AD PRINCIPES

P OPVLVMQVE chmiitiaxvm,

DE BELLO,

I Aducrfus Turcos gerendo,

i 'Non diminuds publias veód-galibus, neq; expcótata dJcoc-dantium principutn ccn-cordia.

gt^JLIELMI SI/ SCOT/

Confilium,

SERENISS. PRINCIPI FbUDINanoo^ Ç q j fiLlO, Archiovci ArsTRi*, DVCI BV R G VNDKt, Ca R I M T H I jCgt; Sttriæ, Croatiæ.Scc.

I ftrfetna ohßruant'u ergo die at um.

L 1 P S I AE.

__ N K 0 xcT.

SERENISSIME A R C H 1 D V X

FERDINANDE,

Emirentura-îtj ,'car tibi Jgt;ne iß um de bello Turcict bbtllum^ •vix pubertütit annos egreffo, reliffuit emnibue

Chr 'ßianis principibus infcribendum U'-ßim^uerim : rutie eiî : unimos princi-pum j non opes fptä^re ßleo : ne^^ dcci uut herons i [ed mort nies cos eßeftntio^ Jt4^, tantum ßngubs iribuo , (juantunt iniUis virtutii, ingenij ,indußria ,he~ nigniratü experior effe. In ejuo ^ane : complures autem , imme atn^os fere 1-talsAt^ Germania pèniius noui : regia indolesßtsrtitudtnis,orudent'ta,dementia, ojua virtue Außriacorum princtpum propria ejuaßcen[etur elße, benignttatis ac faeiltt atis refer ta magis eluceat, vidi neminem -, adto vt pnmo epuafi corj^e-a 2 bho

4

T RÆFATIO.

, Un viftis fnerû, vt ait vftm iüe, magm Jlgt;es altéra Boma.vel, ß mauii^ An fir u : pauct J ad ejnos tfia ma gu cogttatio per-tint at j nullm, vt à/apientîfiiMO drre-ucrendifiimo Demino Bftgerino, Epifio-po Tergefitno , docJtßimo Turnerô accept-, atg^. vtipfe fnm expert ne, tjui tnagis ifiii^monibtts hificr^s delt-cletur : adde ettamfita me tranfcutitent in üuKgartam, à tua firenitate heni' gnè ejje except um -, vt pracipua te Jcmper cb/cruantia mthi colendum pre-pûjdertm. ^id tandem inejuies ? an-ne deferta rnilitia , gladtum tu fitlunt conuertißi ? mtnimc profeBb: necf^ enitn ' mc fat a lia terrent. Sed cum in Hunga-ria non viros, fedvfum vtrorum deefft viderem : mala ejuidem minua Latine» ejuàm nimù acerbe fcribere : latere vacuum in ca fins meù imp en fis, ignauii opérant (ß fanguinem in gratiam et-rum, (juibus nthil debebam, fernere ef-fundere, dcjferati hominis effe putaui» in Pcloniam excurri, tranfigenda hje-mu cau/a, prouineiam niuibus

rt

frafa-tio. 5 re 6l!rigefcentem-,fed viris doclißimts, fertißtmiijjumanißimüßocupletißimii, nttdthi etentmtantoi priuaterum nobi-lium opes effe vidi, abundantem, it a vt affirm ars vcrè poßtm, me, ßcut in Ita~ Ita palatia anti^uitatismonumenta^ in Gallta milites, in Germania prtnci' f ts, in HiJJianiapra/tiles^l^in Anglia a^ gricclaa, in Folonia viros «W/f ƒ, omni laude admir4tione dig^t inueniffè^ Donee redeunte belli gerendi tempefla^ te, induflria tn clara aliejua vrbe de-fendenda , lt;vel in maiore alitjug ptalio pojfem ijs, i^uibut minus effem Motus,in-note/eere. Hic me illuflrii Dominus Ko-morouius,nûn tam ampla copiofa di-tione, t^uàm praclarißima (fr •vere He-roica (obole, fort unatißimuf ,aduentan-tem humane excepiti ae pradio etiam militari poH paucarum feptimanarum •vfum lûcupletauit. vbi, ne tempus et it nimû negligenter tranßgere viderer, inter profieißendum per varias ißtut tregniprouiKcias,eonßUum hoc exara ui-, •titChrißianos ttd/alutaria magis con-ßha.

6. PKÆVATIO.

conßlia in/juiremü, hee (fult;ißpraeoni» excitjtrem ! in quo mult a fubtiüoKÂ (onfuho pr^ttermiß ne ad hoßes de-kaia nobif ante noceant , quam vllui rerum iß arum noßrii, qui negligentia-rej effe folent, vfua exißat. ^od ß regta iUa , ac pene dtuina mentis tua t/utma exaÿipatumplacuerit j autba-quot; mate f'vt^eäum confequaturt etiiti f Oteris : ^tibi, qui ißu ßudqs admo-dum ddtclaru iobiell ament 0 effe [altem potent. HÎC enim habet omnium fere, quinoßra at ate vixerunt praßatstißi-morum bellt dueum bißenam, va-ram non ßmulatam recordationem, quoi veteribus Ulis nulla in re cence-dere exißimo : qua in re Tuam S. mihi confenfuram non dißtdo,ß, quodfuadtt maxime, res geßas eorum, viuendi rattones penitus infpexeris y pro lutio Cafare (ß- Augußo , Carolum prepa-truum tuum ; pro Fabio Maximo^ Fer-dmandum patruum j pro Hannibale, Henricum ducem Gutfium pro Scipio-^ V(, Heanfum Nauarra amp;nbsp;Gallta re-

? » Ä F À T I e,

gem ; Alex^niro , Alex^n^ Arum ilium Purmu dutem tmituadot tibi exiflimo. Std currentem inch ure» fr ufertim cum prudenti/ïtmos tibi mo~ gt;nbsp;mtores udcjje tatelUgum » n-on eH: epus, Pule. Cruceuiu 4. Culend, Jdart^. Aa^ WO Domini iSÿSgt;

IIU_

Scrcnitati Vcftrae £x animo deuotus

ÇulielmM ^Lrußttti»

Kà Lcftorcm.

Viuf ,vak,fi quid nouifti rcdius iftis, Candidus impcni: fi noa» his vtctc mccum.

a 4 AD

8 CONSit. Dj BELLO

AD PRINCIPES, POPVLVMQVE CHRP BTIANVM, PB BEILO ADVIR* . SVt tVt.COS CBRBNDO.

8^Tfivobi$omnia fup* ^petunt confili.1, quarconff' qui ingcnio homines , aut vfu, aut diligentia poffunt: cüm in hoe orbe Chriftiano, atq; in ipfis et-iam vcftriscaftris, toe exiftant viii, hterarum cognitionc , rei militari« feientia. atq; return gerendarum vfu præftantes ; tarnen ab officio meo non fum arbitratus alienura expo-nere, quæ mihi in mentem venic-banc J dies acnodes deexpeditio-ncvcftra in Turcos cogitanti. Mira-bar equid«m,in illo auguftiflîmo or-bis terræ concilio, cùm non ita pri-dem Ratisbonæ coniientus ageren-tur, nihil de bclloconficiendo, at folüm Icuia quidam fubfîdia om-oium ferraoneagitarij tanquam res

DO»

C9NTÏA TVKCOS. 9 non cum potentifïîmoTurcorum ty-ranno, fed euin aliquo regulo eflec futura, Atqueij etiam, quos rcruni iftaium pcritos eße magis intellcxi, ira mecumloqucbantur 5 vi non de hello, (cdceria dcviâoiiaeffetde-cernendum. Turcos noftrorum mi-lituin confpeftum ferre non poßc.-imbclletn effe hominum barbarorum turbam, cui arma, animus, dux belli denique deeffet. Ego contra praefentiebam id confequuiuruin, , quod triftibus tandem.nuntijs ado-mnes orbis noffri partes pcrucnit t ! ita conftitutam effe rem militarem 1 apud ill am gcnicm, camq} effe illins ( tyranni potentiam ; vt tarn cxiguis I copijsnoncocrceri, nedum minui Iaut tollipoffir. Ifta itaque expedi-tionc, no dcbtllarc hoftem, fed irritate noftros poffc. Etenim vbi num-morum fit copia, hominumque fre-quentia, facile bcllatorcs amp;nbsp;fieri amp;nbsp;reperiri, compertum habebam. Id Urnenaffirmarc vcrcbar,nc vcl omi-a S nari

IO COMSIt.piWÇl.19 nari malenoftris, vel plus aliquant arrogaremihi viderer, fi fol urn (3' percme, in tanta fapientilTiinörinO Iiominö frequentia, præ mç fcrrcip' Nunc veró , cûm res Chriftiana in extremum pene difçriincn deduâ3 fit J capto firroiflîmQ noftro propU' gnaculo, fpoliatis, acdiflîpatiscO' pijs; mihi, tanquara Chriftianngt;CUl Dei cultus. S: Chriftiana religio, ac fociorum falus cordt çfle débeti quodantc mente df cogitatione ta-eita continebam , effari fine fnui-cliæmctu demum licçbit. Vt, fi quiti vel literarum difciplinis, vcl diutur' no apud foitiffimos belli duces in caftris vfu , vcl longinquis per va* , rias terrarum orbis prouincias pc* regrinationibus fim afiequutus, vn* de medicina aliquaaffliâærei Chri-ftianæpoffit afferrii id omne in ali* c^uam ciuium mcorum , ac fociorum , facrofanâo baptifmi vinculo coniunótorum vtilitatem , tandem rçdundet. Nam, fi quicquid in nobi*

CÛNTtA TVKCO». Il

nobisvel ingenigt;, vcl fortan» ,vel

I dcniq; virtuttscft ; id omneàD j omnipotente, per lefum Chriftu ac-ctperimus : foi tunas, opes, ac viram , ctiatniplara, neduin confilta,in iftud , bellum dcuoucrc , quo de diuino ’ cuku, amp;nbsp;Chriftiani nominis gloria, acconiundorum populorum fakite dimicatur, qnisChriftianusrecufa-bit?Quod.profcdó,fi decimusquif-quenoftrum cffecerit: non.eritvc-rendû, qutnbreuirclidaHungaria, Græciam hoftes, fpc, quam de Germania debellanda conceperunt, in metum defpcrationcmqj conijcrfa, fibi propugnandatn exiftimabunt,

, Quod vtfcriô tandena cogitemus, CQpiafnosmonent,cx Afiavndiquc amp;nbsp;Græcia coaûæ, maxima vis com-meatus Conftantinopolim deueâa, pXisGdia noRra munitiflîma intercepta, ac hoftium deniq; exukatio j

' qua deuidi Chriftiani orbispræce-. ' ptara animis lætitiam ofteniant. Nc-X- que eft, quodvcl Hilpani,vcl Galli, vd

13 COMSri. »E BELLO

vd Britanni purent, ab ifto Turcic® bdlo nihil ad fe periculi pertincrf' Nam dcbdbta Germania, quodO' men Devs obruatj tantæfuppettni hoftibus vires j vt terra mariqucfr' mul oppugnarc rdiquas orbis no* ftri prouincias facile poflînt. Flu' uiorura etenim opportunitatc,coDi' meatum c Germania, additis legio' nibus, quas ex deuidis ciuitatibus conflabunt, quo vdint circumferre, non erit difficile, Quamobrem glo' riofummagis atqj vtile nobis futU' lumarbitrer, noncxpeâatorerufli noftrarum vltimo dilcriminc, bellum à limitibus noflris Bizantium transferre ; ac nos tandem atque H-1 beros ctiam noftros MahumetaniC tyrannidis, feruitutifquemetu liberate, quod nobis non ita arduuai) quim Hannibali fuit ab vitimis Hi-fpaniz oris in Italiam, aut Scipioni in Africam , aut Alexandro in In-diam,äut Cliridianis copijs in Afiaffl duce GodofrcdojVdConrado tran-

fccR*

CONTSA TTRCOS. 1)

* fccndcrc, futurum cft : nullum cft c-’ nira nobis mare traijcicndura » null« loliiudincs aut dcfei ta loca, qu« rc-

’ morari nos pofTint : pcrpauc« vrbes munit«, fluuij dcnique ac montes difficiliorcs gt;nbsp;in amicorum Chriftia-norumfuntpotcftaïc î atqui^vt vêtus habet diâum : Qui vult quod vult, ita feres dat,vt opcram dabit.

' Nequc etiam cft, cur Anglia, vel Gallia, vel Polonia, vel Venetorum ’ ciuitas, lœderis fe, aut public« con-‘ ucntionisalicuius cumTurcis init« ‘ pr«textu,ab auxilioChriftianis pr«-' ftando excufet : fatis ctenim vni-' uerfo terrarum orbi, qu«hnt leges ' ( amp;padionum cauf« Turcis cum iftis ’ Chriftianis, gentibus innotuit ; ad-co, vt non fœdera, fed paóta lûlùin ’ de non offendendo, holtes ipfi dc-' fîniant : ca namque Mahumetano-* rura cft fuperbia j ac Chviftiani no-' minis contemptus ; vt nobifeum æ-' quis fœderisconditionibus coniun-gi nullo nulle paâo velint : vnum'in

coe-

coelis Dcum, vnöfuumtyranniimii’ terris dominûatq; impcratorem debere : nullam Icgitimâ ChriflianiJ principibus, quos cancs dicerc c on' iueucruntjcompetere potcftaic,mä' nifcftc ptædicani : cû Polonis facro' fanótü toe Jus, quatenus de commO' dis eorum agiiur, cüc fibi fingunt: quia ab ülagentc admodü bcilico' ia, amp;fortiffimorum nobiliom niinit' ro præpotentc detrimenti plurimögt; ( tmolumenti veró parum , ii bcllun’ gercre vclinr ßbi contingcre præuidcntipaut'is exiftentibus locU' plctibus,aur arncenis vrbibus j ß viccrißt, vit^oi ia? pretium occupé rcvelrttincreponînt. Fal/umiraqi) limulatunsq,perpetui fœdcris,acpâ-cis velum obiendiintJ vt vicinoruiö populorû cabmitates dcfpiccrcnc-queant Poloni.Rc ipfa vcró,nulJuB’ libi cum ijs intercedere v.el fœderis, vel indiiciarü vinculum declarant/û ïingulisfercannis illorumartib.Scy-tharum innumcrabilismultitüdo,acl PoJoniam deuaftandam immitrarur:

cunt

'contra tvrcoj. ij cümhacproxima acftatc,dcpopula‘gt; tis prouincijs, per quas tranficrunr, in Hungaria penciraucrint: nó enim Tartari, fcdTurci funt ccnfcndi, qui dTurcis prctio côduâi, Polonis no-cucrunr.Cu his Galli, Angli^Vcncti, quo facilius Hifpanorum impcriiiac potentia dilaccrctur,conueneriini: cuius tarnen coniunftionis, niilluni prætcr ciuium conturocli3s,nauium ie merciü rapinas, vibium direptio-ncsfuntconfequuti.Quarc nulla pâ-öione, nullo foederis vinculo obftri-ôi,aut obligati funt noftri Chriftiani homines,cûhoftes totics antefidis iftis conuentionibus,quotics deprar-dandi littora vel naues daturocca-lio,3pertcrcnuntiaucrint.At fini ifta ab adueiTat ijs paûa fanéte jucegrtqi cbicruatarnon ramé à noftris pnmô, h foeios amp;nbsp;vicinos Chtiftianos à ty-ïjni armis ac vi defenderint, violata ; ea diccre audebût. Sunt etenim ift« • publicar foederû, pacis, amp;nbsp;induciarû conuentiones, vt lurifc. loquuntur, concraâus ftriiti iuris, quib. id tan-

tunft

iS covsii. Dl gt;iti o

tiirn debetur,quodvcrbis eft cxprcf* iiitn. In nulHs aurem conucniionib. qiias Iciarn, ita fibi diligenter Turci cauvrunt,vt noftri à dctcndcndisfo-cijS prohibcantur;nequc fi quagcBS tain arnens, tamq; confilio amp;nbsp;pu tt* tvdeftifura tuerie ; vtid polliceriau* derer, ad illud fciuandum vilo gen-tiuin iure, aut eiuili, autoaiurali 0‘ bligarctur, Namvtinpnuatis,itain publiçis negotijs, feu promiflioni' bus, an fieri poifit, an liccat, an fit bonefium, fpeäamus ; ira vtnQnfC* near, ctfi coelum digito tangere,vd hominem interficcre iutauero. At fand promilïîo de Cbrifiianis focijt non ruendis defendendifüe , non miriiiseum ratione, cum iure natu-rali 3C diuino, quam ifizfUm iurC ciuili ac humano pugnat. Siquiden» proximuin vt nosipfos, ac Deumin-prlmis omnipotentem pra; omnibus diligcre debcamus. Quz poteft cfle iufta deferendi proximi caufa? aut quæ padionis excufatio, non

'CONTKA TVRCOS. J7 refiftendi illis hoftibus, qui ncnvi-cinosfolùm opprimcre, led diuini cultus ac rcligtonis noftrse monu-nicnta, memoriamque delere, ac i-pfum etiaiu dominum rcdctnpto-rcin noftrurnlEs V M c luprcmo coe-lcftiutn cœtu tollere conanturêAt dcmum, G generali pacis amp;nbsp;inducia-rum conuentionc niti holles volue-rintjnullo cos,quos memini cum Turcis generaliter tranfcgilTe, à de-fcndcndis iamfocijs vinculo prohi-beri » quifquam vir prudcns dicerc audebit,quinonhuiu(raodi contra-ótum initio contra omnem pictatetn humanitatemquc iniri exprefle amp;nbsp;valere potuilïe probabit. Quia,vt I ïurilc. docent,omnis paólio,con-ucntioüe, iure tpfo iiiita,fublataquc ccnfetut: quotiesin cum inciditca-' fum, à quo incipcrcnon potuit.Qux omnia legatos, qui vel ex Hungaria, vel Germania,vel Polonia ,rcrura Turcicarum peiiti, rei militaris con-ftituendae caufa ad reliquas orbis b noRri

lt;S CONSIt. DE lEllO'

tioftrt partes dimitrciitur, amp;nbsp;copio-fius cxplicarc, amp;nbsp;taciiius pcrfuadcrc polïe, non eft dubitanduin. QuüS vno anno régna, quæ nicinini, pcr3-grarCj fi menfe iunio cx Dania in Scotiani foluerint, inde in Angliam amp;nbsp;Hibcrniam, poft in Hifpaniam at' que in Galliain , dcinceps Bel' giura, pofte non difftdo : ncq; enin» coinitia in illis plerumq; regnis ei' pcólareneceftcj aiit ficubi conuen* tus haberi opus videbitur , literiï moniri Principes in tempus, quólc-gati aduenient, ftatuere poterunt' vel ft periculum in mora viderctnrj ad fingulas mitti prouincias diuerß, qui eodem quafi momento rem có-ficiantjlcgati poterunt. At vei ó,pcr-niagna, dieet quis, pecunia, amp;nbsp;raili-tum numero opus erit : quæ duo Chriftianis iam hominibus religio-nis opinionibus, amp;nbsp;bellorum odijs ita diftentientibus, confici pofte vix cft fpcrandum. Cui ,affirmare pof-fum , bis centum bominum millia requb

CONTRA TTRCOJ. 19 rcquiri,quibus vt ftipendia foluan-tur, atquc vt ncccflarij belli luiu-ptus fuppcditcntur, quinquics amp;nbsp;vt-gcfies centcna aurcorum niillia , ftu vt vulgo dicimuSjViginti amp;nbsp;quinque myriadas in promptu effe dcbcrc. Non itaprofeótó noftri fe hoftes c-rigent, ncc ita Pannonia nunc aifti-fta animum defpondebiti fi nonex-pcâato maximorum Chriftiano-rum regum vel auxilio , vtl concot-I dia,vndc tot milites, vndc tanta pecunia iftis ctiam Cbriftianæ Reipu-blicætempoiibus, fine magno ali-quo noftro incommodo, colligi facile poterit, oftendcro ; dummo-do noftri Principes , qui renouât« pietatis Chviftianæ laudem fibi ven-dicant , aperte hoftes non iuuc-rint. E quibus Angliæ Regina, Chriftianorutn confilia plurimum amp;nbsp;iuuare , amp;nbsp;irapedire poterit : quæ tarnen pro fingulari pruden-tia, qua earn præditam elle perpétua amp;nbsp;conttans regnandi fehei-b a tas

ao CONSIt. Dl ÏEUO

tas,totrantifq; domi foriftji ïnimiquot; nen[ibushoftibus,abundc dcclarat, nunquam conimittct j extrema præ-lertim jam penefeneófiite, vr,cùni ’ Chriftianæfidei defenfionem prxfe fcrar, iinpedimcnto Chiiftianis, in hoftibus Hdti à ceruicibus repel-kndis eße velit : eft talm magni a-ritiu', afque immortal.'s gloriæ tu-j idj uiulicr : qiu' Ct ferió rem ag: ab vnmeilo populo Chriftiano viderif, । aliquam laudis parrem , quatenuJ pcrpgfïla, ainieitiamcpc cum Tur-Cisiaitam liccbic, ad fe pertincrecx-c'ptabn : cum deGtrmanorum prin-cipum præcipuc di/crimine agatur, quf/iuin cum plciifquc magna ilH coiiitnelio, ncttHîtudoquc intcrcc-d;t. Huieproximus, amp;nbsp;fucceflïonis iurc, amp;nbsp;potcntiaScotiÆ'rex eft ,ma-gniconiilij Si viituris iuuenis,non ita Caluini fedatoiibus deuotus, quin Chriftiani populi , ac potiflï-nmm Germanoi uni giatiam fibi j faluiem oii.ni rationc tuendam con- !

fii* .

CONTRA TVRCOS. tl

firmandamqucputabit. Iflorum cx-c.npluni Batauorum ciuitas hauJ diAïcukcr fequctur. Dc Gallis Cal-uinianis, non cft ira laborandum; quinquàm iam regis cxtniplo, Ca-tholicis æqniorcs paulu.um tjóti,ab irtius fe belli confilio non vehemea* ter abhorrere oftentabunr. Sucti rc-gifüo, cüm intclligant, propter ho-Üiain Turcoruna vicinitatem non paruin effe tiincndum, quiequid af-ferre Jubfidij vel auxilij poteruntjoi-zfi amp;nbsp;regis amp;nbsp;totius Rcipub.Chriftia-n« holles haberi volucrint,non rc-«ufabunr, Nequcveio, quæ maxime obftare videtur, Hifpaniarum amp;nbsp;Galliarum regum difcordia , qu« iam alras itarradiccs in vtroque regno cgitjVt tolb facile,nifi aker® vel lublato vel debcllato, non poffe vi-deatiir :neque enim vllus alius dif-cordiarutn folet exitus effe inter ma-gnos amp;nbsp;potentes reges, niG aut vni-uerfus inreritus, prouinciarumque vafthas; aut vi^^oris dominacus gt;nbsp;auc

b 3

2Z COXSIL. DB BS LIO

rcgnum, iinpedimcnto vt fitjcft pcf' timcfccnda. Nam ea cft Galliaruin régis, de quo maxime dubirant Cbriftiani, animi fortitudo amp;nbsp;/Ïncc-ritasjVc quatcnus viderit iftisChri-ÏHanis copjjs Auftriacorum ptinci-pum potcnriam vt amp;nbsp;alij, quos me-roinij qui Hifpaniarum régis opes nformidant, non augcri, fedrcirt Chridianam necefiaiió defendi, tucrique, quantum belli, quod gerit, magnitudo, dilücultafqucferct, ac vetus maiorum cum Turcis con-uentiojfoedufque patictur; non modo non prohibebit, fed copijs et* jam Galileis, vt iuuetur res Chiiftia-na,libens coneedet. Alreriusporrd tuin pieras in rempub, Chridianam» rum neceifirudo cQ Gcrraaniæ prin* cipibus, quorum res hocbcllo po-tilfi.num agitur, ita cftmanifcfla; vt de iliius voluntatcac Audio,amp;auxi-lio ctiam maximo, niii difficilimiJ bellis deftincretur, nullo modo du* feitanduin quifquam puteuVerunta-

CONTRA TVRCOS, SJ men raea fententia, legati, quos reï Chriftianæ caufa cx Hungaria, Germania, Polonia mittendos cfle dixi, tres iftis regibus conditioncs, baud iniquas pioponerc potcruntjquibus bellorum, qux gcruntiirjæuitia, in amorem , pcrpctuamque concor-diam, amicitiamquc conucrti tranf-mutariquc poffic. Catcrum quid? annéltaliæ, Germania, Polonia, amp;nbsp;Pannonia principibus tantum belli onus'imponendum eft èanné ex iftis fobs regnis tanta vis pecunia, tanta militum multitudo confiari poterit ? minime vero : ctfi iftarum natio-num interfit maxime arma capere, ac fcjfuosque hoc belli initio tueri : nam poft, dcbcllata Hungaria, coi-fc facile , ac vires coniungerc non poterunt. Neque enim Hungari-am tantum inpotcftatem redigere, fed reliquum ctiam omnem or-bcm Chriftianum , atque Italiatn inprimiscontendunt. Neque quod maius eft , ex principum Italia 64 vel

14 CONSIL. DB BELLO

vel Gcrmaniæ ærario vllum numum expofco : eænamq; niinclunt prin-cipiim fijnultates, mutuus vicino-rum qiiafi mctus in rot partes fum-nio Romani impcrij iure diüraâojvt ajtarium qüïfq; exhanrire, aut vcóti-galia ininucre nolit; nc opibus de-ftitutus, vel à ciuibus deferatur, vel d vicinis fuperetur. Italia? prætcrcà principes, publicis vcâigalibus ad littus inarcque tuenduin cgere ma-nifcftum eft: Gerraani quidem non ita abundant,ciim plures fint ex vna-quaqucfamilia, quibus fingulis di-gnicas, nonienq; principis eft tuen-dum. Epifcop'i veró, quibus amp;nbsp;opcs amp;diciones feu prouinciæ funt am-piiflimæ, ita cuangclicorum confi-lia habent fnfpeda ; vt contra vim, nullos fibi thefauros (ufficerc arbi-trentur: fed cùm de Chriftianorum omnium faliite, ac libcrtatc agatur, nec minus Chriftiana religio,ad pri-oatos, qudm ad principes pertineati omnium erit, qui nomina Chrifto in

bapti-

CONTRA TVRCOS. IJ baptifmo dedei unt , ddem bono-ruiH qucqucpartem » pro toinuiunl oïnntum lalute,pic fanittcjue déuo-uere. Ncque cam niagnain vt vo-ueanr, expeto : led tantum vt det I-nlia, quantum alea priuati, vel inc-unte lolenni iciunio ludis confu-munt : ampliüs oâics decies ccnte-nis millibus fore pccuntam, nemo qui viderit Italiatn , non conijcicr. Sed vt certa fit quiniitas, ccntcfi-mum (altem ex bonis numum vt fin-guU deftinentjCft efficiendum, Quod tributum eam quam mcmini pecu' niam adæquari pofïe, qui priuato-rum Italorum opes norunt, facile confvnticnt. Germaniæ veto non furtttàntæ diu'uiæ,non minor tarnen , in conuiiiijs amp;nbsp;compotationibus lu-f xuries : ita vt vix aliqui repcriàncur, j qui non decimam redituum vtl fru-1 duum ,vtl mcrcedum parteminvi-' no,non ad (nim fedandam, fed ad ebrietatem conflandjm,con(umant: quxpecunia, fi adrempub.iuuan-b $ dam

CONSIt. Dl BBtlO dam transfcratur , non minor crit , numorum quanntas,quam ca quam ab Italis confcrcndam cffc cxpofui-mus. Sex itaque amp;nbsp;decem myria-I das Itali amp;nbsp;Germani, nullo pene ci-uium incommodo, nulla diminutio-ne publicorum veäigalium foli contribuent. Poloniporrôj fiàfîngulis capitibus, quæplcbeiæ vclafcripti-tiæfunt conditionisj adfamiliam lendam idonca, fingulos duntaxat aureos exegerint j ter dccies centc-na millia facile numerabunt, Velö nobilitas fœdcfc fe conftringi puta-ucrit, vtfocios iuu^re, ac rci luæin pofteruni prouiderc non poflitj ccclefiafticis prajdijs, quorum oni' nium vbique terrarura fummum/e“ vt lurifconfulti dicunt,direólum dominium adfummum PontificéfpC' äarc, vetus eftfententiaj iuffueii^ dem Aimmi domini facile colligb , non violata etiam fide publica,pO' terit. Quippe cum in vno ifto regno ad duççnta quinquaginta amp;nbsp;a®'

CONTKA TVRCOS. if pliùSjVtacccpi, pagorutnamp; oppi-tlorum millia polfiJcat Eccleüa. Quibus fiadicccrint, quar in fplen-didisinduinentis inutiliter, atquein mcvcibus pcregrinis amp;nbsp;fpcciebus nonneceflarijs comparandis, con-fuiuunt , tan ra profcóto acccfli» fict, line aliquo vel rcipub. vel ci-uium dcirimento ; vt non fit ma-gnopere nobis de reliqua pecunia laborandum. At dclicias finiul cum pecunia repente hoininibus extorque! c eft difficile. A Polonis itaque ad Hifpanos tranfibo , quorum ea eft religio, aeftudiutn rei Cbriftia-næ, vt nonfitverendum, quin accedence facerdotum adhortationc, ampliùs quinquics decics centenis mi'ilibus, turn ex Wilpanijs, turn ex alqs maximis illis longinquis pro-uineijs, quxinimpcriofunt Hifpa-niarum regis , confequi poffimus , ' fi finguli diuites feu locuplctes, i.quinos faltcm aureos contribuc-lint« Non. fane Hiinor eft po-pur^

18 CONST t. DB BEtrO

puli Gallici pictas, acreipub. adiu- j uandæ voluntas : ita vt ß non ira tic-quenics effent cxaótioncs, vrbiuni-que direptioncs , arque adco incer-» ta? priuatorùin omnium fortunar; non minus inde, quara ex Hifpanijs adiumenti cflet fpcrandum ; li regi prxfertim id gratum fore confide-rent. Sed eæ iam in Gallia tem-peftatcs,»ac bellorum fludus exP ftunt, vtomnibusopibus,amp;priua-tis amp;nbsp;publicis, ad gubernacula rci-pub. tenenda, confirmandaqjcgcre vidcatur : baud inuitus tarnen

' concedtt, vt eiucs, feu optimatcs Gallij qui contra pugnanr, fe fuaquc vedigalia iiti bcllo confecrent: Vd etiam , vt capri hac conditione di-tnittantur, prolingulari clcraentiü) quacapcosprofcqui lokt, non rC' eufabit: Vel quod nonminùs vtile viJetur, vt quinta velfcptïma pars prxda?, qua? vel cx captis hoftibusj vel vrbium direptionibus confe-quetur, vtrinqi in bellum hoe Cbri-ffia-

CONTRA TVRCOS. X9 ftianumdeftinctur : qiÏas hcüè con-ditiones admittent holles, «tc Tun is fine vlla publics conuentionis vio-1 Jtione probat c potcrit: ncc evit difficile, in Gallia locuplctes aliquos publicanos reperire , qui vettigal iftud incertum aliquot ce ntenis nnl-libus redimcre non dubitabunt : ca-dcin conditionc crir cum Batauis dcpacilcendum, qui nulla ratione, cûm pro religionc bellum fe tacere profitcantur, vtaliqua pars prsdas , ad communem rcligionis Chriftia-ns defenfioncm rclcructur, pote-runt reeufare. Nifi forte cum rege ; inducias facere maluerint qus non , folùm vniuerfs ßelgaium ciuitati, fedtoti ctiam Europs, ac Gcima-niæ , amp;nbsp;Gallis potilfimum propter commcrciajVtilcs admodum amp;nbsp;per-iücunds funt futurs ; quas æqu.lfi-mis iam conditionibus impeirare poteiunr , fi vectigalia, qus in diri-piendis ciuibus, Ipsoliandis peregri-nis, ac demum in pvsdonibus, om-nis

JO CONSIt. DB BCtlO

nis humanitatis religionifcjue ex* pertibds, alt ndis, cx paucot um fe^ dinoforiim hoininiim libidine, vano HUpanict nominis odionullo reli-gionis aut pietatis ftudio , temei^ impicqi conlumunt, ad immaniflï-mum illum Mabumeticum Tyran-num, omnis religionis,, pietatisqüC hoftem repellendum conuertcrc volucrint. AngHæ quoquc regina, fnc vllo fuo inconanodo expyra-tarum mulótis iuuarc multum pui£' rit. QuibiiSjfiadicccrit pecuniam» quam ex Catholicis rcligionis nc-gledæ prætcxtu confequitur,vcl ijf' dein integrum reliquerit» vt fi Cal-uinianis nolucuint inftitutis obtcui' perarc, vel ad bdlum ipfi proficif' canrur, vel pœnæ loco , bonoriun partcni conférant, haudpariim ad-iumcnti accedct. Aut etiara fi ef-feccrit, vt Anglicorum Pyrataruiu j manus, qua? plus minus triginta mil- । Jibus Oceanum infcftar, cum Italicis triremibus coniungatur, plus etiara

prJP'

CONTRA TVRCOJ. JI

Jjrafdæ fui confcquentur, ac vicinis Gerinanis, Francis, Danis, Batauis, Scotisresfietgratiffima: Ab ataicis cninij amicorû omnia communia æ-ftimantcs,rapere maxime confucuc-runt: Non minusprofcdô rcmpub. Chriftianàm quàm vllus Chriftiano*-rum principum , nullis fumptibus, maxima laude ifto auxilio recrearc ' potcrit. Maritimas etia inducias Hb fpaniarum rexfacile conccdct. Hibernia deinceps non minus ab An-gUs, quàm Hungaria àTurcis affliéta prouinçia, profingulari Catholicîc rcligionis ftudio, quo gens ifta præ cæterisferê omnibus eft laudanda, pecorum amp;nbsp;fruduum, feu frumcnti partcm aliquâ contribuere nongra-uabitur jvixenim aliæ diuitivT, ctfi i nulla fit ferê in orbe noftro , quæ iftamfertilitate, araœnîtatcq;fupe-’ rctprouinciam, iftis fuppetunt ho-' minibus.Scotiaverôjfimulétasjqub ' bus rixaruin amp;nbsp;feditionû authorcs, legib.fuat coërccndijhuc coniuleritj fins

5» CONSIt. DB BBItO

fine vlla i cgioriim vcâigaliurn ïm-niinutiónc, non parum pecuniæ potent elargiri: atque hotninum teme-ritas amp;nbsp;audacia, hac rationc mclius coërccbitur : nullo rcmiitendæ pœ-næj vt fit plcrumque,coque niagis » adaudcndum homines, naturafe-roees, cxcirantur,reliólo loco. Qux fi rcóté confiituta,oblci uatatjue tue-rint ; Anglia, Scotia , Hibernia, Bl' tauorum ciuiras, fimul, dccics ccn-tena inillia facile /uppeditabunf» qua? in inflruendis militibus Scotis amp;nbsp;Hibernis, qui tranfmittenrur, in-fumenJa iudico. Sin Angli, HoKan' , di, Galli nihil adiumenti coinmuni-carcvoluerint,quod pctitæpecuniJf décrit; ex Dania, Norucgia,5f Suc* ciacxiguo ncgotioaccedct, InSco-tis quidem amp;nbsp;Hibernis nulla eft fu-tura mora. En tandem pccuniainin maximum bcllumfufficicntem :qux fine magna aliqua ciuium iaótura, j non diminutis publicis regum aut principum vcdigalibus colligi po'

ttritj

CONTRA TVXCOS. JJ teritjUiaioremccrte, quàraTurco-rura tyranno ex tot tantjfq; jpuincijs quas obtinct /folui confueuit, quae ctia nouisdcuiâisprouincijs, pro-culdubio indies augerctur. Sin veto I Romanus Pontifex ncgledis priua-torum opibus iure fuo vti voluerit, maximam pecuniae vim iniftudbellum imperare poterit, quarta veâi-galium ecclefiafticorum parte, quae pauperibus exvetevibus canonibus diftribucbatur : Nunc veto ,autco-gnatis locupletandis, aut adulatori-bus,amp;turpib.perfonis alendis,à non paucisconfumitur,cxaóta,velquinta demüj vt antea fæpè, cum contentio fummis Pontificibus cum noftris effet Chriftianis Impcratoribus, effla-gitareconfueuerunt. Principes aute Euangelici, fi noluerint in veteré il-1am maiorum diftributionem dcfru-âibus Ecclefiafticis confcntirc, vt contentiofa duntaxat ecclefiæ vedi-galia fublatis litibus, in hancrcm,vel ad aicndos faltcm milites Chriftia-c nos,

34 CONSIL. DE ÏEUO

nos,qui vulncribus aut morbis con* fcdi, ujilitiæ {upcreHe airpliùsnori poflînt J rccuiaic iure'nequeunt. Re igitur pecuniaiia hoc madotonfti-tuta,milites adipilci graue no tururu ' clTc,cpmpcriemus; inaximus tnim nodus elt in bello inopia rci pecuni-ariæ. At in ijs colligendis delcóhis eft diligenterhabendus,nemolies, aiit ignauos, autlaborû impatientes,aut ad muncramilitaria obeunda inuti* les admittaraus, vnde clades nobis maxime contingerefolent: cû exer-citus noftri non ex veteranis,aut ro-bultis tyronib’, fed cx ignauis amp;nbsp;lu-xuriofis homuncionib^jopificioruni defertoribus,conflantur;qui-ad milt' tiâjtanquâ ad dehdiæ liccntiæqjper-fugium conuolant : vbixû labor rni-litaris accedir, ita flaccelcunt ; vt vix armorû holtilium (Ircpitû, aut vnius dieiinediâ,aut vigiliasfuHcrrepof-fint. Inde ægritudmes,morbiq;con-tagioli,clades, latrocinia coniequû-tur.Nulla prorlus eû in iltis homini-' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bus

contra tvrcos. 35

bus autreligionis, aut virtutis,auc gloriae cogiiatio : incredibile eft pene,quot ipfe vWeiim,qui complurcs annos in hello ac caftris tranfeoe-

♦ .

rintjtam ignaros,tamq;imperitos o-tnnis vfus, difciplinjc, exei citationif-que militarisjvt ncc tela ipfa,quibus per tot annos vtebaniur, intcndere, autdirigcrc, auc ordinetn, quoin-ftiuâæ lingulares cohortes proce-dcre foieant, ncc leges cxcuhiarum, nec verba deniq; in caftris in impc-rando vfitata, rcferrc poffint. Atta-mcn ifti mederi inalo principes no-ftri exiguo negotiopotcrunt, ft in fuis prouincijs deledum haberi fin-guli procurent, eorü qui ætatc, corporis robore,Öc ingcnio pot’ifanuin idonci, ad rem militai cm elle vide-buniur. Acnchunii alibcris ac pa-rentibus quafi diiipianturân fmgulis pagis plures deligendi funt,tifqi ipfis conccdendum,vt inter (e lortiantur, quiprimi in militiam proficifci de-bcant:hi(q; praeter ftipcndium,quod c 2 in

^6 co N s IL. D F, B E t t o in caftris rcótè integrcqjpcrfoluetur, ' immunicas domi à contiibutionc eft concedcnda. Age vAo, fi è fingulis Germaniæ pagis, finguios tantû peil nes delcgenmus,infinicas pene pc- ' deftres copias habebimus, quibus lancegemus maxime .-nam exoppi-danis ac nobilibus, equires fat multi fua/ponte^aduolabunt; fed feptua-ginta duntaxacpeditLi amp;quindeciai equitumGermanorö millia,require: ’ ex Italia trigintapcditûj equitö dc- i cêfunt millia deligenda:his oóto ha-ftatorö Heluetiorum millia coniun-gcndacenfeo:cx Scotia amp;nbsp;Hibernia iriginta peditö equitum quoq^ duo millia facile conducemus. Dc Hi' bernis auté affirmare non verebor, omnibus eos in Europa amp;nbsp;ftudio iu-uandæ rei Chriftianæ ac laborü mi-litarium nntientia, accorporumro-borc antcccllerc: qui trecenos illos, ante fex annosin cafiris ducisMai-nij Dcpæ,vclapud ducem Parmen-fem illamHibernorumlcgionem vi-derint,

CONTRA IVRCOS. 37 dcrinr, mihi facile adftipulabuntur ; ncq; ipfi ncgabunt Hifpani, qui tarnen omnium fgrtiflîmi amp;nbsp;dici amp;nbsp;haben volunt. DeScotis quidem no-ftris nihil opus eft diccre, fatis enim corura virtus, ac robur in omnibus penèbellis, quæ in Europa fufeipi-untur, innotekere confucuit. Polonia veto fine vlloreip. detrimento, triginta dabit equitum millia: nam maiorcs copias educere, propter in-certam cum Mofcispaccm,amp; inopi-natas Tartarorum irruptiones,non fuaderem. Ex Lotharingia amp;nbsp;Leodi-cnfiprouincia, duo fortiffimorû pc-ditum millia, cum cquitibus mille amp;nbsp;quingentis adipifei licebit. Ex Epirotis equitibus totidem : qui cum Scotis coniunfti, tanquam centauri in montes fpeculaturi excurrentequa in re eorum prae reliquis vfüs eft præcipuus futurus. Omnibus deni-queperfuafum eftedebet, nihilho-minipræclariùs accidere pofte,quàm in tot fortiftimorum hominum con-c 3 fpeCtu,

38 CONSTL. DB ÏIllO fpeâu,atq; adco in ipfïus rcrrarö or* bis luce,^ parria, ac fide Chriftiana defcndenda fornter pugnando oC‘ cuinbcrc.liludq; Bruri tiuis Romani fortiifimi diduin, in omnium ore cogitatione perpctuo veiiandü eft» nihil melius ede, quâm memoria rede fadorum,amp; libertäre contenros, neghgere human3,veleft canendum cum Eurialo apud Virgilium :

Sil hic, eil.anitniu ItKii confempinr, amp;nbsp;ifln’fft Qui vita henè credat^ emi, lt;juo tendu, homréi Quæ vt milites prüftet,cxcmplo du* ces præirejæquum eit: in quib. deli-gcnJiSjConftituendilq!,maximuscft futurus nodus. Quoniam vnaquæq; natio Ilios duces optime imperare, ac toti rei Chriftian-æ praielTe i u dica* binæqualib. obedirc vnufquifq; fibi dcdecori efife putabit j nec Gcrmani Italis,nec Itali contra Germanis, vcl PoloniSjVcl Scotis,vcl Hibernis ob? temperare,æquo ferét animo.Ipfum Cælarem p.rælicerejaut principe ali-quein Auftriacuoi, qui principusa ifto-

CONTRA TVRCOS. 39 iftorum potcntiam reformidant, fibi damnolum cfle arbitrabuntur. Nulli tarnen funt principes, quorü autho-ritas maior aut voluntas, aur fides, feu religio fpcraripoffit: nulli in oni-nes gentes nragis scquabiles, nulli deniq;,qutb. cunótiamp; italiæ alia-rum nationum principes tam facilè concèdent, vlpiam repcriri poterût. Siquidem imperatortm iplum belli ducem clcperimus , aniirum illi amp;nbsp;confilium.fortitudmemqinunquam, fed opes tantùm haótenus, defuifle omnibus probabit. Eadtm potent cflefratruin optimorum principum excufatio. Sin cos prætetirc volue-rimus; ad Poloniæ regem, robore corporis, ac mentis acumine prae-ftantem iuuené, cui nihil deeftpræ-ter vfum,excrcitationemqi militaré, ad fummi régis amp;belli ducis laudem, authoritatemq; adipifccnda, eft de-ueniendum. Omnium ctenim,vtac’ cepi, eft linguarö pcritus, quarü iftis incaftrismagnus aliquis eft iuturus c 4 nbsp;nbsp;nbsp;’ viust

49 CONSIL. DE BEILO

vfus:acccdit præterea cultnen, ftigiumq; duorum maxitnorutn rc-gnorûjquæ faccrcnt, vt reliqui principes, illius imperio fubcffe non in-dignum,aut minimè gloriofum efic putarent.Huic proximum Lotharin-giæ duceni cHearbitror,cuius impe-no fubmittcie fe propter fummam prudcntiam, fortitudinem, probita-temqjcum regij generis antiquiflïmo fpicndore coniunótam, nullus autl-taliæ, aut Germania? princeps , qui quidcm ftipendia mcreri aut in ca-ftris Chriftianorum effc cupiat, idq; omine à Godofredo Billonio , ex eadcm Lotharingica familia principe dudo, qui tanta virtute ac pru-dentia,fimiliin bello , tam féliciter rem Chriftianam adminillrauit, iurc negate po/fir. Vel li principum x-mulationes, dilïenfionesùc prohi-bucrinr, vc populij quorum opibus efl bcllum gcrendum, in vnum ali-queni cx iftis confentire non polïïnt; tum impcratoris nomine ac iußii, confti-

CONTRA TVRCO5. 4I 1 conftituta iam re pccuniaria,exom-nib.orbis noftriprouincijs,vnde co-piæ colligcntur, perftiflimi, fortifli-miq; belli duces accerlantur; ac tandem inlpicientibus iraperij principi-bus, cùm fxercitus luftrabitur, mili-, tibus poteftas fiat » vt fibi que vclint fupremum belli duceni nuncupent. Vel fi id fine magnis contentionibus fieri non pofie videatur ; conuocatis principibusjfortc imperium vni,Pcr-farum exemple, deferatur. Quan-quam fruftra meo iudicio, ij qui Au-ftriacorum potentiam reformidant, hoe nomine Cæfarcm aut aliqué ex auguftiflima ilia familia, fummæ rei præficcrc reeufabunt ; cùm plerum-que contingatjVt is, qui primus belli dux conftituitur, molettiarum plurimum in re inchoanda , vtilitatc ad fequentes deriuata confèquatur; vix enim contingere folet, vt idem bcl-li incepti,amp; confeólidux amp;nbsp;author laudetur. Ac nunc de inferioribus ducibus vidcaraus. Gcrmanicu icaq; c 5 equi-

eqiiitatu qui ducat,Comitera Caro* ' luma Mansfeldt,idoneûmaximêef-fe ccnfqitjVel fecundum eii Marchio* nem à ßurgaue, velChriftianû pria' cipcm Enhalunum, vel Franciicucfl duceni Laucnburgenfem : omncs C' | nini in bellis iain excrcitati,animutfl indudriainqj fæpc militibus probà-runt.Pedjtib.auteru ex H3iria,Fran-conia,Saxoni3,Comes Philippus ab ' Hoenloch ; vel Mauritius Comes à j Naflau,fire]i«ftafeditiofa plebe, ac inant inter Batanos principat’obti-ncndi negleda fpe , veræ militariî gloriælau4em alîequivolucritiefte-nim Confilió in re militari, ac peritia dirigendorum torraentorum,amp; mu-nitionum exftrucndaru pene fingu-lari,dux erit conftituendus. Nam rebelles , ctfi perpétua bellandi felicitate vfi fuerint, nihil ad hæredcs, præter infamiam , ac perpetuum generis ac nominis odium tranfmicte-re,loannisZi/cæ BoëmLquofelicior dum viuercc nemo fuit vnquam, Tabori-

CONTRA TVKCOS. 4} botiticæ coniurationis principis déclarât hiftoria. Horü ahcrutri in ali-qua impcrij parte c Dania Ranzoui-«SjVir in coniilijs niili tarib’, vt accc-pi,nó coni;emnendus, accedcve po-terit. Sueuorum, Bauaroiû, ac Rhc-nanorupeditibFerdinanduin Baua-riæ ducé, aut Comiteæ ab Etting in Valderftcin, præfcétuin cfîc deligen-dum exiftinto. Vniuerfarü auté Germania: cópiarö,Archiduci Maximiliano poteftas optima iure eft per-mittenda ; vcl fecundùm cü Erntfto, Archiepifcopo Colonicnfi, vel fra-tris filio MaximtlianoDuci Bauariæj quivtafpeótu Henricûducc Guifia: refertjomnium quos Gallia viditvn-quâ principe fortiffimûJ optimumq; belli ducem ; ita vittutc etiam atq; in prælijs felicitate polie imitari, fperâ» dum eft.Militcs porroLeodienfes ac Lotharingos, altquis ex ducum Lo-tharingiæ familia princeps: comçlu-res enim funt bis proximis annis in re militari apprime cruditi : rogatus adducere non dubitabit. Pa-

44 CONSIl. DE BELLO

Polonicis autcm copijs dux eftve-tcri iure illius regni feu more maio' rum conftitutus loanncs Zamofeius, Cancellarius, eximiæ prudentiæ amp;nbsp;fortitudinis opinionevir, vniuerfo jam pene terrarum orbe cclc|?erri' raus. Scotis optime vel Comes BO' thuclliusNauarcha, vel Comes rcllius fupremus militia? Scoticîf præfedus , quem vplgó Conqefta' bulum appellamus, præeffepoterit: quorum vtrilibet Coluilleum BarO' nemVimenfem,virum vere Scotuflij id eftj fyncerum, fidelem, conftantè ac fortem accedere peroptarem. Ex HibcrnisOncllius dux aliquis aduo-cctur; illa iam cnimfamilia inter Hi' bcrnos,quilibertärem retinent,gC' ncrisantiquitatc, Sc potentia ante* cellir. Ex qua genre a'ntc odingcn-tos annos inGermania contra paga-nos vt ex vctcrib. hiftorijs apparet, belli duces extirerunt. Italorum pC' deftres copiæ régi vtiliter ab loannc Mediceo, vcl ab aliquo principe vite,

CONTRA TVRCOS. 45 to,ex Vrfina vel Columncnfi familia poterunt.Ifti namq; his miiltis annis pjæ caetcris in Italia rei militaris per-petuam amp;nbsp;hæreditariam quafi pof-fcffrancm retinent. équités duci Ferrari« inprimis vel Parmæ funt com-mittendi : vterq; enim apud fummos belllduccs, rei militaris tyrocinium inequitibus duccndisfccir. Sedifto præfeôturam cquitum obtinentc, alten luprcmum in vniuerfas Italiæ copias imperium pcrmittendum elle iudicarem. At in Italia non crit de Üucibusacmilitarib. præfeftis ma-gnopcrè laborandum. Exhisigitur aliquis idoncus, cui fummura déférât ur imperium eligi potcrit. Sin fuf-fragio res permittatur,imperator tabs eft conftituendus, qui prouidere poflit, ne vnquam inuitus omnibus copijs decertarc cogatur, qui in acie dirigenda inftruendaq; nc penitus gt;nbsp;vincatur, præcaueat, qualem fecun-dùm Galliæ regem, vnum effe hoc tempore principem ,ducé Mainium mihi

^6 COKSTt. De »ELIO tnihî compcrtum eft, quælaus apud Veteres propria Pynhi Epirotarum regts, Hannibansamp; Nicanoris cedæmonij fuit: apud maiores no* ftros Roberti Brulïij régis Scotorû, qui duodeciin continuis quafi prx- ' lijs fuperatus ab Anglis,nunqufi vin- ■ cendi aniinumautfpem abiecit, donee penitus liberata patria hoftium infinitis deletis copijs eum Romani Pontifieis in Anglos pictas à vincen- | do rcuocauic : qua imperatoria lau* dç fioruerunt non ita pridem Alc' xander dux Parmenfis ex Italis, in Gallia duo Guilij deinceps duces, Caltillonius Admirallus,in Hilpani^ dux Albanus,in Germanialoaniic^ ab Auftria,amp; Albert’ Marchioßran-dcburgcnlis. Defuramo illo amp;veic maximo Impcratore Carolo V.nihil dico,nam nullo in ancipitipra?lio,9 /ciain,perfe,fedpcr legatos,virtutis» fcliciratisq; periculu fecic : his Scan-derbegum ilium, Epirotarum prirr* ctpem pacrum memoria adnuroera-fc

1

CONTRA TVRCO8. 47

1 repoffumus. Si quis itaque cxillis, quos primo loco rnemini : fummus , belli dux fieret J Mainio duciiecun-das elle partes deferendas amp;nbsp;vices putarein, qui id vlu amp;nbsp;cxcrcitatione j militari efficeret, quod acccdentc ! fumroi duels authoritate, viCtoriam ' facilcm , lætitiamque conflantem v-niuerfæreipub. Chriftianæ concilia-

'' ret Duce namque nobis vel legato

1 opus erit expeditO3amp; parato,coque ' qui imperium legitimum habeat, qui præterea authoritatem , nomen, ' amp;perfpedum inrcpub.liberandaa-nimum, feu in quo fint impcratoriae illæ virtutes, labor in negotiojor-

I ritudoinpcriculis,induttriain agendo, ccleritas in conficiendo, confi-llum in prouidendo , qux vniucrf« in vno Vilartio Galliæ Nauarcha, feu Âdmirallo ex omnibus quos vi-derim maxime apparent. At cum ' nomen illi prlncipis , amp;nbsp;authori-tas défit, non facile illius impe-, rio principes viri fe lubijcient.

Atqui

4S CONSII. DE BEltO

Atqui illius opera amp;nbsp;confilio carerc nequitGallia, quamdiu cum bofte tam potente rcs crit : quæ eft ratio, cur nee fortiffiniorum Hifpanoruffl ducum militarium hoe loco metni’ । nerim, Hungaroium qiioq; copias, amp;nbsp;duces prætcrmitto vt iliis Cæfar in repub. Hungarica liberanda,con-firmandaque quamdiu cum Turcis extra Pannoniam res geretur,vti fuo arbitrio amp;nbsp;commodo poflît. At VC' ro, ridebit Hungarus hîc aliquis,aut alius quilibet, cui Germanorum vida, nonVirtutes innoiuerunt, Cliri-ftiani meexercitus fummum princi-pibus imperium deferre, ac præci-puamcopiarum partem ex ea gente conferibere, ex qua quatuor millia, Giauerinum Hungarian firmiftimum ipræftdium, abundante commeatu, trccenis rcliâis tormentis bcilicisf infpiciente imperatoris Germano-rum fratre, toto exercitu Chriftiano i ad folucndam obfidionem prope-rantc, vix deieâis vlterioribus ag-

I

contra tvrcos. 49 geribusjnullis fecundis, tertijfueex-truótis, vel inchnatis munitionibus, ignauc turpitciq; dcferuerunt; magnum hoc fffe Germano nomini dp-j dccusjHon nego: Verum id non mi-( litum, fed duels culpa, nee vniueifa: Germanies nationis, fed paucorum ignauia contigit: quo modo fortif-fitnasRomanoiumlegiones J amp;nbsp;dc-Ictas, amp;nbsp;fub iuaum tile miflas, vote-hbus monumentis accepimus: Eun-dem fjepéLaccdæmonjjs fontem ca-laraltatis fuifTc teftantur hiftoriæ. Hungari etiam ipfi, turpibus accc-ptis conditionibus ab ipfis iftis Tur-cis frequenter funt dimifTi. Non mi-norem hac atatc kalis, qui Cyprum fibi infulam ertpifunt pafTi, amp;nbsp;ijs qui Bredam munitiffimum Btlg.j oppidum amiferunt, ignauiam expro-bavi »vidimus.Galli item ridcncur, qui Fa-lefiorum oppidum, ante paucos an-1 nos,ho(le vix confpeâo -, aut diruto i muro, vt linguli milites irrepere pof-fint, amp;nbsp;ij quoque, qui tormentorum I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loco.

50

CONSIL. Dî BîllO

loco,trabibus oftcnfis, rufticorumq; turba, cumpaiicis cquiribus tcrrin, Ebroiccnfcin vrbcm, natura amp;nbsp;arte munitam, cura fe fu'dcii dcdidcrunt. Hifpanorum dcniqs timrditas, fimili ducis ignauia,in tnunitiflimo Africa: præfîdiOj Turcis concedcndo, ar-guitur. Nemo tarnen Romanos il' losvctercs, autLacedacmomos,non fuiffc viros fortes, autnuncHunga-roSjHifpanoSjGalloSjItalos militari laudenon præftare dixerir. Qua in rcjccrtè nullis Gcrmani vcteres con-ccRcrunt, neqi hoc tempore ctiaffl Mansfcidio, vchHoenloio ducibus concefluros affirmarc poffum.Quip' pe5 qui partira vidcrim, ab alijs partira acccperitn, (jcrmanos numero paucioresjuonraro Gallos, amp;nbsp;Hi-ipanos, cominus pugnando lupcraf-fe. Nulla gens robuHior J nulla qtiæ terroremjniis afficiatur, nulla ma-gis ducibus obfcquensjautmiliraris diftiplinæ amp;nbsp;laboris patiens, nulla deniq; magis idonea,ad oranes ciui-ks

CONTRA TYRCOJ. 5r

les amp;nbsp;milicares artes ; f; inftitutio ac-celÏerit jfipræmia virtiiii, honores, opefùc proponantur i fi ftipendia folucnsjfi prudentes amp;nbsp;fortes duces praefcceris. Aine quis putet,mc jp-prio aliquo gentis iftius ftudio, Germanies laudis agercpræconemjpa-tria, inoribusjac viuendi inftitut^ ab idis hominib. ira dilTcntirc me profi-teri non verebor j vt nulla natio, aut ciuitas fit quaœ attigi, cum qua minor mihi coniunótio, ncccflirudoûe intercédât. Italorura, Gallorû,Hun-garoruiUjPolonorum, Hifpanorum, Anglorum fingularia aliqua in me mérita extiterunt. A Germanis nihil vnquam nifi vulgare efi profedum. ïmô nefeio quo meo fato, orania non vulgaris acerbitatis plena con-tieerunt ; armari lattoncs nrimo die

O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. i

quo fines ingrcllus lum , durifluna I pugna exceperunt, fpoliârunt atq; i jnduram manfioncm detraxeruntj ' nulla fidei aut humanitatis milita-ris , æquitatiiûc bellies habita ra-

d 2 donc :

yt COWSTt. DE inio

tione : inde vacuumjfiimmictiamjVt illis vidcbarurjbeneficij loco dimif-fuin: Colonia prædonibus plus æ-quofauensciuitasj non minorerii-flicirate in iuris gentium officio de-lacganJo, in teftibus aducrfuslatro-nes cxarainanJis, cft proïccuta. Hadern pene difeedentis quoq; fuit in-feheitas. Non tarnen veram iftius nobiliffimae natiohis laudem niihi diffimulandam exiftimo: non cniifl hic Gulielmum fedChiiftranum ago militem, qui nullis oflenfionibuSji vtrhacis, pictatifejue Chriftiapæ ftu-dio dimoucri debet : amplius dico, in vniuerfo terfarum orbe meliorcs, quam in Germania, principes non reperiri: nuHibi in tanta religionumj imperiorum, publicæq, adminiftra-tionis diffeniione, tantam concor-diam, arque in tanta licentia, atque omnium pene delidorum impuni' rate, tantam lecuiitatc publice'iran-quillitatetnquc vffe. Quinetiam illo-riim hominum mihi præcipua qua?-dana

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CONTRA TTRCOS.

dam amp;innata fineeritas, atqi indi-ótis amp;nbsp;faótis conftantia, exetpta fiu-éiuantc rcligionis amp;nbsp;incerta dilci-plinij Temper vifaeft: qua in renen Germanprum modó,fcd noftrorum ctiam Scotorumj A.nglorumjamp; Gal-lorumlcuitatcmmirari non dcfinoj qui non adhibita Chriftiana régula, ' Ex opiRiïVS, cos,quirclidisveteris fanétimoniæ myftctijs, pro ca-ftitatc,incontinentia; pro volunta-ria ScChriftiana paupertate,incre-dibili diuitiarum,rerumq; tempora-liura cupiditate ; pro fubmiflione, arrogantia, ambitioneq;, feditioni-bus, principumque conturacltis,do-drinam initio confitmarunt fequi non dubitant. Quo nomine Turcorum hoftium pertinaciâfin re nainq; mala, Conftantiaeyerbo vtinonaU' deo) noftrorum hominuin incon-f ftantiæprorfus anteponendam arbi-I tror. Sed iam eo vndc digreflacft,

reuertatur oratio. Re numariaitaq; amp;nbsp;cxcccitu conftituto, comraeatu,

d 3 feu

f4- CONSIt. DE BHttO

feu annona opus crit : fine qua, nee । res inilitaris adminiftrari, nee excr-1 citus confiitui aut teneri, nee bel- ' lu;n gcri potefi. Frumenti quidem haud minus modijs fcxccntis niilli-buj reqniritur : cantundem auenaf, feu pabuli ciÏe oportet : vini pbu-ftris centummillibus, cum ducentis boum, óc fcxccntis minorum pecu-(dum lifillibus, tanta militum mjlti-rudo egtbit. Frumenturn cum pC' cnrióus facilèfuppeditabit Poloniï) Liruania,Mofcouia, in BorifthenC ■ amp;nbsp;Tanai fiuuijs. Conftiruti^ ftatio-jiibus, vino facile carcre pofiuinus, quanquam qüod opus erit, ex Hun-garia, amp;nbsp;Valachiaac Græcia deinde, commode confequemur. Sin ' vtró in Hungaria bellum crit,ex Au-ftria,(tali3,Germania,PoIoniajDra-ua, Tibifco, Morauo flurainibus annona commeatufq; facilius dcuehi potcrit.In hanc rem autem conftitu-lis annorj^ præfcdis idoneis, fexies dccies aureorü millia funtrepræfcn-

tan-

CONTRA TVRCOS. 55 tanda;vt annonam redCjiSr res ad vi-dum neccffarias diligenter procurent. Quam pccuniam, non nid anno decurfo, vt reftituât eft pacilccn-dum. Et ft qua rei num aria: difficul-tas incideritjifti à militibus figna publics uotæ, quæ ftatuta folutionis die veroru numoruloco rependanr, accipiant. Stationes deinde, quibus amp;nbsp;comeatus fecure amp;nbsp;milites etiam deuehi potcrut,funt defignandæ,ca-que præfcétis cîuitatû cura eft dema-danda;vt nee militib,extra ftationcs, aividum neccftariapræftenturmeqî ipfis fine vits difcriminc tranfire alio i liceatjiie impune vias latrocinijs, a-gros direptionibus infeftent.Quam-obremHifpanicoru exercituû more, i literarum amp;nbsp;iurifperiti indices funt conftituendi,quiretutatis militaris licentix excufationibus, feuere ius dicant, eorumqi fententias obftrifti I iuramento præfeâi non retarda-bunt ; caftrorumqueMarefchalci, vt yulgo dicimus, abolitione , nulla d 4 aut

5^ CONSIL. BI lîllO

aut venia expcdata^ nifîmaximis ex caufis gt;nbsp;excqutucur : femper^uc ü' '' lucaris feuçritas, inanem vincat fpC' ciem clcmcntiæ. nam /i clementci I duces efle voîuerint feditioneSjCæ- ■ des, latrocinia, in tanta hominum, lin^uis, moribus, ac religionis infti* tuns difcrepantium frequentia,nun-qudra dçerunt. non tarnen ita IcuiJ deliôta Tuppliciorum aeerbitate funt punienda ; vt homini vita ftatim, vd ! caputadimatur: fedvel ad inferiO' rem militiam, vcl ad opus fofloruto ; amp;nbsp;cuniculos agentiuru, donee vir- ! tuterurius fccleris macula cluctur, ! condemnandus eft reus : quo etiaoa, ne mutili hominum turba, annona cariorfîat, calones omnes amp;nbsp;lixas dcftinaie oportet, quorum numerus, in ranto excrcitu ad quælibero-pera adliibitis aliquot peritis folfio-num magiflrisjcmetallorumfodiniî. acccr/îtis, idoneus inucnictur. laiu verb, rebus omnibus ita procuratis, vniucrJas in Pannoniam copias de

duce- :

CONTRA TYROOS. $7 duccrc, operæpretium erit. Nam fi-mul, atqjiftius expeditionis taniaa-pud hoftes incrcbuerit, vndiq; Tur-cieó conuolabunt. Per Carinthiam igirur amp;nbsp;Auftriam, Italorutn copix defccndant : per Boemian^Franco-rumjSucuorû,ac Rhenanorumauxi-lia, coniundisHeluetijsdeueniant: per Morauiâ Saxones, Haflij, Silefij. Hibernis amp;Scotis longiormuko amp;nbsp;difficilior eft futura via,perDaniam, PrufliantijPoloniâj indcq; coniunólo Polonorutn equicatu, in Hungariam adlocumindidiexercitus efttranfe-undum. Vbiincaftrispofteametan-dis, ac regionibus, vt dicitur, milid-bus affignandis, accurate cauendum crit, ne homines moribus » aut vctc-ri aliqua contentione, æmulatione-iie dilcrepantes coniungasiVt oranis feditionis, tumultufùe caufa præci-datur. itaque Polonis vicina fint, Scotorum öt Hibernorum diuerfo-lia; in medio Germani funt collo-candij minus eteiiimdiligentes, in d 5 txcu-

;8 COWSTL. DE BELIO

excubijs Sc vigilijs agcndis haberï folent: hts proxirai fint Galli, poft Heluetij gt;nbsp;quos Italorum copiæ fe-quantur jillain regione, vnde peri-culi plus immincrc videbiturjquippc quæ diligentiüs excubias agerc, ac prudentiores in infidijs hoftium eui-tandis dcpcllendifq-, effe confueue-runt. Si quæ demum contcntiones, rixæûe inter diuerfarum iftarum na-tionum homines inciderint; auditor gcncralisjVtHifpanorum in difcipli-na militari vfitato verbo vtar, fingu-lariprudcntia aliquis litcraru amp;nbsp;linguarum peritus cffc debet i qualein in Bclgio doûorcmSalinas vidimus, qui cognita caHfa,conuocatis natio-num, vndc rci erunt, militum præfe-dis,inferioribufuc auditorib. ius dicat. Sed ifto in bello,principis alicu-ius viri authoritas, cuius iudicio alij etiâprincipes obtemperare non re-cufenr, irt tanto excrcitu requiretur. Neq, enim ipfum Impcratorem, ant faaimum belli ducem iftis conten-tio-

(

ÇOïJTRA TYXCOS. 5^ tîonibüs occiiparc velimjnejOffenfî« damnatorum animis,negligcndi de-inceps impeiij occafio detur. Con-fcntiétesenim amicos habere milites J maximum e(ïe vincendi pfJcG-dium.jOptimè Icncra Wum apudFul-gofiumjGarfiam Nauarræ regem. a-lumnum fuum,initio prælij cumFcr-dinando I egionenfe rege initi, mo-nuiffepraeb) docuit eucntus:quod-vt conlcquaturjbumanitatc, fide, libc-ralitate,facilitate debet cniti; vt rus, qui fingulorum militum nomina callebat,Sc Cambyfes, liberos emo-rituti docuerunt. Atqui hac noftra memoria, quofeunq^ belli duces excellentes vidi,in hocvnum præcipuê incuæbebant: quinctiam,quodex fortiflimis Galliæ amp;nbsp;Nauarræ regis militibus audiui,referre pofl'im,cûm eos aduerfafij à partibus rcgijs fpe maioris ac certioris ftipendij dchor-, tarcntur,regi numos non habcntijfi-1 de tarnen aevirtutibus,principistn-ligni,malle gratis, quàm alij cuilibet

éo CONSIl. DE BELtO nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

mercedc inferuirc: quo mih'tum ftu- j diOjincredile pene diólu, Galliaw paucis his annis cxiguis copijs recu-pcrauic : boe Villartiuin etiain ad faramos in Gallia honores tuexir, hocArchiducetn Maxitnilianuœ pr^ rcliquis Auftriacis principibus hoc '' çemporc celebrcm efficir. Hac dc-inuin ratione Sigifmundus Batho-rcusgt;Tranfy’u3niæPrinceps,ad lum-inam in re militari laudem efflortf' cereincipit. Cæterumhoc, vtàpC' ritiflîmo Hifpanoduccaccepi, vnö Hifpanos inuidos,reddit: duces e-' nimomnes, ita fe erga milices gC' runt,acfifratres elTcnt, autliberij caquecft coniunótiOjVtqui ducein delerueritfuum,, vix vnus reperia-tur. Sin peregrinum aliquem , qui pari humanitäre facilitattùe vti ne-kir,ducem eifJcm præfeecris ; egre-gij nihil COS præftarc poffe fum cx-pertus. Haudfiuftrà igitur principi, i aut belli duci præcauendum dili-

' genter elTc kntio ; ne fuorum ani-aios

CONTRA TVRCOS. St mosoffendat, neue ilium in diftis aut faâis minime conftantcm æfti-ment, neûedomcftici amp;nbsp;familiäres fîdcm illius auc auaritiam reprchcn-dant:abijsenimadalios, ad cjuos res minime pertinct, oftcnfio facile deriuatur : ncqj principibus vlla ca-lamitas vnquàm, quæ non à familia-riumolfenlioneprofeâa fit, àciui-bus illata reperitur. Hisitaque non folùm quodpromifcris eft præftan-1, dum; led omnesetiarn gratificandi quærendæ occafioncs, omnium de-fidcria exploranda, nominaque, vc de Cyro retulimus, amp;nbsp;de Matthia Hungariæ rege lcriptum rcperimus, tenenda j atque,vt idem dicere fo-lebat, ijs vti, qui veritatc potius, quàm adulationibus gratiam aucu-pantur, gcnerofi maxime amp;nbsp;régi) eft animijnecnon iudicare,vt Hannibal luis in caftris putauit,milites vir-( tute , non gcncrecertare oportcre, eumque ciucm amp;nbsp;populärem clïe,vc

1 illc de Caithaginenfijqui hoftem te-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;riet

CONSII. CS BIILO

riet quifqt erir. At verójfi Cæfar ipfc bcllo præfucrit, Arthupilcopu Co- , Jonicnl’cm vel Epilcopum Virce-burgenfcm, vcJ Saltntinum Comi-tcm ab Æfcnburgiprudentiâj autho-ritate,amp; bnguaruiii cognitione,iclo' ncum maxime efle cenico. Sin mi- . nor aliquisj aut ifti, quos mcraini ) principes viri^prouincijs abefie non potcruntincinuicni vfpiam iflis ipiiî ornamentis, quæ lueniini ,ac diuet' ' faruin gentium vfu, Si confuctudinc, nee non ftudio denique ac volunra-te iuuandæ rei Chriftianæ, loanni Conrado Kotuitzio ab Aulenbacb, eqncftris ordinis viro, arq; EcclcHa-fticorum honorum titulis infigni, Dccano Virceburgcnli præfercn-dum efie puto. Neque mirum eui-quam cfïc debet, cur Ecclefiafticutn virum aut Catholicum amp;nbsp;Germa-num 3 hoe muncre potiïfimuin fungi veliip : nam Catholici Itali, Gal* i Ji, Poloni, Hibcrni, Ecclefiaftici vi-ri ârbitrio facilius oblequentur. Eu- ■

angc-

CONTK* TVKCOS.

angclici Geimani amp;nbsp;Scoti j Germa-nici hominis fidcm non ita fufpc-äam^aut indicium habebunt: alio-qui Zamofcium Poloniæ Cancella-riûomnibus, propterimpcratorias virtutesjcum literarum fcicntia con-iunólas ,^racfcrendum exiftimarcm. EadéprorfuSjinprocçdcndo noftris crit copijs tenenda ratio, primama-cicra ducantltali cumHeluetijs,mc-diæ fint Gallorum amp;nbsp;Germanorum legloncs,vltimum agant agmenSeo-ti, Hibcrni, Poloni. Sin prælium crit incundum, pro varietate locorum amp;nbsp;hoftium, qui.primi apparebunt, crit dimicandum. Quanquam hoftibus in more pofitum cfl'e accepi, pedites in plura agmlna, quoru alia quadra-tum, aha trianguhun, alia fuadrâ fa-brilé référant, diftribwtos, cqueftri-bus turmis, ad inftar dimidiatæ lu-

. næ, vel difruptæ fornicis circundare, ac primö ignauos maxime, amp;nbsp;rudes

I exponere, vel vt illorum fanguine 1 bpftiliü tclorum acies retundantur, I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vel

COMSIt. DE BELL»

vel vt ipfi, cüm fe pro ignauis habe* ri vidcrint,oftcntandæ viriutis cau-fa pugncnt audacius : alijqj fequcn-teSjHcruos magis intendant, ciimfe àducib. pro vliimo dilcrimine tan* quàin fortiiïïinos rcfcruari vidcanr. Óptinios pratterca quoflibct vctC' ! ranos, doncc hoftcs diflïpatos, aut exultantes viâoria, ordines non (cr-uarccompercrintjcontincjcfolent: quæ illis ars, odo maxiinis nobikû prælijs, fex cum Perfîs amp;nbsp;Aegwtijf Victoria peperir, ampliiïîmumq; iin* perium confirmauit. At Perïæ tan* dem illam ludere calliditatem didi-cerunt : Chriftiani verô,nullo haâC' I nus prælioterreftri,fuis fe inconimo* dis,ac belli olïcnfionibus peritiorcs, cautiorefûc fados elle oftenderunt: nihil enim ad iftos pertinet hofteî expeditio Godofredi Bullonijgt;cuiu* memoria,quandiuftabitres Chrifti-ana, nobis lacrolanda ede debet' Hîc itaqj cauendum erit, ne Polo-norum audacia,vellcalorù fuperbia, i

aut '

contka ttkcoj. 65

aut Germanoruin negligentia, aut Gallorum temeritasj autScotoruni, Hibernorumue teroci3,con(iliü vin-ccndi,rationemq; in piælio coramit-lendo , vinCat : ac ne cogi ad pugnä poffunuSjncüepugncmus,ni(i maxi-ino noftro commodo» ac certa quaß vidoriae Ipe.Qiiæ duo,vt confequa-iur,regionem,in qua praelianduuj c-rit, nota ita belli dux habere debet ; vt ncc riuulus vllus, nee arbuftum, ncc tumulus ei non perfpeCt’ cxihat. Simulandaqicrit prælij vitatiOjVt in-confukiùs noftro fimulato timoré, hoftis audacior fadus aggrediatur, 1 quo nullum maius vidoriæ adiumé-

tum elle potcrit. At verendum eft tarne« , ctlt cum quadringentis homi-nummillibus ipfeTurcorum tyran-nus noftris occurrat, ne leuibus cum noftris prælijs aliquot commilïis,ita noftrorum virtutem, amp;nbsp;robur,3rmo-rumq; firmitatem , quibus Barbaris 1 antcccllimus, reformidet; vt rcmifla 1 ilia fuperbia, ac ferocia Mahumeti-

f

66 CONSIL. DE BELLO

cSj quam ortcntarc folct, imperij d' ncsjlinc præîij difciimine tuen velit-Tuncvcrö, Guiöj fortiffimi Ducis, . indiflipandis illis Germanorum co- ■ pijs,quibus Baro Daneus Dux erat, coniunólisctiam aliquot Galloruffl hærcticoruramillibus, cxigua quatuor millium manu funt imitandse: fufpiciones perfidiæ inter Duces clam ferendæ.quot; nodu infidiæ, pcr-fpeóhshoftiliumcaftrorum regioni- ' bus, amp;nbsp;oppugnationes tentandjj nenoftris deniq; nos artibus iugU' lcnt,prouidcndum. Sin amp;nbsp;his nihil profccerimus, ancipiti Marte runi' penda eft mora; ita tarnen ; vt ina- । pcrta vi, ars amp;nbsp;induftria imperatoria præluceat. Quod confequimurjfi ita petite noftras inftruamus acies, vt hoftium equitatus, cui fidunt maxi- ■ mè, nobis multum nocerenonpof- ; fit ; ac ne tormenta, quib.abundant, j nos lædanr,prouideamus;ac demûfi in omnem prælij euentum, acié, vbi fummus beliiDux confiftet,itafoflis

CONTKA TT1C9J. 67

amp; aggeribvrs munitam, vel curribus acvehiculis obuailatara,vt penetia-rehoftisnôpofi(ît,efficiamus. Primi, ad occupanda inimicorum tormen-ta funt Hiberni mitten di, qui equos ipfos curfu exæquantcs, obfcruato militari ordine ac gradu, fupini fo-Icncciaculari. His proxiraos adiun-gamScotos,audaces omnia perpeti, qui poft vnum aut alteriim impetutn tormentis eminus, gladijs cominus acritcr ita rem gerere didicerunt, vc tormenta eos, pulfis ïanizcris,pofte inpoteftatemredigerc, non fit du-bitandum. Sequantur aliquot c-quitumltalorumturmæ, quibus a-latuminftar, fint equites Germani, poft agmina peditumGermanorum, cum aliquot equitum aiis, equites Poloni latera, cum peditibus Gallis, Hibcrnis,Scotis oppugnent: quibus dcinçeps récentes Get mani pedites, adiunólis cquitibus, vctcrum more, alarum loco fuccedant. Sin inHun-gariares crit, Hungaris altcrum ent c 3 latus

CONSI I. DE BELtO

latus relinquendum : at extra Hiin-gariâ educi cos nolim, donee recu-peratapatria, de fuis rebus feçuri, confuctudiné amicitiamqjcum Tur-cis intcrmictere non laborent. Italo-rum acics, coniundis haftatis Hel-uctijs J ac equitum Germanorû mil-libu^quinq; fubueniacj quæ defati-gatis Germanis amp;CScotis, Romane pralium incat. Rcliquæ dcmùm co-piæjcum fummo belli Ducc, paratis vndiq; raaioribus tormentis confi-ftanr,ncc loco fc moueanc vniucriir; fed Imperator auxilialaborantibus fubmitterc diligenter, atq; vt difrii-ptæ noftræ acics rccentibus copijs luccurrentibus fubito reftituantur, attendat. Epirotæ amp;Scoti équités, cum aliquot Polonorum millibus, à latcribus agminicrunt Impcratorio rclinquendi, qui récentes fugientem tandem hoftem peifequantur. Ino-mnib. deniq; noftris agminibus,fu-bito turreSjVndc leuioribus tormentis , qudmhaâcnus Turcis vifa fue-rint,

contra' TVRCOJ.

rintjin medias hoftium acics ciacu-IcmurjCxtruere potcrimus.Qiio modo direâis aciebus, ante re frumen-taria procurata, coraparatis numis, milite delcóto, talibus, quos memi-nijducibuSjin bellis accrrimis ab in-cunabulis cducatis,noftrosioborc corporis, armorû vfu, præftantiatj;, amp;nbsp;conlilio aitteccllentesjiuftis deni-que amp;nbsp;ncccffarijs belli gcrendi caufis coaótos j hoftcs illos Afiaticos, homines natura timidos amp;nbsp;in prælijs parum excrcitatos, Turcicæ iam diu tyrannidis pertæfos, inermcs pene, quorum maxima pars plus præmij» libcrtaté,nimirumj amp;nbsp;amplas poffcf-fioncs ,more noftrorum nobiliü, ex noftra, quàm ex fuorü vióloria fpc-rarcpotcrunt; debellare facile pof-fc,quisnegabit? equidem accepi,

' DucéGuifiumjamp;MarcfchalcumBir-ronium Gallos, furaraos, omnium, quinouerunt, iudicio, belli Duces, familiariquodâ deTurcis lermone, palam dcnniuKlcjmaximasquadibcc

e 3 Tut-

7* COMSIt. DM BBLl«

Turcorum copias, à Chriftianis tri-gtnta millibusprælio vinei poffe; etfi ijs j qui vereres hiftorias attige-runt, non incredjbilc videri poteritj in medio relinquendum cenfeo. nc-que ego vtvno tantum prælio, fed vtbc'do fijpcrentur confulo. Quod, vt efficiamus, non tdm noftris,initio vcvincant ,quàm vtfuperatis hofti-bus , vidoria caute redeq^ vtantur, laborandum eße iudico : non folu-tis ordinibus infequendi fugientes^ non vidori« conSdendum , quam diu finguli in campis apparuerint» expeditioribus militibus, cum peri-tiflimis Ducibus,qui fugientes, nodes amp;nbsp;dies infequantur, noftro io ipfis hofliutn caftris, confirmand« vidoriæ caufa confiftentclmperato-re,donee, inimici, vel penitus deletigt; in præfidium aliquod fefe rccepe-rinr,dimiius.non tarnen, ü plures fu-perfucrint, temerè cingendi obfidi-one, autoppugnandi funt i ne vido-ria, nodrisfadis negligentioribus,

CONTKA TVRCOS. 71 in fumtnarerun) dcfpcrationc graue damnum aliquod inférant: fed in-terdudendus commeatus,donee recreate noftro amp;nbsp;luftraio exerdtu, curatis militibus, diuifa præda, inte-gris quaficopijs aggredi rem poffi-mus. Sin fadlisvidebitur oppugna-tiomonomiitenda, nouis alioquin munitionib.extrudis, nc commeatu nos probib ere polTintjCft proceden-dura. Sin by ems immineat, ac dimi-nutus ita noftcr exercitus videbitur, vt non adiundis nouis copijs à finib. abirc non fit integrum i in rcmotio-rib.Turcoru jpuineijs, tentandi præ-feftorum animi,vt depulfa leruitute, libertatéaflumâtjCxfcruis domini amp;nbsp;Principes fiant;vt ciuili bdlotyranni vires diminuantur:nô violandiàno-ftrisritib.abhorrentcsChriftianijbc-nignê, fi qui dediderint Iele hoftes, excipiendijfidditerq; pada feiuan-da,cruciatibus, pcrfidiæ,impictatiq; rcnunciare nô cogendi. Sed Chrifti-’ anæ pietatis amp;nbsp;dUciplinsc (eminaria, c 4 ad

■Ji CONlIl. DB »Btto

ad qua? liberos dinntterc rcneantur, inftituenda funt, ipfos adhortationi-bus,cxipfofuo Alcorano allaris, âc rcdeviuendi excmplis adChriftiS' nani fide ampleâcndam inuiteraus» Illud ctcnim adhoftium pcrfîdiâ rC' fcllendam,noftrainqi rcligioné eon' firaiandâ,argumcntis abundar. Ne-quc vero homines, fi ad nouum ali' qucpictatis ritum vi coegeris pios, fed omnis religionis pietatifqjdcfciquot;' toresac cotemptores effeceris.Haud enim effici potcrir, quin quale,quid-qucvideatur, talcmquifqi deco o-pinioncm habeati quinetiam difficile eft mutare animum , amp;nbsp;fi quid eft pcnitds infitum moribus, id fubito cuellcre. Eft igirurid, quod lend amp;nbsp;confidcrati iudicis efte , ex Marco Tullio rcfcrt Marcellus, in nouis ri-tibusinduccndis, mente tenendum, cum parccre vcl lædcre polfis, igno-feendi quæras caufas, n»n puniendi occafiones. Alioquin, conftans amp;nbsp;diuturnavi(ftoriagt;qua? dcuióli popu-

CONTRA TTPCOS. 7}

li libertatê,religioncmq, penttus tol-' lat, cffc non potelhNihil amplius,aut ! de fequentibus prælijs,aut tcinpori-I bus dicojconfticura cuniin rc Chri-ftiana,nos auxilia nancifci,ac vince-

' redcinccpSjfaciliùscft futurum. O-mnes namq; re féliciter, vt fpcs eft, gefta, quantuniuij initio ab ifto hello abhorruerint, copias libcnrtr ad-iungér. Principes Afix amp;nbsp;Africa:fœ-dera nobifeum baud iniiiti fancient .• non tarnen eft noftris tcmcrcvirib. amp;nbsp;copijs confidendû, aut hoftis có-temnendusî fed cautc fortiterq; bel-landum, neqimaioribus noftris ac-cidit, qui ludæam Saracenis cripue-runt, nobis iam vidorib. noftra culpa contingat. Neq; confeftim Bizan-tij oppugnatio eft tentanda,led arci-bus cxtruótis obfidcndajvt paulatim annona,ac defenforum numerus im-minuatur; qua arte Patifins,his pto-ximis annis debenaflet Rex Nauar-ræjfi Pai mr Dux opportune fuppe-

: tias non tuliftet.tû demum claflc ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0 5 vten-

I

74 CONSI t. DI ÎÏIIO

vtcndû erifjVt mari commcatum ad-' ueherehoftes prohibcamujrpoftjfi- ।

quidcm fame ad deditioné cogi non poffe vidcbuntur,vrbs acrîter oppu-gnanda, Turcorumq; perdnacia, in eadem vfbc,amp; Rhodo ctia ac Baby-lone expugnandîs,maiorû memoria eft fequenda: ncc ante in Natolia inde tranfmittendum, quàm accepto fupplemcntogt; deuidas prouincias muniras ac taras à Tartarorum amp;nbsp;Scytharumincurfîonibus amp;nbsp;vi effe-ceiïmus : atq; vt deuidi Græci, nihil noftris in Afia occupatis innouent, robuftiiïîmi quilibet deligendi, qui ftipendio nobis militent, quiqj illa-nim regionumæftum facilius quàm noftrijferre pofTint jnoftris, quos ca-loribus ftaccefccre magis arbitrabi-mur jin deuidisvrbibus præfidijloco relidis. Hîc deniq; non eft omit-tendu, qgt; Noucus belli Dux fortiflî- j m^, quatuor annis dcbellari Turcos f polTelcriptûicIiquit: at confentien-tes omnes populos Chriftianos, vc-

CONTR* TTRCOJ. 75

,• lis cquifq; vt dicitur, belkim vult fa-I cerc. quod quidcm fummi viïi, mili-' tarifcicntia, amp;nbsp;bellandi laude celc-j bcrrimi confilium, à viro prudcntiae i amp;nbsp;fanólitatis opinione apudcxtcras nationes non obfcuro , non impro-' bari folum, fcd.contumcltjs ctiam a-ccrbi’ cxcipijfæpè inirari foleo. Ve-rum id fortaiSs aut inani catholic« religion is ftndio,aut nimiahaercticis obloquendi cupiditatc, vir bonus, temerè fcriptum expofuit:non enini Hannibali, aut Scipioni, autlulio Cæfari,aut ci’ aduerfario Pompeio, alijfûe iummis veteribus belli Duci-bus laus detrahenda, aut côfilia co* tum contemnenda, fi quid rcâcah illis diâû, faânmùc reperirous, ideo à noftræ religionis cultu fucrint a-licni:at nihil ifto hominum gcncrc importunius effe, cû religionis nor-

. rnara,amp;ianâimoniæ canccllos,quos ? fibi fponïe circumfcripfcrüt, egreffi, ad ciuilia vcl militaria Principum confilia tranfierint : Sebaftiani regis

' Porta-

j6 CONSIt. DE BELLO

Portugaliæ in Africa clades, amp;nbsp;non 1 ira pridem claffis Hifpanicæcalami-tas,ac belli deniqj iftius Gallici eue- ‘ tus fatis fupcrq; declarant.Cæteruni hare ab ijs,qui vel Bodinunbvcl No-ueum ab iÜius conuitijs vindicabüt, copiofius referentur. Ègo quidéctâ Nouci fummi viri animü amp;nbsp;ftudium, præ omnibus,quos vidi vnquâjCaP uinianislaudem, nectanto viro ob-loqui audeam , cùm incerti fint bd' lorö euentus,ac leui quafi momento pendeat, tam breui tempore bellum confedum iri, affirmare non poflum: amplurta ctenim eft hoftium amp;nbsp;diucs imperium, multiprætercà, ac magni Principes amp;populi,in Afiaamp;Africa, eiufdc impietatis fedatoresexjftunti qui ad fuum,contra noftros, Mahu-metum defendendum, copias con-iungcr. ita vt quamuis multis hoftes prælijs fuperemus, celcriter tarnen bcllovinccrcnöpoifimus, nifiAlc- j xandri magni in bellando félicitas, vt eodem ferè tempore,quo prouin-' dam aliqua attigeriraus,in poteftatê

contra tvrcos. 77 redigamus, à Deo nobis Opt. Max. obtigerif. Nara fi Cæfar Gallia fedi-tionibusconflagrantêjVixdecéan-nis dcuicit,amp; populus Romanus ante in co feré imperio, nuncTurci occupât,acquirendojtriginta am-pliûs annis fuit occupatus: quis nos lampotenti hofti ta exiguo temporis fpaiio,arraa,impenCi, ditioQemqj ampliflimam, cxtorqucrc pofle pro-babit?‘Ncc diuidendas ita noltras copias effe ccnfco,vt à vi ventorum, ' aut præliandi aut vincendi facultas depcndeac,nec nifi maximis fumpti-bus inftrui clafTis initio potcrit,quin-

1 ctiam mate illis, antequam Bizantiû । perueniaraus,tanquam ponrcm,quo fugiant, relinqueve fortafTis operæ-pretiü crit. At ifta videant i), quibus ea vcl bonorum,vel muneris,aut of-fieij alicuius caufa confulendi cun

J incumbit ; ijs eft facile, qui melius d fingulas regiones,acfinguloru ciuiû ’ fortunasperfpeétas habent:mihiveto fatis cft,digitü ad fontes intendif-fe,acpotentiorû animos adfalutaria conft-

78 CONS. DM BBt.GONT.TTRC. confilia inuefiiganda, comraouific. Nam intermiffis litefis,mecafiranuc | iuuant,amp; lituo tubæ permiftus foni' tus, vcl û quid temporis ab iftis eft curis rcJiquum, ignotos homines amp;nbsp;vrbcs viderCjita vt ctiamfi maxiiBC vclimjlibros adipifci non poffimjVfl' dealiquidelcgantioris, vcl fermO' nis vcl lei ifti meæ fcriptioni affingC' rcpotiierifn:caq; lubcnsornamen’ . taillis conccdo,quiin fcholisjacH' teraru delitijs dclitcfcunr. Ego, qui- { bus pocero, vclfaótis, vel cogltatio' ( nibus, iftam mihi viram, omilfis vcr-borjin Icnocinijsjtraducendaro pUquot; tabo, quæ potiflimû ad diuini non)*' r nis laudé tuendara atq; ad liberan-, dos, iuuandofq; cities Chriftian®^ periinere vidcbuntur, acftudijs, ob i ficiifq; fcientiæ præponenda iuftin* officia, quæ pertinent ad coramunc reipub. Chriftianæ vtilitatem, quï

nihil homini Chriftiano antiquius , cflc debctjpcrpetuo iudicabo. ,,

Finis. I'-

Svf*'

19

SVMMA CONSlLIt ' capita.

Arma cap ere

Vtilc, Honeftum, Neceffarium,

Nunammi, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 nó de délibérât.

Milites, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r r,,n ƒ y eneti cxpcâant.

Duces, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J ■ jHifpaniavult,

^Galliano impedit, Ratio certa, ] nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|Angliacauec,

Via facilis, 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P” medio eft Hol-

Annönanon difhci-| nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I landia,

Ijj, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r.app2i-IHibcrnia feftinat,

i Præda ingens. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f rec. iScotianó moratur,

\ nbsp;Gloria immortalis, I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iDania confentit,

( nbsp;Viftoria baud du- i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘Suecia non rccufat

bia, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rAiiafequcotur.

V Q^d moramini

Viuite fortes, Fortiaq;aduerfis opponicc peeftora rebus.

L I P S I Æ

IlM PRIMEBAT M I C H A ï I LAN TZENBERGBR, Impcnfis Hbnninoi

Grosii Bibliop.

N !f o