 'videlicetpraten fio T^uArra regno^ illius^ parte quam ad-huc obtinuit', nec no Bearni : alteruvero Hen-ricum Condenfi dr 'vtrumqueeorum^jpofie* risomnibasydrqtaiatfittnque aliis Princtpa-tibffSyDucattba!, Dominas^ Citàta^tib,c^ lacis, feudis^ dr bonis etiAm emphjteuticts, dquot; fuccefiiontotu nec in dignitattvus^honoribtts^ * muneribas dr officiis, etiam regtis,ac iurifidi-Slionibtis dr iuribus qua de fa^o detinent, d* ad qua tus quomodolihet habuerunt ßttpra-tendunt,eofiietn^pr0ptereafe illis reddidiffè indignas, acfuifie drefie inhabiles drincapa-ces adilla retinenda, dr alia huiufinodi inpo-fieruobtinenda. i^c paritereos ipfioiurepri-uatos d' incapaces ac inhabilesad[uccedendü

181 De post. mot. Gail.

in ^ibu-cun^ Duc at thus y Principatibu^, Diquot; miniis df‘regniSyAclfecialiterin RegnoFran-cia y tn que tot at recta amp;nbsp;nefaria crtmina pquot; traruntyAc regno ipßannexés dominiiSy turtfquot; diilionibus lociSy caterisq^ omnibus honif amp;nbsp;rebuspradiCliSy nbsp;ad tlU alias quomode-

cunque acqutrendum yprout etiam ex ahutiquot; danti çér tn quantum opuseéiynosillosilloruquot; quepoFierospriuamusinperpetuum, vtdeliquot; cet Henricum quondam Regem Regno Na-uarra, itlitssparteac Be ar nt, nbsp;nbsp;alteru He-

rictim Condenßy ac 'vtrumque cß“ eorumpo-ßeres aliis Principatihusy DucatibuSyDomi-niiSyFeudfS ac cater is omnibus bonis (irrebusi necnon iureßtccedendidf acquirendi aliis^ pradiFiis ‘vniuerßs ac ßngulis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;etiam tn

perpetuum inhabilitamus eofdem, eorumqut poHerosadiflàyéquot;adßicceßtonem in quihus-tus PrincipatibuSyDucatihuSyDominiis, Fendis ^RegniSy^ßgnanterin Francia Regno, dr itliannelxis, omnibus ÇupradiFHs yfupplen-tes omnes iuris drfaFIidefeStuSyfiquifarß» interuenerint in eifdem.

censura.

Hxc vetborum tonitrua à Sixto ma

gna

Varia vtr. p. scripta. 185 gnavocis amp;nbsp;animicontentione prolata, euanefcentisaêris inftarperibunt; lî tria tantum in materia Excommunicationis notaucrimus. Primo, Excômunicatio-ncm cenfuram efle fpiritualcm,remcdiû adferuandumægrotum no adocciden-dum;quodadhibeturad faluté eius cui applicatur.Euangeliumenim,vtait Pau- Excômunica lus,eftpotctia Deiad falutemomnicre-“° denn; quod h odor mords, in mon^ elt, ad pcccato-id fit vitio increduli, non Dei: ex cuius

r . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ r J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftiluiaeft-

prælcripto cum Centura, de qua agimus, fieri neccflefit,concludendum eftphar-

macumefleadfananduin animampec- , catoris.vehemens quidem amp;nbsp;quodnifi in morbis animç acutiflimis tentatis pri-mùm mitioribus remediis adhiberi de

bet ; fl fecus fiat, non remedium, fed ve-nenum,non ad (anandum, fed occiden-dum peccatori propinatur.Refpondeanc nûc Sixtus amp;nbsp;Cardinales,exquo feriptu-ræ facræ loco didicerint excommunica-tionem elfe gladium vindidæ.nifi illud à Petto Malchum percuciente fe accepiffe Ad JE-Icb.c.^ glorientur. Sermo quidem Dei viuusamp;: cfficaxpenetrâtior eftquouis gladioan-

2.S4 De POSTR. MOT. Gall. cipitijfed gladium hunc nobis oftcndat AntichriftusRoma. amp;: fidcm ciadhibe-mus; concilietetiaifta, arma miliciæno-ftræ non efle carnalia, amp;L tarnen potefta-tem fibi vindicat imperiofam, qua mutet, vt Canon loquitur, quadrata rotun-dis ; deftruat, a:dificet, animas dcmictat adimainferni.

Secundo notandumcflExcommuni-cationem fieri poft fcrias amp;nbsp;fxpiusitcra-tas ex verbo Dei admonitiones,hincq} fèquiturpeccatoré per fcripturam facra ante omnia cflè doccndum de pcccato t Timor. 3. commiflb. Nam,Vt ait D. Paulus,totadi-debcnt Ex- uimtuseftinfpirataamp;vtilis ad doccndu, córniinicati adredarguendum 5 non adcogendûvel one.ficquc- punjcnjmn. Iraq; aberrantes in fide vel Del admo- m moribus non honunum authonrace, quot;'quot;° amp;'’ffi' nbsp;nbsp;nbsp;canonibus aut cxtrauagantibus,non

dacharitaris craditionibus(quibusfruftracolitur Denon pau«. us) ad refipiicentiam funt prouocandi»

Pj, J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cum in lege,turn in

Euangelio per Filium Dei,per ProphetaJ amp;nbsp;Apoftolosannunciata. Concipiendaf etiam funt preccs Ecclefiafticx ex vfu amp;nbsp;«i^cf.confuetudincEcçlefiæ primitiux,qnib-pccca-

Varia vtr. p. scripta. x8y

pcccator Dei gratiæ commendetur.Of-ficia charitatis in eum funt vfurpanda, quibus a J veram pœnitentiam inuitetur. Dicât verb Sixtus amp;nbsp;Cardinales Roma-niftae, num illuftriflîmos Principes Bor-boniosjquos crimine hærefis damnat tc-merè,ex verbo Deicrudierint,docuerint amp;ea Chriftiana charitate profecutifint, quam Chri ftus iubetjEgregii fcilicet fue-runt illi monitores, de quibus fuprà Papa Sixtus mentionem fecit, qui in cofpeélu Paiffiis 1771, adolefcentum Principum glad iis cruen-tiffimis fanguinem piorum in cæde ilia ParifienG tanquam aquam efFuderunt, amp;nbsp;pofuerunt cadauera ieruorum Principum in aceruos lapidum, eademq; vola-tilibus cœli amp;nbsp;beftiis terræ deuorâda ex-pofuerunt. Quac nam verb fuerunt prêtes tune adhibitæ? blafphemiæ nempe in Deum,iniuriæ in viuos, calûnix in mor-tuosîofficia charitatis fuerût proditio,ar-inoruminuafio,inftaâio oftiorum amp;nbsp;fe-neftrarum,amp;cx illis occiforûcadaucrum proieélio in plateas amp;flumina:fcditioncs per vrbé, aflaffinationçs innumera:, ho-micidiain ipGs etiamPrincipum cubicu-

186 De POSTR. MOT. Gall.

lis commifla,mucilationes, ftupra in vir-gines amp;n).acron.'is,c.Tcles,lacrocini.i, violenta abdiidio ad (acrificia Papiflica; de-niq UC vis fuit publica,cuius modes amp;nbsp;ca-fusquibus commiiraeft,nonanimoa/re-qui,nedum figillatimexprimerequifqua poffit. Hæ funt monitiones Chriftianx. quibus folet Antiebriftus Rom.aberran-

tesin viamreuocare.

Excommu* rY-» . \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

ricatio icgi cttio notadumclt, Excommunica-time decer- tionem fieri no debere nifi Icgitimo Ec-H^archîaquot;”' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iudicio, quæ vt mater cil fiJiorum

paucotum Dei,quosgignitamp;:educat,ita cuiHis in-

Ecdc'fiæiù- corditeragit. Etquemadmodummedi-dicio,mife-cinunquamcauteriumadhibent,nifi re tîtofiUo.’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mature deliberata,amp; Ci fit adhibe

dunijVim eius quantum poiTunt, mode-rantiirJta Ecclefia Dei antequam remc-dioExcommunicauonisvtatur,confilio,

prudentia,amp;: fuifragiis cœrus Ecclefiafti-cipetitisamp;expenfis non paucorum arbi-trio, libidine aut temeritatereadeo gra-ué aggreditur. Quicquid vero in pecca-torcdecernit,ad iplîus falutem, non per-niciemlpcdant. At tu Romana merc-trii^

Varia vtr. p. scripta, lî/ trix,ctfi matrem plenisbuccis te eße ia-dicas,non diflîmilis tarnen es ei,quæ coram Salomone olim fimulans fe filiû re- i.Rejà-petere,in dtias partes dilaniari aflcnfaeft; Itatu Principes Borbonios tibi ereptos cfle præte ferens eofdemin duas partei diuidi aifentiris. Quid aflentiris ? imo tu prima fuifti.quæcôfœderatis Gallis hoc côfilium dedifti, vt armis ad internecio-nem vfqtie eos delcrcnt.T u regnis,Prin-cipatibusjfeudis, dominiis, fucceflionib. cosabdicas : Etquodomncexuperatty-rannidem,hac tuaexcommunicaiionc ipforum ctiam pofteros pari pœna affi- îtcch. i». cis. At Deus omnipotens per Prophetam fuumitaloquitur : Animaquæ peccaue- quod cino-rit,iplamorietur,filiusnon portabitini-quitatemPatrisûuftitiaiuftifupereumc- jetui noa rit,Se impictas impii fuper cum erit. Ccr fuccedetc. tcpcccarenonpotuerunt illi poftcriSc-renifs. Regis Nauarræ, amp;nbsp;illuftrifs. Prin-cipis Condenfis.qui in rcrum natura ad-huc non extant,neque p ropter m aior um fuorum hatrefim,fi qua in ipfis eft, gradu nobilitatis bonis aut fucceflionib. priuari diuino iurc pofTunt-Si verb pofteri fuper-

188 De post. mot. Gall.

ftitescabærefinon tcnentur, qux pras-didis Principibus obiicitur acquum lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;non eft eos pari fupplicio reneri, qui pari

criininc no tenentur. Sed vt tyranni An-tichrifti iniquitas nieliùs innotefcarjegâ-tur Biblia facra amp;nbsp;hiftoriæ Ecclefiacpri-initiua:,ne apicem quideminillis inue-niemusdc imminutione capitis aut pu‘ blicationc bonorum ad cos pertinen-tium qui cenfuram Excommunicatio-1}. ff.de Se- nbsp;nbsp;legitime fubierunt. Nam vt lurifcon-

ful.ait, Q^i fenatu motus eft,no propter-caminutuscapite cenfetur : ItaExcotn-Excommuni municatus,non afficitur pœna quxim-cati regniï, mutct qualitatem perfonaeaut priuatio-fucceffione i^^m vel publicationcm bonorum infe-abicatinû- rat,fed moueturtantùm ab ordinemein Ecclefîæ amp;nbsp;priuatur vfu facramé-torum donee refipifeat. Hæc confirmât exempla multorûlmp. quilicet propter hxrcfin proferipti fint,non tamêiutaim-perii, regni,dominii aut fucceflîonueiJ creprafunt,denegaraautabdicataabEc-’ clefia Dch vt in Conftantino i r i, v:ifl Conft.intio Arri.inj hærcfi infedo; iß Anaftaûü r, Eutychianæhayrefisproft^*

-Varia vtr. p. scripta. 1S9

fori -, quæ tarnen concilio Chalcedonen-fi danatafuerat. Pluraadderepoflemus, fed quia ad reliqua refutada feftinamus, ab illis abftinebimus; légat tamë, qui vo-lucrit apudNicephorum lib. 15. cap. 3 4. Can.præcipuc,Can.Theogaldusii.quç-ftio. 3 .amp;c.

EXCOMMVNIC ATIO.

etium procerei^ yfeudatarios.^'vajjal-los^fubditôs (^populos regnerum^ducatuum^ pr tncipatuum Aliorum domtniorum, ettd AÜum[ùperiorem non recognofientes ac clt;tte-r-os emneSiqui illis quomodocunqjiurAuerunty Àiur Ament 0 huiufinodi ac omnipror^M domt-nü^fidelitAtisamp;obfiqun debito perpetno ab-folutos effèyprout nos illos omnes tAm 'vniuerse quÀm ßngulAtim AuthoritAtepræ^ntiumAb-filuimi/s cbquot; ltberAmus,pr£ciptmusq^cß’inter dicimui eis^vniuerfis ei^ßngulis, ne Ulis eorîi-; 'ne monitisßegibus mAndAtis Aude Ant obe^ dire: ,^ifecusfecert»t,eos excommunicAtio-

i »kÇeatentiAinnodAmmeoip^ô.

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C E N S V R A.

I Supra docuimusdominia,Régna amp;

X9O De EOSTR. MOT. Gall. fucceflîones intcrrumpi non poflc vcle-ripiRegibuSjPrincipibus vel dominis.ct-iamfi ab Ecclefia Dei legitime propter hxrefin excommunicati client. Itaq; ne-celî'ario lêquitur fubditos lölui non polFc obedientia aut iuramento quo dominis obftriäifunt. Nullaquidem eis fitiniu-ria, dum aduerfus Deum prxcipienti-bus patere fubditi detredant: Regumc-nim Edidis'iinpietatcm Icelera contra primam amp;nbsp;lêcundam tabulam iuben-tibusnequaquam obediendum elTedo-cetaxioma illud Apoftolicum ; Obtem-perandum potius Deo cft quam homi-Okz*. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Idcirco Daniel edido Regis Nâ'

bucadnezar impio non paruit. Reprehé-dit etiam Propheta Ifraëlitas, quód lero-boami mandatis ücrificia illicita.itibéti-gum impie- ^us morcm geflill'ent.Sed aliud eft Reg“ j tad morcm impüslcgibus non obedire, amp;nbsp;fadaiplo* ^ïuf^pter rumimpianonlèqui, aliud eft Reges ex jpforû im- regnis aut fucceflionibus regnorum de-turbarc propter hærcfim, amp;nbsp;iuramentu eómntere. obligationis foluerchoc nomine, quód i ccnfu.ramEcclefiæDeiincurerrint. Na cum accidit vt ab impio amp;nbsp;facrilego Re-gevc-

Varia ÿtr. p. scripta. 19t gcvexemur jfrænare irri^atientiam no-ftrâdcbemus, mèminiflc dclida fto-ftra inipiis Regibus tanquam flagelliS à Domino caftigari, fubditorum noneflé perrebellionem bærefim aut impietatê Regutn emcndaresquorum corda Deus fledit quo vùltamp; régna eorumquemu-tationcsdirigit. Iraq: humilitace,panèn-lia, rcfipifcentia amp;nbsp;prccibus ad banc rem opuscft.Quodetiam à D.Petro Apofto-lo,cuius falso fücceflorê feefl'e Papagîo-riatutjfandè obferuatum videmus : licet enimEcclefiaNeronis tyrânidcprehae-*■ nbsp;nbsp;nbsp;’ •

rciur; admonct tarnen omnes, vt obedi-antRegibusfiuepiis/iueimpiiSjfiuebo- »n '• • nis fjucmalis.Iubeteùam Dominus per ietem-e.i7-Icrcmiam Prophetam,vtNabucodohœ ,^^3 zoripopulus Ifraeliticus obtempérer,amp; pro eius profperitate prcces concipiat.

D.etiam Ambrofius militûChriftianoru fadum nô improbat,quôd Iuliano Apo-ftatæ, amp;nbsp;excomu nicato m il itarent. T an-gt; tùin admonet,ne quid gerant contra honorem Dei. Qux cùm ita Gnt,concludë-dum eft ea omnia décréta,quæ à Gregorio V11, Honorio 11ï, Lucio ni, Innœ

192- De posTRi MOT. GalIx centio 111, aliisqs Antichriftis Rpma J® pœnis excommunicatorum fancitafunt abufiua,vt loquuntur,tyrannica iniu-fia eflè contra Scripturarum autlioritatc amp;EcclenæDei coufuetudinem.

EXCOMMVNICATIO.

CMeritm eorundem charißimumin Chfi-^io filtum nosirumHenricum Fra,ncorum^i‘ gern Chriiiianißimumper'vifiera ntifiricor-di^ I eßt Chrtsii hortamur rogamus M etun^ monemus^vt memor prteßantißtma fidei, 0“ religionü Regum ntAiorumßtorum,quaquAß hitreditatem longeipfi regno potiorem abetf , acceptt^memor eÜAm Uhus t_urame1hi,qu0d in eiuscoronationede extertninandishiireti-ciißlemniterprlt;eßitit,authoritate,potefiAte, •virtute At que Animi adexecutionem tAm iuflahuiusßententtAtio-ßr^ incumhAt •vtßilicet in hoc quoquegrAt» Je omnipot et i Deo exhtheAtydrmAtriJuAEc-ckßteobßquium debit um perJoluAt.

C E N S F R A.

Si iurauit Henricus 111 Rex Gallix hxrciicos extcrminare,amp;:illud iuramen-tum

Varia vtr. p. ScripIa. »93

tutn,vt Sixtus vult, pfä^ftarc tenctur 5 nc-ceflc eft omnino, vt Papam amp;nbsp;fuos Cardinales cxterminetiqui haetetiei non tan-tùm funt, fed Antkîîiîîftisdc quib. prxdi-xit loan. Quis eft mcndax^nifi is,qui nes i-îo*quot; *-gat Ïefutïi elle Chrift^lthîd eft Antichri-ttus negans PattettvS^'Fl}iamp;. Ncgant au- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘

temPatrem Filiôillî, quiineo vnoper vnicam eius oWationemnou cônfidunt;

qui àPâtreDeo iuftifidâtbjft; cflc no crc-dunt pérfidem fôlâlIticfumChnftumî-

. fed-texddi^lteriftisMiflàttfaiÈHfielis quoti-^ dicftèratis'.ex opef tópwato ,ex congruo* amp;nbsp;côndSgnthvi barbanè’ïôquunrur, falù-i téfn amp;nbsp;gloviâttVaÉfeinamveoqntur. rogafittüs bùfnlHt^t«^ittttif:Maieftatem ƒ vt p()tkfi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilfeiS iuràmontî, quo

ore’èé-fcripto pace -Eecleftis reformatis, fubdi^ fe fois 1 ibef üiiVèXeKSti u m R cUgio-riiiväftitnx,cdrpö^is;‘bönorUmfecutita-te#n dientelam publiée pollicitus oft: NequfePapac éiC fubKUtt Verbis focum fi-bi feri patiatur ; fed Den ira loquentcm audiàt : Non aflurnes homen Domini tüi fruftra,quia Deus pro innocente non Exod. habebit cuni,qui affumicrit nomen eius

V iij.

194 De postk. mot. Gau.

injKanum.Rogamusetiati^obnixèRegc» vt Concilium nationale amp;nbsp;liberu m indi-cat i,n GalliaiCui filjtantur Papa Sixtus amp;nbsp;Clsr4inalesR0ngt;öwftae,vtdoä:rinx,qua piqfitcn£ur,raplt;cin©mibireddant. Vicif-finh’çtiam ad HUldßönciliu libéré amp;rfe-cHf!oadmJtta^sttt^E6c}e(Urum refpriw^' tarum jniRi/l:riamp;: J’heolo'gi. In eocQoci; lio profit verbum Domini.quod fceptru Efa.n. oiiiapiusâProf^ÂlYflcativ. Par^tifu-mtts Régi éi.vuiUoïf^; GaHije noti face-re,Papam.iÄitegt;iiGgt;Tdinales hxr^ico* ellft pcfte$EccdeI^lt;Cdujftûnæ amp;nbsp;fifllcn.os Igt;eiboô^rtipios piorû pçr* i-TheiTi. fecoCorcsjquQStaçkderftPomintu çonA'

ckf fpiritUxW5s(fw»'^(a(iitU?3tu illuftfi fuo abolebit. Noftram pofrçfidwiJMai®' ftati regix pigneramus* nos in ^a,fyP* odo ex S. Icripturx teftimoniis probit*^' ros, fideiGhriftiap«ramp;facramentoruni doijrinam, in Elt;}etefiaRomana(quaifl falfo Catholicam vocant ) deprauatüß' mam, Eccleûarum verb Gallicaru, qu^ ab ilia defeceru nt confeflionem Ortho-doxam,amp; librisCanonicis congruentem elle. Denique obteftamur Regem HeO' ricuio

Varia vtr. p. scripta, ipj ricum Galliæ,vtidolum Romanumfu-giat.faluti fuæ confulat,pietatem colat,amp; fubditos fuos ChriftiHT» piè ampleden-teSjcHcntcla fua fonçât amp;nbsp;tucaiur. Burun» contra fîimulos calcitrare.

EXCOMMVNICATIO.

Pratcrea omnib, venerabiUb.fi'atrib. no-ßrüyPrimatibuiy Archtefifcopts amp;nbsp;Efi/cofit ferre^num Framia^ Hattarra^Bearnt à' a-liapranomtnata loca conßttutii ^invirtutt ßinila obedient ia praci^^infits cjr mandants •vt eiuamprimum bar um liter arum dr exempla ad earum manttsperuenerintdllapublica-rifacian't^d' quantum in ipfi$ er it, ad eße il il per duct curent. Volumtn autem quode adem prafentetnoßraliteraadvaluasBafiUcaprin cipls Apoliolorum^ d'in acte Campi Flora de 'urbe^vtmeru eli-,affigantur érpubltcentur^ quodjpetrdexemplit etiam tmprefits ^ac No-tarn pub lici manu d“, ptfalaii EccUfiaßici e-iusve Curiafigillo obfigttatis eadem prorfiosfides in iudicto dquot; extra tUud •vbiquegentium habeatur, qua haberetur ipfis prafintibus ,fi' effent exhibitaveloHenfa. Nuliiergo ornni-HO hominum liceat hoc paginam nolirapro-

V iiq

19^ De POSTR. MOT. Gall. nu)ttiatwnts,declarationis,jgt;riuationiSyinha-btlttattûgt;îii,(uffgt;leiionis,abjôlutionis^libera,ti‘ | onisypræceptt^tnterdiôîtytnnotationts, hort a- . ùonis/ogAtionis^monùtoniSyniAndAtiamp;'V»' lnntatKinfiingere^ 'vtlei außt toner ario contra ire.Si ^uis aut cm hoc attent are prafumfe-rit^ndignationem omnipotèntis Dei ac bettor um Petri amp;nbsp;PauU C/ipoHolorum eiusß noueritincurßurum.

Datum Rom£ apud S. Marcum.^ Annoin-earnationis Dominica miUefimo .,(juinlt;^entt- I fimo oHogefimocfuinto., quinto rdui Septemb*. ' Pontificatus noltri^^anneprime. ■ vlt; v.\v4x

A. de Alexn^” ' ? )

c i 5 r'À

A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;, ..q *

Non pofliinjus fan's dcmirari Sixti amp;nbsp;Cardinalium ambin'onem amp;£. impuden-tiä, qui Regem GalJiæ adhoratirunt,fu-pra vt fententii quaipfiiniuftc tulerunt aduerfuscofànguineos, executioni mâ' det,quafi fîtillorum miniftcramp;manci-piumjhîc veropræcipiuntPrimatib.Gal-lixtanquamfubditisfuis, vtïdé exequâ-turjfîcqi alrcram monarchiam regali po-^ tentiorein

Varia v.TR. p. scripta. 197 tentiorefnjamp;immenQm

Ecclefiafticos Galliæfibi arrogant côtrajeg'caVp« Reeisauthoritatê.conftitutiones amp;nbsp;priai venei*biié. UgiaRegni: is enim neq; inpoliticis,ne- fint^gx qucEcclcfiafticis fuperiorcm agnofcit,amp;ioan. lenau difertisconftitutionibus cautum eft,ne/' Pontifex Romanus aut alius quiuis ex-’ communicetciuitates amp;nbsp;corpora fubic-daFrancorum Regno. Ad quarura con;; ftitutionum cofiimaiionem notandaeft bi.ftoria fequens. Anno mcclxxxvi, Papa Bonifacius viii Pbilippum-i niperoald.in, V alefium Galliæ Regen) tenaere excom-municauit, fcd illc habitp Lutetiae Antir^ ftitUm.Galliie concjlio fulminea ilia tela non folÙBQ:cantempfitilt;i(^ armis etiamn -nojjiiloM Papam in ordipefti rcdegit j id apptpbaA, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s

tibusGalliae Arch iepifcppi8»EpifcQpis,amp;:[ amnibus Ecclefiafticis. Annoetiam ecce L XXXVI1 ijGandauenfesàPonti;;

fice Rom.pïofcriptj fuerunt, quod Maq ximilianutn Comitem fuum male piflenufSed procurator generalis.Curi^7chto«. Pacifienfis aduerfus- jllangt; feqtentia pro-gt; uocauittaquam iniquam».quód G^nda-ucnfesFrancorum legnp fubditi eflènt.

ill.

ipS De post. mot. Gall.

Dcniq; anno Mccccxcviii, cùmlu-

‘ lius 11 Papa Ludouicum x n à commii-nione remouiflct, couenerunc a pud Tu-ronasGallix Antiftitcs,illamq5fentenua Excomniunicationisimpiamamp;tyrannP

Y/*^eam efleprônuntiarunt,cùi dec Rex nec Ecclefia Gallica tnore gcrere tcnerefur-Hxc pauca ex' multis hiftoriis fubduxi- । mus, ex quibusRexamp;Prrmates Gallig ! artendere hodîe poflint PapàmRomanu non efle numen quoddam coeleftcjcuius

tern artibus aUthöritatêtantam (ibi pararit; amp;?quibus rationibus Ecdbfia Gallica ei fc fubiicferc detredaritjVidere eft in lib ^p,ituæ° Molinxi lurifednf contraParuas datas-Jat. Admoncmus aute Icrib Vhiuerfam Gal-

Jiam, 'ne tyrtrihjdis Papanx iugo femel cxcuflb rurfus aftuefiat,priiiilcgium pi®* uocationis contra Excommunicationc Papx illibhrum cofcruct rucatur, prx-j/Cftim contra huncAnachematifmum io

SereniCRegemNauarrxilluftr.Prin-cipem Condàom iniufte latum :quem conftat naturali,gentium,ciuiliamp; diuino iuri repugnafe, ncq: cxecutioni mandari pofle

Varia vtr. p. scripta. 199 pofle abfq? manifefto fcelerc amp;nbsp;periurio, totiufq-, regniGallici perturbavoneamp; ca-fu.Quod fl Papa Si coniur^ti ^llius execu- vt vim. K tioncm vrgcantjôi, vt coepcrujit, ^ttnisdeiuCkiur. regnum Galliæ petj^i^tbatc pei:g^t,iuxti leges ciuileSjlicitunjieftjVl ar^taeis ob--filïere,quemadmo^um in vi ôi vi0lcntta4.fi. ff.de la-publica refiÄere pwmittitur. Etû vcrô nWic .omn. Papa fibi bac in paneobcdidabotnniü’*“^ orlt;iinu9.ïhominibus petai

mus eius (entcntiamipfo Êâdo.nuHâi,5fle» qubd ii^x foincompetés»cuinemode iurç obcdilîç teneatur. Poftrctnb Sixtus iubçt,YX v^uisteroplorumRomæbclU hæc Execuqipÿç^afio aflâ^atur ..Mirum bexclç eft, quod-ApgeUs non pracccperit vt earn prq^fxli foti^s reponcfcnt,quo*. in fuis Canonibus authoriiati (uaf ’Jboot xios facit. Scävetitus eft Angclorû Dei inobedientiam, vclipfiusetiam Petti in-dignationç. ISqs vetoquihanc cefuram in lucem emifimus, ncmini prxeipimus autimpcrarecogltamusifed dçtnjflc ocs obtcftatnur,præfertim Cxiârcm,Reges, Principes,Refpub.fuprcmasCurias Gallic, Academias Sifcholas omnium facul-

500 De POSTR. MOT. Gall. tatum.EccIefîas onmes,(ingiilos amp;nbsp;vni-ucrfos, Quitus cordifeft gloria Dei Sc rc-gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lefu Chrifti, vldiligenter expen-

dant .Tanones teftimonia huius Cen-Aræi'nôïcntPâpaiil’ifÀnquam ex tripöde lócutum ciTeföIa nij^ijihr jilenîtudine po-icriptu^àî si veritatis tefti-* ■’j./iiioniik^fe tyrannienm illudtantum v-' fn rpaflè ; Sici/oloßc iubeo^ßt protatione VO‘-veto ilIiuS aurei didi,' ^ßodaßtyißüf'isnonh^hetßdem^ ^adef^fi-cilitaie reßÜi/aryqaa ne^atur : Dcniq; tld *' flim^mus üqs in medium addükïircran-dttes quot;firmàÿ *amp;î;^thoritates omnl cxfce* ptiontmalofés; qilaiknW/éfiydi Gatal^; gum nomiÄ’dlätUtsfe'/opptjTtilmuS ctfdi» düli*tjid Excöinuni'cariönis fob^. fcrijjicrüiih*’’ Patum in Acä^demiano^^ rtra, Ahhö M b' l x x xV i.CaieiTd. Febf. .

i«:: ; ffutj-j:.,.; p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' ■'

? .0 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sóbathoéu^.

’ ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’1 J'’ '

NOMEbicLATVRA AV-

thorum Excommunicadonis.

■f Jî^o Sixtus Cat holtest EccleßA Ejrißtff^-

y^ARlA VTK. P. SCRjIPTA. .jql

j- Ego lo. t^ntoniui Epifcopui Tufculanui Card. Sancii Georgü. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;

f (Jlï. SiitiCM Card.ab{.^ltaemps.

• • j- Ego Innocentiw Aualm Card,de Ara^.

• • {■ Ege P. Card.Saalla crucim.

• ■ j- Ego Guilielmus Sirleus Card.

•\ F.CMichaelBonelb(sCard.Alex. '

Ego Lfidouicm Card. Madrutius.

Ego Nicolaus Card. Senonenßs.

• • f lui. A»t. SanHorius Card S.Seuerina.

\ P. Card.Caßus.

\ EgoPlier.Card.Ruß. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

• • }■ lo. Hier. Card. Albanus.

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'■

■\ P.Card.Deza.

• • f Ego Ant.tit. SS. lo. amp;nbsp;Pauli Card. Carafà.

■\lo.i^fft.Card.SS.^atuor.

t Ego lo.Bapt. Card. S.Marcelli.

i Ego {^ug. Card.de Verona.

f Ego Vm. Card. C^tonttsfegalis. gt;

t M.Cardinaüs S. Stephani. ï ,

\ Scipio Card.Lancellotim. »

t ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

■\Ferd.Card.deMedicis.

De püStr. mot. Gall.

■f Phil. VaTi. Card. Cam.

f Ego Vincentius Card. Gonzaga.

f nbsp;nbsp;nbsp;Francißus Card. S. Portia. S. Nicolai.

t

Alexander Card.deCt^ontealto. '

Anno à Nat wit ate Domini millefimo genteßmo'o^uageftmoquinto, Indi£iioni àt' cimatertia ., Die vero vigefimaprimamenß^ Septembris^ Pontifie at ta S and iß.in Chriii» Patris çfi d. n. d. Sixti ditiina prouidentia Papa quint i Anno primo retrofiripta litera affix a dr public at a fiueruntin BafilicaPrirt' cipii lt;._/ipoPiolorum devrbe, amp;nbsp;in acie Campi Flora per nos Hieronpmum Lucium amp;nbsp;colaumPalliettumfanHif. d.n. PapaCurt-

Io. Andreas Panizza Mag-CufS'

CATALOGVS AV.THO-

rum Cenfurx. '

Chriftus Filius Dei amp;îEpifcoptisEp«* fcoporum,hominûamp;: Angelorö caput-Moyfes Legislator. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;= •

Dauid rex Ji Prop beta. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘

EfaiiS

Varia VTR. p. SCRIPTA. 30)

Efaias,

Ezechid (oeiProphetx. leremias \ nbsp;nbsp;*

Daniel. J

' Ktatthxus7^ va-, loanncs,

' Paulus -X

Petrus ^Apoftoli.

loannes j

A Chryfoft. \ Gregorius | nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■

BernardusJ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. '

Nicephorus hift. EcclcC

' ■ Mart.Chron,quot;)

Maflaeus \ Beroaldus. J

loan.lgnatius'^

yipianus nbsp;nbsp;nbsp;Gurifi^rfui,

Baldus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\

Molinxus.' J

304 Di'postr. mot. Gall.

Philippus 4, .. Ludouiçusii , Ludôuicus II

Concil. Bafilienfe^ • ConciLT uroncfe S

^uthores Legum àuilium Canenuiit kreuitatißudentes, non recenfimus.

Datum vt fuprà Anno à Natiuitatc Chrifti millefimo quingentefiino oâua-gefimo fexto, Calend. Februar, ftylo an-dquo, nonGregoriano.

I ï

(iAulîit T^ajnruffkr Acad, no^raferiba. '

■ APPEL-

Varia vtr. p. scripta. 30J

APPELLATIO SEV RE-

CLAMAT 10 REGIS NAVAR-

rxy Principis Condei,opfoßta futiliex-communicAtioni Sixti ijuinti cfui aornen vfurpAt PapA Romani: a/Lita Romam per virum quemdam nobiliê: amp;nbsp;fbt locis quatuor deftinatis pubbcû denunciationibue ap'fixA 6 Oilobris^

s Dci gratia RcxNauarrç, '

Princeps Bearnx,amp; primus Parium Prancix, réclamât, amp;nbsp;fe opponit putidx illi excommunicationi, quam Sixtus v, diclus PapaRomx,vibrauit inconccffu Cardinaliu, quinto IdusScprcmbr.pro-ximifupcrioris, aducriüsfuam Maiefta-tcm; amp;nbsp;celfitudinem Principis Condei: hancq; impiam,iniuftam,amp; falfam affirmât : amp;: ab eadcm appellat more inaiorii ad curiam PariumFranciænnterquos ca obtinet dignitatem, qua primus in ordi-necenfeatur.Quod ad confiftum crime bxrefeos attinet,dequofalfo, amp;iniuftc ab illo Sixto, qui nomen Papac fibi arro-gat,accu(atur; ait,amp;: affirmât hunc (falua cius fanäiwtc) falfe,nequiter ôâ malitio-

De ïostr. mot. Gall.

fe mcntitum efle: huncq; ipfum fore hx-reticumomnium maximum ; quemad* modum recipit probare inconcilio libero,amp;fccundû leges congregatoan quo ƒ1 fui copiam no fccerit ; nee illius iudicio fe fubmiicrit, repugnando legibus fuorunt canopum propriis; hunc exiftimabit wf' bulentum amp;nbsp;temcrarium tyranum, An-tichriftum,amp;infignem hxreticum: Pcr-fcquetur^ eum hoc nomine, amp;nbsp;fuccef-fbres fuos bello fempiterno : vt fc vindi-cetdc iniuriafibi, amp;nbsp;tori familiæ Reguin Francixillatajvti rerum præfentium flatus, amp;ncccllitas poftulat. Siantehacifli inflati homiiciones perinde vc hie Sixtus (quu oblici officii nbsp;nbsp;extra metasfuxvo-

carionis prolapfi, diuina cum humanis confunderct) fuxtemeritatis pœnasdc-derunt regibus amp;nbsp;principibus maioribuS fuis, cum eadem animi magnitudine lie prxditus,hanc gratiam aDeo fe impecra-curum fperat,qua munitus vi ndicet iniu-riam hanc fuo regi,fux familix, amp;nbsp;curiis omnium Parlamentorum Franciç fada. Tandem rogat arque obfccratocs Prin-cipcs,rcgesamp; ciuitates verxpietatis flu-diofos

Varia vtr. p. scripta. 507 diofos (quorum etiamintereft cauere ab bac ry rânidc)vt libi auxilium fcrant;Ro-gat etiam omnes huic coronæ Franciæ tcedere iundos, vt coniundis cum illo ■viribus fefe obiiciant ty rannidi vfurpa-tioniiftius Papx, amp;nbsp;confœderator^û fuo-rum in Gallia amp;nbsp;alibi: qui confpirarunt aduerfus Deum,Tegem,amp;: coronâFran-ciæ, ranqua hoftes quietis public« öó pacis orbisterrarum. Eodem modo pro-teftatus cft Henricus Borbonius Prin-ccpsCondeus.

LITERÆ NAVARRENl Regis,ad ampliiTimum Sena-f ■ cumParikenftsCuriæ.

VxOMINI, ego vos ipfos optoamp;ap-pello indices eorum omniù quæ ge-fta funt ab eo tempore,ex quo Gallia no-ftrabis poftremis motibus diuexatur. Et-cnimviderepotuiftisquàm va ni s modis hoftes huius regni meifccerintperi-culumparienûæ meæ: vidiftisetiâ quantum apud me potuerint reueréüa m Rc-

X ij

JoS De POSTR. MOT. Gall^ gemamp;publisumregni bonû, vtinmco dolore iuftiflimomeipfum contincretn. i Interea verb it fuit euentus huius admi- • niftrationis meæ.vt hoftes Regis amp;nbsp;rcgni -contra me autoritäre amp;nbsp;armis fuerint co-firmati: quam grauiflimam iniuriam no dubito quin agnoicatis inferri mihi.Itaq; incam patientiam atque obfequiiim có । cogi video, vt rcbellionis iftorü det poc- | nas, Sc oportere vt ex domefticorum ar- nbsp;nbsp;i

caßtisfiatexterisjamp;famulisdefilioruitt f fam. pcculio. Hoc autcm,Domini (ne quid diffimulcm,fed ex veritatcquod res cftproloquar) mihi eftacerbiflimum.E-go verb fretus fum protc(3:ioneDeijiudr- î, cio Galliæ, veftris teftimoniis, Sc autoritäre Regis Domini mci (de hoc enim pla ne fum confirmatus)finccritatem meatn approbante. Doler mihi hoc regnuru cX' agitari tarn miferc : (ed nouit Deus qui in culpa fint, eorumque pœnas perfequu-tu'rus eft. Dolet mihi infeftari popu-lum calamitatibus;fed quis pacem dcin-duftria conturbaucrit, conftat : conftat, quanta mepremat necelfitas vtmihica-ueam. Fruftra vobis, Domini,in mente

rcuo-

Vakia ytr. p. scripta. 505 reuocaturus cfTcm condiciones ante à me propofitas. Vidiftis,amp; nouiftis optime an non dignx eflent quarum haberctur ratio. Vnumreftatvt vos omnes orempro ca fide amp;religionc iuramentiquo obftri-dieftis inGaUiam,vt confpirationiqua videtis fadamadeuetfioncillius, veftra obCiftat autoritas. Saltern exitiali huic in-ftituto ne adefte aütoritate veftra; falccm votis vcftrisfauetc iisqui vita fuamfunt parati profundere ad amoliendam func-ftam banc diffipationem regni. A vobis nihil cupio aut poftulo,quam quod iudi-caturi eftis ex veftra ipforum cófcientia. Si caufx xquitas eft à me, approbetis po-ftulo: finautem fecus,ftatuatis, Domini, quod ex officio veftro amp;nbsp;huius regni vfu foreputabitis. Tcftc Deum appelle, mc Regi Domino meo efleamp;fuifle fidelem: àmediligi Galliam: àmevirosbonosôi virtUtis amantes coli qui defendunt Gal-liam:à me acerbiffimum dolorem pcrci-pi ex confufione amp;nbsp;calamitatc, quam video in omnemftatumirruerc. Hunco-- ro, Domini, vt vobis, quos femper elle duxi.Gallix columina, adfit virtute fua;

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X iij

510 De post. mot. Gall.

vt rebus itanutantibus reportarc poflitis laudem quam fua virtute (aepe maiores veftri pepcrerunt,quod huius regni corpus opera vcftra ftabilitum confirmatû-que fuerit. Hune quoque fpero earn gra-tiam erga me collaturû efle,vt ego in haC caufa Régi Domino meofcruiam,amp; mihi boni quiq; Franci amantes regni tatn benepracftentoiîiciumfuû.vt opera mea exitium hoftium fuorum breui,amp;: fubdi-torum fuorum traquillitatem vifurus fin quamadremçcrtumamp; dcliberatumeft mihi fanguincm amp;nbsp;vitam mea expone-re. Hîc igitur, Domini,finem feribendi faciam,Deum orans vt vos in fideclien-tela^fuaferuetincolumes. Ex Marfano monte,vndecimo die Odobris i ƒ 8

Henricvs.

NAKARRENI REGIS^ ad Dominos D. Theologiclt;efacultatif in Collegio Sorbon^e^

T)E R libenter vobifeum,Domini,adu-rusfumde iis rébus qua: agttantur in hoc tempore: qui id viderià vobis profi-temini, ne quid Ecclefia capiat autpatia-tuf

Varia vtr. p. scripta. 5x1 tur dctrimcnti. Animaduertiftis pro-culdubio poftrcmos iftos hominûquo-rundam motus,argumentismultis longe diuerfiflîmisexcitatoszetfi ca tandem o-mniajefeâis amp;nbsp;putatis cacteris, in vnum fuerunt collaca ; quod eft vt de integro Catholica Ecclcfia inftaurctur,ac pro-pterca profligçntur ii quos efle conten-dunt haerctiços.Itaq; tanta fuit vis amp;nbsp;qui-dem armata iftorum, vt fubfequutum fit edidum quàm proximcacccdcns ad vo-luntatcm ipforum. Dubitareautem non poflùm,ac ne velim quidé, quin pro vc* ftra prudentia noueritis iftos alib, fpeda-re,quàm prz feferûtfermonc fuo : nem-pe vt ad arma mentes obdufta religionis fpecie,illis abutantur ad euerfionem co- • rum quiprimariifuntinfamiliaFranco-tum regia,amp; viamfibimunirêt ad regni occupationem. Id veto in bac ipfa religi-onis caufa iudicari à vobis poftulo, vtri X pluscommoditatis habcant,egôneanil-li,ad Ecclelîam rccolligçndam in vnum, amp;tollendumfchifina ex quotamdiula-boramus. Fui in ea religione educatus, quam Ginftam efle ac veram exiftimo:

X iiij

511 De POSTR. MOT. Gall. hanc me ex animo^fiteri vt ampliùsdo-cea nô cft opus. Alioqui tam multa mala fuiflem efFugiturus commode , quæme oporiuk pcrpeti, amp;nbsp;in quitus nemo à natura voluptatem capit: neque vero defu-tura mihi fuiflct ratio vtendi Regis gratia amp;nbsp;populi beneuolentia.quam fecundum Deum viiliflîmam mihi efle noui, amp;nbsp;ante omnia expctendam.Quæ cùm ita fint, Domini, illud profedo ell accibiffimu, amp;:grauiflimum efle confidoiudiciovc-ftro,fi hoc vno arguméto amp;nbsp;fine alia fpe-cie religion! meac renuntiauero,amp;vim meaï ipfius confcicntiæ arque animaeat-tulcro. Qimdfitammifcramp;ahieduscf-fcm, vt hac via difcederc ab officio mco^ optimo iurein rcprehenfionem incide-rem percxiguæ confcieniiæ: optimoiurc diffiderctis mihi ad omnia, fi quidcmil-lud non prxftarem quod tefte mea ipfius anima Deo medebcre iudico.Quicquid autem cum ratione à me poflunt dcfidc-rarcboni,idipfum(nifi me animusfal-lit) iam vitro obtuli,amp; dicsadhucfingu-los offèro. Id autem eft, Domini vt infti-tuar libero legitimóqj CünciIio,vbicoI^• troue^

Varia vtr. p. scripta. 515

’•'rouerfiæ in religionis caufa excitatæ bene ventilenturdecidanturq}, amp;nbsp;acquie-(cam iis qux in eo fuerint côlHtuta. Quâ viam(vt optime nouiftis)Ecclefia poft o-mnem hominum memoriatenuit, Rc-gesqjjamp;Imperatores quoque fapicnrifli-mi in caufa iimili; quam viam ipfi quoq;, Domini,confuluiftisRegibus maioribus noftris-.quaviapotuiftis Ecclefix Galli-canæpriuilcgiaamp;: iura à quàm plurimis vfurpationibus defcnderc .• quatn deniq; viamEcclcfia florens,vtquum maxime, nunquam reeufauie, vtpauculoscondi-tionis infimç.adeoq; hominem vnicura, in fuum gremium reciperetjquam^ihoc tempore foret iniquius ab ipfa rciiei, auç ctiam differri, quum vitaamp;falusagitur tot mille animarum, opidorum, ampla-rum prouinciarum, fummorumque hominum innumerabilium, primariorum-que Principum de regali ftirpe,amp; ad cul-men regni proximè pertinentium; quib. neque vis fine grauiffimis difficultatibus, neque exitium fine euerfione regni affer* ri poteft;amp;: qui ex contrario fi ad mutan-dam fententiam rationeadduccntur,oç-

'5t4 De POSTR. mot. Gall.

cafionem prxbcre poflint qua firma paX in regno ftatuatur prçiudicato fuo,amp;Ec-clefiaCathoIicain vnumcofoHdata co* alefcat, feliciusq} exoriatur feculum non hliic regno folùm(quod bonum foret in* aeftimabile) verùmetiam toti Chriftiano orbi amp;nbsp;Europas ipfi ; quae tanti tamqj po* tcntisrcgnixrumnasamp;calamicatesnon poteft non pcrfcntifcerc. Atquc hocqui-dem Regi Domino meoobtuli,quQd vo biSjDominijhac mea epiftola placuitex-poncrc,amp;: cuius VOS appello teftes apuJ omnes quorum intcrfuturum eft: vtcùm iis qui hodie viuûc, tumpofterisfit notpi non ftctifle per me quo minus hoc regnu tranquillitate fruatur,aut Ecclefia Dci atl vnioncm, paccm, amp;nbsp;quietem priftinaffl rcuocetur. ,

'‘*Quodautcm adfertur in me, hxrcti* cumcfTemej Vcftrum eftdocerehomines iftos, quod Ivobisctiatn didicimus» inter hærefin amp;nbsp;errorcm magnam efl® difFcrcntiam; nccomncs cos qui hxrefin colunt cfle continuo hasreticos.HatrctiO proprièdicuntur,quosaguntatnbitioamp; pcrtinacia. Hascaucepi in me pon poteft compc*

Varia vtr. p. scripta. 51$ compctere,quam quifquam inftitucrct, nunquam adhuc fuitlaboratumzfedcÔ-nà omnibus modis data fuit opera vtc-uerterer jUec rationis loco adhibitû quic-quam praeter violentiam. Ula non poteft mihi æquiùs obiici,qui à latiflîma ilia dif’ cefli via amplitudinis quae mihi pet Ca-tholicam religionem Rom.patuit, pe-de verfo iniui perfequutionis ôc malse gra tix viam, perftans in ea religione quam omnesdicunt amp;nbsp;ego reformatam duco.

y erùmtamen v t demus fie efle; at co* tra errorem amp;nbsp;haerefin Concilia haberi in Ecclefia folent: confultationçs fiunt,vt curetur seger.Nouacula Sc candente ferro tum demum ehirurgus vtitur,quü in-firmiores funt emplaftroru vires. Mant-feftum fané eft perturbationis argumentum, ficonucrfioncm afubueruoncjin-ftruftionem à deftruâione inçeperis, 8c abexterminatione ac belloruin clade ea qusc fraternis officiis, monitis amp;nbsp;Icnitate oportet procurari.

Ncque vero fatis eft, ft hoc obteditur. Concilium Tridentifuifte habitum, in eodatnnatamfuiftc religionem qua co*

^î6 De poste, mot. Gall. lo,amp; hxrcfin appcllatam. Qualciftud Concilium fuerit,nouiftis Domini : minime à vobis probatum cflê: Regnûto-tum,clcrum,amp;Parlamcnta fummaquc Confilia regni, omnes aduerfus Concilium iftud proteftatoî efle. Deindenoo cftis nefeii, ctiamfi legitime fuiflèt habi-tum,id tarnen non fore impedimento vt conuocetur alterum, prxfcrtim fi agatuf tantorum hominum tantiq; regni falus reftitutio. Contra autem didici,in «S' cumenico Bafilienfi Concilio fuifle coQ' ftitutum, vtdccimo quoque anno Concilium babcatur ad impediendos erröte« qui in Ecclefiam poflunt irrepererquan-toxquius adeos qui iamintrqdudifne* tint eximendos? Hîc ergo,Domini efto-te indices,vtra pars plus xquitatis habeat, vtraminhaccaufa fpedari magis opot' teat, vtra oftendat vias huic regno magi« ûlufarcis,amp; Eeelefix commodaturas. Ve filiusfamiliâs vi exturbetur religionis fpc* cic.poftulat extraneus, qui iam diu hanlt; tramam contexuit vt in locum illius irru-'at.'Ego verb, Domini (et fi ini qui ifi mum eft vtcutn cil comparer, qui nullumpb* peins

Varia vtr. p. scripta. 317 ne ius habet cognofeendi de rebus amp;nbsp;ad-miniftradóe tnea) nihil aliud optaui,neç opto,quàm vt audiar in caufa mca,Con-cilio inftituar,amp; mcliùs agam fi meliùs e-dodusfuero. Vtrumiudicatis.obfecro, cxæquitateagere? Q^orfum igiturvni-uerfum hoc regnum inflammari. Quis enimdubitct vnam aliquamexiftisreb. cligi à vobis oporcere î auc ciuile bellum, auc Concilium ? vt pars vna regnihuius ab altéra profligetur ,aut vtraque invnû compingatur amp;nbsp;confiftat fimul ? quæ ros proculdubio maximi momenti in toto Chriftiano orbe ad eundem euentû fu-turafitî

Teftor aût vobis,Domini, vt fine que cupio cxpliccm,mc paratum efl'c Conci-lio acquiefccrc, paratum efle in co audi-reEcclcfiam : itaque pro Ethnico amp;nbsp;Pu-blicanohabcri à vobis non poffc.Pr jeter-cafi generale Concilium haberi non po-tcft,meànationali (vtfaciliùs expedian-lur omnia) non abhorrcre:quâ viafepe in hoc regno meminimus de iudicio cô-filio^jVcftrooblcruari. Qjjod fi prxtcr ■ pofiulatummeum, côtra omnë Ecclo'

jiS De posts., mot. Gall. fiaEordinein,profcriptionibiis, cædibus» duriflîmisq;aliisamp;plané barbans modiJ anapliùs agitur; me conlbniid’c dcfcnfio' ncm iuftilfimam enormibus iftis profcri-ptionibus violentiæq; obiicere: maledi-dionê vcroin eoselfcruitiiram qui ftl-fo Ecclcfiæ praîtextu huic regno turbas attulerinc. Vosautem mihi appelle tête æquiffimarum conditionum qiias ote ro omnibus,amp; impofui mihi : Deum verb defenforé,qui pro æquitate cauamp;meç experturus eft in aduerfarios meos : amp;nbsp;quem oro,Domini,dignetur vobiselle gratiofus. Ex Marfano monte,decinio Odobris 1^8^.

HenricvS'

A.D Regem,

LITERÆ. DOMIT^I PLESSIA-eifde PactficAtionemottium ^uibushec ttnf’ pore tnfeßatur Gallta, anno liSS'

T^Edervnt olim operam,ôRcX) fummiquiqueDuces,Reges,amp;Ini* । peratores, vede nomineregionuàfcpaf' tarumdiccrcntur; vndefuerunt Africa-

ni,Afia- f

Varia vtr. p. scripta. 31J ni, Afiarici,amp;: fimilium appellariones du-ûx. Maiores tui, quibus ampliflima non i dccrant à rebus partis arguméca, de quo-I tum nomine in poftcncatê infignes ha-berentur,fibidïlegcrunt, tibi hxredi-tario iure contulcrunt cognomen Chri-ftianiffimi, vt omnibus oftenderent hue ▼erumhominibus honorem efle, quod

1 veri Chriftiani fint : hunc verum tnum-phum Principibus quos hominibus prx-fecit Deus, quod religionem Chriftiana defendant atque promoueant.

lis itaq;, o Rex, aflentior qui hucMa-ieftatieux finem ôc fcopumobuerfaridi-

I cunt oportere,vt Eccleliae reftituas vnio-i nbsp;nbsp;nemmpus tibi proprium,amp; ica adhxrcns

1 nbsp;nbsp;coronx tuæ,vt te perinde huius operis x-

’Î mulum ac regnitui efle conueniat. De i nbsp;nbsp;modis qui ad hoc opus efficiendum per-»

' nbsp;nbsp;nbsp;tinent, fieri poteft vt aliqua in re fentia-

mus aliud : fupetius autem eft iudicium Majcftatis tux, vt id quod magis condu-, nbsp;nbsp;nbsp;cit eligat. Âgitur de redintegranda armis

Ecclcfia.Quis autem de inutili armorum

I nbsp;nbsp;conatu ad religioniscaufam melius ludi-

cct, quàm Maieftas tua ? qui tanta fclici*

510 De POST- MOT. Gall. täte arma in eos moues quorum euerfio mod is omnibus procuratur,vnicum hue tandem frddum percepifti, quod iam a-gnoueris ne feliciffimosqnidcmfuccel* fusbencincofcicntias hominum fucce-dcre?nequcmagis arma in animas pofle, quam vniuschirurgi nouaculam inhu-manam mentem , amp;: cas quibus agitui voluntatcs?gt;

Remcdiis,ô Rcx.iiia debet cfTe propot tiojfuus com men fus amp;nbsp;analogia cu mot-1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÎTZV

bis amp;nbsp;mans. Viis a natura in corpus eit er-fieax, in aurcm ibnus, in animamratio. Adhibcatur in animas vis: hæc nonplus in cas,quàm in aure ratio,in maflam corporis fonus,efïèâ:ura eft. Hie ergo modus eft non Ecclefiam adunandi, fed regnu totum euertendi; non attrahendi atque couertendi, fedfunditus fubruendiCu-quea natura ita fit comparatum, vt nulla res alteri inferrepoffitquin cadem patia« tur malu,partis vniuscuerfio fcrmerc-dimitur cuerfione alterius : amp;nbsp;eorum cx-cidium qui à religionc funt (vtcumque fpes ficcommodc iucceflurum) confulio ac dcfolâtioReipublicætoüusftitu’’^

Sum;

VjAamp;W .VTK. P. SCRIPTA. 3II

Summi illi Catbolici, ô Rex, qui vim ti^, biaffcrrcvoluerunt vt facias vim fubdi-tis, qui armata vi poftulaucrunt à Maic-ftatetuaycfubditospcr violcntia ad Eo-clefiam Roman, reduccret; illi ergo pot funt ncjobfecrojplus aut virium, aut cuc-. tuscommodifperarefibi quamconfc-quutacftMaieftastua? Copiis tuis præ-fuecunt animatisvoluntatc tua,tua felicitate duäis, tua denique prælèntia au-» dis. atque banc præfcntiam tuam ego quidem iudicauerim inftar maximçpar-, tis elle firmi excrcitus. Quod ü voluntas ilia non aderit (vt cettè addlc no potcft) ! ccquis authoritatem non fentiat cflc im-minutamî quis extindaseffe voluntates ' ‘ nbsp;nbsp;non animaduertat qux ab ea pendere fo-

lentîlnprimisautem quando nonpoteft Maieftas tua inter arma ipforumintuto agetc,quisnovideatmanifeftiflimè hoc corpus,hune quamuis magnum firmû-, que exercitum,paulatim in partes difflu-xurum eflè, fi neque refped u Maieftatis, tuaeretincatur, neque compefeatur prac-fentiaeiusîld quidem naturale eft vt fi-lius à patte perferac, amp;nbsp;quauis à fe ius fta-

De iPoStR. Möt. Ga'il.

rc putet,ipfi tarnen ûtîs cft fi ab idibus fe-/êqucat obtcgcre manumq; obiiccre.aut ab ira ilHus fnbduccrc. Quod fi famulus aut extraneus quifquam hoc inftitucrir. indignaturfilius atquc infolefcieanimos amp;nbsp;vires rccipit, quas ex reuercntia partis dcpofuerat, Sc indignationc cogeminat. Atquc hic quidem.o Rcx.cuentus illceft quem naturalitcropuseftexpcdari àvi-fo Principeprimario familiar tuæ,quem homines exteri defamilia tua procurant dcturbari; amp;àmultisnaturalium fubdi-torumtuorummillibus cducatis fubalit amp;nbsp;fuaui impcrio tuo, quos per te extermi nari cupiunt, vt fibi de nouis fedibus co-gantur prolpicerc. Quz dcfpcratio (vt complcdarpaücis) adeôgrauis cft,vtin-dignitatem rci fortaflè indignationem^ hos doccre poflit,ac proindé confilia extrema obtrudere,qux ifta fortè defpcra-rio in nobis efièt produdura.

Architedis olim, fi quandoleuiorcs fiimtus fore prîcdicabant vt hominem adinftituedam xdificationem pcrduce-rêt, graues muitte imponebätur legibus: quatnuis hoc fieret atdificioruin caufa,ex

Varia VTR. p. scripta. 5x5 jquibus maior commoditas ad dotninû, honor vero ad RempuB perti net. Q^od fuppliciûjô Rcx,in eos futurum eft lads, quivtanimumtuû permoueani ad fub-.uerfionem regni, confirmarc non dubi-tanr rem elle fa du facilimâ : rem, inquâ, ex quadamnû tibi,nobis calamicas, bis autem folis emolumcntum poteft obtin-gereî Hîcigiturid videriopus cft,vradu-nemtis,non vt diftipemus atque fubrua-mus.Quæ aguntur, vetera funt mala:ve-leru'm malorurn remedia vetercs noue-runt probe: atque hæc quidem funt o-ninium tutiffinu : neque eftcur cotifu-giamusadillaEmpiricorum elciiarodca amp;corrodentiapharmaca,quib. nilûl nift fanguine,csEdibus,ludu,funeribus,fletu Galliamoppleuerunt: amp;: malum tarnen in quod inuehuntur, illaipfa,inquam di-uifio de qua vi demur conqueri, mileriùs quàm ante effedaeft. Ecclefiam prifcam diffenfiones in religionis caula infefta-runt: complures in populo haerefes obtir nuerunf.etiam Imperatoresipfosinualc-runt. lt;^id tu Ecclefia ? quid optimi Cx-fares cuftodes Ecclefiæ?plcnæ lunt hifto-

Y r '

}14 De POSTR. MOT. GAti.'.

riæ. Hxrefim eflê opinionc animaducr-tcrunt : omnis autem opinionis federn a-gere in capitcjbi falfam racionis imaginé vmbramqj rcfidcrcgt;qux non nifi rationc prxfente deleri poflit. Concilia itaquc conuocauerunt : iuftum hominumido-neorum numcrum omni ex parteacccp» fiucrunt:finguli,fi quid feiebantjin commune illud contulerunt : fic tändem cef-fit opinio icientiæ.vmbraluci, verifimi-Ic vcritati,amp; ran'dni captio.

'Ne putemus, ô Rex, fic demerfam in obfeuro Chriftianam religioncm c/Te.vt ; declarariinConcilio non poflit veritas.' Hare habet axiomata certiflima, princi* pia ftatajnuidas conlcquentias. Illa ipfa ratio qua: in legibus res foluit difficiles» cadem poteft in Theologia foluere : idlt;^ Cornelius,Ô Rex, quod lex fit Deivnici, qui nihil con'trarium fufcipit,aut vllâ fert antinomiam,cùm htimanæleges alixa-lias euertât plurimùmfiue autoribus Ic-gum inter ipfos minime conueniat,fiuca fcipfo idem diflentiat. Deniquegrauem huic legi,qua: lux vera dicitur, iniuriâ facit, quiiquis créditprælucerecahomini non

Varia vir. p. scripta. 3x5 non poflèjcum^ augere luce:grauiorcm facit, qui earn lucere fine igné non poflc contendit, èâ illos homines qui in tcne-brisdicuntureflêigni tradi potiùsopot-tere quàm ipfos ad luccpertrahi,auf,la-tentera lucem è medio eximi. Itlfouafle tibigt;ô Rex,adduduri funt quid^nop eflc, GonGilioopus,omninoEcclefiâ.lcqpcn-dam eflc, hanc cnim errare nô poiie. Ad. hæc diâarefpÔüones plurimas librifup-peditanuTeftamentum vêtus novum, abundant exemplistùrpiflîtnorum crro-rum,quiDeipopgt;dnm inu^fcp^ijï; at^ h«c tarnen eraiEçcîefia. ConpyûHie-rofoJymis Chriftum Apoft.oïos con-demnauit: cpndemnauit igituF^9lt;^Ga ûlutem fuanvPr^iedixit etiam Paulus noSj Vifuros AntiçhrUlum fedentem intcm-ploDei, quidetgo Antichriflurpî gcrdi-tionçm cert,c inEçclefia ador^tai^.. Hæt verb argutiac (unt adfugiendumConci-liura comparat^E» tjomotenebrôlus’eft:. EocieflaàôtenQÆoetus efthominuna : Ec« cUfia igitur opacvtp eft amp;nbsp;tcnebrofum corpus-, neq;Iufninofum,niû à D.fAqua-tenus in verba eius capitlucerq^pincfl

316 D'e' POSTR. MOT. Gall abditxeris,fingulismomentis poteft of* fcndcre. Quamobrc Patres legimus fuo qiiemquefcculo reformationem maxi-mo ftudio nbsp;nbsp;vehcmcnribus fufpiriiscx-

petiuiffe: amp;Bafilienfi Concilie placuir, vt deóitno quoque anno Concilium ha-beatür ad amolicndos ertores qui in Ec-clefiampoflcntirrcpere. Hîc autemfe-geritur, iam Concilium vnum fuiflfe ha-bitiim contra hancipiam dodrinam quç agitur.Efto fanèat præpropcrè iegneicéc bencfacicndo,fi qui vno hoc fatis habue-rint. No’ii vfque adcó velocitcrpriici iHi PatreSd^ffi erariF^quando cum erro-ribb^ fiiohim temporum pugnauerunt: nc rlTÄäanbs quidé, quamuis perdifp«-^ rationes fingulas auditos, amp;nbsp;maxima cû libertate, amp;nbsp;Conciliis tHbus prouocatos, quartum habere Concilium recufarunt. EnimXierófitatdiorum eft remedia cado repcti,quanto magis, è Rei, ad bellu rc-gredifruftra iamtotres vïurpatumîcuius belli fucceflTus quamuis fcliciffimi plu* periCtrK ife damni afferurit, quàin fuceef* fus Gqncilioru etiam infeliciifîmi ?

to laud^biHus futuru eflet, obfecro, Cœ

1' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cilium

VrARtX VTR. ». SCMÏTA. Jiy cilium conuocan, quàmftibiri alea prasr liiï amp;nbsp;congrcfTum communicationem^ fermonum abire infruduofam , quam ftuftrafufidifijnguinemïAtque idquidc vcrumcftçinibacipfa caufa qu»agttur Concilia duo fuUlc habita, i Horiunvoii foil GonftaniiXjftudio Inaparawuris Sigb-fmundi habitumivbiloSnesHus amp;nbsp;Hio rony mus Pbgentis, qui in contraria par-lemditpiKabaaiCjCXulb fucrupt viui cón.-tra fidcm publicami dcerctu poft conr fcquutu mx/lkJoe fidcs feructur hatçeticw; ponentofum d«ced(uni malotum omniu m ac cohcuffionum qu»ex eo tó-poreCb£igt;ftj«'mo orbi contigcxuni^femir narium. Aherum ftiitTriden£i,quuGalr üaferuereunodbusdn quo de Conftati’-aicnfis il li uà de oreti fcntencia, non fuit ai-wm cóparctednquo legatio ma „ó RJex, ■non fuit audita,nequeaccçptae Ghriftia- quot;nbsp;n« propofitiones illius ad tfanquillitatê Ecclefix pertinentes : in quodônuUitate contra ada ipfius Cpncilii proteftati funt •legatitui:quod dcnique pofteaab omnibus fupremis Parlamcntorum Cutüs rc-içâiitu eft,adeo^ à Sorbonaipfa, vtcû-3*’'-. ’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y iiij

• Dé pöstk. mot. GAtu

que omnium animos Pontifex follicka' ücrit. ludidctergO'Maieftastua, óRex, quàm graui occafionepoflint iftorûCœ ciliorum pcxiüdicata adducere. ludiceil iftine Copcilia duo ipem nobis dcbeo^ iliius ffudus prxripcrc, quem libcru Ie* gitimumió^ Concilium vnum tua autot^ tatccflèranatorùni.''^;u^ij.x''i'

i.. Vnicus hïe nodus eflgt;quà'd conucrßf ad feamp; rapuit Pontifex ante aliquocic* cula auroritatc cogêdorom’ConciliofUi ! ^at adlmperatores foiebat pertineretjP* UC ab his Concilia cekberrima conuOC^ tafuilfocölfat. Etqóiafibimctuitabïo^ rum abufoum reformatione qui ib Cip fia Romana obtincnt, maxime verb ab j illaquatftitmc adcócoritrooerfa, VtruA Potifex ftjperiorfitCócilïisnécne,dcquii ! exftant décréta repugnantia: certo ccrrir US eftipfum,quoad eiusfieri poterit,refu-giturunac^conuocaiionem^ pracferti» H quam Gallicana Ecdciia procurauertt j qua:Pontificeminferio/cm efle Conci-liis défendit ièmper conftantiflïmè.HçC ira fc habere demonllrat Conftantieniis Concilii ratio ; quod vt cogefetur, Sigi-

ci nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ffliundus

Varta vtr. scripta. 525 fmundißCaefar neceffe habuit vacate di’ tionibus variis obcundis, v t eo Pri ocipcs fingulos adduceret j quod fefe in Gonci« liofiftcre Pontificcaxoippetiiores amp;£. co-toidentes renuerent:vbi tandem fuiçço« ftitutum,Pontificêinfubjici Concüii$.eh portccci ' Poftca YUlO v ( T ridcntinäi ftod cogereiur^ noti eft.quas prqteftatiq^îclt; ©pörtiicrit prxcurretßf quibüs arftbus a-

Principes Gbïiftianos fit vftis Pomi-r fex. vtlè cximere,quantis moleftiis con^^ nèld id Gmul fxxuetit eix quo edueperaf, öcquzjjionopolia cxereucrint Pontbft-Dcs,Tt idEcclcfiç }nufile,fibi foli§.v|ilç ÄcctenE : Quàtn wm ÿt; faciliùs nbsp;nbsp;qder

«mur.concludtHaifto-curaueruHtiConr ciliisfupcriorem efle Pontificein,çqi^tf| quimaltetoillo fueratconftitutum;?. .

Hicigicur potior futuraefteaufaMait ftatistux, Pontiftci ps obftruxent, nc porrainftare aui'uadïubuoclioné regnj ‘tui^uuralegitiinaspmnes vias xc^uçrit .adünandz -redintegrandx Ecclefix. Quinetiam,ö Rex^intantisregni tui dif-ficultatibus tantÄ^deftitutione Pontifi-,cis,maiorestuiReg^decpüUo cleti tui

f gt;

550 De post*, mot. Gaie« ac Sorbona: tiix,optimum iceriam olim conrtrauenint: nempe vt,fiquidemge-rierale-habcri non potcft, nationale coo-üOces in hoc regno autoriratc tua. Qj^m rem fummoEcclefiîcregniqj bonoCiif' ftHhiflîmiReges peffecerunt, iiqpntcf C-l/riftianiflîm-os ôtnfliû fanûiflîmi. Atqj hacc nationalia Côncitiâ' bene conftiw* tà.tjüandoPrindpum noftrorû zclo fhc’ runt habita,iâ^nuttieropræftitcrütttv^^ rtiuerïalibus, quacaites.fadioncs, mœ rio{^lià Romana follicitauerancJ cft hiftoria. Si e){pcftaueris,ô Rcx,dum profpidat Porttîfex»feriusfortaflè iàtufl» db'iamcnimcànflagrat rcgnumoiu^^ ï^hanc rert vrgôrthoc tempore ta to IC* ptftiuum cft quàni q^m maxime.

Si'qfuiSàutc dixeritjA Rex,infcudu^ fumhuncconuentum forcjinhitjcoote-tionilxis fucurû vt nemo velif rationi ce* derer, vcl caofaglonoJaéfoaî: fmguiôsd*' turosoperam vtcontcntionc fummade* fendant partes fuasf àlioqui de iudicibm non facile conueniri poiTe, 8â alia huiuf môdi,iiilt;|uibusnoàinfîtiorgrauera dw’ ficultàfem exiftcrc.Hpicrcipofurus fum»

Varia vtr. p. scripta; 331 oRex,Deum fanâo zeloardcntiffimoqi ftudio Maieftatis tu« de tot anitnarû pace benediduru effc, fufpirta^, amp;nbsp;clamo-res exaudiiurum tot gentium, qux bonu amp;nbsp;tranquillitatem fuam çxfpeéiabynt^x haccongregationc: amp;nbsp;nonftuftradixiflfe Deutn per Propheiam fuum, tiunquata finefrudu pluuiam de cqclo in tétrade-cidere,nunquam fine fpedatoaliquoef-fedu fandum verbum iptius, iQiiÓdfi reseó tandem pcoucbuntur,fpoadere, amp;nbsp;Rex,nondubitaucrim,me certa capita expofuurum Maieftati tuæ de quibiàs v-trinque pattes inter fe confentiant, ô£ ex quib. omnes homines qui vti rationc vo lent ac non fcipfos drcumfcribere,fecilè ! 'Ocritatem à mendacio.doâtinam f^Hâm àveraqucantdifcernete. Simaculispur-gatus (uerit,cgt;Rcx.,oculus tationis noftrç, eum pro ecrto ftatuc vifurum efle agnitu rume^ veritaté. Nam prælucebit veritas, quæ fatis eft à natura data vt fpeâandam feipfamprxbeat» iSolùtn idfaxitDomi-nusvtanirhinoftripcniiïbationcsinipfo I j nbsp;liminc deponanxus ,eo^ congrediamut

j pleni dcfiderio videndx amp;nbsp;confequendç

jji De fostr. mot. Gall. veritatis, amp;: ab omni priuato ftudio, prx-ccrquàm animarum noftrarum,vacui.

Nonne rcputas, o Rex, quata tibi ani' mirequies in hac vita, quantus honos in pofteritatcm tflety fi dû adhuc iupcr-cs’iapiicntiaautcxcmplotuoinualefccns totannos fchifma componeres? fi face-res VC in toco Chriftiano orbe canatur Angelorum camp;rmew, Gloria fit in cœliî» pax' intcrra ? fi in hoc officio Pontifices, Ca»fares,amp; CatholicosReges antcucrce-res?!fidfcniqucipfos maiorcs tuos Chri-ftiafiiffimos fuperares,rc vere Chriftii' niflî«KimGalIix,Chriftianum totiEc* clefiac'éxhibendo?

Deum appetloteftem me tibi ex animé ïctïberfc': hocprocuro, oRex, vt videamEcçlefiam expurgatam memo-ria noftra, vt templum terfumverfumç vidcam,vt omnes vna pdffimusconucr* fâri.AfientiunturomncSjidqueiamdiu, abuftß inter nos obtinerc. Qmn purgan-turetgo? nc oppugnemus nos ipfos,nc arguCemur malonoftroincoftendcrou* fciöriti’am noftram in dcpdlenda fiduiö noftta.

Intcrta

.yAKlA VTR... P. SCMPfïA. 5 J.5

, Intcrcaóumhoc tantum bonum ex-, pcftatur à Maieftate tua, fetamus alii ali-gt;os lenitcr, fmamus rcgnare tua cdilt;äa •pacis, tranquillas fmamus confcientias. Qui tibi, o Rex.id dant confilii',vt Gue ad tcmpus,fiuc omnino interdicas animaru excrcitio, nó magnopere fcnfu aiïici có-monftrantfuasjcum alios poflc putatG-nereligione amp;nbsp;cibo vitam traGgere. Qui veto ideflealiis fadu facile arbitrantur, vtfccusDeumeolat quàm docent ipfo-rum confeientiæ, iiollendunteuidentif-Gmèhacipfalegequam fetut aliis,qua-lesipG Gnt; putacontemptores Dei, religione vacui,expertes confeientia:.

TuaMaieftas, oRex, cxcufttura eft hancaudaciammeam. Inmaximispeti-culis viri maximi voces minimas minime neglexcrunt. V ox canis vnici multas domos àcæde cofcruauit : anferinus cla-gor faluti eGe potuit Capitolio.Me ab ar-toganriaofficium atque pcriculum vin-dicatura funt : Nam in peticulo crimino-fum effet mihi taeere penculum, prxfer-timcùmpcriculum adeóGt euidens,vt m anifefti Gt doli reus qui hoc non vider« fefunulaueric.

'534 -^De postr. mót. Gali.

- Deum crcatorem oro fupplcx,ó Rcx, -vtadfitMaieftatinix Spiritu fando fuo, amp;:cutntibicóniiarium ducemqj donet, fàciaq; tibi hanc gratiam, vt poft totla-borcs vidcrcpoHis rcgnum fuum intuo florcntiflïmum,amp;tuum in fuo profpcni' mum adgloriam fuam,ôRex,laudem^ iuam,amp; quictem populi tui. Amen.

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Thus httmilimus, obßejueittißtmiti

Jeruusdrfithditus

PlessiacvJ'

PRÆSCRIPTA, QVÆ Rex NOMARCHIS, P RÆ- ' ftütt terum UgAtis exeefutndu prtft' fitit iuxtA Edtäum (ùa Maie fl. de reuxM-disfitisfubdttisad'vnùatem Ealefia Ct^ thoiica.,apeiioUcA,Roman.premulÿttn ifi

~ men(èDecembri^ Anno m o L xxx v.

C V A Maicft. præcipit nomarchis ■, pta-’ ‘^fedis (quos vulgo balliuos Si fcnifcal- | V los vocant)amp; eonim Icgatis, vt indice®

• L'Confi*

Varia vtr.'p. scripta, jjy Confidant quinq; capinbus dilHndum. Pritnum eotum, qui arma feruntcontra Maieft.fuain,cuiufcunq; fuetint opinio-nisautrcligionis, nbsp;nbsp;in rebellione perle*

uerant. Secundum eorum, qui arma tu-lerunt,fediisdcpofitis in animo habent ipfius Maieft.parêre,amp;. fefe religioni Ca-tholicx,apoftolicac,Rom.addiccre.Ter-tium corum,qui Ediâo audiences ôi ob-fequentes regno cefl'etunc. Quarcum co-rum.quidomi manent, amp;: profitentur fc veile viuere adinltarCacbol corü.Qmn-» lumeorum ,qui femper domicômorati funt,amp; in fuaopinione hærent.nccabiu-rarunt,autfidei confelfionem ediderüt.

CurabuntBalliui Senifcalli, diligc-tia quàm maxima poierunt, vt indicia in-ftituantur peragantur de üs qui fubiu-rifdiâione lua func, amp;nbsp;arma fetût aduer.. Éus Maicft.fiiam,amp;in fua rebellione per-ftant. Mandatum eft etiam procuratori-bus generalibus in Curiis Parlamentorû, vtcodem modo perfequantur iniudicio E nbsp;nbsp;nbsp;eos,qui jppter dignitates gradus, quos

h nbsp;nbsp;nbsp;fuftinent,bonorum, iudicari debent in

B nbsp;nbsp;diâisPatlamctis. Q^aûionesinftruê-

35^ De post. mot. Gali,' tur quidem,(cd non decidentur atitequ» Rcxcertior faâusüc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

Procèdent Balliui amp;nbsp;ScnifcaUi jn alrO nationc bonorum raobiliuin corum qui aducriâ arma ferunt, immobilium c-locatione,fiiiliufmodi alienationesamp;c* locationes,prorogate non (untaboppo-fitionibus amp;nbsp;incerpellatiombus, qu» flii* ceptari mercntur in indiens. Jn quareiU'' dices fêquentur modum praefcnptiiUqiU declaratione édita in menfe OClob-pfU- । ximè elapfo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Siparetlocationetn fadam fuiflêiiib tranquillis temporibus ante hos motus, amp;omnifraudisfufpicionecarèrc : Cou-dudores rebus locatiSjVti locataefunt,tute fruentur. Verùm quicq uid penes cos j crit,amp; tune ilJius condudionis caufa de- i bebitur,perfolucrccogcntur;atqucapo’ chas amp;nbsp;acccptilationes debiti foluti, te-præiêntare cogentur,vt corum debiti ta* tioncs élucidentur. Qua in re iudices no-ftrifolutionû prattenfarum poftdiâino' ïlri Edidi promulgationem,rationcnul- । lam habebunt. Animaduertent veto, ne inapochis, qua: didaœpromulgaticu«

piÂquot;

Varia vtr. p. scriptà. jjy præceflère, aliquid fraudis autdies rcpe-titus infit.Inquirent diligenter amp;nbsp;fua Ma. ceniorem facient de præcipuisdifficul-tatibus, qua:indidisoppofitionibus in-uenientur.

Fietetiam inquifitio debitoruamp; pro-uentuum,qux prxdidçconditionis ho-minib. debentur, vt c manibus debitorîi. extorqueantur,fi terminus folutionis cla-pfusfuerit. Secusprohibeâtur folutionis

I nbsp;nbsp;nbsp;tepore debitores aliis foluere quàm qux-

’ ■ nbsp;nbsp;ftoribus Regis dominii, aut aliis, quib. id

negotii datum Fuerit per tribunosaerarii public! Francix in fingulisprouinciis.

Mandabitur aäuariis feu notariis pu-blicis obligationes proferrc, quas anno-tarunt amp;nbsp;in afta rctulerunt, in commo-i nbsp;nbsp;dum hominum prçdiâ:x conditionis fa-

ftas. Si recufauerint, exhibere breuiaria fuä cogentur, vt in bis illx obligationes inueftigentur.

Quaderc MinifttüHi certiores facict tribunos ærarii publici F rancix, vt rationes conficiantur pecuniz,qux inde con-flatafuerit,quzq; expendenda erit, quS-admodum Ediäo cautum e(t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

Z

De post. mot. Gail.

Quod adminiftros fux MaieltaciineU qui extra fines rcgni agunt, domibusque fuis cxceflerunt, amp;nbsp;ad cos qui domi refi-dcnt,necfententiamin religionc muta* runtjcederc cogeniur fundionib.fuis intra tempus,quod il lis prçfcribetur.Secus* iudicabuntur vacare,amp; im petrari ab aliis poflè,vt pro arbitrio fuaMa.iis profpicict, Didi verb miniftri Ma. fuæ amp;:aliifu-prcmorumiudiciorum,qui vfq; ad pro-mulgationem Edidiopinionemnouain in rcligione lêcuti funt, fi banc abiurauc-rintamp;: fidei confeflïonc edidcrint,in frui-tioncfuarum fundionum conferuabun-tunca tarnen conditionc, vt ii qui iudiccs quaeftores funt, ab exercitio amp;C fundi-one munerum fuorum fex menfes abfti-néant, vtconuerfionis fuæ veritas con-ftantiaeorum confirmetur.

Mandabitur iis,qui ad religionctn Ca-iholicam redudi funt,abiurarc confeflionem edcrc cora Epifeopo diff* lt;cfis,in qua habitant, aut vicario eiusgt; non coram curionibus, quibus poteft^* abfoluendi non eft. Q^æ abiurationes confefliones iècundùtn formulam qua;

Varia vt*. jcMHA.

qux typ« cxcufa mittctur .Et ne ii.qni jp-cul àciuitanb.habitint, in quib. Archie-pifeopi amp;nbsp;epifeopi refidet, viarû longitu-dine nimium laborent aut periclitcntur: Archiepifcopiamp; Epifeopi monebuntur conftitucrevicarios in fingulisciuitatib. ftiac dioeccfis; qui abiurationes illas amp;nbsp;cô-fcfTiohcsfufcipiant. Ncc fas crit Balliuis fcnifcaUis,auteorum Icgatis cas fufei-perc.

• Quæ abiurationes amp;nbsp;confcflîoncs of* f erentur poftea iudicibus in caméra con-filiijin praefentia fubftituti procuratons generalis fuæMaieft. Coram iisabiurati iurabunt promittent fe feruaturos o-mnia,quxinibicoHtincntur: amp;nbsp;promiP futn hoc fiia manu fignatum exhibebût: Qw etiam promittent fe neque iis fàutu-* ros,ncq; fuis opibus adiuturos, qui in ar-misfuntî amp;nbsp;fe obtemperaturos Ma. lùac amp;nbsp;ciusEdidis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prömifljones amp;nbsp;CÔ-'

feffiones in ada publica Balliuorum Scnifcallorumreferentur. Si fecus fccc-rint.pœnasin Edido amp;nbsp;declarationeêo^ lentasluent. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

Qiua verb miniftri in illia locis admit'^

340 De POSTM., mot. Gali* tere reeufant cosqui poft quindccim dies in dida dedaratione prxfcriptos acce-duntjatqj poft manus iniedionem in eolt; rum bona. Hi qui aduerfâ arma non ni* lcrunt, ad edendam fidei confeflîoncm rccipienturjiccc clapfis illis quindccim diebus acceflèrinr. È t fi poflefla fticrinc bona,horum poftèfsio illis reftituetur fo-lutis occupationis fumptibus. Verùm fi nobilcs fuerint, aut ex eorû numero, qui arma £ulerunc,iniundum iis erit adfuanJ Maieft.fe conferrevtgratiam implorée. Quaepoftea,vti fibi videbitur, de reftitu-enda poflcfsioncprx(cribetamp;cauebit.

. Ipfo adu fiet majius iniedio in eos,qut .j ad Regem Nauarræ lé contuliflè dicun-* '• tur,vthuicinferuiant,tâquamineosqui Aintinarmis.

Eodemjnodo præceptum eritmini-/(rfjnoSrTsjVtperoccupanonembono-*****•'*lt;/perfequâ-tur cos,qui dorai fuac cômorati funt, nec abiurarunt aut fidei confeflîonem edidc-runt. Nifi id fecerinc intra dies quindccim poft promulgationê huius prxfcri-pti^ iuriididione Balliui aut Sencfcalli,

Varia vTii. p. scripta.

vBi commorantur. Curabunt didi Bal-liuiamp; Sénefcalli,a«t corumlegati fingu-lismcnfibus mitti tabulas veras amp;nbsp;bene deferiptas de poflefsionibus occupatisSc reftitutis.

CONFESSlOy J^AM

dato ReÿS edere décent ii /juiahiurant.

R E D O in Deum, Patrem omnipo-yj/ ƒ '^tcnt£,creat.orcmcœli amp;nbsp;teiTacamp; re-**^//’’ rumomnium vifibilium amp;nbsp;inuifibiliumt Et inicfum Chriftüm Filium Del vrricït, qui natus eft ex Pâtre ante otnnîà fccula, Deusde Deo.lumë de lumine, Deus vêtus dé Deo verojgenîtüs amp;nbsp;non fadüs,c-« iufdètn fubdatîtiie Cum Patte, pet quem omnia funtfada, qui de cœlo defeendit propter nos amp;nbsp;noftram falutem; camem accepîtper Spiritum fandurft de Maria vir^ncjhomofaduseft, crucifixus propter nos fubPontiô Pilato,mortuus amp;nbsp;fc-pukuS; amp;nbsp;defeendit ad inferos: terrià dié refurrexit iuxta facram Scripturartnâfce-dit in coelum, fedet ad dexteram fui Pattis: inde venturus cum gloria iudicatum

Z iij

341 ,De POSTR. MOT. Gall villos amp;nbsp;mortuos j cuius regnum nullo icmporc finietuE. Credo etiatn in fandu ■ Spirirum, Dominum amp;nbsp;vitae audorcm, qyi à Patre amp;Frlio procedinqui cum Pâtre amp;nbsp;Filio paritcr adoratur amp;nbsp;gloriaaffi-citur, quilocutuseft perosProphetaru. Credo etiam vnam amp;ndam Ecclcfiaro Catholicam amp;apoftolicam. Fateor vnu Baptifinum pro remiflione peeçatoru. amp;nbsp;çxpeé^o mortuorum refurredioneio . amp;:Vitam futuri feçulû Credo etiâamp;am-

I pledortraditionesapoftoTicas Sz Ecde-ufifticas,amp; omnes aliasobfcruationcs co^^litutiones Ecclcfiae. Approbo facra fcriptura iuxta fenfum amp;nbsp;interpretatio-nctq^ quamtenuitißdadhuctenctnoftra mater làndaEcclcfia ; nunquam ail-mitt^ lieq» interpretabor aliter quara fccundùm commune conïênfum iu-

' diciumPatnim. Fateor eflcverèamp;pro-prie iêptem làcramenta nouç Icgis, qu« inûicuta Si praefcripta .fuerc à Domino nofitoiefu Chriftoin ûlute generis hu-rnani,nimirum Baptilraiim, Confirma-tionem,Euchaiißiam,Pccnitctiam,Ex-ircmam Vndionem, Ordines amp;nbsp;Matri-moniunn

Varia vtr. p. scripta. 345 monium :quædant3d: conferunt gratia. Eodem modo etiam credo ceremonias approbatas Sc receptas ab Ecclefia Ca-tholica in adminiftratione folcmni horû fecramentorum. Prætcreafateor infan-daMifla oft'erri verum,proprium amp;:pro-pitiatorium facrificiû pro viuis amp;£. raor-tuis: amp;nbsp;in fanfto Sacramento altaris efle verè,realiter fubftantialiter corpus) fanguinem,pariter animam amp;nbsp;diuinitatc Domini noftri lefu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fieri muta-

lionem amp;nbsp;transformationem totius pa-nis in corpus amp;nbsp;totius vini infanguincm Domini noftri (quain mutationem Ec-clefia Catbolica appelîatTransfubftantiJ ationem: Et fub vna fpccie folùm totum-lefum Chriftum accipi. Ego fuftinco amp;' i credo firmiter eflè purgatorium ; animas,quaî ibideiinentur,precib. amp;nbsp;fuffra-giis fidelium iuuari.Fateor in honore ha-bcndos amp;nbsp;inuocandosfanétûs ,qui cum ( IcfiiGhrifto regnant 5 amp;nbsp;illosconcipcrc. amp;nbsp;ofFerre preces amp;nbsp;oratipnes Deo pro « nobisîamp;:colendasefl'eamp; rcuerendas eo-1 rum reliquias : Nec etiam vllo modo du- j bito,quinopus fit habere imagines Do-|

Z iiij

544 POSTR. MOT. Gall.

I mini noftri lefu Chriftijbencdiclæ vii;gi-I nisMarix,amp;omnium(andorum, amp;iis ' debitum honorem præftare. Credo etiä, \ poceftatem ram excomunicandiyquaaa. ' clargiendi remiffiones amp;nbsp;indulgetiasre-' lidam efle Ecclefia: à Domino hoftro le-

I fuChriftojamp;vfum harum efle perudle amp;flUutarcm populo Chriftiano. Credo

I firmiter hominem habere liberum fuunx 1 arbitrium,quopoflitbonum autmalum , facerfej amp;nbsp;peccatorcm fola fide non iufti-. ficari,fed'Ctiabonis operibus. Agnofco f^ndam Ecclefiam CatlKgt;licam,apoftcH ! licam, Roma, pro veramatreamp; domina omnium aliarum. Similiter agnolco fan-, dym Pattern noftrumPapam veluti vi-. carium Icfu Chrifti, amp;nbsp;verum fucceflbre fandi Petri principis Apoftolorum.Prx-. tcrea probo totum id,quoddefiniit, rcli-quitamp;deçreuit perfândos Canones amp;nbsp;Concilia generalia, condemnado èi. ab-iurado quicquid contrarium eft, tanqua damnatam amp;nbsp;reprobatam hærefîn. Hxg. eft fiinda ilia fides Catholica, quam pro-fiteorcoram Deo, Angelis,amp; vniuerfo cœtucœleftij Sc coram vobis Domine

N.Quam

Varia vtr. p. scripta^ 34J N.Quam promittoSiteftor me oblcrua-turum Se profeffurum J Deo iuuante) in omnibus pundis amp;c per omnia ; neq; vn-quamhuicrepugnaturû diredè aut ob-liquèinquouisarticulo vfquc advkimû vitx mex fpiritum. Quod fi accidat, vL banc rctraftem,me ipfum fiibiicio pœnis xclaûs inEdidoamp;s ciufdem declaratione. ba me Deus adiuuet amp;nbsp;fanda Euange-lia. Amen.

.L/T£âÆ REGIS NAFARRA AdClerumErancU.

i. :

queror vobifcum atqu®. ■*^expoftulo meo amp;Reipub.nomine; Nec pofium mibi perfuadere vos vno eodem^ animo dudos elle ad promou^ dutn hoc, quod aduerfum me luftipicur, negotium. Etenim vos non latet,qua le-nirateSidemena erga vos, vel in ipfo ar-morum furore amp;nbsp;impetu , femper vfus ûp.Necvosfugiunt iuûx ödneceflariac çaufaç y qux me ad id impeUebant. Nec dubito,quin tacite apud vos, culpa iftoru maIoKuai authorcs ipfos çonferatis.

54^ De POSTR. MOT. GalI-Attamcnaffirmarepoflum me nunqua temcre vcl fponte paccm amp;nbsp;tranquilliw* tem publicam turbaflèîfcd iufto« doIoreS tncos Sc moleftiasbono quictihuiiö Reipubl. multis Si variis modis condo* nafle.Hlijquibusitalibcntcradmcoppr*’ mcndum vcftris opibus fubucnitis, ii dt' ligcntcr animaducrtitis, ncquaquam iw (e gcflcrunt. Ambitioni fua: proprix ciofum zcli Ecclefiæ, indignationibus^ fuis priuatis, belli publici nomen obren* denint.Incendium in hoc regno quaqiW verfum excitarc, illis ncquaquam relig'n fuit : quibus magna voluptas erat Reg* ficeflcrenegotiû; amp;per câlamitarcmp* blicam vlcifci contemptum amp;nbsp;iniurias, quas finxcrunt ab illo fibi illatas. Aperiat Dcns opt.max, mentis vettratoculos ,vt intimas ipiorum conccptiortcs pcnitus innicri poflîtis. Non ego perd mcfco(Do-ûscfttcftis)maîum quodcunq-, à veftris pccuniis,aut ab illorum armis cfeari pof-fîn vtrumq; enim iam fepiusfruftra ten-tatumfuit. Dolco viceminnocentisfi^ /nifcrae plebis; quaeiblaharum calamita-tunimolcmfùftinet. Doleo ctiam con-ditione®

Varia vtr. r. scripta. 547 ^itionem plurimorum veftrû, qui adfo-. uendamambitionem iftorum fadiofo-rum, de veftra indigentia contribuitis, quutnillidefuisopibus vix quicqua cô-feranu Doleo maxiipp vos in banc cul-pam incidiffe, licet non omnes codé ftu-dio; aliquandohuic regno patriaeque veftrærationemreddituri eftis de mifc’ riisamp;prxcipitiis,inquæilla veftris fum-ptib. coniieitis. Vos qui ex officio veftra colûnæ tranquillitatis publiez eftis, Deo tationemaliquando reddetis de lângui-netotinnocentiumhominum, quiiam eft'unditur;dccalatnitatibus, de flagitiis cxhoc bcllo.quod vos fouçtis, nafeenti-bus: quod adfcrt gemitus, querelas,amp; lâ-guorcs multisfamiliis ; quas alioq veftris^ opibus abundantiaalcce, aucùlté fub-leuare deberetis : quam inftrumentum illorum miferiarum,egeftatiscaufam,amp; reipubLflageUumfacitis. Atfortafl'eze-lûEcclefiz.obiicietis; amp;ccrtè credo no-Bullos vcftrqm Kqc adduci. Quid ieitur ùicctpofteritas ? vos fpreuiflé conditioner , quas ego obtuli ; vobis gratius fuifle otnnia mifeere 5c turbare,quàtn concilu

viam inire,quod declarationibus meß lö publicum emiflis à Rege petii : vos fatiuS duxifle armfs quam pacinca fcripturarU collationerem expedite: maluifleftatu /ubuertcre,quam couertere animas,quaj à reda via aberrafle exiftimatis, cùm eua de meipfo agatur,quern inftruerc potius quam deftruerc deoeretis ? Illi qui veftro zelo abutuntur,optime norunt non polfè Ie praîftarc,quod promittunt,fe,inquatn, non pofle vi amp;nbsp;armis religioncm, quàm profitcor,extirpate. Non quacruntliuius regni conciliationem,fed exitium.Rcuo' cate in mcmoriam eofdem vobis audo-res fuifle fub hoc prxtexfu vendendi bo; na veftra temporalia, amp;nbsp;quide incaflùm. 1 Perpendite pecuniam veftram prius co-fumptum, veftramq; propenfionetn fup-pedicandi ante extindum iri, ejuam vllus appareat inftituti veftri fiicceflus.Infupcf nonnulli Ecclefiafticorum(mihi perfua-dere non poITum multos fuifle, qui his clandeftinis conciliabulis interfuerint) Papam contra me excitarunt, amp;abillo impctrarunt declarationcm quandam, qua ego in praedam exponor, amp;nbsp;minimè idoneus

VARtÀ VTR. F. SCRIPTA. }4, idoncuspronutiorad capeflendam fuc-ccflionetn rcgni. Nolitc cxiftimarc me fulminibus Papç commoueri: Deus opt. max. fuoatbitrio Reges amp;nbsp;régna mode-ratur. Maiorcs vcftri, qui fautoribus propugnatoribus huius Bullæ,ftudiofio-tes Chriftianæ religionis amp;: Fr acici regni fucrunt; fatis fuperqj declararunt Ponti-fieem Roman, nihil iuris in hune ftaiura habere. Hoc vnum mihi vehementer difplicet,homines reperiri adeo male fe-riatoSjVt contra bonos mores curare au-dcantjVt Romx de fucceflioneRegis,qui ctiam in flore xtatis fuæ adhuc fuperftcs cfl:,c5fultctur decidatur. Nam cui bo-no,quàmvtnobisfufcitcntur in hoefta-tuautplurcsdeftrudores, aui;vnus,qui vfurpetjtyrannusî V aide etiâ mihi difpli-eci per nos exteris nationibus innotefcc-regentem nofl:ram,quae ante hacPrinci-pes fuos fumma cum pietate reuereba-tur amp;nbsp;fufpiciebat, hoc feculo monftra quxdamnominumproduxiflè, qui pro libidine velambitionc fua Rcmpubbin prxdam exponant, data^ opera vicinos «mnes ad huius Ratus diteptionem inuigt;

Öe POSTR. MÓT. G A It.

tent. Namquodadmcattinct,paflu$cft nunquam Deus, vtfpcsmcas vitra meta vitae Principis mci cxtcndcrem. Perdat Deus iufto furore fuo omnes qui poten* tiaefua: fundamenta ineiustumuloiaci* unt; qui ita fibi profpiciunt, vt fuis confix liis eius mortem anticipcnt.Scd ha?c mil* fafaciamus; Ego devobislynceriusfen* tire volo,quàm veftrxadioncs poftulat: fatiusduxideveftris ftudiis exmösmo-ribus ingenio iudicare, quam exfadilt; veftris. Multi multâmala mihi moliti funt; nolohxcomnibus imputarc. Cre^ diderim potiùs hzc artibus nonnullorft fieri, qui aliunde impulli funt, inftindu fonèlcfuitarû feminis Hifpanici,amp;hlt;gt; xitDcus, vt aeque prompte u? abcrifet abftineant in poftcrum à malo\ paratus fum illiscondonarc. Cxf'' “ùni-d Deo opt. max. accepi, vt Prince^ ftianus nalccrcr: firmamchtum, mentum amp;nbsp;tranquiHitatchi Chriftiana: expeto : Credimns vh’ÜÄ Deum; vnum aenofeimus Icfum Chü ftum; vnum amp;nbsp;idem amplcdimutnifi' geLutrt

Varia vtx, f. scriptam

gclium. Side fenfuamp;cxpofitionetcxtus eiufdcminter nos concroucrfia eft: credo per vias illas compendious quas indi-çaui, potui fie nos ad concordiam deduct Credo bellum ,quod cum tanto ardo-tcôccontentione animi geritis,Chriftia-nis eflc indignum, amp;nbsp;quod inter Chrifti-anosamp; cos potiflimum qui profitentur fe DodorcsEuangelii.moueatur. Sibellû vobis tantùm arridet; fi placet magis prç-lioquam difceptatione decertare ; fi fan-guinaria cÔiuratio deleâat magis quàm conciliym. Lauo manus mcas : fanguis, quihinc cfFundetur,fit fuper capita ve-ûra, Scio imprccationeseorum qui affli-gcniur, in me non pofle cadere : Mea c-nimpaticntia,mea obedientia,amp; rationes quas adduxi,apertxfunt amp;nbsp;fatisno-tae.Expcdabo benedidioncm Dei in iu-. ftahacmea defenfione, àquo prccibus contendo,vtfpiritum pacis amp;cocordiac, ex quo tranquillitas huius rcgniamp;: côcor- . dia Ecclefiac rcfultet, vobis largiatur. Datum ad Montem albanura Cal. lanuarii, I ƒ / AnnoMDLXxxvi.

Henricvs.

jyt De postr. izfoT. Ga’liL LITERÆ. REGIS ^^ATARRA ad Nohilitdtem Francis.

1'^ O MINI cas in Rcip. procurationc parrcs à pareu acceptas obtinctis,qui bus de iurc amp;nbsp;iniun'a vniufcuiuiq; ita po* tcftisdiiudicare,vtnon opus fitiudicium veftrum longa oratione informarc : Vos in cxplorata pace motus fœderatorû ad infeilandam quietem huius regni cxci-tarividiftis. Noftisquam paticntcramp;«' quo animo omnia tuli j licct mc tam-quam adueriarium, argumetum amp;pra5-textum armorum fuorö aperte pctcrcnt. Vidiftisfeederatos iftos aRegepcrducl» Jespronuntiatos, amp;nbsp;hoe nomine perfe^ cutos à curiis omnium Parlamcntorum« Vofmet ipfos vidiftis Regis manifefta mandate armatos amp;nbsp;prxliantes aducrfuï hos,fub imperio Principum regii üngui-nis, Parium aeprimariorum huius regn* adminiftrorum. Q^amobremnondü' bito,quin tanta tam paruo temporis mo«' mento fadacommutatio vobis portcri-toia videatur,vt voönctipfi aduerfus fan« guinemregium Francia:fubimperioad* uenarum, quosantea veftris armistan-

Varia, vtr. p. scripta. 5^5 quam perturbatores impugnabatis, iam avmafçrre videamini: Sè lt;lüod peius eft, aduerfuscos, qui ob officium (quo Regi Sc regno tenentur) fub iifdem mandatis, fubiiidem ducibus,atq; fub iifdcm fignis codem ftudio quo voS triduo ante mili-tabantVerumprudenter diiudicarcno-uiftis prima ilia mandata ex Regis libera vpluncate,qux verbpofteafeCuta funt, ex violenta interpeliàtioncfcditioforum profefta eflè. Nam quæfo, quid interea’ Sc ab illo tempore fcccruntfœderati iftr, quo promeriti fjnt,vt nomina ilia Sc titu-IF perduellium, Ixfæ Maieftatis reoru, Sc quictis publicx pcrturbitoru : quæ Pat-lamcntorum decrctis his attributa funr, fepelirentur ’ Aut quidcommiferunt re-formataé Religionis profeflbres vita be-heâcioEdiâiorum liberam agentes (qui cum cæteris à fuaMaieftate vocati'ad ob-fequium fibi præftandum, etiam cu cæteris ad reftinguendum commune incê-î diumcucurrerunt) vt iam' in gratia pcr-^^ turbatotutn profcribantur, regno ciicia^' tur,0c ad capitis fuppliciurn vndique pc-untur’ Si Religionis ergb,nonnc erat E-

Aa

JV4 POST. MOT. Gall. didiim exprefliitn? nonne recens repcti-tiim?.Lnpro,ç.riminé id iinpnrandumell amp;nbsp;pocnis plcdendum, quod regni legib* eft conceflum ? Si eft (ytreueraeft)qnia foedcratorum machinationibus fefeop-pofuerun nonne vpseciam ciufdem cri-minisconfciijiiidetnqjpœnis obnoxiie-ftis? nonne proprium quæritis cxcidium? nam quod aliud çrimen ipfis infertur, quàm quodFrancî'fintamp;eftc velint? Ad me ipfum accedo.Siue de me ex meipiô, ftue ex collaiionç cym fœderatis fada iu-dicabirisjfciovosnon poftè in me ciilpa deriuare :fcio ctiam vos banc hoftibus meis tacite tribuere. Muica ctiam dereli- . gione, quam profiteer, diiftitannvobis, quibus nota eft regii fanguinis Franeix præftantia, in protyptu cft reiponfio, vos prærer huic nemini obftridos eflead honorem amp;nbsp;obfcquium præftandum: An i-gitur ratio mibireddenda eritextcro?no-ne fatis cft,fiRegi.amp;; Franciæ fati^'fcceroî an quilquam mort.alium quefitunimc propter quam profiretur religïpnç ^im îibi tadain cfte ? quid denique â'ut æqui-usaut magis Cbriftiano dignum facerc potui,

Varia vtr. p. scripta, 37^ potui, quàm fi concilium legitime con-uocatum poftularem î Adminiftrationé huius ftatus incerturbaretentarût, huius regni (ucceffioni profpicere volucrûc, amp;nbsp;per Papam banc Romæ dccidi curarunt. V os ne igitur,qui primum dignitatis loeû inhoc regno obtinetis, fi res poftularer, \ tam negligenter gererctis,vtinhocoffi-cii generepræflando vosàperegrinis fii-perari pateremini ? nulla ne vobis foret pofteritatis cura? ftcrterctis ne in hoc of' fieio obeundo?Nam quem vidiftis alium in bis omnibus motibus præter Lotbariii gum ? Imo veto veflra manu non fuit o-pus ad reformandum aut deformadum huncftatum,amp;; inmanum peregrinam transfercndû. Iqcumbebat prorlus per-egrinis eniti, vt Franciam F rancia cxpel-lerentControuerfia ifta in Francia, quac huic caufx nimis erat fufpeâa, decidi no potcratmeceflùm fuit in Italia de bac feu tentiam ferri. Cæterùm arma fuain me vnum directe verterunt: me ipfum duello obtuli, atque ira me demifi, vt mono-macbia decertare non dedignatus fim. Idqj volui (itame Deus amet) vt populû

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Aa ÿ

^^6 De POSTR, MOT, Gail. abimmincntiexcidio vindicarc; vt fan-guinivcftro parcerem, veftro, incjuam, qui in bis calainitaribus poriflimiimcf-funditur, Nónnefuitfplendidiflïmaliïec via, (Î quid aduerfiim mc li a bebant non-ne in apertifiimum campum deduxi;fi il-Iisfalusamp;: commodum huius rcgnicor-di erat? Nonnulli pro patrix blure vitain Erofuderunt: qualesiftos eße exiftima-ins, qui vt fe periculo eximant, intcritu totius Rcipubl, oculis ccrncrc cupiunt? Vcri honoris amp;nbsp;exiftimationis ftudiofi virtuternamp; honoremprofitcminii acilH quantum honorifuo detraxerunt, quód tam honorificam conditionem, quaob-tuli,nonacceperintï quantum verb vos veftrodetrahitiSjdum aduerfus me vos comités adiungitis?vos,inquam,qob bus religio eßet aduerfus aliquem vicinü focios fceleris fcpræbereî Neexißime-tis me illos metuere ; noui, quantum vakant humanæ vires aduerfus me: ipfii^ me oppugnâdo,quàm ego in propugn^-do multo citius defatigabuntur, Eorum impetus antea, cùm fupehoreseflcnt, o go muJtô inferior multisannisexcepi^

Varia vtr. p. scripta. 557 rcpreflî. Vos qui iudicio amp;nbsp;expcrictia va-letis,ex prærcritorum collatione futviro-rum fuccefTum præfcntire poteftis.Equi-demrnolcftèfcrofanguinemveftrû,qui referuanduseratadtucelam amp;: protedi-onemFranciæpatriævcftræ, früftraef-fundi amp;nbsp;profundi : doleohunc aduerfus meconfumi,quem mihi (quihunçlocû in hoc regno fummo Dei beneficio obti-neo) refcruare debetis.quô fub imperioSc aufpiciis rcgiæ Maieftans Francia Frarv-ciædcuincirepoflîm ;cùm alioquiiain-fumaturadeam ex Francia eiiciendam. Dolco etiana cius vicem, quod nulla rc-tnuneratione accepta à nullo penè deplo rabitur : K cgi enim, cuius voluntas coar da eft,ingrata crunteorumobfequia,à quib.vim patitur:hiporró,qui Regi vim inferunt, huius beneficii nullam gratiam Vobis referent-, quum VOS Regis Sgt;c nóil-lorünomini obtemperare norint. Faxit DeuSjVtiftadiligétcr perpendatis; Principes regüfanguinis Francix capita func Nobilitatis. Ego vos omnes am ore fcom-plcdor ; me virib. defici amp;nbsp;perire fentio, cum vefl;er fanguis effunditur. Extrançi A a iij

DE PO S T R. MOT. Gall. hoc fenfu carent ; peregrinus nullo dano flfficicur in hac iadura. De quibufdâ iurc amp;nbsp;merito conqueri poflïimjmalo dcplæ rarcjhosomnesparatusfum cum bene-uolencia ampledi. Difplicet mi hi cantû-inodojquos animoamp;cogitatione aba-liis fecernere poflùm, amp;nbsp;quos dolo decc-ptos fuiflênouijin communi bedi alcaab aliis iècerni non pofie. V erum nouit De-us raentem meam ; eorum fanguis ht (ù-percapiraauâorum harum calamitatu. Ego vero Deum oro amp;conftanterora-bojVtdignetur via nobis patefacerequa verus cultus amp;nbsp;honor nomini fuo tri' huatur amp;nbsp;obiequium Regi prçftetunqua deniq; flatuspacatusht, amp;nbsp;omnes huius regni ordincs in priftinam dignitatem, profpcritatem èc fplendorem reflicuti. Datum ad Montem albanum Calend. lan. Anno mdlxxxvi.

H E N R I c V S-REGIS NAFARRamp; adtertium ordinem Francis.

O MINI, Non opus eft mihi multis verbis ad caufæ mea; arquitatem vo-bis explicandam. Memores eftotenostu

in

Varia vtr. p. scripta. 3^9 in pace tranqui!hvixi(Iè,amp; omnia pro-fpcrc in melius fucceffiflc, quum motus illi excitai ifunt. Reuocate inmcmori-am, licet diredc me aggrederentur, toto tame odo menfium fpatio ab armis abs-tinuiflë, amp;nbsp;patientiam meam limites o-mnes exceflifle. Reminifcimini vidilîc me cxercitus ipfos, qui mihi propit i i efle debebant,aduerfariis meis côiundos tecta in me moueri,antequam meæ defen-ßoni profpexiflëm. Et lande vobis affir-mo,quôd horror belli ciuilis;mifcriæ,ca-lamitatesq; inde nafcenrcs,quas præfen-tifco,me llupidum amp;nbsp;fenfus expertem reddidiflënt ; nifmimia patientiam meâ ic cundationem huic regno fore perni-ciofam animaduertiflem :,dum pertur-batoribusiftisdiutiirnior licentia pro libidine grallandi in hoc regno permitte-retur; Cùm igitur de religione agebatur, concilii Icgitimi indicium fubire volui; cùm dequerimoniis ad hune ftatû per-linétibuSjliftere Comitiistrium ordinû. Optaui etiam inmeû caput omne peri-culum Francia:; deriuari,vt hanc ab exci-diovindicatem; camq; ob caufam mc-A a iiij

5^0 De POSTR. MOT. Gali. met parem S^jegualem iis vitro reddidi, qüos natura me loge inferiores ediderar. H1 verô ex re propria calamitatem com-munem ex controuerfia priuata cofu-fioncm publicam fcccrunt.Côqueri iure poflèm iuftas conditiones à me oblatas non fuifle acceptas. Coqueror apud vos, veftra tarnen caufa non mea. Conqueror de extremis, ad qux me iniuria maxima mihi illata impulerit; quod metedefen- gt;nbsp;honiconfulere nonpoflim abfq; populi înnocentîsdetrimento. Doleo yicéme-am, quod vc meam falutem conferuem, necellè fit vos multa ôc varia incommoda pari, vos,inquam,quorum fubleuatio-nis amp;nbsp;commodi caufa fanguinem me-um effunderc paratus cram; nifiaduer-fariimei maluilTent c^rtamen,adquod eos prouocabam, parricidio in hune fta-tum amp;nbsp;incendio generali faéfo fubterfti-gere.Sed hoc me lolatur vos optime feire cam elle malorum naturam,vt hæcabfqj aliquo malo curari non pofiint;eorum-que caufam non chirurgo (cuios fi nis eH fanare) lèdei magis imputanda elfe, qui vulnus ac proinde omnes dolores,qui ex

eo

Varia vtr. p. scripta. 361

CO manantjinflixit-Caeterum faucteDeo opt.max.breuipolhottantosquclabores cernam hoc regnù iis purgatum, à quib. perturbatur ; amp;nbsp;videbo vos quiete firma amp;nbsp;tranquilla frui, atq-, ciufmodi,quæ præ teritorû omnium laborum memoria ob- ' literet. Coniicite,quæfo,ex eftcdis,quæ qualiaq; fint ftudia hominû, vt hi motus a vobis approbentuv.Hoc genus hominû vosin eam fpë induccre voluit pecuniae publicæ abufum fiiblatum iri; fe de vefti galibus 80 cributis diminuturos, feculura. Ludouicixii le reduéturos; Et fi eis fides adhibita fuifi'et,etficere nitebatur, vc Patres populi falutarentur.Quid inde ac-ciditîHorum bellum (poftquam vbique omnia mirum in modum populati funt) in pacem commutatum eft ; quam dtim compofuerunt,nuUæ rei aliçprouidcrût, quàm priuato commodo amp;vtilitatifua: nuUa de vobis faâa mcntionc : Et quod peius eft, corumpax mox inbellumco-uerfaeftaduerfuseos,qui pacificè viue-banf.amp; illius ergo cogitur rex tributa im-perare duplo maiora folito; plebs in præ-da m expofita militiiEr ancia redaâa (nifi

5^1 De POSTR. MOT. Gall. Deusauerrat) ad feipfamdcftruenda amp;nbsp;fubuercendain. Nam quid aliud eft Edi-äum illud vi cxtortum, quàm ncceirnaS Régi impofita ad populum fùum oppri-mendum, amp;nbsp;ad lèipfum fua manu confi-ciendum.Si illis animus non fuit populû fubleuare,cur faltcm fatis non erat populo impofuilfe amp;nbsp;verbadediflè?quid corn-m’^cratpopuluSjVtabillis opprimeretur? Prxtexunt hoc malum nomine zeliEc- j clefiæ: huius zeli fcruor in charitatefplc- ! deredebuitjamp;charicasin cocordiavcri-ufque rcligionis. Quæ vero charitas,qu3e I nihil aliud molitur,quàm excidium’quis zeli feruor,qui parriam incendit.amp;cuius flammavniucrfus ftatusconflagrat? Interim quia Eccleftafticifummam aliquà præ manu dcderunt.vt animos adderent ad aufpicandûm hoc bellum.En iadacft aléa , populi erit ducenta circiter millia coronatorum compararc,amp; inpoftcrû obligabitur ab iftis ad multas coronatorum myriades erogandas. Nonnullide-niq; Eccleûaftici inuitoRcge amp;nbsp;ipfo Cle-ro aftcdu priuato impulft,dc fumma rei inter iè tranfegerunt : arrhabonem prx

manu

Varia vtr. p. scripta. 565 manudari curarunt. Sed mifèrxplebis crit hoc ratum habere,amp; reliqua prxfta-re amp;c quidem grauiffima. Plebs innocés, quçdamnû patitur, nec vllum commo-dum inde fperare poteft, omnia onera fubibitj'ôd omnia mala quæ inde eiienict, fufferet. Hoc vobis iterum repeto. Na-tum me efl'e Piincipem Chriftianum; me quæGuifl'e amp;propofuifl’e conditiones Chriltiano dignas, quibus ftatus hic cô-ponerctur, Ecclelïæconcordiainirc-tur;menaium efleFrancum me veftris miferiis affici ; omnem lapiâem me mo-uiflcjVt vos ab hismalisliberarem ; faln-tisdeniquepericulum me libenter fubi-turum,vt bis finem imponam.Noui partem maximam veftrum obnoxiam efle huic opprelTioni: noui voluntates veftras eflecoadasmolo vobis exprobrare adi-ones veftras. V os eftisFranci, malim vo* bis veftras voluntates adfcribcrc;Nihil a-liud à vobis expeto (qui iuxta conditions veftram ferre magis quam facere malu eftis obnoxii) quam vota , defideria amp;: preces veftras. Deumopt.max. orate, vt pro æquitatefuafecernatcos,qui quærût

364 De post. mot. Gall. fclicitatem huius rcgni, abiisquiinfor-tuniutn:qui profpcricatem ab iis qui ca-lamiratesexpctuntpublicas. Egovero I Deum obteftor me nihil aliud optare, ' c quàm commodû huius regni, vclbiim-

que omnium : ita me Deus amet, fi vn-quam ambitione aut affeâu aliquo pra-uoarmafumpferim. Datum ad Monre- ! albanu Cal. lanua. AnnoMDLXxxvL j Henricvs. j

LITERS REGIS T^VARR^ adPartßenfes.

'PX O MINI, libcntcr ad VOS fcribo (voS enim tanquam fpcculum cÓpen-dium huius regni amplcdor) non tanicn vtæquitacem caufæ meæ vobisexponä, 1 quam icio vobis fatis cognitam cfle; fed ' vt VOS teftes adhibeam; vos,inquam,qui cum multi amp;nbsp;oculatiflimi fitis, quiequid hadenus in hoc ftatu geftum fit, optime perfpicerepoteftis. Non vos latet, quale indicium rex tulerit deaudoribus harû 1 calamitatum; quales hos vobis audienti- | bus declarauerit pronuntiarit. Veftra opem

Varia vtr. p. scripta.

opéra aduerfushostanquâ capitales ho-ftesimplorabat,amp; quidc co tcporcquo

j integram amp;nbsp;liberam habebat voluntatê, nondum vira vllam paGus crat. Tota illara rerumconuerfionera , quæ abillo tempoveconfecutaeftjfcio voseius volû

; tatinonliberèfedcoaftcadfciîpfiflc. Vt i nbsp;nbsp;nbsp;fane cercior faâus fui,cùm paulo poft rp

; nbsp;nbsp;nbsp;gati elTeiis iphoc bellum fumptus eroga-

re,bene vos refpôdiflc, bas turbas vcftro ' fuafu excitatas.non ftufle; borum efte qui eas cxeitarancnon veftrura (timptus fa-cerc. Qi^dquidemrcfponfumdarcno folitieftiSjÇÙm dcobfcquio rcgi prçftan-doautdercgnicommodoagicur. Nam-que vlli ne vnquam fubditi vobis in fimi-li caufa liberaliores fuercîV erùm cùm a-nimaducrtitis pecunias veftras no in re-parationem (vt aliquando vobis impo-nitur) fed in pernicie regni conuerti; quû pcripicuè videtis non poftulari à vobis monilia veftra ad fummain redempti-

’ nbsp;nbsp;nbsp;onisRe^sFrancifci, autliberorum luo-

i nbsp;nbsp;nbsp;rum,autdeniq-,RegisIoanniscpnfiçien-

1 nbsp;nbsp;nbsp;dam -, imo ad,f^pguinem amp;nbsp;pofteritatem

.Francise extinguendam, amp;nbsp;ad Regera

^66 De POSTR. MOT. Gall. veflmm in carcerem amp;nbsp;feruiriitem redi-gendü. Ar ópcimè noui regeni vohis nu-gnam gratiam habuiflc, oes pios Francos vobiscadcm ratione obftriclos edci ego vero vobfs peculiari quadam obliga-tione rencor pro digni rat e quam Dei be-neficio in hoe rcgno obtineo, amp;nbsp;pro fan-guinisneceffitudine qua Regi ihm pro-ximus. Perpendire, qiiæfo,quàmnecef-farinm vobis fucrit hoc bellum;fcîtishûc flamm tunc ceporisin dies magisacma-gis ad pacem fpeólaflè. Si quid in religio-îie mutandum cratjabfquevllainnoua-tioneconuocare oportebatifi quid inad-miniflratione huius ftatuSjRcxordinum comitia indicerenorecufaßet.Etvtcau-fam horummalorum prxeiderem, feitis me declaratione exprefsè edita memeti-pfiim bis commis fubmififle ; imö duello er’iarh rem fcxpcdirc voluiflc, ob quapri-uatim pertiif batores ifti in mc inuehun-tur. Qui ig^tür falutares iftas conditiónes refpuerfmii bclliiftius funtàuéï'ores! belli,inquam,minime nccellafü, eamqj ob caufam iniuffi.Meveró,qui'casardenrer cxpetiijiisrqj'iubentiffimo animo me fub-ieci,

Varia vtr.'î. scripta. 367 iecî, immunem S^: minimèconfciû ma-lorum inde nafeentinm fentio : nam vo-lupeillis fuit ex legicimis conditionibus meadomniâ extrema reducere; meai-gitur arma ea obeaufamnaturaliafunt, neceflariaamp;proindeiufta. Confertede-niq; obfcquium meum cum illorû con-tnmacia,incredibilcm patientiam mea cumillorumpræcipiti audacia, aftiones etia mcas moderatascum illorû immo-deratis afFeâ:ibus:S^ bine colligitc qualeS illi habêdi fint in hoc regno,amp; qualis ego fim. Infcretisccrtèmaximam iniuriam mihi faâam cfie, itavt nullus nobiliû fit inhoc regno, qui non conaretur amp;nbsp;cui non effet conceflùm iniuria vlcifci. Hoc verum cértumqj eft ; quafc confccutura funt,prxferitifco : innocentes multàpaf-filtös prxuideo:Sed animis veftris fubint de reuolüite.eos elfe meos hoftes,qui régis ôêregnihoftespronuntiati funt ; qui quîetem publicam turbarût, qui exteros aecerferunt, qui domefticos extermina-j nbsp;nbsp;runt,qui abboftibus mutuo acceperunt,

( quideniq; facultates fuas non in meam [ nbsp;nbsp;perniciem folùm, ied în huius ftatus co-

fufionem collocatût.Tû eorû fceleri iin-

j68 De POSTR. (MOT. Gall.” Pvuabicis, qin’cquid mali iufta defen/io aduexericxxolos coshabebitis jppter quç confcquentur,mala, ytiâaudoresamp;cü-fciosedècognofcitismalorum,quxpri- . mum inueàa (uat.Ego vero viccmeâdo Icbo;quôd penes me no fit main fine de-tvimcntoexpellcre invniuerfum exhoC regno: folabitur me fake mea integritas; quod ha:c malafalutismeæ difpediore-dimerc volueiim, quam quidé pro con-feruatione huius regni,veftrorumquco- ; mnium bene profuïàm effe exiftimabo. Poftremo (vt paucis coplcdar) à vobis omnia expetf o,qua:fperandafunt à. veris Francis, amp;: abiis quiexteris Francis ho-neftx probata.’q5 vitx exemplu prarbent. Expeâate viciflim à me,quicquid à Prin cipe Franco amp;Cbriftiano pi;o concordia Ecclefiæjobfcquio in regem, conunodo ' huius rcgni,populi leuamincamp;jOipninni populorum rranquillitate fperadum eft Dcu opt. max. precor, vt huius regnimi-feriatur, amp;nbsp;omnib.redu confiliu pro fua gloria amp;nbsp;vtilitatc publica largiatiit. Datu ad Monté albanum Cal. Ian. Anno lyStf.

Henricvs. ■ ,

Varia vtr. p. scripta,

REGIBVS CHRISTIA-

N I s s I M O GaLLTÆjET SE’ nni^imo ^fattarraconßliumAdfi-, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fienda fchifmata.

PER nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE

lerAucourt.

iHiLcftquod magis conturbet hoç ^tempore quietem publicam (Reges

Chriftianiffimi amp;. fereniflîmi) magisque foueat fchifmata,quâ male côcepta cleri opinio. Timet cnim clerus fi reformatio conftituatur, fore vt ecclefiafticus ftatus euertatur. Hxc præcipua occafio fuit o-mniumfchifmatû,quæ in Galliahade-nus excitatafuerütjprzfertim verb huius ■ nbsp;nbsp;noUiflimi. Clerici enim du verenturfta-

1 nbsp;nbsp;tusfuieuerfionem per reformationcjma

j nbsp;nbsp;lunt partem aliquam erogare amp;nbsp;contri-

buere ad reformationem expugnadam, 1 nbsp;nbsp;quam eins gratia totum amittere.Qua in

re tarnen falluntur. Si enim reform at io-nis fcopus plane innotefcat, patebit ilico cam nulla iniuria afficere clerum,fed có-tra ei commoda multa afferre. Nec tan-

Bb

jÿo. De postr. mot. Gall. tumclerofc3amp; rcgibiis, amp;nbsp;aliis princi-pibus amp;nbsp;populo, ncc folum in iis quæ ad confcientiam (pedant,fed etiam racione ftatusciuilis.

Caufa veto quæcleroanfâm prxbuit timendi euerdonerti (latus fui, fuit ignoratio iuris diuini, amp;nbsp;veri reformationis fçopi. Aliquicnim cuni vidifl'ent Dominum noftrum Icfum Chriflum noluilîe inter Apoflolos fuos aliqué reliquis prx-ferre.fcd omnes eos in æquali gradu con-flituere,cogitarunt omnes epifeopos de-bereeflcæquales Cumque vidifîèntD. PauLmonuilTcTimotheum difcipukiiu luuin, vt vidu amp;nbsp;veflitu fibi (atisfadum putaret, cogitarût vidum amp;:ve(titum cC-fe epi feopis ad m i n i ftrad U m ,rel i q uos ve-ro prouentus eis adimendos elle. Qaod quidem ficut multis incommodum, fie moleflum effet. ,

Archiepifeopi cnim ægre ferret fefim-plicibus minimis presbyteris amp;nbsp;ciirio-nibusadæquÿi.Etii qui poiTidentquin-quaginta milia aurcorum plus minus annul reditus non abfque dolore paterétut fciis fjjoliari, fibi tantum ducentos aut

treeen»

Varia vtr. p. scripta. 371

trecentos tribui. Quapropter fatiusdu-cunt partem aliquam expendere adcx-pugnandam rcformationem. Hincfa-ûumfuitvt clerus multa contribuerit ad earn cxpcUcndam ; Et bæc occafionë dc-derunt in Gallia inimicis quictis publicx omnia perturbandi amp;nbsp;concitandi, quod nunquam aufi fuiflent, nift frcti prælidio amp;nbsp;facultatibus cleri. Clerus vero eis non contribuilTet nifi bæc pertimuifl'et, quod tarnen timere nô debebat, cû fcopus rc-formadonis non lit eucrfio ftatus cleri, neclitaliquid commune inter reforma-tionem (uperftitionû cleri cucrfionci Sed reformatio fieri potcft abfq; vllo clc-ridamno, imo ita vi fit clero amp;nbsp;omnibus vtilis commoda.Qux vtfaciliusinno-tefcant,nos paucis docebimus quibus in rebus confiftat reformatio, fimulq; oftê-demuseam nulla iniuria afficereslerum, fed contra ei clic commodam toti rei' publicæ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

Côfiftit cnim reformatio in eo folo vt âufcrantur fuperftitiones. Quæ vt faci-lius præcipiantur,præno{re oportet qux-dam elle inter Catholicos Ô0 rcformatos

B b ij

371 De POSTR. MOT. Gall. in quibus ipfi conueniüt,qualia funt verbum Dei in vtroque federe contentum, confclTiofidei, amp;fideiarticuli. Aliafunt in quibus dodorcs diferepat, qualia fuiH varia; locorum feripturæ explicationes, quæ tarnen controuerßam non faciuot, quareearelinqui poflunt, adexercendu Theologorum ftylum. Ea quæ contro-uerfiam poflunt mouere, funt aut fuper-ftitioes autftatus cleri.Superftitiones de

egrinationeSjamp;reliquiarumvifitationeS Imagines amp;nbsp;eariun cultus, purgacoriuni, inuocationes fanclorum, amp;nbsp;prccationcs pro defundis, quæ ab iplis dodoribus Catholicis maiori ex parte damnantun fed dicunt debere adimi autotirate rcgd» quodvcrumeft. Pollet ergo Rexautca àdimere, aut legitimam amp;nbsp;liberamcotu diiputationem eadc caufainftituere, aut reformatis idco conquerentib. ius dicete ex verbo Dei. Clerici tarnen refpuut ba' rum rerum corredioné aut libéra difpU' tatione,veritine fi fuperftitiones corriga tur.eis fimul adimatur pofleffiones amp;pro uentusqux fuperftitionis gratia eis data fuerunt.

Varia vtr. p. scripta. 575 fuerunt. Q^od tarnen nondcbent time* rc,quia etiam iurc eis adimi non poflunr, fedeonuertiinmelioremvfnm. Sienim ducenta thuribula coniuratorum, qui cû Chore, Dathan amp;nbsp;Abiron,côtraMofeni fchifma mouerant, no ademptafuerunt, etfi data fuiflent ad vfum fchifmaticu,fed • fuerunt in meliorem vfum conuerfa, vt-potepofita in laminas aureas fuperaram. Domini:Eapariterquæ datafueruntad vfum fuperftitiosû, poffunt in vfum meliorem amp;nbsp;pium conuerti. Vt eaquæ data fuerunt pro inuocationc fanâ:orum,pofr funt conuerti ad inuocationem nominis , nbsp;nbsp;nbsp;Dei. Et ca quæ deftinata iunt ad precati-

oncs pro defundis, poffunt conuerti ad preces profuperftiiibus, amp;nbsp;corû inftru-' dionem.Etficcleronequaquamincom ’ [ modafunt. Sivcrodcftatuclericorum loquamur,reformatio nulla iniuriaaffi-cit cleru. Reformatio enim côfentit iuri Diuino, Diuinû ius conftituit priuilegia clericorum in aniiqua lege Mofaica,in , petfonaLeuitarü. Chriftianus vero clc-I rus fuccedit antiquis Leuitis in onere, amp;nbsp;perconfequensinmunerc. Itaq; fucccr Bb^ iij

L nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

374 De POSTR. mot. Gall.

lt;hiht omnibus comm prim legi j s cxccpW parte liccraliceremoniæquæ fublataeft-ad fummâjfed non vniucrfalc,amp; fi milib. pofTcflionib. amp;nbsp;prouentibus, exeeptis^^' crificiisjquoniâ facnficiaRibLitafucnm*: ' per facrificiû vniciim agni dominatoris , terre,feu agniDei qui tollit peccata müdi-Qiiae omnia vt faciliuspercipiâcur,noiic oportet Dnmnofttû IciumChrirtuinno , abf ogafle iura Icgaliajiecpoflc abrogagt;* licutipfcdicitapud D loan. Scripturain no poflè irritâ^criiquod intelligcndû eft de Diuipis conftitutionib.non de Mofai* cis conceffionibus quæ corrigi polïùntgt;vt diuortiiiamp; polygamia. Poteffcetiâ Deus derogate conftitutionib. fuis vt ceremo- 1 niæ derogauitdûcius parte literalem ad-cmit:At abrogate non poteft, neqj dero' gat niii exprefla lege. C^uare cû nulla de--Togatio antiquorum priuilegiorum clcri inueniaturin toto nouo fœdere, ea integra manentncc patiuntur alterationem, îed ccremonialia tantû, qualia funt facri-ficiaamp; primogenitorûredemptionesamp;J âmilia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Varia vtr. p. scripta. 575

Aliqui tarnen ex eo quod Dominus noluicex Apoftolis fuis aliquem cæteris præfctre, inférantoés epilcopos debere elle squales,quæ illatio folida non cft; .poftohenini étant inter fe squales,vetû epifeopi non étant squales Apoftolis,fcd A poftûli evant fuperiores reliquis epifeo-pis, Sé veluti kunmi. Et referebant fum-mos epifeopos fingulotu regnorû.Domi nus igitur dum noluitepifeopos alios ali-is prsferre, demonftratfunimos epifeopos diuerforû regnorûnon debere alios aliis prxf erri dominationc.Quod no mi-pedit ius fumtni cpiicopiincodé regno, fed vniuerfalis qui prxfit,funimis epilco-pis variorum regnorû. Exquo manifeftü ellgradusdignitatum ccclefialbcarû ad fumniâ vfq; iure Diuino conftitui, amp;nbsp;n6 inipediri: Sed non ius vniuerfalis epifeo-pipcrmittitur.Dicettamenaliquisvnieû .fuiilofub antiqua lege fummü facerdotê, gt;nbsp;. , ôc ideovnicum deberecfleiummûpon-

tificem inter Cbriftianos. Refpondemus fub antiqua lege vnicû fuilfeDci populu, amp;nbsp;vnicum principem illiuspopuli Mo-fem,cü colUiutumfuit Aaronis facerdo-

Bb iiq

De POSTR. MOT. Gali. tium. At nunc multi funt principes amp;po' puli Chriftiani. Quare ficuti fub vno priß cipcifraelitico fuit vnus fummus facet-doSjfic quilibct princeps Cbriftianus po-teft fub fe habere fum mum faccrdoteni. Eft infuper alia ratio, cum iacerdotio .n. tunc erat coniunda figura (blius fumnit (acerdotis iccundum taxim Melchifede-chi,quæ figura nunc fublata eft, amp;nbsp;fic no impedit quin plures fummi facerdoces cfte poflint, finguli in fingulis regnis principatibus. Dicit Dominus Apoftolis iiiis,principes huius feculi dominari po-pulis, amp;nbsp;fe no fic dcbere facere: quib.do-cct dignitates ecclefiafticas non tam do-minationiSjquamiurifdidionisgratiaef-feconftitutas. Præcipit Dominus Deut. 17. vt facerdotes doceantlegem Domini qua populum iudicent. Ex quo duo con-fequuntur ; vnum quod epiftopi debent populumDei indicate non ex traditioni-bushumanisjfed ex lege Dei. Alf^rueos deberc, doccre legem qua popui am indicant. hoc eft earn in fententiis fuisex-primere,vt pateat integritas officii fui, amp;nbsp;vt in officio contineantur.

Qux

Varia vtr. p. scripta. 377 Quæ quidem iuris Diuini obferuatio, melior eft quam traditionû humanarû, quibusepifcopus vniuerfalis nititur , S£ ex quibus totus pedet, tanietü nullo cer-to iurc fed nudo prxtextu.

Aflerit cnim Papa fe poffidere fedem Apoftolicam,amp; rcliquis cpifcopis fe fupe riorë efl'e,qua in re decrahit reliquis fum-mis cpifcopis, qui non minus quamillc funt fuccefl'ores Apoftolorû, amp;nbsp;non funt €0 minores. Nititur ctiâ donationi Con-ftantini magni, quod tarnen non eft foli-dû iuSjfcd nudus praetextus. Aliqui enim eamimpugnant,verum nos eamhypo-thefeos gratia concedamus,quid inde fc-quiturîEum habere poteftatem fuper re-ges?nequaquam,fedfuper facerdotes. In antiquaenim lege A aron fummus facer-doseratfubieétus Mofiprincipi Ifraeliti-C0amp; eius fucceflbres fubüciebatur regib. ludæ:Ex quo patet reges non debere lùb-iiei cpifcopis,lèd epifeopi regibus.T eme-re igitur Papafibi earn autoritärem arro-gat,quam non ei déditaut darepoterac Côftantinus magnus. Et quamuis dedif-fet,eius donatio nullam habet vim in il-

378 De post. mot. Gali. losquinonfunt imperio Ribditi,quinon . agnofcunt autoritäre Cóftantini uiagni.

Mirum ergo eft reges Chriftianosqui noliit iinpcratoris autoritäre aguofccrc, autei centum tribucrc, fieri tributarios imperii in peribnaPapæ, He yplleei fubii-ci, cum ramen magis honorificum diet fubiici impcratori quam eins clonatario, qui nullû habet ius prætcr illud quod ini' peratoresei tribuunt.eftenim impcrato-ris crcatura, amp;nbsp;ex nullo alio quam cxim-peratorependet. Er quod maxime miru gt;nbsp;eft J reges in rebus ciuilibusnolunt im-peraton fubiici. Etiniisquçconfcien-tiam fpeàtantquæfunrmaximi poderis, ciuscrcaturæ fubiiciuntur. Præcipuecû vidcântciusdominationê fibi pernicio-fam cfte,amp; per l.cpecoturbare corum re-gna.Et excitare fubditos côtra reges fuos, amp;:aliqn reges inmonaftcriatrudere. Et ' adhuc magis ac magis mirum rege Gallia: ei fubiici, cû propter eius fuperftitio-nes Gallia tories fuerit fchifmaticis flu-dibuscxcitata : mirum decifioncmreru ecclefiafticar u Roms; quæri cum in Gallia ipfa,amp;alns regnis expediri pofllt,abf^, diamno ;

Varia vtr. p. scripta.- 597 damno aut incommodo, aut fuin p tibus.

Ponamus infupei illam donationcm à Conftantino magno faâam fuiffe ; atta-mennon Papæ dédit ConftaMtinus au-toritatemvt officio abiKCtetur, vc abuti-tur,fcdvtealcgitimevtcictui-,quod non facit: quarc eius abufus irritant facit donatione. Secundo, earn irritant facit in-gratitudoPapæergaintperatores.Ontnis enim donatio cçnfctur rupta.amp;irrita fieri per ingratitudinem donatarii erga dona-torcm fuunt. Quænâvem ntaior ingra-titudo donatarii peti poteft, quant Papac fuit erga dortatores fuos int ncratores,qui eisbellaintulerunt amp;nbsp;pedibns ceruicent conculcarunt, etiam abltibita atroci co-tuntelia qua nuncuparunt intperatorem ferpentem amp;nbsp;draconê,quæ funt epitheta quæ diabolistribuunturîltaque pcrhanc ingratitudinem, Conftantini donatio fi ,qua eftjiure irrita eft,ita vt ne fubditi qui-dem imperii iure Papæ fubiieiantur. Et quamuis fubiieerentur,tarnen imperator qui nüc eff:,poffèt quos vellet dilpen-fare,amp;àPapçfubie(ff;ione liberate.

Si veto nitatur autoritati concilioruna

380 De POSTR. MOT, Gall. ea nihil Papæ proficit. Etenim antoritas conciliorum pêdec,aut ex verbo Dei,aut ex imperatore. Ex verbo Dei pêdet qua-tenusciim Dei verbo conuenit : At hoc loco fi concilia Papam approbauerinr, eorum approbatio no poteft cû Dei verbo conuenirc,cum verbû Dei no appro-bettaxim epifeopi vniuerfàlis, vtfup.o-ftendimus. Qnare concilia non obligant Papas exteros imperii, amp;nbsp;ii qui font fub imperio nofubiiciuncurPapç.nifiquate-nus imperatori placer, fi modo non pu-gnet ex diametro cum Dei verbo. Vidc-musergo qua vanusfit epifeopi vniuer-falis prætextus. Si qua igitur in clero reformatio inftituenda eft , ea eftvraufc-ratur taxis illegitima epifeopi vniuerfalis: qua: nulli vtilis eft fe excepto, amp;nbsp;omnib. cft incommoda, ièu cofeientiam fpeôles feu ftatum ciuilem. Papæ enim nunqua confenferunt,vt aliqua reformatio fieret in ccclefia: fed omnia deprauarunt amp;nbsp;re-formationibusobftitcrutquas ipfi fufei-pere debebant. Quod ad pofteffionum amp;:prouentuum ecclefiafticorum ius at-tinet; PofTeflionum quide ius in antique

Varia vtr. p. scripta. 581 lege conftitutum,non fuie fub nouo fœ-dereabrogatum. Aliqui tarnen exiftitna-rût Dominû abrogalfe décimas dû dicit, Vævobis feribæ Pharifæi hypocritæ, quoniam decimatis mentha amp;anethû SC cyminû et deferuiftis ius amp;nbsp;mifericordia. Verum non vident eum potius approbate dum fubiicit, h æc (inquit) oportebat facere,amp;:reliqua non omitterc : demon-ftras faciendum eile ius amp;nbsp;mifericordia, quæ funt præcipua legis, amp;nbsp;reliqua non omittenda, videlicet décimas. Qua in rc tantum abeft; vt abroger ius decimarum quod cotra illud confirmât etia eo ipfif-fimo tempore quo ipfe corrigebat eaquç corrigenda étant in lege, vt diuortium amp;nbsp;polygamiam. Itaque manent prouentus ecclefiaftici fub nouo fœdere, demptis tarnen ceremonialibus qualia funt facri-ficiaôd redemptiones primogenitorûamp; fimilia.

D. Paul, admonet Timoth. dilcipulû fuumjVtvidu amp;veftitufibi fatisfadum putct,ex quo aliquiinferre volût fufficc-re,ficlericisadminiftrctur ea quæadvi-dußeveftitüfpedant,reliqua eisadime-

jSi De POSTR. MOT. Gall.

da cHe, falluntur vcro in co quod non diftingunnt .admonitioncs à prxccptis: Prxccptaenim conftituiintlegem abo-mnibusobfcriiandam, dilbngnûtbo-nu à malo,admonitiones difcerniint bo-niim.imcliori,neccofl:imuntlcgcm,fed docent,qux potius fieri debeat ex iis quç iure fieri pofl'unr. Sic xquitas eft bona, chantas vcro mcliorjpotcft ergo quis ad-moncre aliqiicm,vt potius charitate vta-turcrga proximum quam çquitate,Stamen non damnatæquitatem. Sicnuptix flint bonç cœlibatus illibatiis mcÜor.pót ergoquis adinoncreiocium,vtperfiftat in cœlibatu,amp; in argiimetum duccreincommoda niiptiarum, tarnen nuptias non damnat, nee cogéré poteft proximu ad cœlibatü.Sic moneri poft'iint,non co-gi clerici, vt contenti fint vidu veftitu, amp;i. tarnen prouentus ecdcCiadici ctiam Ci incommoda in iis incidant non damna-ttir, vt iniqua aut illegitima. Et codem modo D. Paulus admonitione fua erga Timoth. non damnar ins prouentuû cC’ clefiafticorum.Necideoquis poteft cle-rum cogère ad cos deferendos. Plane fî

Iponte

VaKÎA YTR. P. SCMPTA. 58; fpontefiar,melius eft viötum amp;nbsp;veftitum folum perere,quä décimas cxigere. Sicut etiam melius adhuc eft propriis manibus operari amp;: ecclefiæ euagelizare excmplo D. Pauli,verum décimas exigerenon eft iniquum clero, modo ius Sc charitatem, quæ funt præcipua legis exerceant.

Si veto ius amp;nbsp;mifericordiam déférant, per décimas fibi maiorem acquirunc obfignanr condemnationetn. Et multo maioris iudiciirci funtii qui contra ius Diuinum expugnant veram pictatem amp;: fouent fuperrtitiones.

Itaqueiura Diuinanon adimunt clc-ro priuilegia fua,fed conftituunt.Danant veto fuperftitioncs veræ pictati répugnâtes. Quare reformationis fcopuscft;vt au ferantur omnia quæ funt contraria iuri Diuino, vtepifeopatus vniucrfalisamp;fu-perftitiones, non autem vt euertatur clerus aut vlla iniuria afficiatur. Haec fi clerus Gallicusnoflet, no reformations cxpugnarc conatus eflet : Et miru eft clc-rum non præuidere confequentiam fua-rumcontributionem,quam iam exper-tuseft-lamenim decimæ ad expugnan-

384 De POSTR. MOT. Gall. dam reformationcm ab iis exigicœpe-runt, amp;poftea inconfequeniam huiuf-modi exaclio ducta fuic.Et iimile fiet nûc nifî maturefibiprofpiciant. Quare cuin ego videam mala amp;nbsp;incommoda, qu3î Galliam per annos vigintiquinque infe-ftant,amp;maiorem adhuc imminente pcr-nicicm, nifi Deus fua bcnignitate iis pro-fpiciatjhumillimafupplicatioeà regepc-to, vtboc maturo confilio tuto reme-dio vtatur, quo abfque vllo incommodo aut pcriculo potell, fibi amp;nbsp;toti Gallias profpicere. Et quidcfacillimoncgotio, cumiapriuilegia ecclefiæ Gallicanx via oftendant, quaPapam deièrere potabl-queinnouatione.Etlîmilitcrfuperftitio-nes adimcre quæ fiint caufa fchifmatis. iamenim doôîores Catholici cofîtentur eas adimendas eflè, fed per regem, quod verum eft: at hoc modo confcientiarégis obligatur ad ill as adimendas,amp; fi non adimat ex eorum donfeflionc, rex ea de re rationem eft redditurus coram Deo, Deus vero no admirtetexcufationetnfi quis rex dicat Papam debere illud agere, nam Deus non cos Papae fubiecit.

Hxc

Varia, vtr. p. scripta.

Haccquam vtiliafînt cognofcerc po-tcritMaieftas fua fi perpendat mala amp;nbsp;incommoda quç abhinc vigintiquinq',an-nis in Gallia extiterunt propter Ichilma-ta,amp;fchifmatiça bella ciuilia. Haccnim via fchifmata pacari poiTunt in Gallia : Et inextcris nationibus,fi eodem confilio v-tantur, præoccupari poflunt fchifmata qux fimili rationeexcitari poflènt. Ira vt hxcaliis regibus amp;nbsp;principibus non fine minus commoda.

Quam honorifica fine colligerc poreft Maieftas fua ex Ezcchia amp;nbsp;lofia regibus ludæ,qui ei viam prxmonftrarunt, amp;nbsp;fi-; mili ratione fibi dccus acquifiucrunt fan-ôorum amp;nbsp;piorû regum. Papa Gregorius voluit Pontificatum fuum celebrate per corredionem Kalendarii; At reges huius-tëporis polfunt régna fua meliori amp;C prac-ftantioriftemmate celebrate, per corte-. dioneth fuperftitionum, quac abfq; vllagt; comparationeamp; fupra omnem modum, illuftrioreft amp;nbsp;vtilior. Hæc etiamquani: grata fiht Deo colligi poteft ex eius praa-çeptisjâcexemplis-piorum Çefandorunx

■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C c

De POSTR. MOT. Gall. regum Ezechixamp;Iofiæ. Quare quis re» cuûbit fufcipcre negotium omnibus vb' lc,fibihonorificum,amp; Deogratum?

Hac etia de re poHctfua Maieftascu rege Nauarrcnoconuenire,vtcuni Ca-tholicis reformati conciliarentar.Exifti-mo enira reformatos non recufaturos eu Catholicis confentire, dumnxxio fuper-ftitiones arcligronc CatboHcaauferâtur, amp;nbsp;non fubiieiantur Chrifti aniiftiti,quc ipfî Antichriftum vocant.

Sic obtineret R ex via iuris amp;nbsp;rationis quod alii via armorum nunquaraobri-nebunt, vt videlicet omnes Galli in vnû confentiant. Needubitandû quinDcus tam Tandis cœptis fauear, regemque cumuler gratiaamp; benedidione,li rex volû-tatem Dci exequatur. Perpendatenim vitamEzcchia:;is confregit ferpentem x-neum, amp;nbsp;fie repurgauit ecclefiam fuper* ftitionib^Cumq; rex moriturus eflèr,pre-catus cft Deum pro vitafua,Deusvero produxit tepus vitz fuztotis quindocim annis, duplicans tempus regni fui, quod nunquaalteri accidific Icgitur. A,t Deus

Varia vtr. p. scripta. 387 eft immutabilisamp; fiquis eadem pietatc vtatur,ipfe quoqj fimili gratia vtctur eega ilium.

. i d F I 7^ J S.

C0B.R.161MDA.

Pag.17,V.tf,nafcerentur, p.i8,v. 14,pra:cipitatusfit p.i9,Ÿ.ii,vult. p.ii,v.8,tiibutis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p.ix,v.i6,

effet. p.i},v.i4,feeffeRegetn. v.i6,fc. p.i^.v.io.fua. p.;i,v.i8,minorcine(re. v.to,vt. v. xt.quinpotiusfHa M.optat. p,5lt;,v.i8,toUe,vt. p.39,v.8,(quasvtadmicte-ienc,neccflitas^pecunix inopiamaiotes fuos impuUt) p.40,v.i},calumniati. p.4},v.ii,luam. p.44,v-i3,qui-uis. p.45,v i7,ianipridera. p.Âi.v.it^tfepfiflènt. p.75, T,i3,inanetum. p. 77,9. i5,ptjecipui$. p.86,v.iî,Fiaii-cifco p.88,T.9,alicui. v.ii.paiabat, p,n9,v.8,toti.

v.i4,cœpit. v.i7,indtxiffent. ;i.ii9,v.i$,conflandjeaC' (beiarionis caufa. p.i33,v.ii,etga. p. 136,9.19,fuos. p.

p-i46.V'î,abhinc. p. 16 8,9.1,Magno. P* y . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;

17î,9.9,cxduBt. p,l78,9.14,effe. p.184,9. i8,cuiare. ^07 v.i3,toleretur. p.i98,9.7,pta:textus. p.iO5,9.9,infidia.

rum. p.ii3,v.i5,cxequcndis. p.xi8,9.i,cffinxerant.

p.i3O,T.6,(olIcSCi p. 138,9.9,nomatebx. p-147,9.10, poceftates. p.131,9. ii,ad. p.i6j,9. ii,coronidis. p. 184,9.1,adhibebimus. 9.|,9indicate. p.190,9. i5,in-cutretint. p.i95,9.ii.tolleamp;.p.i96,9.io,adhortati. p. 311,9 î,teducetcs. p.3i9,9.ii,eximeret. p.35i',v.i4,o-ftendamos. p.551,9. i7,inanifefto. p.368,9. ii,tni(c» teatui.