Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell
Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:
http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠de rug van het boek
⢠de kopsnede
⢠de frontsnede
⢠de staartsnede
⢠het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection
Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠the spine
⢠the head edge
⢠the fore edge
⢠the bottom edge
⢠the back board
s. oct
852
|
. bïrMecrptöinhbew t poHiwi^rtUfttbûéfirt . rntfltniSpiTU^ ^ââ nt tÿMc.6 fttt lÃ^iaonb^^ , jmh nt uorabhet.tttgt;^8 (^^î^t^ptti^tanute - (tU ))uU()utib âgt fiqj:û utûbu itMâmtn'' i^S bt (âtonoteà trpetrftuiG _ ligtwöt at(|^ foUintb^tl ^{1 plam8pttiou*ttgt;û't? pwirtgt;arâmtwiiîfâ*»^5'i^ ttr tiéwtitt perrt feiuta. TO ^ttbta lUi^ obïtJnattfr r|| nbsp;nbsp;nbsp;»W ft ühftttff. .J ab ttrnnitatib CuÅ^ «frti tttt (gt;ii ^UttJcnna i pttoptbrCarWi »bâm.fâ î«8 imthttÃw rufpF^F tte t bs^tû bütba fuÃt tauit ttpunpc ar (citua |
öK çcalüCi'-« fô '0' â 'Sfetutt? «iVîjjiîf. jp*,bi: ti!t$«b»jaatipttriv tatufttt bn« ibsï^ js^ îîpâ if fm* ççtîâr^à iJ^ftitwaolnb pma _A.^WpMitfttis Isôbi twf ratiieVe ntmie ftfop«-. tü Qgt;ptrt^^tbtpm^ pooie cpaojs tatb^ bza Gd^iile ttfemuâ KtttttisaetrikttWft qitMapi^p^dÃuttw ftÃiüCifctpit tîâ'nû OiC'/pchiis tfUJJv à ctrimui ujfä^' Arttiütt pitrt aiitt4gt;tc /nauiMocatttt twuitCjg^, ctfwftptcbFtttca p»w^ tt »ftitiu *h-dau«i |
|
tu fctetrûùtÃMnbi'Ã'f^* ttV li^tUn «⢠t ttüF tt foiûttsdig ttnt Ã*lttm crTtdtftl âif lt;S*^(tTU tutew |3gt;r^ nbsp;nbsp;tiomwh Tfiamp;o bijtte tfÃj? bor (utAuietit tttfit fO^.â n»p qb* etÿâflin fötfio) âhituto »Ãttw.lö»^ ô)«hW F bmr lt;xfttót («ïodc ft A jjkbtfixtïmrtjfùwi ^otteuitteuiV btl^wr Cmtott ' ttCM |jûfŠûtifç wtûs bttè ttt udftt tfa ftttiû te lt;tfiïà w «tcftjwöo^ ttij Ju ogtttnt tttento rtttnî uottumbolcto f'Z^ûôrS lÃî q btwt nf Leihâqplln tc«lr fm eralmrt p^tt;q*d b^ucurhttftuià u îetriUtioiWf.^qH |
ftb tdu ÃfttnbtêCb* nfttftUstm mtlKbtt bobtctoluVamp;ttrlwÃle oJfinu bonoiftf l^or Ubi ^fteur wrUe.ûo twtphtsl,^ nriiâb^ttaha.'^ bousl^dvcapttr-» M- O^iEr à nbsp;nbsp;çbtfiA bottttîftttt mcSttpw mfrn MO pttflltfaf Ã^rUbo ^ut6tâ5à ^.wttfamù lt;hbmq;W^i B^lttn P nrtjlaötlnputCM'â kl ttûittabitâ Ãiettä($it Ià bots ctctpiMOfittià m fthâtâ Miowttt'ttMCfHïf (Q-btfiqill ab pptnt t*0|^ tes. Mf pyiitma ucutt uÃpûôttôffplt;Oa^^â ?lbuctt»btt p«ro ttcurtUuortwbitcfië tt6 CT ûftfItt« tuMuae eructee (^fndiöt'ä bahndiasp lt;^uamp;fîp |
I PAVLIIOVII
! NOVOCOMENSIS
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;EPISCOPI NVCERINI HISTOa
7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;riarttnt fui temporis.
â h TOMI SECVNDI PARS
L - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(Utero.
P A V L I I O V I I* novocomensis episcopi Hucmni BiÃoriarum fui temporif.
LIBER. XXXVI.
1C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;itrt»Virg[«
niifuprd miHe cr quingentos tri geÃmui feptimus, uarid betid in diuerÃÃinMS orbis terraru pdri* tcj di^erfd cantinebit y fed c^ufi ntägnif potius regutn condtibus, (jiMincertis aut perdmplisuiHo rijsfdntdm tulerint, idcirco tame tionpdrudinlegentibm afferëtuoluptdtéycjiioniiï ddmirubt legrduiÃimorüconÃtiom rcrum^;geÃdriiudrietdtem tx» plicentyproindeéi^^ mdximorü principe dnimos intueri dgno fcerecj^ it(uet,qui beUd ex bcüis ferere, proferreq;potentid, ^udpdceÃuiânMlut,fcilicet,utnominidubium decus udrijs FortunicluÃbiisfubiefiUyfuperbd cotentioneperdnxios an cipitesqÃdboresqu^rät. Ante omnes Solynidnut pdrundis nouisregni5,täfudinfdtidbili,(^udmuÃtatdOttomdnn((re^ gibiK cupiditdte iiKenfui, dd occupäda Indik craporM,peU kndos^ inde t^uÃtdiios dnimu ddiecit, necjuacjuäÃbi deco« r« duttutum fore exiÃimas,à Chrifiinni nominii gentépra potentisLufitduieregix opibiK Ãetam, mdximeqj inuiiils claÃibuf pollententyÃrmdtis imperijs inueterdfeere in Indict Ãneretyubi idmpteric];reges dutiijuiÃimii ritibuf fabiiloÃt ntttniiid colcre ÃlitiyMahometdnd fdcrd fufcepijÃnt. Rece « tiquoijuebello,quodcumTd)nmdfo Perfurum regegeÃi* A ij
« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PAVLl lOVlI HISTOR-
rdt,itittr eiui auxiliii,LuÃtanosfctopettarios,tomento* rumq; inagiflros,qui ttMiora tormenta fuÃli métallo fabre^ facere,periteqi Urigere PerÃa Jjofles fuos doceret, mäita/à diJïcerat.CiCterum Solym-tnus magno afficiebatur incom^i modo,quöcl LuÃtan£claÃis Arabici Ãnusnauigationes 1»=^ tcrcluÃÃent,quibnsMemphim atqi Alexandriam i(romat4 atq; odores, indicaq; omnif generif mercimonia aducbi in Europam folerent, magno quidem totius Aegypti ueitiga^ linm detrimento,quumea njerciumnegotiatio ferèomnif, perimmenÃim Oceatium in Uifpaniamauerteretur, di/Ãen fareturq^ inde per emporia Belgarum,Eritannorumcp, et extremlt;e Germani£,quarum regionum regnajGotbosq^ po puloijVenetorumadueéiionibufrepleri pauló ante folitoi conÃabat.Prouidebat quoque Solymannus eandem curant tnceÃiÃeanimoCampÃonis Memphitici Sultani,qui fub id tempui,qito euminuadebat Selymuspater,ingentemdaà fern Kubro in mari lt;£dificaÃet, u tinde Lufitanos Ãetum E » rythr£as(^angufiiasingrediaufos,non Arabico tantumÃ^ nii,fedulterioreetiam\ndia,ubi iam munitas arces condi-di/fent,expelleret: fed AmyraÃis er Rayfalomonii prffex {forum diÃidioatqueperÃdiafa0hime{l,ut tantorum fum^ ptiiumapparatusinfÅlicemexitum habuerit.itaque Soly^ mantis,adhortante Aegypti pr£fe{h,i)tgentem triremium clajfcminÃituit,quaLuÃtanos adoriretur.Pr£erat tuAex gypto Solymanus E unuchus natione Epirota, propter mis litarisingenijfolertiam interEafjasreceptits. ismateriam lediÃcandis triremibusaÃnuufqueAtalico Ciciliac^c£fam er dedolatam PeluÃiim deueln curabat,atque inde aduerx fotAilo Mempbim ratibus perduci iubebat, ubi ita magnum tiAualium fabrorum numerum coegerat, ut paucis menÃs bus
SVI TEMP. LIB. XXXVI. J tgt;us frutltiif plicatiles triremes efficeret, qu£ demum caine=^ lis membratim ad Suetiam olim A rÃnoes portum Kubri ma, tiSpper arenas ÃticuloÃe regionis trabebantur,atciue ibi in» textiscariniscrereélis malis, atq^ inÃruä£ omnibus arma,» mentis in mare deducebantur. id iter à . Memphi ad Suetiam oâbginta milium /Ãatium implet. Confiât autem antiquiÃi» mistemporibus,dum Aegypti reges adextendendamnomi^ nisfamam prodigioÃs operibus uacarent,fifià m pernauiga bilem à Memphi ad Arfinoëm,admirando laboreÃumptuq; fuifie perduéîam,adfitmmasconue£lionum comnwditates, qua: demum oblimanteuetufiate,arenisfcilicet alueum fen» fimopplentibus,quanquam pemauigari nequiret,üiloti» cam tarnen aquam/ecundum amnis incrementa, ad ipfas At* finoes cifiernasdeferebat. Sedhuiuslt;juo{juefalubr(salt;ju£ copia atq; ufusferèomnis,aduentu Arabum Mahometanae fei1ie,qui iliac irruperunt,crâtotamfire Afi-icam, fuperalo Kilou/quead Atlanticum Oceanum inuaferunt,ita eil in» terruptuSjUteius regionis incoU à renwtis quibufdam pu» teis falfiores,cr iniucundos ad potum latices, per utres ca» melisimpoÃtospeterecogantur. In IjociyifemoterrtCjinU« tnoq;ArabiciÃnustermino, mous Sinas natura faxens amp;nbsp;abruptus inc(xlumexurgit,adeo, utdifÃcilem laborioÃÃi» mumq; adcacumen euadentibus afcenÃnn prxbeat : nam in fummc iùgo,quo maria defieÃnntur, poÃtum eil delubru diu^Catharimedicatum, quodperegrini ex omni Europa Clmfiiani religionis caufa adiré folent, immenfoq^ pijs ani» misgaudio concepto, nwnumenta Mofaic£ hifiorix de MUc rjr«6ro,q«odPblt;t»'lt;toniJinjpijrcgis copias tranÃre aufas, miraculofa iuundationetotasopprefi'erit,oculisintucri li* ceat.Hanc quam diximusfiifiam, Sefjftris Aeg^ypti rexopu
A iij
PAVLI lovn HIS TOR.â , tentiÃimut^Gf Mialiciuitrddunt,pyrainidinn ctidm firü» ihirdinclytuSjÃ^poü eum Ptolom£us ipfe Philadelphuf^ profmdiiK cxcMdrecogitlt;xrunt,ut mediterraneo mari Rti bram immitterentydtque Jndicaregiiacorumq; opes Aegy^ ptià finibus expeditd nauigdtione coaiiuigerent, fed iüe pr£properd morte intercept!is,uel mfdnum opus intermix Ãt,kicuerod.peritisndtur£rert{m adinonitus, db incepto mature deflitijÃefcrtur,ne totam AuÃralis Oceani dcjua^ rum molein Griieci£dtc^ueAftie,ciu£nondubiumgentibuSf dlteroueluti cdtaclyfmo inueSh, exitiuinaÃimt^infana ideo^f abhominabiU gloria cupiditate infudijji diceretur. igitur Ãnguldri ftudio dtque induÃria eins täunucbi,qiii fc-uo imperio circumiedkisgentesddidopus adigebat, incre-a dibili celcritdte odbaginta circiter inpgnium nauigiorum daÃis effifia atque adorndta eff. In ea fucre roftrautrire^ mesuigbitiiCr biremes uiginti eyrfeptem,pr£alteuerö triremes, ^uasVenetiGaledcidsuocdnt,dd ferenda maxi^ tna tormentoriim cn mercimoniorum onera opportnna^, numero quatuor, naucs quoque capaciores aduehendis commeatibus,amp;toto militaris apparatus otmamento ido^ noaSiquosl^abonas uoednt,feptem. Reliqua porro naui^ gia,qu£erdnt iuftje magnitudinisjupradiifi numerifum-tnam efÃciebant.HancclalfentconfcenditEunuchus,quttm in earn ndutds,guberndtores remiges, fabrosq; naualcs Venetos contruÃrat. t^am paulo ante imperatoris Soly^ tnaniiujfu ,Venet£ triremes mercdturlt;e caufa Alexandrut portumintrantes,dBarbaro ciiflodeeiusturris, quicpbat rum habet, contra Ãdem abruptd pace, hoÃiliter intcr^ cept£ fuerant,ita ut Antonius 'Barbadicus er Hermolaus Barbaras patritij earumpr^ftili, cum omnibusadunum nantit
SVI TEMP. LIB. XXXVI. 4
dfcjMc ue6k)ribus,cuflodiie traderentur, çy ntdrcimo tticiiipudfifcunt fcriberentur, eiutq- omnis iiMatis turbfi deleihi habito,Euiwchus,lt;}uo5 idoneos putardt, J^ephim, atqut inde 4d Suetidtn in cldffem diflribueref, I4m eniin So« bmitit« leuiÃimis de cduÃs,odio inVenetos concepto, bela lumcocjtiebdtiiduerfus noflro!,ut credipdr eü^dquibuj^ d(tm,qui nbnia falicitdte Cxfiris offvndebantitr, uehemens ter incitdtus. Subldto ndnqne Hdbrdymo, quiÃngulari p4« trocinio Chriflidni nominis gentes dpud principem Ãuerdit ï,uftibeius er Aidxpurpurdti, dbÃinendum d rebus Pej-Ã-cis dijjèrebdnt,/}gt;ecie pietdtis,quà d Ottomdnnicd nmid non tn Nldhoinetdnos,fed in noÃros continenter exerceiuid cen^ fereiitur,prdcldro mdioruin exemplo,qui femper Chrifiid^: nis bellis cumtriumphdli glorid itifbres difceÃijfent, utiip fe nupereÃ'etexperttu,quumde Bcl^ddo ,Rbodoc*;expH3 gnAtis,dtqucinterfeâÃoPdnnoniierege,ddmirabiles uióh^ ridsretulijfet,qudsfruflrd tentdndo, cum îAdhometes proa duus,tumdbduiK Amurdthes f'uperioribus dnilis expetift fent.Sdtisfibigloritc partum exiflimdre debere, ^«odTdma moÃo Perfarum rege maiorum regid expulfo, er in Hyrcd* niamufquefugdto,cuniiArumgerttium teÃimonio ui^hr, AÃyri£regnum,urbemqÃpfdmBdbylonidm cum Mefopo^t tamid PerÃs ddemerit^necuHam adierit clddem, nià qudiit aduerfanumind coelo demiferint.iiequeenimnines erfex uosuentorum turbines,quos apud Sulthaniampertulerit, rflindomnino qnà m tJidhometisnumenobieciÃetimmodice feilicet perfequentiPerfds,quonidm ne fas eÃet gentem, net infanis fuperflitionibusdeditdm,tdnqudm uerum er cornu lie ipÃnumencolentemÃnterficerepenitusqi delcre. Ectna dem proinde eÃe cum Jacerdotum, turn ipÃirum ducum,
A iiij
PAVLI lovn HISTOR, ef mUituM uoluntttttm,ut armA in Utiliam uertertntiir. Ft cilè/t^uidem occupari po/JèSakntinorum regionem, lt;]ufi txtrenu,ltlt;diiiifit,çr ù conj]pe{lii Epirotici Uttorif nwdico trdie^hi dirempta, cldÃibus pateat. Eo etittm tempore ïoitn* nes Eoreflius Gattiie régis tegi(tus,p6ü mortem Habrdymi, ficuti diximus,in aula permdnere,miuuriq; fuo continenter uacdreiu/Ãus,oflendebätCefärtm,quiunustdnqudmprlt;£ci puus hoflis odioÃÃime petebdtur, nequdqudm tanta heJji^ turumpra!fidia,ut tueri Apuli^e or am uno tépore, er Gab lis in Subalpina reÃtÃere poÃÃe confideret, quandoquide rex ipÃe cum magnis copijs in italiam ipÃa eadé lt;eftate defeende^ reflatuiffet.Sub idquoq; tempus ad Sotymanum pro tranf* fuga Ãe contulerat TroilusPignateUus,exulNedpolitanus, nobiliortusfamilia,peritusqimiUtiieiär, propterea quod Andrearn eins fratrem Rbodiismilitiieequitem, PetrusToa Utanusprorex,aliquanto Ãeuerius quam ipÃe putarat,capi* taliÃuppUcio condenajÃet.Quoiniuri£ dolore perturbatus, reâà profugerat ad Solymanum, ab eoq; liberaÃter militie inter MutfaracasÃierataÃcriptus, cuius ordinis équités 'e to loterrarumorbe le^liÃimi, qute uelint nutnina colere per» tnittuntur,peculiaremq; tantum unieuntiad bellum impe» ratorioperi prteflant.EiusÃquidcmträsÃugif cauÃampro» tarant Barbari,er Troilum,q, duxiÃeapud CaiÃarianosc» ^uitumordines/ècunda militi£famadidiciffènt, purpurati maxime idoneumÃoreiudicabat, queipÃisinuadend£ Apu» li£conÃlijs adbiberet,tdnquam nwltddeÃtulittorum,dtqi oppidorum conditione opportund traditurii, ercunÃA dd id bellum Ãecundd fore poUicentem, Troilus etidmquarun» dam machindrum artificia, ligneisatque minutis exctnplis, uir ingenioÃus er udfer apud rudes earum artium Barba» ros
SVI TEMP. LIB- XXXVL ros proiulerat, ad fuÃinendum uel improuifum hoüium int petum,fiper ordm mdritimam defccnfiones Ãeriprohibera ooiidrentur, cuim artificij Ãrmis Solymdmuiitd obleiiabd=t tur, ut (^uum pluteos currules, prtcfixosq; ferreif uendbu^ , lorum mucronibus, uti dpudRduaidm 4 Ndudrro excoi gitdtos fuiÃediximus, maxime mirdretur, hominem tdn^ lt;}udm fubtilioris maxmeq; eÃicdcii induHriæ purpurdtlf mdgnoperecommenddret, LuÃibeioq; pr^fertim, (/uein claÃicumimperioprlt;eÃcerdt, guanqudm ined Uariddenut ipfe3drbdruffd,dbÃtdÃngtildriÃientid: ndudlii exiflimdât tione, fpeddtus emineret. AfÃrmdbdt quoj; Troilus cdtn eÃe Apulorum omnium amp;⢠Sdlentinorum uoluntdtem, ut obldtdoccdÃone, à Ctefdridnis, à quibus immodicii tribu* tifdiuuexdtieÃent, omnino deficerent, modo Galli dlicjui conÃgt;icerentur,ciuibusTurcdrumbeneÃcioin terra expoà tiSjÃyâ cldÃis prieÃdio conÃrmdtisfe dederent. Seniores eti* dmTurclt;e meminerdnt,qudm fdcile dntè quinqudgintd dn* nos occupdtd Hidrunte^ edq; demum urbe peregregie defen fd, qudmgrdue periculofumq; }tdli£ in Sdlentinis bellum ex citdÃint, quohduddubie,non l^edpolitdno modo regno, fed ipfo etidm Romdnæ urbis imper io, Acomdtes BdÃd bre* uifepotiturumÃâerdlfet, niÃipà Mdhometes imperdtor prlt;epropero ereptusfato, totdin edm fpem pdrdts ui^lori^ pr£cidi/Ãt. HisperfudÃonibtiSdddu^lus Solyindni«, tcrrlt;lt; mari^ uno tempore Italiæarmd inÃrre conÃituit, tdntd celeritateexpediticonÃlijpdrdtdcldÃijCr terreÃribusco* pià è Thrdcid ÃniÃrorfum per TeÃalidm proÃciÃi iuÃis, ut pene prius improuiÃis in Bpirum peruenerit, çy cum ducentis drmatorum milibus circa Macedonia or am ad Aulonem conÃiterit, quîm Bizantio profeftuj à noÃris
PAVLI lOVH HlSTOR* 'trtitrttur,(iuiBdrbtiro$uelobid'm Pannonidin reuer fa roi exiftimdbant, quoi farnu increbuilJèt AuÃrianos Ger^ tndttos nequdqudm cum lodnne rege,Turcif^ qui effent dpudlimuestnprfÃdiÃ, inducitu tanqudm parurn sequdt ferudturos. CldÃisdutemnuinerofdpdriterz^ orndtiÃiind in Ionium deldtd, d Cephdlenijs dtq; Zdcynthqs penè priut ffeädtdefijqudm VenetiÃud confatudine iuÃdm cüffem tredto mdrlf prceÃibOfddtuenddm ipÃorum lt;Ãtionii orunt ucrfusCorcyrdnAuigdre,dtqi inde terreÃresdtque nidritu mos Bdrbdrorum motui obferudreiubtrent. CdterumSOâ! JymanuseThrdcidproÃäuf, emenÃus^totius Mdcedoniie Idtitudinem, nihil eum nwrdiitibus fluuijs, dd Scdrdos mon tes perrexit,çypereorum udüesdi ntdre defiendit. Hi mon tes dd Tduldtitios, zx DdffdrettU,dt(^ Ddrddnos,qui hodie Albdnlfunt,pertinent, Eo dutem itinereuelntdgnd zsquot; bito infldtdflummindfdà lètrdiecit, zrdnte dlid pofl He* brumequihodieyidrizddicitur, nonlongèdb Amphipo* ticldriÃimdolimurbeKdcedoni£regum,Sereshodieuocd* tdfubi Bdrbdrorum monetdpeculidri ofÃcingÃede cuditur) Strymonem dmnem, Karmdriumdb incolisuocdtum. Ex« i nie Axiuntyqui nuc Vdrddris dppeHdtus ddfeptimum Idpi dem iuxtdTheffdlonicdminmdredecurrit, zrÃecundunt huncipfum Hdlydcmonem, qui hodie Hcitur Afumbdbd, ViuS:dphigpurpurdtifumptu,quiSelymigencrfuit,mdgtii ÃcentiÃemo ponte iuniilum. Is dmnis in Thermdicum fi* num cffunditur,non procul db Herdckd Ãenticd defeendens, quam nouo nomine Scopiam effe nonnuüi Gr£corunt affirmant. tJecmultô poà LuÃibeius zr Barbaruffd db Helleffionto Maleam Ãsperantes j dd Picerium,orie Leu» cddi£portuini dulcis aquieÃiitibus darum:, aquandieduà peruetie»
SVI TEMP. LIB. XXXVI. tf |â^«fgt;w«zif,i«de^Ac(trn.iztWdcEpirt littoralcUnhentei, P^^teruefbcj; Corcyram, nbi Vendu cldÃif 'üieronymo Pi=! fi^tfioprffeiloflationeinbiibebatfmutuafalutdtigne mil. tis de more tormentorum bombis amiciÃime celebratd, ad Aulonem perPiÃcoÃisfduce!,lt;]Udi Laous amni^ fldgndtis tfficit, claÃis partem intulerunt. Tumuero SolymaniMJtast liam,quam habcbat inconÃie3»,exemplo petendam ratM^ utÃcaptaprojÃereproiienirent, ipÃeetiamtotis copià tnt ijccret, VttÃibeium nbsp;nbsp;nbsp;'Barbaritjjam transÃetarc, atque
explorare Salentiiiorum iioluntatet inÃit. Aderat eis Troi= U(sexulnauand£oper£cupidus. istitiperitusreriim,ciuöd inÃgnes urbes 'BrunduÃum er Widruntem egregiè munitas CaeÃarianoritm prlt;eÃdt/s teneri inteSigebat, ab lapygio pro tnentorio, guod bodie Hidruntinum caput appellant, inÃ= num Tarentinum ad dextratn deÃexit, ad Caürum oppi» dum. DiÃat id odh milibus paÃuum ab 'Hidrunte, babet^ arcem coUis dorÃ) impoÃtam. id erat ditionls Mercurini Catinari£ uiri âVerceUenÃs. Hic nequaejuam militifi aÃue» tus, improuiÃ) Barbarorum aduentu exterritus, atq^ omni^ busadreÃÃendumimparatusrebuSjperfuaÃuetiamTroU liintemunciÃ,itadeditionemfecit, utBarbariab omni ma, leficiofetemperaturospollicerenlur, oppidanis in eandent pdäionem cum ipfo regulo facile crudelis, propterea lt;]uod Poreflium Gallic régis legatuinadeÃi exiflimarent : fed is ad Aulonem fubfliterat, letbalioppreÃiis morbo, ubi pau,, cos poà dies interijt. itaejue Barbari, nauales^; prjefer» tim turmtt pratd^ inbiantes, neque Troili depr£catione per moti,nequeLuftibeijBarbaru/Ãclt;]; imperil parentes, opa pidum/ublato clamore diripuerunt, deleüiq; xtdtis ca* ptiuos cutlt Mercurino ad claÃim deduxertint. Verum Luftibca
PAVLI 10 VII HI STÃR ïMftibtiusiwn dubio pudorc abrupttejidei perfuftM, Met«' c«nn«»K incolumem dimijit. Eodem autem tempore md* gnus omnis generis hominum,cr maiorispecoris numerus, toto Salentino littore ab equitibus Tiircis interceptus eft, nam per Uippagogas latiores nAues,quas noüri Palandrias uocant,trdnfuehendisequis idoneas, nonnuUtceauitum tur ntienoAurna ufx aura, ab Aulone traiecerant, Ãc, ut ÃTa^ rento BrunduÃum ufq^, Salentinusager magno metu atlt;J; periculo quateretur, cui, non dubiam ab ItaliapeHem Ãipt ris auertentibus, inexpedatam opem attulit unius Veneti trierarcbitemeritas. IsfuitAelxanderContarenus IÃeda^ Unobilitatisatq^uirtutis trier arcbus, qui cum circumer^ rantibusTurcicis triremibus cafu quod^m improuiÃts oc^ curriÃ'et,necTurcie,Ãcuti exconfuetudinedebebant, bo* noriscaufaueladimittere, crinanibus bombis pacati ani* WM Ãgnificationem oflendere uellent, ineos ÃiperbiinÃti eitq^odijuiolentiamfubitô conuertit,incitatisqi remigibut mTurcas roliradirexit, perforatasqi magno impetu bo* Hiles duos demerÃt, in quels VÃamanes GaUipolitanus pr^efedus interiiÃedicebatur. îdfacinus i.Contareno,uti poHea apparuit, malo Reipub. importuniÃimieditum,re» ferebaturadpriuatamÃmultatem, quod mercatorum na* uigiumipÃusContareni, quod ab orienteprtetiofas merces aduebebat, à Turds Trxdonibus paulo antefuiÃit interce ptum,Ãc,utContarenus expriuataiadura concepto odio indu1fiffedolori,G~publicamcaufam neglexijfe diceretur. Vaulôantè quamTurcx in Salentinum agrumtraljcerent, Andreas Auria C£faridniS cldÃis priefedus, dpud Keffa* ttamcertiorfadus,Solymdnum ddAulonempoÃtis cadris confliti/fe,cldffemqi eins eodem perueniffe, irdtusÃbi quod nudi
SV I TEMP. LIB. XXX VL 7 w^^iloÃiuntclaÃisparti,Ãcuti tiMximècupiebat, occur» fupertito Spitrtiuenti promontorio ,quod olim Ze» phriwnfuit,perloniumuel(t dédit, orfe ad Zdcynthum CrCephalenidm ufq; prouexit, Jperans, uti euenit, aliqui» busnouiÃimiboHiumdgminiinAuigijs occurfurum. forte inciditinaliquoteiu!generisnAuigie(,qu£ dTurcis SchU fdtiduocMtur. Erf errfnt onufld uarij, generis commentât copiii,^linoutiq;Alexdndrino, quod mercimonij cduÃi priudtim'dndutisdeferebatur. EdcldÃiculdndSolymdnunt contendens, ubi proculAuridnd uexiüd conjÃexit, non Li» guÃicdm dtq; boÃilem rdtd, fed Venet dm dmicdm^ temerè iudicdns,ubipropiuserrorem fitum detexit, nihil tentdta defenÃone, irrumpenti Aurifi fe dedidit, qui omnibus uel Turds uel Aegyptijs fJidhometdni nominis cdptis, çr dd trdnÃrdtriremium trdduciis, trnsldtd continuo in triremes prieddomni,nAuigidincendit. Pereosdies,perquosloni^ urn, undic^ circuitis dtq^ explordtis infulis, Aurid percurre» bdt. Solymdni binds triremes incenderdt. Bistriremibusluc tiusbeius fuprem£ duthoritdtis interpres, quern Edrbdri Drdgomdnem uocdnt,d Solymdno dd pr^Ãdum cldÃis pro legdto miffus, Corcyrnm dduehebdtur. Siquidem quit Tur» c£inful£dppropinqudntes,nulldm honoriscdufade more fdlutdtionisfignificdtionem feciÃent, Veneti dliquot tries rdrehi tdntdm inejfe Edrbdrisdrrogdntidm indigndntes,in eds hoÃilcm impetum fecerunt, zr in littus Turcds fe eijee» re coëgerunt, Ãc ut mdgnd, Turcdrum pdrs cum ipfo lunuà beioab Acrocerdunis Idtronibus cdperentur.iunusbeius td» men£grefe expilcdns, cr pr£fetiti pretio fe redimens, di Solymdnumelldedudus,udcudsdutem dtque defertds dm» bds triremes, Aurid iüd tunc littord explordns tMëtus, quod Ãmi^
- PAVLI ïovn HISTOR.'
Jèmi/raóti uti grduiter elif£ nequd(iudm Ãbi ddducetli^ uidcrctitiir,protiniKincenderdt. Exc^trc Barbori in Ve* nctosodijfuiuim omnem, tdiïqudm lt;ib iufta cauÃt uebe* menter intenderunt, ut ctpud. Solymdnum de iniquiÃimifd-Hl iniurid prolixe concjuercntes, id in immenfum pdulo poftddboüilesdcerbitdtesproueberent, gudtigudm Vene* tuspriieÃäns citnâie bunidtiitdli; oÃiciji cum Umutbeio ei« tafdéli KouiUton periculi^ dolorem expidre niteretnr, â e^uoddbutrifqueimprudenter nAualisdifciplin£ leges int« portuno cdÃu uioldtds oÃendereL His fortuitis parudrunt rerum fucceÃibus, non dubid dbrumpend£ pdcis initid dpudTurcds queÃtdÃmt, eoc^udlidius qjâ properditti* US, ^uèdpereosdies AuriddiligentiÃime interdiu nochi^ fulcdndomdriddtciuc omnes portas explor undo tidéhistri* rentes boÃiumduodecim,dpudMerleidsq!{ds uccdnt infu« Ids, Ãeprd CdÃiopeitm Corcyrie proinontorium pofitds ( bfi Ãueredntiijuitus ErictiÃi,ltüdrdtbd;, EldpbaÃt, er MdI* tbdce ) twóiurno dtque ernentiÃimo priclio deleuerdt,Tur* cisÃre omnibus dutpnliooccifis, dut in concurÃu detner* Ãs, ejuum pduci ttiui, dtque integri in eiuspoteÃdtem dette* niffènt. Erdnt enim duo generd pttgitdciÃimorttm ntili* tum Turcici nominis, qui ina-edibili uirtute propugndn* tes, trigintd quinque inÃru^iÃimdrum triremium impe* tumitd fuÃiniteruni,ut Ãducij grdtiiÃimis uulneribus, Ãeà Ãq; pugndndo occumbere qudmÃe dedere mamp;luerint,delÃott dentesep dninwsÃnguli mdeberds incitruds, qudsmdgno pdrdiit pretio,m mdre pro'qcerent,ne bis no^lri potirentur. Ui erdnt Idnizeri ex pretoridnorum ordine, atq^ item de hbiiequites ,quosSpdcbes dppeUdnt, perpetud equis me* rentesÃipendid, num tumÃios qui/cp equos terreÃri itine* re per
sVI TtMP. LIB. îtXXVL « Kper Aefo/j'dw amp;nbsp;AcartMttiam peragafonesfuos di Soly* .tndnicâftrdpramiferaiit. Eddutem uiihrid non muUunt AurUm Utdtumfuiffi conftdt,quum mdgnum numerum exfiropugndtoribittpiiîdtqucreinigilâus, magiftrit^ tri= vemiumdmiferityC^Antoniiuipfe Aurid ineundd: pugnfi princeps,tiehementer uulnerdtusdifafsiffèt. Ed wrottOK âurnieinsprielqfdntd fuit,ut Ãqudtuordut quinque trh femesTurcisfubfiiiofuperueni/Jènt, dubio JAdrte Aurid, dutcertegrauiorecum detrimcnto pugiidturuscrederetur. Pdftduiilorid Andrews dd Leucdm promontorium oriengt;i taleCorcyr£,contrdPdxuminfuldmpdfudm,qu£ retinet uctusnomen, cld(femcontulit,utdliendfudq; accepta commodd certius inÃ)iceret. I^ec mord, quod dudiret BdXa barufJamdSolymanoctim oclogintd triremibus dduerfum fe profici/ci iujjumnon longé abeffe, anteuertit iter,çy dbdu^iif aliquot, qu£ er ant integra,hoftium triremibus cd» ptiuis,faeliciteremenfuslonium, adLacinium promonto» fiuin,quodhodiâ¬Columnasuocdnt,peruenit,dtlt;^inde Mef fanam ad repetendam claffim traiecit. Hoc inÃgni ab Aurid detrimentoaff'eélum,^gemindtdcontumelidà Veneto ld» ceÃitum Solymdnum,ufque adeo acri iracundid exdrÃjji fc runt,ut'Rdrbdri^£ maledicendo dfÃerrimeÃtccenÃeret'â quodperincuriamfegnioremq; impetum nufqudtn utilen operam pricfiitiÃet, Venetis dutemgrauifsimè commina» tui,capitalisodij clades denuncidret,ä,quibiKÃdeÃgt;eäumt Cruanaantiquic pacis Ãjecie deceptum diÃirebat, ita ut tos proculdubio cum dfare ab occultaÃicietate conÃenfiÃi iudicaret.'Eosproptered Aiiriam,utifâ¬mperdlias, oppor» tuno conÃlio,cr commeatibus adiuuiÃe, recepi/fe^ port» bus nbsp;nbsp;nbsp;Ht Hit dptius at^ falicius aduerfum fe impuni pre»
(ilt;(retMr
« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;* PAVLl lovn HISTOR.
d(tretur,uncti^â per Gr£cos^eculatores nMigtitionuM iif* dicietdetuliffe. inhuncmodumfuapteiracundict inflammä» tum Imperatorem, lunusbeim ipfe Dragomdties, er Bdr» bdruffc(,ctt(^ Aidx,nouis ddditlffdcibus, ut pdcem abrum^ peret,incitdbdut,iüe lt;]uidem priudtdm ulturu^ iniuriam, bi uerOjUt commutdtd beüi rdtione, mdiorem prteddm, ube^ rioremq; Idudem fibipdrdreiit,utpotèquiproximii infut litinbidrent,Cot'cyr£q;pr£fertim cr quot;Zdtyntbo,Cipbd* kni£^, poflejudm in ïtdlid dd inuddendum expugndndu^i duriord omnidfpeipforum ejjentinuenturi, qudndoquidé «â¬c rex Gdttùe aihuc trdnfijfe Alpes, nee dliquds pdrdtds dd inuddenddm Italidtn bdbere copids nuncidretur, ZT fdWi eÃitPetrumToletdnum proregem Neapoli egreÃtimcunt rndgnis copijs dduentdre, crpdÃim mdritimis in urbibut augeriprttÃdid3 cridmTurcdséquités, quidb Auloneitt Sdlentinum dgrum trdieciÃent,dpr£Ã0lo totiusldpygiit Scipione Sommeio uiroimpigro pdÃim tmpugndri, atq; interÃcidicerentur. ïtdque Solymdnusirdpercitus,com^ ffiutdto conÃlio, beUumdduerÃts Venetos decernit,zrdb Aulone cdÃrdmoues,VdgiulÃdmdmnem,quem ueteresAet ttdntem uocdbdnt, Ãuperdt, zr dd Communitidm Butro-tiieregionif,cdÃrdconflituit. Communitidi locusolimB.e^ gqPontisnomenbdbebdt, undeuberrimd profluit dqudtio portui miré opportùnd. Quum eo in littore Solymdnus bd^ beret cdftrd,Acrocerdunq dgreflesferi^ homines,qui Cbû merdm incolunt montem,immd,neconfllium fufeeperunt, tdberndculi regijnoShi inuddendi, concitdnteeosDdmid-noquoddmldtronumduce,db{lruforum coIlium, quifunt in ijs rupibus zr fyluis, peritiÃimo, Pion reflrmidd* bdnt uUum uel cert£ necls periculum uiri rerum omnium egentes.
SVI TEMP. LIB. XXXVI. » tgentes,iicoqilatrocinijsaffueti, crnulloscertoscokntes VeoSfUtincrediMi prtcda at^iinujitatifdcinoris gloria po tiraitur, fi lotlgè ïtMximum tmarum orbis imperatorcm ifitabernaculofemilbpitum,cr/ruflratot cuflodi/s confiai fumocciderenf.magno Ãquidem Ãlentio,ferarum more Ãfe inÃnuaturosconcubia noélein flationeni facile Iferarant, fed Barbaris ai id audcndu facinus paratis, fortuna défait: namduxipfeDainianusènotis rtipibus delapfus aiexploâ* randü prxtorij fitum,çtr circuniie^it flationisÃrmam, uU gilesz^ excubantespr£torianos non ÃÃllitjcon/feänscs niinmaYboreexÃagore abrupte fondis jtti erat feniipens filis erfeculabuduStà lanizeris efl c^prtehenfus, et per tor menta,detc6iis quas parabat infidijs, iujfu linperatoris beh iug capt£ modo difeerptus eü: unde inox magna illis dgreÃi bus clades illata eü, emiÃis fiilicet m eos Afapis cr Acanzii Uenationis mododd trucidandâ,crquà mma,ximépof'ent delendam ljorrid£ atq; infamisgentisÃirpem. Ab bac enini genus ducuntHufcochi maritimi prxiones Dalinatiiefco:z pulis affueti^or Haidones,qui lUyricis nemoribus inerrant, cr cundis mortabbus ex profeÃb boÃes, ufq; ad interiores Pannonie limites latrocinia exercent. Per bunc modum Soa iymanus dir/ow agreÃe genus adfatietatem ultus,Corcyr.tin lt;:onÃituit,ÃarbaruÃacum omni tormentorunt apparatuc continente in infulam tranfgrediiiiÃb. Jspattli ante reuocatus ab lapygia ad Saxonein infulam,edito ingeti tis tonnenti bombo, uniuerlam claÃ'em ex ea Ãgnificatione Contraxcrat,cr eodemcurfu,nufquam reperto Auria, per fetumCorcyreum dd Regtos Fontes,Solymanij; caÃra per iienerat.Qjtibus Turcarumconfilijsopportunc pei'ffeiliSi Pifaurius aliquot trirentiuni propugnatoribUscr Ualiiifi
B
JPAVLI lovn HISTOR. Ãmiiremigumdetra(lif,utramqâamm oppidÃM^ pr£» fidio co)nmunijt,zr feimpdrcmmari Barbarif fore iudia cdns,cum uniuerfà claffè ab infula (i fubduxit^cr in Hadritt ticumÃnum proftâiis edi,eo confilio,uiciitnfocia altera Ve netaclafj'e,cuiloannesvetturinsprt£erat,feconi!ingcret,et littoraVenecdeditionrs contra Barbaros tueretur, pugUià cafitm fubire paratns,pofli]uam sââ Ãbi auxilio futur us Atiâ^ ria titderetur,accedentec]^; Vetturiana cLtjÃe fuperiores exiÃt ^tnaripoffènt.ln idquoij; conÃlium, Pifaurius,Ã. pugnandli foret, AlexandrumBuondelinerium ingentiscrpropeÃu* petidi apparatusgaleonipr^efrólum, qui tum erat circa cyntf)um,admonuit, utin Dalmatiam adÃenauigaret. R-t* ruit imper io Buondelmerius nauandæ operx cupidus.dcuec (htsqi e^ ad infulam CurÃdam,qu!edntiquitus Corcyra nU grafuit, Meliteisolimcatulisad focminarum delitiasclara. C£tcrum PiÃauriusatqueVetturiusÃuas claÃes in Rizonù cum Ãnum,quem hodie Cathareum uocant, intulerunt,quii Solymanus magnam copiarumÃuarum partem ad diripteti dos Corcyreorum uicos tranÃniÃjÃet. Pagos nanq^ omnes et notos uicos perfcrutati Barbari,inÃnitam prope miferiitge tis multitudinem captam in (eruitutem abduxerunt. Ad opu pidum autem,Aiacem purpiiratum er ipÃim BarbaruÃ'ant Ãngulis aduedios nauiculispropius aceeÃi/à confiât,ut cer« tius,qux opportuna el fint ad oppugnandum,fiecularetur. Sedea uifa eà turriti oppidi er frequentiprjefidio confirtnA ti,portusq^ munitio,ut eam Solymano inexpugnabilem effi renunciarent. Praterant Corcyra: dno Patritij Veneti,Aloy* ÃusKipa,erSimonLeonius. Hinontemerè Barbaroruiit uires,qu:e terra mariq-, erant maxime metuentes,eà deficen^ deruntjUtfuburbanAteiba,, quieerantiiifiaroppidiperpul^ (hrd
SVI TEMP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïa
chwmdgniÃcdytiltro exà nitrent, ne lm trafgreÃi Tur potirentur,dti^ue hif proceili, ad oppidi murttnt tutius lt;lt;^âl;fdciliusaccedcrent. luiteares maxime fune/ia crld» chrymdbillf,(]uum etidin reniotiorä cibop pido prftorid, et uillMddcommoditdtcmdtq;delùid{ longdin pdce tcdiÃcd* tds,^drbdricii fdcibu! dbfomi con/Ãiccrent. ScdinÃimma iiÃriminepublicdm fdliitem refÃicere Ãumtnx rei periculu cogebdt,cdq; omnM,lt;juje tum ardebant, libertate incolumi^ tdteq; duium uiliord dueebdntur,(judndo noua Ãumptu re« Ãcidtqiieinftdurdri non magno tempore po/Je appdrered Cdterum prd:fc£ii,lt;]uos diximus, longte obfldioni^metu dda duili,quód necju-iqudm tantum commeatus in urbe eÃe con Ã)icerent,ut diu à Brfrédw terra mariq; dcritcr obfeÃi,ino=: pidm Ãrrepoffent^omneimbeÃem populi multicudineexi) trd oppidum expulcruntyddeb trifii lugentiiifÃeäticulofo^ uo(p, remedio,ut quü Tureie idoneii in iocis miinitiones, amp;nbsp;propugnaculdinilitariu operum inÃru^kl tormentif circd urbemerexiÃent,mijirdbdii e4 muliitudo eieihtÃrdx in ÃÃiipernoiliare cogeretiir, crquumturbulentiÃimaÃrtc tempcÃdf,extrema Augufli menÃs noéhâ incidijÃet, multi pr£fertimpuerimatrum ceruicibus implicdti, ed fÃureiÃU mi imbris iniurid,^^ propinquorum Barbarorum mctu mi ferabiliter interirent.Vnum ex omnibus Corcyreorumcd» fleHif, nomineAngelocdftrum,in mediferraneis infuU ad quintumdccimum lapidem ab urbepoptum, Ãtiflra oppu^ gnantibus cy comminantibus Turcis, oppidaiiorum egre^ giduirtKtedeÃnfum,Ãupra tria miliabumanoru capitum^ quiceô confugerant,pro/Ãere conÃcruaiiit^quiimpaÃim diu uerÃeTurcarum manus cdteris Iods diranj uaÃitatcm at» tulijÃnt. Turcitad terrendos Corcgt;rcos oeeupato monte,
B !Æ
PAVLl lOVlI HISTOR.
tnuhd in eo tabernacula conflituerdnt,â¬^ i fcopulo,qui M4 ripetruf uocdtHr,maiores pilas in oppidum contorquebat, cr contra oppidum in minis conflagrantium icdiftcioruni occulte confiftcntes,fclopettisitarcmgmbantt utplerós^ apparentiumincoronamanium certiÃimis iófibui uuliu* rarmt, çr circumueäi triremibus Ãngtila è proris tnaiora tormenta dijploderentjmaioretarnenobfeÃoru metu qu'atn datnno.His de cauÃs,qu()d parum proficerent, Ãcuti anted confirinaljè dixiinus duces ipÃjs Luftibeium, 'BarbaruÃant, er Aiacem,SolymanusÃufceptlt;e expeditionispert£Ãus,fol* uereobÃdioneiner Bizantium reuerti coiiflituit non Ãne pudorc irriti conatus,quödutrobique, er in Salentinis, amp;nbsp;Corcyne/ortuna. uel iuÃa uel iinmodica eins uotafefeHi/Ãt. Itt Iioc dccreto erat Barbarus imperator,quum certius didi^ cit à fuis nuUafide cum CaflrenÃbus remgeftamfuiÃi, qui deditionefaâaficus accrediderant, pro beneficio ,fitmmit crudelitatis atlt;^ auariti£contumeliasretuliÃent, direptifei licet er abduüi in feruitutem,quum incolumi libertate tiäsomniumfortunAsforeÃierauiÃ'ent. Quo maleficiafug^ gillari maiefiatis ipjius nomen iudicabat,qui femper in tededitosfidei atqueiuftiti£ obferuantiÃimus eÃe confiieà fet. CaptandosÃquidem Chriflianorum animos certa Ãt bumanitatisatqueclementiig,ut in exemplum idem reliqufi gentcsadducerentur,neceÃ'e omni beüiciiecladisacerbitate diuexandos,qui ultrohonefta paäione à ueteribusdominü deficerent.Itaq; expiandam omninoeÃeeiuspatrati fiacinO' ris infamiam putauit,generofi)q; animo, quos comperit md leficijautboresfuiffe,('upplicioaÃvcit,cr CaftrenÃes capti~ uosomnes diligentiÃime perquiÃtos,impoÃtosq; nauigiji ddpenatesfuosreduciiuÃit. QuumadminiÃraiite Barba«
SVl TEMP. LIB. xxxvr. « rujjà ad ediShun copüe omiief deadere infula, itt dduer^ fam continentein traijcere iuberentur^Corcyrei^difceffu bo* ftium animadiierfo,ernpUonemfecâ¬mnt,ut inflitutas abbo fiibutinunitionesdiruçYent,fed quifidentiu^et inordinati-ut exiâ¬rant,quod nondum Turcje omnet difceÃijfent^eormn fuperiientu in oppidum compulft funt,nondum plané euer^ fisopeributJubxquinodiumtamcnÃTurcifCorcyreorinn detrimentis finit eilimpofitut. Confiât autemeo bellofupra fexdecim milia èCorcyreit omnitfexut GTiCtatit capta atq; dbduÃainferuitutemfuifiê.Solymanusitaq; cafiramoues, kgente or à dafiè,reôio per Acarnania cyAetoliâ itinere,po fitiscommodieaquationis caiifaad amnes qui occurrcbant cafirit,ddAraâumfcilicet,quiAmbraciu infiuitfinum, A»* f7r«m de uetere eius amnis nomine bodie uocatü, oyAcbe^ loum Aetolijt, qui propter eximiam aqu£ claritatem ab I/u colis Afijropotomus bodie uocatus, in tiaupaamp;um finuin eueluitur,Byzantin eü reuerfiis,deditq; extentplo operam, ut à Cafiimo Bafia,biauplio, cr Epidauro, in Peloponnefia reliquis Veneti imperij urbibus bellu infirretur, idemô; ui facerent lllyriciprafedit imper auit,ut multit fimulin locii unotemporeVenetiTurcicobeUouexarentur. Difcedente autem Barbaruffà atq; appellente claffèm,propter aduerfat tempefiates,ad Butrotum, quad oppidum darum antiqui^ tusuetusretinetnomenfidomnibus incolit incurfunaualis turb£captis,atrociterdireptumatquedeletum-e{l, Pereos diesPifauriusVeneta clafiis prjefeébiSjinito confilio cunt coUegaVetturiofin eumDalmatiie fiHum,qui ad Scardona claram olim urbempertinet,claffem intulit,expofitisqi mili tibus,adoppugnandamurbemduxit. Cifiatea'aproximo Uttore/èptemnülibus paffun ,tuebaturq; earn uir Turcici
B ii|
P AV Li TOVn HISTOR, nominii à ,fu[cedM oris Aethiops uocittus. lî oppugiiititli^ um um diu fuftinm nonpotuit. Ham Veneti, iecuÃis tot9 tnuro propugjuculis, impetufaStc in urbem perruperunt, IGâaeÃsautcaptishoÃibtiseamdiripuerunt, ediihiq-puà £ii,ueterämaeniafunditus euerterîît, neTurc£ repetitdpdf fcÃconeopportun£ urbis,caÃeiliim ibi inxdiÃcarent, inÃdii rdnd£qi Gâ muniend£ urbis occdÃonem drriperëtAmmine^ bcint Ãquidem Vtdrbdri,db immenfd eorumproÃrendi impe tij eupiditdte, tndrüimis urbibus Venet£ ditionis,ut quutH eds minutis dc dÃiduis incurÃonibus mediterrdnco omni redgrolÃoli.iljeni:,etid dd ipÃtnuritimd, oppida iullduint ddmouerent.In ej conttniioneÃniS, Venetioperdm ddbdt, ne Turi .e opt'ortunis locis polirentur, qu£ db ipÃsfdcile d itexandd tiuttid oppidd mnniri p oÃiinteüigebdnt, Erdt op^ pidulum am drcediÃtMs 'd mari Sex mdibiis pdÃiium, Obs rodtium d Ddlmans dppeÃdtum,qnod antiqtiitus,uti reor^ Argyrutum/in[.'HincTurc£Vfcochis Ãeris pr£donibusdi tnixti,ldtrecima exercebät,pdtebdt'q^ bis dd pr£d£ recept«, id tinu mdximè cdÃellum. Ciuibus de cduÃs Vetturius eu Ãud cldjÃe,qud ïiddridticum Ãnumcum imperio tuebdtur,dbHi (tderd exiguo eius mdrisÃnu circüueihts, copids expoÃiit, itd ut propugndtores nAUdlesq^focios triremium in ordines componeret, Gdbrieliq; Rip£o Veronenà copijs prdftdh, Obrodtium continuo oppugndndum imperdret. Veneti in^ opinAntesddorti'Eurcds, perdcre certdmeninierunt. Sei quonidm nuirdlibustormentiscdrebdnt,nec minutis pitis quiequAm proÃcerent, er idcirco de expugndtione de^erd rentÃuperuerituAmurdtbis,quicumpducis equitibusVtif cis,er tnmultudrid VÃcocborum peditum mdnu oppiddnis opclaturus dcicurrerdt^no^iri cbfpedis Tnreis repêtino ter rore
SVI TEMP. LIB. 3lt;XXVT. n rorcpmulf!,primoq- mpetuinfad(tmconii{iifugam,ina Ihiuibus 'B^rbdris,z^ multo clamore maiorem ipforà mul tituiinanaiiffèprigbmttbus, c^Ãprofligdtiq^ fuut, tanta ignauid,utquumnemo fe militm ejà meminijÃet, neq;fè conucrtere^aui: in boslem arma flringere änderet, eo exitu, MuixGabrielipÃeprxÃäus confeenjoequodefertisq;mili» tibus cfdife eriperet,Ãc tarnen,ut igMuia ignominia nota^ tus, non multo póü jeueritate Pifauri praÃiH in ipfd pra^ torijeproracapùe pleâvretur. Amiurathesautentrebene geÃü. cum multis captiuis,multisqi boüium /Ãolijs ad praà Him totius iUyrij vflrefum,cuius erat alumnus, reuertercs tur.Uic Amurathes è Sico oppido ciuis, quodhodieSebenU cuin uocant,ad Mabometis facra defecerat, foeliciq; uirtute omnibus Pannonicis çy' Dalmaticis bellis inclaruerat, adeo ut lionedliÃimis lionoribus cr prxmi/s ab Vilrefo indulge^: ter ornaretur. PauloÃquidem anted inÃignem apud CliÃäiit de dm^ianisuidhridm retulerat,ex qua facile fama confer q!iutus,à Solymdnoimperatore inslaprxmiaretulerat. E=? Zijt /«prrf cl.tr iÃimam urbem Salona, oppidum Cliffa in edi^ to code permunitum,quod ab in firino régula Chri^iani no minis tenebatur,cui Petro CroÃccio nomen erat. id his in lo= ciSddfudlinendasTurcaru incurÃones magnamhabebatop portunitdtem,dppdrebdtq- magno Chri^ianorum incomos do,Cliffà m in barbarorum pote^atem eÃe deuenturdm,nU ÃcommuniÃnitimorumauxilio aduerfus Turcos defender retur.Su^inuerat diu Croficcius infultantium perpetuoq; inCtdiantiutn Turcarum arma. Sed is, uti erat tenu iÃimafor tuna regulus,uiribus difÃdes, totius'q^ uicinia periculü oÃö dens,ad Perdinan'di regis, Pauliq; Pontificis auxilia decur-reratjUt eorummaturaoHutus ope,fefeatq; oppidum tue-
B
PAVLI lOVII HISTOR retur,7erdinAndindnquc plurimum interemt, longei/uii fiiiibi{^Birbarosdrceri,quiSeniiim urbem, qu^inordcfit ad fe pertinere iiiïitabctnt,quod Pannonic£ ditionii efji ub derctur. Pontijix Mtêfu£ pieiatif çy ojjiçq efji meinincrdt tucriChriftianünomen aduerfnsimpios. üonimplorduit fruftra opem CroÃcciia,nam Pontifex enm confcriptis An^ con£eohortibtis,?yopportuno tormentorü inÃrumento, atq; item comeatu liberaliter adiuuit^quu parifludio Ferdi^» nandui tdlicolaum Turrianü nimm beUi périt urn cum duo^ b'M milibuf Germanorii mififfet. Turc£ per id tépui duo caa fiella fubitdri£nMnttionis inflituerant, utcliÃämaräiut obÃderent,alterum £diÃcdbdturpaulö Ãiprd Salonam non longiits qu'dmfex milibittpdjfun ab oppido CkÃd.idMdleui cinuDalmdt£uoccibdnt,dlterumi» dduerfdparte, qi{£dd mediterrditedregionë uergit.Hine facile iudicdbdtCroÃcci tK,Ãmllitut£munitionesdbbofleperÃceretur, breui defpe rdtdÃreClijfdnoriifalutem.\tdq;Turridnu!iCfLucdisAn:i conitdnus,quiPontiÃcijspr£erdtduxilijs, utrunq; cdfleOu ddorti,eds munitiones dimere coeperunt,quum forte Amu* rdthes opportuniÃimo tempore fuperuenit,cum trecentA ca quitibui,lt;:^ expeditif peditibiu feptingentA, ab ipfo itlyrici pr£feëh miÃiis.ts terribili impetu fdëh,cldmoreq; fubldto noÃroÃnuddenSjtantd ui perculit,ut neq-, ltali,neq; Germd, niauddäerprxlium exciperent, fed nufquam denfata dcie proÃigdtitergduerterent,non fecui ac GdbrieliP.ip£o dd Qbrodtium accidijfe meminimut . Petrus ipfe CroÃccius quumincitdtoequodufugiensddntdre perueniffet, exitid^ liconÃlio equum dimiÃt,cr in nduigium fe intulit, utadfd* lutem copendio pdru£ nauigationifuteretur. C£teru id nd* uigiu pr£grduäte inÃkntiu ex fiigamHituin multitudine, è littorCf
SVI TEMP. LIB. XXXVI. ij (ittore, U(l multo ainitentium remis amp;nbsp;contis con((tu,proa pcUt in akum mdre arenofo è uddo non potuit, Ãc ut Tiircte fuperuenienteSj et ipfum unum Petrum prlt;ecipuc petentes» in nduem inÃlirent, truciddtisq; omnibus, adcmptum Pefn cdput ad Anuiratbem reÃrrent. Q«o capite CliÃanis oflen^ tato, oppidaniterrorecorrepti, crexiguofreticommeatUf del^eratisrebtisauÃugientes,uacuum oppidum uickri re=i liipisrunt. Turrianus autemjCr Lucas, quiequis adfugant ujifuerant, dimidiam fuorumpartem,qu£ca:Ãi aut capta fuerat, defiderarunt. Cremontius quoq; Turriani pratfes ihis,quumà perdiuerÃos tramites'ad Vanizz^mi uicum conÃigereÃieraret, à , confinante equitatu cum uniuerfis peditibusfiré ducentis interfettus efl,t^on parua quoq; Spa latenÃumincolaru, quitemereSalonain procefierant, tur^ ba,t(t^,\aleuicini caüelh expugnatione atq;excidium Ãgt;et fhiret,fuperuentu Turcarumequitu inreceptuportis op^s preÃae^,nihil eamprotegente arcis cuftode, qui in Turcos tormentadirigerepoterat. IsÃquidem abrupto: pacis ignOt rus,nihilTurcisa,yeneto nocendum eÃeexiflimabat. Sub id quoq; tempus idem Anuirathes tüadinum caiîeHum lade^^ renÃagri, quad eR edito in monte pro jÃecula poÃtum, per proditionem auari cuÃodis occupauit, magno eius prouimt cio incomodo,quoniam Chrifliani amiÃa ea Ãiecula, impro uiÃs quotidie Barbarorà incurÃonibus uexabantur. E Nrf» diniana Ãquidem arce, antea cuÃodes, quü Barbaros pro^ cul confpicarentur, circumiedlis eius uicinilt;e oppidisde hot fiiü aduëtu,modó ignibus autfumo,modopropoÃtis uexiüis Cf certis tormentorti bombis Ãgnificabant, ut incollt;e cogni to periculo celeriterab inuadentibusfeeriperent. Tum uct r(gt;Ãebat,ut Turc£ occupata Jpccula,uti nuÃquäanimotiuer
' nbsp;nbsp;nbsp;' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;B »
PAVLI lOVII HISTOR.
impunigralJdrentur.Scd'Veneti hii exugitdti îiùurîjft Konmulto poft mijJbin-Valmiitiïjfiui litdrrd; prteeJJetjCl. tniüoVrÃnOjpuridfcrc liofttbus detrimenta rcpenderunt. t^amabLdurafMoppido cod{ïiscopijsduopr£jifli in Tuf ticosprogreÃifines, Oflrouizzdin oppidum manuexpu* gnarunt er {ticenderunt, er Obrodtium, quod niiper dini= fèranfypcrluliumèmonteVeccio Vmbrix,uirum militif peritum receperunt. Sed id, ^uod non reâè comodéu ecu/b diri poffe iudicdbdtur, 4 Cdinillo Vrfino expneferipto feiuh tusdirutumer foloiequdtum fuit. Eodem dutumno,^uo Solynidnus Corcyr£infùtdmeffusèpopuldtui, Byzdnttuat rcdibdt,erdeDdlmdti£ caileUiscum Venetis certabdtitr, grduiÃimuin exin/ferdto detrimentumBerdindndo rcgidi Exechiugt;ndTurcisilldtumcfl,ijuonutlum£tdte noÃra ilt;à fùnefliusuel ignominiofius,Ãtruciddtum (juatuor gcntimit militum er ducumflorem,erfceddmducis fugdm repute^ mut, ClmÃidno nomini extitiffe uifum eÃ. Superiore bcUo Turcde i Mugdtidno prdlio uiikres, earn dterioris Paiiiio^ ni£regionem, qu£ PoÃigd db Umgdris dppeÃdtur, Ãbi ttendicardnt, eo decreto, ut nequdquam lodnni régi tradett dam, fedÃbi enm omnino retinendam exiÃimdrent,proptef oportunitdtemexpeditiitineris, ejuo ipÃ,fuperdto dd Beb grddii Odnubio,perudfuri in Pdnnonidm,uti confueÃent. PoÃegdin duo dmnes Sduus er Drduus longo curfu db oed dente,rdptis fecum dliquot minoribut fluuijs,in orienté tief Ã, £qudliq-feri[cmperl}gt;dtio inter fediÃdntes, totdmprtt* cingunt et dUuunt. Sduus è lulijs Cdrnicisq; Alpibuspldcido ïdueo nAuigdbilisdeldbitur, Urduus dutem è Vdleri£ regio nis,qud Stiridin uocdnt, Noricisq; inontibus emergens,Mii YdÃuuio comité recepto, in Ddnubiit euoluitur,pdriqi exb tu
SVI TEMP. LIB. XXXVÃ. 14 tuSttuusddTauriinumjquodcji Betgradum Danubio Ãfi immifcit. Cieteritm ab occafuCraj/usamnispenèeameffîcit infulam. HtCc regio i fionte atq; utroq; latere ampliÃimis feptafluminibus,abllliricdmeridiona.liq;ripaSauo dirimi^ tur, Drauiis aiitem citerioris Pannonilt;e margines lam^ bit,eflr{ki(jieiusterrtecuneo,adDanubium extenditur. In «4 urbs eft nobilistjuinq; teplorum, qute ibi conjiituta flint, nomine dar a. Tota dwtein regio oppidis /reqiiens et rermn omnium abundanSjdiri'mente Saiio,'Turicis flnibus dd lllyri (um iungitur,finitimaq; efl CroatiiO atq^ Corbaniie prouin cijs, quce perpetuum cumproximis Turcarumpratfidqsllly riciatq;Bofhenflsregnibeüugerunt. Eo temporepracrat Belgriido Mafcoinetes labiaoglis jfleibati uirtutis atq; pru^ dentiie,authoritate inter Barbaros dux fummus,cui Soly-, ' mantis nontemerè ingenio eiusconfifus, limitum prieflilus ra,tutelam^ Pannonici regni comodo Ioannis régis atribue rat. [sfliperiore anno itaprat'fldij uires exercuerat contra noftros, ut multo aftu ualidisq; armis fretus flipra triginta cafteUa regi£ ditionis, qult;e ad Dejflotis B.afci£ patrimoni» umpertinebant, in pote/kitem redegerit, l!lyric£ pra-s fl{liir£,qu£ Bofnenfls appeUatur, ddiccerif. Vniiin «erà antedlùi flimm£opportunitatiscaftellum, quod eft in PoÃgt; fega,nomineBxechium, accuratiflimè commiiniuit, quoi id ad traiedum Craui in Pannoniam pertinere prouidebat, Ifdfj; Mdboincfcj iudis eredis munitionibus, coplexus infi^ gnc templum atq; eins oppidi ccenobium, Exechiiim totius belli arcêfecit,unde innumerbiles agebat prjed,«, atque ar-i ma noftris paftim inftdiofus atque terribilis inferebat, mane bat tarnen certa induciaru conditio, qu£ ex inuetcrataconlt;i fuetudineinhislocis miiuttt! pr£lia extraordinariof in
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;curftonti
PAVLI lOVIl HISTOR.
eur/lonef dimittebdt, ^uoi ex di/ciptina uidereltff, guenddttte^ militibtu exmendie uirtuti infuefaciendisól} tehuis occdÃonem,lt;iu£nihilpdcis tranquiOitatem dbruim pmt,mfiii(üticopijs cum iuüo tormentor urn murdliunt eippdrdtu uii in /èrretur. Kocfdlfo indicidrum nomine uÃfi* periorei Hungdri i tJidtthitH régis temporibus^ cum Tureà beUdferere confueuerdnt.Sed miUdto bdldnii more,eds mi-litdndi leges regix Gerrndniex^i copix dliends et Ãbi mdgM pere ddmnoftt experiebdntur,qu6d Turcxgrduiores drntA torume^uitumimpetuspernwibiu eeptis facile eluderent, crfdtigdtosdemumexmultisfkxibvjs gyrii noSroriitn tquos, çr plerunip équités onuflos drtnis opprimerent.ïl^ AecduÃs Ferdittdndus improb'eldceÃitus, utpotè qui xgr( firebdtindHci^uigere,quds Solymdmtsjuo commodo dd^ uerfusPerfdibettufufcepturusindixerdt^cedspdtipoÃett tdnqudminutilesddmtwfdsquè,pdrdndd drm^t iudieduit, non obfcuro confilio, utà TurcdspojÃeÃione Po/Ãgx flcpcl leretÃndemoxÃuperdtoDrduOt reéldBudam repetito iure fuo,dduerfui tounem profieiÃeretur. Rex en«» generofuf ferre non poterdt Pdnnonix regnum impotentibui Bdrbd* Yorum drmis Ãbi ddemptum, erquod iniquiÃimum uidebd tur, dlieno bomini nuÃisÃtbnixo iuribus,nec regid orto flir pe, feIfreto contemptoqk in conlumelid prorfus Auüridââ nx domus,quxtdntxejjct dignitdtis ey dmplitudinis, dono ddtum. liondeerdnt tdmendpudeü, qui dicerent nequdqud fernere excitdndum beUum dduerfus edm gentem,copijs dtq; pecunidterrdmdriqiinfuperdbilem, niÃuno conÃenÃu amp;nbsp;fumptu omnium Buropx principum drmd cdperetur. Fore enimprouidebdnt, utSolymdnus toties IdceÃitus, nihil He fudferitdte in no^bruÃtnguinem, nihilqi de fud proferendi imperij
SVI TEMP. L!B. XXXVI. ijf imperijcupiditiüe rtmitteretjquandoquidëfme dignitatis txiftimetultro lacefjènteshofles ulciJci,nHlldm à quoquani fim iniitriam, zr nullam deniq; aut iurit aut faäi contum fwliampati, utpotè qui dudumexleui offinÃone, unius^ täntumdemerfiefu£triremi5iniuria,cumVeh£tisuetufliÃi tgt;i£paciikgeSalgt;ruperit,Gr tanquamimpotens tyrannus nullam penitustxcufationif rationemauribus admiferit,ut exinflitutoOttomanicie ambitionis immanibus fitagentit latrocinijs ianuam aperiyet. Erantuera hitc cr prudcnti alioquiregimagnoper£probabantur,fedÃnguU eius im^ perij gentes ufq; adeo miiis lt;td fufcipiendum iJ bellum in* genijs ardeban t,utà tantit occaÃonis bellum difÃrretur, ft nunquampoÃeaaduerfus Turcos arma laturos confirma* rent, Carinthioqnippe, Stirioq;, er Croatia, ac Norierf gentes incurÃonibusBarbarorum expofîtlt;e,çr toties belli* co cladii perpejfic calamitates, rebanturparuo negotioTHf cased prouincia poÃ'e expelli,quod Mahometes nonw^î habere uires, neqi maiores exaëlo tam pene dutumno,inflan tcç; liyeme,habiturus crederetur. Ãpparebat etiam Cofa* rem ualida fiatriprxÃdia fummiÃurum, quod cum Gallo rc ge de maturis induct js agere didicijfent. Ita Ferdtnlt;xrtd«î ma gtw alacritate omnium undi^ milites cogit. Euocat tanquä adfolenne facri belli ediilupios atq^ firtifiimos quosq; priS* ftiSos ey regulos, breuiq^ iuftus exercitus,genere tame dele âuq; mi'iitum,quà m numero ualidior (fficitur,in qno pha* Irfnx erat Germanici pedttdtws, cui coharebant tanqua cor nua aliquot Itdliciecobortes, quasexfclopettarijs LndoKi« c«$ Lodrow«s in Rhetia Tridentinis atpibus italia:qi pro* pinqua, crin GaUiaCifalpinaconfiripfirat. llicpeditatii peculiari imperio regebat. CoiKersHit udregw uexiHa Bo« lemi
V. â nbsp;nbsp;â PAVLI rovir HISTOR.
hemt et^uitcs et Sleft, MorMiéi; his coinnéii, ^uifulgenttèiH iirmistegebiintur. N^m Cdnïit/jilt;f eqmtes ( hif 10« annesViiginottUf, illisuero Antiw Mgt;icer Saxoniea flirpt. ortuiprieerit)nKdioquoidmarmi(tiirageiieréutebantur, quumiiimgdri, qiios duUabant Vdultit Bdchithius crLU^ douicus Pechrius, magna ex partepeltatt effent,amp; leuis af matnrie vfarones appellarentur. Horum onimum numcrUt oóhmiliuin equitiim fuminain nnplebat, peditum autent omnisgeneric fexdecimmiliacenfebantur, qiiibusaderatui Uduf etrnumeropaomnii genener is tormentorum appara^ tus.Pranthxcopi£ufubelliatque animts delendo uel ximo'Earbarorumexcrdtu pares, ff acte ey iffk concurfu certandum (riret,atq^ bis imperaret dux grants, cr uti ffeçi alias exiitiffet,probeffrtnnatus. Is erat ioannes Cazzianef gencre Croati{S,quem miiltisexercitatum bellis, crdefenfl niiper vienn£ffma inclytum, rex Ferdinandus impigri pa gnacislp hominis ingenio captus, adjiimmum militaris int» perij decuseuexerat, qiianquam eumpleriqffaturbida,pa» rum^ jobria mente pr£cipitem effe eontenderent, ideo^ al(epotiuslcuisarm4tnrieequiium,qu'Am totius exercitui pratfeéhira digniorcm. FSunqnam enim Ftrdinanduf ipffe, quodam confftliorum eins 'mtimornmcp amicomm non improbado inftituto,belli prieliorumq- periculis obijci erat [olitiis,zy'tum pr£cipuè,qtium aduerjus Tureas certare» tur, à quibus plures Furopte reges fuperiore tempeflate itiacie deletis eorumcopijs effent trucidati, ffc, ut rex ide pttts zr ffrtis, erin quo non deer at beïlieus uigor;
Ulaximilianoauo dignus,non timoré quidein, fed fataîi tot Furopee regum infortunio adudus, ffimma prudeiitia Siitandos Barbarorum impetus exiftimajfe cenferetur.
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;At
SVI TEMP. LIB. ^rXXVL' »ö
At Mdijomêtes his cognitis rebus,qutc aiuerfum fe pärahatt tur, è proximis Pannoniig praÃdijs milites accerÃt, neq; ei ^ucl£puÃdes uUaiii parte défunt,quin auxilia fubmittat. ^ofnenÃsantealiosvÃrephus, qui amplioremex omnibus £itrop£Sanzachis equitu numerumalebctt,Amurathe alie Mmfitum recenti Clijfana uiilorid darum, cum numeroft alaexmitatiÃimorum equitum mittit.Uuicquoq} addunv turpedites expediti exÃrismontanisqs hominibus prifena tipecunia condudi, quiunonomine ab Hungaris Haydos nes,aDalinatisHufcochi,aTurcis ertzyrijs Martellosij uocantur,qui fagittis nbsp;nbsp;fdopettis rem gerere, çir faxa fuit
iisuibraredidicerunt. Difeindum er agrefle id hominunt genus cft,fedpernicitatis indomit£,erÃigoris ,criitedi£ patientiÃiinum.Uancturbamregebant, er fua uirtute er difciplina conÃrmabant,certäe lanizeroru manus pretoria tiiordinis,dedudteexÃngulispriÃdijs,er ufq^etiamaBel grado,atq;Samädriaeuocat£,'Hoscöfequebäturpleriq;eX:t Rafcianis er Seruianis,fpeflipendioru etpraidcealledi,tn^ uitantibus paÃiin T«ra'jÃngH larü prouincLiru qu^Ãori^ bus,quilibera[itercoëuntibus ad Ãgna duorümenÃüflipe^ diaperfoluebant.Itaq;comuniÃudiofuaundiq^auxilia coà rentibus Sazachis,Mahometes copias neq; numero,neq; uir tute nodris conténendas coëgit,er ad Exechiu hofles expe^ ihreconflituit-läCazzianeradCaprunzäoppidum perue nerat,(atis accurate atq- opportune antea initis er coflitu^ tis reifrumetari£ rationtbus,Ãeius imperils atq; pr£ceptis totiuscoinmeatuscuratores,celeritateer diligentiareffoit diflent.Erantquippe iiiritotiuspro!iinci£clariÃimi,alia3 qui negotio pares planeq; induflriflqui authoritatem Simo »iS epiflopi Zagabrien/ü reJficiebätAs naq; Simonfiue Ãu dio
PAVLI IO Vil HISTOR.
iio fuo fupra lt;equum plurimum incenfus, Ãue imbecillitdti ' iudicij deceptui, ingentem totiut dnnonx copiant in caftrH admultäufyi pretij uilitaientfefuppeiitaturupromiferati tjuodhuic minijierio,citii procurarent,quatuor coHegof cu imperio fibifubflituijÃet,quibus conueäores indigent,ptir* tim curribus,partim nauigijs operam prlt;eflates i multis cni tispaÃim impediinentii,reÃ)ündere non poterant:neq; coli ferentium tarditas extuto cafligaripoterat,quum ualidic^ prtepoientis boÃis propinquitoi, totam corriptcnd^ tardi^ tatif facultatemeriperet,lt;3quot;^ahometes dtlÃoÃtisperSi'â uum ctr)räuumiiazadarumpr£Ãdij5,alisq^equitum uit» diq; uolitare iufsii, aut conueiiiones noÃrorum perturba* bat,autpromij/b tnaiore annona: prietio,utriufi^ amnitac» colis certi tutiÃimiqi lucri Ipern i nufquam deÃcietepeainiit proponebat. Sedeam fpem nufquam deÃituri commeatiü duoinprinisaugebant, Simon ipfeDagabrienÃs,quiun* diqiperfuos,quosdiximusuicarios,magnam quampote* ratcurruum multitudinein conquirebat,etlodochusUle«t bergus,qui regio commeatui expeculiaritnunere praerdtt Is magnam uim inoliti triticfuiniq^ nbsp;nbsp;ordei, atq^ iternpä*
nis nautico more bifcodi certam copiam ,fubfidia famis/* grorumq; remedia, Ãbi minime defuturam pollicebatnr. Uuicaccedebat FrancifcusBatthianiushac inani comineat tus fpeimpulfus,tanquamperitus regionis,omniumreriitit abundantiam promittens. Uaq; Cazzi'iner 4 Caprunzitt^ uet, eo ordine, ut alternis diebus, modo ipfe,mod6 Albertus Slichius Boliemorti duxpr^cederent ,quöd lionori Boheiui c£ gentvs id concedendum eÃe cenfuerat,dccitnoqi uixdià adarcem Veruczte perueniunt, quatcirciter quadragintà miliarüi interutdlo 4 CaprHnzlt;i aberat: minoribus nanq, iti
neribuf
sVI TEMP. LIB. XXXVI. 17 ntribus,propter feptcm pr£grandiiini tormentorum diffici if:ntconue(iionem,pro^edineccjjierdt.Hif decdufi's itine fwnj; difficul:dtibtts,fî non fentiri,prouideri tarnen à pcrts tifdnnonæpenurucceperdtf^uôd ed expeBabantur, tardius confeâii itineribus,mdle(j^ explicdtii rei Ã-umetariji rdtionibntynondumddueniebdHttneceffccpelJiteddbCiiinere alimentd,qu£dd dur lores cdfus non incipientis,fedprodns di longius belli referudffèntjproptered/èiieris Uteris Si^ mon nbsp;nbsp;cxteri curdtores djjierrime cdftigabdntur, iubeban
tur^ omnem ddhibere diligentidm,ne ante aduentuindiixi^ lioriim,c}uinondiiièlonginquisrcgionibusddnenijjèiit,tda t£f^ei fjjcrdtd ui^rid non nirtute hofiiuin,fed deÃdia cu^ rdtornm,propter commedtus inopidm,corrumperetnr. litt teredQdzzilt;^ner Slichius tanti/per confidendum dtg; ex* pefhndos commedtus cenfent,mittiturq; explordtum Pdut lusipfeBdcbitiuscudldmilleVfdronum, or expeditisfclo=gt; pettdriorum itdUcorum coljortibus dudbus,gui dd Zopiant drcempr£cun'dt,dt(p; operdm det,utex cdptiuis hofliu con filid cognofcdntur. Bdchitiiis ubi dd Zopidm db hoflibus coii/peâuseiljTurciejquèdddejJèuntuerfum exercitum ex« iflimAbdnt,nuIldmfibimordm attulerunt, quindueóhiomt nicommedtu dutcorrupto,incenfdq; drce,ddnduesÃtbies didmnts confugerent. Bxhistdtnen Bdchitius in fugd dlh quotcdpit,quoriim indicio CdzZMtier repcrit, quod anted per fuos IÃeculdtores comperhira habuerat, unum eÃe Mda Ijomehî eJquot;THrcrfrijmomni«!ncori/jk'«t)i, utad'E.xecliiunt pofttis cdflris conÃflerent ,hoftesq; expefkindo, de eius lo=i Ct pojfeÃione dimicarent. Bo biduo Saxonum equitum aUi fuperucnit,dtque alia auxiUa copidrum, cr commeatus no proculabe/fe nunciabantur.DiÃtutatur in conÃlio,anprot
PAVLl lOVII HISTOR.
^edi^oppeririltc reliqunm fociorum agmen, er commeat» quiaduehebtttur,expediret,poftqudm hofles ai Exechiton, uti didicerant,pugnAndi copia faShiri dicerentur. E^lnios, quiSclauoniam atq^ Poflêgam di'uidit, er in longam proté ditur,à dextra eius montis raiice per Poffègamyà flniftra au temperSclauoniatnadExechium iter patet. SclauoniaDra uus, Poflegam Sauus,atqi item alij ignobiliores amnes aüu^ unt.Ab hacparte iter /altuofum,e^ conuehendis maioribiK tormentis aflierum atq- difficile,fedpagorum atq^ uHlaruiU copia ff equcns,arcesq; paffim er cafleUa plura continent, inalteraporró,iuxtaDrduiripas,iter campeflre, er plana rarioribus tedificijs,unica arx Zopia impedirepoterat,ffi ea turn ultro ab ho^libiK cremata, nihil difffcultatis Oquot; r£ iüac tranflturis allatura credebatur. tgitur in confllio dct cernitur,ómiffd Poff'ega,per Sclauoniam omnino iter effeff ciendum.Antecedit ufq;adâZopiamLadislaus Morew Huit garus cum Vfaronibus trecentis,quibus cataphralt;tli Saxonu cumduobuiuexillisprjeCjdiofuccednnt. ïüinc odh dierunt itinere ad Valponium,qu£ eü arx permunita Petri Perenij ditioniSjperueniunt. Occurrebat progreffurisflumenCraff ftK,quiuadotranflrinonpoterat.lbinoflri, dumfluuiuspit teiungituratq;conflernitur,dd traiedum feptem diesini^ motisca^risabfumunt,perpetuis tamenhoris itur in con^ filium,in quo uaria: dicuntur fententiic. luniores Exechiuut continuo properandum.alqExechio omiljo,proximu quoi dam CafleUum nomine Villach, ex hoflico, aut aliam huic proximam quandam arcem obffdendamcenfebant,quuincf teri cautiores reliqua auxilia,er commeatus,qu£parataet promiffa'aScamburgo regulo aduentare credebantur,expt itanda dicerent, quód nihil nifl conflderatius ijs agendunt
SVI TEMP. LIB. xxxvr. il
«JJ« uiiemurjCiuigritiuÃimimomenti expeditionemfufce^ {gt;âjÃn[,Clt;eteruitt Ãruidis atque auditcibuf /ententijs P^^riqueexaduerfoomnem moramgrdue detrünetttum cef fdtUibui dlldturdin teftdbdntiir,fruflrd Ãquidem ftnguld^: rum prouincidrum aiixilidfi fenÃin progredi,ccffctrei cun^ lk^riq-libuit,euocdtd fui/Jifficautius agendo Cazzidner perplexecuncletur,nequeinhoftem alacriterinfeüa figmi uert.(t,proculdubio milites er équités, tanquam à ducibuf,^ Jiitato boRium congreffù,reformiddtoq-prAâlio,inpatriai}t eJJireuerÃuros.Sdtis quippe commedtus,fdtisqj uirium eÃe in cdüriSjUt de uiéhria non dubitent,à duces conÃlia atque animos inanibus ati^fuperÃuis dehberationibus exoluant, necbyemeexpedient.t:ieq^ eniin boÃes Barbaros aliasmul titudinifua: conÃdereÃolitos,qHum non magnas tum habe» antcopias,Cbri{lianiexercitustottormcnta trabentis con^ Ãe^him eÃe laturos,er continuo E xeebjum dejÃerata deÃn Ãonc deferturos,neq; ex fitga in perÃtqucntes er fulgentia bus protedhs armisora conuerÃiros,quandoquidcm cata^ pbrailinoüri équités inermem eorum turbam ,à reÃflere dudednt,perrumpendo proflraturi uideantur.Huic fenten» tiie,iuniores,quinondumTurcarumarmafuerantexperti, tantadldcritateatq;Ãrociafauebant, ut uel biduimora pa^ ratam atque expeditam interpeüari uidhriam exiüima* rent.Extemplo igitur procedendum eÃe Ãatuunt,cr copias recenÃent.CenÃiÃintad decem milia equitu utriuÃq^ armatit r£,quo equitatu, à robora equorum ac bominum ornatu, munimentaq; armorum foltdo Ãrro fulgentia certius £^11* mentur,nibil apparatiusatq; ualidiusuüo Ãubitario beüo co a^iii fuiÃe pleriq; iudicabunt. Sed peditatus qui erat ex ont* niprouinciale0liÃimas,uebemetereratimminutus,utpot9
PAVLI ÃOVÃI HISTOR.
uix ofh milibus intcgrorum mi'ùum conjldret,nlt;im gnus iam legrorum numerus in caftris eÃe cÅperat^relicjud parSjCjuum multi etidm longo itinerefdtigdti,cr paÃim hià rentes dildpÃejÃent,uulgoq^ omnes propter lutulcntd itine^ rdpdluÃriccenofdÃiüuuie deturpdti, exdutumndlié^ pln^ tiidmddentesGr'dlgentcs,dÃv£iiq;pdriterinedid,nequdcltid fttisdpti dutÃrmi ddfuÃinedd imminentiuinprieliorum in* commodd uiderentur.lnternobilioresdutem duces, morbo grduiÃimi Idbordbdt iuliiis Hdrdechius. Hunc Vdlponio in oppido fubfiflere,reliquos omnes trium dierum cibdrid pd* rdre,eyâÃecujTrreiubent,dcÃgt;erdrepdul(gt; poilcertdm oni* nis generis commeatus copidm ufq; dd pretij uilitdtem in cd Ãrd obuenturdm.PrxÃcriptis dutë legibus ediëlum fubpcc* ndcdpitisproponitur,utnâ¬moTurcdm hoÃem uiuumcd* pidt,uelultroÃededentem,niÃquumpldne conÃäh prelià Ãt debeüdtum,nemo item pridd fe oneret ,qudndo quideiit edtn omnemdiqudliter inter milites fe diui/ùros duces pro* mittunt. llocediihd.pr£conibusc)- tympdniÃis per ont* nes ordines promulgdto, iter quod pldnius reilius dppd rebdtddExechium fufcipiunt.Tertiodieperueniuntinudl* lern qudnddm dd tertium db Execbio Idpidem, dtque ibicd* Ãrdmetdntur.PoÃridieTurcdrumdgmeiiconfpicitur,crigt;â noÃrisdciesinÃruitur. 'Verum id nuüo certdmine cominus editotormentistdntum mdioribusrepellitur.Sequentiuerö dieeÃfuÃs db oppido hoÃibus, leuid certdmind coferuntur, er multis utrinque interfeëiis, lequo Mdrte difceditur. Po dieSimoh'ZdgdbrienÃs dntiÃescum fuoequitdtu dliqudn* tdcji dnnome copidfuperuenit, cuius dduentu dpud noÃroS minuitur timor de inedid,pdulo dntè conceptus,fed interdis euntur'ddticibus leuid certdmind,quà d plures exnoilris uul
nerdrettt
svr TEMP. LIB. XXXVI. ip neränntur, cfTurM fuk uà cirtibus facile fuperiorts eua* derent,(]uum fclopettarios lanizeros Afaposq; fagittarios tnrmiffuiiaimifcerent, zy equitibus iioÃrii fuaagilitatc feti,multa uulnera inferrent, guod iiulla ratione noÃrii in terii^m uiieripoterat,ciuum militum animi, ([ui pugtide fttidio,Qr muttiis cum hoÃe congreÃibus accendi, ZT de ui-bhria bené Ãâerarefoieant,eo demum ignobili ducum iudû cio jrangerentur,quafi hoÃium uires,pugnandiq; artes no^ flris nofci uetarent. Dicebant eniin ab buiufmodi extrrfordt Rdhij prfelijîjMugdcùJwm cladem initium ccepijfe,referua dojqjtdco miÃtcj cr elt;3»osinipyMin uninerf£ pugnjtdiem^ utrecentiÃimis uirorii zr equoru tiiribus prouièioria cetr» taretur.Ab hocdecreto imper aturtormentoruminagiÃriSf ut in hoHium agmina,ubi ea prodire conffexerint, maior^ Ãatim tormenta dirigant,quibus peritè adminiÃrantibusfi* ebatjUtTurciS à , conieilis ÃtbÃlientibusq; tormentorumglo bis,certa acciperent detrimenta,neq; mifeere uti cuperent le uia certamina poÃent.Uoc animaduerfo periculo, Mahotne tes in proximo, palude, qu£ ab exundante Ãagnanteq;'Dra:i uo amne erat enata,Naz^dosmultas fclopettarijs complétai inüituit,qu!e totius paludis margines obÃderet, er noÃros aquatione prohibèrent,caÃra etià noüra, qua: er ont in con lfeóhi,conieéHsinea minorumfalconumglobulis, infRa^, rent.inÃngulis nanq; tJazadarumproriSjConÃitutaerant in cäteri/s, er apte collibrata minor is generis tormëta, qult;e ùno^lris mofchetta de nomine minimi accipitris uocantur, tëi ualli in qua noHri locarant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;imminebat coUis non
plane arduus.tn eo eratpagus, in quo Turco: conüiterant, lcuipr£lio no^^ros EXcepturt,Ad cos deijeiendos poflero die stb omnibus ad arma conclamatur, inilruiturq; actes, er nc
C Hi
PAVLI lovn HISTOR.
io^esCuis tumultuarijs pr^lijs Liceffere autpcrturhdrenö* Ãroriim aginind cjueunt^in progredientes dirigi atq^ di/^lo ditormentä iubentur, aldcrié^; noürorumfucceffn TurciC lo cnm deferere coguntur.Sed iUi loco dcpulfl, ad demordtidof no{iros,pdgum continuo fuccendunt. ttcq; tarnen nodlri i propoÃtoitineredifeeduntMerimpagutotÃflannnaperi uadit^atq^ indeljoüesadunumincolumesfead fuosrecipb nnt.Tum nero d. ducibus [ùper^to colle,^xechium in planU dead CrauiripampoÃtumccn/picitur. Jdcirciterduoinit liapaffuum d eoüe aberat.ibi Cazziänerloco aqtiationi,p^ tulationi,amp;lignationi idoneo caÃrametatur, impératif; tormentorum maius ante callroriim portam prouebi, faati rns pericultt,an inde emiÃa pila oppidum Exechium attingi poÃitjÃed id longius cjuà m oculis appareret,abeÃi comper-tum dl,quu pilaaltius etiam coniedhiypaulà Ãepra mediuni eiusuaUisÃtatiuperuenilÃet. Hoc fadhpericulo, q- certb US isdlimata loci diHantia, noÃri duces facile depr£hcndut, Ãabeaoppidi parte ca^raadmoueantur,oppugnandi0' fjuatiendi can fa exercittim necejfarioperiniquum in locunt tfededucendumcnamà coUeillo.guëtenebant, erduobus circiterpaÃuum milibus ab E xecbiodiHare diximus, coM oppidum aperitur campus decliuis, e^uiffatiofamualleeÃi eit,^uam plane totam detegit caÃeüum editum ex ccenobio ChriÃiano temploq^,utfupra diximus, d Mabomete dcdifictl tum.jd,utcrcdi par erat-diligenter abboÃe pernMnitu,iti defeenfuris noflriscrcdÃrametantibtisimminehat, utnenu) nià in faints caÃra boÃiti tormentis exponeda iudicaret. lta= que illud defumuntccÃlium,conÃjicdtifcilicet ultra Exeebi umfitiseditam planiciem ipfäuaUe fuperiorem, atqueideo ofipidi meenia atquantem.ln eä caÃra transÃr)'e,tormetisc[;
muruM
SV I TEMP. LIB. XXXVI.' î»
HturMirt dioriri conftituunt,fed m cum locum ex tuto fe tnii tdrecdfird non pojji prouident, quoniam circumeudus erdt rurfus Collis,crfdltiK trium milium pdÃ'uum, quid dextro Idtcreiter prxbebdt, ut in cdtn deinwinpldtiiciem, qu£ oppi do iinmincfjdepeftdercfur, qitod iter diuerfum cr laborios fm crdt,ob id pr£ciptic,quod uid regid., qu£ 4d Vdlponiu diicebdt,inepte deprefcdtor.Nec}; cniiM exercitie no/ler tdn^ tuserdt,ut totum oppidumExecbium, in quofuprd fèxde^ ' cim militt bominum ejje firebantur ,perpetud obfidione in corondcin^erepoj]et,neq;tdntieraut in obfîdentiii cdftrii coimnedtus,utdbfqicotinudfubueóiionc, media laborandH non cjjet,quando hoftium équités cunâbt perpetuis excurfl onibw itineraobfclfuros,dtque omnem commeandi faculta tem erepturos uppurereLDHinuurijs certaretur fententijs, er modo but,modo iüue inclinaret Cdzziâiner, exorta eüd grduiÃiinis uiris importufldfententia, qui hifdem in caftris dtq; codent coüeper/i/lendiï e/Jè cen[ebdnt,iÃicq; noftros co meatiu,qui non procul i valponio efjè dicebantur, expeólJ dos,er «tdprxpdinm curruum,quibus dnnondconueliebd^ tur,trid milia equitü raittendd,necjj uUo pdâb exercitum in difficultdteeius dl^erriinifdltus,quiintercedebat, zrmaxu mè crebris arbujlis ejjet impeditnSjperdneend« nideri : No« nutli «cro dli) leuiÃimisf'enteutijs nnnonumupud hoftes ejje tenuiÃimdm,proindeq^ieosoppido incluÃo5,inopidm ment non di« l4t«ro$ »nwllim quippè illis expeiklndorum commedtMum certam eÃe fpem,fic,dut oppidum deÃrendu, Crfugdfdluticonfulendum,dutdeniq; iniquo locopugiwn dumeÃcTnrciC milites exiJîimct.Hdec à transÃugis Cbriftia^ nisÃe cognoui(Jcdiitldbant,dffirmdbdntq; Mahometc pec«= lùtri fidfuppéüeélilepretiofd nauigi'S impofita fngit nio= ( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C Hij
PAVLI lOVII HISTOR.
liri^nscuîtratcrtiumdiem obÃdionkincommoid tólerdtU* rum. Proinde Ãbi uideri faltum il^ facile poÃ'e fuperari,ij?~ Ãsadoppuguandum alaenter peruadentibus. Bellum uertf trahereperniciofum,pojl(iuamtdnta effet in caÃrii bifco^ âi panii cop ia,ut ea tantti prater alia obfonia uiüuerfus ex^ ercittif moderate partiédo, in feptimum ufj; diem ali poÃit. Idcirco noneffe committendumdeÃdioà ttel timide, ut tant inÃÃus hoflii,tamqÿ opulenta prada è manibui emitteretur. CïuojfatioScambergu regulum cumnouocommeatuno^ uBcp; copijsaduenturumfacilè fferarent.Interim no effe cef f(ndum,proptered quèd tantum temporit,incliminte in hy-emem autumno,Gri.mminentibut idibus Oilobribiisfitdbâ! fumptum,ut nià quid egregium propere teiitandum Ãt,bres ui excluÃs tempore,rebut utique inÃillit cum ignominia Ãt decedendum. Apparebat etia quaÃato uno propugnacuto, quad erat in aduerfo oppidiangulo tumultuarie extruHii, nuUa ratione bofles abea parte noÃrii poffe reÃÃere, iUdC etiam reóhim iter bofli ex Be/grrfJo ad neceffaricts rerufubs uediones libéré commeandipenitus eripi, quo itinereinter clufo,proculditbio futurum, ut Rafcianicr Coloni omneS tioÃrif neeeÃaria omnia fubuebant,concurfuramqi omnino tndgnam eorummultitudinem, immaniumTurcarumty^ rannidem pertafam,cuiiif opera oppidu expugnari, cr ebrifliani Execbiani,quinonpaucioresTurciis in fuburbd^ niitedisremanferant,addeÃdioneadducipoÃ'e.Hi£cutefa ÃcaciusconÃrmarent, ajferebant cunibt propé, qua effent äpud boÃes,tormenta, numero ferè ducenta, uerfui ualléitd (tBarbariifui(fediÃjoÃta,ut niÃmagno cum labore dinUi ueri traduciq^ non poffent. Blonenim curribtis çr rotiimot re noÃro erant impoÃta,fed trabibtts magnBqi Ãipitibta incltifd,
sVI TEMP. LIB. XXXVL îx incuJfi, utpotè qu£ armillii ftrreis,dMfunilgt;uiifititeyi£al zir/à lo cinumcircii aiLiSttf cuiicif confirmât^, ïitione inutili,Turc£ nullam tralt;lucendis,ct uti opor^i ('(^ctconuertendis tormentii,facultatem habituri credebaits tuY. liic igitur fentcntia uicit tanqnam nobilior, er apud ni-or Ãrics omnino deccntior.ltaq; poftero die tiofîri longi o'i'iarciiitu faltump/perant, cr injlruélisdgininibufitdea ioYcm, quem diximif,cdmpum contédunt. Tumuero f'^alioinetes^x coniciiura loci, adnimaduerfo noftroru con ftlioQr cognita profèélione, ftatim per compendia uiarunt notaipÃs, wfaltiim mille expeditos équités, cr lanizero^: fmnfclopcttariorumdeleélammanu pr£mittit,quit{ltttnîi noÃroru agmê carpat. id exîtalico,étBol}emico pedite conlt;t ftabat. Bobemus in Ãigamuertitur. italusftrenuè refiflit, cui£grè fuflinentijubfidio moxaduolantgrauioris armais tursCarintlnj équités. Hoflistergadat,paruoq; accepta iit commodo noftri /à ltum euaduw. Caflris poÃtis,qu£ ad op^ pugnationem erant idonea diligenter inÃruuntur, t:sâ fnm=â niodiluculoinftrubtisaciebus proceditur,Qrpofl décorât» armorum oflentationem, hoÃipugnandifit copia. Sed iHe oppidoÃecontinet, no^rosq; tormentis eminusex propu» ggt;Mculopetit,exaduerfonoÃrimaioraduotormentainpro ximumtuinulu educunt,çyâemittunt,quorum pihe cr ag» geretn zr moenia magno terr ore bollium penetraÃe confÃi» eiuntur. tnterim noÃri integrumÃre eum diem bo^liü tor^ mentis expoÃtiin acte conÃftentes, CTädpugnie fpem deû eenÃones bofliumfruflra expeflantes, aliquofed non ma» giwueläÃequentibus boftium pilis accepta incomodo,fefe receperunt. Mabometes Ãquidem graui conÃlio fuos pu» ÿumfiagitantes continebat, de noSlrorum inedia certior
PÃVLI lOVII HISTOR.
ftiéfus,ZTutjvrebMttransfuga, feucriore epiÃoldd. Soly* tnano imperdtoreadmonituSyne uÃopdiip uiuus locum de* fereret, dtlt;j; cunóid ibi obÃdionii hoftilisq^ impetus mala, nià teterrintd dtcp ignominiofiÃimd nece perire mailet, ÃrtiterÃiftinendddecerneret, Perhuncmodum,quum uo* firigerendderei auidinufquam congrcdiente ho/ie diftinct rentur,dbfiimptoq;omnicommedtii totus exercitus uiedid premeretur,necin conÃlijs quotidianisduces ullu Ãlubri conÃlUo locum reperirent, ZT certiÃimus futurlt;e cladis tU mor,mentes omniü occuparet, Balthafar Pamphilus ex or* dine Hungaroruprocerum duxjÃeädtusÃn confilio bis uef bisloquutus eÃ. Preepoflere duces,inquit,dgimus,düeniitt quo paäo hoÃes fuperari poÃint, prolixe confulimus, exer citus nodlri uires, pr^e inedid uÃq^ adeo debilitantur, ut mill tes idm plane non obÃurdfame tabeÃcentes, neq^ incejà re* gant corpora, nechldngueniibus Idcertis anna fuÃnuant, CrinuniuerfumÃrtiÃimusquiÃq;dnimum deÃondeat, amp;nbsp;deÃeratdpugn£ occdÃone mlÃere dtq; deÃrmiter cadendu ijÃe conÃicidt. Itaq; nobis maturrimc ante omnid,fdmi,qute nos uebemtnterurget,occurrendudrbitror,Ãcut hinc cd-s fird mouendd cenÃea, er ad Uermandum cdüellum iUico de= Ãecimdum,uteiusexpuggt;uticdÃelU c6medtu,quinonerit exiguus, uniuerÃts recreetur exercitus, depulfoq^ fdmis pe= riculo,dd reliqud,utiufus docebit beüiconÃlid redeamus-AberdtidcaÃellumab Exechio decemmüibuspaÃuum, ut quod pleriq; Turcaru uxoresfuas zr liberos,dtq- item pri* tioÃores Ãtrcinas contulerdnt, quibus tuendis rebus uigintt circiter TurcarumprieÃdium fuerdt impoÃtü. EratCafiel loconiunäuspagus, intercedente non magna, ÃÃit, munis autem quadrati ambitus, exuetereÃruituraerat ,Ãne ex* tantibus
SVl TEMP. LIB. XXXVL it tMibus propugKAculis, fic ut Balthafdr affimtdYet niiÃo P^ope negotio expugUAripoffè.Lauddtur ab omnibus con=i Ãlâilt;,âpfe^iauthorPamphiluspri£mittitur ad explorandos ^iiflellancra animosoccupandumg;pagum, arridet cotpto Ãrtuna,fcd in dedito pago tritici multo minus opinione fuA reperit, uini tarnen biueniunturalii^uotuegctes, cuius co» pia languentibus militibusoportuniÃima Ãre credebatur. Ult;(cj; ad earn famam Ãgna conuelluntur,Qr ad Uermandum caflranwuentur,Ãecundanoäis uigiliaita turbatè confu* feq;difceditur,utagmigt;Muixagnitisuexillis male coh^ren tiafug£potiHS(judmprofeilionisÃjecicmprlt;eberent.iiihil tarnen Turcie à commouent, inÃdias ueriti,cr qucgt;dÃ)lutlt;e obÃdionis comedo Ãihleudti,nihil temerc noéluq; prtefertint conandum cxiflimarent. vbi peruentum efl, duces cauerüt, Kc p(tg«s primorum incurÃu diriperetur,ad iniuriam Ãtbfe^ ^uentium agminum, quibus igejuaportione, totus is cornea, tut erat diuidendus. Tum uerà cailellumexpago proueäis tormentisoppugKaricccptum,protraékg- certamine uÃg; admeridiemquodlateritius mtirut quaÃ/ationi difÃcilior, qiMin exiÃimafÃent reperiretuTjCr Turca quanquam pau ciÃimiÃrtiÃimepropugnareiitjdebilitati tarnen uulneribut deditionemÃcerunt,quumtn eo certamine quinquaginta Ãreex noüris milites cecidijÃent. Aperto cailello bina tan:! tum Ãarinatritici, zr totidemmilij uafarepertaÃunt. Tz«n» «cro uidere licuit duces occulto quodam pauore conflerzM» tos zr trifles, quôdpro ampliÃima prieda,^â multo in pl«» res dies ÃifÃiüuro commeatu, aliquot tantum mulierculoi Cfpueros reperijjÃent, zr uixin toto pago cafleUoq;, tani tum commeatus nadi ejÃnt,quantum inbiduum cun8ii fu/Ãcerepoffi uideretur. TiiÃiiiiulatur inmen id incommon duitt
PAVLî ïovn HISTOR, duiniducilgt;lis,cr/blidi£fu(e cruielitatis uitiuntmulJanttt incuÃtnt, polliccnturtamen exercitui ampliÃimitm commit tui copiant} inftaurato ponte fubiedifluminis. SiquidcBo^ drogui antnis ab aduerfa parte oppidi decurrit,ita proftin* dmat^; coenofus, ut uadari neciueat, propterea^ TurciC nwniendi fui caufa, reuulfis aliguot fublicis amp;nbsp;demptis a]f( ribuipontemfuftulerant. Igituraduocanturfabri, adnitcn tibuiq^omnibui, continenti triumdierumlaboreponsref* citur. Sedeacontabulotio nequaquâtantie er at firmitatiSt ut maxima tormenta que erant poderis ingentis fuÃinert poffecrederetur.Caftriiinterimfpffamunitis, qua hoflinni repentini infultuifuftineri, zr curruf quiuaüi loco caÃrit erant circundati commode tranfuehi poÃent. Quarto die currus totiusexercitus tranfuehuntur cum minoribuf tor-mentis,fecundum hec è maioribus fex tranfmiÃä funt,Ãi fub feptimo quod erat longe maximum, pons tanto fub poü derefatifcens eÃinterruptus,quamobrem coatlifuntducet illud, netanto /foliopotireturhoÃis, ex calefatlo metallogt; malleis diffringere.Septimo autem diecunflis rebus comnvi dè traduà is,pons iterum ne inÃquenti boÃi pateret,difKÃA tignorum materia,fucciÃsq^ fublicis eà intercifus. Superato Bodrogo,atq; eius ponte corrupto,perfcquendi noÃros fo-cultas Turcis eripitur,nià paludem illam multorum ntiliuft paffuum itinere circuire,quà m periculoà amnis uadum ten tare malint. üicrurfus in conftlio diÃgt;utatur,an maiora tot menta ad expeditiusiter conÃingenda fint, ne hispotiatnr ljoÃis. Eius fentétie fecundus author exiÃit Cäzzianer,pro fiteturq; fepeculiari fuo fumptu, ÃcupriÃagmeta inter cut ruumfarcinas diÃributa conuehantur, breui reÃtlurum» fcalas autem er reliqua bellid apparatus inflrumenta, ne
SVI TEMP. LIB. XXXVI. *gt; 1iofiicdM,igneabfumendtfcenfet,çr quanto expeiitim iterbaberipoÃit,uerfus'Vdlponiucelerit«rcdpiunium,ubi copùdbaliquotiieruminedid iamf£miene£iie, uarqsefcu^: kntaruni reru copijs recreari queant: at alij per Poffegant redeunduin dicebant, nbsp;nbsp;oppidum iuuancha ex itinere pro
tinut txpugnandum quumin eo magna frumenti uit ni copia à Barbarif er mcolixÃruaridicerctur. Pariquoq» eeleritatis impetu,aliud in proximo caflellum nomine Gara, omni generecommeatuspleniÃimum,expugnaripoÃi uit debatur, priuÃquam Turcte circundata palude longum id iteremenÃ,ddinfquendutn Ãuperuenirent ,neq; tormenta ufq;adeo pnecipiti pudendoq;conÃlio,qui£â¬ffentnobiliÃi» mum totiusproninciis praÃdium atq; ornamentum,diffrin genda,Ãd potius uti in prieÃia eorum ufus boÃi eripiatur, fi id extremi caÃus neeeÃitof Ãrret,flilif Ãrreis perjpiramen td dda^lis eÃe configenda. Pofiremo nibil eÃe turpius,quAm utrebuf injrétis de receptu cogitdrent. Trdhitur in haneÃen tentiamip/eCdzzianer,indiädq;proÃäione,quodexcont tinuisimbribus iterdifficiliusreddebdtur,ipÃaquo^ tardit täte tormentorum iinpeditis in locis Ãepius bicretur atq; Ãub Ãflitur. Ita progreÃÃu logapdÃim mora pratpedito, magn^ cum difficultate tria miliapaÃÃium conÃciuntur,eoq; modo ueÃieri noÃri pariteratq; boÃes Ãngulari'diligentia longiÃ, Ãmum eincnà iter^uno tempore ad luuancbamperueniunt. Sub boc caÃeUo,tenue erat oppidulum, in quo nuUusTurca remanÃrat.Oppidaninoflris flatim portai aperiunt, neq; milites ingreÃi à prjeda contineri queunt, uinu cuius non modica erat copia du certdtimpotant,uegetibus effundunt. lUinctarnen à ducibus grauiter increpitantibus depelliitur. Cade noäcbofies oppidumJùccëdunt,et tam nediÃcia quant ta
PAVLI lOVIl HISTOR. tiiomtiid^Uieno/iri nondiripuerat, corrumpun/, cöclMii tur ad drmlt;i,cjuod hoftes uiidiçi; noÃns imminerent, iiialbe» lcente^;clt;xlodiucrÃsinloci$ acri certaminedimicatur,Ãi longe uehementiÃime, ubiBohenuirnm turinis locum tene* bant, ibi dum noflros Turcieeijuites acrius urgent, Petrui Rafchinius Bohemorum legatus ,quem Mdrefcalcbum uo= cant, indignatus ufqj adeo infolenter incumbentes hoftes, conÃih) ex ÃrttÃiinisglobo eosÃaih impetu ita Ãummouit, utpulfi multif dcceptis uulneribus late diÃiparentur. Sei Barbari moreÃuoinpugnamceleriter reuertentes, çr «= centibtKÃuorumÃubÃdijsadiuti, uidrices noHrorum turo mM circunÃÃunt,ct laxatax per partes concidunt. Acciditc^ t^tBaÃcbiniusipÃeÃrtiÃi)nèdilriicans, ucl totis undiq; pro^ tedus arm is, una cum fuis catderetur. Tum uero noüri dus cesdeprofcäioneÃatucntes, quaternos corruum ordines inÃituunt, qui incedentiumagminum utraq^ latera pro^s tegant. Principiaminusualidis mditibus dantur,fimw ta* men pratÃdio in fronte conilituto, agmen claudebant ma* ximèflrenuiCatque integra: cohortes crturmie. Per hune modumuaSato utrinquedgmineprocedentibusnoÃris,Ã* cuti frequentes occurrebÃt tumuli plerunquenemoroÃ, qui iter prapediebant, ita hofres à circumueniendis infrÃan* disq;nod}ris opportune prohibebant. îîaere animaduerfa Itiahometesexpeditos Janizeros or KarteUofros, qui uiti rum ernemorum compendia nofrênt,pra:mittebat, attribu tisq^ eisparuis falconibus, qui rotis agebantur, angufliaf pratoccupare, er in his nodlroslaccjfere iubebat, Oâ qnunt in aperta loca egrederentur, ad alias ulteriores angufrias in Ãdendasrefugere,alasuerc)equitum, quai apertis in locü perpetuo iter habentibus inft9,rent,atqi agmina diflinerent,
Qdii '
SVI TEMP. LIB. XXXVL 14 Qüi'Kärbdrorum aftutauelocitatenoÃri fepeuiélildcefa fuij;,multdpaÃimuulneradtq^ iticominodareferrent, eo^ iniquiiK, cjuod nuüdBdrbdrorum mdtiuipdulofirmiorufr qudm conÃ/kre,tieq; noflrorum inpreÃionem expeéldredit dmf.fed utierdtd, duce priicceptum, à cotigre/Ãu refugere, erwrptiin [dgittif crgidndibu^fdlconumq;globulif,uti la cui pofceret,remgerere coÃucffet^quü tdmê ddfduces pdulo pdtcntioriicdmpi e^ètpernentuin, ettioftrivÃdrones dwcU äerprxliummifcercnt, dugerenturq^dgmindTurcdrunt, Credcnd£nobiiiorispugniS occdÃo obldtd uideretur,iplc ante ditos Pdulu^ Bdchitius ddhortdtor or beÃdtor iuÃgniS fdlconisglobiilo iilus dtq; interÃäus efl,quH er pleriqidhj uiri Ãrtes ex fuis Hungdris turdius expUcdto certdmine ce» cidi/fent. Eo interfeék, qui inter noüros (Jweej militdris in» genqfokrtid, dtq^ ingcntiSdnintiÃrtitudineplurimumetM nebdt,nMgnus timor totis crf^lr»« incuÃtise^,quum nemo ejfet, qui eo duildnte dimiednteq; dduerfus THrclt;« de uiih» rid dubitdret:,qudndo er tum,er nlidsfine eo nunqudm pro Ãere dimicdtum fuiÃi meiwnifiet. Eo tdmenpritlio, quä ilungdri urgere TurcM,Qrfui ducis mortem ulcifci conte» derent, tdntd uihoftesrepulfifunt,utmultis fiiorumdmiÃs fis,fdlconumcurru^deferere cogerentur, fed edfuit dpntl f édites noflros dnimorum etcorporum imbecillitM,ut prlt;e» currere, currtis deftitutos occupdre reducereue nequie» rint,zir ex dduerfo hoftiü pedites ped« uelocitdte mirubiles, ipfiq;pr£fertimJdnizeri è fyluis équités noftros gtdndibui impeterent,dper/equëdisqi fuis oportunè deterrerent, et re ceptd rurfus tormentd incolnmes dueberent, ex in/litnto^ fuonoilrorum dgmen priiecurrere dtq; Idceffere perfeueret rent. His incommodiî omniJ^generitcommedtKum tnopw affiifH
PAVLI lOVlI HISTOR.
afflidi nojlritnilites,quumnelt;l^uUodduerfiisfMsmfubÃ-^ dio nutdntid corpora,ne^- iiÃaauxiliorum fpe animos fiijh nerent, cxtremie calamitatis cafum omnes horrebant, coqs trepidantiui, ^uód Mahometcm noua ualida^i reccntiuifi copiarum atixilia c Belgrado,Samandria,atlt;j^ liicopoli ex-peihtre uel incertis mmoribus adiuuijjint,Ãmulq; pro/bict rentexvfaronibitsplurespraÃintptaÃtgafalutifu^conftf lere,neq;uïlaaut confolandiautminuendi timöris dueibiH attonitis inejjèt authoritas,qua alias Ixtis atq; magniÃcis al ' hquutionibus confternatiS metu copia; confirmari conÃicà feilt. Quuinueróin campumfatispatentem oppido Gar^ fubie^^m effetperueiitum,multorum confirmationeimif-ciabattir,hoÃesproximAs^ continentes fyluas, perqiuif tioflris eundum erat,decifispaÃiin nbsp;nbsp;tranÃterÃs obieâis at
toribusprjt/epÃfÃe,nepereasueltormetauelcurrustraiu= ci, er équités,nifidifÃolutisturniK induci poÃent. Barti euulgata in caflris, ultima: de/Ãerationis meerorem attiilitgt; eoq; etiamgrauiore,quoniam Ladislaus Koreas atq^ atij llt;t corum periti dicerent,duas tantii euadedi uias ÃipereÃÃe, teram,quaperÃiluasitineredecc milium paffùumad Val= poniumibatur,eamq;,quodinterfeibiÃt nouo Barbarer^f opere,dimiÃis impediinentorum curribus,reli{lisqi maiori hus tormentis,elÃe penetranda,alteram porro uerÃis caSleU lu,quod 'Zenthuerzebeth uocant,quod ipÃus Ladislai M(â rei erat ditionis,er aliquot milibtispaÃuuaGara diflabat â Qu£uia,Ãcaperetur,hoÃesproculdubiopropter locoruns anguÃiasanoÃrisperÃequendisneceÃarioceÃaturos.Ver» in conÃüio pra:Ãertur uia,qu£ ducit ad Valponiu, quod idk comnwatuum eÃf'etÃatis,etpecuniaarege Berdinandoin Ãi pendiit milfa,qu£fufficeret in totain hyemem, Valponiaua
SVI TEMP. LIB. xxxvr. if indYcefèruiretur.Uaque dimiÃis illit tormencif,lt;]Uie conue hi nonpoterdnt,fuccenfoq;puluere torinent(irio,atqi corrtt fgt;tii reliquis exercitus iufiruinctii cr f.minii,qu£ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;im
poni ne(jiiibcmt,propcrtindum ejJe,obK{ks fiquidem arbo^ rât truncos fdcilè di/ijci,crpdruo uel ipforum tantum auri^. garum labore,rcpurgari iterpojjè prjtdicabant, er quemli betexdu^ribusdtq; prd;fei.liicurare debere,ut ipiorum tquites,erpeditesexpâ¬ditiÃimi/int,er dato Ãgno Ãatim proficifcantur.ProfeÃionis ucroÃgnufuturumeÃfeinÃru^^ mentu quoddam inuÃcum, quo fiÃuldtor è facrii turribuf m Germania,Viëihecppriefcrtim, appropinquantc aurora prdnunciarefolet.ldtibijegenus Germant Schalmeyen dp=: pellant.Signi dandi cura inchoandteq; profei.â1ionis,ipà Cit:;; zidneridatdeü.Huic ultimce deliberationis decreto,nonnul li,qui aduerfarentur repertiÃint,eT'dicere auderent hoÃiü. ntultitudinemmultominoremeÃfe noÃroequitatu,atq^ea^ demÃrÃqua noÃri urgerentur,cibariorum inopia prfmi. Praterea'Ãarbaroscum grauiorisarmdturlt;e equitibusno^ firis iuÃo prdlio congredi nunquam dufos,Ãed latronum mo reexinÃdijstantum noÃros ddoriri,crquumexuiarum «âtguÃiis noÃrlt;e copice explicantur, ilico refugere. Catterä non effe adeo immunitum caÃeüum er oppidum Gara, ubi hoües cailrametatiÃnt,ut expugnari nequeat. Proinde uis risÃrtibus,neceÃitateq; multarumrerum aüriüis, experi-undaomnid,er tandem audendumeÃi aliquid ; nam fiigain non foliim turpiÃimam ipÃs duc!bus,qui Ãilutispericulofa ntitdecusanteponunt,fed cunäis, qui nihil prêter uitä re= Ãâiciant,pcrnicioÃÃimdm omnino futuram. Qjtödà proÃ= äio noäuÃat,futurum effe,utpalantesuagiq; perdiuerfos tramitesnemoribusinerrent,neque in tenebris poffe dino^^
D
PAVLI ÃOVII HI5TOR.
fciabignäuiduirtutem, vÃrones quippèante alios nitVa pndore dlffugituros,Turcosatitem caïlris noÃrk adeôpro pinciHosej]e,ut nuüa rationc cos difce/fui no/ier cclari que* at,pr£fertim,à puluif tormentarius Ãiccendatur, or tor* rnêta maiora inclufi ignis uiokntia diffringatur, propter ne ceffdriumboinborumoâ malleorumflrepitum. ciuibusde cauÃs confligendum omnino eÃe iudicabant, nec credeniu falÃsrumoribus, qtadenouoho^iiim exercitu IÃargeren* tur.MagnumproÃiHoDeum ipÃosq; dittos ccelites, pro re« ligtone,etCbriÃianinominis gloria decertare paratis, pro* ctildubiö certiÃimam opem allaturos. Tum uerb capta eü con/ultatio dea;gr^,quicurribusuebebantur,aut inter im» pedimentacollocati,dnouiÃimo militum integrorumagtni «e cogebantur. Apparebat enim tantam atgrorum zy-jaaci orum multitudinem intelleilo profcdlionis dccreto,planblil Cf queÃibus,uti miferis amp;nbsp;deÃertis neceÃe erat accidere, to tacailracompleturam, quorum lamentationes er eiulatut au^hiri pro certo iUicredebantur^qui uelÃatres uelconfaii guineas conturmalesqÃuos er amicos ,uÃque adeo miferè er fade derelibhs,nunqKam poilea uiÃuri ejÃent:, cuius uni* uerÃe perturbationis tumulttim er uoces neceffe Ãoretper» uenire ad aures Barbarorü,qui non longius abeÃÃent,qudnt intraminoris tormenti iaóbim.Propterea unumquenq; coY* poreatq^ anima debereadnitÃuttantulum id iter,quodper» tinebat advalponium,ÃrtiteratquealacriterconÃcerent) quandobonaetiamfÃeoccurÃurieÃent multis curribusre* centi pane,uarijscp cibarià abundè onuflis, qui à , Valponio incaÃraÃubmittebantur,Ãcuti à , certis nuncijs ejÃetaiidi» tum. Tocommeatu Ãquidem recreatisuiribus,ÃuÃcepti(li ÃubindeamicooppidoÃlculentorum omnium copiapleniÃ*
SVI TEMP. LIB. XXXVI.
fimo,Yeïignoi omnes prtejcntii Hfficultatis dtq^ pericuti ca^ fusextutofuperdturieffent. Vtuerofduciorum z^tegrorti fdlutisrdtio l)dberetiir,dffirmdhdnt cos iugdlibus curruum et^tiddrigdrum ee^uis pofjè imponi, eorumq; infirmiÃinws infidentium equorum dunibus drfh) complexu poffefuftU neruPoilrenjo nMgnificis uerbis deudndo boüiu uires, ud^i niÃiineq; e:x iddetnter dttoUendofudsÃd quod tH iter fdlubri conÃliocdperetur,non turpif fugte quidë/edhonefliepro^ fèdionis defcer« exiftinuiri, qudiido ipà no equitdtus modo gcncre esâ numero boliibus fuperiores eÃent, fed peditdtu etidmipfo uelgrduiter morbii dttenudto, pdres er firmioâi resÃnoniniquiÃimolocofitdimicdndü.Htecquumpugndn tibusfententifsinconÃlio idd:nrentur,resel) dedué^ e^, ut quifqueducum perturbdto iudicio^aliends dcommuni fdlu^t tecogitdtionesfufeiperet,nulldq^ dedecoriicurdbdbitd, in mm tdntum ueldmbigudmÃjem fdlutif fugdm meditdre^ tur.Exdduerfo TJidhometes certiÃiinif ufus explordtoribus, Oâ deomni^KSno/lrorwrn irtcommodts perÃnguld propi fiordrummomentd certiorfd^îus,fidinq- inde uiShriS prfi fdgiens,intentis excubiÃ,er infeÃis longe Idtcq^ per dlterndf tes equitum turmds itineribus, uigildntiÃime noürorunt motus olferudbdt,eoconÃlio,ut quumno^i cdslrdmouetz gt;vnt,dtque dgmind proficifeerentur, ex pri^ind fud confie tudinediÃundos, erutidccidereneccffe erdt,inipeditis in Iods fepe diÃipdtos,dpud opportunds locorum dnguÃids inuddcret.ttd enim equitdtuin peditdtumq; fuum omné cir^ Cd notos nemorumfdltits dif}gt;ofuerdt,ut mdgnd quaddm lu* ndtiflexusinddgine circunddtos incluÃÃe uideretur.Erdt iäm propè exdfhim fecunddt uigili£ tempus, infomnesq; oes filicitis mentibus itd exeundi Ãgnum expeäabdnt, ut mini*
PAVLl lOVII HISTOR tnumcluoiijimorxfpatiumapfirimè ingrat urn ztr tncorn^ nioditinÃngulü uideretnr,ctr clari nonnulli duces uecordi inüinéh morosaigt;ru»Jperent,cr iniujju di/cedcre atq; an^ teire cjcterospropcrarent.Huiusflägitio/i di.cejjiis imtiutH ortum e/Ãaiuntab vfaronibus Hungaris,qui trairatutn ey ticmorumitotitiaÃeti,Valponium uer/uscurfum intended runt. Hos Ladislaus Moreus inhoiieÃo excmplo imitatus,äi Zentuherzebeth c.:Ãi:llum[uum contendit. Hos quoqi Shri-aci omnts oblitipudoris,ioanneHunganoto profe^o duce, quituendocogendoq^nouiÃimo agmiitiÃuerat deÃioAtus, tuinultuofcpropcrannbusturmisfequutifiint.'idëfugicott ÃliumÃbi quoqueproÃiwpÃrat AmiÃes Zagabrienfis,cUi ius ingens latcma pcrÃyluas crr abunda nofcebatur^ minore tarnen aliquantoinfamia quam cfteri^quR uirfacratusnun quam arma induere,autinpugnainprodireÃeimuneriseà fe putaretMerim Cazziancri trépidé nunciatur vfarones effi^giÃeddemfeeiÃe Ladislaum.cr'Hunganotum cum Sti* riacis turmis,reliquos,nihi' expedhito,ut inüituerant,tibiiS catuÃnüruere Ãe in eandeÃugani.Tum uero plane uecors,(t attonitus imperator equum conÃcendit, oblitusq; Ãgni dandi, q, cieteros,uti poÃea dicebatÃam prieceÃiÃÃe crederet, feÃe inennis in eandein eiecitÃugam, deÃerto utiq- prtctorio, quod erat argentea Ãuppelleciile,clt;ietcrisqj oruAmentis opui lentum.Jneodilabentiutumultu Lodronius excitatur, C!quot; quit miniÃrilmperatorem eÃfugiffi dicerent^ intrépide res ÃyondetproculdubioÃeri non pojÃe,utab illo tarn turpiter, er tä perÃdioÃe deÃereretur,atq; ita,Ãcuti eratmultaru nO' dium pcruigilio,crdiurnislaboribu(grauiterÃätigatitS} in tabernaculii rediens quietiÃe reddidit. Nec multi poà pet lüocaÃroruÃrepituadanreslAahometis, Barbari omnes cotfs
svi TEMP. LIB. yyy^vt 17
C6«prg«nt,ç;. ^cfe ttd inuadcdos hoif es comparant. Sed Ma boneuSj^uod boiïes tentarcnt, certius cognofcendumidti^; idea expedklndam lucein cett/it,fuosqi inüruólos (iibjlüere, CrprodeundiÃgnS,guoci.quc{}ristympam leuipulfu per ordrau dart fblet,Ãlentio expedkiri imperat. Duxenim ucs tiisplagt;teq;fenex,nMltisdduerlus nodlrosexercitatus prali'i if,dcfimu!ataÃtgafubdubitans,inpugnd,nià loco fuis teqiii ftmo,mcautèpenrahinol(bat,utpote qui antea non iuüa quiiëacie confligcndo,fed carpendo perpartes fuo more^ bellum conficere/kituijfet.ln.tlbefcëte coelo rurÃis excitatur lx)dronius,imminentium Barbarorum quendä audit fretni tn,crfeà inultomaximacopiarum equeilrium parte defer tum uidet,Ãuilra fe proditum qucritur, nihil tarnen animo fe demittit,expedites alloquitur,hortaturq; ut priüintefufi uirtutif memoreseffe uelint, ey quodtum iniqua rerit fors difcrimenaffrrret,una animi lortitudme fuperandum exiÃi ntentjuiris quidem fvrtibui dehoneflamorte,non deturpiÃi »Mfuga,qu£etiamfuturaelfetincerta,effecogitandumÃbi omniiio conRitutum efje, qui fepius eosmultis bellis foelicü ter dudla,rit,repulfis hoftibus, in pacata loca redHccre, aut undfecumegregièpugnà do,nonindecoro uitaexitu mor^ temoppetere. H(sÃrmi uerbisad LodroniummilitescoÃr mdntem,Cdrinthij équités,atq; item Sdxon£s,R.u^ridci,Bo hemiq;,qui proamp;è parentes imperifs, profe^lionisÃgnum a d«« indidium ÃbidarifruÃra expeiîtlbdnt,nec ignominio^ fefug£ comités eÃi uolueraiu,concurrerunt,tanquà m ad uirum longé fortiÃimum, ob feer antes, ut pro defertore dii^ ceimperif munusfufeiperet zr implcret,ipfosenim,quie itt bereiuur facere mininè recufaturos, or quam diu uires at» que armafupereffent,proreligione,proq;optimo rege peri
PAVLI lovn HISTOR.
thudÃime cum Burbaro bofte pugiuituros.^on fuftcepît Lf«m»!H««sLodron(Kî,4^encgt;-o/ô quodampudoreftin^ dignumprofejft{5,ùitdmen,pro fud pietdte magnùudinet^ lt;iniini,tatitiâ¬xcrcitus indignant fortem miftraius,^uagt;«din dfortunalicuit, cum prlt;eftttione fufceptumcxercuit. runt eum,quumconcionareturadmilites, atque omnemfif g£ ftjcin deteftarctur,z^ uchcmentcrimprobaret,repentant futjfte Gertnanicinontinü ueteranum militem, ciuicomitd necin{ul/èdicereauderet:neciue ueró Lodroni duxoptiiââ^ uftjue adco turÃis fuga apud te uideri poteil, ^uumeant nobili ecjuo eueihiS:,circumfteiUre exiüimari poÃis. Intcl^ kxit Lodronius ueterani militis argutiam, ingenti^^ itnimo deftendensinpedes,ftrido gladio eciui fuffraginesdetrun^ cauit pr£clarè exclamans,bodie com militcnes meducetn pif riteramp; militem pedibus pari forte nobifcumpugnatem ha* bebitis. Vos date operam, ne opinionem meamftftUijfe uidf aminiytit uidhres euadatis, aut non inulti decoro mecum ui tie exitu militiamfiniatis. Reliquos porrè equospeculiares fuos pari bumanitate notis ftbi militibus, c^ui languerent et Hulneribus aut morbis,dono dédit,er inbisVicenardoCre* monenficobortisprafedlo, quum turn forte rigida febre ^uateretur,erfeftlt;fb curfti è manibus boiliumeriperet. â Vix prima: turmte,prim£q; legionum cohortes fublatisue* xillisca{lrorumfeptisexierant,quum 'Ãarbdriundiejue in* gruentesfefe,truci ululatu edito, ab omnibus partibus dr* cunfuderunt,ertnidta ftmulpraliaexitinere ab equitdtit coiiftri capta funt,eo euentu, ut noftrimodo egregièfudi* nentès,er modo renouantes impetum, Barbaros infolentet urgentes late propellercnt.Jn bis diuerfts pralijsAntiusW cer ïucbftatus Saxonicieftirpis,Garintbiorudux,ardcntift
«Vf TEMP. LIB.' xxxvr. iS ptignans, quum ab inftgnium ornamcntii imperator i Turcif ejp putaretnr,â¬li: obtruncatui, pariq; forte amplint ^^^amp;f^tiqnatuoriÃuftrifnominis équités, capto abbofleeoK ^â^fè'iijrrojtrucidati funt.lnhis fueretresreguli, Andreoi ^ejchiuf,Chriftophorus Hcriiaus, amp;nbsp;Georgius Himelber^ gw Alio autë in loco cruentiÃimum eiitum e^ certamen cti ^xonibuf,fJiiÃnljs,'Thtmngis atq- Tcranconibus,qui Saxonit tquituin uexiüa (èquebantur.Horum enim uelexiinia uirtn te dep ugnantium fupra triginta fex/Ãlendidiores, aut pr£fc fli aut ÃgniÃri,aut alarum legali occubncrunt ,Cuhenrico Saxonumprimario ducecapto, quipoÃeain uinculis apud, 'Rarbaros interijt. inter eos,qui intcrÃili funt,nobili Ãimifu ffe^SebaÃianusMetbeCcuSjGriacobusScullemburgus. Erf, zrrto uirtutis forte,Auflriani, elabente tJico^ t-ioTurriano eoruin pr£Ãdh,aliquandiu reÃ/tentes,ad ex^ tremumdeletifunt, quum exbisuirtute atq; natalibusdart tecidiÃent Fettaius,cr Hofchirchius reguli, orfecundunt fos}iobenÃlder,amp;'AanÃgt;urger,atque item duo e Naide^ ga fainilia clariÃimi proceres, or cum his LambergeruSt Velezerns uirihoneiliÃimi cecidiÃent. E fuperiore eti^ am Auflria Rhetia;finitima,dâ¬Ãderati funt Gulielmus Fok gchenÃorfus, Leonardus Lambergus, Bernardus Schere fembergus,amp;Gajjgt;ar Bergcheim,eyâScheUembergus, qui domiç^foriscumdighitateconlficuifuerant. Verum lon~ gè maxima cicdes édita eü in Bohemos équités in quos i tranfuerfo i ianizeris continentiglandiumprocella pertuv batos,ueteran£Turcarum turm£ acriterinue{l£,graui~ bus crincuruis gladijs fruflatim c£dendo arma,Grclaui5 Ãr reispertundendo caÃides, paÃim flernebant, quum nemo circumuentii opem Ãrrtt, duxipfegentis, Albertus Slk
D itij
PAVLl lOVII HISTOR,
media c£de, maturit» ciiùm oportcret,fc recepijfef^ Pedà um nero phalangem è guodam fuperiore numerojfi fiiludi-; m4rgine,'A ianizeris Afapii^^,qui nufquam cogreÃ^ Ji,Ãc!opettii tantum atq; fagittis eminiK rem gerebant, gt;k4« gno affidutm demmeiuo or flaue jluauantem,Amttratlies cumBofnenjibiisali^èdiuerfaparteinduits turmaruincu* wi^,ùa pcrfi-â¬git,ut diÃeäü conturbdtii uexiüis implicit tii hajtis totafoli{eretur,atq; intercurrenteferociterhofte, gladiâsatq^fecurulüconciderctur. Lodroniut ipfe eduitunt incurpa atq- impctu rdptus,in pdluflrem locum adaÃus eil. 'SbiquugrauiterPauciuc,etlubrico prarpedituc cÅnofipre^ m£ uirtutii conatum edidijpet^adliortantibui eum Barbarif, utfcdedere quîm interfici mallet,eu tribut cobortibui, qui ei/uperfucrunt, ita in deditionem eü receptut, ut cum reli^ quii fuit omnibut,tdnqudm eximii uirtutif hominibiit,pro ie^iit dd terram drmis,ferudretur.ïdm enim uel immites Bar baros multoq^noürorumcruore conlperpos,ca:dis fatietiK ca:perat,ufque ddeb,ut plerisq; languefcerent manus, ÃX pridam auidiÃime uerterentur,confeébintes eos,qui differ pm hojhles manus uacillante cr trepido pajpi effitgere cre^ diderdnt,eo quidem fuccèffuyUt magnus numerics pro cipijs caperetur, pauci pedites euaderent, nbsp;nbsp;nbsp;reliqui pene
omnes,quinon ante pra:lium,utdiximus efpugerant,toto ci po c£piffcdînrentur.'H.ocenim pudendumExechiannftrd= gis i}!:ommodum,fuperiorumtemporufunePiÃimas ChrU piano nommi illatas clades fuperajfeprebatur: ndÃos eqm turn çtJ-peditum, inaufficati ducis temeritate cr culpd, po^ fusquà m lio^tiumuirtutedeletusinterijt,pc utomnesfere^ prouincias aÃiduo bedîu pmefkKrit Sunqud enim anted acct derat,peuti uiderepiit, è Sigifmundi Cifaris, L adislaiq; «=
SVI TEMP. LIB. XXXVI. 29 ' gÃ5 äditerlts pralijs, ut Bdrlgt;ariu,et uióhr et incruentus eua deret,it((ut noüri, t^uiadExechiumjirè inulticeciderintf amp;'detrimentuinacceptumgrMi etiam igiwminia cumuls ldj]i uideri poÃint.Mahometes tUiUo propè fuomm Ãmgub tietdntdpotitus ttiSioria,zr dire[gt;tis caüris noürii, in tnloquoddm cdddueribus repurgdto confedit, epuldtusé^i hyldriter, nobiles cdptiuos er/}gt;lendidd/polid, uexiUdq; in primis lt;id fe deferri iuÃit,lduddtisq; pdlam bis omnibuspr£ Ãdis,(]ui egregidm eo die ndudÃ'entoperdm,Ãgndta pecu= nixpluresculcosdquxüoribusÃbidffvrriiuÃit, è quibus depromptos de nutnu d!ireos,e^ drgenteos tuimmos pro me titis dondtiui nomine militibusddbdt,prodHdhsg; cdptiuoi (id«n«)n oinnes, qui non eÃent gregdrij, diligenter inÃre^ xit, Ãngttlorum^ nomine, er dignitdtes in commentdrios per Ãribdspriefensredigi iubebdt. Kistierb, quidetruncd'=â tdcdpitd,dutdecifdsnollrorum uultibus nAres,er duuld^ tiK dextTi« djÃrretjfldtim pecunitc prdmid tribui iubebdt. Eodronius, quumgrduiexuulnere idddtionem ferre, nec uiuiis cum reliquis cdptiuis By zdnfiumperduci po/Je uide=i retur, d. cuflodibus efl interfe^lus, cdputq^ eins pofled trdnf mi/fum. Ndin JîcHtt nonnuUi uiri nobiles, er in Ins Lduren tius Streytpergus,e:rDietmdrusLofenüdinus retulerunt, quiredemptireducesq^dduxores er liberos pendtesq; fuos poiHiminioreuerÃÃint,inter cdptiuos, qui d Mdhomete cumucxillisconÃyicuisq; dliquot cd^renÃs dppdrdtus inx ÃrHmentis/}gt;lendidisq;pr£fcrtim,erindurdtisthordcibus, ^trgdleis, per legdtos Solymdno oÃircbdntur, trid Ãtmmoâs rum ducum cdpitd drgenled in pelui con/Ãe(ld dgnitd^ funt. EdfuerePduliBdclntijolimtrdnsfugiS, er Antij Md^ sti, qui Cdrintbidco equitdtuiprofiterdt, Ludouiciq^ item
PAVLT ÃOVII MIXTOR, iLoiironij,^uipedeflres copiai imperio rc^ebät: 'Ed tyrdtl* num obliquis oculis ajjiexiÃ'e,z^ tanquÃtabojiuentid ducr^ fdtum, cdterum dtroci nutu iufiffi, uc cdptiui illico cddereit tur, fèddsprecdntibusldnizcris, ut c^uos flrenuè pugndtites fub ÃdecocpijJent,tdnciUAmuirosfortesfcruare ueüet) lt;jui tn feruitulefortem etidm operdm ipfisprieftjrepoffe crcde^ rentur, remififfe uultum,inilitibusó^ obtemperditdo,hiioid* ttitcr multos fuiÃi confèrudtos. ip/e dute Cdzzidiier cdflVot rum fignorumc^; fuorü impius defcrtor, quum profugiffet ad CajlcUum fuum,d cunfhs proditionis exercitusdccufdbi^ tur, çy- tanc^ud inexpidbilis infamie totiuspdtrU labes,cr public£ clddis author,mdledims incef]èbdtur,fic, ut ite pro dire in publicum, nee cceleflem lucem afjiicerc pofji dicere= tur,tMtdfjquidemdefldgrdbdtinuidid, tdntoip odio apud omnes regi£ dul£ ordines laborabat, ut in eitmfanw/d cdr= minddrgutèfdâitdtd, per omnes Germdni£ urbes dpuerif cdntdrentur,Ãc uteumpro trophaâo, quod referri debue^ rat, coronaq; uiSlori£, furcam or laqueum meruijjê dice^ rent, adderent^ pari merito eifupplicij confortes Schlitunt 'Ãohe)num,cr Vngdnotum Stirianum, ac Stambechium Cd rintbium,quiducumomniumfugdciÃimifuiÃint. Quibuf exeerdtionibus miferè per^ridus Cazzidner, poflubuit i rege,utÃbitutö uenire ad dicendam caufam liceret : nant paulo anti fcripferat adfenatum prouincio: CarmoUlp pr^ fiélos,famam fuam contra iuscr£quum, 'd. calumniatorb bus inimicis fuis maledicentiÃime lacerari, proptereafeite» rtimViennampurgandifuicaufa, çr inique obicihiprd» claris infignium uirorum teÃimonijs diluturum, jfcrareq; feprofuaantead£ uit£ cundis in bellis fide uirtuteep, ut ^uum inultdS respro régis dignitdte atque ampUtudine pro
SVl TEMP. LIB. XXXVIL ja fjâercgeffèrit^prijlimtm abeiusdemêùa grdtiam recuperaa turu, c^uctnio edCdldmitofibdlierrAtd,fdta.lipotius impul fu, ijudin bominu errore proiteniffènt. ConceÃit râ¬x,itt tuto utniret, exceptusq; cfl ambiguo uultit, Ãi quit eius cduÃe cogiütiodiÃcptatoreregedlilt;]Udtito longimqudmreiis uo lebdt,protrdberetur,atqÃnterimbonejkiÃib cujhdia fer=t umtur, CiizzMnerm)r£ impatiens, cr de damnations }a=t luteq- fubdubitans, effiigere cjuà m indicium expedkire ma=s lnit:Ãmnlatonanq;morbo lateritiumfubcubili pauimetts tum noólii fenÃm percommiffuras cultello fcdlpens,uno at^^ que alten facile exempta latercnlo/ubieHä teftudinem ape fuit, atq; inde ex linteis lodicibus e/Ãdlo funefe demifit, or foeliciter effugit,quK paratos extra arcem ex codidh equos adfugamcelercs arripui/Jet. Necmulto po^l, uti erat /Jua duofoatqjpr^cipitiingeniouirfde/Ãeratisrebus ad Tur^ eastranÃuit,eum libenterexcipiente l^ïabomcte ,pollicens ti,pr£ter opima Ãipendia,totius CoratU praeÃiheram, dd imaginem beneficiarij regni, à Solymano fyncerafide ad fubigendas Auflriani imperif urbesoperampr£flaret.Tune nero coflituta iam prxfcriptis legibus tranÃtione,ut eit aliâz quo muitere adîAdhometemrediret, cum Ÿiieolao Sdh/iio tiufdemprouinci£régula,Ãbiuti rebatur amieiÃimo, fi=s dentius agere coepit, ut una feenm franÃret, inÃiem certiÃi mi praetnij, quando Solymanus erga ambos, non Ãecus ac c« lodrtne rege liberaliter egiÃet, beneficentiÃime aihirut exiÃimarideberet. Promifit tumsdrinius, auteertè fepra mittere Ãmulauit in fententiam inuitantis coneeÃurum, parataq; or inflruda tranÃtionc,cum ala familiarium equi tumeitranfieunticomitem futurum. Verwi« Sdrinius con^ uerf) animo impietatis dedecus, nbsp;nbsp;tantifceleris facinusÃs
cum
PAVLI lovrt HISTOR.
«am reputdns, in dmiaim utteremiiel nihil tale domifufi expedkintemy perÃdiMexercere, qudin regem autreligio^ «iSnomen affiniere mdluit, Cdzzi^»eremq; pod} epulM rushofpes obtruncauit, ita ut detruncatum caput inuiÃ,et.
mérita damnati ducis ad regem mitteret, inpremt-i um^fhonefte perfidie interfie(h i fe amici cafiello, atlt;]ue omni illiui fubs flantiapotiretur.
P A V L I I O V I r
NOVOCOMENSIS EPISCOPI Hucerini ttiftoriarum fui tem{gt;ori$.
LIBER. XXXVIL
O R TIS SIMIS Germdtiici dta cjue lHyricinomiitiigentibui^ueK tere fua beUicit laudif gloria ex fÅdo receptu ad Exechium Ãjos liatii, altera adhuc militig parte^ qua: maritima eft, cr nauali feien tia contmetur, Barbarii pottore$ efti uidebamur. Qjiandoquidein
Veneti ante alios, amp;nbsp;Genitefes, reinaualis di/ciplinam ab in ftcterata maris poft'eÃione,clariÃimisqi rebus geftis,pr£ftan iiÃiinctuerentur. Sedhuiusmaligni feculi firtuna aliemt Pgt;'orftiscrinfenfaChriftianis,labantefcilicetueterum difci plina,uirtuteqiobfolefcente,eôfummisutriusq;gentis duci bus in aleam experiundi periculiperduélis, ita Barbaris fault,ut noftri ad Atl iacum promontorium,eollatis improft:« réuiribus,infugamaili, totanauiliexiftimatione ixueren tur. Ã^uomodo autem id uftj; adeo infcelicitereuenerit, bre uiiK qu 'am poter0,ex ordine rerum çytcmporum enarra^ bo. Venetidiiterfts Turcarum iniurijs terra mariq,- infolen ter exagitati,qut~ Solymanm Corcyra urbe impoteter oppu gnata,multoq; immanius peruaftata infula fuperbe pace ab rupilfet,QrtüinPeloponnefo Epidaurüet Tüaupliüipforii ditionis urbes per Caftimu Baffam continenter oftderet,atq} oppugmiret,nulläftbi ntoram attulerunt,qHinaduerfus ty» rannuta
PAVLI lOVlI HISTOR.
srdtUWftt tuittii{uelMfi(efâti(faélionif, ueldemi^£ depreed^ tionii rationes admittentem, bellum gerendum cenferent, inuitantibus cos Cisfarianls, zj- Paulo Pontificeprofua di^ gnitatepluriinumcohortante, nam recentis periculimetu^ addu^i,quugt;nSalentinos HariadenusinuaÃljet, pr£clare admonebantur, utïtaliie cauendum exiftimarent,poft(iuani Ottomannica claÃis nitnio plus guam liceret infuefada no^ firis littoribf(s,aliquando non Salenlinos modó,fedipfasW driaticiÃnus urbes aggredi, Ãcuti manififlè appeteret atiÃt^ ra crederetur. Cgfar quoique graui cura, cum Siciliie, tiM AÃic£ rebus projÃicienditm ratus,ingentemÃio nomine tri remium, zx nauiumnumerum, qu^VenetiÃzx PontiÃcif claÃibus iungerentur, in id beüum fe collaturumpromittei bat. ttaquepertotamhyememqugÃfbÃecutaell, perlegatos diligentiÃimc elaboratum eà de numero genereq; cbÃi^ um,demilitibus imponendis,de aftiÃcendis Ãocijs,compa^ randaq; pecunia, diuidundisq; Ãimptibus, ut quam ualidià Ãma atq; ornatiÃima claÃis in proximam £flatcm, diÃribit^ ta inÃingulos principes impenÃeportione pararetur,zfigt;i Gra;ciam aduerÃus Barbarum tyrannu educeretur. inidcon Ãlium Paulus PontiÃx adÃextü idus Februarij inVaticano fenatii habuit, zr quo d bene uerteret populo ClmÃiano, fceduspercuÃit, adÃipulantibus, loanne Manrico AguiHa^ rio proCarolo Ca;fare, Marco autem Antonio Contaretio pro VenetoÃenAtu,Ã(b hiscoditionibus^ utCieÃar oihgin^^^ ta duos triremes inÃrueret,totidc Venetus,ipÃe uerô Ponti Ãx triginta Ãexpararet,utducentarü triremiü numerus ejà ceretur.VenetuspoflulätiPontificiquot ueUet fabrefaélas, armametisq; omnibus mÃrudas triremes mutui nomne eX urceÃtattAuali darct,remigib. etpropug^torib. a Potifice in
SVI TEMP. LIB. XXXVît nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j»
fecdW fx()editi0ncimplenddfXitfarautem,atq;item Gentt mfes onerdridf nAuesmilitdriter iitflruâdi, qttibuf commeti tvfetpedcÃres copiiX couchercntur, fubminiflrdnnt.Re^ Kincidti qtioq^ funt cljÃium duces, CdifdridnxÃpfe Andreus Aurid,Venetie,ViiicétiusCdp£llius,Pontificitedutè,Mdrcus Grimunui Pdtridrcbd A quileiëfis,cM comes et ddiutor ddde retur Pdnlus luflinidntM,ndUdliprudëtid uirtutecp ditds in=z ter Pdtritios eu Idude JÃeddtus. Cdutuuero efl, ut terreftrU bus copijs, à difeedendu in hoflile littusÃret, Ferdindudus Gonzdgd Siciliie prefedus cam imperia prieeÃet,Gr à quid GhriÃidniSdrinisdcBdrbdrohoÃe pdrdretur,Ãue in Grie^ tid,Ãue in inÃ(lis,ipÃdqi Dalmatid, id totnm optimaÃde Ve Mo imperio, loties dntea d Barbdris Idcerato adderefur: Gefdrdiitex Ãid liberdlitdte, quantu uellentfocij,tritici Si^ tuli uenule copidm £quo pr ecio prieb£ret,dtlt;^ eamÃne uüo tte^igdlidtq;portorioexportdriÃneret. Hifdem dutëtem=s poribus,quibus Solymanus in Epiru uenit, tentdtdq^ Ã-uÃra ItaliddpudSdlcntinos,cr direptis Corcyreis cum Venetis âintiquepdcisfÅdcrd dbrupit, AlÃonfus VaÃius in Subalpin ttd re^ione,expugndtis mdptidui ualidiÃimis GaUoru pre» /âdijsdpHdEherium,Albdmq; Pompeiam, dtq; ClardÃcum, eo Gdllorunt duces amittende totius eius prouinciu: perim ctdo cdldinitdtis ddegerat, utimminutis militum pruÃdijs, Oquot; dbÃtmptis commedtibus, dc retinendd tuendaq; Tauri» no urbe deÃerarent, ad regem, in GaUiam accurdtè per ÃriberentÃe armis circumuentos, er fi-umenti inopia la» bordntes,niÃmaturdm Opern dÃrrrct, cun^n boÃibusfa» tnecompulÃoseÃeconcejÃuros. Feruntregem,quum in ue» natione elp;toccupdtus,ç^'ccrtum defuorum pericuto nun dum accepiffèttdîiquandiu in equo immobilem ÃetiÃÃe, çr . rigentibt»
PAVLI 10vn HISTOR.
rlgentilms oculis crcbro barham icmulcentem, attj; itident frontem atc^oculosdcxtraperfricantem grauiÃime ra}fe,feiingentiflatimanimoredijfjiad rationem, decre-toq; fecum fa^io fcraidi auxilij conjllium fufcepijjè,tata fir^ tnitatemagnitudineq; aniini,utfemihora:jÃatio, quidfibt in earn expeditionem itnroparandum foret, incredtbili((l( vitdtedefcriberet,aduocatiiqidemüproceribui,ipfoq;(gt;f^ fertimAnneoMemorantio,in equofedens ,munia Ãnguli idoneis bominibus acri iudicio imponeret, ut ea qu£ ad randas copiât conuehendosqi commeatut pertinere uideb^^^ tur,fummadiligctiainlfgt;empa:nieautprlt;£mij certiÃtmaiif expedirent. Kexnanqi,qui oinncspropè fu£ £tdtii teitdci dtq; expedito immenfe memoriiie captu, perenniq; uigoreff pcrduit,quidamp;'quantum pecnUaris commeatut und qt(dlt;^ prouincid fuppeditdre poÃet,qu£ndm itinerd,quisÃtimittA dd contieilionesfdciliord uicinioraq; Ãrent, nbsp;nbsp;é quibuÃ^
fldtiuis dutbybernitequitum al£ dccerfendo cekrriinecon= uenirepoffent,mirddrdcntitingenijfigurdtione dtq; uelo: citdterepra:fentabdt,fKuteumrdtioncs itinerum criidui= gdtionum,prtecipudsq; rerum omnium copiât,uel remotif Ãmarum etiam ciuitatum tanquam ex indice menwrid tent re,ufu rerum peritiproceres rerentur.Abeonanqt fubitd^ rio belli decrcto,fldtim perlfeâum ell qudiitum rex ipfe}lt;^â^ ingenij mdgnitudine,tu quodam mcmorixincnarrabiUto^ bore, propterfinguldrem rerumfuarum notitidm uakrett uel moUiÃimis interdum uoluptdtibut occupdtut,cr qddH^ tteeÃent Gdlliciimperüfdcultate5,eiuiq^ gentit quanta eà fentad parendu Ãudiafdcileapparuit.PduciÃimitÃqnide^ diebut ,quod cundlit maxime fuit admirandum, tanta alt omnisgeneriscommedtutliberdliprouincidliunjÃudio,cilt;-
SVI TEMP. 3L1B. XXXVII. jj r4$,«cl46jp^ï extrem« Pyreii£imontiipartibiif,atq; Ar^ nwricif Oceani ciuitatibm collata eR,ut Ãnguli dmnes,quis bufGallidomniSdd incomparabilem conueélionitcomodh tatem pcmAuigdtur, or cuniia, deniq; itinerd itinummbili bin ttduigijs çy carrii complerentur,omnesq; dd ediüu co^ medtusfuosimpcrdtiiueâuriSddurbéGrdtidnopoliinper^! ueherent, quô etidm equitdtiK,çrpcdeflres copi£ conue^ nireiubcbdntur,ttt inde Udri/s trdmitibuf per Cofiidi Alpes inUdlidin trnnfcenderetitr. PerunterepfiÃeperdorÃimAU plum fuprd trigintd milid fdrcindrij generis iumentd,omni=! btndiinon£copijsonnftd,quibusrexip/èprd;/idioibdt,quî{ dnteHenricum filinmcumMemordntio priemififfet cüex^t pcditdpdrte exerà tusApfeGermdnosGnlielmi Pruftember-t gi ibicirciter Ãeptem milid cenfebdntur)ddditcebdt, qutbm nonniAgno inter itdUo 'H.elttetiorum /êx milid,dtque itdlicoi ^ifciudtnor milid inngebdntnr. Keliqud purs pcditdtm ex 'Vâgt;jionibiK,zrexdeleCbi Gdüicdruin legionum dd pdréfe^ ^enumerumconftdbdt. Grdiiis drmdturdequeflris nouiÃi^ Wo locoÃiccedcbdt,tormentis dnteperdbruptd dtque inuiÃt fnmmd celeritdte trdnfùeéliSj pducorumdierumldborefus pcrdtdfuntfummd Alpium iugd,dtq; inde moüioribus pdÃ: Ãin cdllibusdeÃcendicceptum.'Vdftiiiscognito régis dduetu, od Monte cdlerium oppidum ca/lrdÃcit,prlt;emifitqj CaÃdn »â «rt MdÃum Nedpolitdnum, Cdmiîlum Columndtn Ro» gt;ndnum, qui opportiinos dd defienfum hofii Ãaltuscertii preÃdià occupdrent.Hos Henricusiplerégis filius,cr Mea Wor4ijf(as/Jpt((joèjf(ajjje(j«tf«jngîo6o, quidimiÃis equis P^ dnfrd^luoÃos trnmitespedibus rem gerenddm putdbantf diÃef^paÃiiitglacie niueq^, tdntd uiddorti funt, ut MdÃius
Columnd pulà diÃeiliq^, locum, quem coeÃerdnt, dmiÃ*
PAVLI lOVII HI5TOR.
fis e^uis déférerait,or Memorantiufiiide finiflrorfumpd^ ratos conmteatui cum ualida equitum cy peditum manUjiii Taurinenfes 'media laborantes maturè tran/initteret. Ãxin* delcrancifcoregefubfequenteySebuÃanauiaGaUoruagntif na fe demiferuitt, neque quifquam hoÃium obÃitit, inox^ dJ Vilianam oppidulum peruentitm cfl -, ubi ^^eapolitaniH centurio cum paucis antiqua: turri pr^Ãdio impoÃtus, fuiâ-ieéhim iterui^ militaris impediebat,iiâ¬cullam deditiouisfl* gnificationcm dabat.Cuius fiulta pcrtinacia oÃvnÃis Ucnlt;^'â rantius,qubd indignuin effet regem,nià pacato itinere,trlt;fâ Ãre,ni Ãatiin fe dederet necem coinminatus, tormenta pïO* duci iuÃit,atq; oppugnarc turrem coepit. ^ecmorapraÃiif ar'ij inteüedio periculo aitiinum delfondentes, neeeÃitati ff fere.Sed Uieniorantius centurione conferuato, quod fibi dâà Ãiniles naóhis effet milites,çr regijs flipendià ad/criptOptH^^ liteseiuspriieÃdijadunumomneslaqueo Ãiffendit, qui im-portuiia temeritate tantam uim regij exercitusfeÃtre poff^ crcdidtÃint.Ab bacviüiana turre Â¥rancifcus compoÃtis pijs per plana loca defeendit, prlt;ccurrente Gulielmo Latt^-g£o cum ala leuis armatur/ie equitum ufque ad AAonteceläTt^ um,quoinoppidoadPadumpoÃto, Petrus CiconiusPtÃ^ berexpediendis commeatibufprlt;epoÃtus,ingentemÃutrKt^ tiuiniqiOrpecoris, reliqu£q;annona;copiamexipfaigt;i^lt;^ larum meÃe atq; uindemia contulerat, uel improbante flio,qui id oppidum ab initio defetidi poÃe minime confide* bat. Ad primum itaqucLangtei aduentum,Ci conio imparité to er deferente commeatusfuos omnes,occupatum edl tecalcrium,regiuscij inde exercitus,partodehodlibusperaigt;i plocomedtu,fcfe affluentiÃimealuit. Confiât Vafiium ipà Ciconiouebementeriratumfuiffe, quodiUein /fern priuati
quiftuh
sVI TEMP. LIB. XXXVIT. nbsp;nbsp;nbsp;34
uim commeittus in alia tutiorn ntit^; amp;nbsp;eäs tnodiora oppiid,uti ipfe iujjèrat^non eÃet di/^ertitiis:Pro9 f'terea,lt;juHm Ciconianis cdrris^qni oppido onuftiednccbdtt tur,occurrijjit, trdhetibusplduÃrd bobmcrurdmdiiu fnil pr£cidiÃe,interÃciqi iuÃiÃi^ittcdquoqucidi^rd Ciconiuf Afficmtur. Cuifdmif!ig£Ã;CicouiiÃiperuenics Ldng£Uf, regt non illepidè renunciduit, eodieÃe luculentiÃime cand^ turum,poftqudm Ãbi duo hoüium cldrifsimi, cumpiilorit GrcdHponi5,tum lanij operd pr£ftitijJènt:Ciconius fcilicet^ ^uidignitdte erdt comes,dtq; ipà Vdftius tdntinominis iin perdtor,poftqudm Uc occiÃs bobus prfpinguepdrdfjetob* foniuin,illeuerô dlbicdntis co(l£ Cereris,z^optimiuinicd=: disonufldplduftrd reliquiÃet.Cogitduit fubindeVdÃius,cir eumieilis oppidis propere communitis, uel iinpdr uiribus, holies ddpugndtnldceffèreyinftruâh nniuerfoequitdtu,qui per noHurnii tempus regid cdllrdinudderct, etGdllosmore fuoduddârr inpugndm erumpentes,dd inHitutdinfididra {ocd,ubipeditdtum, ipfosq; pr£(ertim fclopettarios di/Ãofu iffet,exoccdÃonepertrdheret.Seded noéle fufceptus Idbor C£fdridnis,quit nufqudfeobtuUIJèt hollis,m irritumcefsit. Audiui ego pofted d Vds'iio no iuÃapugnd,fed tumukudria tdntum prslio holies dggredi cttpiuijfe, quonidm pecuiidre fuii roburin Gemtdnico pedite coftdret, que YedericuVru^! ftembergum fuperiore dlldte ddduxijJemenwrduimHS,qiä eiusGulielmi Gdko regi militdntisgermdnuserdtfrdter, itd ut nequdqitdm rede frdterng dcies in pugn£ difcrimen con^ Ãrend£crederentur,qudndoquidem uterq^frdterdkeru de« prdudre,Grdd/ètrdducerecStenderet, qudinreGulielmuS aku CT uiribus(iiperior, tdnqudmÃdtremÃdcileGermdnu cofdnguinipdrÃuru,zr 'dtüSore idm rege umplifsimd pr£^
E ÿj
PAVLI lOVII HI5TOR.
inid relatunm in partes facileperJucere pojjè quibufda (ïi'â fficacibns ingenijsappareret, ^nctncjuam Federicus uirtut^ rcligioneq^ animi melior, conftantiÃima fide fuü decus tuegt;'f PatuiÃ'et.QuumCieÃarianircgiiqi pari fiudiofuarupdrt^i* oppidis nouo pr£fidio,nouoq; commeatu confirinandis ot^ cupati efièntjQT Vajlius intëtè proljgt;iceret,quanam uexUbf regia uerterentur,è 'Selgio literlt;e aUat£ fitntregi, qaibKf certior fiebat iüuftrium foeminarii au/ficijs,inter ipfos ctf-tantesarmis principes propinqnos fnosinducias percnÃifi fe'.namEleonoraregisuxor,cr l^'iargaritaitemfororuiri* lis Kigenij muiter, cjua; Nauarrte regina uocabatur, ad M/t-riatnPannonituregmamCteJarisgermanam contenderantf detcflantesq; diri belli cauÃas tanqnam inanes, uÃq^adel) ap^ pofttè egerdt,ut Maria ad idem utriq; partiutiliÃimn pieii^ tis amp;nbsp;pacis decns, uehementer accenderetur, bifdemqtfae conditionibus,quibus ante feptem annosea immania dintat ni belli incendia refiinxerant,induci£dicerentnrin eamdegt; feriptx formulant,quam principes in /fern mutui cottoqidj certiÃintatej; pacis effentprobaturiAtaq; Menwrantius Va= pio fignificauit inducias effefdëhi,s,matnrcq; ipfum à C£faâ rerefeiturüquibus conditionibus inpofieruab ariniselfii difcedenduni.Harummduciarum beneficio maximehftatui eil Vapius, uelob id quid pecunia inopia plurimum ange^ returtnampproducendo beüo expedienda e/pntÃipenditi, er confirmandi in officio milites,neceffi Ãre prouidcbat,Ht immanibus tributis impofitis Gallia: Cifalpina, ciuitates eXâ pilotas diu antea,euerteret.Menfiruam Ãquidem per id tempus iuffu Ca faris pecunia ex cenfu ciiäis omnisgeneris pro uincialibus imper ar at,tanta quafforumexigentium acerbi tatCjSit populnspaÃim dirifaculi caUmitatë lugeret, neque
Æ VI TEMP. LIB. XXXVII. jÿ îpfe Vaftiiis fuopte ingenio liber nùniinè rdpax,abfti neret d Uchrymii,utpote qui firmiorem Cgfari eius domiud, tuipofjeÃioiiemfuturä arbitraretur,fi Cxfar beneuoleittid iuftoq; dtnore cotinere populos, qudm impotentibus dudrif fiinisq; iiiiperijs cocrcerc mdUet. l^ec multo pôü d Clt;efdrc ic bifdem inducijs certior Ãd(bis,dignum feipfo humdtiiidtii of ficium fttfcepit, Cdrmdgnoldm regem cdflrd bdbenté ho noris cdufd inuiÃt. Profeihis eü è cdftris fuis eu orndtiÃimo prdféhru er centurionum equeÃri eomitdtu,ut quibusà deretuiribus,uirisqâ, polieret,Gdllis oftentarct,ndmïiifpd^ ni ante dliosornutui miréÃudentes,Heterd uiihridrtl fudru inÃgnid,dureostorques,amp;criftds,utmdximé effent con/fi eui,defumpferdnt,PedericusqÃpfet'ruftanhergus,quüVd^ fiif ldterih£reret,frdtrem tuquum degenerdntemd fdmilid, obliquis er trucibus oculis, nihil porreäa, dextrd, fdlutdt nit.Kexenimcopidsfuds,qud tranf turns e/JètVdfliushoz: fîium imperdtor, itd digefèrdt in ordines, ut cunéibl pede^ firium nidximè copidrum prdftdid o/ienderet. Exceptus eà Vdflius hetd tormentorum omnium diÃlofone fdlutdtui, deducenteq; Memordntio mdgiflro equitu, honoris cdufd in ter regë Delphinumq;filium médius e^l receptus,tâtd huma niÃimi regis comitdte,utfeuti ipfe hofpitë,itd tot eius duces cr centuriones,d Gdllis, qui eofdë ducerent ordines,coples amp;rentur, erfdutdndi regis cdufd ftnguli dd dextrdtn ofeu-Idndamdeducerentur.Multddemumrexipfe cum Vdfliocol loquutus,repetitd uetere fdmilidritdte,de induciarum rdtû one,ertotdlfepdcis luculentiÃime dijjèruit, quanequdK qudm operapretiu effe putdmus,ut hoc loco refrdntur.Cos ftitutis dutem inter fefinibus Subdlpini imperifer praferi^ ptislegtbus,qiiibusutriufqs prafidij milites uterëtur,Vdi lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E «Æ
PAVLI I on I histor
fliM JAciiolanum reucrfrex ipfe Alpes rurfusfntii fcendens, inukcriorein Gdliidin, cexptdiäm hyemeredijt, ftc,iit hiediuétus régis in eos ipfosdiesiiiciderit,quihus?er dindudi régis copiis ad Exechium uiil£ deletteq^funt. Per ei tierà ,qu£ fi(bfequut.xeft,hyemem,PaulusPontiÃxemxi 0» per dm intendit,ut Cdrolus ipfe Cffar, zy Frdncifcus reipd* hlic£cdufdincolloquium uenire minimegrdudrentur. Cui ionefliÃimje pofluldtioni neuter à dduerjumpr£buit,qtiigt;i isconuentusmultisde cdufls utriq^multumexpedirecenfe* retur, uelÃpublicum decus Cbrimxni nominis re/Ãicerent, ttelfipriudtisprouincidrum fudrum incommodis,qu£tot iiuturni belli detriment d pertuliffent,confulendu exiHiiM^ rent.Su)n£ÃquidempietdtismunusÃtfcepturosdppdrebdt, poftqudm Solymdnus undiq^ Chriüidnis clddes importcret, fl ipfofdci'ofdnfk) PontiÃceÃqueflro pdcis dtqâconcordi£gt; controuerfdmukdrum gentium mdlodiudUtamÃniremi turdrentyUtE uropeis gent thus cert£ pdcis trcnquillitäs p^^ rdretur,dtq;obiterdefdcrobellodduerfus impios geremh^f coiunélis uiribits cagitdndumeÃÃe iudicdrent. OpportuniÃi^ inddutc omnibus futurdconuentui fedé, PotiÃxdecermbdt dpud tiicedprouinci£ urbe,qu£ erdt ditionis Cdroli dij AÃobrogum principis.Is utriq; dribs, prop inquitdte iunihs,çy utriuÃp diÃidentis iniurid multi mdximdregut fui pdrteIÃolidtusÃusÃbi reddi perpetuis querimonijspo* ftulabdt, putdbdtq; eo principu coUoquio dtfceptdtioneq;, in integrum reÃituidebere,poÃqudmtdmdiupeÃimetnul^ ibltus,Ãuflrdhdcknusdiuu dtq^ hominu Ãdcimplordffil-Jtdq; dd mdgndmfÃem Ãitur£ concordi£, çy C£fdr ipfe JiilÃdnidyddduceiiteeum Atirid,in porta Herculis H^onect, quiV iUdÃdnchd hodie dicitur,fecundlt;i nduigdtione perue*
I'
SVI TEMP. LIB. XXXVIL j« nîtjTrMdfcui dutcm,quum Pontifex ipfe cumnMxiittdfe* itdtui pitrte dd Alexdndriam, excipiente eum ipfo Vaüio cü legdtione tHedioldnenfiïlt;,fiiceaniperucniffet,profiélus per próuincidmddVilldnoutC oppidum ultri Vdruin din/icitt terrellri itinere,mdgnd omnium Ixtitid peruenit. Cæterutn PontiÃx,qui tdntum itinerii IdboYiiq;, exdéldt letdtis fenex, ftudio reipubliclt;e fufceperdt, impetrdre non potuit, utip/i reges in complexumdtq; colloquium fe poleuldnteprtiefenâs te^ deuenirenf.uterq; turnen feorfum in uilld qudddin fubur bind PontiÃcem Chriüidno more uenerdti funt. Pleonord dutemregindcum NidrgdritdpriuigndleäiÃimorum morü pueÃdjtodnne Lothoringi£ Curdimle, dtque ipfo Anneo lUemordntiocldffededucentibuSjCxfdremfrdtrem inuifit. Pmitqui tum exi^imdrent,neque C!ffdrem,nequeFrdncif cuntjpofiqudmc tdmlongotemrum trdóhiddPontificem perueniffent, à colloquio (ut credi pur eit) dbhorruiffe,fed (jModdtn occultiore confilio Pontiftci tdnt£ uoluptdtis zr liudiffdmi£qifucceffuminuidiffe,qudfiexiiîimdrentPontù fcemnequdquùmftudioreligionis/edpriudtim fui commo (^i/fciplorum colloquium expetiffe, quonium l^drgdritlt;e i^ultri£,qu£ Alexdndro Medici nuptd fuerdt, nuptids pro Oikluio nepote dffvéklret, crClementis exemplo, Vilt;^rh dm neptem domui regi£,conieilis in Vdndominin oculis,in fererepercupere uideretur. Ciefur turnen per internuncios Fruncifcopollicitus eitje in eius complexum, prittfquùtn mUi/funidm renuuiguret, uti mox euenit^deuenturum. Pereos dies Vdd}itt$,q«Mm in colie, qui portui imminet, cd* ftrdhdberet,inmorbuminciditudldepericulorum,quoint~ peditus,quum (tdettndt régis ojf.cio fungi nequiret, me, qui ipà IdiiguMi ddcramiUt ipÃus mntws implsrem, itd ddre*
E iiij
PAVLI lovn HISTOR
g(in miÃt,ut ttd eum nobiliÃimos Infubruprocerts t^uipY^ ducicupiebeint, trirememecumadueberem. ExcepitÃngHf los humäniÃime rex,in omni re ad pdrandäm beneuolenti^ Crgratidm proclindtus. Erant enim lUuürtum fdmilidrutn boiteüiÃimiÃcilicet,Vicecotnites,Bonromei,Soindlif,Puik* ruU,Gdlerd£li,zyCribeÃi. Sed ed in re Vdicius opinioneÃil tnirumin modumdeceptuseil,quudcconcordid regumfi^ dentius/ÃerdfÃe uidcretur. V olebdt enim Ãumm£ nobtlitdtii VicdtoldnetiÃum primoresÃw beneÃcio concilidri Frdiicià co,ojii ex ufufuturæ concordue, luÃbrum imperio potiitt* rus ejÃe credebdtur. F^dmfdmd erdt CceÃdrö MedioldttcÃs iitt* perij poÃeÃionemCdrolo Aurelidno régis filio ex duthori^ tdte Ãuguili imperif coUdturum,ut pdrtdpdce, tum demunt aditerfusTurcdSdmpIiÃimisGdüiie Opibus uteretur.Sed^iü uÃu rerum udlebdnt,dt(j; intimos utriuÃque principisfenfiti idmpridem introjÃexijÃent,libéré pr£dicdbdnt,neqi
uUd pdcEone opulentiÃimo infubrum regno decefÃtrunt, negue FrdnciÃcum ex d,duerÃo,done c eo potiretur,drmiipofl turum.UoctdmenobtinuitPontiÃx,ut inducids ä' regiiiis, vt diximus,in Btlgio conceptds nbsp;nbsp;promulgdtds, ipà reges
innouemdnnosÃolenniddÃipuldtioneÃdncircnt. Quuntde bis rebus,commedntibus d. N/cæd, binc dd viÃdfrdnchä, ubi cbiliterdtCieÃdr,^^ iüincddviUdnoud,ubi erdt FrdnciÃus, crebris legdtionibus dgeretur,inuÃtdti cdÃus res dccidit, dà pechi (juidem primo inopindtè terribilis,Ced inox hJeJ« io^ coÃexitu. Stdbdtiiidncboris CteÃdridndcLtÃisinipfoVil* ldfrdneb£portu,itd utprftorid ipÃus Auri£ guddriremis, domui,cjudÃuÃceptus crdtC£Ãdr,ipÃusÃ; etidm cubiculi tJeflr£Ã(biÃeretur,QrreliciU£ triremes diuerÃsdnÃdtluo ÃportusÃdtionesübtinerent,mdgndji ndudlis tiirbitrelk quorum^
/VI TEMP. LIB. XXXVIL 37 lomintt multitudo perca littord udgaretur, quit nonntdli fitb meridiem otiose mAriii,cr colles à tergo,w al» tiÃima Alpiumiuga affiirgentes proflie£hirent,denfam nu.^» bem fumi iiiÃar, in ahum eleuatam coniÃicere atq^ ita tiottt fe coeperuntjUt quum è proxima turrita uilla ederetur, nec ta denà pulueris nubes deÃnerct,Ãed ex interuallis continen itrdugeretur,pleriq;exbif,quilÃeSlabaiit,proculdubiofi» ^nificationem ejjeaduentantisinimic£claÃis afÃrmarent, Oâ tancjuam BarbaruÃa dd opprimendos Ãummos ChriÃia^ XI Hominis principes, Pontificem, orCteÃarem aduentare proclamarent. Eauoxfamaqidelatain portum, peruaga=s taq- oppidum, itwredibilem cunilispauorem attulit,Ãic, ut «bii^magnoperetrepidarctur, orVaÃins ipÃe è taberna» tidoproÃliens,turbateindutagalea, crabrepto Ãcuto rfj CsÃare cum ipÃa flationis cohorte defcenderét, horfareturq} ut in liccliuia atq^ ardua iüarum rupium\crependura ,amp;'te Ih ijtg; lapidibusaduerÃisBarbaros, ÃÃrtaÃe illacafcen^ dereconarentur,remgerendam cenÃeret. Stetitimpauidut C£fa,necie periculo quicquam temerè credidit, tametà A uriam tolli anchoras iubentem,cr tumuUuoÃÃima claÃia rioruÃflinatione triremes obuerti,atq;omnes demum uel incohu, uel extern os animis maxime perterritos eÃÃe conÃgt;i ceret. Quuum uero iam fÃeculatoria nauigiaab Auria Ãa^^ timemiÃa,undiq;pacdtamaria renunciaÃent, adturri tamuihamexlporatum plerique proceÃi/Ãent,compertum eflduillico eamnubemdenÃpulueris,gult;efumiÃjeciemre» Ãrret, excitatdmfuiÃ'e,guum ille in areafabarum aceruunt cribrando,cruentilando,afiliguisÃecerneret,multisÃguiv demexinteruallo uentilationibus, gult;e trigintaÃex trire» tniu m numerum repritÃentabant,ab initio notatae numera»
E »
pJVVLi lovn histor;
tte^^fuerM, ut prima Barbdricie claÃif Meeuntif tÃi,uelnautiä homines iudicdrent,qucmquä nullum omm^ no uUiui cldÃis,i(el ab altiÃimis teà ls, er coÃibus,aut aut malus, aut atttenaapertiÃimo in pelago confj^KSttH*^' Qko pr£cldrè agnitofaâum eÃ, ut omnesexfummi trcpâ^ datione in rifum inconiitosq; cachinnos foluerentur, Ãu ipforumprincipu,et ducum intellefla pr^properè crudfl^* Mis contumelia, non obÃcurus pudor mentes perÃirulcri^gt; atq; inauditietrepidationisinanismetus iocoÃs omniu Ãf^ inonibus cekbraretur. Ailu fubinde eà inter CiÃare ati}; tificê, utianteacopoÃtumfueratjdefufeipienda naitalii^' peditiomaduerÃesTurcasinä nouakgatioavenetifÃupri ueteres kgatos adPontifice CiuÃareq^ pernenerat,cuius pââquot;^ ripes tratst, micolaus Teupulus,nobiliu literarum rus,etK. Antonius Cornelius,i^uiVenetis fenatorix elo=â ^uentiitlaude relicpuos pene omnes anteibat, Hifuf-'tideri teÃate iatn ädultafrÃinanducÃ'e,atq; apparari claÃes pofti* bbanf,poÃ^uäVenetijs cunäa iain parata eÃent äd naui* gandu, magno^ incomodo futurum eÃe diÃrerent,fi ^uos^ÃatismenfeseÃiuereÃnereitt, quibus marires poÃet. iiec nuiltopoà PraneiÃus di/cedens à PontiÃe, i« regnum fuum eÃreuâ¬rÃs,PontiÃxueröGenuampetucmtgt; exceptus^; eà hoÃitio in plifcoru £dibus, (IU£ Ãmt cxcclà {nlocoadviolat£templu poÃtai. ExindeclaÃeinconfccrt^ dit, partimq; mari ufus, partim terreÃri itinere, pöÃÃÃ* tium ad Vrbem peruenit. Clt;efar autem ad MaÃilienÃuin öâ ram delatus, circa FoÃas Marianas ex condiib regem defeendentem cum liberis Ãta quadriremepr£toria huiMtU terexcepit, atq; arde complexuseÃ, Impétrante ^uo^ue C£farefPrancifcus Andre£ Auriit fuperiorum tempotââ*
SVI TEMP. IIB. KXXVlf j« ÃnÃMrti« facile reini/it, quïi ad exofculandam dcxlratn pro^ duceretiir,fubindeji plures borat arcaiiit fermonibut prints ^â{xttmpenderut,tanta ueleorS, qui aderant, uel iüorum, qui id poÃca ab alijs 'didicijjènt, exultatione, ut fire nemo t(pcmetur,quino plané exi/limaret reges ipfos deterfiso=, ^ijscociliatosfraternieamicitiiefoedera concepiffi in f^ettt »uituriepacisatq; cocordif. Vnut tarnen Paulusipfc Ponti ftxpro uetere fua prudentia,ut id crederet, adduci non po^t ^uit,poftquaparumpiofubagrei}iq- amborum principunt (onfilio colloquijs exclu fut, dus clam appetite amicitice ra^ ^â0, qu£ nuüamfÿncerè uirtutis, amp;- religionisffeciem priamp; ftÃrret,nequaquä compoÃti animi diuturnam fnuilatioâs uem babitura putaretur. Mutua fiquidem ambitione corre=i ptf, quu hie parta armispoffeffaq;, retinenda omnino defen dendaq; flatueret, ide uero GadiaCifalpinam, quà m nuper uonobfeuro iurepoÃedi/fet,prodignitate fuincminis repe ttndamarbitraretur,nudo Ãquidemconcordiearbitrio fibi opus effeexiflimabattt, qui utriq^aliquid detrabendu con^ cordiif eau fa iudicaret. Certa quoq; inter utrunq- eminebat obtredatioafcifcendifibi PontiÃeit, quoniais omnino,cui PontiÃxfocius aecederet, altera muleis rebus potentior e^ uafurus uidcbdtur,fic, ututerq^potiuscauendumputaret^ «e Pontifex alteri temulo in focietatemapplicaretur, Zerge^ rendo bello foeium fe proeberet, quà m ut eum magnis conce/ ftsmuneribuspromerendum arbitraretur. Grauiut tarnen in earn rem incumbebat Cafar, utpote qui antea ^ouariant urbem Petro AloiÃo Tamcfio,cxpetente PontiÃce,dono de^ di/fetjamp;tumfiliam quoqueuiduam Gdkluio ParneÃo,ucl aihucpr£tenero adolefcenti in gratiam aui PontiÃeit, ift 'inatrimoniumnMturatisnuptijscollocare minimè graua^ rdur.
P A VL I 10 VII HI5TOR.
refur. Cuius contra⣠affinitatis faSfum, Ctufaris coiiÃli^ altius detexit, quum/jireto CoÃno Florentiie principe, tliti idconiugiitm fupplex expetebat, ÃliMt uel turn rennen^ tern immuturiC letatis adolelcentuli thoro iÃigare,qu'M nol^ Tontifici morégerere muluijjêt, guin cr C^fà rpdulo poà etiam non obfcure impedijt, ne viftoria Oiînuiigeneri fiâ rorCofîno iungeretur, quod nequaquam in reinfitam fitâ f)rouideret,fîT.omandpotentiii cum Ftrufci imperi] opi= businunumbeüicrpdcisfÅdusmificeretur. dnade cditfi Cofinus honeftiÃinw ufusconfilio, C^/à remq^ refijicicnb cuius fe clientemejjè profitebatur, ab eo prolts cdufi uxo= rem pofiuluuit, quanMximcfideli ç^uerundd poftuldtio-KepemwtusCeftr, quodkgitimiatque igquiÃiiniiurisuiâ deretur, ei de nM,nufiu.i clariÃimi generis puellam Federici ToletctniAlbdcreguïi, inter primdrios Hilj)dni£ proceres, uirtute dnimi, fide, dtque opibus pr^/ldntifiimi neptein deâ Ãgt;onÃuit.H£cerdtEkonordPetroipfiusFedericiÃlioprigt; regeFiedpolitdno genitd,qu£mdgno Deoutiq;crdiuis dp probdntibus,Cofinum pukberrimd proie in jÃem Utifiint^ fucceÃionis pdrentein ficit. C£terum quum enduigdtiirui efiètC£fdr, ad eumlegatio tAediolanenfium peruenit, de* ploratura iniurias, quds HiÃtani milites feditiosc ad arini confternati, çr ab authoritdte Vaftij difcedentes, eoruttt agrisinfirebant. Coiuerantfiquidemè fubdlpinis prfÃdijs auditoinduciarum nomine, fingulx cohortes, utmeritafii* pendia fldgitarent, qu£aliquot menfiumfibi deberi pr^di* cdbdnt, ufq;adeoproteruédtq; infolenter, ut uno confenfi profiterenturfinequediéh neque imperia Vaftij dudientei futures, priufqudmfibidlicunde tot débita ftipendid pr£* fentipecunia foluerentur, fie ut interim ex prada uidittiHâ
SVI TEMP. LIB. XXXVII. 39 dofirtiliÃim£ atq; amocniÃimis regionisuicos, uexdtii atqj direpti^ agricoles, impudenterdiq^dtrociter peruaflarent, nüferrimiq^incolxiulloextcmÃdäimetu defirtis meÃibui di/fugere cogerentur. Eo modo Bi/pani è nùlitibiK, iinmd^ niÃiini Lttroties efji^.occupatci uniuerfd mcjje^ndm tum de Ã^crantfrummtd, dutinagris, dut in dreit rdpientiian pr£d£ expoÃtd. Ldtrocindntium dutem uexiüd cdfirdqifue rdntconflitutddd perdmplum Gdknt£ oppidum mercdtu celebre,itd dppelldtum de nomine olim Gdleritæ legionk» qu£ à C. lulio Cdfdre in bis lock confedijjè, condidijjè^; co^ lonidmexiftimdripotefl. ideflpoÃtum medidÃre inregio^ gt;K dgri In/ubruin, ^u£ oppidk cr uicis freinent, Ãtrnrndm Ãrtilitdtis Cf opportunitatk obtinet cldritdtem. Ed Ãgiude Ticino dmne clduditur, uberrimkci; diffufdcdmpis, ddAb^ dudm uÃ^iÃÃeextendit,Ãc,uturbs Kedioldnum qudnddnt umbilicifpeciemprdbedt. Confterndt£dutem multitudinis ed erdt licentid,impunitdte ftnÃm dudia, 'ut ncqudqudm ed regione, qtidin obtinerent contenu, remotd etidm oppidd truculentk imperijs territdrent, cüq; db ek quotididni tribu tiniimerdt£pecuni£ueiligdlexigerent,crÃegniterpdrens tibusomnemc£disdtqÃncendiorum clddem deniuicidrent. CiUdmobremEdptijh, Arcbintus ciuili fdcudid inÃignk,qui erdt legdtionk princeps, inbunc Ãrme modum CdÃdrein eft düoqutus.Perdpld MediolditeÃiim ciuitds immcÃs nuper Opibus pofens,fed recentibus diri belli arumnk dtq; miferijs defDrmdtd,qui{fukmdlkÃnemimponi,cf Ãbi dd diuturâ ndmtrdnquiUitdtemÃibtuteld tui nominis dditum pdndi, in bdc pr£Ãertim tdntd Ãgt;e futur £ pdck,fdctlè credidijfet, ins cpindto noudm, er prioribus quidem mulk acerbiorem da dem Ãtbit,ndmà cdldmitofnm efi bello db bofle diripi, mul, to quis
. PÃVLI rovn HISTOR.
to cjuident miferim eà inpace MÃari Ãfocijs, tttque iitexpù tilii contutneli£ detrimentci,cr iniuriiu pati. Proiiide mit Ãri Infubrcs, xquiÃime Gefar, ad te conÃigiunt, er liehen menterorant^utpro Augufla tuauirtute ^religioÃg} ani'! mi dementia er pietatejfedefenÃos er conferuatos uelii ab immanitate impudentiÃimorum latronum. Hi funt ue^ terani HiÃpani tui milites, qui dum uidorias de hoRibtis ti bipararent,ea licentia opes noÃras iampridem, Ãcuticiiâ lamitofi er niolenti feculiiurapoÃulabant,pried£Ãcba» buerunt,utetiam nunc extremum nobis fanguinem exhiU* rirecontendant^quumte debitoremÃuumex dilatis fiipa^ dijsrapaces,erimmodicipetulanter effingant,ut cdufatn non iniqui militaris iuris Ãe nados appareat, unde libett er imp une ablata qu£q- diripiant,grauiquidem ofÃnÃio^ ne £quiÃimi tui nominis,Ãed muito grauiore rerum noHri-rii incommodo,uelobid, quod,qu£ imperaueris ex uÃutM à nobis pecuni£ÃubÃidia ad egeÃatem redadis, inpoÃeriatl prailarinonpoterunt. Occupauere illi neÃariaÃeditiont excitata,lnÃtbrumdgri opulentiÃimam regionemÃnter-ceptisq; meÃibus cunÃa in pr£dam uertunt, er in proxi=^ mamquoque uindemiam auidiÃimeÃedant, niinirumqut ab authoritate Vaüij ducis,Ãnatusq;, er deniq^ à maidl^â^ tetuinominisinuerecunde rebellarint, conÃÃq; arinisln^ Ãubri nominishominestanquamadobÃequiaiu/Ãaq; tndfi ratiÃimosÃacilccontemna,nt.Maturaitaqucope tua, iuÃif ÃmeC£Ãar, nobis opus eÃ,nedumÃuÃra conquerimur it iniurijs, miÃrabili excidio ÃrtiliÃim£ regionis mulüeâ nur .Duplex ÃquidemÃerendie opis ratiotibioÃÃerturÃ^ fär,nam autÃipendia, qu£ milites improbè reÃagitant ,à iufla Ãnt,pr£ÃntipecuniaperÃelueniLi funt,autÃiniquio*-
SVl TEMP. LIB. xxxvr.quot; 43 pcti nidcburttur ynccp(e tibi f^r.cfcns cXuri faculties/uppc^ tdt,nobisconcedesobfeçramutjUtimpunè faluo^ tis tu£ nomine nojlrMiniiirixs de pemerÃÃimis latronU tuf domefiids freti armis ulcifcamur. Acquum eniinefl, ntilU, ^ui tnAs uiihrias infolentiÃimii miileficijs defor^ mantjamp;iibi undequdg} uidori, optimoq;principi,hdc imp^nita fceleflaq; deÃ.dione, uerx uirtutis tult;e ldudem,ct demque Ãierdtdin apud omnesgentesgloridm eripiunt, dù gnd5inuÃtdtdcontnmdäd,dtque impid rcbeüione pandS penddnt.Cefdrnihil dd ca refpondit, Ãed contrdâa, Ãonte, duflcroq; uultu Archintum tdnqudm nimis libero ore lo-quutum,ddPeronotum Grdnuelium fummisnegotqspriea poÃtumremifit,itdutipÃeCd:fdr per idnitorem continuo tum permoneret, ut legdtum duddciusloquutum d/Ãerii cd ^igdretuerbif,uelob idpriefertim,qu0dnonobÃure priCâs dicdret ïnfubret extdntit contumeli/sdddrmdâ¬xcitos,nio fâCdfdr prouideret, Hi/pdnoidd unum omnei, tdnquant improbd extremxqi mdlignitdtis nbsp;nbsp;dUdriti£ homines, pdr
^ontgotioconciÃuros. ItdqiGrdnuelins adeuntcm legdtii tontumeliosè propc rcprdhendit, quod niinid oris liber* tdte uÃiK, principis mdieftdtem drrogdnter oÃÃendiÃit. Ci»d ^^reArcbintuseomodo officijfui neceÃitdtem excufduit, utmulto plurd dtq^dtrociord lAedioldnenÃs fdóluros tea fimtitr, utres Ã(dsdtqueuniuerÃeimmeritd:ciuitdtisin* ^â'iiiSHindicdrent,dddenslÃumdntiore,ergdGrdnueli,qui CdÃris conÃlio prdes ,finon omnino femsÃs, pdti pote* ciuitds,qudnuüddutÃdelitM,dutdccurdtius C£* pris nomen colit,indignisperpetuisqi nefdriorum militum wocinijs euertdtur,qudndo ed uosomnes,non modo pr£* ^âtifÃipendqs ditet,feduniuerfdm etidm CdfdrisduldmX multis
PAVLI lovn HISTOR.
Wwfc/J ännii alere confuefcdt?C£teruin neq^ à . Grdnuelio, ^ue ab ipfo Qxlare his grauiÃimts obteftationibus aliud impetratum ejl,pr£terliteras,quibui Vaftius adtnonf batur opera dare,ut aliquapadionis ratione, tantoproutn ci£ iwommodo mederetur. HecubiÃub ipÃuin Ccefaris lt;(⢠cieadifceffùm exlegationcrenunciata,Grperurbes Cifalpi-nie GaUi£euulgata funt,ufq^adeo tantum exrei indignita= te odtum Ce far i creuit,utomnes ex reru de/feratione facile dejiiluros appareret,à mitiôr çy clementior, qui dedentiS reciperetdominuiofferretur. Immoderatis fiquidem puce beüoq; tributes oppreÃi,noua etiätum menflrue exailionif onerapertulerant,qu£nunquadeÃturabonimortalescre^ derêt,donecHiueretCefar,atq;ltaU£imperiopotiretur.SiC utnonaliade caufauidoriasde boflibus queÃuiffe exiÃi* nMripofèt,quà mut ferendo bella ex beUis, perpétué militai aleret, atque idea fubailas prouincias immiti dominatione ad egeÃatein redigeret. Optabant Ãquidem prouineiales, utCefarnequaquam Ãmilis euaderctquibufdam fuperio= rumtemporumCefaribusGerinanis, quinoninamore at= que beneuolentia fubieélaruin gentium,fed precipuumpo^ tentiefu£ robur in ueterano milite preda alito, reponere confueuiÃent, obIdq^Hcnrici, atqueutriufque Frideriei, er Ludouici Baioarq, er Caroli quarti exemplis, miferai Italie ciuitdtes,que libere atque opulentiÃime dicerentur, Ãbiprede deÃinaffent, poflquam tüud uetM inclyte laudis er fame Ãudium,quogeneroÃÃimi olim principes precli ras res beUo gefferint, apudhuius feculi principes uigert ieÃerit. Pauci Ãquidem pöà Carolum magnum ad itere fietatis er glorie decusrapi uiÃfunt, quumnemo Ãrme firmatraélarit,utboiia pace parta frueretur, çradmifan^
svi TEMP. LIB. XXXVIf. 4t
Kirtutii monumcntis feculum fuum florentium lt;3â ht culenttusefflceret,fed ut ui^riji or beUif nunquam modit iinpoitendo, inflttiubilent animilibidinempofteris tefturcf* twr, ld efitm Jodie prueclarum atq^ magnifies uidetur ad mit tuas clades inteüinisgraffari beüis, ut immanent iüam beluà ab oriente no^lriidiÃidijs excitatam prouocemusjuafiaturà proculdubio :unlt;!kl,lt;}uum nos ualido concitata impetu affi ^s uiribus mi/èreq} diÃidentes inuaferit,Porro Vailius bis aceeptif à Ciefare Uteris, quupacandismilitibus, er ad o/fl^ «um reuocandis Ãatageret, flngulos eorum tribuiios, cjiios, ex uma Ãorte eduilisnominibus, cüpoteftate imperij in fln=t Salas bebdomadas creabant, er propter publica caufai pa^ trociniü,honoris gratia,elefhs appellabant,Ãgitlatim pers t(ittabat,anteaäiq; omnis maleficii impunitatemerpn^ tnia infiipcrpollicendo, mollire cbtendebat,Ãd ueteratores sximiÃquum ex opimis rapinis diteÃerent,er ex tanta licé^ tia liixurioflÃime uiiterent,nec quiequam timerent,nibil fa ni confilifjcontemptis Vaftij monitis atq; proniiÃim, ad anis wum admittebant, utpote quicorruptis moribus in deliéîo perfeuerarc,quà m ad ueteramilitilt;emunerareuertimalîct. Qttamobrem eô res utrinqs altercando deduihl edl,ut Vafti us,qui multim de cauflsCiefiri obtempcrare ueUc uidebatur^ nel rebcüibus nullopaflo uim admouendam eflc iudicaret, fed imperandam populis pecuniam, qu£ feditiofo, ac ob id atrocem pÅnam mer ito militi prtsberetur. Eu imperata, ad fiimmam undecim myriadum,qHum paucorum dierum ffla» tio exigi non pojfl:t,neq} milites promittenti duci fidem ad* adbiberent,Vaftiusnonrecufauit flliumeis obfldem trade* re,u[ interim, dum reprfifentaretur pecunia, à malcflcià abiiinerent.lnea tranfaóiione cautum eil,ut milites è Gallia
F
PAVLI lovn MISTOR,
Ciftîpiud decedenteSjUti iubebat C£fdr, ndudli btüo, ^Uöi tüdduerfus Turcdi enixèpdrdbdtur,operdm ndudrent. Dc' duftiitdq; funt ad claffèm,(iult;£ 'm Ligurid exorMbatttf, Fitere bi qui claÃem impleuerunt circiter quinquagiiM millidhotninum. Reliqudueroparsper TridcntindsAlpes inGermanidm eütrdduäa,utih PatmonU prtefidijsdijjio^ Ãtd Turcarum incurfiones fuilineret.Accidit autetn, utqw fecuiido Eâo Ãumine dcueherentur,duo ndttigia iüild petris rapido profluente pducis endtantibus mergerentur, ita ut CifalpiniCGdUi£homine5dmultisexecrdtionibtiseos ultore Deo magno méritas malefic'q pceiidsdediÃicrederet.Eisfes deribus,qu£dnteaRom£ inter C£fdré,ç^ Venetos, fbcio, dtq; authorePontiÃce,perculJdÃuerät,Qr decongreflitlt;^^^ faris, GrFrdncifiiregis,Pontificisq; profeétione Biz^ndf nunciati5,Solymdnus,quuaduerfitmfemaritimd arma pa^ rari prol^iceret ,'tlariadenü BarbaruÃdm exornare daà fern iuÃitjUtmature HeüelÃonto egrcÃusbo^ibus occurred ret,er quanta pojfet detrtmenta,aditis, uexatis^ infulis Vt netis infèrret. Ojto accepto imperio Barbarujja ingenti cuc ra,ldboreq;claÃemrefecit,dedult;disq; ad littora quos anted defcrip/ijjèt,prouinciarum remigibus, nauesimpleuitfdt^ que omnimiilitdri apparatu diligentiÃimeinftruxit. Eelle» fÃonto,GdUipoliq; proue(his in Crctam inÃulam cum Cenâs tum trigintd nauibus, qiue remis agerentur, curftim xit, primumq; omnium Ãuperato Cyanio promontorio, quod bodie Spdt£ nomen obtinet, Caneam urbem, qu£ Cy-donia olim fuit, adortus mdgnam fuorum partem temere expofuit,nam Gritto patritio praitore firmis pr^Ãdià tuen te urbem,Vurcarum impetus eum babuit inconfultit audasi ci£fucceffum,utquumundique emoenibus, erpropugnä^ cutis cuiit multo rebodtu mdioribus,ciâ minoribus tormen=â
SVI TEMP. LIB. XX:îlt;VIÃ.
'^speterentur, atqueltalicic du^i; cohortes ernptione faibt {'erturbito5hoiiesinuaÃjJ'ent,}nidtisfuorumlt;)imÃis'Birbii fujÃrmptui canerc cogcretur. Conüat eu)n,quiim fuos reuocaretddclaffêm, nimia HMulis puÿiietrepidaùotie fic^ framiïleTurcM^ciuilongius fgt;r£datum Ãlittore procejÃs 'rmt,defcritijji,qui ad uiwm omncs non multo poüdb armA tisCretenÃbusinterÃdifunt. Exinde Drepano promoiito^ rio,quod Melacham uocant,Ã{perato in AmphimaleumÃ= »um,qui hodic ndutis Si{daeü,clajÃm iiitulit,quum Joanne lAorumtotiusinÃilieprdÃäummultistmlltbusCretenÃunt coi(lis,atq; adiunólo 1 tdi/cjraw aliquot cohortium p rxÃdi um Cydonijs opem celeritcraBaturum didiciÃet,indeadRU tl}imnain,qu£ellhodie Rctimuin,urban nobilcmproccÃit, pariq; euentu ab ea urbc inunitiÃima repulfuseii,quGd pr^ ufquà m triremes ad oppugnandutn appropinquarent, Ri= tbimncz^cïfoiitorh's ineasmaioribus colubrinis,nonpars tiocpdetrimcntoillatoeasauertiÃent. A Retimo ad Dion Promontorium quod FraÃhea hodie dieitur, proÃ^his e fl, moxc^ deflexit adurbem Candiam,ab hoc Dionis proinonto riodeeemmiUibus paflÃium diflantem. FUenrbs olim Cy^ theum fuit,hodieqi inÃil£ nomen Ãuim prebet. Hone Farbarus eontemplatus,qu6d earn longe omnium munitiÃ, Ãmam rebaturadoriri non eflauÃis,Ãed feÃc ad orientale in» fülle caput,quod efl Salmon ium,conueriit,Ceciliamq; oppi dulum,defertum ab incolis,('uccendit, atq; ita CretenÃbus lit toribusabfeeÃit.Fiam Vincentium Capellium,Vcnet£ daÃ, fn prefechim,qui iain Corcyn-am appuliiÃet,CretenÃbusre» bus maturam opem allaturum intelligebat. Ona de cauÃd AlexandrutnBondelmerium cum ÃuoinÃgni galeone,atq} altero ingen(tgt;Muigio,qHodBarciam uocabant, omnitor»
PAVLI lovn HISTOR.
tnentorttm copia^priC/idioq; militum inflrudiÃimo comität tePafqualico patritio cüuiginti quincj} triremibia Zticyn* ihumperuenijfejÃeculiitoresrenunciabant. Peridem quot que tempt« ueluti maligna guodam exorto fydere, par dirfi conjiemationis inÃania innaÃt Ajricanoi Hi/Ãanorucobor* tes,qu£ aliquädiu meritiiflipédijsÃaudati£, atq; eafrtiüri poiînlantes fiditiofè tumultuari apudGuletam cceperâtitgt; Propterea Bernardini« Mendocius HilÃanictecltiÃispr^Ã^! ihis non temerè Numidarum atq^AÃorum,propter incerti gent«Ãdcm,armaueriti«, qnüÃeditioforumtumulta, orä* tione Cfprecibusfedare non pojÃet, ea labe hominü exone^ rare Africam cogitauit,ita nt eos omnes in Siciliam tranÃit beret, tiam eis neq^ Ãipendia à prorege Siciliie,neqi âtligt;»(gt;^' tainipfaÃummx fertilitatis regione defutura pollicebatur, Sed poflquam in Siciliam peruenere,qu()d neq; Ferdinaitdui Gonzäga prorex expeditam pecunia Ãe habere diceret, neq; Siculitotexternos bofÃites priuato Ãtmptualendos aquif animiiÃiÃeiperent,}iiljgt;ani,uti erant ueteraniad fexmiüiit numerum,agros atq; oppida impetu faih inuadere coepe^ runtjndignantes quod cxfortifideliq; tot Punicisbellis nd^ uata operdyingrate demum Ãjeratis ftipendijs excluderêtur, necquibusmiferamuitdm conÃ/li uulneribuscr morbis, cregentestueripofÃent, exdgr«,minusq; benignis incotis dlimenta reperirent. Quibus de cauÃs neceÃitate quadäeiut fldgitioÃe feceÃsionisÃcelus obtcgentcs,figna O'duces att^ figniÃeros deferuerunt,O'qui erant iuxta^eÃanä apertos pagos diripere dggreÃsiÃunt,ceff'ereq; eis in prteda ante oin* niduicinullisobÃepti mûris,Cajidnetd,TJiontclortis,S. Lui cid,quorumincolædd munita oppida confugientes, oâ de fuisincommodis fruflra conquerentes atrocisO'uerehot flilis
SVI TEMP. LIB. XXXVII. 4j ftilifiiuuniefamdm ex fociorum impotentiimpetu per tot tamSicilUm excicabant. HiifÅdèdireptifad Cajlrum mtn^ tntum oppidum pemxerunt,muruin^ undiq; corona ex= pugnare conati defendentibut fefe CaftrenÃbui ita rcpulà fnnt,utamiÃis ad qiiadraginta militibtK,multi^q; relatii uul neribuf,q, forte Ãcua tempcflas cum denfo imbre exortafclo pettorum funiculo5extingueret,reinÃäa ferecipere coas bbfint.Jiif cognitis rebus GonzagaAluare Sandeu,cdftroru ^giÃrum,qHiincoldiSiculos in unuin cogâ¬râ¬tatq;arma=* feditiofos imp et um fa^ri fpecië pra:beret,'niloa (d opportunapramifit.Sed ufque adeo bis pagorum direpti onibus eljèratiS erant Hi/Ãanorum mêtcs,ut proregis depre catioiies,atq; imperia contemnerët,nullamq; pacati animi, ttt redire ad/anitatem fe ueüe oftenderent,ÃgniÃcationeda* ^tnt, fedeffuÃusquotidieatq^ crudeliusinSiculos graÃaren ^â(t,utitumaccidit, guum Sandeus cum armata agreÃiunt ^âdtitudineincon/Ãeihimfededijj'et. Hi/Ãani nihilhis terri ^^âtiink,minimèdubitarunt,quininteriedamuaüem iüicà ^âânÃrent,faäo^impetu,omnemeäSiculorumturbäpro» fligarent,cr in prxaltos montes aufugere cogèrent. Exin^ de priefeëîorum er ÃgniÃrorü loco,gui ÃÃeditiofis diÃeeÃi^ tant,nee tamfÅda; conflernatioiwsfocij effe uolebant, tribu »0S crearunt,gui eleëli dicebatur. Horum imperium triduo finiebdtur,atgi eis alij fuccedebant, omnibus tamë gui certo perpétuas poteflatis iurepr£eÃet,guenddH£rediam cunëlis ÃlP'dgijs extulerunt.Hunc eruditafacundia praipotentc, antea cucuUatus facerdos, amp;nbsp;infà cris concionibus cxercita tâtsfuiÃet,fupremi fcrib£ er conÃliar'ij munus implere iu^ bebaut. Huic auté attribuerunt rerum capitaliu miniÃrum i^ondraconéCantabrUtgui oblatos guo/q; eguos arripisi
F »7
PAVLI lOVII HISTOR
bat,quos appitritoribusfuis diflribu(ret,exorn.ttaqi indetui merofit ala^iid parados comccttui, rctpiendcim^ omnif pcco^ rii pr£dam,regiotKS proxmas percurrebat. Primum ontni urn HiCredia peruaÃt militibu^utin Roceüd oppido, nobilii Siculi è Spataphora Ãmitid ditionif erattontnia pedimeiHct cr Ãtrcinai/cortacp çr inutitêfamuïantiuttt pK^ rorum turbam deponerent.Quofaóhiad oppidum Randa* tium,(juod edl ad radices Aetufmontis poÃtu cid olim atiumfuit) hodlili animo duxit. Randatiani ubi Ãrmidabi* ks ad fe Pli/Ãanos uenire cognouerunt, ad eos cum inÃdit à eerdotesprteÃrentes criiciÃxi Dei Chridli uexiÃü,qui ininti am drprecarctur,emiÃerunt,eis^^ bina ccenobia perampllt;lt;gt; ^u£ erant extra oppidum,bofÃitali iureconcejÃerunt, ita à a maleÃcià temperarent,c^uotidie ab oppidoà cibariagt^^ tuitbÃimmifÃurospoüicerentur.ConfederuntfatiSie^tioaiit moin coenobijsPlilÃani,fed Ãrteaccidit iniqua oppidano* rum forte,ut PlifÃanusmiks emuro glandeÃclopetto cmiff^t Ãtinterfeäus:tjuocafufacile perinotimilites, non obfcurt exoptatam expugnandi oppidi occaÃonem arripuerunt,Ãc utconatatiad arma admotis proximo port£ignibus,fore( concremarentfCr ualuas ardentes multo haÃarum nixu tuspropeltercnt,c^ inoppidum irrumperent, quum^; me~ diaÃrenoxejÃainfirocondlitutis ordinibus nufcjuam dif* currendo conÃÃerent.Tum uero animaduerfum eü oppidi nos per aduerlam porta, quædudum femiobÃruda fuet^^ in domibus, non paruarerum fuarum co piam,crfc!emi}ta^natugrdndioresdeÃeruijÃe.AtqÃtaHilÃ^ ni potitioppido,tl£redia iubente partiti inter fe boffitii» per regiones uigilias inflituerunt, trescj; ibi menfes per hyt^ mein ufck adprima ueris Ãgna opipare er copioÃÃiiw om^ nibvi
svr TEMP. LIB. XXXVlî. 44 Mi6«î abundantes rebus bybernarunt. His taiitis muleÃcioric coittHiHelijsaffîââus FerditMndus,tametÃ. uera ui^atq; armis ea latrocinia coercenda atq^ omiiino uindicäda exiftimaretf ädhortantibuspriefertim Siculis proceribus,çyfuam peru» crem in conficiendo negotio opera pollicentibus, iiihilomia nus idij prius ad fanandasÃeditioÃorü metes experiunda re^ tneiia iudicabat,^ ueteranäatq; 'muiüd militum manu, nifi multocumfanguine, er funefto utrinqi fuceeÃii fuperari nonpoffè prouideret. Heq; enim militibuspares uideripote râintSiculi,ueli» uniuerfum uiriacres armisq;dediti, utqui fentpermter fecontentioÃfanguinarijq; fint, er priuatint qnifqfioricamauttboraceer galeä,uelinpdce induat,cr narijsatq^mortifirisquibufdäutatur telis,quti! inhofteemi nus contorquentur.Ea fitnt jfiari tripedales acuto pritfixi firro,er manubriat£Ãund£,quibus ex coriaceo niduio uoc Icmsfaxa Balearieo moreiaciut,er huius generis armatoru ^ominüfuprauigintimiüiafecoafluruSimeo Vintimilia, aieroeeÃis regulus,pollicebatur,uir quidc corpore pufiüo, fedgenerofa animi magnitudine prieditus,erperamplis opi bus potens,qui uetufiu SiciliandecusaduerÃus externos tueri Kagnopere cupiebat. Sed proregi Ferdinädo tu CeeÃari tu SU culiscalamitoÃnmÃreuidebatur,fiistumultus temerè exciK titus,uti accidere neceiÃe erat, dubio et cruetiÃimo pralio fi niretur,ulpotequireputaret Ãumis uirib.milites,quiiuflis et militaribus armis eÃÃent inftruili,defigt;erata Ãalute effêdimi caturos,neq; Siculos multitudine Ãu'i,atqi ineptisinaciefi-e tos armis,ueterani militis impetum diu laturos inteüigebat. igitur alio modo fibi agendu ratus, ut ÃeditioÃos pdearet, er txtutoeorumimprobitdteatqi inÃolentid ulciÃceretur,per iioiieos eorumprteÃeÃbs, qui dpui contdininatu Ãceleribut
T iiij
PAVLl lovn HISTOR?
exerdtH remanere noluer^t, et i» officio d^ui prorege per fjflcbdt dgere ccepit. Ui fuere ipÃiudu cd/lroruin magifier luarui Sddetu,crioanes Vdrgdx,ç^ Sitcius Alarconm, amp;
Alfon/us Viues,qui dpud milites eximidduthoritatëobtine* bdc. Per hos dgebdtur dpud milites,ut dd fdnitdtc redireueb kut, poflqud prorex eis integrdfide omnis mdleficij impuni täte promitteret,Gr quatuor menÃu ftipendidprdfeittipe^ cunid perfoluturü poüiceretur,quod /i milites fibi ujijueqiii que Stcilidmdgno Cdtfdris inconiodo perudftdndd fufeipeâ rët,nemini unqua dd pendtes reditS in Hijpdnid fore,dique omnesfimultdnqudperfidilt;eddiidtos hoÃilid totius Sicilië drmd dduerfumfi publico edidh) cocitdtd infceliciter exper= turos. Hij den«ncitlt;tjj heredid,fortunsefu£ igndrus,grducttt luculentdm concionem dd milites hdbuit, fdcileq; perfud fit,ut obldtd fiipendid dccipere,Qr redire dd officium,quM irdtisSiculisobqci,notdtiq;iitfamid pdtrilt;eexilio mulâtin tndHcnt. Suflulere uniuerfi dextrdS,Gr conditionë dpprobds runt,modà fibi de impunitdte cdueretur,ct'multiquiden^ Gonzdgie feueritdtem non temerè ueriti pofiuldrunt, utffi bi liberorum natu mdximuspro obÃde trdderetur. SedreS deduäne^ dd iuÃurdndum,Qrdd fdcrdmenti religione,eo paäodtq;ordine,utdpuduicum,cui LinguxroÃi nomett eil, medio ferèitinere inter Neffima dtq-^dnddtiuinilHi^^ tisfolennibusfidcris prorex ar legati exercitus conuent* rent,id mdgnoperè probante loanne Vargd, quem pleriqne ueteranorum parentem appellantes maxime colebant-mos enim honores geffierat i» exercitu per dnnosuigmiigt; quumAurdntius,inteffiôh)ddîiifpellum ioanne DorbmOt^ hune pr£cipui Vargam illius figniferum fupra atteros Hi= figt;anosplurimumcxtuliÃet,Ãc ut milites falutemfuam
SVI TEMP. LIB. XXXVII. 4; eil« committm minime dubitarent. r,rant HiÃianorum ue xiüdui^intiquatuor, èquibuidtledifuntfinguli, genifj'oUrtiii,çyâcorporis hitbitu maxime prtcftaretU, cr legiitorum nomine cum ipfo Uteredia, dundiaccipiendiq;fi cmmenti munus obirent. Itum itac^^ efi ad Linguarojjdn uiamMbi prffto adfuit ipfi Terdinanduf, compoÃtisq^ re® buiÃcraperagicocperunt. duumueroad medium fäcros ywn effet deuentum, t^uo redemptoris Chrifli hoflia populo o{kniitur,ni earn prxeuntibusuerbabincVargadüinc'Hx^ hdWjCo modo iuratum eft, ut legatiÃmil er prorex ipfe iertrai attollerent, atq; ita ea quam diximus de impunitate i!tq;ffipendiis conditione tranfadlum efl. Acciditautem, ut quiim .lt; prieeuntibus uerbaadattoUendas dextras uocaren^t tâigt;â,crlcgafiomnesid expedite feciffint, Terdinandus aua temcttficï.intiu^ facore uideretur, units è kgatis nomineVil y gt;bos pritcliirè uocem attottens, fi cunfteris prorex, in^ quit, iiirare, nec dextram fyncero animo extendis, nos quo= que ab huius fieramenti fide difiedemus. Tune uero prorex oborto pudorepriealtè manum extendit. Fuere qui ab ea pforegiscunâatione exifiimarent,eumproconfi:ientid fi^ eramenti uotumfulfiendifi'e,conceptifqi uerbisexanimo in faÃe tarn foecLe pa(lioni,quie ui neeeÃitatis exprimeretur lt;utieuentuspofleadocuit)nequaquamfeftaturum . Per iuncmodumperaäisfacriser cundisUtè adflipulantibus conftitutum efl, ut cohortes per urbesatq; oppida fÃarge^ fentiir,utcommodius ali, prlt;ebitisq;flipendijs in officio coit tiueripoffei}t,ucteresq; præfedliquos diximus, adfitamu^ nia redirent,quorum luÃis milites ex difiiplina obflequeren tnr. Nec nuilto pofl flngu[£ cohortes ad Auguüam, qu£ Megiirrf oliin fuit, Syracufisin LeontinoSi Calatamq; Hie»
F V
PAVLI lovn HISTOR.
ronlf,crTtiurominium,dlMq; oppidd fub uexillis contenai re. Q^ÿuin effètTaurominijloditnes Vargdi, ctd eunt Gon^ Zdgd fcrippt, ut ipfum Vtxredum dtq^ Cdrdiüium, qui de^ Ãgrtdndis hof^itqs dpud feditiofos priefuerdt, compr^heiPgt; deret,uinäo5q;ÃbinMigio celmterMeJJditdtn deuehendof curdret. Prlt;eftitit officium Vdrgdf, amp;nbsp;nihil tale timcntei amios, uti prjcceptum fuerdt, Keffimdm deuehi iuÃit, ubi illico dréitecuflodid: traditifunt. Ad dlidquoq^ oppiddÃgt;tii= lirdtione Gonzdgd perfcripÃt, ut finguhe cohortes Ãnnn eledum,qui facris interÃuiffit, uinilum prteffdis drciu trdââ dereiit, dtq^ itd dd unum omnes iUi uiginti qudtuor diuerÃs inlocif uno tempore compviehenÃyperduäiqi funt îAeffi» tidm. In eos dutem iuÃ:iie irdcundi£fudi uirus Gonzdgd ufq; adeofeuere nbsp;nbsp;grduiter cuomuit, ut unodie ddinndtos äd
furcds, Idtronum more,ldqueis fuffendi iuff'erit,dtq; hi [uf c£ toto littore,utd, prieterttduigdntibus ffeduri poffent, erechiefunt. Ex hisdltiÃimam a£redid, detruncdtd prins percdrniÃcemdextra, honoris cdufapromeruit, cuicomi» tes fuere hinc Modraconius, dtq; Cdrdiitius, illirtc viUdle^ bos, qui inter fdcrd iurdntem Gonzdgem drrogdnter intert peUdrdt. Sed horum omniufupplicio conceptus dite dolor in Gonzdgd expidri non potuit,dedit .n. operdm,ut quos «Ms ximefdcinorofosextitiffedidicerdt,omnibus modis dtq; oi» nibuslocis interciperet. Qudinrepr£ftdidrciumcrpr£gt; tores urbût,quü de fcripto moneritur,operdfedulö profite rut,ufq; ddeodiligeter,utqui neq; excipi ncq^ deduciMefftUul poterdnt,cuftodieos necdrent,crcddduerd infubiedu mure proijcerét. Hoceniin incolumifudÃde dbhispr£Ãdibuspe= culidri fuo iure fieri debere Perdiiiddus cenfebdt,quonidnt qiiidntea quum etrcium çr oppidorum pr£fi:durds deck perent,
SVl TEMP. LIB. XXXVIL nbsp;nbsp;nbsp;4lt;ï
peraif, Qal'^yi l^crdmentum dicentesfe cunâisin rebus iu^ fiitiiim«bnixèculturespromifijjènt, tdeoej;inreos maiefiti indicatis Ãnguloruin nominibus, lege agere tenerentur, Verum Aludrus Sandeus apud Neffanam trucukntioreni inflituit : tidtn multos,qui WeÃanum ad Ãrunt ^erum uenalium exornandifefe cauÃa ueniebant,uel inuita^ ^°^âtdccenAm,^uarijsmodisper aleatores lenonesq; peK compr£bendebat,flatimqi per feruos Aetlnopes per= 'âecatosiitmare proijeiebat. Id fupplicij genus maturaba-^itamali quodam ligno, ad ceruices laqueum interâs quente, quodai/ÃaniGarotumappeUant : fic utadtnuU Sicilia littora, à tJieffana adTaurominium, amp;nbsp;inde ^^yracufasatqueAuguftain,cadauera HifÃanorum älifi Ãopulis, zr fædè fluilibus lacerata /Ãe^rentur. Qutt ^^eertiuscomperta, reliquitii/Ãanitante terrore conccât P^oconcuticoeperunt, ut pleriq^ quiifitisfi-uftra nauigijs, ^^eeiereinfulaniterentur. Interditlum namq;fueratomât tt'bustuutis, ne quemquain militem nauigio exciperent^ «lit allô dueherent, Ãc ut multi in ea cogitdtione, dbeundiq; emÃliontdture compr£benÃ,Ãeuicnteineos Aluaro fcele^t ^«mÃiorumpoends durent. Ad extremum reliquanitlitunt pdrtem, qudtnouismultiplicdtiscpflipendijs exdturdri ne=s quibdt, Gonzdga ipfo VdÃio multo feuerior inexorabù liorci;,probitémenÃruoflipendio,»auibus auebendos iit ^iÃianiamimpoÃtit. Quam ignominia ufq; adeo grauiter fiiilitestulerilt;t,utpoflqudimprobitdtisatqi perfidi£ notati inpdtriddueberentur,dnimis contumeUaÃrre ne poÃint, eommilitonumq-exemple Ãe laquei poena puniri maUe pra iicdrët. AbbdctdntaanimaducrÃone in feditiofoscarptint {itrdtd,edTcerdiiMndus fui nominis famam tulit,ut Siculi fui
PAVH lOvn HISTOR.
fill cotttmotiiniurijs,finguLtf cqljortes täitqiMin ntdkÃcdf tiÃimigenerii hoininu ex uetere dilcijplina. iecuinari debui^ ft prtedicdrent,KilÃdni dutem eum tdnqudm bominem pril duTie feueritdtif, cr fiiprd aquum inhmndniter dtrocei»/ auidumqiprcr/iii'HiJÃdnicifdtiguinisinocculto makdiitH Idcerdtum dirii execrdtionibus onerdrët, amp;nbsp;ex ddiierfo lt;d) recentiÃd{timemoridyVdÃ:ijknitdtem,pdri feditionif eri^ mine offtnfi, Idudibui immodic^ in iniiididin proregif dttol lerent,quiediftremdximè benignd ingenij temperie ufuf) tecifpÅndm dclidlogrduiorem iudicd]Jet,ideo^tdntugt;gt;to= nendo molliendoq; dnimos inilitum,cr Ãipendid liberdliter per/bluendo, totiim cope/cendlt;e toUendiC^[edition^ mgo: tiumexfententidconfeciffie, utpote qui liifÃdnico fangni^ neprogenitui, extrd omnem pcenlt;e fit/pitionem uniuerà conflerndtioniimdleÃcid fyncerd fide fingulii condotuire, qudm uUiut omninofui militis fitnguine generofidf ttmtiuf faddre mdlucrit. Cieterumtdntu dbfuit, utid GonzdgtÃ' âum dCefdre minws probdreturyUtpriecldrè ei fiiccenÃ^ ret, quod indulgentius dgendo cohortes fingulds neqitd*^ qudmrepetitafeueritdtedecumdfi'et, cr in Vdftio indigo iufio miUtdriq^ duce inepte quicfitdm clementiiS Idudent fusé deteftdretur. Quo indicia Cdfiiris cy Vdfiius mtdtu de priflindfind dpud \nfiibres grdtid dmififfie uifius efi, Gon* Zdgdm uero ipfum uel indignuntibus Uiffidnis dd dmpliÃi^ mdpr£midproueäumfuifieconftdt,quuex dduerfo non^ nihtldeconceÃisdntedftipedijsdtq;muneribtis, Cefinris inf fu, per quæflores Vdfiio dctrd^umfuerit. Gonzâtgi»n men Hifigt;dni£ mdgifirdtus dd dicenddm cdufitm citdriint-Verum is copdrdtisdd definfionem lucukntis ordtionibits, ut in Eijfidnidm proficifceretur, idm nduigdret, probit
SVITEMP. LIB. XXXVII. 47 «if^fitr,ntperuulgiita per tot Icelerum amp;nbsp;fîtp pult;^iorii)nlii,csanimos prouincialium altius offèndereL NK««/fèpèJI sicilienfes cohortes coüatis quxftorum in^ lt;*âcibits^ qitibus nomina militum dejcribebantur, circiter bfecentos commilitones deÃderarunt, atq; ha tranÃied^e in claffèm Cifaris apud Tarentu atq; ^runduÃum con r^nierunt.Sunt qui aÃfirant Sicilienfes cohortes, non quH /ââ^tim ab AÃica tranfuediS in Siciliam fui/Ãnt, feditionem â^^'idatiummifcuiÃejfedquum fequentianno pôfl ma» ^âdntamexpeditionem in Siciliam reportdt£ fuirent : uea ^âiân nihil ad rei notitiam pertinere putamui,antum,an adinijfe feditionis pceiiM penderint, Eo Ãqui^/n ^(oipore antecedentihus Venetis, Andreas Auria fuperato ^^lfâân^freto,fublatisq;paÃim militibus, adCorcyramins curfum intendebat, eà namq; Vincentius Capeüius ^'*»iimperio atq-, uniuerà Venetoriî claÃeperuenerat,con iundisq; eo modo claÃibus apparebat Barbaros tanta uim ^^'^âftianficlaÃisnonefje laturos, cr congreffum zr pus l'wm oinnino uitaturos. Turn enim Hariadenus Barbaruà l^^^bracioÃniicum tota Ottomannica claÃ'eà coniines deaduentunoQr^claÃiscertiorfadus,utiUac nos P^iinirarent, propter arélas fauces expeótare uidebaturt ^^nquam ex iquiÃimo loco diÃoÃtis utrinq; tormentis ins éteintes opprejfurus. 'PauloÃquidemante Grimanus Patris ^^^^acumPontiÃeijs triremibus è Qorcyra progreÃfus dd hucts eiufdem AmbracijÃnus, Pr£uefam oppidum in ip/o A^co promontorio poÃtum, admotis triremiü proris op P«gn4re adortus Ãterat. Sed is conatus, explorandi cauÃt ÃfeptuSjeum habuiteuentum,utqiiu luüiniana triremis PmIoduceaudaäerarilasintraÃetfauees,atqs aliquothos Ãitium
PAVLI rovil HISTOR.
JlilitimtormentorumftniftroMuii latere pilat excepijj^*» expoÃtiÃnt in terrâ milites cum tribus tormens, ciuibus à terr(i,cr 4 triremibus aUquà diu quaÃatum PreueÃe atp lufuerit,ÃcutdppureretexpugnaripotuiÃc,nifiTurcx,âi Aetolid dcciti,db obfiÃis cum udlidd equitü sy peditui» nufuperueniêtes, noilrosq; mdgno cldmore édita dggreÃt aliquot interÃäis et uulnerdtis,reliquos inmdreumbili«^ tenus dd Ãsdphdx triremiu cofugere coegiÃent,qudqudAleX' tnterdmnds,peditupriefeólus,uelgrduiterfduciusdliqi(si'^^ diu confldnter Turcarü impetum fuflinuijÃet. Per hunc dum Pdtridrehd repulfus/ubUtis in ndues qute expo^td/iif rdnt tormentls, Corcyrdm redijt,nihil eins coÃlij pertiÃ^» pofiqudmqudlese/Ãnt duguÃi^eÃnus explord/jet,lt;ttq)hoâ fiiumcldÃemtotoÃnuaddnchoriis Ãantem ex propntqo'^ profÃexiffit. ConcelÃerdnt tum ctdÃes noür£ m Gamii= nitite porta, qu£ eà contra Corcyrdm in continenti,äi locum uberrim£dquationis,qui antiquitus'R.egiiÃntisni^^ men tulit,dtq^ ibi pr£Ãbli omnes quidna primum tentand» Ãretjdiiüis fententqs confultdbant. Referente dute, qit£ derdt, Pdtridrehd antedliosFerdindndus Conz^Sâf ''^â'^âj VdtÃententi£,utexpoÃtismilitibusdtqi tormentis Preiieà cdÃcüum mdgnaui expugndndu cenÃcret.Quo expugnita coÃitutisq- in promontorio, caÃelliq; ruinis mdioribustot mentis, elabi nonpoÃe hoÃem,atq- eius eldÃem fummisit^ trimetisdfÃcidtqideleri poÃi diÃerebdt, Nam iit egreÃif hoÃi totuseripcretur,inipÃsfducibufonerdriu nauigium Idpidibusmdgnis minutisq;repletü demergi iubebdt,ätq;t!â tresgdleones, quierant è tota clajÃe tormentis iiiÃruHiÃh , mi, contra oÃiumedrumfducium produci conÃituiq; udh^, do atok obliqua rudentum nexu in anchoris iubebdt, ut P
Sarbf
SVI TEMP. UB. X^^XVIÃ. 48 '^i^^ii'rujfitfmueitaiierein altum condretur innumtTdbilU f(gt;n pildrum procdldtn in limine fducium exciperet, dtc^ ibi ^ninoiemergiMar. Aded Aurid re)jgt;ondit, idGonzdgià ^itfiliumdióluiiuidem jjieciofiim,fedfd{lu,dtqiexituperi ' (ulofùm dtq; difjicile uideri.t^din primum omnium expone ^^interrà militesdncipitispericuliremel/è,(juod credipdT ^et, Aetolicdf copidf, uti dudum Grimano tejk fccerint,mi nimèdefuturdf, quin oppugndtisdtq^ obfefiifuismdturdnt Opern jirrent,quorilt; fuperuentu no^ros pedites uim incum bentisequitdtttiiegre tolerdturos dppdreretyCr/i quid cfe iniquoinloeo opinione duriue dccideret, ndues prouefh onerciri/(fdeftitutdfmilitdripriefdio,quodeffet mi/irrimu^ ioilibtMpriediefuturdf. ipÃporro peditdtuiidmin terrdm expofüogrdueperici{lumimminere,ndm/i dliqud dutum^ gt;edlii teinpeftds itd indderet,ut onerdri£ ndues pdriter dtq; triremes à jcopulofo littore fe recipere or in altu dd fdlutem tiellt;(ddrecogerctur,undetHm fuppeditdri poffe dlimenta^ «onmodô defertis inimico in littore, fd ingruentes undiq^ holles pugndndofuïlinentibus. idcertèeuenirc poÃe nemo ndritimaru rerumperitus dubitdrit, fie, ut fortiÃimis uirii files omnis recept us cr fug£, importund mdUgnitdte fubitdt tempe/idtis eripipoffeiudicemus. Ccelum quidédutumnd^ kex mutabili ndturd temporis, dd repentinos uentorum turbines edendospdrdtum, non infinis ndutis eÃe pertimef cendum,utiidmmiiltisrecentium ndufrdgiorum exemplis eompertum effet. Proptered,f hollis extrd Ãnum ddpugnn tllci non pofit,ipfs tutiusdtque utiliusuideri ,fuperdK teleucddem,ipfdmqst^eritumfdxis afferdm, cr dire(h eurfu in Ndupdileum finum cldffem infrre, ubi er exw pugndripoÃeNdupdudlumoppidum, meenibus non md-^ gnopere
; PÃVLI ÃOVII HISTO
gnopere munitum, er multi obiter oppidi,lt;}ii£ ii intimif linumCorinthiicumc^ jfibmumpertineant,impuni diripi atqueeuafliripojj^fGrici homines prolixe conprnurent, quod niuigdtionis iterà teneint,iccidere poÃ'e,ut B.irbit^ ruÃiu(lpudoreiddufluf,uelÃiori(m ingenti pericu'opcï» motus,fi nu egrederetur, er conÃerendje pugiue facultiitein ipÃs optintibuset piratis praberet. Hincgercndi belli td tionem,quinquim Gonzigi propofita dijficultites inpr* mireertoüerecontenderet, Capeüiusipfi er pitriarchd probireuilifiunt,utpotequimiritiino potiusquÃm terrtlt;â fin coMtu iudendum efie cenferentjubitxq^ tempefteitifpt riculi,potins quîm hofies,quos lequomiri contemnebunt, nontemere firmidirent, Niupifium^ fi expugnaretur, quod Veneti imperq Methonenfi beüofuijfit, ipfisex legt foederis accefiùrtim/ferire pofient. Lxinde Aum eonjlitit tistotiusclifiisordinibus,èGomenitiie portuprofitlurus, onenrijs Mitibus, qult;eerïtfieptuagintadu^,Brincu Aurii gentilemerpropinquum fiuumpriefecit,quà dmdgni ufiK mdritimisinrebushdberetur. Exhistdmen quatuordeciiH Alexdndro Bondelmerio dttribuit. E enim uniuerfam dnte^ ire cldlfim,er Branci nduigdtionë obferuure iubebdtur. i'ed quinq; etidtriremes(e£fiquidem inuniuerfium erunt nimte ro centum er trigintd qudtuor)deleóftefunt, remigio cr M lis mdximè dgiles dtque expeditie, propterenq^ fiieculdtorii uocdbdntur,qu£gdleonem contrd Ãnusfduces dareanehot Tdx er eonfiftere iuffium pr£cederent, atq^ hoflilis claÃis ttw tMî explordrent.Turcic£ mnq; triremes qudtuor'euin expe ditis totidem biremibus finü egrefifie, per fduces in altu eud* ferdnt.Sedcblfie{logideone,ut triremes noflrds, qufddiuf fum fe direâis roflris impetumfdiblur£ uidebuntur, eÃ^nget rentt
s VI TEMP. LIB. XXXVII. 4» hnt,elKifenJo rurfia intra fauces/ereceperunt.Itaq; Pyuria ditto Ãgno^ut religute cla/fes fe cofequerentur, ad Preuefant (oMtndens,uniuerfaitriretnesâ¬Xteniit,itautabhoÃibusfa tile nuitierari polfent,qult;}niain à minora natiigiaÃeopte Ãtt dio uoluntateq; claÃÃm comitantiarecenÃerentur,iuÃa Ãip putittione fupra quinquaginta nbsp;nbsp;ducentorum nauiü numet
*â ««! impleuijÃnt. Quo Ãâeäaculo magnus (uti aiunt) timor ^âtrbäruÃianimuminceÃitjquitametà natura intrepidus^ doÃrumuirtutemcriifciplinanonmagnopere Ãrmidan^ ^ant {mtabatÃngentis tarnen claÃis amplitudine atq; appac tatituehementiÃime promouebatur.Neq; enim maiorà pri Ãiiteinporibusinloniono^iroru claÃis coflgt;eibtfuerat,itii nt quidam Eunuchui exSolymanHanitoribus^ EarbaruÃÃe tomes datus^eucunllamp;nte Ãebtimideq; perplexii inurbanis Gâ plané fuperbis uerbis iiijolenterobMrgaret,q,inprouo «ntej c!?riÃMf70j,erpwgKAM cientes, tion ÃatimÃnu erua ptret^i fos adoriretur,qua in re nonÃalutem fuä,qu i con Ãe^htm Mis Ãrre non poÃet,Ãd Solymani imperator is de 0« reÃicere deberet, qui gloriitfu£ multum Ãlendorts ea f'irpi cunéliltionedetrahi noUet. Prodignitate fiquidë Otto ^nnicinonûnisexperiundaieÃ'euires. Nam à bello fortis amp;pugtMx effet,utiprofiterëtur, non deÃerandameÃfe uU ^riam.QuodÃÃrtuna uotis uirtutiq;Turcarum itiuides defuturos Solymano trierarcljas,ipÃs, à uincerëtur, ^sliores,amp;~PonticasÃtluastantamad conffcienda claÃent »lateriam fuppeditaturas,nt duplo maior er ornatior uiris remigibus claÃis nedificari facile poÃet. PoÃremo id qisoq; addidit EunucbusEarbarufÃe,cauendü efffe, ne mctu ooaeÃiÃima: mortis,qu£ aduerfo etiam pralio eÃet incertec, irato Solymano foedg necis periculum fubiret. t^ec mora,
G
PAVLI rOVJI HISTOR.
uodfirunteaihiicEuniicbo,conutrfusadSakehS drcJ/ifi* ritttim:Ergo,wquitB(irbi(ru(fd,uir fide uirMe^prtefl^tif fime,nobiiutuideouelmiqud coditione pugnicfortunaté'' tanda eü,ne huiusfimtuiri latratis delatione pereamus,^ itd cldfiim educere coepit,quuni iam Aitria ad Lcucadé ueU fleili iuberet,ratuf hofié hiifMdbus, timoré prjepeditum» egredi non aufitrum. Tenebdt propofitte nauigdtionii ei*fâ fumAuridjeyfiecundoufiMHento, ddLeucddé prouehebd* tur,quü'dlfieculdtoribin,quiincdrcbefiofummimdïigâtlp onifBondelmerii conüituti erdnt,Aurtie fignificdtn eif,boâ ftilc cldfiêm exire finuf dngu{iids,ey'finifirorfum fecunduiH littiKfie{ti.TAdncordm qudBarbdric£ claÃis finiftriicot^ idmbebdt,pdulôdntèGritndnii{ pr£occupdrdt,eo cotift!iogt; utfi hoflisdb dnguftijs prodirct,commoditdte littorB dtretur.Sed non multo pódl iter mutdre iufi'M,dtqi inde re-cedenSfdd reliquMfocioru triremes fie contulerat, dtq; itie* uenityUtBdrbdrus terrielittusobtinerct. tidcdUidopronee ceÃitdte Utens confilio,fidb noflrd cldfifie impotenter urgett tur,prorii in hofies obucrfiis,terr£puppes dpplicdre, expo* fitisqi militibus 4 terrd cldfièm exdrmdtdm uiris dtq; tornien tis,utiufiuspoficeret, minoremnduigiorum qudm uirortA^ idilurdin Ãre iudicdns,defindere decreuerdt. Cteteru Aiirnt Cd erumpentishoftium cldÃis fignificdtione commotus,«^ qui idm triremes dd fidtionem fiub Leucdde, quieSuefifinUdt^ citur,ddegerdt,tdmetfi,quod nonputdrdt,dccidijfiet, nninn tdmen egregi'e componit,Gr cldjfiem uti imperdtum dntedà trdt,dd ineunddm pugnam compdrdre fiefie,cr prxtornfÃf fiignd fiequi iiiÃit.ldm totd Turcdrum cldÃis in dpertuni pelâ^ gus eudfèrdt,ea ordine, utHdriddenus ipfie mediditt teneret dciem,ubieiuspr£torid purpureis pluribus uexiUif
sVI TEMP. LIB. XXXVn. ÆÂ« Dextrum latuf obtinebdt 'Tabdcbtsjl=: Htro^ Sitlecus pariprope triremium numero injlrit '^gt;^â*iTunetMispr£liismcllt;iruerant. Ndmeo dieBrfr^rfà â'^JJ^produxi't o^gintd feptem triremes,biremes autem ro I ^âttas circiter trigintd robore triremibus pares,leuiores tie brircmes,^^ mioparones tot erant,ttt nauigiorum omnis ^â ^is centum eiumquaginta,lt;ln£remisagerentur,fummS ^ipcerent. Media ante aciei coharebät cornua, tato ordine, ijuo ucrf eret«r pratoria, alas extendentis aquila f}gt;ecieitt P^a;berët,fateretur(i^ mirabiidusAuria, Ãcuti bac eitpoftea '^tranteaudiui,neqÃ}abilius,neijiÃrmius,automninodei retinsclaÃi à perito duce educi potuiÃe. AntecedebanfBar^ ^â^â^ffieclaÃe triremes circiter uigiiui,partim ro/lrat£,pat* Iim IcKiore nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;omniu erat HelociÃimie,cui praerat Drd»
Xâtbej archipirata,multispofteain noflros maleficijs cla^ [â^â (^onftatCapellit{mincundæpugnieauidum,è/uapuppe '^fcapbam defcendi/Jè,adi{eé}um^ ad pratoriam Auria,il9 l«in competlj/Jèhls uerbis:Quid tibi, inquit princeps i hac P^opoÃta pralij edendi longe pulcherrima occafionefaciutt ^âu'iÃtnides,egocerte,Ãme forte cum Venetis triremibui f^ÿtAuiterfeciuuturudubitas, iama teaddeclarandam Ve= âgt;fdfenAtusuoluntatem,fludium^meum,prima aciemdei poÃo,primaq; prilij pericula Ãrtiterfubibo, /flcndidumq; f^oracem,quemindiierat,oÃendens, er paltna pulfans,igt;t hocenim utipium,crimpigri(dccet Venetum praftélum, MglürioÃuincam,autui0lushone{}iÃimeoccumba, Egit Ratios Auria,laudatoqi eius ingêti Ãudio,rogauit,ut feprià (wteÃ/bfeqiteretur,etquidÃerioporteret,intetusob/erua9 tetfÃe eiiim,quid fieri ueîlet,opportunc Ãgnudaturu. Ii« prt »M biremiümani{sadgaleoncappropinquabat,cr aliquot
G 4/
PAVLf lOVII HISTOR.
triremes è Saleco mijj£,id ingeiis uAuigut oppugtubdnt, el tarnen coiitione^ut quit non muküapproptnquarét,n(colgt; idmuitum nocerepojjent, neq^ in eos pariter ê multofpatio BonieltneriM tormenta contorqueri Ãneret,non multuit utriftq;proficeretur.Expeéialgt;dtenim uir rerumMualiuiit apprimè perituf,ut propius dccederetur,ex intprouifo fsM omnisgenerii tormentorum proceüam in fubeunteseffnli** rus.ïie^ eum Ãfillit opinio, nam Tnrcte audacius accedett» tes,adeögräuigldndium,Grpilarum grädine perÃlifuite, ut itibibere remos,or magno acccpto detrimento trépidé f reciperecogerentur. Auria interim reuocabat naties,qui pr£ceU'erant,etgaleonemfuumreinulco protrdbi iubebat,^ ettriremiii trierarcbosintercurrentibus per nauiculas n« cijs horttAatiir,utfefeanimisadineundä pugnacofirmaret, paratiq- ejfent ad imperia,quiim tubi cantit atq^ explieato maximo uexiUo Ãgnum daretur.Jn eo autem confilio decrc* toq; erat Auria,ut nià onerariaru nauiufretuspriÃdio, eu fligendumÃbinon effe iudicaret,titi pofiea conÃmMtiuu^ maiorum minoritrnq; dticum,quiadcrant,didiciinus.
p4nïer nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J hoüis prouidebat,qui pari utrinq; triremiu
concurÃt procul ab onerarijs,qui caÃellorum erant inÃar, dimicare cupiebat.t^am tum Ãrte uentus omnis ita fubfedtâ rat,ut iquora ad edendam nobilem pugnapacata Ãudibus, er plané conÃratapraiberentur, er patriareba proueW ad Auriam,eam inuadendi,delendiq; proculdubio bonis Ã' cultatem nonpritermittendam pr£dicaret,tanto^ uocifiraretur,utpropinquiores trierarebi inuitantü uoce audirent,maximeqimirarentur,quôdAuriarempr-eliueû* wittere dubitaret. Jsenimonerarias naues inunum cocufu ttsÃngentibus gyrisatquemeandris,fubfequentt trirenti»
/vi TEMP. LIB. xxxvn. ÆÂ» 6rai«f,«rc«(64t,oâcx«4«it/ipemw, nouum aliquodat^f f^(xpe{kitum hoflifacinuiediturui uidebdtur,Ãc, ut id ip=» minimè fgt;rlt;ecep! BarbaruÃa, uti poflea co« pfrtuin efl,fjcilè crederet.ld Auru crebro rotdtu cla/Jèm Ãt circuês, ea rationefaciebat,ut ad fe hoftiles triremes per iiccret,ç^ in proueâas 'e caÃeÃis excelfarum nauium propt ^iamp;'certiustormenta dirigerentur,atque ipfe deinum in P^'f^arb.itas,qu£erdtcerta uincédi ratio,direà is proris in» 'Ã^mtur.lnterim fubÃÃente Barbarujja, Qrlt;luorÃtmeil ^ojtisflexuofa nauigatio recideret, IÃeÃnnte, guod dolune ââ^âliKmÃiÃjecbiretyCorniium fuorum triremes,iamuergen âid occafum Ã)le,diiierÃis in locis remgerebaM:,pars in op* pxgnando galeone ÃuÃra perfeuerabat,pars aggreÃa one* duiUjiiKjuarum alteraBuccanigracumÃta UilÃano ^^ââ^eoborte uebebatur,inaltera erat macinius Mongaitt ^lt;intlt;iber,uÃq^ adeo grauiter conieäis in easpilis afÃixerat, perrupto malo incenÃs^i uelis,Gr mukis liiÃianortt,zr ââ^tarumintcrfi/fiSjperituriecrederentur.AUa uero pari onuflas commeatibuf circumuentas nAues,(judrum als itraerat Veneta,altera Dalmattca,conie6}it ignibus concre ^â^âfit,paucis inÃapbax deÃlientibiM,aut ad propinejuas fo* naues adnatantibus. Duos etiam triremes fub ipÃtnt ^^Pâffculum,lt;]ute lentioreutebaturremigio Salecus interce pit,ciuarum trierarcbi erant Ntozenicus Venetus,^^ Bibie* Ztrufaflirpisuir facratus. Secundum bas triremes capta tHAloiÃi Vigaro/eUi/Ãaninauvs, tametà Ãt£ cobortis mi* Utes ali^uaitdiu pugnaciÃime fe defendi^nt.ln ea captus eft cum ipfo Figaroa patreÃlius adolefcens nobiliÃim£form£, lui poÃea deduilus ad Solymanum, Mabometis Ãacra ÃcÃce* pù.15 quumprincipis cubiculo aÃueuiÃet, poil ter tium car
G iij
PAVLI lOVIl HISTOR, ctrif annum, miferopatrilibertaté impetrauitfionatuxi^ liberahterinHi/paniam remiÃt. Tumutrà cumTonitnf turbatii nubibuf,grMis imber Qrprocella,flantibuf Eurd, exortaeSl.üecdubitMere noÃri,quum uidiÃint Barbtiroi aUoütre dolones,(]utn cr ipfi(gt;rtfcunte Auria dolonibuffi* । mulcr maioribus expanÃs uelis,fe inde explicdrentfCf uentusÃrebat,ad Corcyram unde uencrant uert{rentur,u[â que adec) diÃipatKagimnibut,ut inteato etiam remiÿo,nt* quaquà m fe recipere,fed confu/e,Gr turpiter ejfugere uüt^ rentur,Ãc ut Auria tanti ufus,tantteq; peritia, cf tantf nique exi^imationismari dux,eo die nuUus imperator exti, terit. Eemnt Barbar u/fam noüros eodem uento ad aliquan* turn lj)atiumperfequutum,nec quemboibes elabendocur^ fini tenerent,per tenebrof plané cernentem,fubÃitijÃ,qgt;i'gt;* niamnoflriduces in ÃngulisÃitspratorqsioiminaextin^o^ iuÃijÃent,qu£ erefiis ad puppem ingentibus laternis praÃte « Ã)litafunt.ProindeipÃim in cachinnum uerfum Ãept petifÃe hac uerba, üi/Ãanicofemwtteprolata. Ergo Auria hmenabijcitfUtcertiusfugam fuä tenebrisrecon^tiQua» à miraretur noÃros tanquà m magno metu occupatos,otn^ nisdecoris,modoÃe eriperent,obliuifci,qiram manus conÃ= reremaluifÃe.Eauero apudomnes Corcyr£ applicanus o^ pinio fuitjUtpraclaro oborti repente ucntibeneficiojueleu ignominia è fummo pericula fe ereptos faterentur. Cafari* aniautem pr£cipueq;L igures,ut A uri£ nomen ab omnt in* famia uendicareat,tamfoedi exitus culpam ex obliquo inVe netos reÃrebant,quöd ab initio prttÃdium HiÃanorum tut* litum,quoddiilribui in Venctas triremes debcbat,ut propu* gnatoribus Ãrmiores incongreffu hoSium cuaderent,fu* perbi repudiaJfeiH.Venetis nanque triremibtis nonpianè c3 Ãfuin
JJ SVr TEMP. LIB. XXXVn. à , ^'}gt; P^lt;^fertigt;n,quôi euaiente anguiiidf TiLirbaruffd, iU me ontnescoÃedii uclif,c^pcr iuncos ad duteiinas fub tid [iimmitdtemmAlicelcriter edu xiffent, fcilicetf ^P^ittepr^ciÃi iuncif,expeditd lt;lt;d quem ucllëtfuglt;e cur* J ââÃ^!itHentifinfldnddpriebere/tt.Ciuum in ed mutui er^ °°tn{bitione,mxÃitidq;, nbsp;nbsp;dolore turpiÃimi euen^i
â^fdYentur,Kdcin'q Cantdbri kauk uel qnd^dtd perÃ^^ '^â^%qu£ perijfà credâ¬bdtur,Corcyrdm dpplicuit, eiiif dU ^cinij mird conÃdntid f/erat defenfd. t^iec nwlto poà rl^^rbdruÃÃd non contents noÃro de^core,nec hoües â'^^Pâf^dprocelldÃbie mdnibut ereptos £quo diiimc fe^ ad Pdxum inÃdam prouocabunduf ab pugnam perue* ittÃuld centu ferè fiadià db ultimo orientdli,quod Phd ^âiin olim fuit, Qorcyr^ promontoriodiüdt,Ãc,ut£xpro noÃriffugAm,Ggt;âà è portuprodmnt,cum eis acie co^ Sâ'(Ãirus efà uideretur.Qudmobrem Gonzdgd Ãemens,ut Ãperbi holltf arrogdntidm Ãrre non pojfet,Ãngulos ^^âÃduce5,rogduitq; ut pro dignitdte Chriilidni nominit ^^^^suiresq^componerent, zr foelicioreuirtute infolétis ^^bari uim oinnino retundere nitcrentur,re5q; eo deduibb t^iHtCdpellius, quoddntednibil tdle iubente fenatu fuÃeis P^terecufardtjHifÃdnorumcertdprjtÃdid qu£ ofÃrretur à in triremes recepturum polliceretur,qudterMq; deie 3dv tarosinuaderedecernerent. Qudrtdm enùn dciem Verdi* fMndo Gonzdg£ honoris cdiifd. attribuerdnt. quot;Verum hacc co Ãltatio tarn diu proldtd eil, ut Vdrbdruffd dduerfdm circd Ilonas 0ilobresmetuenstempeiljtem,retrocederet, amp;nbsp;fÃi abunde fatisfa^bim exiilimdns, in ÃnumAmbrdciumreB uerteretur. Ab ipfo autem hoilis difcejfu, de expugndttdo G iiij
PAVLI ïovn HISTOR.
T^yrraclio cogitAtum eil,fed lt;]uum à Capellio totiM chini littorii flationes,nlt;tuigi)s male fidtC prtedicerentur,M tnultópoil in Rizonictim Ãnum,lt;]uem Catarenmuocant, cnrj'umdirexerunt,ut CaftronouumTurcicieditioni! oppiâ iSum,m eo fnupofitum expugnarenf.Ea enim forma eil,Cfâ natnra Ãnui,ut tutiÃimum atlt;j^ ingentepraibeat portu, recpfefe ad Grientem intorqiiens,inintitnoreceffu,Cattarii eppidum Veneti imperà aUudt,Ãcutper quafdam fauces, ^ua: protraiki cathena priecludi poÃint, nauigijs adeatur, Tota regio dpricif,amp;egregie cultis coüibui peramana eÃ.^ Sed Cattarntn,obÃantibus ad dextram montibus, ita opacu redditur,ut incoliefub bruma breuiÃimisfolibiii utütur.Ca^ ftrum autemnounm,(iuodmultisante annixCherfegoregu lo à Mabometefuit ademptum^apriciui eil ,fed ne^uai^uan Cattaromunitius.CaflreÃumindiÃcia ab infima oppidipar te,(]U£ mari aüuitur, turritam munitionem inilar ards habet,per dorfum collis affurguntAnfummo autem Ca/leUn habet naturapotitis guam artemunitum.Oppidani partim I)almatici,cr partim Epirotici funtgenerif,fed tjuiiampri dem immixtiTurcii,a Chriiliana religione defecerant,mer=! catur£fi:udent,çy^ paruis nauigijs lt;ju£flumfaciunt, Turco; milites erant in praÃdio, guum binlt;e tantum, ^uas diximus, infime munitionis,cr fuperioris caitelli ar^ tes,a,pauciÃimis Turcis cuÃodircntur. Ita^ueintrantibus Ãnum claÃibus,magnauiadmotis tormentis,priuf^uamop pidum abincolisaliquandiu defenfum, caperetur,fociina^ ualesVenet£ claÃis per remos murum fcandeittes ad iiiÃ^ mampartemintrarunt, er moxab expoÃtis Hijfianis op« pidum cfitogue perrupto muro captum eil,lt;}uuibi diw infi* gites cohort ium praÃili, Euccanigra üilfianus,
ÆVI TEMP. LIB. XXXVII. n â^Ã^firtnäitus interfèilicecidi/Jènt. MuUaeius of)pidi,fid pr£tifd domeflicdrum rerum pr£dd fuit, fei dtdt^ zir fexus incoldrum multitudo in feruia dbduSa, efl, quae^udm multi ex his nunqudm fe d cul ^^^liChriflidiJcefliflêdicerent.Triduopôfl, fuperius cda 1âdluin prtfldiarij Turciffruflrd pd£ti incolumem flre liber ui(atn,dediderunt. Quum id oppidum commua 'ââbusuiribus captum, exfoedere Venetis deberetur,occupa ^â*'^(fldbHi/f4nis,quos Aurid Terdinundusq; Gonzdgd fxtrditalidmdlerecupiebdnt. Itd^j uel £gre permittente, e Vetietijs fuper ed refenAtus confultum expeiklri debe ^^fllt;tflripofluldnteCdpellio, Frdncifcus Sdrmentus cunt ^â^lituormillibusueterdnorum nülitum, quidpud Inflibres ^f^^^tdtdfeceflione,regionemddGdleritum oppidumper^ âoflurdnt. Caflronouopr£pofltusefl. Edremnwlefliflimè ^ââbtfeiutKs^quôd id oppidum communibus pdrtum drmis, â^o'iflbi ex lege foederis, fed Hi/fdnico pr£fldio conce/funt f'^'lflt.SufleiiabdtenimHifljdnorum ingenidduidd impes âitlt;J;âlt;jfuetdrdpinis cr mdleficijs, tdnqudm ex occafloa ââtCdttdrrenfiumrebusuimdUdtura,ufqi ddeo indigndter (din iniuridm pdtritijs dflimdntibus, ut duerfo d Cdfdridnit dnimo, fufcept£eius detrimentofle expeditionisjflngulospa trespxiiiteret, decemuiriinifempdcisinducids 4 Solya tMnopetenddsefledccernerent, qu£uelob id opera Laua t(ntijGritti,quiAndre£principisfuerdtfilius,benignèdt» queceleriterimpetrdt£ flint, quonid Galli£ régis legatus Moiiiiis Rinco, Byzdtij purpuratos opportune docuerdt idfxdus,quod dpud Neapolim cti Qeflire 4 Venetis diflentia tntemultomdximdflendtus parte percuffumfuiffe,muitis^ ,iemu fire omnibus id recens bcllu fufleptum ejje menwrda
G *
PAVLI lOVII HISTOR.
fdt. Quithfcdgerentur,nunciatiieftBdrbdrujptm,utCdt flrcnfibui opë fistet eiuxiffe cllt;iÃem,fei quu ad Sdxorum m jüllt;imperuenijfet,dduerftitcfpe{hte obortd,non modb tentufuijJi,fediiliquottriremiu,(iuM dtroxuentus Ajri(9 atlt;ii AuÃropcrmixtiu, AcrocerMtüjscdutibusilliÃffitÃiif (lurdgt;nfeciÃidiceretur,uti facile apparebat ex armament tis, eiusqi naufrdgijfrdgmentis, qui totoferè Dalmatico Ht tore ndtdtid,Gr eieâd uifebatur. E4 re certiut cogiiitd,Câlt;P peUinseiuidnimifuit, ut edu^it ClaÃibui Barbaru/fdi» bicomûdo perturbdtü perfequeretur, cui confilio fauebat Cr ipà Gonzdgd, qui antiffum decuf dd Lcucadé nobili ili» quofdcinore édita redimendü efje differebat. Sed Aurid tifdecdufîf,tdnqudimportunidufu! conÃlitt facile ititpro* banSjÃbiin Italia redeundumitaÃ'atuit, ut continuo tield uentis daret,plurimu indignate CdpeUio, qui aduocatif fu^ claÃistrierarchis omnibut,cbtumeliofam orationemin Au riaeffuditÃtd utÃipfum deteÃnretur, quifealicn»intp('^â'^ fùbieciffet,eos^moneretj neunqua etcterni cuiufquäprd* fèdi imperidÃibirentjpoÃquä uel ignauid^uel malignitate, homo Ligur, Veneti nontinis antiquus hoüif, cocept^ ät^; exploratie uiihri£ deeÃi, çr Italicenaualit diÃipline ((â âgt; iÃimdtionc, fxdo importune ceÃdtionis,etfuge exitu ieit corrfre uoluiÃit. At Auria coÃlio apprimè grauis, bec utr^ bdatq-hofceueladuerfosdefe rumores facile contéitcbat, qui! cunjin que ageret, er diceret, ad comodum Cefarisrt uocare effet folitut, ita ut per ironia Valerius VrÃnus, tum dderdt, Veneto Ãipendio addiótus,nihil nià peritiÃn^t er eonfultifimèab Aurid adminiÃrdtum atq^ ominno^t= Ãum diceret, qudndo Venetos cum Solymdno comiÃjfet,amp;' diuturno maxime belloianuain, uti exoptare uideripoÃit
SVI TEMP. LIB. xxxvn. Æ4 ^^l^,uelipÃsnolentibusVenetisapsruijJit,amp;iicerti,ne «milÃo guident ullo nauigio,probe prlt;tliitijji iudicari debe^ t^on deerant fiquidefaäioÃe mdligniteitis homines,qui ^â^t(rpr£tarëturidcontrA^lum cum Turds beüum, mugno ^Ãricoinodoceffuruin,quödVenetos tand irritatihoitif xim terra mariq^ dtu non eÃe laturos appareret, ideoq; eos dnqudexhauflos opibus atq-pecunia,eó breuiredigi poÃe âiÃeuerArent,uthis terriflris eorü imperij urbibus, quas fu-perioribua téporibus impotenter occuparint, aut ui,aut ali^ qxademu padione,quà neceÃitas exprimeret,utinuper co Ijâirantiuin regum bellofeciÃent, decedere cogerentur. drum Cafironouo capta,dtq; his,quie diximus, HiÃtanorü ptlt;cfidijsSdrmento d«ce impoÃtis,dtq; obiter abeuntibut ^Ãibus, nbsp;nbsp;nbsp;iniuridm ufq^ ddeo grduiter atq^ fuperbc Soo
hmanut tulit, ut magno apparatu id oppidum terra mariÃi ^tpetendum decerneret,dugeretq; irdtus Venttis in Pelopon ^^focopias,quibus Cf Ndupliumey^ Epidaurus dcriter op pxgnarenturÃmul er uehementer obÃderentur. Singulare xutëgaudium concepit, quöd totiusprope ChriÃidni nomi Xis cldÃes,quas anted plus icquo magnifdcere erat folitus,dcl xeÃumfe codikts,EdrbaruÃd omnib. prope rebus inÃrior, ^xxüexiÃimationelÃolidtiK, toto mari eÃfugere coegiÃit. lxeHnteigituruereEdrbdruÃareÃcitclaÃ'e}n,ernouos re= xiiges in Ãupplementum maritimis regionibus imperauitf lt;ât^eu,utiopportebat,propugndtoru ex lanizerls pr£ci* pxenumeru,etexercitatiÃimü queq^ ex alijs ordinibus, in däÃemdeÃcripÃt,duasq; ingètes onerariasnaues, quasmas hotias uocdbdt,ad Ãreda toüus tormetarij apparatus,er cei ÃtenÃsinflrumetionera,celeriteriiedificauit. Decretus quo efl in id beiÃt dux alter, qui terra rem gereret, vlama^
nes
PAVLI lOVIl HISTOR?
H#$ Perp. 1à bellic£ uirtutis commendatione, in danortm Vürepbi locum, in pricftélura lüyricd, quà Bofncnfcmuoâ cant, fuffiélui fucr.it. Hune tnim alibi'uTatnmafo Perjaru rege transfugiffè memorauimus. Hic opcram dédit, utfipte minorcf Sanzachicum eorum equitü affuetii Turmif c pro^ ximifregionibus Ãbiadiungerentur, conduxitq^non mitl» ta pecunia pedites eiusgeneris, efui Haidones, v(cocbi,W teüosij,Chymeriot£,e^ Morlachi uulgo appellantur,agre3 fkhominumgenus, fyluif atq; nemoribits prgdandi cauà ajJiietum,fedduruGr uelox,indomitiq; uigoris aduerfuS omnes cceliiniurias,et in omne belli facinus paratuat^; ex» peditum,utpote, ejuinudispedibus, aut tantu carbatinatn perrupes^ cautes confragofarum uaüiü afÃerrimorinn^ montium crepidines,mira, uti in capreis uideri eft, celerita te difeurrant, er fagittis erfundiseminus,cominus autent^ pricpilatis quibuÃamjparis,paruisq;fecuribus,abancipiti nwcrone,quum eas nonnunquam contorqueat, nwrtiÃris, inhoftesutantur. Hosenimvlamanes, nonquipugnarent modo, fedquiopus facerent, munitionesq; erigerent,wi^ xime idoneos ( ut Turcisparceret J etprope Ãbineceffärios txiftimabat,qHibusomnibus TeÃegimTurcam prieÃcerat, qui Habraimi Baffe citkaradusfuiÃi, er improba dclatio ne iBius damnatinem maturaffe dicebatur. Itaq; adultaeà te, quumBarbaruffaeduita HellefÃontoclajfe,inB.izlt;»fi'â cumÃnum perueni/jet, codé tempore vlamanes cum trigin ta milibus equitum er peditum in fummis moiitibtis feà oflendit. BarbaruÃa priusquà m primasÃnus fauces intra* ret, Draguthem er Corfetum piratas cum triginta ualidii biremibus,quasgaleotas uocat, ad explorandum premifit, itautadCafironoui mania accedentes,Ãnuquodam à toââ* mentK
SVI TEMP. LIB. xxxvn. « ^â^^[èprotegerentjMe^a^utitum ad proximum Ãnte, Artifarium appellant, in terram exirent,in quos ex^ ^^»iplèSarmentia Madnium Kongaiam cnm fua coborttf Lazarum Coromum cum turmaequitu erumpere iuà (Ãmijjoq- certamine,THrcie multif eorum interftâit zr t'iptjj, terga dare,Gr ad Galeotat adnatarecoadifunt. Ex^ â¢fiife iarbaruffa appliciüt cum nonaginta triremibus,Gr tri qutddiximuf A!labonif,totumq;triduï( abfumpfititi ex^ P°âtenilistormentis,erigendisq; eorum munitionibuf, qute dfi no^hi adminijirari perfici^ pote rant, propter perpetit '^»itormentorum omnisgenerispilariiinprocellam, quie in °P'« faciétes ab tïijjgt;anis effundebatur, /ku tea triduoTur ^ariiin amplius mille tormentis idi interÃdiq; fint,in quett ip[e cecidit Agi^ Hariadenus, qui in Africa ad Taioream *âtbem iuxta Tripolim frfr regem e/frcerat,cuius morte Bar ^^ââââ^framnonmediocridolore a/frilum frrunt,qucgt;d inter âöfteres amicos longé omniu prudetiÃimus atq; ÃrtiÃimut ^aberetitr. Barbaru/fa mv.lto cum labore ciedeq; fuorum P^rjitlis qu£ inftituerat operibus,fupra quinquaginta qua i^ormaioris generis tormentapromouit,in queis er ant du=i P^^ce!colubrin£/eptem,ftupend£qi item magnitudinisqua dorbabilifri, quifrrreum amplius centum pondo globunt foomebant. Reliqua erat ciusgeneris, qu£ splices medi/^ Pinones uocantur,prater facros amp;nbsp;bieroÃakones, atque ifcm morMrw, qua lapideas immanespilas in fublime iacie* lâant,utfupernedecidentes,terribili ruina domorum teda dtÃrmarent. Bxbocnumeroutioportebat, circiterquar* dm partemvlamani impertitus eft,ut à Septentrione diuer f^m'afuaoppugnationeminftitueret. Jpfrenimaboriente â¢tripled loco, diuiÃs muntribus cum Tabacbe cr
PAVLI lOVII HI5TOR.
Ko uiro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qui Uni pridem ad Kahometit fâM it»
lapjùs, Tunetano priori beUofingularemperitiiK militarit laudemfiximiosq^indebonoresapudBarbarujJam C!' iiquos TurcM promeruerat, quatcre nturiim capcrat. A Kiari quoquc Salecus admotii trinmium proris certuiti propugnjculi locum oppugnarc iujjus, (umfirititdi nMfi tenorcmferuabat,utquotidtefubauroram,crquumfoH!t^ clinant ut uc/ffcram denis per uices promotes triretnibits muriim uerberaret. Vfqueadeo autem per aliquot dies acri teramp;continenter quajfata funt inÅnia, ut Sarmentus tiel opportune intus contra procidentem murum noua mult;ii= mentanoâtipricipuè erigens atgre patcfadla loca refar^ ciret, nbsp;nbsp;tam multa tormentorum uerberatione inagiiope=
reterreretur. üamtametfi intégras nouetn menfes uacuoS à bellonaélus,nihilparcendo militibus, aduerjum hoUes, quos omnino uenturos ad oppugnandum ominabatur, not uosaggereserexijfetjCrreUqua in rem opiportuna opéra per^cijfet,duabusmaxime decaufts angebatur, quoi fa^ xeo in loco glebam ztr ceffitem ad conflruendas ex difci^ plina munitiones defdcraret,necà quoquam maturam o= pemftbi affirri poffe fferaret. i^am tametft ab Auria, qui BrunduÃnoin portu Caefarianam clalfem continebat,iiio nauigia onufta commeatibus,atqi his rebus, qu£ ai appara ratumtormeutorumpcrtinerent,fuperioribusdiebtiSdccei peratjinulta^ adhortatione ipfius Auria: fubÃdia polhce/fs tisfueratcofirmatus,nihil tarnen euni, deduÃAin pugnt fericulit claÃe, qua ipfifubueniretur,tentaturu arbitrabi^ tur. Itaq^ quum Sarmentus totruinis uno tempore uario in loco feà opponere conaretur, Turca: perampla tiirre,/ qute muro interior« quadrato cingebatur, potici funt,ect
SVJ TEMP. LIB. xxxvn. Jä F^Mtlt;lt;(ifcrrendoî«o/lroî infdRigio Barbaricumut:* ^in»terigerêt,c(tij; exea manitione, qu£ erdt circa turrê, fiiopettisatc^-Jagittis primo,mox etiam tormentifinie col libntis Hifjianosimpeterent, Qidum impigrè refifteretur à Mftris,SarmentHSddimdfunddmentdeiufmunitionis cuni (uturn agi iuÃit, quem Uulgo rninam uocant, utfuppoÃtis txtermctdrio puluere ignibus,quiim Tnrc£ maxime urge^ t(iit,Qrinoppidttinirrumpere conarentnr,cx repentinit Ãammis difruptteq^ munitionis ruina, iiiopinantes opprime tentur. Sed ed res adtterfum babuit euentum,nain quum iits gruentibus Turcis opportune cuniculo ignis fubderetur, ea (oSiita nuteria incendiarij pulueris, importuna quodam Ic toreconceptOitarde ZT fegniter flammam corripuit, ita ut pufirainboftesexitumquigrensrepulfa flammain noflros ^(uerberdretur,multosq;igne correptos dbfumeret, crin ^(5 ipfum cuniculimagiÃ'um Kicbaelem Birminü, i Cjtfa^ ^(d!lt;ugujiaciterioris HiÃgt;ani£.Acciditetidm,uteodetn tc^ poreapudfuperiorem oppugnationem ,vldmdnes dtiqudn tum ab dttigua drce muri pdrtem pröfterneret, er Barbdri tan^uam uidores fubldtoclamore plurimum exultdrent, (iuibusrcrumdifficultdtibus ddduftusSdrmentus,edixit, ut(]uiiniliteseftintfaucidti,neqi operampugnando prafta ^(pojftnt,fteftin inftrioréarcemreciperent, quo AloifiusA fiui, et Macinius Mongdia incommode uulnerati conceftif: ftnt,reliquiautemftupremumbellic£ uirtutiscondtum edk turi,medio inft)rofeconglobarent,utnoninulti extremum (immunis'Fortun£cafutn fubirent. HecmordcruentiftimU irruentibiu Turcis ccrtamen eft editum, fed noiîris iniquii us,iiuum plenus imber ftlopettdrijs,qui uni omnium peritif fimeremgcrebdntffunicHloriwr ignesextinxiftet ,etneceft;
fario
PAVLl lovn HI5TOR.
fario nonhaflis modó/edgladijs uterentur, £lt;lMore rum conditione,ciui innumerabiles fdgitt^sinnojirosj^ifâ gebdnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prteterea haftium equejlris ordiiiif, p(dilgt;K^
pugiiitre iuÃi, prxlatisequeflribus peltis incuruoifnoi fes itd in noflros exercebdnt,utgdledsferredqi hanterdlMp cilèdifcinderent,dtq; dd unum ferme omnes uel fortiÃime rt pugnantes truciddrent,fïc ut utrdq; pdrs ardore pï^^j fdper flrdtd cddduerd peruddere dd fuum hofletHi Gf tis mdnibuspugttdre minime dubitdret. Cecidit in eo condtit ÃrtiÃime dimicdns Cufdnui ^urgundus, qui propter Ifeà dtdm in pr£lijs uirtutem, iii/Ãdnic£ cohortis prtfdK rdm meruerdt. Sdrmentus ipfe tribus fdgittis intrd g^le^nt OS conÃxus,feffusq^ longd uigilid or diuturno pugn£ re,in uefligio dliquüdiu teld uitdbundusfortiter perÃititgt; et quumpugndndo bonefldmmortem oppetere,qudmf^eiein reÃrremdüet,^^ Sdneium Vridm cohortis pr£Ã'tlunt fugd. circun/Ãedktre conlÃiceret,eum feuerd uoce increpiutts nti nu compr£hendit, et locum tuen iuÃit,Ãc^ ut fecunt ingrite tibus hoflibus confiÃere,dtq; occumbere cogeretur. K 'Wâ*â quelcrids turbidiSGfperuerÃs conÃlqs fdlubrid. SdrmenU imperidfepe cotempferdt, crimprobitdtequdddin tftdlignt tdteq; ingenij,meliord dtque opportund dd fdlutein fudieit tibus trdnfuerfumfepr£buerdt, omniumfeditioÃÃintlt;gt;^ dpud Infubresfuiffe Ãrebdtur.itdq; dmbo, nequdqudin ptz riuirtute,detruncdtidbhoflibusin uefligio conciderunt, Cfterisomnibuspdri forte,fed noneddein generofi dnimi Ãrtitudinedd unum iuterflbhs.^dm quofddmdbiecifflgidt dios,uti erdttt longd dimicdtione fdtigdti,confläiq; uigi: । I^î, fdlutem d, 'Bdrbdris ffuilrd pdÃis mdnibus petijflè rebdtur. Interflili funt in eotumultucohortiuin prdfili
(oitniKt
Svi TEMP. LIB. XXXVII. 57 \oiime{Cantièer, Dominicus Arriaienuf mMor,Seroniui TmconenÃSfCr Oliucrius Vdlentinus.Quti fuorum terrù htliciie terrefaéiusArius,^ i]ui cum eo in inferiorem ar» cem confugerant,quod nullis uiribus, quibus [uftineri pofs fetuidor hoflis,nitercntur,deditionis uexiUo expanfo,fia gnifcittionem hoflibusfecerunt, atq^ Ãu eos integra fide H4 »â wdeni« in fieruitutem uita incolumi facile recepit.ln bisfu^ trepr£terignobilemmilitum turbä,pr£feilt /fieäAt£uirlt;: tutls zydignitatis,ipfe Arius,atq; Niacinius,Didacusq; Maf (liefa-Priterea uiri Gr£ci ftrenuiÃimi equitum pr£ feilt Ltt t^rusip/eCoroneuSjCr AndreasScrapula eNauplto. Reli qiii,qiiibus expeditadeditio falutifuit,fuere omnisgeneris fcomitiiim circiter oilingentiÃn quibus eminebat Hieremiat llgu{lic£ftirpis,qui eius oppidi epificopatum impctrarat. Hiomncsà Rarbarufià in feruitutemByzantiumaffgt;ortati faut,prater unum MaciniuMongdiam,qui cum ab eo qua^ wetur/olicitareturq; impenfius,ut ad facra MabometanOt dcÃceret,atq; infolentius oppugnata er conferuata nauis fia cafum iaila,ret,Barbaru/fa ei iratus, ad proram trirem mis cerutces ab/cindi iuÃit.Sarmenti cadauer inter tot occt^ forum aceruos agnöÃei non potuit,quanquam id Barbaruà fa inulta pecunia er Itbertatis propofito pramio dtligentif firne perquififiat, quod caput eius ad Solymatium mittere dccreuijfet.Exinde inflatus uiiloria,er quod iam Rtzzanu tafielluminpropinquopofitum,Veneti cuftodes tot boftiii contfiedupirterrittirurcis dedidifient, Cattaro urbi inbia re coepit, itaut urbis pratorem minacibus literis folicitaret aidedendam fibi urbem,acnili continuo portas apertret, femama tormentis aggrefifurum denundaret. Brat ispra»
H
PAVLI lovri HISTOR.
torpatritij ordinif, nomine ioannes Kattheiu Bemhut.mû giii uirtuteconitantüq^'animi preeditUfAsperliterinSttrbii rufjère/jiondebcttnullum Cattaro in urbe Ottomannif im ffigt;propterea/i uiminÃrret, eutn recentium indudaruiii, quofconceÃilfetdegesuiolaturumynonCine contumeliaÃti imperatorif,qui numjuâ iuÃurandi fidcnfaUereconfueffit. Qttod f] iniguo iudicio ré ad arma deducere cuperet,ipfiin, ^ui cuin imperio prueejjèt urbi,daturum operam,ut impro béuim iHatarn paribuitormentispropulfaret.Adeafubird: tut uiihr Barbarusjn ultimumÃnut receÃum aliquot trh remet promouit,difÃloÃsq; tormentit oppugnaturiÃiedevi prif buit.Cui Ãembitt prlt;etor egregiè conÃans impaut* dus,totide tormentoruÃtoru bombit Grpili^Ãrenui rej^c^ dit,crpr£Ãdiü armatu in moenibut Barbaris oÃendit.Qu^ re animaduerfa Barbarujja inhibuitremos, reuocatisqi ditte rioribusnauigiÃadCaflronouu e^lreuerÃis, delinitutqer^ inde pr£toris Bembi muncribus,nibil cxpeilitta induciarti fide,qnam paulo ante defcripto exegerat,Ãnu exeeÃit,ro^ gMitq- Bembum,ut pra:claro induciarum tcflimoiiio pnbi to, qtiibus poffitrebus Vlainanem lllyrictt prouindapraji üum amice Ãtbleuaret.CaÃronouoperhunc inodu, ut dixu tnus,aTurcis Ãrtiterexpugnato,atqi inibi UiÃianisadunx omnibus aut truddatis,autÃ^qui exdcditionecxdeq-fupiâ'â' fuiffent ad tranflra triremiu rclegatis,noÃroru ducum lt;0«= mit non dubius cum pudore timor inccÃit, facile reputanti^ bus,qudles quantlt;eqiÃrcnt Barbarorumilitumuircs,cliid-Uqi opes Solymani fuperbi hoÃis terra maria^ ad propulÃn dam uindicandamt^iniuriam nuper extitiÃent,Ãc,utpià animis homines inteilina bella atque diÃidia prindpum »i*
,svt TEMP. LIB. XXXVir. j8 Sâopère deteftjri mcipereni,et de concilundd piice fticroq; ^lt;^liocommunibus/tudijfcogitiOidumarbitrarentur. Qnit tf^roVaüius MediolanifortiÃim£ legionh interitum depla ^lt;t^et,]nfubYes ipfi taciti UtabMtur, diui^ Donati numé^ Pââ}uentatifpaÃimältlt;m'butÃmpe/i/âepercolcbant,cuiuinu tuen rite faéîas à populif immaniter direptis in Hi/panos txecrationes nelt;jtiac]uagt;n inanes ejfe uoluijÃet, poftguam ip fo die annuo,eius memoria: dicato,ad Ãptimum idus Augu~ fiirapaces bomines maleficiorum plt;xnasdarecoêgil]et,cr ^dali^uantocumulatit(S,quà ninon plané deeumatis SicilU ttfium HiÃjanorum cohortibus accidijjèt. Admonebantur ^â^âoniiollriprincipes attenuatis opibus infirmi,utmagis G'magis cogendo auro uacarcnt,quoduel cum incompa^ '^â^MiÃubie^rum eornm imperijspopulorum inittria acer ^iâ:(teq; diligentiÃiinefaciebant, honeüain facri belli fuÃi» f^(gt;idicaHÃimpr£Ãregt;ites, naniÃima, tarnen, er Ãemper Us lâ^tputaratione, poflquam priuato potins cominodo cupk ditatiq;,quam publico decoripublicicq- Ãaluti Ãuderecon^ P^f'dffintjmaximeq^ mirarentur,curSolynuno ab inexhatt fii^ tbeÃauris,tot pecunia inbellicos Ãumptns fùppeterent, ipÃi uel Ãinper expilando prtedandoqÃ, unius tan^^ f«« belli copijs £gerrimc flipendia Ãoluerentur,er Barba ^'(mexaduerÃo,pluribusÃmul inlocis terramariq; ditier^, ji^alerebellaperlÃicerent, uttum acciderat, quum codent âin'io Ottomannica arma ad oppngnandos Lufitanos in ïn^ diamufqueprotnl ffèt.Aedificata/îqnidem, utdiximus, ad ^Wiam olim ArÃnoes portum rubri maris ingenti clajÃe^ ' ^olymanus Eunuebus enm l^loro Alexandrino, Ãnus Aroa iici angufli.is egreÃus,pr£terueilus^ PerÃei maris Ãinü,ad
PAVL! lOVlI HISTOR.
fmlum ujcjue amnem perueneratâmdgnifq^uinbtH'Diu^ urbcin,LujUanoruinportuin,ad fluming f auces poÃtiim, oppugiiarat.Cuiufbelliisexitusfuit, utEunucbiupo^ opt pugiiatos permultos dies terramariq; Lufîtanos,quant eoS in damit £ uirtutisefjereperifjet ,inccepto abfiftere,Qtâi'^* fertis maioribus tormentis adAdemum, nobiliÃimi entporij urbem,redire fücoa3iis,ubi plane frailus animo, qtiódni^ lilexuofoprouenijÃet, ipÃum Ademanumregem,jub fidt abièuocatuin, in antenna pra;tori£ fu£ laqueo ÃtfÃenitt, eimqsgaza omni furrepta, urbem clauftris compleiiltttti^ umÃe montium,Qrlapideo inÃgni muro munitiÃimatn,oc* cupaHit,pari(pÃeuitia appulfus ad Zideportum, undetert reflridemum itinere lAecha urbs, totius Arabite fepulcbri lAahometisreligione clariÃiina aditur, Zibitinum regent, fumptuo/ismuneribus gratiam eius appetentem interfecit, pratfidijs eius aulte omnibus fub fide immaniter tracHatif, ficutmoxiUeÃmiuirapprimerapax e:^ cruentus ai chain deferretur, ut fe apud pfeudopropbette fontem expi^ andistotfceleribusreligiofe ablueret. Moro cumclaffiai SuetiamredireiufÃo.Huius Rubri marisÃue ArabiciÃnttf longitudo,à Suetia ad ipfiasfretianguftiiis,mitte crqttain gintapaÃ'uummilibusextenditur,qiiitmlatitudomaioruix ducentorum miüiarium Ãummam impleat. id uerô totunt quandam humani cruris figuram exprimit, quandoquiient abÃedentibusutrinque littoribus ÃenÃm à aperiens inagis ac magis paulatim dilatetur, donee ad angu^lias, quas uot cantAzaniaiS,infiaucescoaréietur.Ab bis olim Oceanumi meridie AufiriflatibiK intumeÃentem, iüae uiolento impe^ tu à infudifÃ,ac deuoratis terris eumfinum efÃcijÃe perbu bent,
SVI TEMP. LIB. xxxvn. J5 refertum infulis Câ jcopuliSt proptereacfi naui^ S^xtihusimportunum. InfuLtrumlongèmaxiinti circainelt;s lt;^gt;'lt;gt;nfiniaaffirtn(itur,C(imcraiM, qute tarnen Ma firè (ââltâie^)extantibuf tantum quibuÃamarcium ue^i^ijs.In= (ohe AethiopicicoloritfuntjÃ^tuguriapalmarum Ãlijsin^ ^Ma inhabitant ,priecipuamci; pifcationi operam impends ^tiiit,Ãc^ittpUruncfne urinantes conchas margaritarum in ptofunio legant. Ab altofretum intrantibus fimjlrar/um ^^lt;^urmare,ubieüinfulanoininey Delacia,lt;^u£ proximo t^ontinentisregnofubieiblefl. idBarnagaÃum uocant,cr gt;ââgt;^111 Preteiannis AbyÃinorumregis imperioparet, cuiuf f^i^miitionisÃmtcuniiAealittora,lt;iu£ ufque ad Suetiain ^gt;ââgt;tfinwÃnupoÃtamprotenduntur. In boc littore Ercoc^t ^^'^portusuiÃtur AbyÃimg regionis,èquoïndiig merces f'^interioraAethiopum régna trans Hilum amnem deferü^ aducrfo autem Arabico littore, 'Zida percelebris por teperitur,guo applicant peregrini, quireligionis caufa urbem Kecham duorum dierum terre^i itinere diflan^ contendunt,ut lAahometisfepulchrum inuifant,lt;juan9 idpleritji inane eÃe aÃ'euerent,(iuum iüum apud Me= iinannalnabimexhumanisexceÃiÃ'e,atqueibitumulatunt f'nÃeprtdicentjqu^ urbs pertinct ad fines arenoà folitudU ris, quie Arabes i Syris di^ermirut. Extra autem freti angn Ãiits, ad l£uam Adanum occurrit, celeberrimum, ut dixi^ tnus,F(xlicis ArabiiCemporium.Inde ad Orientein nauigaâs rir,adaliiid famacrcelebritate par emporium,nomine Or fnutium,äd fauces Perficifinus in infula poÃtum,indcq^ res Indorum régna, ufijuc trans lndum,orâGangetn,Grâ tuream Cherfon^fium adita fuba£kiqi.a LuÃtanis uerfitt
PAVLÃ loxni HISTOR.
Siiutriimrtgiones, eorumchiÃibu^ adeuntur.
bus uerô R.ubrimdrisfdiices,imnten[umillui AuflrdlisO^ ceanipeldgus iextrorfuin occumt,Troglodytico^;i'f
tore Sel(inlt;s,'^ombdZdnd^,Gr Keliniidregnei,Ã dinâ fuldm diui Edurcntij, dtque ipfum extreinunt
Aethiopig promontorium,Bond:jÃei uocdtum,dnlrdóbio(is or Ids cinidtis littoribus protendun^
69
P A V L I I O V I I
NOVOCOMENSIS EPI^COPI Hucerini Uiftoriariim fui temporii.
LIBER. XXXVIII. *
Am pluresdiesGenuncfubfederdt Cig far, confirmandic uaktudini intaituf, quxpdululu comnwta fueratex incUmetia Prouinda= Id cali,uitde uaitatd kgiotubus totmillia hominum ,Ggrmaiiolt;i rum^i prgfertim,contagiofa ta= bcpcrii/Jint. Vehementer etiant trat occupatus explicanddgr-auiÃimtirü reru conftijs, tjute ptrpetuocurarumnexu,ex rebus in Gallia parum fecundc ^efliffuccreui/fent. Qjtamobrem monebatur abAuria, ut peragenda eonfeerematuraret, priufjudm hybernis tem^ fedlatibusrecrudefccretmare, i]u6dfubeffent brumales dix tSiiKccertaeffit per Atcyoniosdies maristraguilluaf,qu£ ficutinequaquà m ad certam diem flata,f£pepr£ueniens,amp; nonnunqu'amferiusaduentans, nauigare auÃs non femper arridereconfuefet. Cafari enim in niÃjaniam erat enauu ganduimfed du£ res maxime retardabant, ^jua; dignitatem tiHS,cr iam ardente bello in Subalpinis, rerum fecuritatem reÃieerent. ArxÃquidem I^ediolani,priufqudm ipfe Ita^ lia excederet,'Hi^no cudiode,'aijfano^ prieÃdio munienx dauidebatur,â¬ir NlontisÃrrati ditiondimperiit, quod effet txCtfarianalegebeneÃciarium,legitimo hitrediadiuihcanx dwih.id cenfebant C£farianarit partium fludiofi, quum eius ngionisopes magno momentoadfuÃinendos Gallos,eo
H iiij
PAVLI lovn HISTOR. tgt;elIofuturt(ffgt;roÃgt;icâ¬rent,propterPa({iantnisu(iti(}oruiti^ aliguot oppidorü opp ortunitates. De l:£r(ditat( enim eiï« imperij,grittas obortd erdt controuerÃdydiuqi ed mdgndd petitorum co/itentione iditubdtur'.conÃitutis naitKJ; à Ãdfi I re iudicibuiyamp;conteftdtd lite,prûldtisq; dntiguiÃimoru iii= riumdocumentis, tresÃmullitem Ãrebdnt, Federieus ipfe Gonzdgd:,Cdroltts Sdbdudius,cr Frdncijcus SdldÃ'us,^^: fdq^ fpç ingreÃi litemÃus Ãbi reJd« uno temporefidgitttb^t-(bes eorum dlentibus iureconÃultis : utpote quipriiidto ^uieflui, czfdi1:ionibus fdcilèdeferuirent.,C£ieru,mpr£= darum omniw ins erdt Fe:denco, in cuius indtrimonio erat foror Fonifdcij, qui ex IdpÃu currentis equi perià fetyiion obÃurd bires Ãdterni igt;nperq,quum Sabdiidij âit=â que SdlaÃi iurd nimisobÃletd nbsp;nbsp;incertdputdrentur, Sd=
IdÃ'us db recenti meritö ,quod delerto Gdllo rege dd CfÃ= rem opportuniÃimo belli temporeÃecontuliÃet^non obÃn^-rdm pr^miiJÃem pr^Ãrebdt.Sabdudius uero nuUd Ãud pdyÃedcdufd C£Ãdxis,cuiuel mdloÃuoÃudendum iudicd/Ãtt ntdgnd pdrte principdtus mifere expolidtus,reÃdrciriÃbitii^ com!nodd,MontisÃrrdtidomindtuscoticeÃione,exbeniffit tdteCæfdris po^uldbdt.Sedbis in rebusCdeÃrtequusdiÃ(^ ptdtor,cr iuris Cui conÃultiÃsimus^eredui tribundliÃtd IM dircmit,ut ÃecundumFederici iurdmeritdq; pronunddfdt VAludrum FundmÃdquoFedericusinditionem ducere-tur eligeret.DearcedutemKedioldneÃpdri celeritatetr^ ' dclüel}.NdmMdximilidnusStdmpduetuscuflos,pollsÃ''* tiie mortemà c^C^tris nomine in cuHodid permdnÃfru«tptlt;^ feÃus,nulldmorddttulit,quindrceexcederet,qHdnquänti^ uetereÃuomdximecpÃdeliobCequio^etÃudio inÃgni inC£~ fdrianü no)né,reliNqut poÃeineddem pnÃeCbirdÃtMr
SVl TEMP, LID, XXXViri. 6i
C£fdr iiiljxtno potius uiro lt;]Ud lnfubri,ciudnqudge^ nerofofjiç^kitaq- fide prtcdito, fidendum ratiis, Mertsin rebut Stampf pofluldtis^ tanquam fludiofo partium, Infiu^ Irriiin^^procerum lj)lendidiÃimo, collata Sonciiii oppidi di=t tione,benigtïèatlt;jiindulgentifiimè fatisfecit. His confiitii rtbus, di t iÃisq- ab fe totiui propè Ualia: regulis, ip/öq; prtcipuè Alexandra Medice genera, cf Federico Mantua^
Cafalem Montiifirrati caput ab Aluaro Luna dedu= ^fretitr,na^l!is idoneam tempeflatem inHiffianiam fecun^ iifiimè nauigauit. Sub id tempus Gaüoru duces per ea ^uie tilt;âperoccupaÃ'ent,Subalpini£regionisoppida, diuifis co^ prffidia confirmarant. Erathi firme omnes îtgt;a.li,quôd ^dÃos magna ex parte, adprfÃdium terrf patrif, quuin ^tfar in Prauinciam irrumperet, Francificus reuocarat. ^nliisfiereprfter Paulum Rentij Ceritisfilium, zr Annu lâdemGonzagamcognomentoi^ouetldrium, Guido Ran-s
Cffir Fregofius, Caniniusq; Gonzaga,qui paulo lt;^âitènequicquamtentataGenua: cxpugnatione,ad SubaU pinaCaÃorum oppidafe receperant, er qufdam minont sa/iellapulÃs Ca:firianis occuparant.Excubabantautem 'm tarn curam,ut profirrentfines,opportunoÃ; aliquoad ge^ rendum bellü oppido ex infidqspotirentur. Hoc idem, ne fia cifi acciderepaffet,fiedutoprfcauebatVafiius. Ispautoan teex Tran/alpinaprouincia regreff'us,Puerinoin oppido Kfianoriim, italorumq; cohortes recenfiuerat, animaduer fi^tq^acexploratisGoHorum pra:fidijs atq^ confilijs,Cheri* uminftarurbis ingensoppidum,Tdurinoad quintum lapi Hem propinquum, ex itinere aggredi, atq^ expugnare cogi*
Seded re adadis tormentis uixdum ccepM, quad ibi h odericus Ripaltd cailrorum magider, oppidi fitii manu
H »
PÃVLl lOVII HlSroR.
um^i ndtur4ml^(culdndo,i(lu minoris terfeâus,çyAitnibâl^Nouclltiriusextruélo it^gnipropii* gnlt;tculo,aidel(£liscóbortibus oppidu tumtur, dd fijiiiiit inhybernd cocefferdt iodne 3drgd in pr^eÃdio VilldttoH^ conflituto^crreliquis item cobortibuspercircumieéhtlt;t= Ãeüddiftributis. Uuic negotio prtepoÃtus erdt FrdndfcK^ MdrchioSabÃüs,(]ui i FrdciÃco rege exfluxd Ãdc diÃedetiii (id Cffdrem Gdüid inuddcntem fe coiituUratypribuenti^; non obÃcura mdlignitdte cdliiddm operdm,ut FojÃinum op^ piduin db inopid c6medtus,d, GdllisprieÃdidrià Antoiuo W uce.dederetur:feduloenimdnxilledppriine dÃutM(t udÃt Sdld/Ãtm quibitfddm ofjiiiÃonibusdregijsducibnsdliendtti, )nultdpollicêdo,dRegis dmicitidclienteldq^^ed coditionedi uul('erdt,ut eipr^efeäurd üi/ÃanicipeiitdtuiClt;efdris nomiitt promitteret,qudDdUdlie domui dmultis dtitèdiuiis pr.ctbi rofideidtijiUirtKtis merito,rex Ferdiiundus conceÃilÃt.
El ^«0 teudÃlidm nuptui fe ddturum pollicebdtur, bus emolumentis inuitdtuf, Ãne pudorc Ãdan nMtdre,re= gemif; deferere potuerit,fed iufld cum obtreddtione VdÃij, inuididq; multorum,id infdmis conÃlij prlt;emium appetiÃe dppdrebdt : qudnquiHiÃgt;dnicohortiupr!tÃ^,amp;cenMi ones nonnuüi,mdlignis ingrdtisq; ingenijs cum probro Ãij ipÃtrn Sdldffîtm tdnqudm uerum opportunumq; ducem, «((eog; efficdcius dtq; nobiliui drmd trdädturum,mpui(iui dduLaione coplederentur, utpote qui Ãbi Heere cunäit, Oâ impunè rupere poÃ'e omnid ex indulgentid noui nec ddhucS Cdtfdre confirmati ducis IÃerdrent, uti uidere fuit,^uum dpud Cdrdgium oppidum ,deui^ Turrifdno GdllicdruiS J pdrtiumtumultudrio duce,trtÃ}entecpfecumddbeüum tii' conditdiit dgreÃium nuiltitudinem, inuÃtdtt crudelititis cdics
SVI TEMP. LIB. XXXVIIÃ. rfa titdesederetur. SalaJJùf namq;Fli/pdnos,utin deditttm gt ttdioramarmdproijcientemmiferorum hoüium miiltitux dinem,dtrociÃimacadegrajjdrentur, immaniter fuerat co bortdtin, eo euentu,ut iiigcm honiinum multitudo mortctn fuppliciter depræcantium crudeliÃime fuerit trucidäta, quodufijudmanteaueldbeffcrdtis et Bdrbdrkfatfumfuifi fcnemomeimnerdt. Qudcrudeli iiidulgentid,SdlaÃÃusfeher gt;teau/picdtumfuijjè promiffipræ^duræ honorem,cr cott alidÃ'e fibihoüili fdngtüne er præcU Hifjidnos infolentiÃu nè idSnbdt. Sub/iiterdt Albie Pompeis Federicus Gonzdgd txpeüanSjUtex fentëntid iuÃÃnqi^C^Ãdrii à . CdÃdlenfibui in urb(mreciperetur,Qr MontisÃrrdti princep! populdridcs (Idmdtione pr£claro iure hitreditdtis dppeüdretur. Sed Ab tlt;driit Lund dd trddendum de mdnu urbis imperium fotenni (trinu)nidinurbemprtemijfus,edinre nadliendimodo,fed pldtit rebelles ciuiu uoluntdtes reperiebdt.FrSt pleri^ prin cipes Guelphi nominis, qui dntiquiÃimi domiadtus ditione pdtridmq;inpotefldtem Mdntudni,noui, ignotiq-Ãbi prin cipis deuenire iniqtiiÃimis dnimisÃrebdnt, mdlcbdntq; pd^ fere Cdllis,opulentiÃimiq; régis imperio,qui Cifdlpinit Gdt ^po/feÃione,eiedlis Ciefdrùtnis,potiturusejfe crederetur, qu'imperÃrre Ctefdridnorum dcerbitdtes,qui perpetult lt;tflâdisdtqÃ}ybernisdmicdoppidd miferdbiliter uexdre,dc tuertereconfueuiÃfent. Vigebdt etidm tum memorid dpud Cdfdknfes,Gulielmiprincipis,qui Gdllicdm aldm duäare Cf régis grdtid,tndgnociuium fuorum commodo, poÃere tfdtfolitus. Fidmqiiifq-,uti erdt generenobilis,et fÃiritn lt;ddcer,indldm£queftriftipendio fcribebdtur, fentiebdnt^ firme omnes dues,ex ed militid nbsp;nbsp;peculidri régis benignb
iAte,nonobfcurdenvflumentd,qu£ erdnt JiotteÃiÃimd,his pr^fertiin
PÃVLl ÃOVII HISTOR. pritjêrtim ciuibus, ijuiprincipii beneuokntidm cxÃie u!gt;^ tuteq;, dutiiiala foris, autinauLtdomimcrui/pnfj^udri! rerunt nihil/perarët ex dominatti Mantuani, ^nôd Cifdrii n£ militi^honoreset[gt;r£midnequaguamad italof,ueruiil adHi/pdnos,dtlt;j;GermanosBelgas uerterentur. Hü flepraudtos opinionibns Cafalenfes, duo dnteatilt;is,uNi Gallos deficerei,dÃiduacohortatione/olicitardt^Guliertniif BlandratusproftÃione iure confultus,Ãd in^moÃeditioÃifi er acer,^laneq; militaris,er CJmfiophorus GitaÃcus, fgt;h£faäionisprinceps,dpudAlexandrinos,quieiusgt;irden tiorisÃudij nomine extorris er exul faäus ,Gdllis bat. ttdlt;J; CafalenÃum ejuorundam ciuium open accerfun-tur Galli, hisq; ad ingrejjumporta proditur, populo ineXâ peëlata retanquam ignaroeiusconÃlij uehementercownto todtqjexterrito, fedmoxfubticente, ernihil fefe ad armtl commouente,quödpubliconobilitatisconÃlioidfdcintufi tratumfuijÃe crederet. Burria Caüorum prffedus omniuurbe intrauit, proptiÃimos Vafconu peditu, in tum tergiseonÃÃÃoreStfeÃinandi caufaÃcumaddueens,eit censcp,ut alijatq; aliipediteserequitesex Varutengiop'â pidi pnÃdio dedufli,Ãe pr^euntem confequerentur. Eo inoJo lt;lt;d condiibam Aproditoribus horam quietiÃinK^â^ bem receptus, circumuaüere arcemparat, ne quk indcA^^ amerumpere poÃit. }n earn nanq; IJiantuani ipÃus 1^^â^^ cum Aluaro Luna, confugerant. t^ec mord, Gallis iinpâê''f operam nauantibus, Burria, Blandratus,crGiidÃus,âtruf egreÃion circuuallantatqp, pr£fipiunt,Ãff'aq^ Ãbitdrif ris fdtis ldtaprofundaq;producitur, lunatusq; erigitur Agger,in quo aduerÃseruperetentdtesproeÃdiu Ctcterumoccupatisin opere Gallis, eiusreigeÃfitum^i^
SVI TEMP. LIB. XXXVin, lt;} tiVäftium illicodefertur. IstumexercebaturapuJ Afiant btlndoparu£pil£. Hâcre audita nihil i{gt;fo ore perturba^ ââ^^/i^dercamp;MiimoexpeditumcjpitconÃlinferendseopis, â¢'ig; miro Ãlentio contegit, acÃgnum tubd dari iubet,ut mis i«« illico arma capiant^cr ÃeproÃciÃentem ÃinimaÃeflina, Hone ÃibÃquantur. Parent ediil o milites, or per lutiiîeittci HinerafummaalacritäteuiäcdpeÃÃint^ratiÃpropere per diiciad occupandum alitjuod hoà ile oppidum, unde opitM ptedapeteretur. SednonpriuseonÃlium aperuit Vajlius^ ^nMnadAlÃriumuicunieÃperuentum.Tutnuero aduos ^i^HpreÃdis^ quam flultè atq; arroganter CafalenÃs ad Gallos dcfecerint,patefacit, eoruin perfidiam extemplo uin icünd^in edocet,^emqs omnem ulcifcendi ho^is in celerita H poÃtam oflendit, hortatur Ãngulos,ut ucl difÃciüimi itis nerislahorem itnpigrèfuflineane,ut parata; uitrite Ãudii lt;ontendendoatqjaccelerando Ãcumpercipere uelint. Ita^ iotaeatioéîe,iiel pr£alto impeditum cano iter nu/quant fnitintennijÃtm, indignantibusUijpanis,quöd CaÃalenÃs nÃjs adcifocdumfacinuS admiÃjÃut, ob idq; ad eos accenÃs liâeprjed£animiscclerrimèperuadunt. Ortoiam Ãle pers nentum eÃadarcem, continuoq;VafliusabAluaro Lund» loaniieÃ; VeÃ:herioarciscuflodeperdiÃit, quoi munitiot nesGaÃicontraarcëerexerint, quo animoÃnt CafatenÃs, qutbus uiribus nitatur 3urria Gallus. Speculanti autent mit rialtitudine VaÃio,eias equus,è quo dudum deÃenderiit,ex tranfuerÃa hoilium munitione tormenti pila interÃdtur. Sednihileumidinane oÃentum terret, poÃulatq; Ãbiex» I nbsp;nbsp;trorfus ab arce dimitti fcalax, qttibus murum ab arce ad Pa*
ium pertinentem aggrediatur, Nam milites per arcem ret eeptoscquo minus expedite ate^audader ad inuadendant boüium
PAVLI lovn HlSTön bofl/xM munitionem progreierentur) pons ards (igtiéiKi proLitiÃrtegrauioristorntenti pondéré effradis aj]èribti( interruptus, importune returdabat, cr di/jgt;oÃti poft rem ho^tu fclopetturij in ipfos erumperedudentes,fubitiiit glandium procetlam fe ejfufuros intends ignium funiculü oftendebat. His igiturfcalis arreptis cr uppofttis, non dttbi tauere milites, cjuin audader confcenderent, çy fefe in urbe deijcerent, ^^uod uetus agger mcenibus dppofttus,exuetert confuetudine introrfus eftèt accliuis. Verum Gaüi c munitie one,ab altisq; priuatis^dibus fclopettis rem gereutes, »ml* tos eminus uulnerabant,atqifternebät. Quareanimaduer^ fa Vaftius exteriorem Ãftftam fcalisconiungi,ftuperietlis^; ajferibus contegi, atq^erigiinmuri coronam prjtdpd,â^ eonftrta acie milites tanquam peraccliuepontem conftenft tnuro in urbem intrarent, auiloq^ eorum numero, qui iM tranfccnderant,omnium animos confirmarent,Z!- inur«»* conglobata acie deftrrentur, t^on defuere ftbi GaUi qud lt;lt;â cerrime pralium committerent, fic ut aliquandiu crnetiÃi^ me dimicaretur.i^am ut ad manum quoq-, uentum eÃ,dubix uidoria uidebatur.tn co enim cong^eftu Hieronymus Ktih docius, Rodi£ milidte adfcriptus, zr in Peloponnefo iiirtu te clarus,qui erat Hiftgt;anorà princeps,glade traiedus cadit. Petrus Giaena mortiftrofclopetti idu (duciatur,occidtitriji immoderate: firtitudind adoleftens, Vgone Koncdli ge^ nitus, quern nauali pr^lio iuxta Salernum abaurianis ut= âum interfedumqÃuifti docuimus.ExarfereiraCsftiriMt prodeunteq^ zr cohortante Vaftio, in hoftes impetiitn r«liu tegrant. Hec Galli impreÃionem ferre poffunt,ftatimq; profligantur, diffugiut'q; per priuatax domos quas perfore t(s parietibus inter fe ad permeandii conitinxerät.Sed paÃint
SVI TEMP. LIB. XXXVin. lt;4.
htdesÃrmeoninesaut trittid^tur,aut liuifkribuidedunt.Capituripà Bwrrû. BlandratusfcelicU Guctfcus dunt tentc(retVitduminPado,^uunt nulljin uenÃAm /^ctret,ft in Vaftij potcÃatem ucni/Jèt/e te Were tommiÃjji lt;tmni,etperijljè creditus eft,lt;]uód nufqudnt fojlw comparuiffet.Cdftlenfes nel Guclphi GibeUtniq; no* iitinifaduiium omnes admiÃifacinoris in utfligio poeiMt de ^erunf, (jMuin capti à milite pecunid fe redimcre cogerëtur, 'Vâijliiistemporumdecus,muliemmq; pudicitiam cordibd i^it,multos feruduit,ciccitus(^i Federicus liberdlitdtem fu* «mi« «ikItos Ãudrum pdrtiu m dues exercuit, tn luóhtofd ui^ fkirid, qnx uoluptdte peculidri minime cdreret,publico con ftnfu receptus eà t^ecmultô poà VdÃius primiÃb Burrid^ ^ui iudrce Medioldtti cMftodiretur. Wiedioldnum conten* â¢litjeoiniinoMtldcofeKm Nlediccm, Ãdtremq; eins Baptu fiMcompriclienderet, ijuod db inimicis iniqud deldtione tonfmÃÃe cum GdSo hofle dicerentur. Erlt;trtt eniin l^edicei fnpteränteadi belli mcnwridin dudriÃime crudeliÃime l^tioinldcu geÃi, mdgn£'dpud Kiedioldnenfes quofddttt principes expoliti inuidi£,fed qui à Francifco SÃrtid edriint ferumueninmeÃentpromeriti. QnumdmbosVdÃiuspoà fpuli«cepiÃit,l}is fu/ÃicionibusitdÃeÃeidcobusexplicuit^ ut pro Metere fud clementid VdÃiiis eoi nequdqum cdpite punicndos exiflimaret ,ne dlienic libidiiii, mdlignitdtiquê feruiuiÃe diceretiir ,reiedo^ rfd C£Ãtrem iudicio, eosdc« iBMinreccptt ingrdcidm,dtque eis dbldtumd qud;Ãoribus trgentumreÃ/lui iuÃit. Qaitin 'VdÃius JAedinoldni ue»
' tcrum SdturnoltKin more ndtdlitid Dei ChriÃi feÃdcek* lirdret ,dp«d Florentwm inuÃtdtie perfidie, fumm£c^im'â Wioiutiî fdcinus poÃridie noMS ddmiÃinneÃ
ÃUugt;lt;
PAVLI lOVlI HISTÃ
iLtOtrenfio Medice, inAlexandri principis äfrociÃiiit.iiii c£dem. CuiiK execralgt;ilisfddi cau(dm et modum, quhm bre uiÃime poter o explicare pro inflituto operif,oper£pretiMtt effeputauerim,Alexdndcrubiiiuptijscum MargaritdCsfi ris Ãlid Neapoli confeSH5,Florentidineflreuerfns,opportii nis ciuiliuin dHionii decretis j, iiiftitutisqj pr£fidift,dai!tiM tusopesconfirmduit,^mdximècompo(iti crdiligetitisfif turiprincipisf}gt;ecimenddbdt,ignofcendo ueteribits cis,ftudiofôsqâMediceinonimis, or propinquos benejicà fubleudndo,çrquoderdtgrdti£populdris,re£lijitindrdM neinterciues ins dicendo,quuin infirmorumetiam preces zr querimonids benigne dd dures ddinittere imtiqdii pigeret.SeXtuni nbsp;nbsp;uigefimum lidto diinum, corpus obutie
rdt mediocris certe fidtur£,Ãed udlidd dtq^ hdbiliUertioriM cotnpdge ÃrniiÃimum,militi£ Idboribus uHq; pdr,dtqj ni ingenu£ exercitdtioni quum expediret,dptiÃnnu!n. 'S⢠eins dnimusleuitdte iuuenili in Venerem u/q;ddeoptocdX erat er pr£ceps,ut ei nou£ nupt£ ÃordeÃceret thorufjdc^ gnitdtis pu£zr ualetiidinis, zr deniq^ Ãdlutis curain dbiei^ip Ãcrederetur,quuinLdiiretiip.itrisexeinplo, nouis ftuprisdcddultcrijsobnixegdudcret. Erf decdufdlioiluptf urbem cum armdtisfdpe itd udgdbdtUr, ut nonnunqudl« co trd^o cum obuiiscruento certdmine,fummum uit£ tnen ddiret. In eins intimdmfdmilidritdtem fenÃmÃeà aÃu inÃnudrdt Ldurentius Medices,effiiiis moribus,amp;'bit in ddulationemzrdeftindtum dolum cdüidiÃime compoÃ* tis,quibusinfdtudtumdtqi deceptum principem oppâ''âââ^* ret. EratisMediceorum omnium Alexdndrofdnguiuegt;^ââ* ià mèpropinquus,£tdtâ¬fermè£qudlis, ipfiscp pdterii£ ooâ ntiiscubiculisddeciconiunóluSiUtfècretiore ofliodd cafiâ
ntediiinn^
SVI TEMP. LIB. XXXVin. ff ntiinium coinmitterentur,coinmunicatis fcilicet ferxclaui bui,ijuibus,quum utriqiluberct,Ãnet(rbitro conuenitnii ficultiis d^retur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;unde facile cdpi princeps poterdt^
(andtoridrii cupiiitdtum^quibusiÃe infdtidbiliser Hdgut femperdrderet, unus ipfe Ldurentitii er confcius'er drbù tcrerdteffvóiiis. EruditifiquiieerdrgutiingenilHlecebris Ãii (n«ne lenociniuin erdtpdrdtus,erefficdx, ddcb ut no db-Iwdos uerfut,qui ejfent inÃmmentd libidinii,pdngere, nec indmeendsEtrufcdtfdbiibecomcedids fdflitdre,er in feena iderefoleret-.Ãinuldbdt enint fe unicdtn ex bis Ãudijs deleSkt tionepetere,proptcreddbdicdrepenitu5drmddldtcre, quic (tteri ex duld gefldrent, cruorein reforiniddre, er prorÃa f iinbeüem eÃe, dtq; otij duidum oÃendere. Ad biecpdllente uultu erÃontecontrdSkt dedmbuläbdt foins, cum pducis pttciÃiinefermones fereils, udÃd erÃlentid urbis locd fres qwdns, ernonobfeurds ebullientis dtr£ bilii notds itlt;t ptd;ferens,ut nonnulli eum irridere tacite inciperent,alij a^ wioreseum aliquodinfolens ertruculentufacinuscoquc ^^iptorfus^ meditarifujficarentur. N.«« quibufdam in an amp;fuÃ)e^is er inuifus e(fe cccperat ,quod Neapoli cuttt ^â^ozzisexulibusconÃlidde interÃeiendo principe mifeuif ft.S£peenimapud exules maledicentiÃimo orein Alexan^ dfamfuerdtinueÃtis,quü illeincerta adbucCxfarisfoceri amp;'^djfuÃ,enÃ(f^l^KY^iÃi,nisinimicorumlibeUiserdelatios ''âln{soppugnaretur,dixeratq;feindturè uiam innttturu, ^â^âi^lt;»nniunispdtri£tyrannus extutotolleretur.C£teruin ^^»âândtauelutiperfidiajqitidexules cogitarent, quiduemo IiJâcntMrjrtd Alexandrum illicö deferebat:proldtisq; nonnul^ '*$ literis erfyngrdpbis,pr£cldram fludio, ofÃciocà fuofyn ^^^ÃdulitatisÃdemadÃruebat.iA quum refeiÃet ex ifuis
l
PAVLI lOVn HI5TOR.
fjyeculätoribus Petrus Strozzi,ucrfîpclle Ldurétijin^cmâ» tanquam duplici ancipiticpperÃdid infame, generofeatqi^^ indignAitterdeteftatu5,Pandulfo Puccio ueterifuofoialiÃf te obuio,quill de ea re prjeceps colloqiierettir,liitÿlt;^f^ dcrarinon potuit,dpertè dicens, ecqitdm ineptu^ eà lt;3quot; ignd,ruiPddulpbe,hicuefler Alexander,qui Ldurentiotit^ dice fumma; perfidi£dduldtoretdntoperedele£kltur,qif^'â^ do iiquotidienobiife ilium omnino interfeflurum idfli^'â-terrepromittdt.tion défait ofÃcio fuo Pucciuf, uti crdt tx etmicorum ccetu pr£cipuus,fermon(m StrozZf^totutn dpi detulit.NecmultopoÃA lexdtider Ldurentiii in cubici^ Ium uocdt,quid dudierit enuddt. Aded iUe dbfolut£ tionii proditor,compoÃtouHltufubriden5,itdreÃ)oniit,à cundd ed qua: Strozza dixiÃet,uerd effefdteretur, uerün» inepto drtiÃcio iamprideabfeinÃituta. Ciuondin (inquit) princeps,tutiore dptioreq; modo mihi erunt cxdäi /Ãecitl^ toris partes implend£,nip ut me libi ex drcdno inimiciÃinn efÃprdidicem i fcilieet,ut hdcfubtiliÃmuldtionefecretd out nidèprxcordiÃinimicorN erudiitur, (y-fdlutidegnitatiq; tud:egregieproffgt;icidm,ttelhdcmed diligentid: qudnquditt edmeonomini periculofa,amp;turpisdppdredt. Hisuerbi!, uticredipdreÃ,dnted meditdtK,fufpicionem omnëfdcitid^ tiertit,ap!idprincipeidinpldncfdtofuo obÃriflu, er nibtl de hominecundis dmicitiiCgrdtiifq; iuribtts,crperdmiplif benefices coniunfliÃimofufficante. Ciicteru ut ccrtiuidtq; lethdlius fallerct,histdntis deldtionum artificijs, etidinÃdu dukntet omnis lenocinij obfequid folerter addebdt,nonnHiU! qud principe db effrxni licentia intemperdnte, ddÃtcrätiK uirgines perducens, quarü ipfe nefdrijs dinoribus ufq; ddei perditè delcâdriconfueffet, utnequaqudm mdgni Dcirilto
fit
jsvt TEMP. LIB. xxxvni. 6ö i'i!)tiimentiinmt,lt;juodciusfacrilegij reos nequaqudni fè« fouti impios^etemmo uit£ exitu^ nel hoe prtecldro dinbo^ rum exem(gt;lodantfurccon/picimui.Itdqi Laurentio fuprd fefijuiannié in hac diri fcelcris cogitatione uerfato, nee alie^ ng jidei (juicejuam temerè eomittenti, fortuna infèfta priiici pigt;perfecjueilramuencrempdtrando facinoriexopfat£ fe^ cwiMii oceaÃonem prgbuit : faluti Mnqi,(}ui( ante omnia Muendim arbitraretur^ut poft editam tyranni cade (ftcuti lt;iiibat)liberat£ab ftpatri£gaudioglori£lt;^;fu£ faluus ins t(teftit,multa hailenu^ tanquam paruin tuta expediedte fu
temporarepudiarat. Forte tu erat in ipfa princi pis uieinia matrona pernobilit,uenuftigq} forma,fed eertift folg atq^ inexpugnAbilis pudiciti£.Hanc,ciuöd miré placer principijdd tendendof inÃdiof idoneam ratut,concilians sio tiw amori operafùam atq^ ingenià amant i obtulit, co^j Pâ'openftiis,quödea flbi effet arita propinquitateconiun-ideo maxime familiarii. itaq; ea no{ie,qu£ lantias tias Fionas anteceÃit,poftquam ccenatü eft, Laurentius cos po/ito doio in aurem Alcxandri infufurrans,perfidiofe^ ifie Mus,dieitin adamata muliereuel ingenue caüa,Grdiu rein ^tnteaxpugnAtumeftèpudorëperfuafwnibusate^promif Ã^aadeq; notie earn in complexu eius deuenturam, ea tarne ^oniitione,uttotum id religiofo ftlentio contegat, er qua tins nomine ex fuafide pramia pepigerit, liberaliterpra^ Ãet.Smulabat ftquide à muliere inutua pecunia fttbÃdia pe IbqiiaipÃui uiro,uti iam princeps norat, nonobfeure des tO(]ucnti,fuppeditarctur,conÃrmandisfei[iceteiusfortunis ermercatura rationibus, qua uehementer ejfent conturba l^-Vlis poftulatistäquähoneftiÃimis facile annuit Alexader, niatura /feexoptata libidinisincenftti, flatimq; ccenacus
I âj
PAVLI lovn HISTOR to exicns/m doinum attiguam ipfitis LMrentij (uti (is) deducitur, ablegareq; abfe cubicularios duos, rdnt,iubetur,neilliquicquäexreco]npoÃta inflantiqs/if^^ odor art poffeiit. Siftiturergo incautus princeps in cubicK* lojipfoq; etiam proditoris le{lo,ut ibi tanti/jierconqttiejii^ cr expeékt donee intempefta nox adfitjCrfilentia adiâtââgt;^gt; perqUiie utriq;,uti expediat,tutiÃimus tranÃtus pareMf-Breue ÃquidejÃatiii angufl^ uilt;e inter principis poÃieu O' matronie fores intererat. Parato exped^re,extento^ igt;i rumprineipifuadetjUtgladiumdifcingat, quo mollins bet.ld quumillefeciffet,Laurentiui gladijcapulumuagin^ baltbeolo diÃimulanter,utÃepefit,itaconuoluit,utà prxÃdij caufarepeteretprinceps, non facile uagina educt poffetjjortatur demum,ut obdor)niÃat,donec ipferebuscigt; poÃtis cr inüruóiis, reuertatur. DifcedensLaurentiusreli quitlumen,circumdu{loq; ad Ieé}umconopeo,cubiculi[o^ res po^là trabit,qu£ ultronea fera claudebantur. Turn utà ro compoÃtis e fententia inÃdqs, Laurentius iuuene, Scorn* cunculum nomine,Ãbi a pedibus famulantem, cui ipà cidii reo uita à principe impetrarat,ad fe uocat, hortatiir^t ut ÃbiÃrtem operam,Ãcuti antea promiftffet,pr£fiire ut* lit,inconfodiendo inÃgni quodam komine, nomini fuoitn= miciÃimo,animis tantum opus eÃe,neqi eins ajfeilu iebere permoueri,qucgt;dresextrapericulumtranÃgipoÃit. iHenti criterrelfondet,fenon recufaturum, quin utaliquamacct* pti beneÃcqgratiamperfoluat,quantulibet inÃgnem uiru, acà iubeatipfum deniq^ principe obtruncet.Ad bate Lauren tiusegregie diuinaÃiÃnquit,mi frater,ipfus eil, inclufumq; eum hoc cubiculo dormitantemq; tenemus. Nec mora aid* perils taciteÃribus,cubiculum ingrediuntur,afcito etiaco* mite
SVI TEMP. LIB. XXXVIII. 67 Wtttuiîiagcifonefiimiliciri,cuitdnqudmelumbi dt(j; tdrdU pedi d contrdrio fènfu lcriecci£ cognomen erdt,qu£ uox Itct licèfdgittdmexpriinit. Ldurentimexpedito breuioregld^ dio Ãertenti cofldf trdnfddigit. ïüe exterritus tdnto uulnere in diuerjian leéli ffronddm fe deijcit,repensq; mdnibus et gc nibin fubter leâum emergit. Eifefe erigenti lèreccid mdldm difcindit,dlij drreptum fcdbeüuin prxfenti dnimo pro fcuto opponetitem circumfijïunt,at(^^ iélus ingemindnt. iüe rdbU 4« ferlt;g perÃmilis Ldurentium inuddens, proditoremq; ddeo dltduoceuocdns,nt totddoino (ficutiexmulierumte^! ftimonio confldt)exdudirefur,leu£mdnus polliccm dentil bufdppr^hédit dtg; pcrfregit, t^uo dolore correptus,opem fibi à Scoruncunculo dffèrri poÃulduit, db eoq^ iuguldtut princeps^niultii en omes cruorem proÃernitnr, conÃfÃis^; deinuin alijs uulneribns leélo impoÃtus eÃ,nec guifqudm dd tâtnt£rei firepitum èfdmilid dccurrtt,qmd Ldurentius mul turn dnted ddfdllendo5fdmilidres,cum foddlibus eo in cubis culo multd cii uociÃrdtione fcdbeüis,^ Ãcutis,hdfliS(j^ col= ldihiri,dd imdginem^i iocofd: exercitdtionis perflrepere co fbeffètiUtinedmdiem dolumpdrdret. Interfeéioperhüc ntodum principe,quumperculJbri detegendd cicdes, idq^ fd sinus^defetlodtq^expoflto interempti cdpiteomninopro^ pdkndum,çruocdndusdd libertdtem populus foret, fletit eidliqudndiu dttonitd,Qrudlde fulfenfd mens,ex cogitdtio ne pdtrdtifceleris,ufq^ ddeo, ut oblitus fuseglori£, qud und d tctntdperÃdi£ldbc /èpetiffèpoficd idÃübdt, inipfdm fdlu tisfu£curdmtotiisincumberet. Proptereddd Angelü Mdr tiion iüico contendit,qui principis occupdti dutdbfentis ui eesimplereerdtfolitiKydb hocfdcilè impetrdtequos public cos,crdperiend£ urbis port£ tefferdm^fimuldns frdtrein ï iij
PAVLÃ lovn HISTOR?
tH Cdfägioliduiüd mortiferisuentris
^uem co/idendi teftamenti cdufa omnino cdnoéleinuif^^ percuperet.lnduljlt petentiMdrtim^quod iniiilfupritictpif nemini pr^eterqudtn ciÃtguldri grdtid poUenti erdt concc-dcndum,dtq- itd iïle dcceptis er indtdtiicqttii,ftcdrioifâiof cducens,Bononidm,dtc^ inde Venetidi peruolduit, nt optd^ tiÃimumPhilippoStrozz^ nunciumdfferret. Confiât in dificcfifiu T. Zephio,qui domeüicisrdtiombuipriSerdt,fi' ncfticubiculi clduem dedififiefiuÃiffiq; utdntè diluculuinigt;i= gredcretur,cr quid reperififitjccrtif ciuibui nuncidnt, bui Medicei doinindttK fialicitdf grduis, crinuifid uideiti:â tur.impUuit iufifid Zephius,fed nfnw exbkbifiere, dut fi omnino commouercdufiMefl,quod neq^Zephia, ncqfipn Zdurentio tdnqud ab dmbigud fidefiuffieâo fatiscreietcd, feuidefièteffidumexperiundiiciuiumdniini^, ut quip^ properi forent,nimia credulitate innox£ capitaliicriinin précipites darétur.Atfbleiam exortoduoeubicutarifiqnos ab fie A lexandrum, quum proditoris domum intraret , abte^ gafiê diximus,quu}n totd node cüfi-uftra perquifijfient,tr(= pidi id totum dcfieruntlnitocëtio Cardinali, qui utt cïdtpfo pinquitdte dtq; amicitid coniundifiiinus, honeftioreinpdf te tedium bdbitdbdt.ls quid dcciderit principi, perturbiltd tnente diuindt,dccerfiUurq; fidtim in confiliu Francifiut^^'^ pdnd,epiflo{drum mdgifter,dmboq; nihil dubitat, quiiti»^ cautusprincepsdLdurentioin ipfius cubieulo fit ititerfi= dus,cornpreffôq; dolore, ereptum proculdubio principeifi internis tantuldchrymis lugendu,nec ufiquam querendiiin confient ,poftqudm renuncidtum eft Laurentiu mutdtis celeritatéiiimëtisper Apceninum itcr extendiffi. Egregit autë copoÃtisuultibusÃmuldnt, edicuntó;ciuibusde mort ht
svi Temp. lib. xxxvin. «ï8 !« Mlâdd filutandum principcm uaiientibM,i^uin obdor=: nifcm,(iuod totitnoäe ludibundtKcum foddlibus uigiLtft fct,for(q;,ut qiiii prit fus ejfet,per/ondtus prodiret,igt;i eiiiscji gt;'^ifimulationc,milita ucjiis Itipercalibus or tbeatralibus âptaludif circufemtur.Cgtcribper tabeUarios eximiæpcrx «icùiitM,Alexandra vitcllio, Rodulphoq^ Baleoni perfcri=: bunt,ut magiiiCpericuloÃeq; rei caiifa,quantasmaximè p o fenteopiasexAretinis, crCortonenfibus agris celcrrimè co êâint,ïlorentiü^-perducant.ldcmiitfddantpra:cipiturprlt;e feilis cohortiii defcriptarum iii Miigellano agro, cuius tra=: ^as incoljefortiÃimi deditifiinié^; Mediceo nomini exiüima iur.t^ec prins principis corpus quxÃtum conlÃedumq^ eft, quiinpriinis tencbris,ncidin plebeadhucigtiara ueriS flt;fs tumultum excitarit. pauci familiäres, ita iubente ^trdinale, taped inuolutum in Laurentianam £dem cLTdc=: (âlerunt. Er^t f«m in trebia uiUa Cofmus Mcdices, decisnti o^uiim £tatis agens annu,ad que nihil tale expedanté fte^ tâlt;diÃimo ctirfti £trufci imperij fortunaferebdturftpfo Iorflt; «e Mcà ce ducefertiÃimo ex Maria Saluiatagenitus,quem^ Germanisadinuadendamuaftandainq; urbem Romam in= ÿ'uentibus,ft:ruitHr£moxïtali£fato potius qudmfuo,ad l'iincium,tormenti i^icecidiftedocuimus. is, quum patrie baiuuentutisfodalibus uetiAtionccdidi!Jet,exftcqucnti cr ftpenttno incolaruin concurfu,cohortes tanquam urbani tu mulluscauÃd'lorentiainaccerft uidet,Laurentiuinq; Medé cemin fingulis niilitaris uix manÃonibus,equos mutauifte, amp;nbsp;refli per Apoeninum extendijfte iter coinperit, nec inani conieihiraftatim adducitur,ütprincipcm aLaurentio in-teftdum,aut oinnino uulneratum ejfe non dubitet, coq;fir mills, quod duosprincipis familiäres, poft aliquot boras
l.ï «'/
PAVLI lOVlI HISTOR. â edJein jiftinationepricterucilumperfccutos effèdidicmt.' Sed adn!iratur,curÃbià matre diligentiÃinMfocniiiMnikd fitenuncidtum. idueródccidebdt, quodtieminidd exititnt I f)orti)e'«rt^$pdkre/it.Necmultopoftingruenteidm noilc, j fuperuenituir dgreflii, certiÃimum interfcfli priticipisnü cium dÃÃcrm5,cuiiK c^dii lt;editi£ certiorfdâ uf, dccurdtd uul tusÃmuldUone, cum dolorem ex dcerbiÃimo principis cd:â furtum hetitidm ex Ldurentij pdmeidio fldtim coinnufeet, cr filentio contegit.^dm ficuti iüum ex dtiimo amdbdt cole bdtci^Ãtd hunc mdxime oderdt,tdnqudm inÃdiofi nidligiih tdtif dduerfdriummdm ei litem inteiiderdt Ldurentiut dep4 ternd dtip; duitd bxreditdte udlde grduem, ob idé^; expliciitu iifÃciüimd,lt;iuöd in ed protrdhendd fupinuf princeps Ldit^ rentio nonobÃcureÃduere putdretur,Tum uero edrepduc^ comunicdtd, Cofmus Ãbi dd urbem eundu cenfet,cohorM^ tibuf quibufddpdtris militibm ueterdnii, qui cohortes di
â ' iterpdrdtdSddducebdnt,Qrfecuflodixcdufdeunti comité offèrebdnt. Sed eis grdtids eins obldti officij dges, er nodut Ktt iter multis de cduÃs uitdndu exiflimds, id armdtorü pr^ Ãdiü répudiât,preiÃciÃciqieos,necquicqudm de Ãllinatio^ ne remitiere iubet,dicesÃeprimd luceÃubfecuturu. îiolebtt enim uideri,quü dd urbedpplicdret,drmdtdprlt;eÃi{idqiifâ ÃuiÃ'e.PoÃero igitur die quü intrdÃ'et, nwdicumtrdhensco mitdtü,pdÃimq; db obuijs miro Ãudio Ãtlutdretur,perrlt;exit adprincipis tedes,dÃendit^petdÃttuier penuldtus ddCär dindlem,proÃÃus ideo Ãe uenijÃe,ut conirnunibusldchrymii ereptum principem lugeret, er qudm poÃÃetpdtri£ priitct= pe defenÃgt;req;orbdtx fidelem operdm prteflaret. Compte^ âenteeum Cardinale, erutbeneffieraret, fieduloq^conce-ptdm Jfitm diÃimuldretddmonente, dd matreinfie contuHt,
»
SVà TEMP. LIB. XXXVIIL fre(j!ienti populo omniq; turbd prtetoridnoru, qui armati ^(jlibulumdomuituebantur, itu auidtsocultf, propenfisq; ânimis introeuntem injjgt;e{ldnte, utlato exorto murmure, oiueniffceumiuueneinÃimmieÃieiintegriq; pudoris, Pâoxiinipdtris/Ãirituingerentem pr£^carent,quiprincin Pââtuinexciperet, nbsp;nbsp;nbsp;id totum parricidijÃcelus egregiè uin^t
Hemt. Nee mord plcriq^ expdternis dmicis beneuolisqi ci-Hhuseumddeuntes,ar(iè compte£luntur,fuddentq; ut fefe ^'^^èlt;tt,lt;:::rdeprincipdtu adipifiendo bondin IÃem induere tfifos atim cu dmick cr propinquis primorum ciui^ ordintim enixè curdturos, ut prtecldra atq; certiÃimd finatusÃuÃragdtioneÃubleuetur. AtiUe,utirei grduiÃimds â^»U'ntupoftulubdt, dÃummis uirii tdoäus, nwlliter rcs /}âondit ,feé^mird unltus trdnquillitdte dlienum 4 cogitatió â^^^omiudtus oÃendit,utquimediocrittiteÃrtun£Ãuiit con ientiis foret, modo urbanis rebus non incertd fecuritiu pdre Ct-ÃbiciueshoneÃum inter pdtritios in republica loi: â^ââfgt;trelinqudnt,ufqidde0deiniÃo dnimo fermoneq;, reie= ^s dmicorum ddbortationibus, ut nonnuüi indignantes [âbiratiq-iiieotanqudm nimis bumilem,dlgentiscp fÃiritus babitum repr£bendereduderent,addëteseum nequdquam ^wme magndnimo pdtre genitum uideri, qui ad mdguA iânperid, ingentemq; femper gloridin dfÃirare, generoÃoq; âuÃt decora qu£q^; dppetere, maxime ardua fortiter com uirtuteduce, confueÃet. Quibus decaujisfiebat, ut âlt;^otefcensingenuipudorisplenus,uerecundiauehementer e^ngeretur, quod amicorumfduentium ftudia inepte erpe^, ticulosèparuifdcere crederetur, paruq; uirili animo tantce Ãei occtiÃone elabi Ãneret. Sed expediebat bos rumores aÃu iidure tranÃnittere,commodeq; fapcre in prüfens,quando
I V
PAVLI 10VII MISTOR. , f^momnii pofita ejjêt in diÃimuhitione^quii capi fädle eoH ciliitriq- praÃdcs äppdrebtit, quorum inctibus hicreret iHil ipÃt non obfcuregrdid omnibus imdgo deplordt^e libertdtif-Erdnt hi quddrdgintdoäo uiri, dpud quos numerdtisfiijffä gijs coponendi ciuitdtis jidtus, decldVdiidiq^ p rincipis juin= mderdtpotcflds.Horuferè omniu und mens erdt, dboleft principis nomen,ueterêq^ exciture libertdtë,qu£ tdiitis bcl^ li incomodisppc ereptd,z^uiriliconfiliofcmperrectiper.l td,nunqudm bonis amp;nbsp;ftrenuis ciuibus defuiÃet. Sedprim)â: reî ciuitdtis infdiiftum populdris fldtus noinc horrebdnt, ^lt;1 quern fubldto uniusdomindtu continuo recidédume/fe pro uidebdnt,recenti mdxim'e exemplo,quum eieétd Mcdiced ft tnilidpopuldresplebeiqi homines impudenter Remp. mtit= ÃÃent,quibus infolentiÃime dtq^ dcerbiÃime doinindntibus, irrifd proÃrdtdq; nobilitdsfuiffe,amp;ciuitdiS, iniportiiiid it« peritorum ciuium obftindtione,inultimuterribilis exeidij) uerj: demum feruitutis difcrimen perduéld coÃpicereW-ltdq; Ãngulifere primdtes,qui folertis ingenij dtqs inuetfft tdprudcnti£ duthoritdte udlebdnt,qudnqudm duidiÃinti if fent repetendx libertdtiSyamp;pdtriiedmdntiÃimi, medio tó» inc confllid in eo negotio [dlutdria fore iudicdbdnt,ite item ifiuiäiÃimiCiefdrispriepotentiddrmdprouocdrent.Pljee' bdt enim moderdt£ potentix princeps, qui pdtrii lesibilt;lt; obtemperdret,ipÃorumq; optimdtium p erenni confilio iite^ retur/cilicet,ut plebs curi.e muneribus exclu/d, dd opifed fudrediret,dfÃuefceretcp purere melioribus, ^pdlritiooti dini,quetntdntisdff'eciÃetcontuntelijs,meritdsimprobxte tneritdtis pocmts pcnderet.Plebi (3quot; medioe cldÃis homiitibas ( nidximc erdnt infenfl Prdiicifcus Guicciurdinus, Mdttbxus Strozzeti^rdnciÃcusq- S7iilorius,crRobertusAccidiobis, i.mâ
svi Temp.' lib.â xxxvni.' 79 -f^gt;![gt;gt;'idangrauiÃim(irunt rerum conÃliÃdffüeti,(juimode' fâtipotëtite doiniiiatumferre, in quo ipfi jeÃe grdtid dutho fitdtcq^inÃgnes fore minime dubitdrent,qudm db ingrdtif Ãniiamp;fordidiÃimis ciuibuf inittridmpdtinidlebüt. Ab bis honefiiÃimuf quiÃque in Ãententidm truberetur, qud ^'''â^gintdoëlouiriper appdritores dd coÃlium uocdti Ãnit, ^^buuseüisfendtusex dignitdte Cdrdindlis ,Ãiperiorein ^ecndculo MedtcciC domus.Vdlidd dutem urmdtorum prxà ^'^,amp;incompitoexteriore,cr intus in cduedio rfd fcdlds^
ofiioru udludiS,db Alexdndro Viteüio di/Ãonebdit fâgt;',qui dudum Ãnguldri uÃ(s ccleritdte cum cobortibus dd^ â^^â^crat^orCoÃnoÃudioÃÃimcfduebdt. Quum fendtus co
Cofmus è petidtibus Ãiis dd Curdindlefautoresq;
fâlt;osredirefldtueret,mdtereum retentdrediq^ obtefldri cæ ed cupere dggrediq; proper drei, qu£ ipÃtm in udlde fâ^deulofitmfdlutis er dignitatisdledmperducerent, proi; P^frtndligitiis er occultds multorum uoluntdtes, erinÃtti 1âiturd Florentinis omnibus drripiendd: libertdtis Ãudium, ^âgt;l^ttipdulodnteexpertieÃÃent,niÃcruentis urmis reÃÃi ^°npoÃet.AdedddoleÃ:ensnon dubic arridentis fortunée confeiut, define me,inquit,pid mdter tum folicitc adbor t^rijtum eo mibi omnino eundum eÃ, quo fortund uocdt, qui hdne ipfdin pdrdndi fummi decoris occdÃonem,td bone ftüqudm neeeÃfdridm nomini noÃro benigne demonflrdt, gt;icc editi utiq;,à negligdtur,uti reor,dd nos poflea redituru, ^eq; enimfds eà deejÃe nobis db ignobilimetu, quum Dijs nequdqudm inuitis rfd obLitum decus rdpimur, ut Ãdemfä^
I iiuirtutefequdmur.MeminerdtÃquidemdBdÃlio mdtbe^ iitjtico, Grdcoq; itemdriolo,ex inÃedÃnetioliS munus. ingentis opulentiee bicreditdtem Ãbi portendi, qiibd in ip=^
PÃVLI ÃOVn HISTOR. fogenitur£j)orofcopoidemCitpricornîflt;xtixaflTtiigt;^gt;^â^^^ till confpiraiuiumfyderum (t/jie{luirrdiidttieljè dicerent, ficutiolimeueneritAugufto,ethodie Carolo Quintoiinp^ r(ttori,lt;iuipropter inuentum fubd^lumq^ adoccideiitnient plagdm nouum terrarum orbemjpfa prope immenfa impt-rij amplitudine Augufto æquiparandus uideripoÃit- Cunt hoc animi decreto ad Cardinalem pertendens Cofinut,fe^'â tores quiiamconfederant, neij; feuera, neeji dented fronts falutduit, neconceptam/pem intuentibus proderet. Catern amieiÃimi, c^uos diximus,pro eoitaprenfabant, utnmÿ^ pars Ãenatus, nequdquam de eligendo principe, fed de orit^ nanda Republicd,fe prolixe confultdturdmcréderet,ntpââ-te qute uexilliferdtum,tdnqudm imaginem temporari/ prit tipis, erigendu arbiträre tur, quo aliquisexipfo ordineer^ itandus atqi attollendus foret, quipublici imperij digniM^ tern filita honorabilis perfona maieftate tueretur. 'Cntn nero Cardinalis,Cofmo in fubdiale pauimentumaddeawbint^ tionem fe recipere iu/Jo,neuticompofitumfuerat,fentegt;dâlt fenatus interefit, exorfus ab immanitate parricidij peucn^ loq^ciuitatis. Patres ( inquit) quod eft Dear um Hum munuSjUno auulfo non deficit alter aureus,qui affidf orbataq; Reipublicaeptbueniat, Cofmum priclare indiOiit, qui cert£nobilitatis, temperatiq^ ingenij atq^ incorrupt^ probitatis adolefcens, tanquam Alexandromaxiincprop^'^ quusexCifaristabulisinddmiftranda Republica fuccejft' eftitdeftgnatus, ipfos ergo probe redecjifaCluros, ft Ctefaris legem obftruaret, aquadifeederenefasfit. fteep^^ . ufu commodoq- ciuitatis uideri poÃit, ft uiolata fide, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1
hufdamaliofleilendaseffe uoluntates appdreret,utnonnt
SVl TEMP. LIB. XXXVin. 7» iplbrum uoluntate, dutljoritateq; Cxfciris dddiiÃa fdtniliie ^tdicelt;e, zsquot; folennibus codicittis confirmatd, nià flultiÃu ^âlt;prMdricatione,dquoquitmextrdperniciemuiol((rino Qutindoijuidem eius improbè initifufcepti^ conÃlij âHtbores, iiecejji Ãtinipfo malefidj uefligiopanitere, tam fgt;'opinquiffctlicet(ttq;expeditifCtefarittnoruincopijs,quie onneminÃdelitdtis fu/Ãicione cekrrintè ulcifà queant. Por foQofmum tmto ciuegenituni,qui mtper intermortuunt WilitifdccusdpHd Etrufcosad ittertidm laudent excitarit, tiintis^nobilitdtiseximiicex Saluidtamatre propinquitd=gt; ^biisfeptiim^nonalioqudmipforum ufurum conÃlio,dd9 twiïqjopcrdnijUt ipfe rcrit rudis et iinpcrùt« publico co fen fd obÃquentiÃinü et moderdtiÃimipriacipif famä coÃquit tdr.Serebdtinter fc tdcitos fermones pdtritij,perplexiq; ani WK eoÃderdtius dtq^ Idnguidius deliberdbdt. tidCdniÃdnut iiiiptiu Gr futilii feiidtor, de fubrogdndo Alexundrifilio ex «ncutiiid uix trimo,dd quem Cdrdinalii pdulo ante rejÃice fe «idefcdtHr, mentionem intulerdt, gt PdUdi OriceUariuf fEiic^jpnncipemneqjdttcem, in Rep. ueüe profejfus, no» l rtcufdre dixerdt, quin pro dlbd fuffrugij fdbd,cdpitis poenA plelt;3rref«r. Sed bunc Pruncifcus uidoriut modeflice ddmoa netw, utfederet iuÃit,fuoq; fuffrdgio, quo inter tot fatdtoe testitummodounumÃret pro inÃmdlibidine,utituberet, «terctwr. lUum uerb uebementer increpduit, quod Ãjurius
I »iifdusjcontrditts tdbuldrumCdÃms, patrixq; bonum er I eijMKm dduldtione udniÃimd Cofino idm pldnè uiro ndtu^ legitime Gr mdturd uirtiite con/fiicuo, pr(e/rrcnd«s «tdere i tur. G«iccidrdin«s quoq; cuius tum fummd erdt dutbori* 1 nbsp;nbsp;t«, quod popwldri« fdilionis fldtim in pdtritiosgrdffdri fo^
j lit« uebemcttfer dbborrerdt, et de libertdte, quee optimdtiii confenfit
PAVLI IO VII HI STÃR.
conÃnfu régi atq- deÃindi pofj'et,dcÃgt;erärc uidcretur^CefiM non obfcureÃäuens, pfieclarit uocedilfcrebdt,fencnpdÃii' rum,tit /ciumpi iterum regnarent. Scinmpos eiumnetcrc 'E.trujcouocabuloadcontumelidm appcllabtint,expopiili fece proletarioi er dc/Ãieatos homiiief,(]uorum Ãi tus Michael Landus auoru memoria ,e lanificif tabernaprt Ãlics,urbis dominatum eieélis miferabili cum iniuriapatri tijs,inudÃiff'et,idetidem dicens adfalutem ciuitdtis expedire, MtdUquodinRep.cdputemineret. Atque itano/t/iulld( primo ordineciuibusinfèntentiam trddudlis,in proxiintii» cubiculufeeeÃitcüRoberto Aceidiolo, Francifcoq;Vidir rio,cr Mdtthfo üicolino iurifconful[o,qui inimainÃrc fcntentiamcon/Ãirdbaitt,opinioneqiprudenti£,erciudrigt;f* thoritate multos uel dijj'entireparatos,dut certèperpkroi in fententtäperduiluri,uti euenit,credcbdntur.Secedeiid autemcdufaÃuit,ut una conftituendi principatus cotiiitt onesperfcriberet.Volebdt enim Guicciardinus inter tti facile princeps,certislegibus aflringipotentiam dontniit' tus, dtq; dbolere odiofum in libera ciuitatcducis iionien,to^ ties in Mediceafamilia repctitum,nonobfeuro quideinp^' tri£ftudio,ciuodnon inepta ratione diÃimulabat, utpot^ quipr£cldrediceret ducisnomen nequaquamgratumC^â faris duribusfuturum: quianteanon temere Alexandmi« ipfum,ueletidmgenerum,in Uteris,qudsddeumperfttilgt;^* re effet folitus,nunqudm Florenti£duccmdppellduilfelgt;'*â ob id pr£fertim, quod recepta ciuitate,conftitutdq; Repy neque Clemens Pontifex,neque ciuitas id tituli deciis abjtgt; qui tum rogandusfuerdt,ermaiora benigne cocejferat,«'^* quaquapetiuijfet'.nam uti cautuset prudens iureconfd^i^b minime tilde ducisnominecontrouerÃaimportunA
. SVI TEMP. LIB, XXXVIir. «7gt; co)KWo«cn4dejJè exi/iiinahdt,tte maniiducisiura,qu£ wrain ciuitateln omnino pcrtiiierent,imfieritè ad Cafa inepto praiudicio tra/isfemtitur,quandoquidem non ^^^'^di,ftdconfirntatidi tantum,qii£ ipfi fua ciuili antiquif Rit lege fancirét,atq; decernerent,facultas effet apud C£[a ^^â¢^onditiones erant hoe modoperfcriptx.Cofinus quad bo â^'*â^fâinfl!!q;cÃit^j^cip,pricÃcerctur,ne duxffedcaput mo VJiore nuiicupatione uocaretur. i^etniiicm nip ciuein,quü ciuitate uicariumrelinqiieret,quod elata no^ âââtätis ingéniafuperioribus tcmporibus.ey Gori Piftoru 'quot;rct Pafferini Cortonenffi,Qrdemum Statij Romani inf rhftidiffent, nbsp;nbsp;quod Etritfc£ frngalitatisÃnit,duodechn
*''^^uinaureorum nummum fummayin annni domeftici ap^: ^âââ^âliufÃimptumcotentii^ foret,quôd£quograuioreminu: ^^â^fmfecijfet Alexander,qui decent er odloinilia quotatiâ âââ^âtconniciuabfuntere confueffèt. Ciitum h£cpr£fcribe3 ââ'''fwr, defcrrcnturq; adÃngulos fenatores, ac his omnibus l^olixèannucret Cofmus, er infenatu diuerf£fcntenti£ali âl'^itntolentius dicerentitr,quam fauentium Cofnto ffudia f^flnlarët,exortits eft in copito ex ignobili rixa,ingcs apied arinoru ftrepitus,quo exaudito,pleriqtie fenatoru ti ^^torecbcuti atq; pallefcere coeperüt,nec tcnterequidem,q, i fhelbo, ex uetcre odio palcrn£ necis ciuitati inimiciffimo^ '^^ettari milites adpr£dä'et ca-de facile fuftiicari poftent. A d foresqtioq; eins ccenaculi audita uox eft cuiufda admonetis, â^^quoduellétfenatoresdecernere,ilicomaturarët:quâdoVi tlliani,uel ipfo ducis imperio diu repriini nopoffe uiderctur j quincaptis iam armis ad obtiioru pr£dd etc£de difeurrerét
Ei rcj ftue orta cafu,fiue confina cbftlio,fenAtores ad ineü, opportune copuïit,pr£claroq^amiùum a/fenftt quem.
PÃVLI lOVn HISTOR.
^uem prsfcntispericulineceÃifMexprimeret, Cofnimrd» public£clt;iputefirenunciAtm. Isfubdiali inÃcMtumuocil tiK, cir uniuerÃs grdtiM ägeiis,eä, ^uam dediÃciit, futnmi honori{poteft((te,no alio qudtn ipÃorum indicia conjUioq;, | /è ufnrum teftatusefl^addpertoqifendtn, tditta dcclMitiOi ne,tMto^ dpplctufu omnium perftrepuit domus,utmiliM prlt;ed£duididdmixtiq; plebcis grdtuldndicdufd ddCofiiti mdtrem irrumptrent,domumq; totdm,fruflrd ed prohibât te,fed tdmen filijfaelicitdte impéfe Ixta ,diriperent v gnaftmul mein folicitudineq; totd ciuitds dd hildritdtenergt; teretnr. I^ec multo poft l^uretius Medices pdtricidd CZf trif boftis exfendtuftonfuUo declurdtus eft,bonisq; proSlt;^ ptis,pr£mid eiuspercuftbribus dureorum ftptem imü'd ftitutd,crdomuseiusddperpetudmignoininiam,£teito^ irndfundamenta IdtohidtuproftiÃdeft. Pdulo ctidiitäiltn Cdrdindlis,quum indttollendo Cofmo obnixefdtdgeri:t,^b eo,ftprincipdtn potiretur, b£cpoftuldrdt,fcilicet,ut uthd unqudm ddgrdtium dut odiumflexus, iuftitidtn exdäeca--lenddin drbitrdretur,nec unqudin db duthoritdte CdroH ^^ i ftris di/cederet,Alexdndri indignum c£demgrduiter tiin» cdret,cr liberos eitts pupillos ex concubinisfufceptos,bttgt;^, uolentiÃime compleibleretur. Qwlt;e omnidpofted ciitit«lâlt;^^ impleuit,ndm ddmirdbili prudentid iusdicens,(^ pleilens,perpétua non iniqu£feueritdtis,atqi ckmeti^âÃ'^â deratione iufti nomen promereripoftea contendit,cr. obfequio liberaliq^ ftudio erga C£fdrem,grdti diiirtiâ/jâ^'^â ftimatipnemtutatuseft,eo quoq; maioregloria,-expeélata quadam lenitdte fummam clementi£ laudetn tilt; â » quum nemine,uel propinquo affineq; rogatus,fti râ'.
SVI TEMP. LIB. xxxvm. 7J ftduxtj]rt,Qr ÃnceriÃimdjiie ingratitim receptos,olgt;litus^ tttteris tninrt£ fjerj^etuofouendos fufcepiljèt: ipfuin uero P^gt;ridddmuf^;adeoiMentadiligentM eà perÃqiMtin,ut qniiniiileèGallidBizantiumprofugiÃit, eum SolyniAnu^, JïommK perÃdumexecrdtuSjduiBdidzetii sxemplo,qui BwdirtKin tdnqudm impietdfis reuin olim trddidijjet, cdpiü lt;1«gt;K dcJendKjn^. ce/iÃret,nià tile inÃdiiu ueritia, propere Venetidffe contulqÃtjUt ibi aliquot pöfi annos cum duun=gt; t«lo Sodcrino truciddretur,hdud dubie, ingratiam CoÃni, â^ââobwVoldterrdnliinilitibus Bebio Ãcilicet, quifuerat ex ptdtorid cohorte Alexdndri,dtq; Cecchinno BibbotM, ultro Ãperioris domini mortem uindicantibui, or ob id quidëge ^^''^Ãmdgisdnimi décréta,quod propoÃta publice à Ãend, pîfcmiii repudidÃent, quumÃe fatis lucri fdiluros exiÃh ^^ent,à exoptdtum Cofino de pdrricid£ caede fdciiut^ libe â'â^^IteredidijÃent.luliumdutcmliberdlitereducdriiuÃitjQf litlidin pdtris ora atque oculos referentem, ReÃdiiio Cctntel ^oinPrdtcutinit pernobiliregulo,nuptuidedit.Atubi Ro zr per omnes Itali£ urbet nuncidtum eil AleXdndrum, »nius ciuii,eiuÃiemq; gentilis etpropmqui, adeoq; amiciÃi ^â Ifoddlis perfidiofa manuÃciÃi truciddtum, triduoq; pbà Cofmum M.edicem,ei in codem honore principatus ex Ãenets conÃilto fiubrogdtu,mird omnino res Kidericoepit,quöil ciuitds fuopte mflind tt ereila injfiem libertatisfim tanto ma ttrfe{liprincipismurmure,nihilprorÃ(fÃÃcommouiÃetf qudndo nulla efÃnt in urbe militum prdÃdia, prêter unatn fdteSitum cuflodite corporis centuriam, quiC nec pueris exa ploieiitibus Qâ more patrio Ãaxa uibrantibus fuÃÃedura ui ieretur. Quibusdecaufis, LaurentiuspercufÃor diuerÃà fima nontinis fuifama idélabdturmtifiuntferè cundis in ura
K
PAVLI îorn TîlSTOFti libusfaSliofa ingénia, qu^cuiinqimagme rei edit£ratiO^^ nes excutere,fubijcer£qi cenfurafua: igt;ifolenterc!quot;{gt;^oi^^ââ^ folent,ut partibiis,qiiibus fcfe femel addixerint,profgt;enÃÃiâ mo ftudio,fermoneq^ paÃim er perferip tis tindiqi litcrisop portunc deferuiant. Vniomniumflorentini, pmipiiccji â¬xulcs,l^urentiiim mirislaiidibus incalnm Ãcdttoücbdt, uteim K. Brtitogloria parem dicerent, quiamorepatrie diuinumlibertatisreuocandi£Ãudium,contcptauelainicià fmi tyrannigrat ia oftendiffet. Multos utiq; ilium laiidis eon fortes ex fenatuadiutoresq; çy con/cios penfitati patratilÿ facinoris l}abuiffe,hunc uero nemini, quod diu coneoxerat pulcberrimi aufus conÃliü detexijfe,fatisfeciffeqi fua manu çommuniuoto,fimulerpatri£cbaritati,utciuibus,fiiini3 mos uirilesindnerent,adcxcuticdumferuitutis iugitm tnti atq^expeditauiapararetiir. Aü alijbicc omnia in uniucr^ fum,uti bumaniores tequiÃimiq; homines ,fecus interprets bantur,qu(gt;d Lauren tius nequaquäfludio afferende liber^ tatis,fed incredibili malignitate,itecordidq; impiat metis ad dudlus,ad id patrSdu fcelus deÃedifà uideripojfet, poÃqns cunchi bumanitatis,amiciti£,propinquiratis, et deniq; teâ neriorisfodalitij iuraÃtbuerterit. Qjtandoquide eü ignobi lifraude interÃeiendufuÃeperit, qui omnesfibi timendoS pr£cauêdosq; ratus,ipfiunioptima iure falutëcomitteret, utpote qui eÃetfortunaru omniu, çy tanti etiä principdtm exaiaboritateCafarispraclarusbareset fuceeÃordefignA tus,niÃmagnofuoincomodoperuerfitset impiusparricids dänaretur. Curenim inde laudem nifi falfam ac omniu fere iudicio turpéyodiofamq; infupertruculcntinominisfamant | expeteret ? unde nullumpatri£comodum,nullufamili£de eus,et nullä deniq; Ãbipriuatint ab ulla uindicata iniuria uo luptatem.
ÃVI TEMP. LIB. XXXVIII. 74 iuptatem, aut publice gratis pepcriÃ'etf Ã^udndocluidé id iiimiljumfceluf omnem ue/ùnte feritatis £flimdtioneindi== ïo pondéré ex«per4{/ê cenfeatuTyqiMfandliÃimos pénates^ inc^uibus iitclytusiüefuperiorCojinusprogenitus tidtusg;
illud ipfum pdtrü atg^ duorum getiidlc cubiculum,fb (idlisq; ledi culcitrds,tdntidmici dtq^ boff)itis cruore dej-Å= ddrit. N«m intercmpto,ut uideri uolebdt,impotenti regudi tore,priusÃbicelcrifugdproljgt;iciendum ^uit, tjUdm repr^ Ãntdnidciuiumoculisdtq- dnimiiexoptdtd potius, qu'dnt ^iiefltdlibertdsiDefegere herclecdcdem illiioportuit, nee occifum lodicibus occultdre, utpopiilui antiquo feruorum Worcrtd pileum uocdretur.Sed infdtis crdt,ut Ãneperturbd tionedmpliÃimie ciuitdtis aÃrueretur CoÃmo imperium, et fereuÃbr omniÃud/Ãe deceptU5,dcteÃdbilis Ãdgitii (iä non ÃrM ueldiu profugui zyr exuÃpeendÃubiret.üec bdc in re pWennittendü uidetur,cjuodÃdse zygrduiter de Ldureti iio mecü loc/uens Guiccidrdinuiprotulit,ilium Ãcilicet quo* ^incp, dnimo fucrit,trid,qud; ei contrdrio euentu reÃ)O!ide=i nit,db eofdcinorc edito,qu£ nollet qu£ÃuiÃ'e,quu dmieiÃi num principe occideritÃnimicum cdpitdlis odij ddprincipa (Km extulerit, etpdtrixgrduiorem qudm uolebdt diuturn^ ÃriiitutKconditioneminuexerit.'Fcruntnonnuüicum non tmtum dtnore pdtriicfid immenÃd quddd mdgnidlicuiui e-dendifdcinoriscupiditdte,uebementcr exdrÃjÃ, quo oblite rdtd,dutohÃcurdtdreceiitis infdmi^notd cldreÃceret. Viuo enim Clemente^utÃudiumgcntiliumÃtorum eruditie uirtu tifyZrelegdiitie amulari utderefur, dntiqiiii Romtf fldtuis cdpitd dctruncdnt,db dreu priccipuc ConÃdntini noiHu dbz ftulerdt,Ãemeiitepopulo Komdno.,zr ÃuÃrdillit,quiÃquii fJÃ^i}lt;gt;dÃuppliciuintrdbiiubentePontifice.Sednon diu itttis
K if
PAVLI lovn HISTOR.
mAniifiiYti author äbfcondi potuit, quant iüecognitd iff Pontificis,defolfapr£dlt;i, Vrbeprofugijjèt. ïtaq^ Clancni flultiÃim £ leuitatis atq^ libidinis fceluf execratus, itd etati Mcdice£fami!i£probru!n amp;nbsp;labcm appcllauit, utpopulm Romania eum ex iujia iracundia in Capitolio aljgt;errmii dl cretis perpetuoexiliodamnarct,fenatorq; urbif potefiate conÃulari eum,noniinpunè ntodo,(cd cumpr£mio etià RO: gt;n£ occidendum ediceret,Qr in academia Romana, quodai earn quoq^ tanta iniuria pertinere cenferetur,Viariuf Moh fa MutinenÃs,in eum luculetiÃima oratione perfcripta, mi ledicentiÃinie inueäus,ietern£ infami£ notant inureret,qut busuirulentis telis undiq; conÃxus,fuoq; pudore excito inâ fanabiîem fentiens doloré, confilium fufceperit, priore cpti^^ dent fceleÃius, fed quod honeÃiÃim£ taudis ex euentuÃidc pr£ferret,fiilicet, ut nouitate magnitudine anteeiuititi iam latè famam obfcuraret, obrueret. Pr£dixere Alcxatu dri c£dem,amp;'Cofmiimperium,isante omnesquédixiinn^y Ariolus Gr£cus, magno multorü m iraculo, quant etr modoc£dem,fedcertumquoq^percuÃorem indicaÃet, eÃetipà intimus,habitugracili,uulticulobuxeo, fatacitumitateferec£tertsinaulainfociabilis: CoÃno mte pro coÃanti poUiceretur breuifore, ut h£reditdte creÃe^i^ opulenta,audiente quide Alexandra,13â fubridente Cofgt;gt;i'^gt; quam abfumendus morte prias foret magnas propinqnââgt;'âi numerus,quam alla ad fe uel tenuis hfreditasperueniretMi ucnis quoq^ PeruÃnasminiÃer£dapibus,nontineWräM quum febre torqueretur ex uapore, uticredipar eÃ, bills,ternodu uifumhabuit,quoprincipemà Laurentioul gulari apparebat,qu£ rerum imagines £grum perpuh^â^â ut Pafchalioprincipis medico enunciaretad principe^
reudas-
SVI TEMP. LIB. XXXVin. 7? nnJd(.Scd Pdfchalius officio folicitè fungens,en mcntèprin cipein rcperit,ut edinfomnictntis lt;tgri fabuldin effè diceretf dimirMs, cur totd domus in Ldurétij odium conffiraffèt, Hfc pr^cletro Cofni principis teftimonio fcribere uoluu fgt;tus,utnonfemperdefuturis uandmefje diuinationem cu-fioà mortdlesintelligMi.Eo die(isfuit ciuinto Idus Idnud^ fiâis)qiioCo/muSi(dprincipdtumbenè aufficato prouehcv bituyn ipftus uiOd CafteUidfuburbuni trddus, mird et pllt;t t^eproiigiofd omnis generis florum ubertds, cunüis flirpu bus erupit,(]uu rigore pertindci uicind prtedid ddhuc inbors ^4cereuiicreatHr,amp;Hnifere omniu (quodmirum effet) Cofntiani hortiddddulti uerisÃmilitudinem,Ãnguldri iucü ^ftteflorcfcerent. Eddénoife qutc credti principis diem fe âl^ittâieÃ,hlexdndcr Vitellins, compofito multum dntedin occdÃonem,utpleriq; exiÃimdt,infigni dolo,drcem ock
Pr£fecerdt ei dLinitio Alexdnder princeps, Fdulü ^ntoniuin Pdrinenfem,fide quidem integrd,fed nuÃo milia ^'^iifuuiriliq; dÃupr£ditum,qni cum forte noélurtidin rU ^^gt;inntpriiicipemprotegeret,Ãbideci/£ndresfuiÃent,eius opi'ni muneris prtefeâurdfuerat dondtus, ut deformdti o= ^âffeeditdsdliqud expdrteeobeneÃciopen/dretur.UuicVi ^clliusdele^fos ex fuisEipheriidtibus milites,cufiodi£ cduÃt ââfgt;tibuerdt,fubMenduld dÃuto udffoq; centurione generc ^jIeiitino.Per buiKperfUdÃs militibus,ex compoÃto excita ^lt;^^Ãindrcerepentindfeditio, fdlfo rumore excito, quad pt£Ã(ius nodn pecunia culeos è muro demitterct,dtque âttcem inffem ingentis pramij exulibus trdditurus effe di^ ^mtur.Exed uociferdtione perfidioftq; infolentid tumula tdintis turb£, quum fefe purgdre prafedlus uellct, impea ^tonffirdntiumfdilo, conÃlijoruirium inops compra»
K iij
PAVLI lOVII HISTOR hmJi(ur,Mendulit cläues extor^uet, ç^uti ÃgtüÃcätioltt fiâa conueneratjOtJioncin Montitcutum ViteUij pr£fe^!lt;gt; . qui cum cohorte dd extiinosfoljx canccUos perucnerdt, di- j avertis portis introducit. Aduenit etidm iîlico Viteîliui ipfegt; extriifocj-, per minas cr contumelias Parmcnfe cuftode,toti( dvcepotitur nouasq; uigiliasdijÃonit, amp;nbsp;Cofino principe nunciari Met fedatam eÃe feditionem,rem in tuto eÃe, atcj; drcem in eius poteÃate futuram poUicetur, egregio herde tum animo,niÃpoÃea,ut aliqui exiÃimant, uoluntatein )M iorispr£mij Ãie addnild,magno quidem CoÃnidetrimento, mutduiÃe diceretur.Cuiusconcepta:(ujÃicionis nome uta-uerteret,apud CoÃnü pnefentibusÃenatorü ampliÃimif pro lixè tefldtus â¬Ã,Ãeneminiprlt;s:terqudmipÃCoÃno,Ãcutiiii re dclgt;eret,dediturum arcem,modó is infidc clientelaq; CÃi ris permdneret,propteredq;à duos è liberis promiÃi obû des daturum,Ãd idpignus tanquam minime neceÃariu Coà mus generofe abnuit,ut nonditm confirmati hominis cofdt tiam ar(tius atq; nobilius obÃringeret.Perüt nonnidli Vit t lium lViedice£gaz£ oculos adiecifÃ, quai{i Margarita Ãridorbataconiuge, mceroreq^amp;'inetuoccupata, inar^ cem deducente Cardinale conÃugiens, plane totam ufque dd ignobilis inflrumentiÃupeUedilemfecum aÃortarat, tdpo te qu£ eius partem,utipoflea accidit, in pr£mij nomen fibi obuenturam/ÃerauiÃet. Hecmultum inde,Vitclliusacl C£ farem fyngrapham miÃt, quaarcem Ãecuritatls cauà ab fe occupdtam, ipÃus C£Ãaris nomine defenfurum promit^ tebat,neque ulli traditurum unquam, nià ex uoliintate das idfacereiuberetur.Dumh£c'elorenti£dguntur,crAogt; | m£dec£deAlexdndri certiuscognofcitur, exutes Florelt^ tini Sdrtholom£oValorio, or Antonio FrandÃco Albitio cogciitù
SVI TEMP. LIB. XXXVin. 7^ cogentibusjdd Siluiatum Rodulphumqi Cardinales cocur^ rmt,dereciipsranda libertate ueheinenter confultant,conà lio Maconinin Gallia: regis legatum adhibent ,i:^quu nun-cureturQoÃnum in interfeóti locum ex fenatuÃonlultoÃuià lefubrogatum,amifja!n omncs recuperando: libertatis occa=: Ãoncmdolent,con(i:ierunturdepigritiaÃgnauiaj; ciuium, ^aiopportuniÃiino tempore nihilfe commouerint, fenatti incubant atq; patritios imbecillitatis, importuniq; timoris, quityrannofortiteropportuneq; fublato, Cofmum nimis prxdpiti deliberatione, expédias fufjragijs/uffècijfent, Ãc litnati excutere iugum doininatus, fed mutare dominum ta qiiampriore mitiorem cupiuiÃi uideripoÃint. itaq^ arden iibusaiiimisparandaarmaccnfent,properandumq;Floren ii-mdccernunt,utpriufqnain nouiprincipatusuires coale fcM,ta!tquamprcetenerie adbuc or inualidae, excitatis ad bberaiid^ patricefludium ciuibus,conuellantur. ïncen/os fnclinatosq- ad bellum Cardinales, ca;terosq;exulesinci=z tat Paulus Pontifex, conferenteq; pecuniam Maconio, in Vinbria,PontificiÃp imperijprouineijS:, milites conferibi Ãnit. Suis nanq; rebus atq^ conÃltjs cumpriuatis turn publi eisconducereiudicabat,ÃEtruria:imperium isquabili re« ftitutte Reipublic.e confilio, potius quà m unius principis «utuatq; au/ficioregeretur. Agnofeebat ÃquidemÃe non obfairo metu,infenfoq; hoÃefuiffe liberatum-fublato Alexa iro,quigrauiÃime de fubagreüi auaritiaÃnhumanaqs atieingratiPontiÃeis fuerat coqueüus,quôddefuneliHip polyti Cardinalis fuppelleäilem, in qua erant uetera Me(i(= eea:familie ornamenta,ad haÃam uedere, quà mÃbi aequa pecunia redimere cupienti concedere malui/Jet, qua ex re ta quam inexpiabili iniuria exac,erbAtus,multis nominibns
K Hip
PAVLI lovn HISTOR. , grdtum Pontificem apf^ellare confue^et,Grtciidrift do eiui contunidi^ äolorem cxpiaturum infeftd populitio )ie,quödeÃetuältdocum equitdtu expeditisq; cobortibus, j üd concremandd Pdrnefliefamilie oppidd, u/q^ dd fan Idciim irrupturus,Ãc ut non temere Pontifex eddeiii pe= ricula,conuerfo inCofmum oiio,pr£cduendd duceret, qM doquidcm ereâo nouo principdtu,cr uigente eddein Cdup priudtte fimultdtis,nomen tdntum non dtiimum printipti i) à mutdtumexiftimdrepoÃit.ltdqi Cdrdindlesexpeditdpeâ cunid,Pdtdum Rentio Cerite genitum co/cribere cobortesgt; et in Arètinumdgrum contendere iubent.lpfi db Vrbepro* Ãcifcuntur,cr Florentidm irepergunt. At Cofmus de eorn conÃlio ccrtiorfdäus.per Vitellium,Rodulphuin/j; Râkoâ num copidf cogi dtq^ opponi trdnÃturis iubet, dccerfitq; dgrum Fefuldnum Hi/fdnorumcohortes, duce l'rdiiciÃo SdrmentOjCr qu£Ãbi inurb£ pr£muniendderdnt,iibs,^'* terinÃituit.Po etidmfecuriore fiducid,quôddd Hi/fdii»! acceÃerdnt duo uexiüdGermdnorum,ex bis, quidb AlgerâS no beüo in HiÃâdnidm deldti, in Itdlidm demum uetiijÃid- , Ndm Alexdtider dubii, er in ojÃcio Cdtfuris non obÃure tdntis Pontificis conÃlid ÃilÃeäj:tns,er in eum cdpitdle pngt; pi odium coquens,fefe externisprdÃdiis conÃrmdreÃät«e= rdt,er Vdflius, cognitd Alexdndri cisde, Pyrrbum Stipicid num,quiCoÃno,utiexpediret,C£fdridninominis prieÃdid compdrdret,ïlorentidmmiferdt.FdmderdtideouenireCitf । dindleSddpdtridm,ut publicdrum rerum fldtum coinpont* rent,qudà neq; redè,neqi exufueiuitdtis,optiindtesÃibro* gdto nouo principe,pubiicis rebus confuluiffent.Citidinob-ranÃebdt,ut Cofmus eorudduentu mirdretur, quèduterq; ipfuin aräni'propinquitdte cotingeretÃpfeqi Sdluidtus effet tIUllll»
svr TEMP. LIB. XXXVIII. 77 lt;tnuncttlns,eorum uero conÃlium ridcretpotius qudtn timt M,lt;}HoniAmpropinquis confifus copies,nihil de optimdtiii liie,cottfiantiq;ergafefludiodubitaret.Hindnq; ius fiiuiit iiteriuolelgt;M,exiflimlt;itionemq; iudicij fui faâi^; caufmt fiefenfurosejfteflabantur.InterimCdrdinaleSjCrexules âfiJMonfemPolitidnuinrecepti,ubide dduentu Uifpanorit ui urban certius difcunt,cr Bdlconus cum equitibus ad Cla ni^pontemperHeniÃ'enuncidretur,tdntilferfubfiÃunt,cr pETiioneos homines ciuitatis animos explorant. Pr£mife=: tmtCtirdinales cum Uteris ad primäres fadionis, Georgiti Riiulphitm. Ij guoej effet cxul,fanquam temere ingreffus, ^oxipritheiiditur^magnoq; correptus metu,^uds defirret U ^^^âifprofert,poümodum^; dimittitur.Tumuer'oper muc âââ^UgationesafUtatum efl,ancolloquijs potius guà mar^ 'â^^)depiiblicisrebusefêt di/ceptandum, Cofmushonorii ^duja ueniétes ad fe cum inermi co mitatu in urbem receptu ''ââlt;âgt;profitebatur,Ãncum copijs,quasadduxiffent, uenire '»allcntdpfum quoque introduélis Kiffanorum prifÃdifs ft ^i^f(t,çrdignitaticonfulturum.SaluiatusnonfatisfbiHi tdeffè cernens, quod fe plurimum conÃlio, çrcoüo^ ^âlt;ijsapudciiies ualiturum conÃderetfuaÃt Ridulpho,atq[; ifein Gaddio,q!ii tertius impeüente Maconio uel nolens acs ((lf(rat,ut omiiino in-urbenriretur, inermi comitatu,Ãcuti Ãcerdotes pacis potius quà m belli auidos deceret .EosCof obuimn honoris cdufaprogreffus,täquam propinquos ffât^abilesq^fdcri ordiniA dues hilariterfufcepit.Sed intran dbusurbemnon aliterapopuloacclamatum efi, quà mut Pi/itraiH nomen ingeminatis clamoribus attoUeretur. Qua ÃgiuÃcationeaninwrum Cardinales lt;egra Ifefufcepti con^ Ãb/fui} adpaternds domos dcdudifunt. Nee m«/lo pôB
K V
PAVLI lOVII HîSTOR.
inter crebrMfdliitiitionesciuium,fritflräpertcntdtiiuoltiit tdtibui, Sdluidhif CoÃno fuddcre coepit^utabdicdto priiici=â pcitti honefliÃinio inter eines loco content ns ej]e ueüct, qui eimdxiinègloriofitsdtq; tutiÃimmfèret in liberd ciuitdte, fnis legibus uinerc fiorcre^iÃolitd. id à fdceret,mdiifurdi!i eidignitdtem Amore ey grdtid cinium dmpliÃnndm, qud Kdiores ipÃus db ciuilinuiderdtione principes cinitdtis eud Ãf]ent,coüdturdmq} ei ciuitdtem ex fendtuÃconfulto inÃs»^ prdnninm annni redditus, ejuo ddintns Ãcprd pdtentdd opes fÃlendidiÃimi ciuisdiÃipliiidtn cultnm tneretiir.Repcts ret ipÃc dnimo, quo jÃiritu qudue dnimorum conÃ'dntid,ci= ues pdulo dntc libertdtem dppetierint, pdrtdinq; demü de= Ãndere condti Ãnt,ey qu'dm non din regndritimpoÃbds rgt; riinn;lt;î,«eî dpud defertos ab omnibusÃoeijs p{bdâûsq;con fÃirdtionetotius Europa, dtq; omnibus demum exutosdà mis. H£c d fe commemordri liberius dtq; lubentius, exirapudorem er bonus eÃet ciuis, dc propenfus duuiteii^ lus. Dijbonifdcerent,ut optimdcoiÃlid^quceÃcurdeÃeiit dtq; honeÃiÃimd, dd meutern indni dinhitione udcudm, uiâ mitteret.Eore etenim, ut ipÃe boc officio uer£ pietdtiSjCt^^^ fummdtgloriieÃie duäus,iuilo meliorisdnimidecreto,ut= compardbikmÃrret Idudem, nec earn quidem ullo iiiiqudiit tempore perituram.Ad c.d CoÃnns uirili conclantid reÃoit^ ditffineq- ullum honoré iuflo maiorem in pdtrù, neq; ptiu cipis locum Alexdndro erepko quicÃniÃeffied integro puio= re repudiarenoluiÃe, qu£ uno conÃcnÃi fenatus exlege^^'â farts detuliÃet ne ineptus foret, à degeneri dnimo oblate dignitati fe minime pdré eÃefdteretur. Eum,qui eÃetduun culus, hdcfortund fud hetdri debere, nec inimicc dut cede pdrumpgt;udenterl]ortdriiUtno/ft^Ãâ^Pâ(tum,fidtolldtu«t
. , svitemp. lib. xxxvin. 78 vllr o diâdturiC fiomeii finite depûneret.Se quidem dufiiicio wuidiCtefirit RctnpiMcitm gefiuru duili tequitate, non impoteittK principis more, fiierareq; ,fe ex redis con/ilijs probitateq; uit£,multos fibiex inimicis amictÃimos efiè red '^âtnnm,djturumq; operM,utpotentie fme nomen nemU niboito ciui inuiiiofum foret. Salutcm porró fuam dijs im^ nortilibus cordi fntnram Cecredere,qui exbenefitdisnemi quot;âprobepicq^rcgnantidtrocem unquam uit£ exitum Mit liffint.ltäq; defilieret fiecum agere de re tranfida.fibi nam^; iiiiinimo fitum efiè,quid fata obtulerint,qiiïdue ultra etiant promittant, uirtuteduceprofiequiatq; fufcipere ,firmifii=z WOÃ(kcrcto«odeeffèfortuna:arridëti. Ciuodfiarmisfibi quot;â^âIfiraturjollenfimtm fie eacondantiaefièpraiditum in quot;(^âquot;endadigmtate , ut prins extrema omnia experiri ^p(rpeti,atq;armatum,fioporteatinterfici,quà ml}onoz âr^âMreceptOye^foeliciterinchoatodeijcimdlit.Saluiatus ââIâboccolloquio di/cedens,facile fenfit qiios fiiritus gere^ f(fiororisfilius, uel imberbis adoleficens, zr quam angufiè l'lt;ââ(jfet/ferandum deduiiimuoluntatefiiidicioq^populij ^âlum nemo fiefie cupidiim rerum nouarum,dut omnino pos pidarium partium fiudiofum odenderet. Proinde iraficeba-^âiriamfibitanqiianimis propererem dijfidlem ingreffio, qiie refiedu propinquitatis,certum lt;3â non dubium quoq; quot;letiim afiirret,totficilicet Cofimi praefiidijseorum aduentus (aufimimprobantibus. Militesnanq; pafiim difigt;ofiti,do=: gt;quot;osCardmaliumdiÃimulanterobfieruabant,ficutinterdiu quot;odiiq- adeiintes dues notarent: nibilofiedus tarnen Cardin quot;des ipfiofiolato cultu, ar fenatorijs infignibus tutfiquunt tiikilde iiiùituto cofiilio remitteret,fpedeq; quotidiani con quot;iëlus npnullos inuitare, etfamiliarius copied ifoleret, eis
PAVLI lOVII HISTOR.
CofhwsperViteUium renunciari iuÃit,uturbeexcedereftt, Crfèfeaifud munia fendtorUügnitätis recipereiit,niii^ ipfos mikti inuifos oUd dt!^^ arma. tiertereittur.Valorio ^no ^ueperacerbè c^dem inteminatus eft,c{ua periculi denuit= ciatione,Cardinales extemplô urbe profeélijBoitotiiafe coil tulerunt^quibus in ApÅtuno obuius faéiuseft Philippus Strozza cxulum princeps,^uo cum eadem nbsp;nbsp;nbsp;diidiiin
pro/^erè euenerât,heiliger edi coÃlia injîaurata funtdiego tiü ita^ parâdi atq; inf^ëdi beüi,Petro Strozz^ ipÃn^ lippifiliopermittitur^quèd fecu nonuUos ex prima nobamp; tateexuks l:raheret,cr fuminonauand^operiÃniioardc reuideretur. JspecunioÃpatrisopibiisÃ'etns,au(luilt;psigt;^^' litari lande,^uôd Gallis apnd Taurinum non obfcurafain* militaJJ'et,non deÃituroiÃbi copiai exiflimabat.Vaici'ââ^â'^ fÃein occupandx eins tirbis,cui Burgo/à nëli Sepulctiri no^ meneÃjin finibuiTE-truriie ,quiadVmbriampcrtinent.Pcf id enim tempus Burgenfes intediina difcordia laboratitesgt; tnutuis inter (ècitdibus def£uiebant:forteq; euenit,utnon= nuÃi his de caups pr£torio iudicio extorres faëli, Strozzf urbemoccupandain pprfbiturospolliceréur, cretlitiintî» edi ab hac proditione ciuitdtis prlt;efulem minime di/Jènpi^ rurnds erat AlexanderRondineUus uetere odio,fedaccura= tè compreJfo,l!Aediceis inÃenfus,ad ^uem coüociueniicäiiÃ^ francifcum Paéiiiim,amp;â Philipp um Valorij filium,Bertok dumcj; Corfintim ex numero exuletm intraffe conilabat.Ci^ terum ubi ex non incertaÃama pererebuit Strozz^ât cohortihus aduentare, er iam eiM uexilla conÃoicidti uerfum BurgenÃs, ne uUam iuÃdelitatis fuÃpicionedarent, adfonitum campani lt;eris,arma ca pere atep egrediporti cx runt. Quo cognito Strozzeani elitfi /Ãe fua, C!' oppidâtquot;'gt;â
SVI TEMP. LIB. XXXVIlt 79 »Mm miltitudine pertmiti, adeo cekriterfîgnduerterunt, utApcenini dorftm iHico tranÃenderent ,amp;â ddSeüinunt ignobilecaSiÃum improuiÃo occupandum uerterentur.Sed non minore Ãde uirtuteq; Seftitiiäni, quà in BurgenÃs nel nnlïo militariprxÃdio defrndente ,Ãubeunte$ Strozz^Mos pepulere,aliquot cor um intcrfedlii, et'mhis Hicolao Stroz Za,çr lAoretto Signorino cxulibM, ac reliquis tanto impe^z tiidetierbatif, ut in prxcipitem fugam fe darent,ç:rper Ak «c«m Arimini amiis, qui SAariza ab incolisdicitur, intra foiuificijimperijÃnesfereciperent. aduerÃs partium tonatibiK nihil animo fe demiÃtStrozzlt;tgt;communicatif^ itemmciimSaluiato CiCteritq^; exulibuf, tertiiUcxpeditionif lt;onfil!js,inaiore apparatu, grauioreq; impetu Etrurije in^ (âonbendumcjfeconflituit. QtiariimreriimÃtdluscertior ' ^oÃi!iit,ualidaâ¬tiani ipfepr£Ãidia,foelicioraq^(uti euentui iociiit)adiilta iam aeÃaie comparabat, ampliore Ãducia uel ^bidexpeSlandos ejfehoflesexiÃimans,quödiam Ãti^in^ dpatuiiuraipÃut Cæfarii propeiiÃÃima uoluntateconÃr» gt;âgt;âita,exbullat(s er folennibiKcodiciïliiacceperat,erid ^âlidemuberioreCaÃris benignitate ,quod hifdem titulit '^Ãhonoribut,quibiiiantea Alexandrumgenerü confen^ ^â^eauitate indulgenter exornaÃit,CoÃnum quoq; print, ^ï'itamp;ducitnomineappellandum cenfuerat. AbinitioÃ* ^âlt;âdemperAuerardum ScmÃoriiimlegatumCoÃnui dC« [âO'epoÃularat, utquiequid fenatut Elorentinut exipÃut ââthoritate ab initio receptat urbit in^ituttts, Alexandra ^ÃiceÃiÃetÃdtotum quoq^Ãbitribuendudecerneret. Qua PgniÃcationc amorit ez gratiis ufq^ adeo corroborata eà ' *pad omnes CoÃni exiflimatio, ut uetcra in Mediceot ei* *lt;«») odia detergi, etpenitw extingui,conÃrmari autè ami
PAVLI lOVÃI HISTOR. _ corumfludia, cr fubinde exulum coMtus contemiiipofr fiicilè dppareret. Vt uero in nuptialem thorum Mdrgaritf filiiS £xfpofalibusfiiccâ¬deret,quie uiduiC puelhe neqjiwpl^â ingrätiiuideripoffcnt, impclrarinopotuit,qnóiicdin iciin Oiiduio PmU PontiÃcis nepoti cx arcdno defpodijlcp teretur. Tertio loco reddi fibi arcein petebat, qud V iniujfu C£[dris (e minime redditurum djJèuerdret.Ad id itd Ctefdr re/pondit,ut no inpriffens concedi dcbere diceretj/e» {ntegrdmeijpem,necoptdto euentucaritumm reliitqucrt uideretur. C£fdrenim fuopte ingenio nunqudtnplemÃiixf de quoqud externo bene fuljiicdri folitus, Cofmuin proput^ qudJjieiUdtdrecipiendie drcisinofficiocontinendum tur,poftqudm eifilid: nuptid5denegdljèt,ddmirdntib!iscutt dis,quad Mediceoflorentis letdtis cr formte inuetii, mnoii dubiam EtrufciimperijpoffeÃionemrecepto, FdrneÃusin= cert£ ddhuc indolis ctr lirtun£, duodecim dimoruin piief) pr£^rretur.VerùminiialefcentibusGiiUoruindrmiSietni= cumbente SolymdnicldjJè,unuidnteomnesPontifx,cdt Itloudriddono data minimè fufjicifjet,dliquo infigni niti= tiere concilidndtiserat^utGdüoregi, tdnqud impie Tiircd! etd communem Chriüidni nominif perniciem euocditti,fef( hoüem non idm perplexe,feddpertc futurum e/fe promutâ cidret. iliduo principes £tdtenoflrd(utiexidïimdrelicuit) fuprd reliquorum regum ingenid,non eximid modo admird biliq; prudentid,fed occultd dmbitione,profundoq; dfiu in» fignes,commodis tdntum fuis, nuUo dmbigu£fidei cum pUâ dore feruiebdnt,Pontifex,ut fu£ domus opes uel mdlo piibli ÃO ueheméter dugeret, C£fdr porro ut finitimis fubdilis,ut tusfibiimperiu,inltdlidq-pr£fertim,dffereret,utindedmt plificdtis uiribus et dignitdte coÃrm((td,Ãcuti inndtd uirtus
SV! TERI? LIB. XXXVIII. So t2âälj)iraiisFortiinttpromitterent, mdxim£partis'Euró^ piiomiiidtupotiretur. Usftnfibiis nunquà planeÃiiceris plenn^;Ãcbat,ut interfe pgt;er inaniä promiÃa coUuderent, amp;nbsp;ijuantum integra atfticiti£ dignitate Ãeri pojjit,uter(j; 'â¢Jiidis fanper cöÃlià mutuasÃmulationis artes ir.ducerët, gt;ie älter ab altcro decipi,ant tradiicifacilepoÃet. Neç cz/»« âtt hoc GalliiC rex konefle deferendus^ne^; ab illo etiam tuta niitemnendus VontiÃxcenfebatur,citiando titrini^ue czzÃzt lt;âdmutunincommodumpr£Ãnti Incro aut Ãutura fÃe nott iiKptè penfarëtnr.Per id tempus in Subalpina regione Gala licum CiÃarianis itagerebant bellum,ut detriinëta atq; pe^ ticuLidiuerÃsrerüeuentibusutrin^; exat^uata uideri poÃs Ãiit.tSam per hyemë exercendo militi continuandoq; beU» HarijsÃiÃeptis expeditionibus utriq; exboÃili agro aliquot oppidd aut expugnarat,aut oppugnäda ab aduerÃrijs cru^ ento Ãpi certamine deÃenderant,enimuero Ãcuti Ãtperiore ^liateC£ÃirianiFoff'anopotitifuerät,itaperhyememGal3 liltalicisau{}icopijs,Bargiäui cxpiignatä,capto ibiAnnU bale Firancatio Fdeapolitano, inpoteftatemredegerantjet P^iconiÃu oppidii peramplum, noëlu inuadente intranteq; peranein Petro Strozz-tie^tq^eifubfidia equitum aducëtc Gefare FregoÃo,ita ceperant,ut commiÃb perregionest» niiltuoÃÃimo certamincC£farianos oppreÃerint, cadenti^ buseo inpraelio extiidkribtts,Thoma Ronchio Nouellariee cobortis prafcilo, or Latino Vecchio Romano.QucC duo incommoda,nonmultopóli CaeÃariani Caragina c£de zr CafalenÃuiäoriarependerint. SedineunteVere, SalafÃus, quiimoccupata Carmagnole,arcem, qua Stephanus Balia KutinöÃspertinaciÃimetuebatur,oppugnarepararet,tor iiietuq;librädoinpropugnatoresdirigeret,glädeipÃtraie«
PAVLi 10 VII Pistor.
étui occubuit. Htï uero cinimii exceptm nbsp;nbsp;SAbÃi interituf)
ut nonGallicarum modó partium pleriq;,fedcr£i]uibo«ii nesinneutram inclinantes partem,eumtanquam perfidie nota infamem, meritô occifum dicerent, tii/faiti iierà tan^ ^uamuirumfortem laudibus pro/èquerentur,crVaftiii( AiÃimulataoffenÃone, iiiterioreq; l£titia,feueriusfortaj)e ^uà m oporteret,Stephanum non multopôü, protralia amp;nbsp;demumdeÃ)eratadefenÃone,laqueo fujÃendiiuberetjUteS iiidima annuli SalaÃi manibus parentare uideretiir. Eo tem fucceffu incoinmodu utrin^i a:quatum uidcbatur, paulô ante Galli Annibalem t^ouellarium, qui nobilitatt dtq; uirtutepareÃ'et,apud Bufcham ignobile calieUunhue^ âurna oppugnatione fortuità minoris torinenti iéiu l'f' terfeélit deÃderaÃent. Sub id tempus Humerius,nouus iu^ Gaüus,cumrecentibtKcopijs adreparandum bellum art'â ge mijfis,ab Alpibuidefcendif.cuius aduentum fummuituj; imperium, Guido Rangonus, Gallicanorum ducuin ,lt;j!i«)S diximHS,ufu belli, ingenijip folertia longè optimus, non ferens,à militia regiaprofeélus in Gallia difceÃit.t^ecmiit= tum inde fecundum Guidonem,amp; ipfe quoO; CaHinius,coii cepta ex kuiÃimisdclationibus cït Fregofiopmultate,à GjI^ lis fefe alienauit,Ãngulari certamine cum eo certaturitspto uocatorijs in ea controuerÃa edità libellis, quibus Itah mH tes Ãiperbis infanisq^ ingenijsferociam animi oflentarc, inane decus tueri,cum exitio pepe turpi,fcedoq;fortiiiMrilt;m er nominis detrimento,pertinaciÃime fludent,Ãciis ac eXâ ter£genfes, qUiCÃre omnes boneÃiorc decreto, militia amp;nbsp;in acie tantum aduer/ùs publicum boflem uirtutem oft«* derefas eÃe iudicant.Caterit liumerius, qui magna tdriunt cr/iomintsfama,quöd Delpbini nutrieiusfuiÃet,Ãn(iiÃ'â
SVI TEMP. LIB. XXXVin. 8i rox ttiuencTittfitis celer iter opinione hominum ieciiere ui eft,quiimfefe nequdtiuAmpro naturu GaUorum pugM in conjilijsexplicatum/ed planetimidum ofietidif, fet: QBÃd opportK«4 quicq^gerendo bello confüia, uel non ineptiocciifione induéliietobUti^c£terisducibiis,tdnquX fmulofareÃ)ueret. Velatuf eniinddAflnm,recentiuali^ lt;foq;impet«cdin urbemoccupdturinexiflimdri poterdt,fi P'UiluIumfe/èprouebere, zrAÃenfesnuddtos iuflopr£(t=â ^°}amp;inGiïlicum nomen ex diitiqud domittAtut confuetn ^incproclindtosjoflentdtddcietentdre uoluiÃ'et.Tuebdtur liquidem edmurbem Antonius Ardgoniui non magnd ntd^ K« inilitumÃc ut Vdftius eins periculo uebementer dngere
Antonius de /dlute (ud, uti iuuenis opulentus dtque pernobilis, mdximcfolicitus,necbellodbundè exercitdtus, onxièè Vdftio opem Ãbi ferri poÃuldret. Acciditdutem^ ut quuin fubÃdio cum fmiplena HilÃdnorum cohorte Frdit dfeus Ruicius ddueniÃet,Antonio dnimus confirmaretur, ot nbsp;nbsp;Humerio obtinendje urbtsfdcultdslÃesq^ 'oinnis mU
t^iùdtcpddimiuideretur,retrocedendumq^ inde Ãdtueret, qiiodaduetdreVdÃium exindiü rumore,cr prflio certdtn TumdrbitrdreturfiuÃrd reclumjiUe PduloCerite, quiin^ Uddciideoppugndndjeq^ urbisÃbi nihil periculi uerito dut reciiÃtntijidmunusdemdnddripoHuldbdt. IsdeteÃdtus re^ gis coÃlium, qui pro impigro bellicofoq; ducc,ciuilis mode Ãiefideiq; etÃ(Ãgt;icdcisndtur£hominem,fecusac dlids eÃet. folitits,trdnsAlpesmiÃÃit,dbeuntisexercitus tergd pecu^ limdeleiHorum prxÃdioÃrmduit. Appdrebdtenim CxÃd^ ridnosdldcriterin hoÃes cdÃrd mouentes erupturos,dtque itdinoxeuenitjUtdnouiÃimodgmineconÃertd pugnd cer^ turetur,er Paulus duddciu5proruentesexcipiens,expedito â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L
PAVLl ïoxni HISTOR. coJiortiumÃexu mukiioflium uuburdtis, ct terfeâiijiicuinbentiîi andMu rcprimcret,C'^olt;^^S^^l]'^ CoUToraldMiiobilisHiÃunic£ ftirpis [^eapolitdiimintef ficeretur. Humeriuf nihil ultra lacejjèntebofte, ai f^lba peià proft£hif,extraurbéftatiM caftrapofnit, (^uocoÿii» toVaftiusziripfe inxtdAftam inter duo caenobidcaftranK tatuteft,SdnfeuerinuntBeftittüdnH regulüi^uiuniucrÃstâ quitibui prlt;eerjt,turmM omnesfecundum Tunari dtnnif « pdin extenderc iubens,ut guid moliretur hoftUpardtusipft aiobfîftendHmcertdndüqi,emiftis fpeculdtoribui exptâd^ ret.Quum Humriui (ègniui cundiari profticereturiCr iiius dninidduerteret in dies dugeriGallorum copiai, Cf it aliquot oppidorufide dubitdret,à Ferdinado rege ditdifibi) ad pr£fidiii Subalpinte regionii, Gernidiiorum legioaes mit tipoftulduit: idq^ celeriter cùm publica: cdufie cr fiatid! Ciefdris comodo,tuin iuftis Vdftij precibus Fcriindniuitrb 1âuiftet,duxlegion!iFedericui Furftembergui, inclytiinttf Cerntdnosnominiiregului, Tridêtinii Alpibusdefcendit, quibui in legionibui pkriq; ex Florica dtq; Vindelicdiuutit tute nobiles,c^proceru propinqui noinind dcderant. Frai bicFedericui, eim Gulierini,qui Gdüo regimilitdbdt,ger= tnanui frater,diÃimili ingenio uir,utpote qui fi-atrëpcrutr fo iudicio,negleëlaqi relig-(one,jnili[aribus rapinli, probo ftmper quaeftui d^audatis ftipendio militibui turpif fimèdeditum,çy'quodnefariüuidebatur,contraGertM,nk ci nominii decus externi atq^ inimici regis auftpià a /èqteente probo ore,atq-exad£uirtutiffama,fuperarct. Attîume^ rius aduentu Germanoru cognito,uti uiribus atq^ aninto ho üibus impar,copijs quai babebat diftâartitiSjOppidatuetiiit comÃt,earationediuifts muneribusjutfinguiosduces oppi
Svi TEMP. LIB. XXXVIir. Sz Sis pY^liceret.AzaUu è Togdtd GdUidutru ijólabuncliâpo= tins qud forte,Cherio itnpofuit,dttributisei,pr£ter Itdlicos milites, duobtts Vd/conum uexiüis: Cldrdfcum dutem opK portunum oppidum,Ciefdri VregoÃo defendendum dedit.Ai be uero prepoÃtus eft tulius VrÃnus,eo MdriogenitiK,d^ui fiorenti£nidioristormentipildiâui occidcrdt. FregoHus ïd conditione demdnddtum tmnus fufcepit, ut fe fortem o= fcräaduerfus omnem hofliumiinpetum pr^üdturum tcÃd ^^blt;r,fldb ilumerio,Ãcuti ilieprolixe fidëddbdt,intrd qud^ SYdgeÃmumdiemcertdcommedtus crmilitum Ãtppkmett bâ^funmitterâ¬ntur.\ulius AlbdnisiniÃedis manibus,lt;jMrii ^itittpaÃim emincbdiit, amp;nbsp;ed nià longo Idbore dggeribus P^tmuttiri refdrcirici; poffent, tuteldm loei cum excufdtio-^iiopütnultdrum reriim fufieperdt,Hutnerii ddhortdtio ^^busz^Ã,epromi(j£opis excitdtui. Cetemem HumcritK ^fâiÃitittKpr£ÃdijsnilnlÃbimor£ dttulit,quin inglorius ^^dlliamreuerterctur, et VdÃius no multos intermitteret ^lt;^^,lt;luinddoppugndndu Cberiumomnëtormentoritmdp P^tdtüconueberet.OppugfMtio dutëcocptd cÃdbed parte 'ââ°^»iii,qu£ diuiAuguÃini templum refficit, i^uodmurus âbcdpdrtcdebilisdppdrerct.AzdliusfdtisperitcdtqiOppor ^â^â^â^ exdifciplindmunitioncm erexerdt, ingreffiiris hoÃi=: bus,tiibuldtd equdtdfolo eminentibuspr£dcutis clduorum ^â»!ulis,quibus pedes ingruentium conÃgerentur, obiece-^â^^i.multtiq^Ãdpbureu ignem, qui de moredriddmdteridnt ^on-iperet,occultis m locisexcitdndü itd inÃituerdt,utegre S'f pYofpexiÃe periculo uideretur,à eudëdttimu dd ingenij f°^^â'iiâaffèrret,quë anted idëlado pr£tuliÃet. Ndin ubi dd^ â(lis indioribus tormëtis murus qUdti diruiq; coepit, tÃto^ lfâiio co!ititiu.{tdqudjjïitionepdtefd(ld ejfe}ttmcenid,qu£t
PAVLI lOVII HISTOR.
tofatli foret ad inuitandos milites,proponente pugn^/lâ-gnion Vdflio, ItaliHi/^âdniq; pariter in oppidum perrupe^ runtâ.quo tumultu dccerrim£ inuafionis, Azà lius nbsp;nbsp;à deo
trepidunter atij^ imperitè fe gefit,ut nemo ferè fuorum in eo loco pugn.iret,nec ipfe,ubi periculuin depofiebdt, con/fiei retur.lionanqi impetuC^fariani AzdliMdsmunitionesfit^ perarunt,ut nihil cos per ftratd tubulutd eminentes chiuoru cuff ides retardarenc,neced fiilphureorumignium foiiietd, quje dd edendum Ãdmmdm ertmt pdrdtd,fiio tempore igné concipercnt, cr duxipfefoedè dnimu deffondens,uit£ilii fcrimeneffugeret,continuo^ truciddtis dutcdptis prffitlit rijs,turpi in Idtebrd cdperetur. Dii Cteftridni in tirbem pme trdrent,'Vdfconcstimoréprxpeditidd id propugndculutn, ^uodfuperiorednno AnnibdlHouelldriuserexerdt,fecon^ tulerut,atlt;^iinde (nihil ibiconÃftereduÃ) ut fein lotigiore fugdproriperent,exterius infofÃdm humore cdrétem à de-mittere cÅperunt, quod eius munitionis dgger fdtis eÃet iu milis,fdcilemci;defienfum pr£beret.tdconfficdt£ Genndno rumcohortes,qu£conÃitutd phdldnge,fubÃdidridin dcie confliterdnt,cos dd unum omnes numero dinp lius trecetos, uel ultro fefe dedentes,impetufuâo truciddrunt. Totiusnei ro oppidimulieres,qu£pduoredttonit£inturrem confus gerdntcumchdriÃimis oriidmentorum fuorum rebus ieiU tioncmfecerunt,cefÃeruntqÃnpr£ddmDiddco Arzio ed^ flroritm pr£Ãi!lo, qui id conieÃurd futurum iudicuns, er op{mzorem pr£ddm qu£rens, primus omnium dduolurdt. C£teri uicdtimÃngulds domos Ã'ripientes,cdptos edrum do minos,pecunidferedimerecoêgerunt.Azdliusuerà ipfeper duóius dd VdÃium, cunclis rifui fuit,quod nihil ei tot reru appdrdtus ,quum oportuit,ufuifuiffent, cr idcirco onerd* tus
îvr TEÃîP. LIB. XXXVIIL 8j iidinfdinùreiinalègefite-, multoaitroferedimere coadiu tji. ^.ypiigndto per hune inodum Cherio, Vaflius dd Cldrdt fciim moultcdÃrd.^ecmordexplordtisdducrÃiriorum ui^ ^^^x^gt;dnimdduerfdq;per/jgt;eculdtores edmceniüpdrte, qu£ ifouis munitionihui cdreretjWdluit eupdrtc ddoriri, quÃin n^dmalidin, qu£ fdcilioreni oppugndtionem oÃenderet: t^do!) idpr£cipuè,quodnutld extdntiumpropugndculoriïy ^âidildtera fubeütiuinferirent, munimcntdhdberet.Volebdt (mniVdftiiis qu'din mdximè pofÃt militum pdrcercfdngub »âlineruentisq; uiélorijs Utdripotius^qu'din dcddiumpiui fidfdmdin pdrdre.Quodtdtnenfecus dcciditdcuolcbdt. N4 Ifiinef/î hoftilis munts uel dntiqud uel noud miinitionie pro^ ^(durdpenitwedrebdt,odidq;milites no nifidfrontedbip /î^defenfrribtis petifeririq; etfdcilè propeÃi pofrèntftdmë/à diprofunddUdUi! interer.tt, quieprofofrd totdmmuri fr~ fifiR miniebdt,iifq; ddeo diffrcil£m,cum defeenfum in edm, zr dfcenfum,dd pr^ruptdin uitormentorum manium (oroudin hdbebdt, ut quum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mûri ruind. editd effet,
Zr milites drdente dtiimo pugnx fignum frbi ddïifldgitdrétt ^oeimpetrdto,in defrenfu dtque imdfofrd, qu£ erdt lutulen. in dfrenfr demum perfrdëti amp;nbsp;cddentis exterius mu= tiruindconftiitdrentur,crmdioremqu'dmputaffent con= f^niendimuridifficultdtemreperirent,quà dnonpldne dd «muÃim, qudntumexteriord frlfetdbrd dmÅnibus difrd= ^(nt,amp;qudmpriecepsdefcen/its,drduiisqfrnde dfcenfusfr-tct,oeidis metiri potuijfrnt. Verum propter eddacptdho^ fliumtelis detrimentd,non refrixerdtdrdor militum, nec Vdfiius Ãrti incoepto obfftendum rdtuf, db expugtiAndi oppidifre deciderdt, fed ut prtcliuminÃdurdretur, crebro frmmiÃis recentibus prifÃdqs, dtque etidm Gerptdnii
L lij
PAVLI lOVII HISTOR. (ipÃiidobiiixepoÃ:ulcWtibM)i^iMnquam£grc,lacugt;it dî inuddendct mÅttia cogt;tcejjêrdt,ut Germani^quife ai beüunt natosexiftimabant^üi/ÃMorumaiq- Italorum uirtuti dudaci£,contemptis pcriculis ^guarentur. lta^;reiintegrd to ardore omnium,tanquam temulatione decorisà diuerfis gentibits certaretur, a/Ãerrimo conatu confcenptm dimicd^ tumq; eft, nMioreC£fdrianorum detrimento, ^uèd Frego= Ãani milites periioclem, Petri PratenÃs ingenio, mwitio^ nem infummapr£rupti muri corottA fubitaria erexi/Jeat, comportatis ibi maden tisfimi cumulis, quibtts propter ntol litiem tormentorumpihehArebant, neclentoreprohibete, penetrareinoppofitashoftiumcol}artes poterant, qu£ repentina nouaq; manitioneproteiia, ex tutopropuÿuiei bant,Ãc ut euaientes infummum ruin£ Ãipercilium hoÃes, fclopettistraiedlos,alabardisq^amp; lancetsacriter repidfoft in Ã(Ãim pr£cipitaYent, terribili cum ruina Ãeccedentiunit amp;nbsp;Ãubire magno nixu conantium, quum magno cum Ãdâ gore armorum coUidentium, Ãfe uiui pariter atq; exditi^ mes debilitatiartubus cumulate ccenofa infoffà ult;Ãutareii^ tur. Hoc peracri contentione,quum aliquot boris eÃet dinu catum,ampliusiueentiinterfe(li, crfupraferè quingen= ti mortiÃeris glandibtis er faxis uulneratiÃmt, etr in bü Vukanus immoderatafortitudinis adolefcens Gulierini R® candulpl}iclariÃimiducisÃlius,exGermanis occubuit, £-quatocumaduerfariÃdetrimento, quoiLiuio inclytiim^ peratorisLiuiani filiopropugnanti,ingentistormenti plt;â la caput fuiÃitereptum.Huic PregcÃius rapidagrauatus à bre,Ãuas partes cum imperio, quod eÃet magna Ãei aiole^ Ãens, çtr militiius ckarus,conceÃerat.Pius immatura mor^ te,pyegoÃusuehemcnterpermotuSi tentatusq^ importuno
svi Temp, lib, xxxviir. 84. ^lt;liimmorbo,ç:rîiun!eriiiiii)atixilïjsdiffiicns,qt{odtem f «J i/t id condù^um per aliquot dies effluxijjèt, crâtormétit rij piilueris inopia laboraret^necfatis anipli commeatus co^ piafuperejfetjà dederecoiiflituit,à i 'Vaftio honeflis condu iimibusacciperetur. Alq^itanondiupoftabAloifto Gon^ Zo^a^qui erat apud Vaftium, VregoÃo arila cognatione aN que amicitia coniundus, res tradata or conÃda eft xquifti nis legibus, quod Vaftitis offenfus et ip fa Vulcaiii immatuv timorte,ztrfortiftiinorum quorundam iadura,reliquo^ Turn milituin periculofts laboribus etfanguini parcendum putaret,compertumcp habcret aduerfarioru animos tales ef ft,ut in defenftonefortiteroppetere,quant contra d ecus pa (âfeiinaOent.Erantenimapud Fregoftum acerrimi cohor:« tiumprafèdi, CterariaSalentinus,^!- FaptiftaCorfusco^ ^noinentoLega,quorumaioresCorftca:infuLeimperiu te^ iâuiff'ene,et praterhos duoVeronéfeSjAntonius Beuilaqua, Ludouicus Motanus, atq^ ité Philippus CQrfus,uetus co ^Jortis dux.Deditionisconditiones in hucmodu perfcript£ funt,ut Cafari Fregoftofaluis rebus,incolumiqspraftdio,et explicatis uexillis excedere liceret, tormenta ipfe relinqu e, M,crcommeatu,fedei,quodfuapecunia coemiftfet ftumc^z turn à vaftiofolueretur,Gr oppidanis nulla ajferretur iniu fia. AtqfttacomitanteCafarianorumequitatu, atqicu paft fun ab iniuria defendente, ad Penarolum oppidit peruenit, indeq; in Galliamprofedus eft,utregi rerum difftcultates explicaret.Clarafco autempotitus V^ius,'Hieronymu San grium, cr cherio Ferdinandum Lofi-ediumpreeftcit, çyad expugnandam Albarn continuo duxit. Animaduerfo autem eius urbis fttu ultra Tanarum amnem tormenta perduda coft^utaqsfunt,eo Vaftij iuftù,ut bina Oâ pcnè interft coïts:
L ii]
PAVLI lOVII HISTOR.
iunólf lt;}uajjdtionesÃerent,quiirum(iltcra1ii/pänifgt;'^â^^ italisadmuiidendumerät aÃigna,td, quod Gergt;tiiiii^ Pââ^â cendumidcirco Väftiiii iudicabut^tanqudm
Itodptioribiii,qu'dntfubetindis tnurii, quôdidmutuif liordmilitumcorporddtq^expeditioresduimofre^^^P^^^' ( Erdt ill cdflrii euulgdtum, quofddin ui/Ãdnorutn ros,dcerbis d Vdftio uerbiifuiÃe cdfligdtos,qucidÃbi gdri)sfuii,procotiopdrud uexiüdgdleis imponere tu/iq-fent, utpotequidntedliosddpromerenddm ldudein,äcgt;nilt;' rum er primd periculd fe fubituros infokntiuf idädjÃi^gt; , necdemutTMrdUinpugndoflcntdtdduddcidfortiter rcjp^ । di^ènt,qudobiurgdtione Ui/Ãdni in uniuerfum peritioti) quod CldrdÃipeiÃcere ncquiuijÃent, Albd ingétibia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
fe prdftituros tefldrentur, exortd inde dpudItdlos tione, quodfibipneripi decU't indigndrentur, cuiuf obtre^ âdtionii is extititfucceffus^ut Itdliproximos loco Hi/Ãiinoi ^equdtidi dutfupcrdndicupiditdte,dnte dcceptuÃgnüdâ^'â^ puldtiinddcurfumfeincitdrent,cr'inprrruptunturu,tKC fdtis quide dpertum euoldrent. Hds in/dnd,fedpldiiè decori . quorunddmÃgniÃrorumproperdntiddccidit,utinttltiinfâ । fortes intrd urbem irrumperent, er Cdfuridnd uexidd, cu»f intus dbhoflibus,tum cxtrddVdflio totoej; exercitu iuÃ^â^ mismeenibuserdeeuÃis muri pinnis/}gt;eà drëtur.Sedlitlbgt;^ VrÃinus introrfus d muro dd idÃum Idpidis Ãrmdin muniti') nemerexerdt, exuimineisturriculisnwremilitdriglebd C ce/Ãite repletis, dtqp etidm dccelerdndi cdufd ligneis ibidefit uittdriis dotijs contrd hofles conflitutis, quomunimento co | hartes tut£dnMioribushofliumtormcntis,qubdeffentde^ preÃiore in locoÃn primas hofliufubeuntes, incéflsfclopet tisgldndium procelldm effunderent, dtquedudddlernMni^ tioni
. . SVI TEMP. LIB. XXXVIII. 8^ tâone{greÃi, iiigredi dtifos,qiio minus Ãrociter inudderen^ ^â^ââi^^^iidoscxtrdinprxccpspropeüerent.Qudrepentinii iâ^^^i':ntiupcrturbdtione,Antonius Lofredius Cicchi fend=â ^°'^^'^cdpolitdniÃlius,ciuiprimus in murum eudferdt,inh ^S^^creÃftes occubuit,et Scipio Montcbcüix cobortisÃgni râ'pnfirdtus,cum uexillo cdptus eÃ.Mdrcus uero Priuer^ 'ââ'^i'Jiiipriinuift m^ftofigno uirtutis decus aÃiSidrdt, itd)e â^plicidt, utincumbcnte borium multituiine, incolumis ^^lt;tgt;tu(xillo dd Ãiosreücrteretur.Ne^i enimfdcilè quiprimi 'â^â(ââtntdÃib/'equentibus conÃrmdripotâ¬rant,quum md=
^âifuingenscruetuspopulidrbor,quie erdtinteriore Ãrte fuccifd hoüilis tormenti iilu, trdnfuerÃd itd ptociiijÃt, ut Cd cdfusinclindtionetdnqudm noud munitio irrumpcntibus mdgno eÃet impedimento: propte^ j; irrita condtu, qui idm dfcenderdnt,pulà db interiore â'^^(,amp;iniquitdte loei deterriti,omnesextrdproruerent, ^âdbusfeferecipientibus grduior incidit clddes db infimo P^°ipttgndculo,quoderdteminensinÃÃÃdm,etÃidproie{ht.^ !gt;oflium Idtcrd conÃjiciebdt. ld erdt concdmerdtum Idte^* tefludine,ç^per idoneds Ãneflellds ex occulto emitten lt;1« iormeiitisfdcultdtëprxbebdt, CdÃxmddxq; militari no^ ^bituocdbdtur. HdnccummdnuÃ:lopettdrioru tuebdtur IÃdreonius 'Voldterrdnus, qui certos dtq^ mortiÃros idut ^dedinatofè/èrecipientibits inÃrebdt,crniÃfumusddmo= dutn denÃis interius fÃdtium, niillo dd effitgium inuentoÃ^ ^âii«ine,multd editdcdligine, Ãelopettdrios prxpcdiÃet,md^ gnumproÃdohoSlium numerum indetdttqudm exinÃdijs interÃeiÃit. UicilleeflMdrconius qui dpud'Vienndm,uti ÃprdmemorduimuSyltdUcdfcobortes dddrmd conflernd=! iiifiZ^inultis de cduÃs nequdqudin in Pdnnonix prxÃdio
L »
PAVLI lOVII HîSTOR. iycmiinium cen/ètitet, turbulentiÃiin:i condone in hibitiifperpulit^t in Italiam redirent.Eo exCafiim^äpf^ riculo ,poftnonpuruc(m militum iiidurcim,dniindiuerjo, Väflius recept ui cani iuÃit, ut aliunde tormeiitd dptius amp;nbsp;efficdcius ddmoueret, quuni iulius duddcid er ntultitndit^ Qefdridnorum perterritus, defÃerdns^ opent Ãbi dlicniia^ ferri poÃÃe^quöd nibil de Gdüicisduxilijs dudiret,dd exei»â plum i'regoÃij Ãe dedidit, hiÃdemÃre conditionibus, iUe ClttrdÃcoexceÃiÃÃef. fedaliquanto iniquioreforte,([gt;^0'â nidm dbhtf,quiprd;Ãdio ddti, ut in fines Gdiltcos deduce^ rentur,excedentium impeditnentd,ldtrodnij modo,inÃâ^^^ re, direptd fuiffent. Eteçii earn iüdtdin uim, quèfdciiMS Vdftius uindicduit,qudnqudm prrddtores e^'i^ tuinprdfedos, isquot; inI}isR0Ãilium,cr'IudnidmHi/lââ^'quot;â^f, er Beüottunt Se^udnum,Epirotdntq; Zucerunifay ' misuerbiscaftigdjfet.Albdinpotcfidteinredd{ld,ntotiiâ^â^â ftris äd Pendrolüillicocontendit,eo dninio,utidoppilt;iâ*'â^gt; f^uod tormentisexpugnarinon polfet,propter loci ndW^ atep arte ntuniti difficultatem, longd faltein obfidioiiefitââ gdret,Tdurino(pfimul commedttis fpem^quantunt excdfâ fionibus ejfici pofiit,pduldtiin dbfcinderet.âHoctdntof^^ rum fucceffu,'Vdftius,fitprdrecepti Cdfalis uidoridnttt^''^^ celcritdtepdrtdtttjCherio deinum es- Cldrdfco,dt(l;Aliââ^â'^ be intrd odduum atq; uigeÃmum diem fortiter e3^«0^ priftindin uirtutis fii£ dnimiq^ mdgnitudinis opidoââ^âquot;â non modo dpud C£fdrem,fcd apud i£mulos,ipfoscji hofles mirificè confirmduit er duxit.Hifdem diebnSitji^^quot; busVdflitis expugndtis,dut deditionein potefldtentr^ dis aliquot oppidis,dduerfus Gdllorum duces pro/Ãere be â Ium gerebat^ülorentiiu exules repetend£ rurfus
svi Temp. lib. xxxviit.
^f^liliumfufceperitnt^cobortMte Sdluiato CdrSin(tîe,çy (oncit^ntibus Gallt!,utt{ndiiiue Ciejaris uires di/lrahmnt, ïfi âdbeUumPhilippiStrozz^pi^fondpofcebdturi^uidtfi f(tfuingt;»i£ exijlimdtionis inter exules,Grmdximè pecuiiio^ fds hciberetur.sed utierdt dnnorum imperitus et pdrumÃr ^â^dipcrÃrendd cd/irenÃuinldborutn incommodd,negdbdt P^i«dnusefjèfufcepturum,ne poÃqudin dno ipÃusliberi f^^â^!âita;^obertushiipericuli5 immifceretur,nuUumipÃe P^tisetpjrtundrum diÃrimeneÃet dditurus.YhecitdÃmto ââtiitii decrefo diÃirebdtyUt PetrusÃliusgerendi belli citpidi ^ââteiuiieniliter infldmmdtiiSjpdtremipfnm ucljementi,cr P^^ie KiHcrec«nd(to6i«rglt;lt;üone cdftigdret,nec obÃurc ei '^^'^°^idcommindretur,à ined/Ãe recuperdndtc pdtri£,tot P^tritijsdeejfet,çrnihilfibigenerofè coiidnduin eÃefidtne â'^bÃ^uibns uerbis pliilipp/fsdfilio,quem unicè diligebdt^ ^^^feluâdtis expugndtus,Ãefe non modo focium,fed etidin '^''S^nte fdto dnteÃgndnum prxbuitAnter drmdtos exules ^'^âquot;(bdtipfePetri(sStrozzât,amp;â^^fUâtrdn! Sdluidtus Cdr â^^'isÃitter^confldnti compofitoq- ingenio uir,militi£ m â^^ââXiâ!Ã'uetns.Hi,Cdpinio Mdntudno operdmndndnte,co ^Ã^tes dpud Mirdtiduldm conÃripÃerdnt, Bononi£ cont pdÃim militibus copids duxerdnt, cfuod PmtiÃex dus ^onÃlijgndrus, zr non occultus,uti credebdtur,beîli coikU ^â^tor, bdcÃeripdteretur. Pduebdt dutem exulibus miriÃ^ ^^^ieronimusPepulus BononienÃs, cuiuserdnt mult^itt ^P^'minomontdnoruinhominu clientele:,defcendentibuscà 'nptruridm, tutditinerd perpdterndspojfeÃioneSfÃig-^ imndis commedtibus opportunds demonÃrdbdt, Hfc ^»tctÃocculté dpud Bononidm pdrdrenturje bis tdmenfi ÿ^dtim CoÃnus princeps certiorÃebdt, zr qudn^udnt
PAVLI lOVII HISTOR. t^fctprxÃntispccunix difficulté oppre/fiei^qtiôdcuspu^ licè fine graui offinfîone ciuium imperurenon potent, eiif tumen ab amicif atg; affinibns mutuats exigebat, ut militari priefidiototamconfirmati iamà C£fareprincipat!isexidi= mationem tueretur. Erant ineiusconfilio,prêter tnnocat^ tium Cariinalem,cr guofdam togatiordinif ciues,PdeXiiii-der viteüias, er Pyrrhus Stipicianus acerrinü duces,iain^! ualida et fidelis militum manus undig^ accerfita Florentin ita coiuerat,ut nihil de inteftino tumultu dubitaret Cofrtiisgt; hortatug^ ducim,aduentanti hofli non firtiter modo refir-gandumffied obuiam audadereundum decerneret. Prmuut autem omnium Pifiorio cauendumeenfet, neho/lis amiciepartisfiretuf, ea opportuniÃima urbe potiretur. Pr-ftorij figuidem due uigebant Ãadiones,£ternis interfeoiiji cruentifiimè depotentia dimicare folite,guaru alter.'iGiitâ= phi nominis Cancellaria uocabatur, fauebatg- popultriliKf Elorentinis,altera autem eratPanciatica,Gibellini dicee fadioni addida. Huiùsprinceps erat micolaus ciolinusuirmilitaris er maxime cruentus. lUiusuero plt;irgt; authoritate fe duces firebant Fr and feus îîabraus è Gitep fatnilia,cr Battus Roffiiïlofus. In hune etiam modunt Pipo-rienfitserat diuifus ager,ut PanciaticiplaniscroampeSr^^ bus inlocis nobilitate atg; diuitijs prefiard,Caneellari) temmontanif in locii numero ampliore hominum opibus ualerent : proptereafiebat,ut Cofinus Panciatici P dionisuires, introdudis inurbem eiufdem fadionis agrt-fi:ibus,confirmarccontenderet, ex aduerfoexulesconcitati! ad arma Canccllarijs inuadende urbis ffiem concipetex^; Sed Cofinus confirmandos nominis fui fiudiofos miutatt prefidio,atgue urbem tuendam exifiimans,Piftoriui»Pâ'^'
SVI temp. lib. XXXVIIL «7 miÃtFedericunt Mont^cutum cum duobus deleólorumpe^ ditum umllis,accerfitus^ è fimmis montiupagis Caftignis »US Tanarius Pancùticisfauens, cum multitudine armato^ fuinfuxfdilionisde/cendereparabut. Qjiibuscognitis rc= bus miles per ^Adtiiinam CuteÃiunum Ãdiiiofiim erfan^t ^»uturinm hominem, çr cum quem diximusBattum,f£Uit i»ceiidiainaduerfi£f(tlt;^ionis ccdificijs excitari iuÃerunt, ut ^meiitici confidgrantium Penutium (itorum tes-ribili bmitite itdduäi,ad uindicandam iniuriam elicerentur,Pu l^oriocj^i exirc,cri(d fuel defendefidaproficifci,nec ideo Cof^ fuiunis rebus uüdm opem ferre cogercntur.Iam exulum co» per Apaninum adPabricam uicum peruenerdnt,ali=i ^uuntolentius Gâ tardius qudmexpediret,confedlis itines â^âbus, qitod in iugem bidui pluuid incidiÃ'ent, itu ut eorunt principes Philippus utque Valorius cupiditate inuifenddt htruri£,futali feftiiiatione reliquos anteire mdturarent, et âi montent Mur Hum ufq^ dejeenderent, exiflimnntes eius re ê'ouishominum ftudia adoccupundum Piüorium, inud^ ieniLmcp Plorentium fibi minime defutum, quödpropins ^uitscrualidds uires traherent,quibus nuUo modo Cofmus »eÃilerepoffetjquineq^diu alere copidsfine pecunia pofji, »ee quas haberetaduerfiim fie eduóturus crederetur, ne ciuis i^s parata ad recipienddm libertatem, tumultu excito,tdns ']uampra:jtdionuddtarebellaret. Mons Murlius coUis eil i»extremis Apoenini rddicibus,quddefinitincdmpos, me tinwdoin aecliue fdftigiumedufius,praealtdm in fiummo Miqui operis hahens domum inftar dreis, duplici muri co rona,fiedea uetereG^paÃimcollabentepermunitam, cunt lata area amÅnifiimi profiiedus. Earn arcem ddemptam tlimPlorentinis, Cdfiruccium LucenfiumTyrannum adf
PAVLI lOVII HISTOR. . ieótiimunitione confirmafjè annales tradunt. Totitf col^ lis undique olea, uite, or pomijrris arboribus iii ilitu5,utccrtis etiam gradibus,ubifruges feranturytir^â trum admittat. Viie milit/ri inmiinct, qua à Piüorio PO'â rentiain itur. Ab hoc feptan milibus paffuum, lt;*â autem tribus diflat. Tanta ueroÃduciaexuluntpwdp^^ in ea uilla conüiterunt ,ut nihil omnino timerent, Cf lorius uiÃam fuam,quam 'Baroniam uocabat, ab fe,non eu uili,fed regio propefumptu tedificatam, tertio inde fecurus millferet, featureturq; ociofus inxydlo ,nHl'.etiKi defuturauindeinia,ljgt;ecpoleic,z^ de prouentu inht(iriiigt;t arbufcularum^Gf de perdicum aucupifs diligenter inter-rogans,Ãc utnonnuUi mirarenturhominisinfanitanfrfri modum, priuatieqi fortune conditionem ieÃficantis,amp; nihil Ule deaduer/ö reruin euentu, quem Ãrttma teniert progreÃis adueheret, dubitare uidcretur. Philippus eon= trà citcoperculfus nKtu,ut qui nullum circa fe prffidinm cernebat,deambularct folus,ç^ Ãpe fcifcitaretur Zano» biumî^erlium uillxdominum, an intutoeffet, necfu/fu rare deÃneret, donee procul confÃedis Petri filif uexiHit (tnitno feÃe confimiaret. Petrus enim, ut pneÃdio foret bis, quitnermes montem Murlium proeeÃerant, diÃunUus i graui copiarum agmine prouolarat, cafbraq ad radices tnontis iuxta uiam militarem coHocarat, con^itutis ido^ â neo inloco quatuor minoribus tormentis,quie /ècumad^ uexerat. Nec zwwfto pofl Fedinus ex numero exuluininu piger er audax, cum aliquot equitibus prtedatum emià I fus uÃqueadPratum, ereptosagricolisboues,cr minoris pecoris aliquantampracdam rfd exulesretulit, iniprobante
SVl TEMP. ,tIB. XXXVin. S3 {ifAtiPhilippo,quiintegt;npefliuo atque improbotnU Uturn fnorum tmUÃcio, Ãifcept£ pro libertate adipifceit* (Jd expeditionif mmen fadari nolebat, indign^bdturq; )!iirumiNnK)dutn,quöd Battus crKattana uetcribusfa^» tiionis odijs fttidmtes, fituo incendia ctindaprope dus Musdomicilia delcuiffènt.,quafiBarbarorum more iih ceniià çyaedibus ex ufu uidorig Ãeuituri Ãrent^ quutn incoU bencÃcijs atque Immanitate, parcendo, nec fadio^ numagno/ccndoodia, allidendi ztT' conferuandi,potius quitn detrimentis affidendi non infanis ducibus uidercn^ hir. Pramifcrat Cofmus ad Pratum equitumturmasduai incePo{iioInfubre,Ro/ä item uidio patrisueteranoiin^ pi^ro cum expeditis fclopettarijs équités conÃequi iu/Jb. Potlius explorandi cauÃa ufqne ad bodies procefÃerat ,1â¬k quot;iqipu^na édita,amiÃis duobusequitibus retroceÃerat. H«ic tendendas inÃdias tanquain inconÃalte iterum eru^ pturo Strozza ratus,Sandrinum Pilicarium cttm iuüa ma» mâfclopettariorum,ParuÃan£ uill£ tedis ( erf e^milita* dinuia) ÃeÃeoccultareiiibet,nec fecommouere donecho» ftileexeuntis Podii agmen pertranÃeat, quod demum A tergoinuadi deberet,utPodius intercluÃas à tergoÃmul er à Ãonte caderetur. IpÃcenim StrozzA è caüris Ãuis Ãaiia duo progreÃies ad pontem torrentis aqu£ deledto» rwin/i^s4flatuerat. Sed longé aliter quant putarat,infl» dianiin euentus cecidit. CoÃnus enim de conÃlio Ãuorum ducum, in celeritate Ãimmam belli rationem reponens, «ioriendos holles eÃe cenÃuerat,anteq!iam reliquACorum copie,qu£ Ãequebantur, primo agmini Strozz^q; fe(è iimgercnt.P.ei gerend£ conÃliumhoc ordine explicatur, Mi^fç CoÃnusin urbit:9nÃÃat,emiÃalt;^ täargarita Au* Ãria.
PAVLI lOVII HISTOR.
fin'd,ut Pifistanquamtutiorc in nrbecommoretur,M!i(â^ inunin'Viteüiui zr Pyrrus fuficipidnt,nfdximeq;occidtiti profiiiionenoihi ddboiks contenddnt.CiUtennn CoÃriin, qui Sdrmentum cum Uilfiduisè Pefuldno agro dcciuerit, aftutoconfilioeisicfignaripdrariq^ hofigt;itidcertis ui urlx regioitibus iubetfiibiniecp admitti in urbem eoruin iinffi} mmta, çyinutileinliruitioruin turbd}n,ut Ãjeciesiiigre^it ri pncfidij hofiiuin figt;eculdtoribu5pr£bedtur. Pritnis mtetii tenebris obfierari cüâAsurbis portas prucipit, ne qKi[(i:iiO^ exeat, çy Hifianorum cohortes extrorfuspratter incenii, ad Pratum iter intendere iubentur. Parent Plifiani egreÿi Sarmento duci fiio,çy plenis paÃibus ire pergunt.ltJterna per portant arcis, Alexander cyr pyrrhus Italicas cohortes educunt,easq; Rodulphus Baleonus cum equitatu Ãubfeelit tur,ctromnesfimul pratum intempefta noâvpcruetiiunt. Nec quiefcendi ultra femihoram,quaparatis obfonijs etpo culis nwdicè ientdrent,figt;atium militibus datur.Nec mon Viteïlius educit dgmen,prd:cipitqi GafiidriPartëfium iiaeit | tutisprefedio,utoccludatportas,caueatq- ddigéternequil'' i quamegrediatur,qui certum nunciumde aduentufuo itb nereq; ad hofies perferre poÃit.Hoc uerô ordine ai ho-fiescofitendit. Pr£ibdt cumfua prictoria cohorte,âtq;ex= peditis fclopetarijs Borghefius,cui cum tiirmd eqiiitiiin cohterebatPoëlius.Hosmodico interuallo cum italicis co^ hortibus fiubféquebatur Otho Montacutus, eins agntinii frontemleäiÃimiscenturionibus firmatam ita perducetts, ut ei P^odulphus Baleonus uniuerfios quos hahebat eijiii-tcs, ad dextram applicaret. Succedebant peditum agmini ipfi duces Viteïlius nbsp;nbsp;nbsp;Pyrrhus, fiecundum uerb eos iit^
tnentus Pli/fianos accelerare iubebdt,qui ideo in pofire=
uw
SVI TEMP. LIB. XXXVIir. S?
coüocdtierant^ut tdnquäm fubfidiarid actes Hâ*â^â^iâtmÃeripoUet integra atq^intaüd feruaretur, quoi extremis cohortibus Etrufciimperij ftlus conftaret^ modo incedentes CoÃnian£ copite,ad PeruÃanam quant ^^mus uiüam,ubi Sandrinutn in inÃdijsastrozza coÃoca ^'*^fnil]idiximus,peruenerunt,nemineqi bofiium fecom^ ^âlt;We,adpontâ¬)n ad Strozeana deinum caftra contcn uti iufÃus erat Sandrinus,Ãbi prias eruin pffid«)« iudicabat,quam hoflile agmen, quad exiguutn i°'^^putarat^otumpertranÃret. atqÃta qutimmaius er Kontinens totius exercitus agmen,uel obÃura nofle tranÃre ^^neretitr,ut ducis Ãii imperio parerct, erumpendi occaÃo ââ^â^âOniÃtÃeq^eijciens extra iiiam militarem altiore circui ^Ã'^dpontem,ubiStrozza cotifliterat,râ¬gredicÅpit. Sei *^imi^properantium hoÃinmt equitumq^inuadentiumim^ (â^^'â^jUtStrozzadeceptusTuo conÃlio funderetur, ernt 'imdainexiÃimant,quumpugnandoreÃÃeret, ignotus ab 'ÿmtoequitecaperetur/edfefacliciconatuè complexu ho Ã'^fiâttim,Hteratnixu ualidus erpedibus uelox eripereti ^oÃesuero in caÃraeius,uti nuüa munitione confepta, ^tiienicur[uperuaderent,captisq; d BorgheÃo tormentiSf ^lt;itepente diriperent, quöd StrozZeani nulloordinc con^; fiitiitis, nec diÃgt;loÃs bis leuiÃimis falconibus, tanquant perturbati er diÃumtli uiribus, in Ãigam précipites Ãe de=! '!gt;ff'ent,nemineconÃÃereautin unum corpusÃfi conglo^ bareaufo, quoniam utiin tenebris accidit. Aurora Ãortc nymboÃor,omnemlÃe(lat£ uirtutis er ignauix caÃm aba fcondcret.in eo tumultu Michaël Angelus Roj)w;i{« Stroz Van£ turm£ préfeëlus'impigré reÃÃens equo deturba=: Iw, ety capitur. ipà Baleono equtts per armos glandi
M
PAVLl lovn HISTOR.
iraijcitur. Cdditetidm conÃdiiUÃimc repugndm lodnnil lAdeftrdccius è togdtd Gdllid uetus centurio, pniicis dem interfelt;!lis, dut uulnerdtii ,Jèi multis edptis, lt;}uuin nbsp;nbsp;nbsp;j
di/pdldtos, in montes effugere co=
tidntes, per trid milidrid eÃet confeildtus. Eo tów leui af tdmiiK vitellius potitus hoftium cdÃris, uexiüis, dtejue tof mentis ,tdnqudm rebenegeftd, regrediendumeÃe iudied^ bdt, neÃeperuentu Sdluidticum iuÃis copijs, qui non dint plius qudtuor milibus pdÃuum dbeÃe, er properdre diabi tur, pdrt£ uiéîoriiS fuccejÃum in difcrimen dà ducerct. Sei Pyrrhus dtque Otho recldmantes fÅlici ceepto auddüerin^ cumbendum, expugnundumqi omnino arcem ,ubi hoilinnt cdpitd eÃent,Ãne conÃlio, mtdatdq^ integro prieltdio,uten dum fortund cenfebdnt. Atque ita concedente viteîliei, amp;nbsp;liiÃgt;dnos cohortdnte, utdd prxddm Italos /ubfeqiieren^ tur,Othoportdmprim£miinitionisqutie in (tredinexicrïo rem perducit,occupât, dliquotibi utrinquedeÃderätis, ad dlterdmportdmfddoimpctuprouolât, qujiperdreM inuiüdindrci, utdiximus,Ãmilem dditum prdbet. â exules interius tumultudrid muterid obÃruxerdnt, iefcf= tdqi corond exteriore ,quiiepodij eÃxgiem oflendit,fe[eiii fuperiorem pinndtdm didificq partem contulerant, tndefclo pettis cyprfgrandibusfdxis Jefedefendentes. Sed itd eins inferioriscoronæ IÃatium undique Cofmianioccupdrdnt, ut nemo ex propugndtoribus caput exerere änderet, qnif illico pluribus Ãmul glandibus peteretur. Oppugttdnti= bui tarnen maxime inÃeüi er dut tres Ãlopettdrij, quiiÃd^ era turre exterioris templi terga er laterd fcandeiitiunt dtque inuadentiumdeflinatis iciibus feriebant. Dutn dlit quandiuacriter certaretur, e?quot; idin cecidiÃetit notniuHi, ) a- :
svi Temp. lïb. xxxviii. sgt;6 ©⢠Me alios cobortium prue/èiüi. Mcndula Selentinus, Ãr SebaflictniM Pifanus, Otbo fores coiiieäis facibns eo cuentufuccendu, utÃamma intus congeüamin aditu teriamomnem corriperet, ardere^iiam coniunóla port£ tanacula inciperent,Qr totum cauediumfuperioracy arcü ^xnicultt,ubiexulumprincipes erant,funio çr terrors ^om[ilerentur,eoqitrepidiintius, quod Caccia Altouitus prudens crfortis peditum pr£feó{us, in defendens da porta cecidiÃit, qui folus ab initio locum tanquam bo fiumaudaciie expojitum, aut propere uel tumultuario aggere muniendum, autceleriter de/irendumeÃe cenfue=gt; tâat. Milites quoqueper fubterranea loca,quodi£dificium fubjiru(lionibusimpofitum,fubtus ubi cifternaerat, toa turn erat permeabile , in fuperiora reuulÃs ferreis fens:, Ãti clatbrisemergebant, ita tarnen, ut nonnuüiproper fontes incumbentium rcliquorum impulfit, uti in obfcuro focile accidit, incifternam nullo ad os circumfeptam po^ diO précipités darentur, cr demum pQrtulam,qu£ inlje= latere arcis erat aperirent. Interim nihil incendij fiommasaut primas ueritus Otbo, uti eratproteibisars Klis, fcuto £lt;d os prelato, perardentem portam irrupit. Unncpari audaciacrcontemptu ignis alij at que alij fectt ti,cauedium ,^2quot; circumambientem porticum occupa^ fnnt, exulibus iam extremo uit£ metu dJeo perculfis,ut ue bim'efneSlraproferrent,quoderat deditionisfîgnum,mo mentoq; temporis occupata ab boflibits arce , exules ad iinumoinnescapiHntur,'Bambalino Arftinoaudacicobor tis prefcdh, Pbilippum Strozzom Ãbi notum cornprebenm dente,quum fe Strozz^t Alexandro vitellio commenda^ i nt.UecmoraViteüius cr Strozzom cr reltquos equis ij
PAVLI lOVII HISTOR.
impofuif^Florentiam(];perduxit. Vnus, qui expeHpott* rat. Petrus Strozz^fxlicitcrcutdiximus) elapfus,ad Sak uiatumcum uniuerjiscopijsaduentantemperueiiit. Eadcni noóle horaq^,qua lie ad Montem Murlium fielgt;aut,ftrlici quodam augurio, geminatauidoria Cofmo affulfit: ndni Piftorio(uticonflitutum fuerat)FedcricuslAoiitä= cutus Otlionis frater, Cancelïarios ad Abbatiam quam uo^ cantPaûianain adortus,quumuiriagrefles arniats cohof tis iiupetuin minime ferrent,ipfo Mattana interfeólo, EaP frgato,ac reliquis ufis profrigatis, uidoriam reta Ut, Fracciolino in aduerfefaéïionU inimicos ufque dico im maniter animi feuitiam efpundente, ut captum amp;â deditni^ imberbem nobilisfami!i£adole/centem, cruentamanu iuÿt laret. Battus ipfepernicitatepedum ufuseuafrt, Francifeiii nero Flabraus,quiad Poggolinum,ut diximits conftitcrat, utTanarianosdefrendentesinuaderet, frufrra totaninoS^ obferuarat,auditaGr'conJfeilaoculis fociorum calainita-te, qui cum Mattana fuerät, orcognita exerepitu fclopet^ torummontis MurlijexpugnAtione, eodem curfuquoBat tusad Saluiati copias ferecepit, quoiamPetrus SirozZââ peruenerat,certumcladi5accept£nuncium perferens, C? Saluiatum adhortdns,utdefcenderematurdret, zsquot; boÃk buf difjolutis ac pr£da occupatis uidoriam eripm uck Ut. Sed Ule ipfo Strozzä cautior, ncgauit in id iunipe* return (a/bera Gr fenticofa locaeius itineris ofrendens) à demiffurtim, quas tarnen baberetcopias nbsp;nbsp;tormeiita,poft^
quam infenfre fortun£ reludari non liceret, maturo tu^ toq^ redituferuaturum. Atque ita tranfruerfis Aipiuin trtâ mitibus per Ferrarienfisditionis fines, Mirandulam iterifHt fum Capmiofe recepit. Fiunciata eà CoÃno uidtoria,quant
SVÃ TEMP. LIB. XXXVIII. 9t
in teinplo '!^uncint£ DcipitriC iiirgini5,ut ibipro ea ui:* t£uota fufciperet,quaeicumulitèl£tiorextitit, quod ipÃs ^ngiifli cakndis inciderM, quo fÅlici die Augujtus C^fir oliiK niititntis iinperij nomen AHiaci uid oria conÃrmajj'et, qniiinipfe Cofmus eundem, uti Augttftus, borofcopum in S^iiituranadus Capricorni fyduspro argumento in inÃ* amp;â^iigt;usgeÃareconfueÃ'et. Perailisfacrisreuerfus domum, P^^oiuilos lt;t(J yê exules ea fronte fufeepit, ut nihil tMis in=s f'^itmt, fed dubia feueritatis crlenitatis Ãgna miferis re^ hnqumt, blandè monen{,ut eodem animo,quo bellumÃi^ f^Pâjfent,aduerà exitusfortundferrent. Exinde minorif ^lafiscaptiui, qui anted damttAtiiudicqs,Qr'recenti fach ^temaieüatiireifuerant,inforoparsfecuripercuÃi,pars ^âtiieonecdti, triüeffedaculitm populo præbuerunt. P^nicipesituicmValoriusipfi cumPhilippoÃlio,dlteroq; ^iiilippo gentili fito, eius 'SdicolaiÃlio ,qui(t Leone Ponti f'^eydeteda Pofcolanaconiuratiotie,Ãtmma dementia fer* Kiitusfuerat, feciindum hos ipfe AntoniusPrancifeus /^Ibicius, turbido Mabiliq; ingenio itir^ amp;nbsp;uetus peracer ^^^qiexufrerumcapitalium iudicibus odouiris atq; tor* i'^tibustraditi, confeÃiq; cunda concept£ perfidie at que ^lignitatis conÃlia,m c-treere fecuri percutiuntur, cada* xera'qi eorum afÃnibus maioriim fepulchris inferendacon* ^^iuntitr,l£tantibuseorumfupplicioplerifq; ex popula* fifadione ciuibus, quod ipÃijdem Albicius atqueValo* tins uel feras ueteris delidimerito uit£ exitu pcenas da* tentjquandoeosdetrudendiè fuinmo magidratudecenna* iis didaturiCjdtq; urbe expellendi Pétri Soderini, authores Crprincipes antè uiginti quinque annos fuiffe meminià fnt, Ab bisenim ereptam duitati libertatem, Mediceo*
M iij
PAVLI lOVII HISTOR.
fuinijjiiduilum doinit!ätum,quem tyrännidcm uocdretitf uelparumlibero orepr^diccibMt.Ambo enimabeo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
re edito,quum hotieftiÃimd tuliÃent pr^mid, rurfus iM»â clt;eisdefecerMt,Albiciiütquumperuerfoeiusmgenio tiuU tuigrdtilt;e uel dignitdtis locuf,nuÃumqÿ extrdordimiri^ rdlitdtispriicmium in patrid fdtispldccret, Vdlorij uero fund^cupiditdti nulbe opes quantumuis mdgnlt;£fdti^f(â'^^gt; utpotequiiiecordiÃiperboqi ingenio ddfummumeiiiiUt^ imperium dÃgt;irdret,ttfy- ddeo lUdlè occultdtisfenfibus, ut i Philippo Strozzd,ipfoqi item Albicio di([en tiens, dd motià tem Murlium in deliberdtione,ad iurgium intempeÃiMW^t ctltercdtionem contumelious ferè uerbis deÃcendereat, amp;nbsp;unufquifqueciCterosceleritdteprt£curr£re,etpr/eocctipà rf inurbe hominumfludid niteretur, quieipfis priepropitif immdtiirdfeÃindtioproculdubioperniciem dttukrit. rum Ãquidem trium diuerfd erdttt conÃlid, Ãcuti in nibus Gr tormentis protulerunt. Valorius, ut dixiimn} igtdtis honore domindtum dffcäkebdt perpetud didttnf^ nomine,Ãcutidnted Soderino obueni/Jet. philipptA popâ*^, rifduore,Grgrdtid totius iuuentutis,qudm comitdteddflf tione,honefliscp dtqÃnhoneflis artibits,utitumurbiswo^ resÃertbdnt,fibiconcilidrdt,udlidiÃimeÃibnixus,G'Uti^^ bebdturpecuni£ ditiÃimus, dc dÃfinitdtibus potens, rum Ãuprd mdgiflrdtus omnes iucundd conditioaeprincip^ tum in urbeÃlbi deÃindbdt,Ldurentio Medici profocero/r tnilis eudpirus. C^terum Albicio nihil nià turbulentumco^ | gitdntiedinenserdt, utin ueteres inimicos odium txerct^ ret, eorumqiÃdnguine er fortunis triiculentum exdturärd dnimum. (\uibusdecduÃs,utiueriÃimo conÃdt ärgunic'^ tOf Philippus Strcgt;z^ât Vdlorij immodicdm dmbitiotu^^t
SVI TEMP. LIB. XXXVIH. 9ï Cr^inin Albicij cruielitdtem prjsddmndnsutri^; necent djfem cogitduit,quum in eorum cxdem dlledipïietnijs, (è (»'omptiÃiinas wmim dlläturos pcpigiÃfent,Sdndrinus Filk
Cmhinia texforiffilins, idm pridem db ddolè-ficitii Philippa dddiélus. Hic m ficgd cdptus, pcrditornnt ^gt;^ore in nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiifjienfids efi,iüç è präclio effiugiens, dlii^ndntQ
P^Ã,lt;iilt;nmin fiilfiicionemmutdt£ fidei Strozzisueni/Jett ââ^^isditfirtuDPerrdridttrnciddtnsefi.At quiim diu Stroz Vitcllio, crdemumdiodtineLund, cui drcent ^ââdiCiefiriufferdt,cuüodiretur,miferq;d!(ro obldto, amp;nbsp;lt;^115 impensè mutieribusfefie redimere frufird contenderet, (xtremuin Cofinusii Ciefire impetrduit ^utfibi trddere^ ^â^deneceAlexdtidri dtqueHippolytiCdrdindlis qud'fitu= Quod ubi Philippus refiiiiit, neperferre immitid tor^t çy-iti perniciem amicoruindrcdnd fdterijçyindU ê^^ntidtalibus fuis necent fiubire cogeretur, dnimum tdin ÿnerosè cjudin impie deffiondens, glddio, quem Hiffidâi »âitcdrceris cuilos temere exiens reliquerdt gutturi dp=: poÃt9,eo nixu corporis pondéré incubuit^, ut quunt (xmntem Pti/fidnum, dddélo jidtim ueileoftio exclufififiet, â^tc citopoftes cdrdine reueüi po/fient,pdtefdólo dliunde in^ ^^Jfiiexdtiimiscruento inpduimento reperiretur, reliilo '^ââgt;i^nfdchirogrdpho, quo tefidbdtur, à qui rede uiuere ^^fciuiffèt, generofo dnimo uitje ety miÃeriis finem impo^ fi'fii. Indignus certceo uitj: fcedo exitu, quum ingenio ^â'â^dito,äpprimeqsliberdli,fuinmegrdtiofi(S dpudciues, ^^fcgdntiÃimus eudfifiet ,nifidefuperis dtque inferis âtidèfmtire, apertiusqs Hindere Chriftidn£ diÃciplinj: pr£^ lt;^^ptis,eÃet folitus, dtque inde procdcius qiùm deceret,Ve^ fidlitim uirginnm dmoribus feruire crederetur. Ferunt
M iiij
PAVLI lOVII HISTOR
Coftnum miti ingenio clementie laudem excip^e ferudreStrozzdm,t}uiimfupplicio ajjicere maluil]re,lt;}doi loanni pntri amicorum atlt;j; fodalium intimus fuiÃct,nit fiioptc ingenio,fedPetrijïlijimpulfUy amp;nbsp;inimicitidf, amp;nbsp;dettiguefatale bellum aduerfumfefufcepiffet. Quodide^ credere facile fas fit,quum in eadem caufa PaulumVäloriiigt; ipÃus Bartholamei fippliciodamnatifilium, Philipp'^! Strozzdt generum de fignatum,Braccium^iitemGuicciiirit num,VeriumCaftcüionem, T. CaniÃanum,z^ Chiurliunt liiaccbiaueUum,ciu0siureoccidere poter at, diuturnitatii tumcarcerispcenadignos iudicaffet ,crtoannem Adiina^ rium, Americum^i Antinorium,^ Lepronium RineriuiH ab Kt/fanis captos, Ãfe pincunia f quiint £quo iure id poffet uetare) redimere permiÃÃet,qu(gt;i parcendum edendisÃtpplicijs,^Ãnem accepte iniurie, coceptoq; odio im^ ponendum arbitraretur, çy' gentilibus damnatorum bona liberaliter adiudicaâ:
ret.
PAVLI IOVII NOVO-
COmENSIS EPISCOPI nvcerini Htüoriaruin fui temporis.'
LIBER XXXIX.
5 AES AR ab m/fdnici permet diam Galliam in Belgium pro^ ; feâus,nonGallorumodo/ùopte ingenio exoptata facile credent tium, Ãd principu omnium anU mos magna pacis expeil at io ne fu/fenderat. Neg; eziim peritire .---! rum, cfui xquiÃimo iudicio, e:;-
I ââ^â0 maxime libero uigerent, fieri pofife exiftimabant, ut longé maximuSjimgenio grauis,amp;' uer£ gloria per ^'lââlt;lus,Francifciregisantitjuas ffes publico omnium con Ivconfirmatas, diutiusfiuftraretur, quum tanto appa^ â'^^â^ }tantisj;honoribus exceptus, nihil apud gcnerofiiin defalutefubdubitans,uultuq; mdtur£ pacis ficm prs.: ^^^iclariÃimas Galli£ urbes pcrcurriffet. Poftularat ^uoij; ^^firapyrenicisdigreftus,ut legati commtiniconftlio ad ^^netosmitterentur, quinunciarent deterfa animis odia, «ââucitiaincj; fubinde fyncerafide renouatam, ea mente, ut P'ticlarofcedere i(lo,confiliftci^ Chriftianapietate digniÃk ingenti animo fufceptis, in Solymanum dirum ttcrmncfi ^oftë totius Europa arma uerterentur. 'Defcenderant itaq;, legationi maior ineftit authoritas, cum ornatiÃimo co» utitatu ipfeAlÃnfits Daualus,C£f(ris in Italia dux fuiti»
M *
PAVLl lOVlI HISTOR.
mus, Hunibaldus eib inÃgni Ãde or uigilStid GdthcH«h fijs di Tdurinu priepoÃtus,exceptiq} fuerât ddtnirdbilipo^ pd, ciitil. eis Lddus princeps fokni thalditieÿ), ijuod buccciia tdurum iiocdnt, or multis cxorndtis triremibits occumjjèt-E rd/it f« Veneti db recëti Turcico beUo udnjs dcceptif inc^ modis uebcinéterdfflidi: nuprêter Corcyrd ,multismiüü»w lominiim in feruitutein inde dbdufiis, Idtè udfidtam deÃr« tmUdtnc^ crtidelibus incendÿs, amp;nbsp;'obroiidcium in illytutf infalicitcmeritdtetentdtum, etidm Cretd,?yâinful£Cycld des grduifÃmds clddes dcceperdut, ne^tidtoresq; Vcjieti nonmodô Byzdntij,Ãdtotdquoque Syriddc Aegiptoed^ pti, in cdtenis feritdbdntur, bondq; eorumamp;pretioÃiner^ cimonid Bdrbdripr^Ãldes in Ãfium retulerunt, nequefubl-ti to coinmertio zz defertd ttdui^tione uÃd /^es erdt exef» cëd^ inercdtur£, ob idq^ priudtje opes, quibus publiciC terdnt,euerfismultorum Ãrtunis concidebdnt,ddeoutpoà pdcem dd Uidruntem unius trierdchi turbido infolenùq; tngenio dbruptdm, temerefumpÃÃ'e drmddduerÃestdntuin iofië,improuidecii fcedus citCdÃtre percuÃtjÃe peeniteret, cum periculoÃbelli, cuius primd uulnerd ddmndq; ddipÃs recidiffent, pngrdue exitioÃunq; onusfe fubi(fi perÃgt;ice= rent, innuUdm pmfertim lÃemuiflori£terreÃris, heÃdndfi tdtitum cldÃis, cuiusdninÃdc uiritim nuperciiin ignominid dd Leucddem periculuin ÃcijÃnt. His de cdii^ ÃsdSolynidno inducias impetrurdiit, ddiuudnte, utifupfd memorduimus Gdlloruntrege qui cos dfoedere dniicitidq; C£Ãdris diueUere cupiebdt, ut Auridiid, demitm cldÃis numero longdrum nduium impdr. lldriddeno udcudtn nidris poÃeÃionem conccdere cogeretur. inducidruin iiero idiit prope totii tempus effluxerut, iitcidcrdtq; Veiietijs tdiitd ino
SVI TEMP. LIB. XXXIX 94 f'^ipninenti, utfeud fumes inpropinquo fpeildretur,neg; ^^^Q£lAr,uelidexfÅderepo/iulantes,frumcuto Siculofub ^Hdbât,quèd tu multo grduius ([uAm ditted ueâigdl, dffor ^lt;^'tdbusimpofuijjêt,adeo ut illudtriticiuendîispretio er '*^^nr£pi(riter£qudretur,neculld emitino pdrutior/fes ^^âgt;tfrumeitticompdrdndi,lt;]udmè Mdcedonia er Gucid^ P cum Solyntdito dd dntiqudm pdcem dinicitidmq; recurre^ ^'^ââi-Jsenimpducis dntè dnnisparipenurid labordnteslibe
adiuuerdt,mgenio nequdqudm Bdrharo pr£fdtus in ââ*gt;â!âtituut eÃe er principe indignum ex aliend caldmitdte l^crum cxpeaare,quum alendos iudicdret,qui cx ira Deo^^ ^xinimmortaliuminterceptis frugibus miferabileuit£peri âgt;âlïlt;plt;birent.His de eduÃs pleric^ optimatiüad no dubia /}â^âtuertcd£famis,diitiqudpdccrepctcre,er tdntùs Ãnnpti ^â^^iquimdximèdiuturni de intolerabilesfoturi uiderentur, fixem imponcre cupiebant. Erdt quoque liberisÃermonibta ^md^tum, CdfarëpriCalto auidoq; in^nio, fedeoinom=:
modedli £ Ãmuldtionem probe compofito, totius ltdli£j amp;nbsp;denique Europ£ omnisimperium affrétdre, unos dutem Vetietos oinninoe}Jèreliquos,qui obflarent er uigilanter ^^bertatemÃtdmtuerentur,quugt;n extera imperia inuÃtato quodam, er prorÃes fatali drridentis fortunx munere, in eiKspotefldtem deueniÃ'ent. Proinde illumualidisfubnixu ïdtionibus, non inepte quidem expeibnre ex eo prxgraui bello, ut Venetipublicdpriudtaq^, dcÃngiildrü quoq^ im^ perii fuiurbium,confuptd pecunid,dttritide inopes,oppor tiiniq; iniuri£redderentur,quddoquidcipfe CxfaretPerdU nâdiufrdter,no obÃcuroÃed diiierÃ) iure,Ãpte illisVenetia: urbibus imminerêt,quasdnted tAdximilidnus anus Gdllo coniuiidusjdrinis cepi ÃÃet,dppdrebdteniin Codas ciuitdtes,
fl
PAVLI lOVI HI5TOR.
à pecunia confem cogm-ntur,uti acerbius
facile miitaturi(5,quumduorumfratrum conÃlio concitatis Cermanis,cjui undiq; fines cldudâ¬rent,repentinu bcllti mlèf retur.Proptereafenatusindgnopere dubiusfin ancipitifen^ tentia uerfabdturfiiombdt enhn Turcdmnt drmd i duccn^ tis dnnisVeneto nominifeinper fune/id, inftdntem timebdt fdmem,obfcurd^iCaifdris confiUd fujfieüdbdt ,lt;iitdrum re» rumpericuld,undjldtim cum Solymdno conftädpdcetoüe» rentur. Sednon décrût,cfui edmuebementerimprobdrent, ex ipfid fiilicet qttorunddm potentiumfdélione,^u£ itm pr( dem deprdudtis dntiquis moribus mala reipubliciS enM trat,confirmdtdcii demum tiedpolitdno foedere,quo iiihd totLîtdli£importuniusdccidit:cxobliquoficjuidem,utCefi ri fducrent,pdcis dutboresfententijs dtq^ fuffragijs oppu» gndbdnt,qudndo ed pdx non ingenti modo duri pondéré fii mdxime damnofd dtq^ turpiÃimd dudrum urbium coitceÃio» ne,db mfido immdnieji Bdrbaro redimi uideretur. ErdHt ee E^dupliiim Cf Ppiddurus,qu£ reliquee ex omnibus antei beÃodmiÃis inPeloponneÃo Venetis parebdut: eminebat etidm inipfdmentionepdcis fubeundd: inuilt;Ult;e dcignomi» ni£nonobÃcuruspudor,quum Venetus pmproperodecre to dc infdmi pratiudicio, uti fubtrafh ndudli dppdratu, quo plurimumpoTleret,Udli£ ordm Earbdrorum cldÃibus eudftdnddm prodere uidcretur.ls erdt dnimorum bdbitus, quum legdtis à leäiÃimo ciuium ordine in curiam deduflis, datuseftÃendtus.Coiuerat dutemtantccbominum multitui do,utdmpliÃimo conclduicomitijs dicdto,minime cdpere^ tur.multi eniin Hanebaldum Gaüorum ducem beUica laude fiorentem intueri,Ãed omnes maxime Ddudlum,cu Ãuapro^ ceritdte et dignitdtt oris conlfiicuum, tum rerimt^^fi-iruni
svr TEMP. LIB. XXXIX. 9f ftirMcUriÃimum,oritntemdudirecupiebäUsdl.itcreprin (ipif exurges,in hune ferine[entcntiain prisclara militariéji fdcundidlocutuse^}. Prxclard. nugninuminis,diuorumgi omniumprouidciidfuitum eÃe rear ,fereniÃime dux huius i«nfltÃimi/ena.tus,ut duo longe muximi Europ£ reges,qui wedó perpetuisdrmisinter/è contendebdnt,nondubidtd3 quot;^trcligione, in nMtuosfynceru: dmiciti£complexus deue=: nerintjin id unuin proeuldubio confdium,ut conflitutd pde ee,contnrbdtis tdm diu dÃifhs Chriüidni imperij rebus, digiiitnipforum nomine trunquillitatem djfèrdnt,^fufce3 ptoÃerohello, totdcceptds à SdrbdriS eludes ulcifcdntur. Ãociituobisttiri Veneti nuncidremus, reges ipà nos hue nilirunt, ut pdri Ãudio,quo nos femper drfijjè pro dignitd ie buius ampliÃimce ciuitdtis conipcrtum edi, opportune iiuenderemus.Vos Ãquidein unes pr^ omnibus,qui antuin ntiidlidppdrdtu difcipliiidqj e:y'mdriümiscopijsudletis,in fderi belli,fferdtdq^; uitrite focictutem dfeifeunt, et dignes txilti»unt,qui pcculidres totius uiéhrix fruéhis nuncifcd^ snini: quandoquidemrenoüutocondtit creodilistot eldft fum uiribus,nemo non uidedt Surburos mûri omnino infe^ )'ioresfuturos,tdmctÃfeiid Aiîiiimuiéhres dudum eudÃjÃe iâicTrnt,quumnonuirtute,fed inexpedtato intempedhepro eeUi beneÃeio, uidlrices idm prope mdtius noÃrds eud^ ferint. ESobis enim certd rdtione pietdtis in unum tdn=t tiK undique uires conÃrentibus, cunikl cceli çy terrie fidrisq;numindpropitid dderunt,dtque dnimos profeâà , utuincidifcdnt, Edrbdris eripient. Qudinobrem de ter^ reÃribus etidm copi/s nodlris bene fferurefds edl:\qudnt doquidem dd eds,quds modo Ceefirud Vienndm,ipfo Eurbd forum iinperdtore inÃigdtn coieâo, in dciemproduxerit.
PAVL lOVII HISTOR.
acceffura Ãntnon modo totius GdUix cquitatus crpediU^ tuiperampla duxilic(,fedfuos etiam magni roborit excrcb tui SigifmuiidM SdrnMtiigrex,religionii citg; uirtutifno= mine contraimpios faliciter pugnare folitin, nuüd inter-^ poÃrd cunädtioneÃt adduâurm j Ãc^ut de explordtdùm propé uidiorid minime Ãtdubitdndnm. Hfc itdc[;piemitlt;( conÃlid,qucgt;ddjri{lidno nomini fecundiÃime ccddt,C£Ãf dtq; VrdnciÃcns utfufcipidtis, crinfliegloriic dtq; iiiébrii Ãpem uotii rite nuncupdtif compledi tielitif plurimunt co^ hortdntur, uosép fdlutdri decreto db dmicitid Birbdroruttl piosÃrtesq; animos ducrterefiiddent. GeneroÃs cnitn ani^ ' mi s tieÃris omnino turpiÃimum uideri potefl exteiidi/Ãei»^ ducias,ctr infamem atq; inÃdioÃampacem,piodtqÃu^iÃâ^ mobeUo pr£tulilÃe. îieq- enim opulcntiÃimam hdncrem* publicdm,uelmagnispropoÃitis beÃi Ãumptibus, dbonoGâ isqnodeterreridecet: nam qnodprjeÃcntis eÃet diu exopidgt; t£ occaÃonis,à femel uicerimus, uno dut naiialis dut terre-Ãris uidorieeprouentu, cunóla fuperioritm teniporuinde^ nbsp;i
ceptd incommoda, incomparabili ueÃra cum laude farcte»^ tur.Adea Landuspublico nomine reÃondit,nihiluiiqda^ ab ulld patrum mcmorid VenetoÃenAtui, uel Ãecie legatie* , tiisad dignitatem bonoriÃcentius,ueldd publicdmÃeurttâ^^ tem ipfd Ãe pdcis optatius ac opportunius euenilÃgt;Pâ^^' quam duo longé maximi reges, duobusprieÃantiÃiinif cibuslegdtismiÃis,certain interà concordiametindtiirant pacemnuntidrent,ipÃscertèddfempitern£ laudis mdximeglorioÃam, Venet£ autem reipub.tantis dijÃultat tibus circumuent£ apprime falutdrem, mirumq; iu inodm^ etiam reliquis Europ£ principibus expetendam ,à publiek fonÃenfu eonfocidtts uiribus defacro beüo Ãncerd et religf^ j
,SVI TEMP. LIB. XXXIX. $df ftÃie cogitarent. Tum cnim Venetosneq;Ãbi nbsp;nbsp;nbsp;rcipub.
iieÃturos,qnininducias,c]U£ cumTurcü eÃent,!iequd(ju4 Ãxiia pact,fed conÃätibus armis ate^^ uiiiorid finirent pro^ inde fiipplicMdum efiè Deo ma,xinu},diuisq; omnibus,ut re ges totdm edni Ifiem pdcis,lt;]udm mutuis coUoguijs compte* xibus^f^afflido terrarum orbipollicerentur,pio decreto et foeuci euentu metbirè cr giMuiter implerent, Sequentibui porri diebus legdtos de more in coUcgium pducorum uoc4 to5,leiiiÃinii fendtores interrogdrunt,dc quicqudin de legt* bdsfcirent,quibus edpdcis et dmiciti£ fcederd fiincirentur, âeobiteTjputdrent ne Cxfiarem in ufum pdcis,Cifdlpin£ Gdt ^i^imperiumFrdncifciregisfilio conceffurum^Subticétedi idiidncbiddo ,DdUdlus nihil plus explordtum fe habere, qùm coueaifjè inter fie reges,idq^ appetiffi C£fiarem refÃon lt;^it,qui grduiÃimis de cduÃs fieÃie et Idbanti Chrifiidtue rei= pdblic£ fiuccurrendii cxiÃimdritid uero,quod uel cteciprlt;e olm iiituerentur,nequdqudm expediri po/fie perficiq;fioeii* btefjnià C^fidrpro mugnitudine animiplurimd conceden*i ^odoitdndoq;,F!-ancifici régis uotis dnnueret,uoluntdtem^ ^^dinteret.Gencrofius,inquit,patres conficripti,grdue etiam tbumfiuarum iailuram facile cotemnit, quum ampliÃima taudis dc ingentisfiam£ commoda late profÃiciat. Es ualdè magnificd,grataq; duribus,Ãd inuete* prudenti£ homines nihilpenitus ad animum admitte* lâant,ut C£fidrem,cuius uel intimas fienfius tradando explo* randoq; fi^pin^ nouiffient, fernere crederent Mediolanertfi imperio deceffiurum. idenimunitm Gallus repctebat,pro ^ââ°p(ruigintificrmèannos,commofoamp;perturbato ter* rarnm orbe,infioelici contentione dimicaffiet. Kouebdt fiena*: in noiM ac inufiitata kgationis authoritas,fiupra ucteres h
PAVLI lOVII HISTÃR.
gatos CiJacum Mendodum ai/}gt;dnum,crGulidimun Pdli ceriumGdllum,gui dderdnt,ob id mdximèful^e{id,guii nihilccrtum difcuÃumg^ prMer Ãgt;em futur£ pdcis dttuh rdt,itd ut plerisg; mdgno Cafdris commodo adfalleiiduin iti firuüddtg; adorndtd crederetur.lneo enimtotius drtismo= tnctum uerti uidel)dtur,ut Venetus in fpem concoriii cont^ munis dddudut,conÃlium cum Solymuno de prorogändis iudicijsçrpetenddpdcepenitusdbijceret.Bdm dutemnlietii arbitrij dleam fubire, seniores imprimis periculofumitiitii omnino inÃtnum eÃe ludicdbdnt : guid enim ipÃsÃerdium, Ãfortund conceptie pdcifucceÃitm eriperetinià utiejctU ab omnibus,obie(iig; immanibusBdrbaris,flultcecred«lilâ^ tis grauiÃimas poends datent i Seduel inanem Ãem pacis, Marcus Rutonius Cornelius baud obÃcure CieÃari fauens, riÃca iüuflric^ facundia ÃuÃentabat, diÃerebatur contra^ 'FranciÃ:Q Donato,guiprincipe locodignus,dntigult;nniu' uini ctr maxime conflMtisingenij authoritatem fententiji Ãiis affcrebat.Udg;Ãenatusuelutimdgno inieÃudiuerjisâgt;* gnisg^Ãudibus iadabatur,tdntd contentione, utpatres t» curia confultandoexpendendocpinte^asÃre brumaki'quot;^^ äes abÃumercnt.Erat tumÃenatus inflar guaÃat^ nauis marum plenus,bac iliac enim perfluebdt,guoi äntd nunguam decider at,ufg^adeo utÃententi^ decretag;
rabili anted filentio religiose cuilodita, non modöadpti^^ feiues legatos, fed in prouincias guog; Uteris emaiiarà ^ ' tantd enim erat inÃanid fufceptlt;e femelfadionis,incltriÃ^ mis etiam fenatoribus, gui exprofefÃ) nofeebantur, âi tiguum illud decus optim£ reipublic£ odiofa paucoru ambitione er uenalibus Ãudiis atg; fuffragijs prodi tur. Propterea animaduerfo uitio Marcus Pofearuspt'!^
SVI TEMP. LIB. XXXIX. 97 funiäprudentia uetus fautor,dixit Reinpublioim prodc miltititdiite er nMlignitate fuffr.tgiorum, braiup, peritus riitijitià pMcorumfidei iudicioipfitlubriter coirMijÃi mA:, â turiÃnAretur.Erant mim ex ordine rogAtorum, qui dice,: ^ent Ãnteiitiam,er infuffragiuin irmt homines ferme du,: lt;^cnti.iîAcmultitudineo^enfus,ddquinqudgintauiros,qui ufu rerumfide,chAritateqi putrid: proburentur, gruiiiÃimi Atq;indximcArcdni con/ili) fummumreuocabeit, Uureba,: tur multorum infunidin, pducorum fapientia fuperdri ,feA t^ntumox Eofcdrusinuidiadefldgrauitapud multitudiné, quum ed fe conÃlijs excludi, noturiq; infumid leuitdtis dt^ inperitid: minimcpdterctur,ut uir ille inter fummos Ãnuto ïesfdcilè exceÃcns, er quo nemo ^duituteiudicij potior ^dbebdtur,rogdtorum ordine Ãt eie^ui,/Ãolidtusq; omni Sonore,diu inÃngulis comitijspudendum reipublicu: repul Ãmtulerit, Verumeinonmultopcgt;Ã,quoddiuine, er fd,= pientiÃim'eprouidijÃet, ntdgnx glorig ceÃit, deteilis his qui reipubliç£ drcditd prodiderdnt,ÃueriÃimeqi ddinnutis. ÃiÃerepdtritijordinisMdph^usLeonius, er ConÃdntia nuiCobdtius decemuirdlis eoüegij Ãcribd. Keliqui dutent complices cum ErdnciÃco Vdlerio,quipdtritio pdtre ex ddin Uitocoitugenitus,perÃdioÃe Idrgitionisminiiler,^ ins terpres extiterdt, Idquei pÅndm intergeminds columnds iuforotulerunt ,quum pdulodntè Léonins, dtq^ Cobd» tins in Gdüidmperfigifênt. C£tcrum ed de pdce contentio, ^JUiichdbuit exitum,utÃendtus urgente prdÃertim fume, co cordid principum difÃdens, er turnen euentum cxpeildns^ treslcgutosdecerneret,ex]}is duoud Cdfdrcm ErunciÃcüq; tegem explorundis eorum conÃlijs mitterentur :tertius, quierdtAloiÃus Bddoerius forenÃcloquentid inÃgiüs^dd
N
PAVLr lovn hiStôr.
SolyntMum nMturé contenderet, huic iniundït cft, utief^ rat£inter reges pacis famam prxoccupare nitereturjei daret opérant cunüis ingenij artibtn largiendoq; pnl^er^ tint, ut b^aupli'unicr Epidaurus Veneto nomini firuarea tur,(}uod à id ab aÃuto Pifolentiq^ Earbaro intpetrare ae^ quiret, neceÃitati daret inanus, amp;nbsp;cjuauis condition pacentconÃceret: earn enim decemuiri e Kepublica fort exiÃimabant, fecretoq- de deditione urbium in mandatis adfcripferant, ueritifcilicetimperitientultitudinisuiin atc^i tumultum, cfureinde uelutifatis boneRamnafla caufainre clamandi intercedendi^- proculdubio faluberrinti confitii decretumeuertijjet : nequeenintindubium uertebatur, H cunólarentur, er fero pacent peterent, quin Solymanus ex alienA imbeciüitate neceÃitateq- impotentis animi cu^k äitatem extenderet, nec datums eÃet pacein afÃiäis atqiit deÃrtis,niÃ, quodeÃetipfo Venetje urbisexcidiopenei* cerbius,Cephalenia, Zacinthus, acipfa denique Corcyri traderentur. Itaque Dattalus eyr HanebaldHS,qui ea deeaiit fa uenerant, ut cum Turca pacem impedirent, nibilomni* no diligentiuseffecere, quant, ut eamVeneti, prouifore-. rumÃtarum periculo, conficere tnaturarent. Eit emm ple* runqÃn conÃlijs humanisq^rebus, utalioqui rede/fera* tusorfacilisfucceÃlis ,nimiadiligentia er cura corrunt* patur.Nequedubiumfuit, quin HanebaldusinIÃeciemM tum perfonam legationi praeflitiÃet, clam uerb per Gulier* munt Peüiceriunt ueterem legatunt pacein ac amicitiini । cum Solymano perÃtaÃÃicrederetur: atqueita euenit, nt quum Eadoerius apud Eyzantium,impetrandlt;e paeis ffit* tid certam pecuniam urbium loco poHiceretur, SolyinaW^ eum tanquam impudentem minaciter obiurgaret^dcmiii^
(ff
SVï TEMP. LIB. XXXIX.
ft idtunm [)acë,qitdm acceptis urbibus,teftetretHr, ^uo ^idnt de decemuirdU décréta certiorfadius-, dus rei tranft'^ ^.^ndipoteÃatemlegdto datitm ejjèex Uteris oftenderet^ ^^nobrem Sitdoërius cum pudore redargutus, perfu^t dubio mortistnetn,ubiiirCiai(i maridutorum So^: buiiino amp;purpurlt;itis deteólde/Jè con/fexit, in eus condi» ^^^nesp(icemMciperecod{ltiseÃl,qu£ Nauplio ,dtq; Epk ^lt;gt;itrotrlt;iditisfdnciretur. ^^nibusetium Peloponiieà urbi ^âidccejj/èrunt duo Dabnatid; cafleUd, Etadinum, atq^ ^tdUdjgritui quidem cum dolore uniiterfifenatus ,poftquA tiiin iiüqud trunfaHione Venetijs efl refcitum, undemox ^ddoerius atroci inuidia deÃagr4uit,quum ea dediÃet,quie ^»undtitis dare nonpoffe credebatur,ufqueadeo in ciiti ^tmeiiajperè concitato populo, ut uix demum detedaCos ^âlt;bjperfidia,quin exilio,çr bonis uel infons muldaretur^ ^^trrimèferuatusfit. Intered C^efardemiÃis Erancifciregü fiberis, qui ofjicij cdufd profecuti Valentianum ufquepro» ttjj'mnt,quum deconcordiaperfcriptis conditionibus dx. Huruseffè crederetur,integrum traddniepacisnegociunt ifiaduentumPerdinandifratris reiecit'. istiim è NoricOi xtexplicandis confilijs intercjjèt, Rheno deuedus aduentot bat. ^ilnlenim/dumejfetinGdUiaCifar^egerdt de pace^ nihilq^ prêter iucundiÃimos fermones audierat, quunt idantea conÃUo, uti moxdpparuit, Ãubtili potius qudift Itoncflo perAnneum MemorantiumpetiÃet: ne, à aliénée potefiatis fadus, in folo nuper hoÃili minus libéré mi^ nus^ militer de pace tranÃgeret totius inÃitute libera^i litatis Ãue gratiam defloraret, quando ea demum apui omnes opinio foret, que facile tolli nonpofjèt, ut ipfe net quaquamex anims) Cf-Ãaiisgeneröse, fedignobiU metu^
N q
PAVLI lOVIl HI STÃR.
Ãrcsco^uiorccircumfcriptus äd inicluM päcU coiii!iti0 tionesdefcendijjècredcretur. Id uerô facile recepmt Gdfc lus,ciuum certo excelà animi décréta, Hoffitaîcs menfes, quibus regiiM ipÃics Clt;efaris foror cum lediÃimo fa:mM= rum comitatu ad hilaritatem induceretur^nuUapeiiittisunti ritia perfundcndascxiflimaret. AtC^farabeamoradilatio ncq; GdÃarum,animisintiltcrlores /fes oportunè tradun dts.contra ac pleriq; arbitrabatur Gandaiwm reda conteti-dit,priiemiffaGemianorum legione,dddndis(/sfeciiinBel^^^ rnm alis,quibHS dntea^utprdflô adcÃfentÃocittn diemq; fcripferat. GandaucnfeSjdcIfcratd Galloritm ope,q«tgt;dpà ^ cem cum Cxfare occulté confedam credercnt^occubon'ata conterriti,Grpr£occ!ipaticeleritdteCd:fdris,inpompigt;'^^ rem gratulantesfeeffiinderdrit: fedea erdt apudÃlutanic^ reeentis fadi confcicntid,cr contra is oris habitus poâHââ intrantis,Ht hic non natalis foli urbem,crputrid)n altriciâ* pueritiiie,fed inuifa er pror/us inimica mcenid teclaq^ uiderctur.illiporrb, cum inoculis Cifarisdubiam letid^^^ agnofcerent,trifli uultuor fummiffo murmure fe pcenitcti fdterentur, quad non pro patria armis fortitcr defnnp^âb portas ab initio clauÃÃ'ent-.nequeenimui fubigicxpug»^-riq^ poterant^quum ampliÃima ciuitas uelfubitario Muu = tu Ãupra quadraginta hominum milia facile armuretfed dduenfes,cumiurifuo,tumuiribiis audacius conff}ê'ââ' uiorem quamputaÃentcontumelixnoxam fubierant, rum confuetudine, qui ubi facinus admiferint, ut mumextenuent,culpamÃtdpotius quam aliéna confd^^quot; tiametiuntur: Ãquidem,utimemorauimus, tanquant lib^â ri er immunes Mariie regina:, qu£ Belgis pnerat, petu-niaminGaüici beUi fumptHSimperdnti,inÃgnicontuf^^'
SVITEMP. LIB. XXIX. 59 ^(!litcr4itt,adeo,utpitratain uiiloriain interpcllaffè t(i:i idfdciuuialtèddmodum cjrgraidterin peâut dejiendardt, quod abed ciuitate, in qua ejjèt nds initium detreéld/tdi imperij exortum uidebat, fiims ^°^âiidemrerumfudrumper'iculo,qudndoigt;i eadein caus r('nuinci£ omnes perpetuis tributis exbauft£, ad non quot;^dmrebellandi occaÃonemBelgarumexempla uocdren Ndin JiiÃ7anid omnii^dudum conferendis pecunijs rll'^iamp;obid conftemdtddnimii,inconuentu liberdiuo ââ^^^iiierat.inltibresquoqi ex opulentiÃimk ad cgeflatem â'^^i,diuq;uelmpdeeimmdniter uexatifru^dapud fur dures pr£fidum dcerbitdtem querebantur. Nelt;e Mfin«n2«eróregrtMi»,gMon(7?(ï /Ãolidtius unqudm fuit, ^'^(rÃajt exutumq; omni prifli/td dignitdtejConciderdt,^^ â^^âtilid cum dnnuis tributis, tumnouisrei frumentdrifi â^flSâlt;'^ibus,zrfequentibus HilÃdnorum tiüiuis hyber^ tiia/latd,occdÃo potius rebelldndi,qiùm confenfus de^ ^ffiddebatur. Itaq^ Ctcfdr ulturus iniuridm, quum iam pds ^^'gt;(gt;lâineanimouideretur,di/Ão/!tis per urbem cuüodifs, ^âliosuno temporecompriehendiiubet. trauern exhis, lt;]uostiirbido ingenio dutfdcundid inÃgni çy' militari prlt;e=! ÃrUniaudacia compererdt, iudicio ddmndtos,uti reos mds â(ftatisÃnterÃcit : hispducos poà dies fexdecim deÃderio li lâirtatis,amp;populdri potentid fujÃedos dddit,de quibuspd^ riterinforo, conterritis omnibus,fuppliciumefidefums tgt;ii^nt-Abhdcreorumpoena,ueteresdemum ciuitatis ims muiiitates uno ediéio abrogat, leges diÃbluit, totum id ius â^bolet,quomagiflratuscreabdntur,ingentiq; pecunia ci^ uitatemmuldat, qult;ein fumptum eedtfcandiC arcis tranf ferretur. InÃituebat enim peramplain arcem opportuna
N iij
PAVLI lOVfl HISTOR. , . , loco, inÃgne templum ätque cxnobiinn Hiui Bw» nii memorial dicdtum compkxus, utGandduenfes iugum ftruitumexmeritoceruicibus impofüumfentirent. EW«^ ^Kj in cos aliqudnto granius, qu 'nm expediret dniinäiuer* fum drbitrdrcntur,quódpcruicdcis dc fctduimus^ut uipibdiliis,conflgt;eilo femelcruoreoditi irä^} rccondâ¬ret,necullif fubindeknimentii flelt;!leretur,utextiiâ to demum in uindiâdmcxercendlt;e feuitiiS locum dpcrif^^' DdmndTdnt imprimis Ãeueritdtem Csfdris totius GernMiti^ libcTie ciuitdtet ,l}ombdntq; imprimis impofittUdrcis not tnen, utinouum amp;nbsp;ntdximè inÃftum libertdti,itlt;iut Gdii* AditenÃbus tdnciudm foetus, à Clt;gÃiremcdÃn dli^nofoi'tiiâ^ AeÃereret^ecuperdndd; libertdti mdturdm opem Idtufi rentur. Sub id tempus Ferdindndus dd CicÃdrem uenit (Idbdturq; foUcitis legdtorum animis toties init£n(c un» qudm tdmen co nfeihe pdcis euentus. Venerdt per eos ütf fubÃd.epublicdViÃermiuCleucnÃsregulus,dffinitdtedcn» micitidGdUoregi urfie coniunduf, ifdCdrolo GbcIdriOt ijui ÃneUberis decefÃrdt,l)£restefldmciüoÃriptus.Gheb dri£regionem ÃtbiÃnibus coiun^ldin obtiituerdt, inuito iri toq^C^Ãdre, quiÃio AuguÃdU iure dicendi inflituendiÃt principifduthoritdtemÃbiereptdm indigndbdtur. C«pif= bdtenim eumconcilidreobligdreq;certis beneÃddrijpruâ* cipdtuslegibus, ut quoderdtw intimo ÃenÃu, con(l««fKl* è Germdnid milites GdÃo regt fdcultdtem eriperet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n
Kendpià dtqÃicdmbris,qi{i hodieCleuenÃsGheldrijq; M cdiitur, nunqudmGdllo regimiriÃcc cohortes legtoticscj; propoÃtd mercedc deÃterdnt.FJihil viüermus de pdcis eiuii tu dubitdbdt,G4Ãiimq; ex commodo fuo,neglellis Ãoeijs dt^i (lientibus3 modo Medioldtiuiureciperet^cun^df-tâiiruut drbiM*
SVI TEMP. LIB. XXXIX, loo ob id fe confem dd duthoritatem Cffdrli, pn Gheldridfacramentuin dicerc, Chrifiierndtnqi ( ed ^rjitcifco sfortid nupta fuerdt ) ex Cdfdrii forore genitdtn Woran d«cere paratuserdt/edGbeldrid ducis,crprinci fâ$ iiome/i,(i«jn uitd mdneret, concedi conferudriq-, fibi be= â^fiwCdfdrispofluldbdt. Ined retribuendd, Cdfdr nihil W/jucrnijitià ex mdiefldtis dignhdtefdcere dut pdtifolitus, expediret durior eft inuentuf,lt;juunt priefeéluram td ^â^^iitbrogiito principe nomine fe conceft'urum reftondift f^ndeôenimdecorii erdttendx,utfutitrdcommodd fdcilè ^°âtimneret,modôprtefentiduel dncipiti periculo tuerev ^â^^^fipdriingenio çy Gerindiiicd conftdntidViUermuif ^^ââ»tft'eciofifufteptiq; fimul titulihonore/folidrinolletf pro tjuodrmiscertdre nduiter occumbere minimèrecuz ^â'(tfecoiifulturuinprouineidles fuos dixit,amp;fub ed qua â'^»cxdtfideÃntrdfineseftreuerfus.Idmenim pdfdtie pdcit ''â^ins,multorum dierum mord re fixer dt, amp;nbsp;Gdlli eum op portunè monuerdnt,ne quid temerc traftgeret, quum Udrijs conietiurisnon infirmdsmodo, fed pene extinà ds eftè ftgt;ei P^lt;^isÃgnificdjfent. Ineodemquoque metu fuerdt Henrik (US Sritdimiterexdb inexpidbiU iniurid,qudregindm re^: piidij dolore dd mortem ddegerdt, CffdriduerfiK . Sum^a »i^enimdignitdtislegdtosin'Belgiummiferdt, quim rem ^fdrismultd poUicerentur, ut tutum,ftpdx fieret, dd fiut dmicitijm receptumpdraret. Commouerdtcred cefe ^qwjfdindSolymdnum ufqueddeo,utindigndbundus Wc tonfidntis ingedtiqidnimiGdllumregemincufdret,idmqi timere inciperet, nein ft d coniurdtis regibud Chriftid= tiddrmd uerterentur. Ob id Antonius Rinco legdtus dtrot (isftpplicij perculfusmetu, /feculdtorium nduigium ocs
N iiij
PAVEI lovn HI STÃR.
culte pdrMcrut, quo fe per nodem celeri fugä iti Pontum criperct. Germdiiiquoqueprincipes, qui Prancifei flucHd fecuti, cum Auftrid domogrdues infe/iis dnnis fimultdtesfii fceperdnt,non obfeureddmonebdntur,ut priudtim rebus fuis confulerent:quds enim ulteriorcs /]jesip/is relinqui, ut dignitdtem dcniq;pendtestuerentur,ÃGdllusco)nn!odo fuoconcilidtusCiSfdriipfos defereret dtq; irato méritap(e= oAplcdendos obijcercti Idtn enim CiefarcrFerdiudntliis cfletdtopietdtisftudio dederantoperdm per idoneos homt nes,utprincipum liberdrumq^ciuitdtiim legdti HaganoM in Tribocibus mitterentur, ut ibicoUoquendo difeeptan^ doq;, depldcitis, çr uero dogmdte rerum diuinaruin ior demum ç^duguftior conuentusdpud Vdngiones indice retur, quo iUdin duditu foedam, or ualdepeftilentem Lu~ theride religionecontrouerÃdmfinirent. Eratbicprd:cldâ rus ddmodum pr^etextus,fed in receffu dnimi C£fdris graue conÃliumincubdbdt,quofcilicet potcti£Ãi£ mdioresopts aÃrueret.iudicabedenim Germdni£ regulosmultacritii^ ximè liberali indulgentia, diÃimulationeq; earum reru^» qu£religionis catifam moresq- re/ficcrent, crmultadcâ niqi lenitdte dUiciendos. Sic enim ab amicitia Gaüoritm dueï tipoffè/icdijfolui occultas coniurationescrclienteliis,»«^ dariq; certo atcji expedito pr£fidio GdOiam rebdtur, b£lt;^ drcanis erdnt,pJam ueró communis omnium concordid,ti confenfitsinrcligione,Qr dignaGermaniconomine ingcn^ tidduxiliddduerfus Turcaspetebdntur.C£tcrum C£fa'r^^^ cumfcdtre coUocutus, quod diutiusextrabere mords,ln^ Jficnfasqi hominum uoluntates incolumi pudore tenere nort poteratjConceptum antea inconeuÃi ditimi decretuin protit lit,miÃiq; ddFraneiÃum regem cummandatis PeluÃnnt
SVI TEMP. ]LIB. XXXIX. toi lâinilùremfuum,quiIoMnem Lothoringium Cardinakm, tp/iimq-Anneum Memorantium conjcribendif päcif condi-cionibiMMeadeleótoseuocaret. SumnM mandatorumbfc ^ârâit,C£l'(trcm nihil lubentius compleiii,qtà mpdcem,qult;in 1â^âinHeipublic£potius qtMm Ãbi profnturam,proinde ^^Ito dinpliorct ZT auguUiord, qudm Tracifcu^ expeterett âo»!mutiisconcordi£ cdufdconccjÃirum, Impriniii dfcitus fninfibi ingenerum Cdrolum 7rdncifci filium,eundemq; Ão i'onsfuie pritiignum, dtq; mm ex iure Auguã mdie^dtis, ^^dotdinomine Helgdrumregemejjèflurum^quomhilho ââofoficentius dtq^ bcdtius exoptdïi poffet: qudndo 7rdn^ inÃu domo,dlterum c dtiobus liberii idin regent GdU 'â^dmgndtnm,dlteru)nnouo orâmdximèdecoroflorentis ^â^ontiguiregnididdemdte infignem eÃet hdbiturus,qui fi-dterndq;ope ,coniun£lisq; fenÃbusopulentiÃimd ^^S'^dtuerentur. ^^eq; remotdijÃesmdximdrurertim,qu£ ââ^déditis fdtorum eÃint, obiterÃernendds uideri, qudndo ^â^^ÃpientiÃimi uiripr£dlto dlenddi conÃlio, et bonvs etien cominenddndM Ãmper exifiimarint.PoÃi enimÃrtu= qu£ fudpte libidine mortalium uotis illudendo,udriegt;; ^^^^cdfuum mdgnoperegduderet,Philippo pdriter,etliett 'quot;â'^'^inHidereprolem, cr quodDij penitusduerterent,im^ ^dtiiricniain £tdtis uitdm dbruinpere.Tum enim Cdrolunt ddtcerte ex co communisÃdnguinis fiirpem, totiusÃre E «a â'lt;âp(ercg«lt;tJcg(f(jjjol!mdz/-dt!î iure, zrrdrd foelicitdte â^'^nplexiirum. Quoduerö dd GdUiiC CiÃilpinie imperiunt l?^ftineret,cum Ãbitum Perdinundo fratri ifieptumÃmul dcinfduflum iiideri inde decedere, Ãcutidnted,cum totius ^^dlispYcciijnf alicjuid ddndum drbitrdretur,liberdlidnimo ^â^^ÃijÃef.iiihil enim dliud eÃe,qudm italiie humeris détruit
PÃvrriovr histor;
{lt;tricdf)Ut,(luoreUquii eius imperii membra regrrcntirf' Periniquic autem maligniatis e/Jc, quod ea régna plerique mortale!Ãrtun^Ãttepenitusinuiderent, qu£ nequaquam quicÃtn armii aut impotenti cupiditate,fed quodain huiita^ n£ fortis iure atq; ordine oblan coUaaq; ad maniufcelid hitreditateperuenijjènt.Porro «o eÃe exuÃi iuris lt;eqiiigt; obflrui Ãbi aditu er portas ab Hifpania in Li^riam uen* turo,quum GenuenÃescommodo Ãto McdiolanenÃs iinperif ÃrtunamÃubÃquantur ,fubinde^ etiam toüi tutumat^ae txpeditum iteri»Germaniam,quieÃbipro maiefktenotni* nis nequaquam alieni arbitr'q beneficio repeteda uiieretur. Rdea Prancifeus, quanqua, utiJÃe opinioneq; deeeptlsplt' rimq; accidit,ucbementer animo commoueri uideretur,pa= cato tarnen, fed renidentiuultureÃjondit, fe gratias ag(f^ C£fari, quod multo ampliora JfecioÃoraq^ quam ipÃÃ^~ rafjit tributurum incredibili benignitatepolliceretur,caK' rumfeufq; adeo noneÃi inuerecundum,utiüiauita régna, er deniq^UAtalefolumeriperet .ProindepotireturPelgicà regn{s,qu£Optimo iureÃtaeffent, eaq; poÃeris poÃidenda tranÃnitteret,itaq;equum uideri,utdecompoÃtione[oqiii ieÃnerent,pofiquam ipÃe aliéna noncuperet,er ea tantniit qu£ antiqao er multiplici iure Ãibi deberentur, utiÃrtun£ caÃbusinterceptarepetiÃet, empturasetiameagrauipre^ tio,er magno C£Ãaris emolumento, ut affUftisutriufq; itn= perà gentibus certa, er maxime diutuma pax cum publica laude redderetur. Erat mim noua atq^ incxpeamp;ltacoditio, qu£offirebatur,multum aliéna à rationibusGaUi Kegis, Opportuna autem C£Ãtri,quipublic£ pacis cupidusexifligt; mariuolebat,quum iam totius fermeitali£imperij compos fallus,è ccrtiSHcluti opibuscunlki, qu£ animo concipct rentur,
SVI TEMP. LIB. XXXIX. loï Ãre pro/Ãiceret.'HiScautem d C£fare tait '^luentto tâ¬g:bdntur, utne FameÃo quidcm kgito commit ^â^ââidaiudicaret, ([uodhercle m^nuo pioq;principein^ «Olt infulÃs uideri poterat: qudndo iÃe in tdntd con^ quot;^''^âi^opportunitdtedbduo Pontifice grdtuldtum miÃicf, ^^quot;»Ã/khyeme, CT niuoÃs Alpibus in Gdüidperuoldffit^ Ã'^äienim opes conciliditdd; pdci,cun£lamp;sgi item Pontificij fdcultdtes ob t liierdt, ÃÃxdus pdcem^; percutèrent, 'â^iolâiterdecomponenddretigionejCrde indicendo fdcro (Bo 4ig«4 ip/}{ conÃlidÃdgrdnter expedirent. Sed legdtus «iiito ingenio iuuenis cun£ht,uel ex coüoqitijs illuflriumfoe^ plane didicerdtjitd utin Grdnuelium totius drcdtii ^^ÃriiconÃcium, cunà rt iUiberdli filentio fiipprimentcm, wwitdii/o quacipje refcijÃt, utpudorem intempeiliiiie tdch ^ââ^Mdtisexprimeret,falfdcomitdteiocdretur. Ciieterum id. ^âO'jÃegitidnimumudldepupu^rdtfguöd fe inconÃtlto ^dganodm Ic^torum Germdnix conuentus eÃet in* Biäus.Qjfi^ enim uel dd dignitdtem religionis,uel dd Ger« ^âlt;tid[alâttem,ueldd Cliri^idni orbisprieÃdium,duÃgt;icdtö (onÃili perficiq^poÃe Ãne dutboritdte ÃcroÃnäiPontifi* ('t,qmedrurerumfummwsdrbiterç^difceptdtor eÃe de^ ^(^et.poÃqudmeximidpietdteiüuÃriq;ÃudioinÃgnefem=: perdediÃetoperdm,ut diÃidentescomponeret,neq; ungud ftitdntisndui^tioiuim, dcitinerum incommodisgradieuus Ãnex ictdti dut uiiiS pepereiÃet: profeétà mdlis drtibus de pa ooiigiigudndo ruente P^eipublicd dd conÃrmdndds tdntuin diigenddsg; priudtds opes omnium fludid uerterentur. Ncc multi) pèfl^q^ diutius mdiiere negudg Ãute dignitdtis eÃe Ãä* tH(bdt,in Vrbe redijt,reli(h dpudCiiftre KAraüo Ceruitia exitttidl
PAVLI lOVII HrSTOR.
ta'miic granitatis crfideifjmiliäri, cui pAulo dnte Ponti^ fix fenAtorij ordinis ornamenta tranfmiferM. tlis etiain ruâ fnoribus ddmonitus Bddoerius Venetus legatus, (}ta tij Solymano dderat, pacein conÃccre maturauit: qufitMiâ etfiperinicfud erat^conceÃis urbibus ( ^tfätido nullus nifidi moiiuinitifxlixcyluéluofusfiifieptobello exitus Ãretcx-peâandus)apprimè tarnen neceÃaria in eograuiore rennt periculo uidebatur. Scio me ahquaiido liberius i^uiiindece-ret totiuspr£/èrtimorbis geÃaperÃcribentem,inexplieiin^ dis principumconfilijs^quibusbauddubii periturifinnus, dbinftituta breuitate difceÃiffe, fed certé boni mortalesin hacpublici dolor is ,Qridm propinqui ludiis caufa longiui proiiefh,facilem omnino ueniam dabut, quum intelligent, quanta infania fummi reges preeclaram occaÃonem,no pro ptdÃtndimodo, uerum ingenti uiiloria delendi eins boSis amtferint,qui accerÃtusultrö in ceruices noÃras cruenW gladium fecurtts exercet,exercebitq^ tarn diu infolenteraÃ; foeliciter, quà mdiuuigebuntreges, quinulla pietattjCX fumma uecordiaperpendo orbi nefari/s inter fearmisde^ pugnenf.Ãcilicet utpoflquam mutuas uiresattriHerint,oe= ddcntisquoque imperium cunüa iam ex tuto Ãdeiiter in-uadentiBarbarofoederelinquant. Enudato C£faris eonÃ^ lio,ac ob id dejÃerata concordia,quum indtlt;ci£ ubiq; uige= rent, exortum eà in Pänonia bellum repentina morte toan= nis régis,qui tum in Tranfyluaniaprouinci£ prffeifos nn= nus dido atidientes armis perfequebatur.Sed qtioniamnb hoc initio perpetuasnobiscladeslubetominari,quumdijfen ÃonisnoÃr£nullumfinem uidcamus,ut cundafuo ordine clariora legetibus Ãant,paulc) altius cÅpti bcllicatifas repe» temus.Confecerantinterfe pacem Ferdinandus atq; loannes
SVI TEMP. LIB. XXXIX loj pärideÃdfrio quietis amp;nbsp;oei/, ainbobus certè utiUnt, fed ex ta mum ftatu neceffariä potius qudmhoite^am, »Mximè liutemexoptcititm üunguris, quibusueldiduâis in partes CMebatur,!^ fortuttie incolumesmanerent, uel bis,qui Mz ttaexulesïerdinmdü feciiti,folum uertiffent,tirbes quoq-, oppiia,uicos,drce5,quie turn in poteilate effent, fuo quifq^ prxÃdio tueretur: loannem uerègt; ïerdinandus regem appel l^'t(t,quumeumanteafermone,acliterisVaiuodamÃuetes ïe tran/yluani^e priefeiâïura «bcdrc ejfét folitusAn ntbulis au f^cSfiriptiobÃgnatiq; foederis difertèfuerat appoftum, fubfcribentibtisnonnullis llungaror!tprincipibus,iitfilo=, lt;tmc5uitaexcedcret,FerdinandustotiusPdnnoniie imperia potimur.Ea tuin conditio in arcanis habitafippreÃfaq} eft, netu Solyinaiii,cuius id regnum cftet,tanquam beüi iure ca ptuin,cr benefciario antum nomine loanni liberaliter at= i^tbittuin.'!lt;(eq^enimeratputandum,Ãidrefciret,utilleKlt;n~ turaÃrtunaq;f uapbirimu fuperbus infolensq;omnis con^ iâlt;»ieli£,idrcgnum tantis fumptibusatq^ periculispartum ^(fnfumq-ftngratihominis teftamento, ad inimiclt;egcntis heredes tranfmitti pateretur.Cinum de concordia enimlo^ onnes ageret,confuleretq; fupereare Solymanu,is non pro^ borat mod(),fedhumaniteretiam amiceq^fuaferat, uttcrum «ofoacancipiti beüo certam ac honefta paceinpr£ferret, xtpote qui contra Partkos in Aftam traic£ïurus,uïlamoma nino noui belli materiam in Europa relinqui noUet, fed in tont£reiarcano,fyncera filenti) de fuit Ãdes. Peruntenim Keronymum Lafchum proEerdinado fufceptalegatione, donftantinopolim contedifjè, dctcxiÃcqj omnia Solymano, publicatis inter Baftà spurpuratos criminoÃÃimis legibus, I quibus pacem duo reges inter ft confeeiÃint, ut inde longé
maxu
PAVLI lOVII HI5TOR.
Wiixw« acinexpùbile odium ioannicofluretur. iüe multif alioqui tximi£ uirtutif ornamentii uulde conl^i^ cuut,iniuriiS doloriq; dcdcrat, quü à ciede Gritti, Ãcuti loco meinorauimM, cuÃodix traditui,Hixq; dimiffîa Sigià mudi rcgii precibuf, à loanis amicitiu diÃccÃiffet. Exindt So lynMuiK loanni uchemcter irdtui,ut eü fummx contumtUf nomine cumulate oneraretjingratîi appellauit,conuerfin^l ad Luphtibcium,gudm indignam, inquit, inÃdii capid^i*^, ChriÃiani hi duo re^s corona geflatjpo^q impoflores logt turpifftmi ruillo hominu pudore nuÃoq; üeoru inetudttef rentur,quin ex comodo mutu£ Ãdei jacramentü difföluttnd Ceterüloannesrecognita Ãbi uehementer timens,pttido-neos homines operam dedit, ut eiusfailicalumniam niulto auro multisq; donis opportune dilueret: fed tarttant po= ilea contumeliam, qu£ non fuam modo Ãd Reipubbf filutem in difcrimen deuocaret, 4 Ferdinando fibi indlâ gnè impofitam apud principes grauiter eà conqueilut» miÃfo ad id StatiUo Alb£ Julia; Epifcopo, qui ad Vetie^ tos Paulumq; pontiUcem ac demum ad Francifiut» in GaUiam probrofum eius iniuria: nomen detulit. EJecinub topôdî Joannes, regno in ffem antiqn£ fcelicitatis Ãngn» lari diligentia reÃituto, Buda^ prafertim admirandU operibiK opportune communita, uxoremduxit l/äbeUant Sigifmundi Sarmatarum régis filiam, uirili eruditocj; in^ gcnio pueUam, er quod alliciendi animi multum inter» fuit,Jtalicolepore, er uenudlate Polonicapcramabilem. Abhorrebat d nuptiis Joannes, uti iam in eo alatis Ãlexn ualetudinetentatus,fedprocerum VLun^rorum preeibut id dederat. Suadebant enim amicorum prjteipui ac ipà familidref, Htc£libati(m(ibrumperetj daret^ operam Ip berif,
SVI TEMP. LIB. XX2lt;IX. «04 laHun^riâ Ãnguinii proles légitima er maxime iüuflriconiugio pararctur, qtÅ regiuimexciperet,renoK umtj; Zapolix fiiiKili£ twmen, quoi e/Jèt in ea domus orbititeperiturii. tiam Georgius regis frater, quem Mw» gw'.iBA clade cum Ludouico rege cecidiffè metninimus, nullos reliqiierat liberos, accedebat cr uetus cognatio twti Sigifmundo : namisinpriore coniugio ioannisforo» rem babuerat: apparebai enimfinitimi regis noua affùu= tote amicitialp res Hun^ricas maxime conÃrmari. Pro= babat cr bas maxime nuptias Solymanus, qui anteaiit loifflfie aelibis uit£ üatum religiofa uoce damnauerat, quid eus ex amiciffimi fà cipj; regis fanÿdne expetitas nidtbat-.fed non £què placucrat Ferdinando, quanquam et ip/è Sigifmundi filium regem Sarmatis deÃgnatum Ãbi ^nerumaÃiuifÃtjUtpote qui liquidé pro^iceret Hun^K tos, precipuo contemptu atq;odio externs g:ntis fuper-bos, à puer ab bis nuptijs fufeeptus Ãret, extemplo in Ãi fanguinis prolem fludia conuerfuros. Csterum loant »es iamnoua nuptainfpem uirilis prolis aluum geflaute, ixpeditionem qduerÃis TranÃluanis prsfei^os fufeepit. Franti) Uiaylatus Gritticsdecelebratus, amp;nbsp;Balaflus,qus ipÃMaylato colle^m addi'derat, quumfattaci arroguttiq; tngenio boinine fufpedu baberet. Ij eniinfaflidito prsfeäu tenoinine,flabilis imperij certas opes er noui deniq^ regni decusaflèâabat. Parinamq; ambitione atq^ perfidiapetie^ tat à , Solymano,ut ex eius autboritate Tranfyluanis rexap pdlaretur,uetere Ftecebali Dacorum régis exemple ,quili quot;traiano Csfare beUo uiólus, in eadé prouincia regnarit: U à impetraret,/acramentu Ottomannis imperatoribus fe di^ poHicebatur, quotanisq; penÃtru tributi wmine cer» tum
PAVLI lOVII HISTOR.
tum auri pondus,cuius noiipdrua copia inbeato dcaht rabili Tranfyluania: folo Ã-uticante nAtura/ÃonteiiaÃerc^ tur-Verkm SolymanusifiÃdi hominis impudcniia comtno= tus,quod cum anteaGritti crTurcarum c£de crueiiM oderat,totius negotij liter as ad loannem miÃt, ut uel iiiit nioneretur,quorum hominumfidei,fumm£ opportunitatis lt;tc opulentia: prouinciam commenda/Jèt. Jtit Maylatus coii^ tumeliosc reieóhis aTufca, ioanniq^ detects, commuM coÃlij ratione ad Fcrdinandum fe conuertit,ne poflquain rt-gnilÃcdecidiÃ'et,pr£Ãäiir£ quoqÃionore, uindicante id facimusloanne,cum perÃdi£ notd peUeretur. Erat turn m partibus Ferdinadi Thomas FiadaÃus, erudito nobiliq; ffniouirîîun^rus,qui ÃororcniMaylato nuptui dederat: is certi prouincia pacbone^propinquumÃuum in partes fa^ ciletraduxit,egit^,ut KaylatusTranfyluanosad deÃbba^ nem occulte concitaret. idem etiam EalaÃiis ipfe faóhiruipi* tabatur,quern Ferdinandus per Melchiorem Ulins fratre a tranfeundu anteafoUcitarat. Sic enim nutabat apudntruaq; regem iura pads cr foederis, ut uerbis amicitiam coleregt; anim is autem liuore atq; odio turgidis bellum parturire derentur. Ndi» Li/cdrt«tn FliÃgt;anorum peditum pr furnma licentia ueteranorummoreinltiiliapr£darifo!it:i) agreftes Hungari cum maxima cohortis parte ad CaÃon^ trucidarant:quumeisuindemiarum crmeÃis colleclssfrn-âus impotéter eriperet, multisq; demum maleÃci/sntrnnji aditis traiifcenÃscp; limitibus foedera uiolarat. Accidit an peropportunè turbandis rebus,ut loannes TranfylnMip^ cuniamimperaret,quaSolymanno tributa miffa penderentur. id erat nouum peracerbuinqs indomitifgenti, quauelob idiniuriam ferre tionpder^i^
SVI TEMP. LIB. XXXIX. to; quod dwr«jn enätu patrio in folo ad immana Turcatpro-phos ipforum boftes indigné deforretur. Itac^; cofternati ai armajionobfourè imperia detrcébibant, Maylato fcilicçt ^aLijfoq; remproclinatam adiunantibus. Diccbant enint ïii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;decemannis foüineri pojfo inimica Tur^
earuin dnn^, niÃpatrie uirtutis bonos, conceÃis ultro cy trgditis omnium fortunis, adeofcedé qt turpiter prodere=s tur.lgiturloannes ubi tiidet eorum contumaciam rebellion ni proximam ad arma lÃeiktre,ferpentis inali initijs occur feiidum eÃe Ãatuit, pricmiÃisg^ Valentino Tburacco, Pe^
PerenOjQT Petro Vjcc/ho Ãammie dignitatis ducibits, ipfe (juanguam exrecentiinorbo tenuiadbucac informa ua^ ^tuiinefoiTranÃyluaniam rbedaperuolat. Commendarat âHitemreginö'loanni Staro aulfi magiforo, res urbane Aco^t ntprxfodh urbis, arciscuftodiä crrcgiam fuppellcéltlent Ãaiedidh Baioni ,Ãumma uero belli eyr pacis confolia Gre^ ^orioPefchenioÃenifortiÃimo, quianteaBudamcum Grit iocontraGermanos iiiÃgnicum laude defonderat. ltaq;di=! niÃsinterfe copiÃ,regij duces diuerfasuno tempore regions nispartes inuafore,circumlatoci^ terrore belli,atq- oflentum dementia regis,qui cum adeÃe nunciarctur, ita rem geÃe-i'e,utplures,quipr£fodhrum impulfu defocerant,adoÃci!e ncilirent,nonnulli contumacia; pocnas darent, çjypaucide= niq; prafeéhs iam plane comedos in fu^m fequerentur, Nay latus enim uiribus impar, cr ex confoientia falutiplu=: rimum mucus, niÃquam in pugn.e cafom fe obtulerat, in=: certisitineribuseuagabatur, modo percurrebatcampos,è fyltiis improiiifo erumpens, modo foe notis uallibus atq^ ne^ ntoribus occultabat, ut perfoequentibus nequaquam abiedi foedconfoantis intentiqi animi udligia rel(nqueret,ad extre^
O
PÃVLl lOVlI HîSTOR. . munt etrdndo fr/fus,(juum undiq^ iir^et ho^if, (S' fus longius db[ceÃij]it,in o{gt;{)iduni Fogir^'îfe contulit: in à operetmturaqimunuu, thefdurosGritte£pritdx coniiiiâ rat. Itaijue percupideregijs admotis caftris,prol.atif^ io^â tncntii ob/idere atq; oppugnare cccptrunt.Con^iiterat l0lt;irt ncîiidSjhinwffj peramplum Mifi£ oppidum, quoditinttt unius Hei dilht à ïo^ris. ibitn cbÃliu aduocatis proui ncif l}oneüiÃimis,quiuelin magiftratueÃint, ueldignituà genioqiprfiÃarent, quum de MaylatiperÃdiagrauitct anqueflus, docuit quant£ neceÃitatis eÃet Turcarum lt;lt;»»â citiam tueri,à quaniÃmagno cum ineommodoamp;ctttadt de di federe non poÃent, proptereaquum Barbarif tribu-tum eÃet exoluenduin , ad tranquilUtatem opulentiainqf prouinci£ pcrtinere, ut pr£Ãntinonadmoduin graiti lt;laâ mno, Ãiem certam futur£ utilitatis anteponerent, quaiido ea paxlegitimotributinomine parta,adampliÃcatiddfpti* uatorum opes,uberrimos demum rerum omnium prouett^ tus maniÃfle promitteref.Ãe itaque ueniÃ'e,ut iiifeHis pro^ uincialium Ãrtunts, imper at£ pcctinU onera leuaret, f»o= derareturcxafhonum rationes, ue^^liaq- inituierct,ac tnopibusparcendoplurimumindulgeret.H£cÃalubri£qui= tatisacimperij temperamento adminiÃratem,quumTranf /yluanorum animos adobÃequiumÃexiÃet, acrior inuatit morbus, quem inter fuÃcepti belli curas, à Ãoläitio gr aui( arÃns, ey longi itineris citata ueéliLtio, non plane funk diu quaÃatis uiÃ:eribus attulerant. ObÃdebatur interim Maylatus, quumdecumbenti, aÃväistremorememhif remédia paranti, aUatum eà reginamÃcelicipartit mirt in» dolifpuerum£didiffe.Tum ueröHungnri incredibililtti» tiaexultantes,regiam complcnt,ad regemgratulatum ir» rumpunt
SVà temp. lib. XXXIX. iOS rumpùnt, tormeiitade more dil}gt;loduniur, adueniunt èca^ Ãriiduces, gwdium in exercitu dtjpeiifatur, paruturiiuc conuiuium , in ejuod uel inuittis rex ipfe procerum co^ lorMium nMnibm inÃrtur, idlt;i omnium UtiÃimnnt atijtie fupremum fuit. iiumcjuitm fiftishildrituti per^ fotantibus *amicis deeÃe nollet , incautius ac libcrabui ffnio indulfit, exinde reuocata eft ftbris, quie ùm plu^-â iièdefcerat, cuius uim diu fuitinere non potuit. Ciuwn uero finemuitte adeffe confficeret ,ftlium teftamento rt:= bleuit huredein, (à eorgiumi^ Vurudienfem einti{iitem,pro^ fter cximiiiin ftdem, amp;nbsp;Petrum Viccliium ftn^tnc ftbi coitiunélum, tutores in^ituit, obteflAtusÃi eft ftn^los proceres per antiquum Hun^ricinominis decas,utfui fans ffiiiiispotius quà m exterme atqueinimicatgentis re^in «t ^aniioniaregnarepatcrentur. i'uturumenimeffe^ut Sos bmnius regni tutclamfuftiperet ,ftad cum Ic^ti cum mus ^(fibus propere mitterentur, quipucrum exeiusauthoris Me regnaturumpaternaconditionereciperent.'Fuit loans ties pacato ekmentiep inffnio, cr beneftcentiam lequis Mempmaximepropenfo. Aberatenim iHainnataHun^s tisferoeiamilitaris,quum liter arum ftudio multisutris ttfquefvrtuntecaftbuseruditus; nequaquam uiriumimpes iK s /cd accurata conftlij ratione regcretur ,nemo enisn co iâtMior,zruigilantior in negitio, nemo, quumanimum femitteret, in otio urbanior atque iucundiorÃnt. Js uic forum ftrtium dientelas perpétua holfitalitate çtr benes bcentiapartasjcertosprincipumtlefauros efte dicereerat folitusJ qj/odgr^tJ zr memorcs una f£p⬠fvrti fideliq; ope^ ffomnesfumptuscumulate perfdluercntyingx^tii nero cunt iÿiominia alieM uirtutis tellimonium ferre uiderentur.
PAVLI lOVlI Hl STÃR.
Suprefjà efl tmtifliermors eiusflum cum mdyldto dccoitls pofltionetranflgeretur: flgnificardnt enimregemintantd fufcepti fllij Ite tit ia priflintegratite locum, ZJ- denig; ipfuin â prteflAurte mtmuseiliberalidementia. relidurum,fiinfui urnfllijlegitimifluturiregis nomeniuraret.NondetreiHd uit conditionem t-laylatus pluribus malts circumueiitiis: atqfltacadauerà Sibinio, comitante magnaparte extrci^ tiis, delatumeflAlbamregalem, ubijepulcbraregumuiÃui tur,folennicp die,ac inflgni cerimonia noui reges coroMik tur: fed priufquam i Sibinio mouerent caflra,confilia Irtbi to,eandem, quie ornata inflrudaq; uiuenterege flierat,le-gatio nem ad Solymanum decreuerunt,iereci; confeflimfliif miff dignitatis legati loannes Exechius Quinque Eccleflenfs antifles,cr Stephanus ipfle Verbetiusiam natu grandis Gj fcrinij regij magifler, quern Roiuce fub L eo«c legatumnidi' tnus.Tulere munera paterasex auro cximij operis decent) ceelato autem argento inauratas centum, item flericas pureaszy amethi/linas, aureasfl; textili operefigurataS} more Barbarorum, in talares uefles quadraginta,aiirii]s ftmulHugaricanotaflgnatiquinquagintdpondo,qu^lâj^'^ nalistributi nomine penderentur. ita'a Sibinio redis idnt= ribtts, relidaad leuam Valachia, fuperatoqfln Tribatli^ Danubio, per Traciam Byzantium peruenere. ^nterea apud Albarn regalem inflgni popa apparatuq^ régis efl celebratum, impofltaq; infantis capiti folennibuf cefk monqsantiqua ilia exauro corona, qua; Stephani Wigitf rorum primi régis fuifje dicitur, afferuabaturqs religiofl admodum cudodia in arce Vicegradenfl. Heque enintHnii' ^rifatisritè fadum legitimumq; regem arbitrantur,qts[ eampubkcè delatam capite non ÿ'flarit. Propterea zrf
infantt
svr TEMP. LIB. XXXIX 107 infiinti letOMi/picio^dumfacro fonte ablueretur,Stephdni nomenmdiderMt,renoudtd memoria antiquiÃimi regis, qui id regniimfoelici uirtute condidiÃet.Cietcrnm ins impcs 'rif l/dbelhe regin£ comuniprocernm Ãudio delatum, ^e,iit in publicis literis filif matriÃq^ nomen prlt;efcriberetur, eodemq; titulo regia moneta cuderetur,fed in GeorgioÃum=: mi imperif poteflas eminebat, prieeratenim lt;erdrio,tejjè:: rdsq; araum tenebat.Porrö drma,milites,uexiüd,penes Va ^(ntinumuiÃebdntur.Kediusinterhos Petrus Vichius,quoA regemldnguinecontingeret,tutorq^ejÃetadÃcriptus,neutri [âffieaa crproinde flabtli nominis authoritateÃorebat.Sed q^toniamGeorgijnomen hocfuneflo bello,quod Ãcripturi f»miis,pertlluÃrefuit,oper£pretium putauialiquade inge nio eius enarrare, ut quibus artibusgeÃumÃtbeUum, no* id regn um Hungarorum inÃania ad Turcas dcuenerit, pofieris prodatur. Natus erat Georgius in Croatia,citerio* ^uPdnnoniie iUiriciq; finibuspropinqud,cducdtusq; ab inc ^nnte dtate in domo ioanis^apud quem uirtuti dc induÃrilt;e rirtiÃimuserat receptus,quum anted Ãacris temere initia^ iKS,uit£q; duricie Ãro pertieÃus,d ÃiÃepta proÃÃione diÃcef ÃÃet, ii.tq; miro obÃequenttque ingenio loannem regno pnlÃm exulantemq; Ãcutus, tantam in dubifs aÃierisq^ rdâusÃdei,pietdtis,accxpediti confilq laudem promeruit, ntQibaccboGrittiÃcelercadZraxouium interÃ{io,'Vard*i iienÃem epiÃ:opdtumfitadeptus. Exinde ualidis opibus ronfirmata authoritate, aulam regnumq; régis commo^z do femper fidus circumegit, atq; foeliciter rexit,Ãd tantd tritndtur£diuerÃtate,utquum in omni diiione expediti prdfiantisqiuiriperÃndmindueretjCompoÃtusexcontrdK rijsmoribnsGrad omnidnatuseJÃe uideretur.in peragen»
O üj
PAVLI lovn HI STÃR.
dii enim f^xcrisferidrumq; ieiunijs Clmüun£ üitiäm demiffb uultu fcrmoneq; itx impkbdt aut cjjinffbiit, utk idemefjecredintmpoÃit,quimgrduibuf dcmintbeHi pdcisg; ne^tijs txitütm u im mili drdentitq; martij terdffrmt. Optimorum fiquidem equitu turmds dlere,tl!O=â fdcdtui in dcicm prodire,frequcntibu^eonuiuijsdtq; mtine-ribusmilites coneilidrâ¬,mdgnortimqx ducummorepxiM^^ pricmio digniMif nomen tueri ernt folitui. l^emoprietcrid eo dili^Htim regni opes injjgt;exit,nemo uefh^lid,duri/ilt;iiââ fids ,pdHiones,fdlindsq-, utilius locduit,nemofubtilius d£pecuni£rdtionesddinue;iit,qudunArecertiÃimusäf^ui r'^Sesgrdti£ locuspdratur : ufq; ddeo, ui lodnnes precipx^ fe eiusuiriinduflrtdregnAreÃdtcretur, (y ipÃe Verdittäiiif ho^is Ãpediceret,nihil Ãe prorfus inuidere lodnnt, qMUf unum cuculldfum,qui ^kdtis decem nüHibus tuendo regp^ potior hdberetur.ïgitnr Georgius Ãufceptdpuerittiteld, lt;» omni citiilium miliariumcp rerum officio midtus effi, pfo^â ttidere mgeitti curd,ut m union ïlun^ri confèntirent, ne «f lus dlicubi noudrum rerum tumultus oriretiir, quo inÃmu ddhucregni initidtdturbdrentur. AtFerdinändusntmciiti morte }odnnis.,râ¬petend£ Pdnnoni£cupidus,Hihildubitdh quin drmd pdret,d£ edm omnino occdfionem,qu£ 4 Dijs «)» mortdlibus obldtd uideretur, feHinditter drripidt. Adernnt enim pkriq; reguli ducesq^ IJun^ri einsfecuti pdrtes, CT rfjitèrfh'oî AkxiusTurPo,FerentiusGendrus,e^PetrusFi^ cl)ithius,Pduli fortiÃimi ducis ffdter, cuius morte Purcdrti uidhridmddPxechiumnobilitdtdmfuiffèdocuimus/temll; quot;Bdhhdfdr Pdmphilus,Prdncifcus Cdpolndus,Ci' Joditnes Cd Ãrldmphus, qui à Vdriand principe Cdmertium domo fUr* pem ducebit, çr ipfe déniai Seredus Gdffar, uirtute beäicd
SVI TEMP. LIB. XXXIX. 108 Ãuflris ,fed Lftrociiiij i^ynuiltiplicis rapin£ infdtnianotds tus. iiomnino unum lüud effè tempm docebant, quo in triM cum dignitite reducipojjènt, çy' eo quidem autumno conÃdpojji bellum,/tmaturarent,qu(tndoTurcdmnduenlt;! tumprôpinqud hyems excluderet,nâ¬cplané in unum confett tifent'Hun^riprocere5,quireginxÃudiafequerentur. No tdmadiucipoifeuiros nobiles,ut Georgio cucuüato defer» torifcri ordinis deferuirent, poftquam ille narijsfimula» tioiui artifieijs ,deprauato regin£ ingenio, prxoccupatisqi tltcfiurisjfolusregiapoteflatepotiretur. ipfs porró,qHi t^defèjitiendoexules fabhuiderentur,patere locum no ho» ttsÃe modà yUerumetiamperampUdignitatisçygrati£ a» fudrcginam, hortatoreprjcfrtim /foforeq^ Georgia, fi ai infanti'S pueri anlam,cr deniq^ adpropinquos,pdternosqi ^res redire uellent,fed dediffè ÃdSuel externo regi,qui uir» MeÃdeq; prafliret,altérafcilicet repudiato,qui uelgratif» jtmum îlun^rici fanguinis nomen prlt;etulifièt. Proinde f^dinandum imperiti ingrate!^ fa^rum,fiea,quieadefii Ãt,pr£termi/fa occafionefufcipiendi belli confiUa traheren» enimfcedius acciderepojjê magno régi, atque ei» ^tmCafaridefignato, qu'amÃuiros firenuosÃdelesq;, ip» 1quot;^! au/Ãicianomenq; fecutos, turpi cunéleltione deferereti q^imirificas equitum alas duékintes,infignem ante alios 'ut âp/hprtlioruin periculis operam poUicerentur. Ncc minore Imdio Gernuni duces bellum fuadebant,utpote, qui militiec lt;^tditi,autprimas honores,aut alarum çycohortiumprie» Ã^rofinexercitu feadepturos fi}crarent,undeilipendia ptimum ac inde laus, pr£daqi prafertim, priecipua labartt ac uulnerumpramiapeterentur. At Lafius, uirSarmata^ btHipacis^ artibus abnic infirti^S)Cofilio potius arinis
O tii;
PAVLÃ 10VII HISTOR.
repeteiiduin Pditiioniicregnum fuirrnd oris libertdte pri^ dicabat.i^ouerätenim ille regum omnium ingenid,mores^; gentium:,quum totum pcne terrarum orbem, regiinq; oin= nesudrijskgdtionummiineribusfunôhtspmurrijJet.Sma mdÃntmti£ dus h£c erdt, ut regnum d Solymdno pctcre-tur,eo beneÃcidrij iuris nomine, quo iddono datum loan* nesdccepiff'et.PoÃ'eenimfupplicdndoddulandocpÃcileim: pctrari db homine ÿ:nerofo, ey- ab inÃta Barbarorum ank mis uanitdte,inepte fgpegloridin aÃe^nti, quoduiatque armis minime pojÃt extorqueri. Abunde fe nouijà Soly^ tnani lj)iritus,z^priietumidd purpuratorum in^nia,illunt contcnere opes, or tot régna fadlidire, bos ueró inexplebiH riuaritid çyarrogantiaingmti, nihil ma,gisoptareacfualt;â dere, quà m beïlum. Proinde cauendum efÃe, ne eo repentiiii belli ftrepitu,paratadtq^ intentaTurcarum arma excita^ rentur,quibus reÃüinonpoÃvt,nià coafiis totiusoccident tisuiribusbellum inÃerretur.ldautem uno omniitconÃnÃu txpediri poÃe,fedneid uidednt,fatdlicdligineÃiÃuniir(= gum oculos, atqi ita Chriflianorum cocordiam longé latei}; deplorata,dDijs fuperisinmeliora teporareÃ:ruari,poÃ= quam reges nuper à mutuis complexibus infeékl pace dià ceÃiÃent. An non,inquit,GalluselufusÃ)efud, acuticiiptt exiilimarimiretraduShis adhacnouam peracerbi dolorii offenÃonc,recrudefcÃte antiquo uulnere, itnplacabileoditi reÃmet i PaceÃat omnis Ãmulatio magnis inimica conÃliÃt atq; omnem prorÃts adulatione, uel ingrata regijs auribits ueritAsanteuertaUlleprofedonode^nerisanimiiUticfa) dolore couulÃs plerüq; dccidit,irate atq; inimice dabit ope= räprofuÃ) auro, quo multü abundare dicitur,utgrauiores di^icultxtes CaefariscoÃlijsinneäüt, deÃgndtos Germanilt;e con»
SVI TEMP. LIB. XXXIX. tclt;gt; toniicntiit perturbct,principum di/lrdhat uolutiitet Ãbi^ priiniflargitionc obnoxios reddcit,qui Rontdni impe gt;âij dccKS icqua forte uirtuti ac meritii dari dijfenfdriq^ foli^ *^gt;^gt;^uftriie domui uehemeiiterinuidednt,uti qu£fitum ^^â^(ditdte,qu!ti{do idm in bac tot Ctefdrum perpetud ferie ftiablongd confuetuime, legitimiiuris nomen induerit. ^ccultè itdq- con/firdbunt ndturdq; ceÃdtores eximifnuU omnino^ dut certc ferdin opem ferent, quum Turcarum, ^»xilia dd tuendum puerum regem dduoldbunt. JNeq^ e^ qiiifqudinfinitimos pnefeólos Iferetbuiccduf£,uelre3 ^f^dantchycmedefuturos.Honefldm enim er pldnedccord pi'cndif opisIfeciem priitferentes, hdud dubiè pupilli er ui iniuriiu defeudent, ut occultxcupiditdti dd occupdns regtium ddituspdretur.Contrdófo numq; femelcertdnti quot;^âX^hifortundprimisduÃbus noftris drridedt, £ternutn ^ofetló tibi erit bellum cît eo bofte, qui inexbdu^ds opes, '!^gt;lt;gt;^drobordbominum,indomitos ft)iritus,er deuotos Nccein «oflrdin militum dnimos,Ãtdlldturus. Itdfiet, uti ^â*^gt;fgt;'or,erutindmÃmfdlfus udtes,utfiPdnnonid petd^t ^'^gt;'dnnis,tibi demum de Auftrid, duitoq^ imperio fit dimU ^ândum. Ad ed rex reft!ondit,uerd effte qu£ diceret Ldftbus^ indrcdnoconftlio ftproferretur, dliquidreftdere,quo â^^ducipoffêt^utexiftimdret omnino mouendddrmd. lÃud ludgnopere probdre,ut Solymdni dnimus illuftri ks S^doiie tentdretur. tieminem uero potiorem ipfo Ldfebo I'd Bdrbdrogrdtus, fdinilidrisq; purpurdtis omnibus, tandem fere ftperiore dnno legdtionem fufeepijfet. Non '^^(ufduit ldnuinus Ldfchus,er pdrdtis rebus omnibus quie quot;'negotioopus erdnt,dViennd Byzà ntiumeftprofeitus. ^td Ferdindndus nihil i priore fententid diftedit-, bellunt
PÃVLI lOVII HISTOR?
p.träi^prxfentiifratris optht^fubnixiK, necobfcurè difa fidens Hungarorum ingenijs, quibus ca transfugij ctnift fttif honefld femper fuit, qunprjifeiitK commodi jfecieitt pTiCtulerit. Imprimis l^icoldum Sitlmd,quem Crfaruir^ tutis opinione in iüuflrium cquitum ordinem cooptutum, durei tietteris torque donuuerdtydd regiudm mittit, qui tu-bulds nouiÃimifxderis proférât ,horteturedm, ut regno deceddt^quodrecetiti pddiionc diieni iuris efètfdâum.'Por^ ro etidm dtqueetidmmonedt, ne fuMamp;pupiüi pueri /}gt;es nordndo gt tergiuerfdndo corrumpdt, Concejfurum e=gt; nimpuero l'eriindndum SepuÃdudmprouincidm, utidn^ ted difertè ex tdbulis dmbo reges eonueniffent,amp;ipà quoqs regiitceperdmplosredditus, çj- quiequidin dotdk «owcJ» obueniret.QuodÃed legitimifaederis obliuifei uellet, ei tu Opportune denuncidret,neque Cdrolo Cefdri, neq^ VerdiM^ doregidefuturddrmd,quibus regnum repeterent, tnnqM dntiquo iure, zrnouo multorum 'üungdrorum confenfit AnÃri£ domuicontributum.Exceptus Bud£ Sdlmd impetrduit,utdd reginum ddmitteretur. Georgius enim er VieliusmuUebriingeniodiffidentes, denegdtum colloquif oÃieium nimio reginee dolore er Idchrymis excuÃbdnt, quumÃpeculidrimuneremdnddtd dudire referreq; pâlt;i'ât^ tos effè Ã'cerentfpoflqudm uidux regin£ regisq^ pueri tu^ tels demdnddnte,obtcÃdnteq;Iodnne regejufeepiÃent- Scsi erfwregizMde feimbecilUiudicijopinionem, qudin tutores conciperent,dd contumelidin reuwdbdt , qtium Sdrimtieo er Sfortidiio fanguine progenitd,non uiriles modo/edpl^â né regiosgereret Ãgt;iritus,diceretq;Ãbi in necem mditusfe 4l hturd, nià legdto dditus in citbiculum ddretur. iderdt dtrd^ tumobf(urumqi,utpote quoddemore cocleÃeinlucemex^
«VITE MP. LIB. XX5rlX. tto ^^(retjplà ignobili in flräto reÃdebiit,negle^lo orndtu, ct fâliidafacie,fedoculi!nihil tumin Idchrymds proclinatiff â0« tarnen er ceruicisgeftu ita compofîta, ut diuturno de^* ludu examifjèpotius lachrymal,qu'amdifeeÃiffe ex et» â^onceroremojlenderet. Icemini fiquidem mentem re^ Siindicupido iam inuaferat,atque itapoÃidebat, ut omnia ^'^ninentii belli pericula conteinneret, ac ipfos deniq; Bars ^âi'roSyUt regium nomen tueretur, omnino euocandos exifli
. RdgMc Salmi cum multo uerborum honore mandat ^«(xplicanti, demiÃe re/Ãondit, earn efÃe lortunam Ãextu itatK fu£,ut orbata rege coniuge, er diutumii corpo=i ^^[lt;^cinimidoloribuspcrturbata,neqifufcipere, neq^ ter=f ^â»â (reconÃlium queat,quum inre longè grauiÃima Sia Sfmundton patrem omnino confulendum exiÃimet, eius au xegif tantam effe uirtutem atque iuÃitiam, ut lerdinan ilKf nulio alio difceptatore atque arbitre in ea controuerÃii l'ttuelit. Proinde fepetere fÃatiumac idoneum temput^ 1^0 pater conÃitipoÃct. Se enim ab eius Ãntentia minime ^âÃ(jfuram,acidemfalt;durosproceres Hungaros arbitra^ ^hqMdÃidmonfÃatiumdenegetur, atquearmis agena ^»t patent, egregiam certè laudem non Ãrent, inquit, ^far er Ferdinandus, Ãi uiduam Ãetu conÃmptam, er tgt;agientem i» cunis puerum regem oppugnatum aduea '^(fint. Salma eo modo dimiÃus, quum dd Ferdiuandunt ^^^â/IÃt, reginam in potentate Georgij eÃe, nee earn agca h aut effari quiequam, nià prius ex ore Mius ac nutibus dcceptumretulit. ilium enim regnare cupere, reliquos wro Hungaros partiri inter à honores er prifeHurat^ poflremi homines quiÃus er potentii auidos, infaiitis iegis nutritios er regni procu^ratores eÃe malle, ^ïMia
PAVLI lOVII HISTOR.
ajjêclds amp;/heil stores magiii 4tq; extemi regii,(iui profes rocem gentem lingua moribusj; diÃitnilem, çr Hungarico nomini prorfus inimicam,inPannoniam condendis paÃint colonijs effet adduilurus. HiCcfe audijfe explorafiq^, pro^ pferea fibi uideri)jgt;em omnempofitam inarmisfedcelerita teutendum,utimparatiQraByzantiolegationis euentuin exptâantes, pene priufijuain anna caperent, autcoiifiliuiit expedirentjBudapellerentur. Neq-enim tetnere reginain, totam/fem pacisad arbitrium Sigifinundi patris reiecijf, qui turn inultimaml,ithuaniamadi/[ofcouitarum ufq^ )î= nesabfceÃiffet. ita enim integrum circumagi poÃ'e annum, priufquam rejfonfa uelper celerestabellariosreferrcntur.' intereaparari pra:Ãdiaexciriq;poÃe Turcos,acinde con^ fiari beUum tnulto maius etgrauius, quà m putareiit. Proa inde à in Pannonia regnandum arbitraretur, abieflo omni alia cogitatione, parare clajfm eyy copias cogéré motu-raret. ]SlecmoraFerdinandus,ftpeditante pecuniam Cie~ fdre,cQnfcriptiscobortibus,ac euocatis equitibus, conger fioq^innauesfatisamplo commeatu ,iuüum exercitumfi' cundo amne DanubioStrigonium dimittit. Eourbs Pau^ liantiflitis, conflanti fludio erga Eerdinandum, Ioannis imperia, çybeüicosconatusfemper elufcrat. Prgeratbu^ flrianiscopijs cum imperia LeonardusVelÃus eRhiCtia Ãi periore,Tridentinis Alpibuspropinqua. lî ad Germanicu animi robur, perfÃicacis ingenij uim addiderat, multisq; de caufsaperiendum iteradBudam arbitrabatur. Occure^ bat enim a. Strigonio euntibus Budam, medio fermé itinere Vicegradum : id in fupercilio editi mantis arcem habet, cu feaaltitudine,tumpulchritudine operis longélatecj; con= ^icuam: de/feäat enim praiterlabentem Danubium,rU
5VI TEMP. LIB. XXXIX m f fluminii perpétua munitione fibi coniungit. iiam ' ab arceper decliuem praruptam^i crepidinem deduilut eji )num,isq;ubiinextremà rip£marginemdefinit, egregij operis turrem habet,qu£ tormentif inftruäd,nauigantibui oppointurjclauditquoq^et ipfium terreftreiter, quumpor tf immineat,per quain iniiito cuûode nemini aditus paUt. intra portam dutetn,anguÃa fid oblonga planities aduerfio Ãumine fi extendit,ubi uiÃa regia uiÃtur,ad uoluptarios fi ce/fis inchoata antiquitus a Sigifinundo Gefiare, abfioluta^ iemim ingenio ^atthiie régis,qui uirtute er gloria Hun^ garornm regum ultimusfuit. Ab his £dificijs hortisq;, VeU Iws tormenta promouit,oppugnauitq; perpetuis diebusno ^^nt,refjücnteacriterpr£fidio,cuipgt;r£erat Valentinus co^ ^noinento Litteratus,inter Georgij clientes fide er conüan infignis: fed ea tiis er at ingentiunt tor}nentorum,ut per^ i'npto muropropugnaculi interiora nudarentur, multosq; pnopugnatoreste^udinistediq; ruina obrutos,nihil cejfan dbustormentis, opprimeret.Tum uero Litterati pertina^ ^iipericulo uiila,atqi obiter acccnfi fuorum c£de German »i milites, inter deditionisfignificationes irruperunt ,prU i^itinterfi,âlis,reliquiscaptis,Litteratus ipfi feruatus eü, '^tueterescaptiui tiud£cu{loditi,permutatione fafla rech ptrentur : in ea expugnatione, Velfius ad ducentos milites ânipigros defiderauit. Turn demum à Vicegrado proueâus ^l^l]e,cuiBudenfis numero er magnitudine nauium infec i'iornibilobfliterat,amnem tran/greditur,Peftumq;occu^ Pâgt;iabhofiibusdefertum,er adVacciam cadein cekritate ^ontendit,eamq; fine uulnere redegit inpote{latem,nec iho« i^aadciterioremripam coniierfaclaffereuertitur,promoK ^ifl^indecaftrisadBudame^lprofeäus, ut per colloquia, Budenfuitn
PÃVLt lOVi! HI STÃR, ^H^en/tum atiinios tentaret, exploriiretq; regittiê cönÃ'l^ etexpropinquo ojientutis copijsatq; tormentis,ciuitäti rorem incuteret. IctmenimPercnm tpfe interilungAroilt;^0 bilitate dt^ opibus facile princeps, tjuanquain Ãliugt;fi tnanofidei obÃdem dediÃit,ad Ferdiitandum trdnÃerdt, rdtus fcilicet ingentibits promiÃis : nam ab ipfa jiatii» uido ria, reg}j fcrinij,Ãgillicii magifter in locum Verbetij trdt,dibanturc^ eidono aliquot opulenta oppida,qui^ biguo iure in poteÃate Tburfonis erant. Defecerant etiami* regina Stephanus Rafcaius amp;nbsp;PratKifeus Pancapanes grieÃs antifiesfummo loco natus, pietatis^ fiudio etfeiK'^'^ tiit£ difciplina mirabilis,quem conciliandis regibus /aremcumBrodarico fufeepta legatione Neapolini pet»^' niffi docuimus. Ij jwdgndin profeÃione religionisaiithenid tem fecum affèrebat, quaà integro iudicio Ferdinandi cä:i^ ponprobafiet ,fed ei pofiea Georgius intempefliui antbiâ tusleuitatem,criminofis epifiolisobieilauit,quod purpi^quot; rei galeri honorem commendatione CteÃeris affèfla/fi retur.Ceterum Velfius obfeffurus potiiK quà m oppugit^'^ rus urbein,ad Aquas Calidas cafiralocduerat: eî uergunt in occafiim,difidntq^ a meenibus fiadijs ferme duodecùm tt« rabilis autem earum natura fertur, quum featurientis aqae tantusÃtferuor,utpedeuixtentaripoÃit, c^ineanti lfâ nijsproieéii fues facile depilentur,nec ranx tarnen interiÃi qute frequentes innatare confiiciuntur. Agebant undà f pr£das Germanijidq; iniquo animo a focijs Uungaris fert= batur,quumpleriqidutÃuaautpropinquorum pecoradin pi,de incendipagos,et trahi uinffos imbelles agricolas uide rent,itd ut fiepe cum Germanis deprecdndo,pr£damq;(X-torquendo, amis contendere cogerentur, Ex
svt TEMP. LIB, XX3ri3?. na fcBM(ien/cs equitu)nctlasemittebMt,lt;^uibus Gfrmanoiee grejjos caflris inucidcbant, cr finittmos uicosab iniuriit hofiium tnebdntur, Ndw VaUntinuf Thitracuf, uirtute bd liM mnini jècundus, qui inilitdre imperium obtinebdtj iiuriÃcum kuis urmdturj! equitdtum inurbe dcciuerdt. 5«mm.ï eins coitÃlij erdt, ut nihil in difcrimen adduce^ ret:expc{tdbdt cninidldcriter, ut Gcrmdni promotis cdâ^ ftris di cppugndiidtim, partis dppropinqudrent, dutfi , Velfius cm^dretitr,/pdtiumq; prxberet, intcrea Turcd^ '^nnauxilidÃtptruenircnt. Dumeo modo ad Aquas Cd^ ^ddsGermdni federent,Bdlthdfdr Pdmphilus inter Etun^ ^dros duces ddinodum cldrus, quum progreffusd. cdftris portjin urbis eudgdretur , poflulduit 4 cuflodibus poteftdtan ftbi Ãeri cum Valentino cokoquendi : cupere {ilurimum fdlutdre ucterem amicum, cr dliqua ^^Ãgt;T'e,qu£dd communellungdrici nominis decusperti^
. Nee mord, concedente Vdlentino, cum tumid Ãlt;»'uniefireceptus, dliqiidiitoq- pôjiincdflrdredijtfdffè* Ãecum ducibtts comiter dc hildriter compotdÃe, ^oHuÃrdndoq; urbem,inlÃexiÃ[e prxÃdid, tormentd, dg=!
, quibits Buddln, nià dinpliore dppdrdtu, er comgt;i 'ââokore dnni tempore,dcmulto mdioribitscopijs,expu^ Pisri non poÃe crederet. Ed rcf VelÃum uehementer '^ommouit Ãi/picdci ingenio Gcrnidnorum more, de ex« gentis Ãde uti lubricd incertdcp mdgnopere dubi* ^â¢lt;'Uem,uJque ddeo,ut irdtefuccenÃendo Pdmphilum cdüris 'tttdere iuberet, quad iniujÃu Buddin intrdÃi,dc info-^ââti priudtdà libidine, cum ho^hbtts coUoquendo dddui ^mdoq; eorum uires, totius exercitus animos fidäd IÃe '^^OTidiebditdÃet.ltdqueVelÃitsnihiltciitdta oppugntt==
tfone
quot; PAVLI lovn HISTOR, ' fione di/cedens,cid V icegntdum iteruin fe coituertit,ut aUamiil!imarcem,crregi£coron£ cuftodia cclebritMâ!gt; tormentii expugiiAret, nee din Hungari pr^eÃdio impofiti , uim ingentium piUrum tulerunt,qi(utn ejdem ruinii, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|
turn's adDani{biumadäperti(coneiderat,nobiliÃiini£iiiÃâ eil teÃiidines pinn^q^ or propugnAeula, nihil iiiteriniÃi^ iiiibus eoneuÃ'itfrMgerentur.Eo modo interfeóiiseaitintlc ditionem aeeeptis Rungdris arxeapitur, minore itli^n-iâ^ââ ' fnilitumidéïura, qudmturris inferior pdulodùtèfuerdtei pugndtd. Nee multôpôfldd Albam regalem eontendit, id per eoüoquid eiuiuprineipes tentaret : nam Pereniis, omd apud Albanos inÃgnis erat duthoritds,peridoneoihoiniii^^ adhortando polieendoq^ immumtatesdepr£mia,nonntil= los perpulerat,ut a regina defieerent: dicebant enim in ftlijs eoronisealamitofum eiuitatifore ,Ãinfatttif adoleÃeentiam omnino expedandam arbitrarentur, poÃ-quam Ferdinandus eum fuis tum ualidiÃimis Cifarisopibid innixusÃnproximoÃ)eddretur,qui apmd ipfos legitim^ ronatus, iure potior aearmisatq^fortuna fuperior, ipforum pertinaeia: iniuriam euadato agro ulturin ejfeuidc retur. HisfermonibusceleritereÃeffeau,utciuitiis,qniiâ^ armisq; expugnAri nonpoterdt,multa confilij ratione nio^ libusq^ eoüoquijs ad Ferdinandifidcm redierit,pr£fidiiintià aeeeperit : nam, quum eo Valentinus aduolaÃet, oeelnjKip portisnonadmifjus,ae obidgrauiter iratus,fuburbandpj pularetur,Albani Perennianoséquitésaceiuerunt,qii'^i''â i præfidiononurbem modo, fedproximos eliam pagostiit= j rentur.nisrebusgedis,VelÃusadStrigoniuin eafraredn xit,uelobid, quodGermanieum Hungaris rixasniiÃ^' rent. Vtraq^gens enim ab innataferitate ztr truci eoiittim^
Clilgt;
SVI TEMP. LIB. XXXIX
M^ijuiiin in impUcdèilem irdin cruentisfemel ^rmvs exar^ ieitt,ieprecdntiiimdncum imperid facile contemnit: tiaitt {'(ââeosdiesadeoatroxcertamen interfeableui canfa con^ ^'^axere,ut tjuum pricfedli intercurrerent, ducesq; ipfi diri^ gt;ȑdo pr^lio corpora fua opponerent,Perenuf lapide iéius, Velfiti'! in crure uulneratm, ab ea contentione difceffe^ ^wt.Verumad hiec,grantor qnog; in Pannonia bellum gen fuberatjCr turbidisuocibtis à milite grega= ^âofiipendiapetebantnr,quaiob resVelÃuf,renum etiam »lorfco uebementer affcdlus, in hyberna copias dimiÃt, Pe^ imprimis pricÃdio impoÃto çyâ nouis ere^lis munin tionibu^Ãrmauit, propterea quod Ãequentibus nuncijSf âifc incertis rumoribus afferebatur Turcas in propinqnis eo ^'nti limitibus arma parare,nt BudenÃbus auxiliofcliinan=â ^^iditenirent. Namubiregina à Ferdinando copias cogi, 'â^âlt;igijstorinentaimponi,ac expediri commeatus certius ^nouit.decernete Georgia,nihilad falntem opportunius ^abuit, quà mà finitimisTnrcarum prtefellismaturamos pintimplorare. U er ant vÃrephusBofnenÃs, nbsp;nbsp;nbsp;Kaho*
'gt;â(t^s'BclgradenÃs,Qr'Amurathcs,quitrucidatiscopiisnon fâ'â^,crCliÃia fitpraSalonamcapta,inDaimatiat fnibus ^otiliterat.VÃrephusprtefedlurte bonore,cxteros EuroptC ^anzacos anteibat. Jllirici Ãquidem uexiUa omnibus pnefe ''tMur, cuius amfliÃimnsellcquitum numerus, zy regio Jonge latiÃima. E locum beneficia patins quà in uirtuteÃie^ M confecutus,quoniam Baiazetisfilia in matrimonio eins flit, eratq^ turn in feninmuergens, ac inerti otio p^ratpin= ^nis,tuebaturq; prxfedlinomenÃngulari uirtute alumni fâiiAmurathis,quiad iaderamarmatum Venetorum cquin tatumfubita inenrftoneprofligarat. Propterea facile rcgi^
P
PAVLI îovn HISTGR?
n/pofliildtis re/pondebat ,fecopias inconpilto SoHiiiiii^ tniiiimè finibus eduilurum. Eädem fermé re/fonfd crättt Maho!ttetes,ndmprouiiiciapedemeffcrre iniiiffu imperato rii nefxiejje diccbat ^fedis cxititicre d. Lafcbo pneoccupd^ tus mdgnis promiÃis atq^ muneribus,ut nihil fe commoner ret,diuq- ceffaretjprolixe qult;sftui,lt;xtq; item ^emuhttioni {ef uiebdt. vftrephoeniin hominiigtuuoparère, aceiusfiÿiii fequiuir longé fortiÃimm de i^tdtis honore fuperior iniid 'gnabdtur. Neqne Amurdthi tutu eratà Gradi/cd lllyricddh-fcedere,ubi eratinftdtione aduerfui Crouattos, nifi iuffeiÃ^ gitaq; prfeuntis Vflrephifequeretur. His de eaufis régulé diufruflra , ut opemferrent, Turcas prxfeôlos obtefidc ta, ad legatos quiEizantij erant, omnium diffciiltatuni fuarumarticulos perferibebat, ut per eos Solymantif im^ minentùs periculi certior redderetur. Nondum pemn(= rat Byzdntium Lafehue , nwrbo fcilicet curreiidi dilh gentiam fubtrahente,fedpr£miferat Ptolomamm Ariiiti* nenfemmedicum dd purpuratos, Luphtibeiuin'q^ mkfamiliaritate fibi coniunélum, tnagnisq; anted exciilâi turn muneribus, per quem omnia fe impetratiiruin ffe^ rabat,fedfruÃrafuit Ptolomiei aduentus, tametfi ptlfen^ deiidts Barbarorum confilijs,cum BaÃa ,dcipfo deniq; Ver betiocollocutui, opportund,necingrataauribut dttulif fet.Solymanusenim,quitusfuumde beneÃeium defenders fu£ dignitatis ejfeÃatuebat,magno fibi cômmodoac gn£ itemglori£ futurum rebatur ,à oflentatd pietdtisÃuâi dio, uiduam pupiUumq^ in tanta ealamitate protegeret. ïtaqueaduoeatislegatis, tribusq^purpuratis aÃiÃentibof, feeo animotoanni regnum conceÃijfedixit, utad liberos eius tranÃnitteretur,tamdiuq;poflerieius Ãirpis Panno*
SVITEMP. LIB
niiC regno potirentur, (juctmdiu accepti beneficij mc}nd, ' riMretinerent. Proindeaddeclnrandam liberalitdtis Ãifi tonjiintuntyfeärindÃumpturum, daturum^; operdm,ne Gerinanihoftesillatibelli exitu Utarentur itradidiij; des btnm legdtis,puero regi deferenda,firnMt£ amiciti£ ,Ãnfcc
tuteU inÃgnidfpurpdredin duro intertexto regdlts cibustogdm, crclypeumeldbordto umbone rotunduin^ ferream item cldudm mdtiubrio dureo, çy incur uum gem^ ^âiidudgindgldiium: exinde VÃrepho Mdhonietiq; pr^^ f^^iifeueriÃimeperfcripÃt, ut extemplo eduóiiicopifs res ^.^â^^opemferremdturdrent ,nec ulld aduerpebyeinif ejta ^^u/dtione uterentur,lt;ju()d à tdrditdte dut negligentid detri:t 'ââ^'^umdcciperetur, ipfos continup cdpitepoenM ddta^
⢠Vixdum Hungdri legdti, cuin donif prie letitid redire feflindnte!, difcejjerdnt,cjuum LdÃebus Byzdit peruenit, ibi edoftus è Ptolemieo de fucceÃli legdtionit ^âââgdrtce^quumnMnddtdexponeret, crequd conditios ââ^^^ê'ââiittpeterepergeret,multufq; in ore eins eÃet Cdros ^^^Ãir,utiÃdtremexcitistotius Germdnie copiÃddiu» l^ruf^commoto dd idSolymduo, cuilodie trdditur obiurs Sdntibus itidempurpurdtts,B.o{idneq;pr£fertim Solymds
S^nero iuuene eldto dtq; irdcundo: dicebdt enim ultimo /'lt;pplicio dignum , qui infolenti ordtionis libertdte j'eres ^^âtultiismdieÃdtem oÃendijÃet, ludiÃcdtusq; regem res
nmicitidm peteret.quum interim impudenter in PdUs f^onia beUum gereretur. întered Mdhometes zy vÃrephui Ãbil deterrente byeme , diÃyerfos in bybernis équités dd
'^ocdnt,ndudlesfocios conquirunt,cldjÃemq; Lrrfa ^amp;Sduo Ãuminibusin Ddiiubium deducunt. l^eq^enint
Qr coiomodè in Pdnnonid bellum unqudm geriturt
PAVLI lOVII HISTOR.
nià fub!idio)ndgn£ claÃii torment a, commeitu^, iinpeJi* mentäqi ad opportunitates iitriufq- ripec conncbaiititr. SeJ tdntus pereoi dies ctdulta hyemc zr din perflaitte Borea rU gor extitit,ut afiriHoprtealtagldcicDanitbio, cunókt nds uigid ad TolnenÃm ripam uadis inheferint, ufq^ adcó ad tol kndam nauigationem marginibus latè gein concretis, ut uix i» medio tantus amnis, quum iam plané in i^'fo cnrfu pigrefceret-, apertus GrliberproÃuercÃoeäaretur,eares magno incomnwdo Turcisfuit tardauitq; eortim adiien^ tum,quumneceffario ad tuendamclajjein conÃ^lcre, atq; ibicaÃraponere, ferreq; fub tentorijspr£dur£ hyemisaÃt ritatemfqualenti infolo cogerentur. incredibile dtéhiefi, quum inde difcedere flagitioÃun, çr capitale quidcm tarent, quantaanimorumpertinacia ©â patientia corpo^ rum, rerumomniumdifficultates(uperarint,ueleqitis, qui bus nihil apud eos carius exiÃimatur, Ãigore ac inedia cod fumptis, GT concepto inde morbo paÃim intereuntibiis. Sed mitefeentehyemeaperuit fefeannus ,'Eauonius'q;,p'iâi^ mo uere inueiio, Aquilonibus ÃueeeÃit, exoptatus TurciS regin£cpl£tiÃimuSâ. t^ihil enim cundkitus Mahometes,re^ miges fupplet, pedites Ntartelofios ex lUyricis montibiisacs cerÃt. ii ÃuittlatroneseximppariÃritate pernidtateq;, fÃeluncis Gf cauis arbor urn pro domibus utentes, parua à cure Gybreni Ãjiculo armati,fed Numidarum mcredih ces habent, GT flipendio muneribusq; trahuntur, ita ut facile compendia uiarum acmontiumfluminumq; mtn-ram exercitibus demonflrent, idem quoque facit vflrephus, ambobiisq^ Valentinus, è Buda obuiam profedus,ci(m ua^ Uda Hungarorutn manti coniungitur . Regina pr^feSios muneribus colit contmeatum fuppeditat, cenea tonr.tnta, quibiu
SVI TEMP. LIB. XXXIX. uf i]iiilgt;utinimicaoppid:iexpugneM,haud cunfidiiter dttria buit, itdcpiiiitoconÃlio Ddiiubiitm copidi trdducunt, çy* ddVdcciä deferuntur. ^durbs nequdgudinmilitdriter des fenfd cdpitur,truciddtis(p nonniiüis üdrbdrorum more pro tiiiiif incenditur. Inde Pe^um oppugKdtum ire pergunt, et iboccdfu. cdÃrd locdnt. Prferdt Pefto Bdrcocius IIungd=â ^us,pr£toridn£al£priefcéftis ,feddderdntplerig; Hungd^z fiduces, nbsp;nbsp;iinprimii Germdnorum dux Otho PotifctK, cH
decent cobortibus. Ab bis qnum Turc£ tomentis murim ^Udterent, eqiiitdtuq; circumeundo nrbemmdgnum terro f(Ut obÃÃisincuterent,oppidum egregiè defenditur. ïddm '^urc£ineijuo pugtutre foliti ex propinquo dggredi ^tttn, ruiiidsq; Ãibire,cr contemnerehoftium tormentd. (toti/]gt;cit4 prdfertim bitlis boftium pbdldnge)flultum dc utiferitm putabdiit, guôd Idttizeripedbes, quorum uirtu^ ^(tiindd facileperrumpdM,nullidut pduciÃimiin cdftrii ^Ãcat: lllyrici uero TribdUiq; cldÃidrij pedites,zy quos dixî »titf, Martelosij,rudes dd id pugn£genus, de ingenio pror^: ÃsarinisqÃnbdbilesuiderentur. pqueilribu^ tdmen pr£s lipcertabatur, quum Ãepe Hungarierumpendo uagdntU btuTimis occurrerent. Erdtinoppido Mdrius Spiceca^ Ãu!, c Neapoli militdris drcbiteSlus,is dduerfus boftium cd^ Ãtd,moreltdlico, quddraium aggerem multa eonfeptum mteriddd inftdrLüiÃim£turriserexerdt,tn fummitateq; tormentd coïlocdrdt, quibus Turcdrum munitiones dtq; ttntoriddb editiore loco petebantur. Simili rdtione,crâdb iirce Budenft interidcentefluuio dd Peilditd £diÃcid pil£ fer fee uolitdbdnt.'R.egind interim pdreius commeatum Turcis ptâ£bebdt,utpote qu£fibidnnondm,nifi parce metiretur, pïiufquam ftumentd ntdturefcerent, defuturam timeret,
P iij
PAVLI lovn HISTOR. guonidntC£far èBelgioinfuperiorem Gcrmanidm prafè^ (lus dd Kdtil^oijdm conuentum habere, nouosq; exerdtiif pararenuniidbdtur. Uis de cauÃs,?^quôdmidtiequi cor^ ceptis antea morbis agmiiiatim interirët. Turc£ reinfedd, traieiüo rurfus Danubio reflitntis^; fide tormentis, intra fines redieruiit: fedinreceptu non dcfuere Hungari, ^uinerumpereiit, çrnouifiimosctedendoad multum ^0= tiumperfequerentiir, Ferentio Gzitiro imprimis intpigw rem gerente . Eocnim dieAchoinates, quicogendo agiiii ni prierai,infignis inter alarum duces, ab infequentibuS Kungarisefiinterfiedus. EademhyemeinVangionibus to tins Germanite legatorum habitus eji conuentus, in quo ronoftHS Granuelius infigni grauitate pietateq; religion^ cdfiim deplorauit, ob fecrando Germanos nomine CefitriS) «t tantisatciueadeodirisdiÃ'enfionibusÃjeratum totiesty nunquamimpetratum finem imponerent, quibus diuin^ humaneq,- res pudenda mifierabiliq^ infiania in pracepf traherentur . Luthero enimherefiarcha adhucfuperfiitt) qui ante uiginti annos eadem in urbe ac eodem Cefarc con^ uentuiprefidente, induda placita defendereconatus fit-rat, impunitusq; difcefierat, pleriq; alif nouas diuerfisq; d JLuthero fieiias condiderant, publicatisq; dogmatibas, antiquds berefies excitarant, quas fiuperioribus feculis fandifiimorum Fontificum etrfiacerdotumdecreta,conch li^stoto terrarum orbe celebratis, legitime fufiulijjent, tAifierat eo Paulus PontifiexThomam Campegium Feltren^ , fem epificopum , atquc item perilluftres theologos, qui de facrarum literarum interpretationibus diffiutarent uerfiis Eutheranos. li nou urn fib inomen induerant, Pro^ teÃiffftesqsappllari malebani ; quoniam de/èrtiducismo-z
KJ
SVI TEMP. LIB. XXXIX. uS KipÃMèiilfolutoscr fados concepto pudore däinnAue^ ränt,qMuelitiipfd Germdtiù priftin£uirtutiseius exiüi=: iâimioncincuertifant. Horum princeps erat Philippus Mea ltnchthon,^!ii Latina fäcundi£ deditus,noud Gr ipfi pldci-tdmitiore ingcnijlieneno publicdrut. Procatholicis fabät kmnes Eccbius,uetus admodum robuftttsfand: crudi-tionispropugn(itor,Gr iulius Pltiggiusprxjld deÃgriAtus fiumbcrgcafis. His unis datus efl loqueudi loc/is iiiconÃn^ fulegiitoruin,pr£Ãd£iite GrunueliOjulternisq^ diebus dixe ^âtntdcreÃgt;onderunt. idmq; depcccuto originuliproteflä^: ^(^Ãc£ierefa£bMtur,utpotequidflutoconÃlio cum doci les/um uer£ doTlrittie cupidi exiÃimari cupiebunt, ut con^ ^litminÃmidmobÃindtedifanÃoniseÃÃugerent, qx tum demiiin in rcliquct uetcrumfänilionum cdpita, dd conueL leisdamRotudniPontiÃcis duthoritatem,ÃeuiusdtqÃibc^ ^^â^sgrafarenturfainre nequdqudmleuidprioreÃmteu:^ hd diÃeÃi/Ãnt.Sed cdin dlternlt;e difaitdtionis contentioné, ^^dnuelius,qudfiiambon£ faiplcnus, quod dliquid pio pdciÃcutore non indignum conÃecutus uideretur, dd RdtiÃ= ponenfanconuëtumreiceit. Primoenimuere C£Ãdr 'd,Pj}e ^OiiDMubiumproÃeaus,R.dtilÃondm Germdni£ regu= ioi liberarumq; ciuitdtiilegdtiones euocdrdt. Peruenmtq; to db Romd legatus Cärdinnlis Gdfasr Contdrenus, eximid. Wüte dtque doéirind cldriÃimus. Hec multo pöfl dfauere pleriq-regulidntiÃitesq;Germdni, (;/rdntèdlios Albertus t^ritnalis [Jldguntinus, omni ofÃciodc pietdte cdtholici dogmdtis er PontiÃci£ potefidtis cduÃum complexus, è dk 'âerfo^Philippns Ldntgrduius,Cdttorugt;n princeps , Au^ firif fdmili£ noti obfeurus hoÃis, qui inexordbili peruicd^ (iiititntoferocis ingenij /Ãiritu Lutherdnorum ueld in^
P ⢠iHj
PAVLI lOVII HISTOR.
fljhii!-, utC£fcir,ne remp/mm^e jpei ddpublicdiitptul^ fÅliciter iiicbodtdinulld dnimicommotione perturbiirctgt; Buccerum ddmndtje pilx tbeologum in iïliia porticn coii^ cionaripdteretur. Bminebdt eniin inCjefdrepuimm pictdtifyidippmper exdélif Chnpidn£ uitxceriinonipop^^ derdt/edhumMaritm rcrum curis plurimum dngebdt»^-proptered diÃimnldndum indulgendumq^ in prfpns obdât' rdtis c£co errore,^^ longd impunitdte corroborate nibus exipimdbdt :uteos moUiÃime conciliatos, in bii religionemrefpicerentyddpdtrnm mdioritmcpptorunt âfâJ tntdreduceret. ïdeniniddoptiminon modópij^;,p^^^ gèetidm mdxiini principis nomenparandiiin pertinebai-t^dinp ipÃo duthorediÃcptdtorepy ed dercligione tio, dtq; omnis dipcordid toüeretnr, compoptii Ãatiin mdnixrebns, ncminidubium dut difpcile futurum quinTurcdrumarmiiegregièrepüi,Bdnnonii£ regnM»^^ cipi,ztrlt;Jdllorumcontundilpiritu5,z^deniqÿpïmuiat(iat peramplus in Itdlid domindtus conÃitui pojÃe uidetetuf -Itdq^ magno conÃlio CiÃar AuguÃani conuentus fort»u a ex conferipto dtq^ edito libeüoÃubPecutuSjConPituitutattf nis utrinq; tbeologis Cbripidnæ legis ueritas inddgaretm,^l fueredcdtholicis, ipÃein primis Ecebius, Julius Plugêââ^gt; dtq;Groperius. Defendebdnturdutem protePdiitium pattes ABucero,îAeldncl}tbone,atq^EiÃorio,quorum diff'*quot; tationibus delecli pr£pdebdnt,Eedericus Palatinus . gnitudine probitdteq^dnimi inter Germania: regulos fatd^ exceüens,quemuniuerÃsimperij copià dd Vienna prlt;(Ãâ) Ãe memnimus : huicdderdM principum dc liberarum cm^ tdtumÃudio dppopti aliquot Ãacrarum litcrarum ptoÃr pores, qui aufcultantis Cisfaris dHtJioritatc regebantur-
Qjflitli
SVà TEMP. LIB. XXXIX 117 QiiuininbMrtcmod«))» dd Rdtij^ondm religioniscdufaia^s öareter,Fer£li)i.ifid«s de Pditnonicis rebus difcejjuqi T«rc(t 1«« certiorfdéhis,aL(cri dtiimo dd eandem j^em obtinendi 'wsregfjt contintió redit,Cdroloq; frdtri fdalèdemouftrut ââc^^^qudiniîîcÅpto dbÃfleiidttm,poflqudnt fortund fdtif flt;x^liciburinitijs drrideret,nec rcuerfuri ejJèiUTurcte,qui âiiicrlb condtud/Ãerüdteq^hyemis or commedtus inopid [itigdti,deÃrtdregindintrdlimites coceÃijjint.ltdq- tiou£ ®pw in fuppleinctu Vel/tdiii exercitus anted cofcript£,qitti 'lt;llt;IcT«rMr«w aduentu crebri rumores pofluldÃent,c No= 'â âfo in Pannoniam inittuntur, prieÃciturq; eisvilerinus ^oc!iaiidulfusregi.e duU mdgifter,qui dudum ut Peftanis ^{âlt;^lt;nÃrrct,Po/öniumufq; defcenderdt:is uirididdmodufe ââ^amp;jore militari,conftdtiqi ingenio,grduiÃiind duds hab i== ^'^ânprdÃrebat.NdmVeneto beüo ante trigintd annos cum läwde ordnies in Italia duibtrat, Pannonicd:q; regionis pe^ ^âdsl!abebatur,quod tutante femcenibus lodniie rege, Bw»
Mel in[Å[{c(t£r oppugnaf/et.VelÃus enim non arm orü 'lt;fâ,aut fludio militum,Jed dtatis tantum ac ofÃcij dignitate ^nÃrior,locumfadle concedebat,quödldceÃ'ente morbo ui â¢IcretMr inutilis, iniiifusq; eÃet Hungaris,^ à Pereno cons i'fdäamp;Ãlmultate diÃetttirâ¬t,fed nihil quoq; in oppugnandd Ãrenue fdäurus credebatur,qu()d anted dpud delibe^ ^âântemregctHjOppugnädie'BudieconÃliuin exquiÃtis difcU plinirationibus improbdÃet.Pit enim ÃeptÃiine milithtq; pfiefertim malignitdte atq; fuperbid humani ingenii,ut ple dqi niiici malint,qudm uidorid po tiri,qult;e dlteno conÃlia parta Ãifcept£Ãemclexdduerfo prolat^q; opinionisfdmdm «iddcdecMsextenddt.Nec niorit Rochdndulfus, triumÃre nmÃurn commeatu, qui [ecundo amne deÃrretur,diligeter
P v
PÃVLI lOVlI HISTOR.
inflituto, muralia tormenta. Vienncnfibus nuitudtuT, itemq^ä. Boheims er SleÃtis ätq^ MoVittiis äuxiliä. accerfitt uetereq^exercitu in/Ãcäo acceptoq^ Budam proÃi^use'^'^ obÃdere oppugnareq; conÃituitÃed ab aliÃ,oinnino loeisà eus ac ipfe antea animo concepi(Ãet. Immutata ettim eratiir» bis facies: na !ngetiapropugtia.culaperiiiÃimeeoitflriiÃJgt; nouarumq-, turriummoks admirabatur,q!ias loaniiesar» chiteili BononienÃis itigenioÃefus muniendis partis addidi rat.Imprinüs ab eaparte, qua ipfe Rochädulfus decent an== teannismagna édita murorum Ãrage moenia uerberarat, admirabtlis è lapide conÃrufia munitio uifebatur.Bi nobi^ liiiin Uorfacorum ades eomplexa in Corum uetumproW^ nebatyobtuÃoreq; angulo ac infigni proieüura,ctit torttteif tarice inerät ÃneÃra:, diuerfa utrinq^ meenia deffiidebatiitit ut longé omnium facilimus ad oppugnaiidum aditus denial flrato periculo tolleretur,abeaenimparteexcclfusatq;pef petuus collis,in quo Buda opportune poÃta conÃiiatut in plantciem definit,quum ab aquilone onenteq; ^jliuo, unde J:gt;anubiudefi}eiiat,acceffiusmaximearduusac impeditus, peranguÃis cs- tortuoÃs caüibus oflendatur. in Sabatina quoqi porta,qu£ Budam ueterem ad Leuam Vicegradtint-queperducit,iuÃlt;gamplitudinispropugnaculumeratedu3 {ium,quodireüain meridiem moenia libratis fedulotor= mentis ad altitudinem fcandentium hoÃium facile rade^ rentur. Adoricntemporrcgt;Solem,ubiarx efl fnmptuofn tot regum operibus,adl£tiÃimumundipp,proffe{lnni!fdU ficata, lapideam peramplam turrem mediocri altitudine opportune confiruxera t, qu£ ita iungebatur adhxrebatq; arci,ut exterius cum ponte portam haberet,q/ia liber egref (us deÃenfüsque tutifiimus ad flumen per fijfitm concifi
rupe
s VI TEMP. LIB. XXXIX «8 n(pc excdudtoq- folo, uelfeptenii indciearrndti^ non ins (ommoièpnoberetnr. îiecj;enim anted db dree,niftper urs bcm, magno circuitti rfd Danubium diitufpdtebdt,fed mos prxaltuf ex ddnerfo arci urbiq; iinmincns, intercedente uals k,dtij; ed ciiidKi diximus,Ãfjd itd dlpcr^:bdt,ut media mon~ tk drcisfdüigium £qndret,fummo autem caciimine, regios »es,pldte£ ,interiordqj urbii tormentorum ifUbu^fubieild llgt;cà drentur. in eo templuin erat diuo Gerardo, i quo no^ gt;iicnducit,dedicatum,cuiiM numsn peüilentiarite inuoeans tibuifalutdre effè, pi£he imagines, gtr perfolutis uotis ap= penfidonarid,cumulatetclhntur. Inhuncmontem Ro= d).«idfw,qMÃdei«M dd oppugnandam dreem terrendjinq^ ^c^inamidoneum rebatur, tormenta perduxit, ueÃemens terq;ddco quaffauitnoudinturrem, ut in^ntibus difriipta pdiscolldpfurduidcretur,fummaemm corona pinn.eq^des tiierant, fed triplex erat arcis marus, durioresq;ob idexs â pugnandi atque inuadendi, intercedente pracfertim udÃe, difficultdtcsoÃendebat, uerum nemini dubiumerat, quin fiimm£ drcis ornamentd pr£altlt;eq;teÃudines ,uti ddVtcc» dcciderat, refringi diruiq; poffe uidcrentur : fid ^ochdndulfus,fuo dn régis confilio, incertum, nobiliÃimte i'egie pdreendum exiüimabat, quum exornatds portieus O' perpidd laquearibus dureis coenacula breui concdfus ra confi!iceret,qu£ ab ipfis demum uiéhribus, neque deÃ-derdri,nifimagno c«)ndolore inanis pcenitentice, autin= lliurari,n'ri immenfo auri pondéré,lon^ temporis /fids I tio cenferentur.C£tcrum per pr£cones, qiiibus dd commet «iidiiin inducia: pcrpetuie inuioldbili itire gentium mdnes I nbsp;nbsp;nbsp;fcdrtt, regindin hortabatur, ut firuitutis cowpedes dbru ms
I ferçt, gHds Georgius inteÃinits Ãojlls ,Ãmuldto tuteÃe 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;notîifiiç
PA vu 10 VII HISTOR.
nomine,ipfius or pneri crnribus innexiffet^pardtiim enbtt ejJiampliÃinMmprincipdtilliberalitdteregis, in ^no ipà cum dignitdteaifecuritdtem conquiefceret ,pueru)n'^;nit' triret,qu(gt;iÃedomninomunerd,i(ti mentisinops dcigM^ I rlt;t periculi,repudiandd ärbitraretur,iic imminentis calaitih tdtiscafum ob{iindtecontemnerct,Ãddturum operdi)i,iii imdioribus tormentii dcingentibusnwrtarijs, quiSinlitbli-mecdfurd,demumddexcidium tcdhruin mdrmcred5ii!g:it tes pilds excuterent,totius drcis dc regix contigndtiones exi tidbili cumfi-dgsrefrdiigergittur. Ad ed Georgius tionejjèddeo itifulfo ingenioregindm, utP.mnoni£reffgt;'d SepuÃdnoprincipdtupermutdreuelit.Roehddulfiiittuero, Ãbi udldedelirum dcinfdnum fcnein uideri,qu()d quiiiiKHl» tea in bifdem fbÃisgrduiter udpularit, id modo flvlidè rdt,ut ad perniciem cumuldtd: temeritutispcend inulâetur. Proinde uiros fortes pro putrid regeq- Hungtro dduerfus temulentd dgmind fabric propugndntes terrere definerct: nihilenim eos immdnium globorum ftrepitu coiintioueri, uerum feunumexomnibiisdRochdndulfo priudtie buiitt= nitdtis iure comiterpofbilure, ut tormetd dliqudnto iititms diffloderet,effe enim fibi fchrophdm domi unicS prdgntn^ tern, qua tot fclopis or bombis exterritd, drbortum mugn» conuiudrum fitoruin dolore fdiiiird uideretur. 'Erdt enint Ge orgius perurbdnus nbsp;nbsp;dicdx, dtque ddeo Gertndtionnn
conteptor,ut quumexliisduos milites,regijsin hortisi^ fieldfuccendentes, i Budenfibus interceptasfiippHeio ciffct,ineddcfurcd totidem pdriter porcosdd ignoniinititt fuffcdertt. Nec mwffo pofl Roclidndulfus à monte Gerurio dd fepulchrd tudaorum, nihil loci nomen dbomindtus, mo-tis repentecaftris, omnein tormentor urn dppdrdtuini^^^'â*
sVI TEMP. LIB. XXXIX. «j IklitAslocus à JudMporta inter Orientent ate[; nieriiient nonini(ims,quanqiiamfenÃntaccliuis, aiproxima uineta pntcnditiirtÃdlon^inquamcrpropterea periculofamha lnbi(taquationem,quumintentis femper adinfldiM,çr re, pentinisvalentiniequitibus,Danubitismagnocircui[upeK teretur. SedGermani diÃ)oÃtiscujhdqs,certoq; prieÃdio rf, qgt;tâitohbnsadiuniîo,egregiècunblisdifficultatibus occurs
AtGeorgiui, ubihoÃemadfeptdchracaftrametana â(»iddü,nil}ildefolita urbanitate ad iocandumreinittens, lt;nbsp;^ocbandulà petijt,ut errati ueniam daret,qucd eum nus P^rfalsö delirum fenem appeUaffet, quoniam intequiora lo '^â^t^aduchs caflris fapiens omnino mentisq; integer enafiÃi '^'diretw.poflquam proprio in loco, er ipÃexaä£ igtatis Ã'Ãmiiltuinq; irritolaborefati^to, er damnatis pariter
(iptiÃimo conÃedijfet. At Rochandulfusferream curu^ ^^^lt;:âiueain,utiferie belltde Georgio comminatuSjdduabus W partibui ad diilinendos ho/ks oppugnare conilituit, ^w^ri Pereno dnee atq^ hisadinnäg Boheinorunt cohorts ^^^Merîiorfacam mnnitionem,er Sabatinamportam tor quot;â^quot;^âiprotnlerunt.Ipfè cum GermanisdîudiSaporta adar=: ^^'^yquaregij uifunturhorti, tanta ui quajjauitmurum,ut P^ââ! ^oncuÃaperÃaäkiq; procideret,pars iierb premete at^ iKpellenie interno aggere,quein intus Budenfes fubita^i ^,â^nunitionis caufa manibus adÃruebat,inexpe£ktto cafn ^â^exteriora laberetur. Earespropugnatesinagnoperecon ^^^fityquoddqsuelutiaduerÃs,ipÃorumdiligpntiaÃecusac 'r^âilÃnt,irreparabili damno repente édita nouumperi^
attulijÃt, fed tanta; occaÃoni défait RochandulfuSt 'quot;lt;1 re nequaquam fatis liquidé perlÃeäa,quum inter perlt;e P^^nain tot diÃilofis utrinque tormentis fumi caligincnt^
elatêqi
P AVLâI I o vu HI STÃR. cUtiq-dbruiM piilueriidenÃÃmMm nubem,omnidconiei rentur, fiue,qucgt;ipro in^nio cunébintüa zr ÃiiÃicMUf cunäü ädminijlrdnti,expelt;iiti mnÃlij uim omnem moraÃi tdlii eripmt, 'nee Germdnifl!Uari£pugn£ ajÃueti faciU äi^ dncipo(]eitt,tit'm extrnordindrijs^c^repentinii oppugiu^ tionunt cc(Ãbtis,V[iljgt;dnorum,dc Italorum, Gaüorum^i »uit re,alacriter atejue ccleritcrmurnmÃibircnt ; Cueterum tiÃ^} adeo mxnid tortnentii ddaperta proÃrataq; cerrnbuntur, utinlongitudinemuniu^Ãre ihdij eminente tantum äd dl-titudinem llAtur£ bominii antiquo dgÿ:re,uel brcuibiu Ãd^ liiÃefdcilc ÃdnÃtros,dc in urbem irrupturos milites dicereb ïdmq; nox aderdt, dpud Germanos enrandis corporibuS) qu'dmrei^rend£dptior. Exiietere etenim gentis difcipliââ nA,tenebr£S dc inÃdias perofi,deeord tantum ea uulnerd exi-dlimant, qu£ fÃeikinte exercitii in pr£clara luce pt/cepe* rint.itaque aliquot prolat£ Ãmt fcal£, çÿ- per tenebrds gno Ãlentio iuxtd ruinas appoÃta, eo conplio, utfub diiro= ram compoÃtbs ordinibus conÃrti milites Ãubirent. C£temn 'BudenfesabhoiHlimoraÃatiumnddi, incredibilidiligett* tid omnisep ÿ:neris fexusq; hominum frequentia, nouum intus dgffrem protinus erexerunt,dnimdduerÃsqi Mim fcalis,edscontinuördpuerunt.Porro GermaniÃibaurordm inÃruiiii dcie perdccliuid Ãibeuntes, tdnta ui munitioneS funtddorti,utOtboPotiÃ:usdn perrupfdm domum, qut miiro coniunibt erdt, audaeiÃime penetrant, c£ter£qi oâ bortes,quumpr£euntem quemq^militemÃtccedenshinten ris Ãubleuaret,in ruinis uexiüa prafi^re niterenturpd B«= denfes mira conÃ:lt;intid irrumpentium impetum tideriint, cobortantepropiignanteqi Georgia, qui depoÃta cuculldt ^ledtut
svi TEMP. LIB. xxyry; «o ^kdtwtûto aggereuolitahdt.At GernMni,qitumaliquättK periniqito loco fnultif acceptis tiiilneribus irrumper^ '^gt;i^itieÃ'eiit,gt;Kcdrinisimdo, qidbusacerrimè cominus c£^ ^^lâdiitur,fedualida eliam corporum impreÃione fcutdtii ^Ã'ontcuchementerincumbentibus urgcrentur, nuUo or« ^quot;^fereciperecÅperunt, fed receptusperturbatos infts^: S^»tcoiiji{}im uertit, atqueeoquidem nuiore cum income âgt;^oio,quoniain uti uidere licuit,qiidnto longius lt;t moenibui '^^ceiebdiit,tinto dtrocius dtque frequentins omni miÃiUum ÿâ'gt;ereey'tormentdrqsmdximcgldndibus Ãemebdutur. Irt ^^nmultuRachdndulphus fiiprdoäin^ntos militesdmis fi^'iidmquicunqi^pdulogrduius fducidtiincaftrdfe rett(= incitrid nbsp;nbsp;contemptu uulncrum putreÃentibus fdcilè
P^^gis intcribdnt.Perift orpducospoü dies,diftrdfh) ni tor^ quot;'^'âdjrefjlienteq; lâpide,hdudqndqudm db initio lethdliter l^s Ricronymus IdddrenÃs AuÃridne cldÃis pr£Ãfhis. ^âttiquoqueeuentu,fed minore dccepto detrimento, Pere^ gt;w itiSdbatinAm portdm repulfus,db oppugndtione diÃ^ ^^Ãit'Pxinde BudenÃesddeo diiimos def^ebtis hoblibusÃuflh=:
, uterumpereÃepiusduderent, ignduidmcpexpro^ IâMites, contumclioÃs fignificdtionibus c mu.ro Germd^ »IS iÃuderent, Tentduere demum Auflridni duces efÃoà fioiiibits atque cuniculis mirum Ãubruere, inditoque dc dsmdinÃitccenÃo intus tormcntdrio puluere, dddpertisqut WÅnibus Ãubitdrium in urbem dditum pdrdre , quod Ãfriqiie ädefÃnt milites è Rlioetid drgentdrià Ãdinis dÃ^ Ãeti, Bohemique pr£Ãertim inÃbittris metdllorum opca r® ndudiites : Ãed BiidenÃcs dcprdhenÃs hoblium con^ filià dtque operum initijs, notd dtque inbliMa rdtionc,
dunt
PAVLI lovn HISTOR.
dum Ãjjcis introrfus ex obliqua pertrobèrent, certo^ (ïk» pturis incendijs jpiromento relinquerent,iiligetUer atqtie fÅliciteroccurrebont,urgebontur tomen tonto uoriortM rerum inopio,ut nequoqiiam poulo longiorem obÃdio/ieiit potipaÃeuiderentnr,cr famelaborontis populiquerclis loens eÃet,ufq^ adeo,ut urbono multitudo timulttiorijsM cibits imponendum eÃeÃnem inedi£, puplieèq; periciilo, crdcditionem omnino fociendom fucclomorct: fed tontet inero'. Georgij ingenio oiitboritos cumfiimmd in omîtes co^ fusurgentium rerum induÃrio,ut quum concionontifM^ lisinÃruinprodiret, quo uelletuelcorruptosolienotoso^ ciuium onimos impelleret,paruin tomen abfuit, qiiiniu'lât ipfo,qu£ ui copi non poterat,inteftina frondeprodercM Hr at inter Budenfes uirHungorus in iuredicundopreto^ riofntâus pote/iote, nomineBornemiffo,is Georgiuntn^ beinenter oderot,quod in iudiciô, crciutli conteftotd hte, d. iudico decoâtore multusftetifr'et,qui oftuto confdii ft»t'lt;^ tione,tiequaquom fuo,frd Bornemifri molo,fufrept£ mcr~ cotiiriC rationes conturborot. Itoq; liuoris plenus uiiidn âxfr percupidus,Froncifra B.euolio,qui in auÃrioitis rd» frris ius dieebot,fe doturum ad ingrefrum exoletom porta-lom promifit,ea erat in fepulcbretisfolennis teinpli Deipa^ r£ uirginicognomentoGermonic£ dedicati,erotq;nfiiiP'iâ cis tempore per decliuio petentibus flumenirein igitiirdd fe per Kcualium delotam itaprobauit Rochdndulfrs,iitttiâ bil to,men Bitngaris in tant£ Ifei negotio committendiiin drbitraretur,fecus oc ipfe Bornemifro pr£cipue depofeebat, utpote,qui fine fonguinetot infontiumciuiuin,quorum ft* Intern priuato facinore proderet, rem potrore, exiilibtis^ omnino Hungoris uti ueüet, quibus ergo potriom ztrpro^ pinlt;
SVI TEMP. LIB. XXXIX. m pinquos^ notosq^; ipÃspictatem or clcmentùan minime de^:
Ijteibirct, gnando Gemuniperfeçrudeles^totiii â¢nroinmod« crcontnmclijs irritlt;iti,no(lupr^fertim irrum pentes,ne pueris quidem erfaminis parfim uiderentnr.Ciff icnon Rochandulfusmorc gentisad inaneprudenti£ nome, nemini integramÃdem prifbire Ãolitus, ut exclujis Hi(ii^= ^tsfoluscoiicept£uiähriiefamäufurparet,ufurumfeUin= amp;torumopera ftnw.lat,Reualiumq; decipit,a quo etiamÃ^ obÃdem acceperat. N«)K dd conilitutä horam inteinpe^ Pti naÃe,omnibus nihilfeÃe per caftra commouere,cf con= qniefeere iuÃis, deleékts quatuor Gennanorum cohortes ^ntio ad portulam pr^miÃt, CondeoÃlio cum ala German neriun equitum in jbtione conilituto,ut quumà receptis ins blt;t urbein Germatiis proditoribusq;,uti conuenerat, maior tttrmiluaris uix porta reÃin^retur, confeilimcataphras équités induceret.^iec Bornemi/Ãe in ipfa perÃdia fides ^tfiât,adaperta enimportula,qHam diximus, cohortes nus ^naexparte fiifigt;enÃs ueÃigijsÃunt introductie, fèd quunt ^ornewijfit fingtilis intrantibus Reualium ÃummijÃa uoce tequireret, neq; alio quam Germanico fiemitu reffiondere^: bâr,intrepido alioqutn animo,uti plcrüq; accidere deceptis fohtiaprouiÃts obrepÃt pauor, ita utancepsatq; incertus 'eonpliÃtKc prxeuntibus, ignaris Ãcilicet quem primum ur:, bis locum occuparcnt,dux eÃet, ncc Germani coiitcnto iain ^â td/i in tenebris fiau dem fuÃciklntes, alacriterprocédés tent,quumreÃeänre,acabultimis itnuri er gerendie rei Ãsinferuin petere cogerentur. No/! fifillit BudenÃum cxcu:s biiuincedentiumagmen, quiimuelleuiier calcata humus, o/finÃaq; armaperÃreperent,accenÃq; fcloppettorum fus tileulilatejfieiiiirentur. Itaque petitonec ab hoÃte reddito
PAVLI 10VU HISTOR.
tefJèrdC nomine,dd drmd concUmdtnm ,/èdid (iro erdf, tM fcȟcdptdurbe,niÃdiui BrtdiC tiiteldrcsdeprxhenÃs rantibuiddnerÃ, tanti idin pdtrati Ãdcinoris auidcidnt igt;t fubituin metnm uertiÃent ,tdntd cnimanimorum confier^ ndt:ioneregredi,portulitmq;repetcretni}wltuoÃut, qudi/t Gerinanosmilitesdcceretproperiirunt, ut in porta dffliéidrentur, iinpeiireturq; exitm haiï.-truniflriiegt; quant primi proiechs armis ejjixerant, ut leuius ac expcii-tiui in c.tflra profu^rent. Vrbanu^ Badanuf, qui uigHi'if eanoékdrcutbatyprimuicuincxpcditacoJtorte euudeiiti^ bu^ Ãiperuenit,addiidlt;£q;e(gt;ÃtntdVidno,lat£ iamcoÿù= to auditoq; tnmultu, ualida; peditum atque equitum mdâ: nut,qiijemore militie nt Ãiro ad incertos belli cafui excubi-bantdta audadÃimiGermAnoriiin, quiprimiirruperant, cum nouÃimiagminit fach infu^mfe conuertereiit, tru* cidantur,capiunturqi nonntilli, crinbis BornemiÃi fo'ii' Hares : nam ille inter primos euaferat. De bis autein Re= uaUijqiitemamicis, aGeorgio quedlionesbahite, eriitaq; eÃuarijscrudatibus totiusprodidonisferies, erdecatÃf fis foedi crudelisq- ffeikiciili fuppliduin efl defumptuittt Reualio in caÃris fie ingrate maligneq^ proditunt conque^ rente,erlug:nteplurimumBornemififia, quipartoprod^ torts patrie cognontento,omitem fiubÃdntiam amidsacafi finibiismifierèperditis amiÃ/fit. Itdq;RocbandulÃ(S,quoi conÃliacr conatus omnes firtuna preu erterct, ertotisedz Ãris inconÃilteperuicacisq; fiuperbie uel gre^riorum gt;ni-litum iudido damnAretur,nec dolorem ac infimiam corrupte täte occafiwnisdtq- ui^rie anmo finüineret, reliquat belli cogitationesad obÃdendos boÃes conuertit. AtSoly^ tnanus, bis rebus, que d Cefirefi-atreq; eins aduerfius regi^
nun
SVI TEMP. LIB. XXXIK. m ftdm pttrabantur, opportune cognitis, tuendi projrrendiqf impérij rationes explicat, hoüium confilia amp;nbsp;facultates cxpendit,adhibetq; in conÃlium purpuratos Baffos, ac in^ ^ianimo, diuiÃscopijsdelc^s^iducibus, uno tempore locii omnibus /kituit occurrenduin . imprimis Solym-anui ^ctmanEunuehusin Me/opotamiammittitur, qui Baby=i foneconÃiht,Tainafumqi Perfarum regem à Tygridis ripa deterreat.IsmiperAegypto prxÃ^his, mdtis tcdiÃcatis tris t^mibus,enAHi^toqi Arabico Ãna,cr Ãtperatis Kubri mas gt;'isangitflijs,in Indiain peruaferatdnterfidbq; Ademire^^ ^ufitanos ad Dium emporium uehementcr oppugnarat: ^ahometem uero purpuratum, nationeDardanum, qui ^^ÃjÃxregin£ opemÃrat,in Pannoniam proÃciÃdiubet^ ieligitur CfVÃrefus ex lüyrico quartusordine purpuras ilt;ts,qui Mabometem ÃtbÃequatur, ÃibfiÃatq; Belgradi, ins teiitm ad Ãrendam opem, à Mahometes ualidiores boÃes biumiat. Attribuitur Gr Ãea claÃis Hariadeno BarbarujÃe, (iiiantea maris imperium erat delatum, ut darctoperam^ ne quid detrimenti in Gra:ciaatq; Epiro ab AurianaclaÃe rtciperetur. Pauloenimante Auria Siculis Neapolitanisq; triremibus Ãbi adiunihs, Tureas amp;nbsp;peenos Turcis fauens tesClupea, Eleapoli, Adrumcnto,RuÃ)ina,TapÃoq;, er des niq;totaeaApbriclt;£ regione,unaexceptaurbeLepti, qu£ llAomedia à Peenis, Apbrica .à noflris dicitur, ad Manicis Kfqj infulx Syrtesdepulcrat,MuleaÃisqi Tunetani régis ims perio purere coegerat. Elt;c urbes hodie fknt Calibia, SuÃf^ l'1abometa,MonaÃeriu, sfaxi.i,Gr Affrica qu£ poenis !Jies bemedia dicitur : tum enim Auria ingentem exornabat daà fern jUtad expugnandÃi Al^riu in ^iauritaniatrasÃ-etaret.
PAVLI lovn HISTOR.
Et (luoniäm SolynMuuf Uiayldtum 'mTranfyluMii Fenli* nädi rebui Ãuiere,beUtimqi moliri didicerat, diuerfus emit Mufldpbdin Hicopolitanum pntfeihim fuperdto Ddtuibio contendere iuÃit imperduitg; Petreio Molddtio Vdldceho^ rumprincipi^utViufldphtC bellnm gf-rentiprjefloddeffetAf Turcarumcopià trigintdmilid fuornm eqidtumdiimixit, mdgnoq; aftti Niiiyldtum,ut mox dicemiK, in pote/bttem re^ degit.ipfe dutem Solymdnmjjluf teijno Chri^iditd dritid iie ritus, Ciifdrisipi imprimis confilid çy totius Germdtiii fd^ cultdtes,non dbÃirdd qudnqudin tum mdxim'e uund rjtio= ne,dnimQ reputdns,Hddridnopolim proÃcifcitiir, tertiutn ex propinquo cxercitu,à opus Ãret, ÃtbÃdio duobits prd^ euntibuspurpurdtisdUdturus, retento Ãecum Kofotie ff» nero,quem interBdÃ,'dSdÃeiuirdt,Liipljtibeio Ãcilicetgrdiit pulÃo,relegttoq; in Mdcedonidm,quc)d uxori, qujeSolyntdâ niÃororerdt,deÃertumÃbi relinqui coniu^lem thorupet» acerbe conquerenti, obieéUntiq^ diÃblutds libidines, inüg' nèdc inÃolenter manus iniecijÃet. igitur isiabometes, rei ff» rendd! pdriter oÃmdendeq^ uirtutis cupiditdte incenÃittÃu^ iîis conÃiifis itineribus,pdul(gt; pofl Ãol^itium in Pdimoiiidiit peruenit, ddiun£b)Ãbi ex itineredltero MabometeBelgrd' denÃi,dccitisq;ite!n PoÃienÃbustopijs,quibiisVflrepbusdii dumfdtofun0}us,PeÃdnobello prdifucrat.liuic in prxfeéh rdÃucceÃÃerdtvldmdnes PerÃd.AtGermdni,ubi deddueiitn TurcdrumcertiuscognoÃcunt, üdrijs inter fediSdsfenteii' tijsdecertdiit, dijÃutdtur enim in conÃlio, prdÃetne obû dionem Ãoluere, dn contraire boüibits priclioq; certare ,Ãi impeUentibus Ãdtis, ut Turcts Pannonits regno potirentur, RochdndulÃÃententiduindt. isnibiltutum, qiiodeÃetin^ decorum,putdbdt. PeÃumnanque traijeere^ dutvicegri» dum,
SVI TEMP. LIB. XXXIX. nj i!tnt,Strigoniumg; redire, iiti aliqui fuadebdnt, dieo fldgi^ tioftm turpeq; rebdtur, ut in^nio totaduerÃs conutibui p!rtitrbiito,iir^ntcq; Ãrtund,uiiici dtqite emori, incolumi conÃinti£Uiide,qiüm exercitum feruare malle iiideretur. Cäflra itctqi inaduerfim urbis jpartem ad Gerardi m ontis ra iieestransferuntHr,qua monsinterBudam çr cajlrapoÃ^ tus reecdensà ; 'aÃumine latain ab oriente planiciem relinv quit,eo confilio,ut aduentantesTurciC, quos nihil à claffè pumineq; difceÃuros uidebat, contra reóhim tormentisq; tmmitamcaÃrorum Ãontem procederc çrperiniquo loco tranÃtum tentare coffrentur. Ed ezinn cr4f natura loci, ut (Ãra hincpr£alta iinminentis montis crepidine,iUinc uero â¢tiheua:-,! pr£terÃutnti Oanubio munirentur, in ter^ au* ftmprjeualidus agger erat ereéius,contra portam turremq; ^uamBudenÃes,quödflumineabli{atur,Aqudriam uocant.
ab excelfa urbis arcc,duo brachiapinnatimuriperde^ âHues pr£ruptosq; defcenÃcs ad flumen deduibi erant, tan* âutn'q; loci in imaripaintercipiebant, quantum in fummo tola arcisamplitudo compleékbaturAn eojÃatio, cumÃA= Hulisregijsueteraerantnaualia,binisqi portis ac turribus P^iebidebaturid iter,quodiuxtaflumenhaud multamlata ^ip£ margine in camposperducebat. Porro in dextram ab âPfu fronte Kochandulfrus perpetuam munitioncm in ad* uerfum montemerexerat, ibiq^ minora caftra in queiserat ^un^ri,editioreloco po/uerat. Barua quoque infula ponte oonÃrato caftris iun^baturtin ea erat lunatus agger,ma.io= ^^HustormentisegregiemiinitiK, quibusfrubeuntiaho* ^ium tuiuigia,gr ea,quam diximusjata planicies, ex obli= ^uopeterentur. CogitabatetiamÃabili atq; perpetuocon* Jtrtisinter fr nauigijsponteconflrudh, Pefretnis mcenibut
PAVLï lovn HISTOR.
cäftrti cotninittcre,indeq; nouas copias opperiri^adiicntatt^ tis hollis impetum {uftiiiere,iiuturnaq; maxime obfidion^ Eudenfespremere: nam tantus commeatus tantusqi reniât beUicarü apparatus ad Pe/Ht fuerat inflitutus,utuelift tam hyemein abunde fufficeret.C£terum appropiiiqiianti-busTurcis, Valentinus cum duobus milibus,equitum leÿ-timunerefunélusoccimit,quidhofles parent,quales^qii-K^ tiq; Ãnt,utrumq; Mabometem diligenter edocet,opportunai ponendiscaflrislocademonftrat.ltaq; MahometesBaffaau^ daéterproinotis agminibus,quinci; ferme ftadiorum /jâattD' ab hoüe confedit,circundatqi fefe celer iteringenti Afappospedites, quibus m opéré faciundo Turcaipiurintit utuntur,totamq;eamplaniciëtabcrgt;iAculis mnumeriseont plet. Eelgradenfts uerô Mahometes rei bellic£ peritiÃimus, per colles, qui fefe molliter infleilut,G£rardoq^ moti reinin', planicic coniunguntur, editiorem capit locum, Hungaro-rummagis quà mGermanorumcaflrispropinquum. Tiint uerô legati Turc£ducum nomine adfalutandam reginant urban intrant,magnam maioris minorisq; pecoris multitit dinemexHungarorumtarnen pafcuisabafiAmdono dant, miranturfubitarios aggeres, terrifcosq; hoÃium conatuf, Eudenfium conftantiam laudant,profitettturq;fe eoriim iit iurias celeriter ulturos,excultiq; donis difcedunt, Budaniq; dcmumpariter acipfa caflramutua fecuritate commeantiquot; bus utrinq^Budenfibus orTurcis patuerunt,Tantaautem apudutrunq; Mahometem,cumuerbis,tum omnibus off=' cqs,buinanitas atq- prudentia Ãjeflabatur, ut nequaquant fimulataauttemporaria inter Turcas cr tiun^ros amici^ tia,cuius nomine ad ferendam opem adueniffcnt, fed maxi'gt; tncfnçeraç^diutumAfUelab afiutispuerinutritijs crede^ retur,
'SVl TEMP. LIB. XXX12lt;.' n4
Ktur. Grjuibui eniindi^hs fententijs, Georgia Vichio^;, or Valentino fudiebant, utdepojitaÃjnultate, reuocdre exnles uellent, communicdréciite eii jolitos ho^ nores, denie/ue in unnm tîun^rici fanguinis corpui confentire : oinnes entm , nifi deÃperent, duin rex Ste^i phdniM ddolefeeret,fecurc dtqtie beatèregnaturos, de= ttiijue, pofl^udin Ãub tuteldprxÃidio^; maximi dtque iudlifs ftini imperdtoris tuti eÃent, Germanicd drnw facile con= temptiiros, c/ute neque ualere per fepoÃent, nccjiie omnino commoueri,nià concitantibus Uun^rif, quibu^ pdtriig des flUerinm fdtii iuÃa beüi cdufd uideretur. Cieterum binii utrinque eo modo conüitutKcaÃrii, bin£ quoque cldÃes dcceiebdiit, in AuÃriana crant bireines uigintiquatuor, »Miorcs ininoresq; Ndfadie, quarum Ãrmam ndudlipr£=â liodistriginiuin fddhfuprd retulimus, circiter ofhgins td, onerarLe ucrö ndues er md,gni Untres pdulo minus centum .Turcdruin uero eldÃis oinnis generis nduigijsdis widto minor cenfebantur. lldtic tortuoà littoris cubitus in iiltumexporreóhis,effvdlointus IdtiÃimoÃmt, opportune db koiliiiin torinentis protegebat, pari quoque ratione pnminentis rip£. AuÃridiid in dltero conÃinilis proflu= cutis flexu, deligitis dd ripam proris, tutiÃimam ÃAtio== ncni obtinebat, aóïtidri£ dutem obiedu pdru£ infuU tes ÿbdiitur. Niiin Turc£ proximam huic Cepellidm inÃu= Idin è regioiie caÃrorum occuparant, in fuperioreq- par^ te, ubi Danubius ueluti roÃro Ãinditur, munitionem trexerant, indecj; paribus tormentis paru£ inÃuU ag^s, nsamp; commedntid nduigid diligenter inÃflabant. Cepela lia quadragintd aiitplius millibus pdÃlcuin in longitudis nein extëditur,pagis £dificijsqi reÃrta, rfc ideo opportuna.
PAVLT lovr HISTOR.
titÃedm db initio Ro.hdndulfuSyÃciitiindicabdntUnilgif ri,occupdnddin muniendamq; Ãtficpiffet,dppdreret Tufä C1à neqndquam cdftrdtnctdiidi fdcultdtcm habituros,diii omnino reli^iuros cldljim,à dd occidentem, ubi dntelt;i J^ochdiidulfus con^litcrdt, mdgno circuitu cdflra poliert uolnijJènt.Quid eniin coconÃlio inÃdniiis,dc exitn tofinsdmijÃdclaÃeTiircisdcciderepotuiÃ'et^ fed nemo ivi exddlèpr!idenscunildprouidet,qutimeuentus fuprd dis incommodum infoelicibus reprtebenÃonit etidin tiem notdin rclinqudt. Noz; putdbdt cnim dinidendds e/Jeco pids,pgt;riufquam noud è Non'co diixitid Ã^perueniretlt, freqiientibns prdtlijs or grdui dutumno ingruentibus mor' bis,ucljcmenterdttâ¬nudt£,neqttdqudm Turcdriim rum dddiqudrentjCr Rudenfes totii copijs diuerÃoq lotere ad omnes Turcdrum motus erupturi uidereittur.Rugimbi» turquotidieminutis prxliis circd pldniciem db eqiiitatUt crddfupcrioresmunitiones.dcinmontc db extrdoriimt= rijs pcditibus.Ndin Mdbometes RdÃÃd prxtcr Ãigittdriot AÃdppos,egregidm etidin idiiizerorum mdnum ey Belgrd= dcnÃs lüyricos 'et Tribdüos ddduxerdiit,Ãâd équités utrinq; pdvi dldcritdte pugno ciebdnt, quum promptiÃimiisqiiiÃli üutpdulo nobilioreques,ddoflâ¬ntditddm uirtutéexddiier^ fd dciepdrem Ãbi eu,qui drmis de inÃgnibus conjÃieuus ob^ uerÃiretur,dd Ãnguldres cocurÃts prouocdretyufq^ ddeo 01== cüdo pugme genere,utmilitdricoinitdte perdliqiiot bor.tru inducids, ceÃdiitibiis bond fide fclopettdrijs, ut uerd uirtiis cmineretjbdÃis tdntum argiddqs eertdretur.In bis exercitd tionibus Germdni Ãepius bifiriores Turcis euddcbdt,utpote quirobuÃis dtqi.prxgrduibtis equis dcob id fldtdridtprdÃr tim pugtieaÃÃtetis moregetis utercntur,quos à procurrcre,
ÃUt
SVI TEMP. LIB.
tut deftig refugientem hoftent conÃ^tariueüeiit. fegnius
^mninoqu'iinofiortmtincitärcntjQr'tumfdcilime eludcn
doircMeineorumimpctum,Turc£agiles è manibus elabes
reiitur, natifdlicet ad liberos excurfiones è uetere diÃiplis
quaceleriter infultare,aceiiitandisi(libus cquorutn wÃtminflelt;tlere,reuertiq; demumjCrcum di/ÃerÃs comi-gt;!igt;s^u^!AreconÃuetierunt,fcdÃmilesedo{li artes lîimga-gt;^âcxules paribus arinisacanimis uel inulto plurts Turcos f^cilefuflincbaiit,ijuum lotis proteiliÃcutis uaUdisq; pari
oc pernicibus ei^uis iiifidentes, loricati galeatiçi;
exporte Turcoruin inanes boÃas fagittosq^ contetn ^ent.Erot inter Germanos duces inÃgnis Raifciacus Suct â*âgt;i,lgt;uiusfiliusimpigeradolefcens, quum ignora potre m oeiemprodijÃet, Ãrenueq^ decertons Ãieilante ante alias ââ^epidmiranteuirtutempatreÃocundtsuel ignotus effuse ^uioretur, priufquomfe explicaret o circüÃcÃs haÃibus eà 'ââterfeüus. Tumuero'Rdifciacuscafu equitis uebementer ^âgt;wnotuf,igna,rusqifu£fortis, conuerÃis ad alias duces, ^^ni,i»quit,laudc peromandus uidetur bic cjuifqitis Ãt es ^uitum longofortiÃimus,ac amnino publicifuneris bonaa ^etumulandus. tdguum ab omnibus pari pietate probares i^i^iinfcelicisfilij ad longe miferritnum potrem cadouer eil ^cldtum, ueriorescji tum omnibus obortig funt ldcbrytnlt;e, fedinpatre repentinus dolor profundius ad uitoliaperuaÃt, dÃ; itoille poulo poÃ,lt;puum rigentibus oculis ftetiÃit, nis bil ejfotuSjinterijt.ExindeRocbondulfus graui edido ijués luom pugnondi coufa caüris exire uetuit,adeo feuer a lege, xtuiium at^; alterum egredipugnoreg; aufum,i}2 furca fus Ifenderitjcontinendos enim milites exiÃimabat,guod Gers ^nicus eepiitotus omnibus rebus effet inferior, guèd lonù
Q»,
PAVLI lOVII HI STÃR?
Ztyifcloppcttarij miriÃcc puÿiArent, quod expe^äre iio^ uas copiM oporteret, quxreiddzo fnorum animos imai= tiuil:,etTtircaru fpes in unmenfum adauxit, utcontcmptitis acinfolentiusGcrinanoru muniiionesaggrcdi audereut,itc intra cajlra proximos uallo fagittis etglädibus uulnerarët. Germanifiquidem quum caftrts perducerent foÃauytnpe^^ rite excauantes ac exterius omneglcba proijcientes, aUerti propè aggerent,intercedente foUa,hoflibus utile effccerant. Inde en(m fupenore loco improuifi, nec plane conjpeüi in flationem iaculabantur.Sola:Pcreni turina; ab editioribns caflrisÃpiusincommeantesdBuda Turcos erumpebant. Itaut paitcis tantum inÃdiarcntur, zr quuin Turco: aut lentini équités ualida manu urgerent, intra munitioiies lt;3quot; ad maiora caflrafereciperent.iam tranflerant multi dies ab aduentu Mabometis,mdgisq; ac magisTurcis atq; Budenit bus animi uiresq^ crefeebant. Porro apud AuÃrianos,od M dubite cladis omen,debilitata uirtus,attritte uires, inexpÃ^ 'tacofilia,cr deniq;,quo unoÃubÃdio reshumanlt;e bellic£^^ protfertim confiant,fpesÃailx uifibÃtur-.fufientabanttatnt animos frequentes Utero: Terdinandi,perdmplaqi exiftinnâ= tio C£firis,nequaqudm in co reru difiriminefiotrigertno^ no copijs atq; pecunia defuturi,atq; ipfa demum ducis con-fiantia, quee apud eu omni ratione potior erat, ut inde cele^ rins in fuafata traheretur.To modo quum utrinq; quotidie tormentismoioribusatq;nünoribus certaretur, Turcoab editioribuslocis proximoCepelliapromontorio eo/ft cati jegnes in infula Germanorum fiationes ,communicät9 inter}e cbÃlio,utc duobus cafiris uno tempore diuerfoslio= fiium munitiones inuaderent,inalbefcente cexlo, in infulant cuinexpeditis nauigifs aduolarunt, adortiq;magno Ãleutio fimifopitot)
SVI TEMP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t2lt;*
l^^'vlt;gt;pitos,pencpriupj!umfentireittur,autfefe Gerinani conglobärcnt,fuprd Ãxcentos milites trucidd^ ^â*w,rek^uis uerà ex repentiiM clade taiitus incidit pauor, ââiijuum perfugereittin caftra^nec perturbatos anguftite pontisfualé caperent, multi utrin^; decidentes profluente ^^ê^teiitur,tran/èutes uerb,c 'Rarbarorum clajjè, gu£ in . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ponte proras adegerat, confixi Ãigittis interirët.
â^nultujtu ejiuebementertotis calh-is^quum Turc£ plu^ ^âlgt;usfimul Iods, magno clamore edito, er ingenti ftrepitit i7w.mtionesiituaÃjfent,paricp metu atlt;j;peri ^'^^^gt;^reliqiiisGcrmanis'Bobemisq;acipÃs üugaris de)jgt;e ^^^°penefubÃdio certaretur. Sedadrecuperandam inÃdd, â'^his Germanorum cobortibus,(ju£inextremoadfliimë in flatione conÃitcrät,neqjbciis naualibits, aut ex-P^^âticonÃliiceleritas,autpr£Ãntis animi magnitudo de^^ e^it.Namcohortante HerbeÃulfocaÃroriimmagiÃro, ne à , ^^tbarifQbriÃianAÃgnaatlt;jitormetarapipatcrentur,Ma. ^âojiÃmul Ucapolitano,quitté claÃipr£erat,biremes ma^ flt;gt;tesq; f^ajadaspropugnatoribus plenas ad inÃ{lä,appellen ^t,täta ui Turcis cadauera Ã}oliätibus,ac,uttormentd capta ptotiiiufaueherentad naues propelletibus,incubuerunt,ut itacidati compulÃq; in naues,ac à terraÃmul amp;nbsp;à circun fi^Ãs biremibus profligati,tormenta Ãmul ac inÃdam uiäo^: tibus£quata clade reliquerint. Terunt ea die 'Barbarorum tldÃcdeleripotttijfe,Ãnoflriuicioriautâ¬ntes,adiutic^; Ãecun doeiirfu atq^ impetu tantiamnis, in puppes fugientium ro fttatasproras adigere, commixtiq; defeendere uoluiffint. Seitorinenta, qu£ in ipfa CepeUi£ fronte, ex'in aduerfa eaÃrorum ripa a Turcis erant conüituta, anceps omni nodefeendentibus periculum oüendebant,facile enim nttd
PAVLI lOVII HISTOR.
fddemum poft confeâuinftibit£ reicerc.tmcn anint^duerfi fuiu,q!iieinip{b commoti difcriminif articulo opportune prouideri non potcrint,cjtium ud expeditis nbsp;nbsp;nbsp;fortftunit
ducihus,plerunq; conftlinin ac mentent repentini caliif eti^ plant. Barbarorum tarnen '!^afadlt;e quatuor deinerfofunt, tt tres captlt;e,multiqi in eo tumultu aut tormentis difterpti, aut abfô rpti flumine pericrunt. Herbe^uftus ip/è,quuin M teftgnafortiftimèdimicaret^tribusfagittisperapertam^i'-leam receptisgrauiteruulneratus difeeÃit. SequentibusM^ tem diebus,Turc£,tametà uÃain parte munitionts exptu gnare nequiuerant,propuggt;iAculoq- Bohemorum femici= ptoindemultisacceptisuulneribusexpulftftierantymdgisti tnetiacmagis trepidationcnoürorum alacrioresfatti, tâ«lt;-to contemptu ex omnibus locis laceftèndoprouocandûlt;};igt;tâ feilabantcaftra,utnullumfercquietis fÃatium fucceientis bus in ftationem cohortibus relinquerent, er noftri diutiuf caftra fe tueri poftftè,crefcentibus prxfertim hoftiuin topijii atq; animis deffterarent. I^am vftreftis Baftà à Belgrado récentes quotidie milites,receptis ad fe atgris atq^ /à uc!is,ftp= peditabat, er Valentinus adiunda Ãbi delcdaTurcarutn manu ianizorisq^; fclopettarijs,efuperioribuscaftrisPeregt;^ nianos équités depulerat,occupatoq- Gerardo monte adeu ufqftocum,ubiingensligneacrux eredaconificitiir, niub tishoftiumftratisitaperuenerat,utauerficaftraad Aquai riamturremuergentiaaudader inuaderet,magntisq; totü caftris tumultus oriretur,quum noftris undiq; circunfufo hoftiejfetrepugnandum.SedprieterÃngularcm Germano^^ rumBohemorumqftnomni laboreatq^periculo perfeiicra tiam,magnouftiifuerutitPedlanoruintormenta,quibiu\^ii lentini copi£ intercedente Danubio petebantur,/icitt plt^
SVI TEMP. LIB. XXXIX. »z? fosq; équité s libratis ud de/ienfum tnaioribus colubrinis interfèrent, cr reliquiintutumfercciperecogerentur.Te= runteeidie Valentinuin nihil Hungurit exulibus, [edGertnA nismtiximè infenfum,certo iim priuat£ hiimanitutis dc ami citi£,per fidum équité Pereno fuaÃfe,ut fc Hungaros'qi ont ne^Ã^tinanter imminenti cladecriperet, quoniam bcUua in^cs,qu£iiniucrfosuno hiatu deuoraret adiiéta nunciare fur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e/iiw cognitis his rebus, qu£ à Cifare i'erdî
néioq;pararétur, ratus cos ad Bu ddeu magnis copijs defee furosfatuit tantje oecaÃoni, qu£ nobili prtclio, gloriofeq; iidloriecafum aperiret,magnis itineribus occurrendum. ltiq;Pereiius apud Rochandulphum ducesq; libère locti-tus,qit£ accepifet retulit,teÃatusqi cü,nifi de receptu decer ^etur, Ãbi atq^ Hungarisad falutem efjè conÃdturum. QuumÃeiitentif:uariarent,fed om nes tarnen Peüum noébtt perjugiendum arbitrarentur,unus Rochandulfusfatali obs flinatione pernegabat fe iniuifu Perdinandi régis à , Buda dtfeefrum.ttaq^Salmacelerimioparone Viennam mitti* tKr,quiregij iudicij decretum referai. interim urgente mein,fâementeq;Pereno,Ãatuunt noéiu Ãlenteluna quatuor eomeatibusad PeÃum traijeere. in primo tormenta maiora er Rungaros,in fecundo équités Germanos atq^ BohemoSf in reliquis peditatum omnem cum caÃrenÃbus impedimemz tiscollocabiint.Toti autem nauili negotio prafeéli Ãint, qui ^iietumultutranfucherent,Barcocius Rungarus, er è Ger wams Balthafar Pocanius. Netj; c«h« Danubius, uti antea ÃÃcileperfeäuroscrediderant,perpetuo ponte iungi po-tuit: nain co iam ccepto çypenè contabulato,uistanta tien:! torumçr tempeflasobortaeÃ, utamuisingentibus excitas tisfluélibusfuusjtot nauigiorum dijfoluta compage, iun-
Uuraruni
PAVLI lOVlI HISTOR.
{furdin trdbcs uiolentereffringmt, inde mdgiti tres abruptis dnchordrij5j'unibus,protïuentis int{)ctii fâââ perentur. itaqueprimis amp;(ècundistranfeuntibtis}orttttti non defuit. t^dm tdmetà coëuntid sn undnipartcin uduigi'^t BudenfesTuraeqiper diemdb teditis locis defÃeddntes, ii quoderdt fdcilèfu/jricdrentur, or Udridsquifq^pro iii^(' nio noui motus caupis ddduceret, nihil tdmen de repc«^^ hoftiumfugdprouidebdnt,(èded coinmcdtium ndiiiunt frc-quentid,intentas çr diligenter/peculdiites diu nequdquot feÃellit. bidm Vfdronesduoperfug£,ddGeorgium ValetM^ numq; inftitutJtÃugg conÃliuin detulerunt.ab his exteinplo certiores fdfli duo Niahontetes, totis pene copiis di oppU' gndndd caÃrd contendunt, tormentdcurulidproduciintur} prgeuntibus Idnizeriscstertsq; peditibus iuniores équités dimiÃif equisÃsccedunt, terribiliq^ ululdtu edito, Ãdtioites^ adoriuntur, tum uero Auflrianis deteóld ipÃorumfugd diti musconeidit, reÃflunt tdmen dcritcr Ãohcmi, p-ifdef^ Germant, qui iuxta flumen ad inflilg pontem excubabdiit-Tumultudtur dutem totis caSlris, or in ripdin-ixiine, quuin quifque pduore conceptondues confceiidere, iiulgt; lo ordine nulloq;pudore,uelperinutuduulnerd properd^ ret,cun{ld enim terribiliord, uel fortibus uiris reiieb^ nox intempeftd, zrmibilo tumcoeloperobfcurd. Rochdn dulflautemin tenebris, tdntoq;fi-emitufuorumdchoiliutit cldinore, rebodntibm undique tormentis, nuUumerdt imperium . istumÃiprd ggritudinem animi ddinirabili CT prorÃis flttdlicdfu uulnerdtus decumbebat, quum forte li^ krrfîitdregemperfcribenti,exhoftium cdflrisferredfJeo nlspild tdberndculo incidens, drcdmcp oppofitdin i(fu per fringenSireÃlientis tdbulg fi-dgmentuminllt;euuin eins hu=
inermit
SVl TEMP, LIB. XXXIX ni i)Krum gTMitcr ddcgiffet. Clt;etmporró pedituni ducei^ i]iinii! i^n trimfueéliieciuitibusfaliceinfugam quieÃibi £= riperetur,ui:heinenter iindderent, uti proprio occupdti mc tii,necpublicu)ndip:rimmprMat£ fdlutipriferentes ,h£^ t(bMtpotiiis,qu!imirrncntibushoftibusrepugnAbdtAtaq} fdperiordprinium cäftr.i,ubiVmiiw confliterc(t,A Belgrd deiifisV-dentiniq; copi/soccupantur, Germani^toto Ge=: rdrdomonte pr^cipitifiign di/jgt;dlMtiir.iiequeinterim iciifespdrdtj; occafioni ad intercludendos ho^es dcfucre, qninab Aquaria: turrisporta, nbsp;nbsp;per earn foff'am^quam Ã
Io4fi«c re^e perduSbun adÃuineit diximitf, conÃeiiiin erum Pmnbcÿâabaduerfc cajlroruin parte flationes iam plané dejertasmuaderentjConieHisq^in lio^es igniuomis globii dntoriaincendereniterentur. Georgius autem tam fubito quimfoelici conÃlio lt;ïdftabula regia pabuli flrues fltecen^ liif, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inde late reJulgens flamma repente emicuit, ut
qiiKin üanubius nitido undarum aequore igne£ lucis flilen dorcjtt exciperet,reperculfliqi diflitfliin ad Peflanam ufq; ri pain diiirno litmini perflintlem euibraret, tota ea,cuni ter* ^(Hristumultus, turn naualisflig^Joeda facies fleilaretur. Turn uero tormenta undiq; in fugientem clafl'em direéla co ^lt;artjq;punt,utnonfolumab Aquaria turre, fummaq; ar=t ^ea3iidenfibus,fed'abinisctiainTurcarum caflris, cr c Cepellia,uel adincertosiâusconturbatanauigia P'eteren= tnr: tanta quoque locis omnibus inueila luce, Calfonus,qui tlafi pr£erat,expeditiora natiigia, remis per aduerfum flu mencontendens,in latus boflilis claÃis incitauit. Itaque coitferto KAualiprxlio, quum dnoflrisiniquaubiquefor tuna certaretur, linti'es onerarij tdiquot militibus pleni flt;tpiuntur, nennulli tormciitls perforati demerguntur, repletut
PAVLI lOVII HISTOR. repkturtotuf ainnis Citdaueribus,niifirabilij; prlt;efertini turbd ndtitdrum cr inilitum enatare conMtiuin. N4 inferiorem nuinitionein lanizeri,ftrlt;itis premis cohortibuf perrupiJJèntjreliguiq; Gcrmani perpotem in infiilim per^ fugerent, ttcintergofdlcdtisenfibuscxderentnr, hotiefiji tnortis mein in amnis gurgitibus turpiÃinidm mortem cjii£ rebdnt,qnumdutpr£dltis rapti uorticibus, dut.induigiis hoftitimdrmis repnlÃdetruÃq; crnieliter interirent. Trete tis Cd noile nduigijs incredibili conturbdtione inter je coni^ mixtis or dliqucindiii h£rentibns,totuspenè dinnis nno iie= liitiponte conftrdtus dp'pdruit,fed AuÃridiine bireines iiidio resq; ï^dfddte dejferdtis rebus incolumes fejè celeriter c nidnibns Turcdrum cxplie.{ntes,dpuppibusqi hoÃes torme tis fubmouentes,ddComordinafccnderunt.Terreflres nero copiée in caflris eddemjortunnin tulere ,fed decoro mMin^ uit£exitit Bohemiimpdiiidè repugndntes,GrOthonisHCâ clniq^fummipeditumdncis cohortes, dduerÃs uubieribiis conciderunt,notmidlidutcm peringd Gerurdi montiseud^ dentes,quutn inÃdiite hoÃe dd crepidinem, qu£ cdüris ininit nebdt,pernenireist,obfcuritdteQrmetndnimos confiiiiden= te,pr£cipitesdecidebdnt. Multietidinit Decuntdndporü, quum BudenÃbus bccurrerent,cr qnifq; hoflium uditio iit^ genif hdbitu cleinentinm dutcrudelitdtem exerceretjC^fient ferudti [unt.Vbi uero Sol oriens noürorum Ãrdgem Barbd^ roruméj; uidloridm detexit,circitcr triu milid hominitin oift moremiliti£ fefeddGerer ditempluniereélis uexillisconglobdrdnt, dcircunfufdmul titudinetruciddtd funt:eorum tdmenpdrsferètertid,qn!i proiedlis ddterrdmdrmlsÃalutempeteret, deditioncm cic,ut nidiore demiim uitiS ludibrio, ddjpedldciilum âpfi
SVI TEMP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tx?
DiortctwrpiKsyèrodrftKr. Eodein^z/oj; tempore CctlJomn uiflriee claÃiddPeiiaMm ripam flatus, tantum terrorctn ^^^(luieuaferMt, tueri(j^mcati(t facilepoterant, uel folis elamoïibus zr tormentorum bombis intulit, utequitatus ^^ipiiafuga,quumfeportis effunderet,in anguibijsaffliUti '^^^ar.vfquedieoenimGcrmanijpriflina: uirtutis obliti, iflTHrcdruïn nomenh-epidabant, utquum innauigqs liii:, ^tatd cdpitd conjficcrent,relicla men far u argentea fuppelle ^â^,ac omnibus chariÃimarum rerum farcinis zr curribus ^lt;^/^tis,attoniti inerinescp profugerent.Vleefere tarnen Vpa ^°x-esïlHngari,apitdquosOmni nwtumortis prted^e auidU {»'£ualebat,diripiendi5 mercatorum tabernis occupati i âââ anomnismercimonij nobile acopnlentum emporium Pe ^Ãuerat inÃitutum,confluentibus fcilicet undiq; mercatos ^dgt;iK in tutam federn muniti commodiÃimiqi oppidi ,quocl ^^ttabelUpericulumtmilitaresq; tumultus, modico facili^ ^gt;'^âeäucaflrisiungeretur. C£terum CaÃbnusneminemea '^âiaut portas defendénte protinus irrupit, pr£dantiumq; oliqaot ceciiit.Tanta autem feritate peruagando oppidum^ ^lirifiinno cruore letatus eü,utne isgris quidem, quorum ^gnuseratnumeruSjZrfoeminislixaruinmore Germana ^â^nicaÃrafequifolitisparceretur, omnescnim promifcuè Karbaritrucidabant,nià quos aut adferuitutemforma ZT '^^lgt;ar,auttencrs ietatkÃos,adlfcm libidinis referuarent, itaiiteo beüofuprauiginti miüia CbriÃkmorum capitunt ââ^rifscafibiisinteremptatradantur.Captaautem funt Pefli amp;gt;ncafms,mfilaq;,ztâintiaMig!ts inripamnondum ex^ pofya exa(i£ptilchritudinis tnuralia tormenta triginta fex, â¢WTOrit autem,qu£canterijs zr curribus imponerentur,cen fWH Zfquinquaginta.Porrö tormentarijpulueris pilaru^
R
PAVLI lOVII MHTOR?
fèrredruni acitrmorii)natq;teloriim or-päraticowitic^lK^ in totam hyc}nein,ddeo ingenti copia, potitta eà hoÃif,ut ei pTtedamiilto maxima pars nidorix Barbarorum ajlimatif tK cenferctur. Sed noÃri, qui iudicio prudentiaj; ualerent) nikil uel tant£ opulentie ia(ltiram,quandofarciriinfliittfi ri^mediocripecuniapojjet, rcputabant:quum ucrumie^ trimentum,ac inÃtnabilcfuÃeptum uulnus, uel tacitis mis agnofcercnt,quo Germanic£ uirtutis ac difcipHni^ exh flimationem, inuiolatamantea Boinanis imperatoribtts » taia atq^ altera ad B.xechium, crBudamjpudcnda ChriÃii nis omnibusÃiga,Ãneuulnere hoiliumpenitus amijiÃeni' ipfe autem Kochandulfus,quum expugnata munitione dijsin caÃrispugnaretur,er concidi intabernaculoqu'iix tanta:cladifuperejfe mallet,uelrenitens er Ãemens,'(imeü co,cubiculi^ prffe 1.^0,qui iacentem deferere nolebant,fiib*
latus nauicul£qÃmpoÃtus,adComAraminfulamaÃc dit,atq;ibipaulo p(gt;Ã,Samario inuico,ui(l neris ac animi dolore extinélus, fune Ãam dir£ obÃinationis atq^ fu^ perbi£fu£memoriamGer^ mani£popul{s re* liquit.
PAVLI IOVII NOVO.
COMÃNSIS EPISCOPI NVCERINI Hiüorinrum pü temporis.
liber XL.
Soï»jM«i«, qui ïnAioribuf , quitm uuquam anted, confeâis iti neribuidduétdbdt,ubi de fuorum uióiorid certius cognouit,inftitu^ tdin propèrdndi diligentiam rea mittens,quintis cafiris Buda per^ uenit. ïiam tantd celeritate contée
derat, ut priietorian£ cohortes PWereomm difciplinx confuetudinem,fcflindntis equittta ^^futn dd£qudre cogerentur. Cupiebdt cnim interejjè ^^^^io,neq;AugitRo menfeiiolcbdtexcludi,quimcnÃü om ^'gt;w,occulto quoddaufÃicio,Ãbi in primis pdtri^ Selyrw ^^^l^i^fceliciÃimusextitijjet.tüam etmagnu HyÃnaelemin ^WcrrfKjs cdmpis,et Campfonem Gauriu Mempbiticum re rfd Singdm, poÃreirto Ludouicum atq^ Hügaros dd ^â^gaciuultimis AuguÃidiebusdciedeuiüosmemorabdnt, ^rnn Qrpkriq. duceseodem etiam menfe à . Baiazete Mes Tonern expugnatam meminijfent-ConCedit dutem in dduer^ F^dBudamueterem regione,off'enÃus odore cddauerum et pditdtedmnis tot corpora per omnesripds eiioluentis, ut fttriiiiatq- nitidiusdqudretur,^Strigonienfibus expre-piitqiio terrorem incuteret : nam Tartarorum agmina ffio à cdftris interuaüo pr£currere Jolitd, dd Vicegraâ^
R ij
PAVLI lOVIl HISTOR. â¢
ium exteniebMtiir.V i^lorc itaque exercitu ad fe tradudit atque unis omniiiomunitiscaftris, ante omnia utrunqnc Mahomctemimpensècollaudat:fedBelgraden/èin,cuinsexi tnia uirtute confilioq; ,fine ia^tira militum,adminillratu«t Crconfedum betlum fuiÃe didicerat , totius Grteciieequk turn magijirum dicit, alios pro merito adaudis flipendifs di tat^iieladprxfedurasprouehit. Exinde captiuos prodaci iubct^trantcirciteroclingmti, quiprdongis uindi refill bus, ante ora ducum inflrudofqi ofdincs ludibrij caufa tri hebantur, exkis notosdiiccsnobiksqialiquot, quibuspar* ceretur,deledi funt,Qr ante alios Baltbafar Pocanius,qiie funcftaeanode, tranfuehendis copijs prafuiÃe dociiintiif, ^Tayfcus dux uetus, co bcllo uigilum pra^fedtis, reliques ad unum omiies barbarus imperator,alioqui clementie läH dem quisrens, zr nunquamanteainnoÃros criidelior,e confpedu abdud os tironibus trucidandos dedit, truci nittn çrfa:ua uoceprolocutus talem eos omnino inereripcenaitt, qui quwn per legatos nequaquam fyncerc de pace agerent, aflutè bellum intulifÃnt. Eminebat inter captiuos exccb fieproceritatisEioricusmilcs,b'uncin conteinptum GoW« niecegentis, pomilioni, qui erat in dclitijsfiliorum, capi^ teprccalta captiui genua uixad£quanti,occidendum trail dit, ita ut indignae necis iniuriam crudeli eontumelia cunvi laret, cumdiuincuruo pueriliacinace, perlu/itm rifiim^ c£Ãscruribus proflratus uir ingens iugulareturà nano, qui inter adhortationem ludibria rcpetitisidibus, duni aegrè perfoderet, eo fÃedaculoprincipum ocitlos [atiarat. E, captiuii autem, units omnino Burfichius Bohemorutn diixiiobilis, incolumis euaftt, regin£ beneÃcio cr Milâ boinetis indulgentia paulo ante redemptiM. Patrata ea
SVi TEMP. LIB. XL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iji
ignobili nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;c£de, Solymanus regipuero dond miÃt,
phitlerittos tres equosexiniiie piilchritudinis ,fr£nif hdbe, nistjidureis zr gemmdtis ephippijsexorndtos, tolidemq; txdiirotextiliregalesiiefles ,proceribus dutein Kungdris pnterÃngulas tdldres togds ,dureos etiam torques. Leget ti j^MÃw/erÃt«/ereperhumdiiiterdregina, poÃuldrunt, utpuerum regem ctimproceribusincdflrd nùttere,omnî-quedubitdtione depoÃtd, cunädÃbidcÃliofecundd dtque feelicid IÃerdre iiellet .Edenitn tndgnitudine dnimieÃe So= bmdnum,qui reges omîtes non modo potentidfortunnq;, Ãi pietdte dtque iuflitid fuperdret, ut puerum,quemÃe= »tclpdtcrno iure tuteldfuddc dmicitiddignum omninode= Ãniendum fuÃeperit,comprobdntedemum uidorid non wodó conferudtiim uelit, fed dmplioribus dntiqui regni ^ââ itijs dddugendum exiflimet . Proinde cupere regiain prolein cordm intueri, dgnofereq; pdterndm indolem, in= fantem^- de umim dmpdexdndum trddere liberisÃiis,ut bene duÃgt;icdtis renoudtie tutelx initijs, perpetuo tenore enm Ottomdiinis Ãrm£ dc ideo immortdlis dmicitiie Ãmdd utentdidcerentur, ipfdm uero Ãlice niiru^.qÃoco incolumi dignitdtefemperhdbiturum : quodedm dutem fecus dcd= »Mittercuperet, noninuiferet,probiberieo bumdnitdtis officio dntiquis Ottomunnorum inflitutis ,quibus princi^ pesfuos dddliends mulieres im dlienis tedis intrdre uetuif fern. Porrb Solymdnum non ufque ddeo temperdnti£ dc bonefli decoriseÃeoblitum, utfoclj beneuolentiÃimicp re-s ^isÃtidm, edndemq; beneficidrijdcdmiciregisnuperuxo:: tem, or in Ãmilem regite fortune mdieÃdtem crefeentis pneri mdtrem, xtdte Ãormdq- florentem, in cdflrddtq^ uieo in intimum tdberndculum admitti pdteretur :ne in=
R iij
PAVLI lOVII HISTOR.
fcgriim einspuiicùi£ nomen, quoi in reginis unicä etpeT» iUuftricurd effettuendum,ullis fiiff:icionibM inuoluent. Ad ea tum regina,non occulto metu teneros fenfus in mAter no affèilufiicilè confundente, perplexe udmodum reffotn dit,fed monente iemum obte^anteq^ Georgiojiiedubitintis fuffieionemleui Qrnihilproftiturdcunä4tione BarbitrOi rum dnimis ini-jceret,pueruni regalibus crepundijs exornd^ tum curpentoq; auruto impoÃtum cum nutrice letiÃiinisq; matronit in cdiird miÃt, comitantibus cunüisferèproceri^ bus, quibus dond legdtidetulerdiit. Exceperedduentdnteitl pYogrejÃs dliqudntum è cdüris honoris cdufd orndtiÃit»^ turm£ equitum,crintercdflrenfesuidspr£toridn£cobor tes,illdtumq^ in tdberndculum Sobymdnus humdniter inÃgt;et xit, perbldndè cum nutrice collocutus,liberosfuos qui dde= rdntcompleêlidtq^exofculdriUtè uagientem iuÃit,certa amorispignoreobligdntes, quem beneficidriumdtq; äuik cum , quumpdriterddoleÃeret, effent hdbituri. li erdnt Selymus ey Edidzetes KoxoldtiA mdtregeniti,dui orpro-duinomindreferentes. t/iuÃdphdmenim CirchdÃdpriori uxore fufceptum,regio ZTpldnimilitdri ffirituiuuenem, uelutidblegdtumdi MdgneÃdm in tonueprxfeóiurdreli^ querdt,quumingenio uiribusq^ uigentem,amp;' nonobfcuro militumÃudiofubnixum idmpldtie metuendum exiibinia-ret : induäus enim, uti pldnè uxorius, RoxoldUiC bldiiih tijs, dutficuti plenÃ; ferebdnt, per Trongilldm ludaicce fe^ nobilemmdgdmdmdtorijs ueneÃcijs ieprdudtus, Sely^ mum, excluÃ)lVlufidphd,fucceÃoremimperqdefliitAbdt; qubiMuÃdphdsintempeÃiuddtq^nephdrid cupiditdte ni-mis ferd fdta pdtris,lt;esi Selymiexemplo prteuenturus effi (liderçtur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hun^dri procens
cum
SVI TEMP. LIB. XL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;132
nmpiirpurdtis prMderent, certos duces, cjuibus antei negotium dederat, per fimulationem uifeitd£ urbis im^ ntiÃis cohortibus Sabatinam portam occupari luÃit ,uf^ ^ueadeo tacite er diÃiinulanter, ut nec cuflosÃatisotio^: lus comtneantis turbo: Ãgt;e6lator , port£ aditum aliens poteftatis failum fentiret : nain quum frequentes fedato paffu manipulatim intrarent , multi ctium ex compoÃs io y ut patrand^ rei Ãufjiicionem auerterent, ueluti iant lufirata urbe , in caüra redibant. Eo gt;nodo plateis [0= ^oq; er compitis omnibus celeriter occupatis, er nufi quam tumultu edito , praetorianorum pr^efeilus per re=s giones pronunciari iuÃit, ut Budenfes omni timoré de= pofitolimine fe continerent, nMtureq;,à uitam ac liber-tatem erdeniquefortunasincolumes uellent,arma ti-ade^ paruereimperiociues,prolatisq;armis in Ãdemre-, Tur cas bojjfitio receperunt. Tanta autem extitit Bar barorum tranquillités atque modeflia ex feueritate diÃei^ plm£,utnemÃbo/Ãitum ajperiore iiétofadóue Ãtuiola^ ius. Tum uero Solymanus, ubi renunciatum eji, paca^ io ernibil reÃflente populo, urbem in manu effe, pues ^umqii^tiqna,}fi nöx incumberet, adreginam remiÃt,re== tentisapud fc proceribus. Brant ij Qeorgius ipÃe varadiâ^ nenÃs antifics,ierarioprlt;cfeéius, er Petrus item Vichius régis propinquus, Ioannis teÃamento tutor relióius, Va=: lentiiius quoq; copiarum duxÃiimmus, er Stephanus Vera betius epiÃolarum eyr Ãerinif regijmagiÃer, erBacianus VrbaiiuSyCuÃodiiC pratÃdijsq}urbisprapoÃtus.Ba uisima poteiitis Barbariinopinantibus improuiÃo iUata,Ãngulos rum animos magnopere conterrHit,auxere etiam pauorem ttiinus familiäres purpuratorum uultus, uerbaqi intepeÃia
R iiif
PAVLI lOVII HISTOR,
«fe qumlis inuolnta. NdW perduÃoî in confeffum, Urn [ent rè, impndenter interrogando criminandoq-, iiiflit propè queftionifubiecerant, tta utgrMiÃimarnm rerum conjiliorumg^oinniumrationemrepofcere uidmntur. At regiiM,ubiitrbemferio doloq; occupntnin, c^pmeresiti caftris retentos uidet,metii dolore perturbatd, Ãipplicei libellos dd Solymdnu!nperfcribit,ordt,utfideiddiit;, ^itdin vecentibns tndnddtis prolixe dcbumdniter confirmdrit, cr déniai priftin£ fu£ lenitdtis amp;â clementiie obliaifci nolit, ideoq^proceres ob egregidm fidemfortemq; operdm, de fe, Turcicoq; nomine benemeritos, tncolumes remittdt. Aÿt lj!ecper'R.oftdnë,dtq}eninfnuneribiisexplet, mijjd etiM èfiio cultn corolld perinÃgni zy unionibus cum gemdto ein blemdte, (iu£eiusuxori Solyindtiifili£ miUeretur. Exinde per qudtuordies de Pdnnoni£ regno dpud Solytnatiupugttd tibnsfententijs diÃ^ntdtuinferunt-.AAdbomctesey' Cuftre^ phus pdrum inter fe diuerÃ,puerü regi£ prolds,principesj; gentis,Eyzdntinin dbducendoscenfebdnt, comittenddm du=: tem Eiiddm pr£feélo,no tdm dcri qu'dm moderdto pruden= ti(p,qtii molliter imper dildo indulgendoépyâHungdroriidni* tnosfernitutis metu liberdret,conferiidtisóp omnium [ortu~ nis,pduldtimferendo iugo infue[aceret.AtRoftdnes,ingeâ nio mitior,dtci; eo^quod utigencr firmiore grdtid udleb-tt, ab omni uel cupiditdtis uel ddnldtionis fu/ficione remotior, totius deliberationis fummdm dd decus reuocdbdt, qiiuin di^ ceret longe mdximo dtq; optimo principi, quinuüo imqM dedecore nom inis fdind onerdjfet,nihil omnino efJèturpinSt qu 'dmcontra insamp;£quum fi!cept£dnted tuteUdc de[eii-fionis^pdrtd demum niélorid fvemin£pdriter dc infdittipue re?ÃdemfefelliJJe,Exddnerfi HAabometesBelgradenfs^qui
SV I TEMP. LIB. XL, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijj
hbäogliiuocahatur, tuingMinni/iperitcerèuiin noftrum nomii mAximè truculcntus^kniorii confiliä uebementer improbdbitt. Erat enim Turcici Ãnguinifpatre nomine ia=: baBäÃa^Mahometis (Quondam purpuratopro^nitue ,cx=â trciKratq- Uun^rica arma per multos annos ab iüyrico li^ We,fiibBalibeioprtefertiinfratre, guemMugiciana acie (laruiÃ'e meminimns, fed demuin ex calamitate noftri exer^ citm ai Execbium, hac qttoq; ad Budam Germanorum lnfcelic!tate,tantam niilitaris con/Hij ceperat opinionem, ut fxt^dordinemfmconÃlium cum purptiratis admitteretur. Isrogites fententiam,fcio, inquit,Solymane, quumpoÃrc=i ^olocofententiadicitiir,diÃidentis nomen inuidi£expoÃ^n I«)!! uidcrfneq; proindefieri poffi,quum plane dijfentiam, oratio mea uefirkauribus ac animisgrauis moleflafi lltgt;fidnonrecufi)uelarrogtntis nomen,modo malignitatis ^ignorantia: notant deuitem, dum ea recolo qu£ ex ufit P^^fentiumrerum tuis commodis tuxq; amplituiinimiri= Ã^^eonducant.Concedi enim aliquidlt;etatime£,çy-fî dicere ^(eat, etiam rebus g;flis,iure pofiulotquum bellando dimi=! ^dnioq; in Pannonia fienexfaîlus, ea deÃatu atq- opibus bu ^'^^^egni,in^niisq^ bominum didicerim, qu£prolata in Medium, magno ufuieffepoÃint, ut de bacre, qiÅ decreti Plt;âenitcntia non recipit,rebHfiimèflatuatis. Ã^uinquies iam P^f bosuiginti annos armatus in Panoniam ueniüi, cr ego fionobfcurusomninoautduxaut miles, omnibus no modo lâdlis,lid prcclijs interfui,puto,ut uindicares iniurias, impe tijÃnes proferreSjCr deniq; optima pace potireretquie cer=gt; (d e{fe nonpotefl,nià armis atq; uióhria paretur. ttaq; BeU gradunt infame domic ilium afylumq; latronum immaniu, . quondam funeiiis nuiorurn no fir oruin conatibus nobis
PAVLI lOVIT HISTOR.
lit.ifuinfirtiterexpugnjfli, quum inde Hugdriperi'ttditc!igt; M,pdtre tuoPdrtlncis occupätobcüiSfMyforum crlüyricf rum fines impunè uexlt;iuij]ent.E.ofdem {)orrc),quintumpoà itnnu, quód neftriu crudelitdte nbsp;nbsp;tcterrimofupplicij
re le^tos nofiros interficerdnt,unit dcie cum re^ ipfo triici dal}t,Buddmqjpotitus, ut precldrum mdgnitudinis dniiin tui,ucl remotifiimis noflri nominis hoflibus ffiedmen ddte^ tur,delegifti ex retiquijs profiigdtie §:ntis,quem diddenute protinus orndres,non regio quidem ortum fdnguine, nuUohercle dliomerito cognituin,qudm quèddudumcr priudtus çy publicusboftis extit(rdt,quum udlidifiimds contrd te è Trdiifyludnid ddducés copias,fidtrem Uirutn ipfi firtioremglddio noftrointerfi:{iumdmififfet. Exortuscà dc}nu}nnouushoflisrexilt;oricus,qui Hangtr««? bencficio tuoregiidntentexpeUeret, dtq^itddduerfus CermdnosW-tium bellum fitfiepifii, ufqâ,ddeo uehe}nés,utredudofidtii« boftibus,non modó VienniC m«nibw,fid in» teriori etidm Germdnice terrorem intuleris.AMemio tiix» dum exddto, idem rex neq^ pdcem pdti neq^ bellum ferre fo^ littii,quum prafintis Caroli fratris opibus inniteretur,Bii» ddmqs noftro defendeteprafidio fiuflrd oppugndlfet,te ite» rum exciuit,imuriasc£dibus ac ificédijs uindicantem,qnpi tua dignitdtis effefbituebds,eum tueri drmis,quem imiÃtä» libcralitdte regem ejficereu;, maximeq; optdres eum duo» bus fidtribus de occidétis imperio,nobilipugnd édita,decer= tare. Sedilli,quum urendo uafiandoq; auitd eorum régna percurreres,dduentdntisfi-emitum non tulerunt,fecutaq; de mum paxe/linterHungarumatq; Germanumte indulgen» . teprobdtcq;,quum aduer'us Perfà sireproperdres,fideain CcrittdiMS ita fiegit^ ut nifi ego ad Execbium deleto ing^^'
SVl TEMP. LIB. XL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»34
ttiK exercitu,pe]rfidiam opportune uindicdffèmjtu omnina Ãjbylone accerfendin uidercre,Ãcuti modo Byzdntio,mu[= f(s itiiierum fuperdtisincommodif -, aduola^bi, ut nobii ma^ tunmopemlin-es^ddresq; /kpreinum operdm,Ãcuti plané l)âerduerim,ut rebm in PdnnonidÃrmiÃime conüitutis, tot laboriim de Ãanptuum incominodd, pro dlieno commodo qitinquies fufccptd,finiMtur. tiifi uti uideo dliquos optd^ K,iMnquam tibi tutelam bdncpupiüiçyuiduiS cen/esdi^ n!ittendain,infinitiÃcUicetLtboriidtq; periculiplenum, cui pur pretium nonÃtedgloris/Ãccie5,quie unimo tuo excels fo boneliiq; femper decorif auido, db hif uti urbitror, nimii fdpientibw obtenditur. Verùm hdnc,uti plané rudif,fapien tiamglorid redundantem non intelliga, quneinipÃocurÃt uiéhria: neruos elidit, nec in caflra dperitif imperatoribus fâfqudmddmittitur,quoÃt,uttemdioribuitui5,quiduode niginti rcgdtt in hoc imperium cotulerunt, qu um fceliciore omnino cupiam,fdpieritiorc eÃÃe nolinr.quid cnim infipien^ tiusdicipotefl,qudm ÃtmperejÃeÃultum^hocefldliend cu^^ tantem,fud omnid,fdlutem,opes, dignitatem, in diferimen ÃipiÃiinedeuocdre. SatisÃci^i, uti arbitror, cr cumulate quidem oÃieiopietatisQrfidei,atq; etiamglorie,Ãea po^ tins manÃietudine,clementid,lenitate,quam inuiâo conÃlif robore,pertinaciq; ui^re militaris animi comparatur.üis enim inÃrumentis ardens fimper cr inuidâ uirtus Otto^ maiinos prouexit extulit. lli£ autem, uti mihi uidentur, adumbratie Laudis imagines otioÃirum cr deÃdum regunt animos deleamp;nt ,armatis certè nunquam maioribus tuis, nifipoÃdebellatos hoÃes,triumphos^ a{hs,ac ereókttro^ phea placuerunt.Sed hic arbitrio iudicioq^ tuo, cui maiora in^ni4tQnceiitnt,tïibudnfnr,Bgoc(rtè,[ibeüorum caÃis crwît
PAVLI lOVll HISTOR.
Cf non incerta rerum momenta longe proÃgt;icio, earn nnnic tne^quam animi libido fuadet,confilij rationem fequar, qn» nbsp;nbsp;]
ipfa,qute cunihs rebm dominatur, çr me uebemcnter iifâ get,multo meliorem, neceÃitof ofiendat. Ante omnia tiun^ ^ri,ut ipÃs minime confidainus, prlt;eclarc nos admonent, quum rapiniS:, h-ansfugijs, ata^ perfidia infames,inter fe Hf fem:iant,neceorum exulesdcÃnt, qui Gerjnanos concitcnt, Cfcontinenterbettumgerät: Reginlt;eq- item ^pueriopes infirma, qu£ tantie efje nonpojjknt, ut pr£potcntempro= pinquumq; bofkm fujiineant. Heceffe erÿi erit alienum re= gmm nojiris tueri auxiliis,qu£ minora iufio exercitu ,fme magno noüro difcrimine detrimentoq^ adduci nequeiint, Kagnisporr6,utifolemus,peditatu,tQrmentis, claÃiq;in^ fir uitis exercitibus,fingulos per annos, tanti itineris amp;nbsp;borts expeditionem jufiipere, extrcm£ dementia opus iti^ detiir.tlt;ieq}enimex Ottomänici nominis dignitateputaue^ rim,quotannis rfd plorantis petentis^ opemfocmina prcces commoueri, nifi arma fiudîinere quam inÃrre utibus atque nobilius putes.ltaq; cenfeo boc regnum, uti iure belli toties captum definfumq;, more maiorum i/t prouinciam redigeit dum,reginam patri remittendam,puerum alendum Bizan=â tij intra fepta regi£,nofiriscp legibus imbuendum, proceres necandos,euertendasq^ eorum arces,ac ex omni regione milias inÃgnes,qu£ Ãrociores/Ãiritus gerant,in AÃam tri^ ducendas,reliquam porro multitudinem, qu£ agros colat, atq^ urbes inhabitet,impoÃtis praÃdijs conferuandam. tloc uno Ãquidem decreto,Solymane,CfHun§tri fe perdomitos intelligent,Gr Germani,niÃtemereutiqueac infaliciterde Styria atq^ Auflria dimicare ueUnt,Pannoni£ Ãnibusablli^ uebunt.AtSolymanuSjpriufquamde re tanta decerneret,
sVI TEMP. LIB. XL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijj
flt;imficdiu}nrcttus,tertiocalendäsSeptembrif,quidiesT!AUâ* ^cim tii^loriä erat infignis, Budam cum liberis inträuit, ceb.bri templo, guod DeipartC uirgini erat dicatum. lUud enim aiitea facerdotes Mahometano ritu expiantes, du uorum fcilicet noftrorunt fublatis altaribus, imaginibusgi d(Iais,L)eomaxima confecrarant.iiecmulto pojieo tem^ pmmento decretiim edidit,ut Ãngulorumfententiafappos fite inoderatus,parem omnino uiam fecuritatisfimulac di^ ^nititis tenere uideretur. Budam enim Turcicaprxfidio cit Ãidiendam cenfet,reginamcpabitermanet,ut aqua animo âârbeatq;arceexcedereuelit: ipfam enim cum puera ultra quot;^ybifciiminLippa regnaturam, regianeadmodumpacata lt;gt;tq;ppulenta,Qrquad non mcdiacri etiamfalatiaejÃepofi ft,SigiÃnundipatris finibus prapinqua, danec Stephanus pueragnofcenda regno fceliciteradalefcat. Bafdemporro eiim tutares atq^ nutritios habiturum, Vichium quaq^ Tes tgt;iefuarenfi5priieji(lur£ Sanzachum maxime illuftremat^ potétem !à rè,Verbetium uero fenem,uti te^m totiusregni urbanarumqirerumperitiÃitrMitt, BudaeUun^rls iusdis ibirumÃe uero datura comités è pratorianisal{s,curruslt;ji ttrfarcinaria iumenta, quibus mundus muliebris, ^zaq^ omnis regia in Lippam aueherentur.Uaque regina uelcum btchrymis cr tadtogemitu,tyranni perÃdiam deteltata,fecl tumneceÃitatidiÃimulantercedens,arccatq; urbe exceÃit: ta'aBarbaris impofitale^,ut tormentatenea, crquicquid nilitaris inÃrumenti armamentarijs inerat,Gr commeatus inhorreis,omninorelinq!ieret'. Proceresquoq; unaproû (tifint, qui tametfiperacerbo rerum euentutriÃes incedes bant, recepta tarnen libertate filutecp de qua per triduuin iejferarant, perquameffusè hetabantur. Solus omnium
Valens
PAVLI lOVII HISTÃR.
ValentiiiUf antiquum Barbaroru odium prsfenti perÃdiJ fmÃt,in cdRris fub cu/bdia rctentuf, quod circa BalatonM lacum prceualidas opportunaâ!qiarcesobtin£bat,quodnos uem antèannii ad üeocricum, utimemorauimui, in profil* ^os Cajjbni équités crudeliÃimc defeui/Jit, quod tiir in^* luo :naximè pugnacÃmdomitoÃiberali, Hun^rorum imd* titudinem militandi Ãudio Ãbi deuinätlm, quo uellet impels lere poÃet. E ius eniin uiri uirtus/Ãeiiata militiie, cum Tur* cis omnibus,tum ipà maxime BelgradcÃ,qui eum ambigui^ criminibiis obieilis,odiofum reddiderat, omnino firmidada uidebatur. Emanarat quippefama, neminem exHun^rit exulibiM tquitibusqà Germanis euaÃtrtim ÃtiÃe, nifi Valen* tinus Perenum hoRium ducem, ut fcfeimminenti clade cunt fuisceleritereriperet,opportunenuinuijÃet. Eleq^ id Ule nel captusperne^bat,quumgenerofa evr contumaciÃonte,ide femperfefa^rum Ãateretur. Quid enim, inquit, nobihui ffiÃe potuit, quam noÃr£ namp;tionisauxilia, quie cognation^ amp;'fan^inispriuat£q; beneuolenti£ neceÃitudineminclu* dan-t,externisuerisq,- hoilibus detraxifjè^ vthi fcilicetmb norenoÃro cumpericulouinceretur,Qr illiclade ereptiÃi* pcreÃint,qui ad reÃrendamgratiam inÃ)erdti,ac ideo inÃ* gnis beneÃcij menwriamretinerent^ Egit tarnen regina fe* dulo, quanquam proprio moerore occupata, ut Valentino liberté impetraretur, çr id quidem'a'Koflnne perA^r* cbum SigÃfnundipatrislegitum, uirum inter Sarmatas^ nere Cf bellica laude iüuÃrem, qui uidhriam de Germanis partant gratulatum aduenerat. Sed id tantum humanitereà impetratum,ut Solymanus, quum nihil Valentino fe nocitu rum promitteret,non incert£libertatis Ãum prabere uide* retur.Dü h£cliudlt;e Ãunt: EeriittAndusbeüi euentu vienne
ex*
S7I TEMP. LIB. XL.'
Ãiosftede proÃi^tos, cr ducémortifhâ0 iélif tutlnereinComurameuitfilfe,aduentlt;ireq; SolyttMtuimdidù cù,Leonardum vdlium,qnMqiiÃffuii dinturnimorbit}.bc affliéhim, quod putiloMtè non ittfodixduxoppugnnnd£ BmJæ conjïliuin improbdrat,in Cotnaram defccndcrciubet, quireliquidffufi exorcitios excipLtt^fitgiditesundiq^ÃÃTitf ljâcq;Mxilioru}n commecttusutq^ itipendij territos,Qrrea fum omnium inopcs conÃrmet. optimum qiioq^ rutui ui-dori Solymdno moram inijcere, qui Viennam ulq^ repenti^â KdincurÃone perudÃmis ejjè credebutur. Lehtos udeunt mittit, quioblatisnouisconditionibus pacem peterent; if f«m iSUcoidui S.tlnM,quem foclici fuaforte,pridie qudm ÃrditTiircis cdperentur,ab exercitii le^tum ad regem miÃz fnm fuijji docuimue,amp; Sigifmundus LitheÃdniwpriSclarci fiobiUtdte togituf lènsx.Tule''enwiterd, txcelfum Germd^ ni CO more exuuro poculumÃcfftÃimts exorndtnmgeminift ttiiditxq. inÃfper adnürdtionis argétedm mdchindm,m qult;t Hon hordrum modo lÃdtid,fed errdntium etidtn Ãyderum mo fi'tytnenflntiq; Solii dc Luna coitus, exddiÃimd rdtioite HtonÃrdbdittur, intus Ãcilicet tétdtis rotis certisq; poderibus, timtrdbili momento,ucl in multü auum minutiÃimds tem^t porum meiiÃurds diÃgt;enÃdntibus, quum inter celeres turi^
orbes,in tdmUdrio inaqudliq; polorum ordine, du«' ddci qtidddm Ãupremi metoris amuldtione cunikl congrue-^ ftnt. Elt;t à peritiÃimis dÃronomis excogitdtd perÃätl^-, ^dximilidtiiCaÃtris fuiÃi dicebdtur, cuius ingmiiim, noc bilifemper Ãudio, nec deterrente unqudtn Ãumptu, rurd dt^ qne ddmirdndd concitpiuit. Oateriim leblos dppeUentes tgreÃbsq; tidiugià CaÃonus obldtis equis quibus ueheren* bnrÃn cdÃrdpcrduxitjdeditq; eis conÃiicuo in loco tabernd^
culi
PAVLI ÃOVn HISTOR. , . culd ptdd exünijstapetibuiconflriitii, tane caftrenÃs Uutitite mimerii, uinumq; imprimii gt;iobwgt; ttim ipfis lege uetùum quim negt;ftrk,Germdnis^pTlt;^f^^^^^gt; expetitum. Purpurati poÃero die,inm SolytnAmM !!onpfO= cul in pnetorio prdderet, legdtosprandio exceperänt,itâi'*^ in gâi'iitiam noflri morif non infolo^uti folent, colleâis(gt;''^'â ribus ,Ãd altiore in men fa catbedris htnnilioribui pnrpin'^ contecfis fedentes una difcuinberent,folia BelgadrenÃs tra ordinem uirtutis ac «tatis honore admiÃus ittpub^^'â^ inÃa purpuratos affedit, Legatofum uerb comités exfbâê** lis nationibus iuuenes generoÃÃKitandiÃudiofamulaideff apud tetrarchas epulatifunt, numero c^uadraginta fex, Titrcico nomine Sanzacbos uocant,hoc eà figniferas, t/nod militari cum imperio prouincijs pr£Ãnt:fingulis enini pro inÃgni, ecpuina couda haã pr£fixa ante tentorium prodeuntiq^ in adern fericis demum uexillis uario colore turmMatg^alasdiÃinguentibus, iüa eodeinpaÃiscrinibitt niuea cauddpr£Ãrtur. Epul£Barbarorum è DonubioÃ^ eilepotantium una orizaunisgi omnino uerueciniscorni^ buscccpt£Ãnit£q; funt,adeo Ãmplici aÃridogi opparoM, utnonobfcurè nimiamluxurianoflris cxprobroreuiiereit tur,gui menfarum decus,guo uno pr£cipuè nobilitatem oc infaniam oflentomus,neguoguam notur£ deÃderio, fed im= menfagulæ libidine diffiniant, ut obiter nonÃtmirum, eoS confilio atg; armis inuidos zyfemperuidores euaÃff'e,t}ou talem uoluptatemiqu£inhacnojirarum gentium uitaloii^ gè potiÃimdcenfetur,uticdpitdlembeUic£ uirtutishoÃeiit domiQrÃrispenitusabdicdrint.IgiturremotisinenÃsÃegl ti ad Solymonum funt mtrodudiÃta ut Ãngihos bini piirpu roti in medio arreptis brachijs, quada honoris Ifecie fuÃen
Mes
sVI TEMP. LIB. XL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t}7
titnte! ad dextrtc ofculuniperducerent,neq^ eniin Ttircie ex» Unios homines ad tirannuin aliter admittunt,ciuam utÃnü fcrutentur, anÃrrumfub ueÃr lateat, implicatisép eomo:} dobrachijscommouendtemanuspote/btcmfacinus auÃtris diÃimulanter eripiant,quaiilt;piam craÃidenti in thoro cir^z cumpoÃtt parata^ 4d manum clypciis cum acinace claua^ Ãrrea, ac item arcus Cf fagitt^e confÃiciantur. lUata quoqj tftâlla machina fuccoüamibus duodccim/cruis, qu£ Soly=i ^Mianimum or Barbarorum oculosadmiratione compte uit. Adduxerant enim artiÃcem, quifolutis machine Ãbulis interiora admirabili rotatione circumaiba repandcrct:is li* bellumquoq; detulerat,attritlt;e uel luxate machine remedia continentem,tradétem^prii:cepta, quibus tot orbium curs fus nunquam interitura radone regeretur.Ba enim ingenij fubtilitate Solymanusfuit,utnon modo Ãtcris Uteris,quibus fuperUitionis fua leges continentur,eff'et eruditus,fed aflro uomi£ coÃnographiaq; prafertim curiosè operam daretz Hammone medico ex Bethicd oriundo perdocëte, quum tùr ucutusÃngulas terrariiregiones,Ãnusqi maris in membra^ uis depifUsq; orbibus demoÃraret, ut inde regiusanimus perocium utiU erperameena deleilntione caperetur.Pete» bantle^ti, ut Pannoni£ regnum ïerdinando concederet, hiflemÃre conditionibHS,quibusidpauloantcBizantij La fehuspetiÃÃt. Tributumenimficutiioannespendere cons fuejfct,quotannis fe penÃirumpollicebatur,addufbirumqi ineadem pacis ac anücitiiefcedera Carolum fratrë,utin ter» gï ab omni beïlico rnetet liber, quod maximepercuperc ui^ deretur, exemplo Selymi patrie adOrientemimperlj fines txtéderet.î^eq; enim ipfum, dicebant, uel generöse uel rcüè fadurum,fi loannem fato fuit ^m, uel infante eius filium.
PAVLI lovn HISTOR.
^td h^res mitiimè pntäretur,uUi in re Verdindtido regicoin parmi,quod Ole neq^ uirtutd neq^ offinj merito,fed aliéné flirt unlt;e beneÃcio fublatui,alieni lurd locum inuaÃffet â¢' tion éum berclereganimpotentibiis armis rite faiiium uideri, quum necproccrum omnium confenfu rex acclamatuf, itü legitime coronatui fuiffe uideretur' Prdtclara ftquideiniit^ rd Aitflrianorum principum uigere,quâquam turn oppreà fa armd,eaqi aliquando ualitura,quibusfreti Vannoni£ reditatemfÅliciter adirent,niÃiniquitate fortuiw intereen ptaraperetur.CiCterumdimiÃoantiquo iure,nihil fepotiui habere,quo illatibelli nomen excufarent, quà m recentis im t£ paed tabulai,quibm loannesÃolenni totprocerum aÃipn latione'Ferdinandumreguifuccclforem reliquiffet. tHuitt profèiilà certi iurd confeientia permotum,uel ipÃtm autho remdeÃnforemq^ fuxdignitatdprxiudicio uchementerof-fèndere,quà m Cbriftiani nomind caufam impie proderc tM luiffe, quumprfuaricatione turpiÃima,. beneÃeiarij iuri^ oblitui,Ãdemlacramcnto inierpoÃtam, tarn ingrate quM aÃutiÃÃUifÃet : ut ipÃe qui inter regis potentia magnitiii!= neq; animi excelleret, çr bello paceq; iuÃitia: nomen tueri uideretur,poÃquam ingrati hominis cotumeliam aeglexià fei-,}-'erdinandumtantdafjiäuminiurià amicum çr bette-Ãeiarium mailet, quam perpetuum hoflem. îdihil enim ei, uelad£quitatdÃimamhoneÃius,uelad diutum£ paedÃ^ curitatem utilitis,uel ad Uber aid ammi laudem omninogto= rioÃus futurum,quam à antiquiÃima: Ãirpis regem,uirtuiâ te Ãdeq;pr£Ãantem,deleäum à Bohemd,ab Uungard exos ptatum,à Germandautem'R.otnaniimperii CxÃirein deÃ-gnatum,Ãtmmiq; imperatordgermanu Ãatrem tributaries nomine Pannonia: regem appellaret. Soljmanus iucundo
uultK
5 VI TEMP. LIB. XL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijS
'^ùltüÃMdittiiiJMneribiis,biduopcÃper Roflunercl^ionâ lt;1«, M/tiffwra haue ejji pacis ac agt;nicici£ coitditionein, ut ^erdinandus urb£S,oppida, arces, quts in ditione Ludonici fe^is anteafuij}ent,continuo redderet, ac in pojkrum Pan= ticni£Ãnibits abüincrct ,fe uerô, qui loties beUo laccÃitus^ Staues fumptusgrauesq; laboresÃubijjet, Icui pxnacon=: â¢teiituinÃre,eameÃe, ut ad conferuädum inuiä£ maieflatis iecus,Auflrilt;etributum imponeret, tnm uero inita amicU iiaÃlenneÃxduspercuÃuruin.CinödÃeaconditionegras ^â¢iKntur^obiterqi bellum,quinn pacem maüent,Ãe adnixu^ âââuni continues armis,ut Pannoiùco regno adempta, euafln-AuÃri£ regionibus,uindicaret. Atle^ti, quanquam ai Jibuti nomen tanto faflu tantaq^Sarbarorumarro^ntia ^âiduélum, quumfumm£potenlufitmm£qi dignitatis Ãd= ^es indigne contemni quererentur,in iujhm prope irant ^xarferant, utfuÃeptee le^tionispropoÃtum tenerent, aÃ~ flibtisj; rebus(Ãatium daretur, inducias poÃularunt, per quas Ferdinandus atq; itidem Carolus C£far cofulcrentur: Ãiiiecidimpetrariquoqipotuit,quuminduciasaÃutepeti ptoÃieerent, quibus ^rendaruin rerum inclinate iam au^ iuinno uertenteq; fe in iuges pluuias,occaÃo tota depcrirct. ^itiueredemum,ut Ralthafare,TayfcHmq; duces captiuos, pretio redimere liceret,hos enim incathenis uiderant.Adii ^oflnnâ¬srelpodit,eos,Ãpax,ea,qu£ dîéht eÃet,conditione Pâtraretur,Ãne pretio'dimi{furu,po)ro à beilluÃret,n6 de» futuram occaÃone,utcaptiuoru pernuitatione redderetur. Licuit autle§itis circuducete moÃräteq; R.oÃnne,opulctia lt;itqiordinccaflroru intueri, fed quit munimcta,qu£ intra ÃÃ'am clitellatis camelis perpétua ferie cathenatis, currulù ^usq^tormétis cojii)lgt;ät,atqi itejhdioesattributaqi dillin^iis
S y
PAVLI lovn HISTOR.
militum grneribttf tentoriorum {pittid mirdrenturyÃlentiü ante omniä periequaleatci^ perpetuum in tuntd frequeiiM fl!ipendumfuit,neqi enim uliter qudm figniÃcdtione rturtus nutibits pdTdti intentiq; milites regebdiitur. SolynMtii porro infigne pretorium,utipur erdt, cun^s excelÃus öquot; fumptuoÃius,quüquddrdt£drciseffigiemexprimeret,ociit los pulchritudine et mdieftdte operis adimplebdt: à qudtuor enim an^lis totidemq; medijs ab omni latere fdsligiitti^ pinnatisq; turribus cingebdtur.lntererant ad annmeanduiit IdtiÃimicporticus, Ãeutdredin paleÃrjemodum,ifimedio ad domeüicM exercitdtiones relinqueretur. Meriora quoq: pdpilionwn ucldmentd-.Tidby Ionia operis acupifht/ericiqi funes,quibus tenderentur, ufqucddeo elaboratd pretioÃte^ fulgebdnt,ut x^limdtions nolirje modum excedere uidereiui tur.Adiwtdtumquoque eà omnium ordinumtabemdculiSt tentoriola eÃe coniundht, quibus ldtrinlt;e inerunt, eo itu üicutieordine^utnouiefcrobesquotidiefierent, replet£^ flutim arena inieikttegerentur. J« tndccllisquoquepariter profundiC ÃÃiuifebantur, in quibus lanij torius exenterdti pecoris exta fedulb tumulabant. IMfiebat, ut caÃra niiHo odorc tetro aÃ{dta,non ad falubritatem modöÃd rfd iuctin^ ditatem repurgttis omni in parte regionibus non Bdrbdro=â rum,fed eorum qui militia: difciplinam condidiÃint, caÃrd cenferentur, pradamnatis hac in reÃdtiuis noÃris, in queis prater ingratam naribus atq- oculis multarumrerum fee^ ditatem,peüilentes enafei morbos ÃepiÃime uidcmus.Le^ tis multipliei ueÃe, peeuniaq^ donatis atq^ dimiÃis Solyma» nusBelgradenÃm,late longeq; citra Danubium AiiÃriaÃ^ nes populari,ac inccdere, CaÃönum uero uoluntarijs equi-ti.buspra:poÃtumi»RlordUos,qt/iMarcomaniiiantiquiti(S fueratit,
SVI TE AI P. LIB. XL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ijp
fiKritnt,excurrere iuÃit:fedprlt;cdctbnndos, ntdgno injÃerä» toij^cdrum^ntiitm commodo^plcniiimbribiKinÃdti am^ nes opportune moruti funt. Exinde ttir Hun^riis, nomine Solymdnus,qui ub ineunte eetdte bcllo cuptus Muhometis fe^ (iquebaturjiSolymano Bndiecim imperiaprd^ficie tur,lt;^ui cum Verbetio duret operum fumma xquitate iue di* eendo, populäres^; ejuondä fuosfamilidriusatlocfuendo,in Ãâeni diuturtiià trunquillitatis adduceret. His rebus coÃ^s, iiescirciteruiginti, exquo uenerat, Bud£ commoratus,iit Tbrdcidin redire con^ituit,cptod uiitumnAles pluuii mutu» bycmifÃiQiriiÃuberdt, çy nugnitudine nuiltorü am-niuni^quibiis Punnonid ex omni parte dd difficultates itine= ynm irriguapr£ciniläqieft:,intercliidipoÃ'eucreretur.Ex itintre autem Lafchum le^tum,fuffc(bim tiduigijs libera^ ^âtcrdimiÃt.Eum enimpriuato uiŸtutiseiusdc dinicitice no= »tine ingrdtidin receptum, Byz^ntio fectim adduxerat, Ãed demumnouaoÃrnÃainiuriacuÃoHtum rcliqueratBclgfa di,lt;lHum ex fÃeculdtorum literis,Antonium Rinconem,ue^ apudfe ByzMtij le^tum, rémittente cum mandatis ^ancifcorcge eCallid rcdeuntem,in PadodmnedC£Ãdria^ nisinterÃ^him cognouijÃt-.fed Ldfcbus perliteras pr£clarè oÃendit,PerdinAndiregis niiUum eÃe inBalid imperium, easlp regiones CaroliÃatris preefidijs ten eri, potuiÃeq; R tzi «)nem,hoÃilis terriie inÃumine temerendui^ntem,iure ca^ pinc interÃci,qudndoeitanquainexulicapitispooM dam=gt; ifato,quödndtdlefi)lum inHiJÃaniducrtiÃet, dd boSesÃ; tf^ansfugiÃet,omnibus Ciefaris imperij Ãnibus eÃet interdis (him.Sed Ldfcbus diu eo bencÃcio uti non potuit,regreÃuin (»int in Sarmatia conceptus anted iienemens opprcÃitmor^ busÃta utpljericp ex aula Germani, fatum ad inuidiam uer«
S iij
PAVLI lovn HISTOR.
Mtef^non tabtÃcoqiiiian fluentiialuiuitio,quoTiuU^ borajjèt,led lentistyranni uctienisomnino fnblatum con^ tendey-ent, quum nir tile omni uirtiitis ac eleginti^bude inÃgnis, çy longiorc uitet dignits, in eareipublicie Ibrtund ticldb ipforegelii^rctur. Cicterumredeunti inThracbiti-Solymiino,dd Drauiim amnem nnncidtur Stephanum May^ îatum Ferdinandi Ãecutum partes ,dcex profeÃo Tnrcannit hoÃem, dolocomprcehenÃtm inPelri Moldaui potcÃatein deueniÃÃe, pacatamq; fx omnjfire parte TranÃylitaniam itt fideinconceÃiÃ'e.FdreSolymanummagnopere hetatiim fi= runt,MaylatHm enim hominem beïlicofium, in^nio contu=â tnaci,regna,ndicupido,pronoq^ ad mutandamÃdcm iichez menter oderat, quum ab co Grittuin orTurcas interfidbtt meininiÃ'et,Tranfyluanosq; indomitam ^ntem ad armana^ tatn,dübioqi beüo potius qtùm certapace^udentcm,ab coconcitatosper/fiieeret, quosmoderato benignoqfimpCâ rio pacare quant tiifla ui ac armis fubi^re malebat.Sed quo ttiam in Petri MoldauiperÃdioà cruentiq^ hominis mention nem incidimus,oper£pretiumputaui, quo dolo Niaylatunt ceperit, çy quafiirtuna fæuitiaqâ in recitperädo regno ufüf Ãt,breuitercnarrdre, utÃcuti iam plane tempus nosadmo^ net,ad Germanite concilium,conÃliaq; CtcÃaris, nihil intern ctfa rerum perie,opportune redeamus. Solymano in Panno^ niam contedente, Moldauus aduerÃis Kaylatumeuocatiis, utiÃupra memorauimus,ciim Achomate Fiicopolis prefidlo caflra coniunxerat.Frant enim pratter pedites,quorum nu^ ( K'^rtts more gentis erat exiguus, Ãipra quinquaginta milia cquitum : nam Grfuas qtioq; TranÃalpinus alter Valacchiis impcratasanteacopiaspratmifirat. Maylatus multitudine ho^ium circumuentusiqiparq; ttiribtt', de/fierafisauxilijs, q^lt;^
s VI TEMP. DIB. XL. 140 qu£ Arerdinaiido mAiorc belli mole occupatoÃ-a/lrd poftu^ ' lanit jKt( fiiperiore teliâte pr£meiuibui regijs fÅliciter accia dijj'et,moppidumTco^raXconfugit. lbienim,utiloco nas tara atq; arte pcrmunito, totiia jubftAntiie çt- bellid quoqj apparatui inftrumentum, ipfaq; prafertimGritteiepricdfi J}gt;olia ferudbantur,ddniotis copijs Achomdtes,poftqudm ni dtq- tormenti6,non nià midto temporis fÃatio, multoq; Ids bore ^rcem expugndri poÃ'e uidet, dolo ac infldijsnincendü fdtusjc^tos ad Maylatum tnittit,hortdtur,ut Solymatw fe ileddt,dppelldriq; db eo amicus, quam iudicari boüis malit, cunfkienigt;nabeopro/ÃerddtquefecundaÃgt;eraripoÃe,qui weI hoilibus régna dono dareÃtfolitns: Ãe nero quapoUeret lt;tuthoritatedpndimperdtorem,dmicèddturum operam, nt tiusclementi^crliberalitdtlsÃ-udumfentiretjornareturq; ipfdTrdnfyluani£prieÃihird,qudmpduloanteÃbi conccdi tributi iiotniiie concupiffet, tantis Ãqnidem copijs circiow« ÃÃbnihil eÃetutins, quamhoneilisconditionibus paciÃi, idqùefalubre conÃlium celeriter expedire, quo prêter cers tdinfalutem,opes conferueddignitatemq; recitieat. Aduens fiire enim cum ui^hre exercitu Solymanum , qui inanem nâeut ÃtHincndo! oppugndtionis certo fupplicio uindicos fetjà eins imperijs parère pr£Ãroci uel obihnato animo intëpdîiuum eÃe uideretur. Ad erf May latus, quipacisatq; concordiif conÃliddubiobcllopotiordprouidcbat,à neq; pdcem abnuere,fi noniniqua conditione pdrdrefwr^ neque Solymaniimperia, qu£Ãimin£æquitatis eÃ'e connuejÃent, detrefbiregrauiter reÃ)ondit, Proinde à obÃdes dlt;tr£nt«r, fe coUoquendi caufa, ut de conditionibus coraageretur, in cdflrauenturum. PoÃulabdtautem,utfiliusAchomdtis ints pigcriuuenispro obÃde traderetur: idquumfe fai^irum
S iiij
PAVLI lovr HISTOR.
f älcr ne^ret, ^uódfiliia à - pucritid Solyntdno de nu)Yt da* no ddtufypdterni iuri! potefhtem eudÃlJit, pro uno inÃgnef qudtuor dUrum prtefèchsddturutnpollicetur.Accepitcon* ditionemMdyldtit5pdrdt£frdudif igtMnti, mdgnoqjdc or* ndtiÃimo comitdtu edudh, GrittedicxuuiM fiiperbè o/kn* tdns,m cdfird Ãoüitim contendit. Exceptus efl ccmiter dtiji mAgniÃcc'.fcd exprimaÃtlutdtionecolloquium, dpi modo, fed commode etiam finiri pojfet, in fequentcnt diem difiirtur : quo Koldduur notumfibi bo/fiitemfolenni epulo exceptum compriebederet. Eo modo Mayldtmfirueit te conuiuio,iii rixdmarridente dolbi forcutuperirdbitur: ex (ompofito enim d, Molddui copotoribiK importuni prima fermones, dc inde maxime criminofiddeo proteruè dcpeM* lanter induóh funt, ut uel obfcur£ contumeli£ iiir infolens, Cr KAturd. quidem irdcundui,minAd dextraglddij cdpulunt per/lringens è menfd. fe proriperet,itd. infurgentibus coivii* uisfiuftrd fi-enKns,feqj proditum incldmdns compr£bendi* tur.Elec mora mncurju fdoldduorum tdbertMculddiripinn* tur,comitdtU'Sq} eins omnis, qui pretiofo cultu Mlt;ir£ ^ntit oculosdd pr£dditlexerdt,drmif,equif,z^ deniq; rebasoin* nibuiexuitur cdpitur. VocifirunteddhuctAd^^to fit* peruenit AcbomAtes,tdm dcerbè, qudm fimuldnter Moldd* uum repr£bendit, quid bo/fiitdlif menfie iurd cnnHis inte* merdtd ^ntibu^, imnunifdcitwre edito fubuertdt, quod db fepr£^itdmfècuritdtiffidemuiolet,fortifiimosq;uirosTitr cici nomina obfidesddnecëproddt. Ad ed tdoldduiK,lfecie contemnétii, reffodet,fègrdui de cdufd Iddyldtum cepijfe, eumfii porro incolumem Solymetno ferudturiim, dd que ont nino pertinent fententid ferre, iureaniniurid cdptuffiierit. ticc ffwieO poft drx ipfu, libertdtii obftdibus deditur, incertu metu
SV I TEMP. LIB. XL. »41 KKtUMpcrfidiacuftodis, (juodde fihiteMaytiti, totiusq-ei«s comitatus liber täte folicittts,Mt non obfcure magno in dudutprctiojdeditioneni maturajfediceretur.tta duo Run ê^nrum longe tiobtliÃmi duces, vakntinui, atq; Mayla^ tw,lt;iui uni omnium antiquum ilbtd Runnici fanguinis dc^ tuSjinteftinis primo odifs, crmox Turcarum armis fade pnculcatum erigere po(fènt,inui£li certè ar mis ,fed perfid diadeceptijinpoteflatcm Barbarorum dcuenerunt. Occu^ Pâtti{logaris,TranÃ'luanifereomnes, concedentc demunt Solyi!taKo,inStephaniptteriregis nomen inclinatiÃimis ani nis nirauerunt,quà diuftum mite^ imperium ïoannis pai irisin ea prouinciapcr triginta fermé annos fuifje meminif fait,tulereq; faepe dondpuero,Ãdeipignora, quum ifabeüa niter cum Georgio Vichioq; tutoribus in Lippa regioneco ftdijfet.Eammultarum return abundantem là aros amnis quot;Hercynijs faltibus cffufus interfluit,pr£cipitiq; demum cur ftinTybiJcumeuoluitur. Runcpleriq; Sergetiam antiquis Mcatnm ajfeuerant, in cuius auerà mox reduili Ãumt^i fiisuado^DecebalumDaciæregemjUrgente uiârictbus ar* nlf Traiano Clt;efare,thefauros condidifÃferunt,quum Brfr* hams in earerumdejferationefe ipfo crudelior,nelatebrx ftmta proderentur-,artifices atq; operas ad unum omîtes in âtfiigio perfeili opcris necauiffit. Ceterum ad confluentes Marum atq; Tybifcum,Scgadino celebri in oppido, noua à Turcis prigfeiluraconflitutdcfl:, quameonominefalutare ominamur,fl donee adolefcat puer, obtinendi regni priera* ^litiuauideaturtquodminimècrediparefl:, inhaeperditi uel infanientis feciili fortuna,pofl:quam immani GaUi regis çrCefarisdiflidio,dum Gcrmani cunâatoreseximif, tur* piflitnè bellum gerunt, non Pannoniic modôregnum, fed
PAVLI lovri histor; aitwer/dmlt;juoij;Chriflijniiiominisremp. 'ÃiirbdrKlioSlit bus impieprodi confbiciimis.C£tertmde Petri Moldauiin3 gcnio,tttifupräpoUicitifumiiS,exrebus nbeo gejlis liquh dii(spdtebit,Ãaliquiide'VaLicchi£regno,regionisq;Ãtu,(t gtntKmoribuf,utiignotctmultis, exinflituto opcris rcÃ= runtur. imprimis Vdlcicchi£ regulos antiguiÃtms: flirpis ferunt, repetitd origine 4 Pläeco PrxÃde Romano, ^ui Hin Ãri uirtutis argumento, fuum nomen proitittcia reli^iie^ rit. Ab eins enim tepore,Myfiam,qu£ ultra léirum ad Scb)i thieas gentes extenditur, Placciatn appellari coeptam coii^ Ãat, ijuam demum corrupta fenÃm uoce in Valaecbiam abiiÃeper/Ãicimus. Apud Valaechos enim, non Romana! tnododifciplin£ certi mores er leges Higent,fed ipfa qua^ que Latinelingu£ uocabulaferuantur. Lagens equitata pollet, nam quifque uelegentiÃimus domi equumalit,qua predatur er itiliitnt : feuto, hafla,gladio, uti Hiingari folent,ernonnunqudmlancea miÃili, atq; arcubus nni gerunt. Equi earumpedoroà robufliq-, non pernicitatt quidem in ciirÃi, fed perfeuerantia er uiribusmaxim'e pro bantur, proittde tenellis moj e/l nares proÃindere, neangu= ÃareÃ)irationefatigetur.quadonccmediocris equi Ãtlaits I triduo, uel per efliuos foies bcUice agitationis laboreitt pertuliÃe. Deum ChriÃum colunt,fedGr£corum ritusfecu ti,decepti(popinione, 4 noflrisdiÃident. Apudeospatrum noÃrorum memoria regnauit Dracula beüi pacisq; artb= bus clarifs, er diu Turcarum hoüis, fed ex ealamitate La-dislai régis, qui ad Varnamab Amurathe fuperatus inter rijt, cert o inito fadere, trib uturn pendere eoailits eÃ. Ab boe Dracula,Petruspronepos,quihodieregnat,imperiiM dccepit,uir ingeitioquideni militari, fedmaximcturbulena to,
SVl temp. lib. XL. t4J ^ycruielitiitecj- Ãmiilatq; perfidia infami: tumcutnfinh tiinii belli pacisj^ fludiitm ncquäqMm fldbili Ãde, fed in Hem occaÃotie cr cominodii metitur/iucj^ paritcr ac alec-^armAneminiuncinamcertuf hollis, fedmprouifm fcm^ ferexercet.Cieteruin Vdldccbu oinnis in dudf pdrtes^duoj; â¢mperiit diÃinguitur. Alterd ad meridiem uergit, termindtd ^anubio,dtq; item db occdÃi TriW/yluaniieÃ/tes dttingens, âioppidum Seiterinnm,tibiTraianipontisddmirabilespi-^trigintd quatuor, nequdqitam totds obruente Danubia Hfuntur. Ab oriente dutem pifcofum habet ldcum,quem'Hie ^djfui amntf ab accolis Pruthes uocatus, effiatyfiùiqi demit i^qaKadauâum or late flagndntem relinquens,iniflrum euoluitur. Adfeptcntriones autemÃnitur Hogt;iw ignobili fiaminejcr directs ad iflrum terreflribus terminii,curuatd «'I'tiodwin regionis fronte, contra Peucem infularnyfrarge^^ ^efe tumprimum in ingentes ramos profluente lflro,dnti= flriptoribut notam, quam hodieParillanam dicunt. ^^cValdcchiiC pars à ttoflris Tranfalpind, dTurcis autë lt;^ommttniutriq;nogt;nine,quôdnigrumfrumentumferdt,Cd-fdbogdana, minoruocatur.Regulusqui ineahodieregnat, tegiamqfrabet Ternouizdm, continuo parendi obfrquio âPurcarum amicitiam tuetur,aureorumq; nummummyriat Jcm tributi nomine quotannis pendit,ac ea uel indecorapa^ lt;^eperfruitur,quà d impunè fidem mutaré nequedt,quum in oppoflta Danubij ripa,Scruilt;e BulgariiCq; prtcfldiain anti^: ^MsTriballorum Myforumq; fcdibus freâentur.Coluit cr peramplisannuismuneribus lolt;lt;«nei« regein,cH(i« priefen dope adiutus,rebellantesTrdnfdlpin£ proceres opprejfe^ Pdt.AkcraValacchiatparsdgrorumQrpaflionu amplitudi ftemaiorfdrmentisq; çirmilitaribus equis opulentior,db
PÃVLI ÃOVn HISTOR.
dlHm^e^ui medUm interfeest, Moldduia dicitur. isorfntn fgt;et paulo infra HiersÃifontes è Trsnfylusnije montibiisgt; quièus antiqua Dacia ad ingëtls theatrifimilitudincm, uerà in occafnm fc£na,prjecingitiir, delapfusq^ ZuchaiiH Fetri regiam pr£terfluit,atq; inde uiokutusKoynasit, Do= bouizam, Argiamej; paruos fed perennes ainniciilos fecut» trahens,inoltbaineffunditur. Olthauero, quiantiqniiif^ Alutas fuit,non Tranfyluani^ modo, cuius partem ab ad^ uerfismontibusdeÃendens rigat,fed Moldauiiecr'Tgt;'âlt;â'fi^ pinatminorafluminainorientcmreflexus,ad ^^icopolimi» nbsp;nbsp;,
Danubiumrapit.Oinniumuer0ainpliÃimusTyras,qui ab nbsp;i
indigents uocatur ï^efter, ab Aquilone Moldauiam tcntii= nat, ortus eniin è Carpato Sarmatia monte, esâ rcfli xinum contendens,RuÃie,Podoli£, or Tartaria demain fi nesattingit.Tenuere auteinhas regiones antiquitus Roxoâ iani,Arp!ÃcrTaurofcytha;,itaMoldauiaadpontum uf^ protenditur, tantuinq; ora maritima ad orientem intettiââ ' pit,quantum ab ultimo tÃri oflio, quod antiquis Litkoflo= | nittmfiiit,à Tyraprofluent⬠relinquitur. inhoelittorls tra äif, MoncaflruminÃgneoppidum,inuefiigioHamwnadi antiquaurbisconditum,Ottomannisparet,Moldauomul=â tis ante annis ademptum ,quum Turcarum arma ad expii* gnandumTheodoÃam,quaCaffadicitur,inTauricampene trajfent. Sedpro Moncaflro,quoduelob idamiÃ'umuidcre^ tur, quoniam aCimflianisDraculaÃetifÃet, Matthiasrex, ut eins Draculafidemuoluntatemq; redimeret, Cizonumet Checillamoppidadonodedit.EaÃtntin extrema Tranfylua ni!epdrte,quaperfaltumMoldauije iungitur. Sedin Petro proÃrendi imperii libido ingens,bis omninoÃnibusminiine terininatur.Cu Sarmatis in Podolia repetinis incurÃoiiibus
bellum
sVI TEMP. LIB. XL. 145 leÃum gprit,^uum id totum,quod intra Tyrant cr Kieraft fumMoldauiaâ itiferitur,fu£ditionisej]icontendat,quin et Tranjyliianiie qiioq^ animum adiccit,quum loanne cr Fer« diiundodii!iicantibus,incontrariaq; JludiadiduéHsproce^ tibus,Pannoni£ regnnm alternante fortuna iaâaretur.Con fugeratloannes ad Sigifmundttm Sarm.-ti£regemTerdinan lt;11 urmw Buda putfuSjCr defertus ab IPmgaris, quibus natit ti Jttos eft infitus cumfortunafidem mutarc,quôd niltil inde ton(m,mod(gt; utileftt, arbiircntur,necreruin fiiaruin confi lia in ftem longinquam,fcd ad prxfintis coinmodicafus ex« pcdùut.ltdPetras Perenuf,Valentinufq}Thuracus, (tratci^ piti iolt;lt;tinK d«ce$ ad uiâorem tranperant,^!â^ externe re« ÿ opera ftdemq; probarent,opgt;pidaTr.inÃluaniie,qii£ I04« iwpriefidio tenebantur,circundiiäiscopijs expugnabant. Se(ÃioldautK,f(!edum id facinutpr£uertcntefortuna, inex pe^'latushoftis inTraÃluaniam irrupit,utpotequi Cizo^ 'aioClieclnll£qâtimendumputaret : qu£ oppida ab Vladift lao,Ludouieoq;regibu5repetitaatq; oppugnata ntfinineâ! »â âlt;1. Ferdinandum qnoq^ Germanite copijs çy Caroli fratrif opibufft-etuin, longemaximum ,pbiq; obiter metuendum , FannoiM regem futurum exiüimabat : uel ob id maxime lt;Jncid Solymatius Perftci belli cogitationibw occupatus, nes quaquam graue bellum pro Cnriftiano rege ftifcepturut eftè uideretur. Hisdecaups, Moldauiis Auftrianosoppidapafi fimexpuggt;tantes,nonlogcd'Bräxouio in Barz^câpisador tiK,tumultuario atepimprouifopugnatgenere profligauit, er quo maior Cf' clarior uióloria redderetur, omnibut etiS tormentis exuit.î^ec mora lounes ea hoHiuin clade magno» perelftatuSjperlegatosinexpeélatiatq; ideofummi beneft äj M-oldauo gratias agit,poftulatqi magnis precibus atque pros
PAVLI lOVII HISTOR.
fgt;romiÃis,ut Ãbi dd repeteiidum regnum ddejà uelit. Atilio fuccejjit rerum ÃeipÃoÃrocior,iicqiidqudm aliaio uUloruutdidum rdtus, initdiend£ Tranfyluditiceco/ijdii^ cdpit, conÃfus mdximè torinëtis de boftibus cdptis,!}d.i!ilt;'^ atq;nMrdlibusdntè cdruerdt,qi{umexilibuszy' Ãrreii 1 diq^drtiÃcio fdbrefdclis uteretnr^quficircd ordm Pontic^i^ nduigdntibasextortd,dutparuo einptdpretio comp^räà fet. Primo itdq; hnpetu Veüriciiim inÃgne oppidum oceupi( tumefl,dtq;eodemterrorepdgidliqiiot in potefldtem friii reddóii,pojlremo q omîtes,qm irrumpeti,denegdto coineâi^ tu,hoftiles ditimos ojlendijj'eiit, grambus dffèâi iticommo^ dis, inÃefliiiiilorismmdtq;Ãmtidm fenferunt. Uisextöii^ pLo cognitis, lodtmcs ditionis fu£ iniurids deprecdtur,id à incpepto dbÃfldt Soiymdnum iniquo dnimo Idturum dit,Ãbiq^degt;num reddi 'VeÃiicimn poÃuldt-,Ãdidquideâ^ hiemdiiiter. idequecnim tmngrduitis fuccenfenduin exiÃi^ mcibdt,tte feroeis importmiiqi hominis uim iniquiÃimo «= rumÃidrumtemporedcriusexdgitdret. Aded duteining(= nioÃio Utens Molddm{s,dmiee qiiidem rejÃondere, prolixe admodum dduentns Ãni cduÃds referre, nbsp;nbsp;quo deinum petP
culo pro dliend Ãdlute dtq- potentid conflixerit, idÃdtitet e^ Udrrdre: PoÃremo dicerefe eiusdnimi non eÃe,utcuiquiigt;f â nel inÃgnebeneÃciumobieildri uelitmerumdregid digid^ tdteminime dlienum drbitrdri,Ãlodiines in uicioridpx^* mium beneÃcqq- memoridin id oppidum dbÃe mdiui cäpuh Cizouioq; propinquum condonuret, uel ipÃus SolyniMt ' exemplo,cuius liberdlitdte Pannonid regnum acceperit.Sei
pducos demum poà dies, Moldduus, Ãue qubd Ãuprd Ãe«t Cd expeditione profeci/Ãet, uel quod Solymdni nomen in ed caujd offindere uereretur,dbdäd ingéti omnispecoris
(U
SVI TEMP. UB. XL. 144 dïf InValitcchiiim redijt^conucrÃtsq; dcmum in S.mnatas, cumgente deÃnibus,uti/iipra diximus,fgpiffi dimican â cibitt,Pochutiainuaftabundu4percurrit.Ed eft regio inter Ãierdjjum Tyrcim ultrd Cbamenetium PodoliiC empo^ riuin^inulteriore Polonies ditionis ripa, cotrdZuhdnnjnt Tyr^impoÃtnni. Nc^; e«i«J «f feres fcrint)», de quibus am=: bigereexercendodrma, qudmexlt;gquo çy iure difeeptare^ dtqiotium pdti ^loldditiniAlunt^Cheronio uddo finiuntiir. ^deniin locusejiad HierdÃiatnnistrdieäumlogefdcilimusf ^ecSdrmdt£dduerfusimprouifumhoftemnumerofo cquU tdtu et terrore tormentorum ciindd qudtientem, conÃÃcre duiebdiit,priufqudmfuorum duxilidfuperuenirent, led dd~ ^^ntuddmum lodiiis ThdmouiÃquipntoridnds cdtdphra lt;lor«inati$ dddiixerdt, dd Obertinum cdÃellumÃe conglo^ bdrunt.p.rdtThdrnouiusmilitdrisdifcipliniieperitid, çy co filijgrduitdtediitiquisducibus exdtqudndus. l^ofcos enim diircemStdrodubum ingentipmliofuperdrdt,f£peq; Tdr tirorum imptiones focLici uiilorid uindicdtis iniurijs re* pre/Jirdt.ts in temeritdtehoftis,ui(lori£ fÃem rcponcs,pcr* P^tuocdrrorum munimentocdflrdudüditerdt, mdgnd'q^ tù morisÃmuldtionefoos continebdt. Tuiti uero Moldduus, ^xipugitxauidus cum totdmok copidrum aduoldrat,oÃcft titre acieitijpM^natn ciere,exprobrdre imbeïles animos, çy etreum nmnitioncs magno clamore edito,dccurrere: poÃre ino quum nemo in dcicm prodiret, proldtif tormetis muni* mentdcaÃrorum uerberareatq; proflernere. AtPharnoui* t^,quialiqudndiuÃnguldripatientid,titincontemptHm de* tienmt,militumdrdoremm(»iendo obtcÃdiidoq; repreÃÃe* nt, ubi uidet currus maioribusglobis diÃÃringi,indeq; per turbdri ordines udüo proximos graui^ Ãeinitu à tota dcie.
PAVLI lOVII HISTOR.
iicie, neitiultaacignobilimorte cadendum foret, prieliM. depofci,confeÃm ab borium temeritate fuorumq; periculo erumpendi cottfüium cdpit,coftanti atq^ hetiÃimo mdtii ittfi gnesquofqi équités nomindtim atq^ figniferos adbortdtur, ut dcerrimo impetu in Idtrones fuomore contrd uim fugi uti[olitos,erumpdnt,maxime conferti pugnent, intentisq; mucronibusinermia peéloraperfodiant. Erantcirciterf^ ptemmiliaequitnm,quorum maior numerus fulgeiitibu! drmis proteélus uifebdtur,in tres omnino acics diüin(id,to^ tidemq} caÃrorum obuerfa portis, ita ftgno dato Decuindgt; na porta panditur prima ahes,in quam duxmorishofliiiin peritus,noii tcmere pugnaciffimum qucmq^ contulerat, in Moldauos erumpit,magna edititr clt;ecles, totisq; agminibus tumultuatur:neq;enim infolentes Barbaritantisuirtutisfi cinus Sarmat as aufuros crediderant,fed mox adcurreiite C cobortante Petro uniuerfa Valaccborum multitudo circun^ fufa in perrumpentes Sarmatasconuertitur. Nee oceafioni deeft Tbdrnouius,ddcxtro enim lieuoq- latere caftront»^ duabusadapertis repente partis, inilrudlas ad id /icundartt ertertiain acies in lateraholiium inducit, ita Moldaui inà mesa catapbraólis triplici certamine diüraéli drcuuentiqh in medio conciduntur,çr in fugam uertuntur, fequetibusili pcropportunè equitum uidoriam peditum cobortibi(S,utt^f uerfa tormentacapiuntur.Petrus ipfe, qui acerrintè diinâ= cando totam pene primant adem opprejferat, cumglobo it ledorum equitum (èf è manibns bollium eripiens,fiifctpl^^ uulnereprofagit. Eo prielio Valaccborum quatuor mi^^ cecidere,nobiles uero notiq^duces (upraquadragintdo^ pti,inqueisfuere ClogoÃates conÃlij etferinij magiüeratqi itemfamiliiepriefeibiuSii^piiri nobilitateac forma iuueni^
s VI TEMP. LIB. XL. i4i tgt;ocilldtor,tjuorùm dcÃdcrio zT dudis er uiilneris mtgno pere dolorem intenierdt. Hos omnes er tormentd drciür ^iiitdrdginta oéh, in queis Tcerdinandi régis gcntiUtia inj,^ igâiù eriineiÃt uiÃebatitnr, TharnouiiK ad Sigifmundum re gern Qrdcouidmperduxit, eiusci; pugn£ adi triumphi fiinilituiinemegregiè depiääm ad memonain pojleritatit I« tanplo dedicauit.Exinde Petr«î ianto accepto ineommà ^o,!imiÃisij;prjefercim AuÃrianis tormentis, quibui fobiii XiisfefonnidandumÃtiitimis o^entarat,aUciuandincóciuié feereifl uifus,itd tdmen,tit HAoldaui à . IdtrOciniis itihii celJd gt;'i:tit,nee d.Trdn{yli{dnis,uel ipÃs quoq; TranJälpiniS fu£gê iiiÃnibusdbÃinerentjÃdantiqno recëti^ odio Polonis infe fidneandem PocchtUiam iiieuirendo prisdandoq; itidomi (ââdrina Ãpius exercerent.QuibusdecduÃs, SigiÃnundus^ it^femper dduerfus repent inas diiierfdsq-, udgantiutn inçür Ãones iiiÃus exercitus magno er inutiliÃimptti cogendut foret,inuddenda: dtq; delend£ penitiis inqHietidgentiseonà ^biin ÃÃepit.'tJihil tarnen prim certandttm rat ui,quam Sö» binani animum exploraret,quod Petrus Valaccl'iq; omnes m elienteld Turearum eÃent,quorum dmicitia dtlt;^ pr^Ãdijs luti uiderentur,Byzantium legatos miÃt, qui quotididitas pfopè ddiierfum fe Petri et iAoldatiorum iniurias dcferret, ncdntiqud limitum documenta Uteris erpiÃbtris o^endc:^ gt;'ent,peterentq; demum,utÃhiliceret, amicitidincolumi fed fcederibus,immanium Idtronitm inturids uindicdretfe nuper ea tantum poena, quam ipfi ttefaria ac ob id infÅlici temeritdtead Obertinum contraxifÃent, contentum fuiÃ'e, quum Poloni facile per.'equendojdc in intima Moldauia: pe uetrando, profligatos cuni feelerato principe ad internicio ttem delere potaifÃent. Ad ea Solymanus rejÃondit, Otto^
T
PAVLI ïovn ÃÃÃ5TOR?
Dtdnnici morts eÃe clientes fuos, qui probe iinpertoamp;di^ âo dudientes fint,ab externa iniuria confiant er tueri:eosdé porro fihumant iuris obliuifcantur,arrogdterqs deliquät, grauiterpunire.Propterea Sigifimindum hunc ab feÃdelil ümicitiaefruihim relaturum,!ftnuUo fuo cumlaboreatque periculohoflem,quiueltoties humanitercaftigatusfurert non deÃneret,mérita poena mulSitum uideat.Oderat enim Petrum Solymanus,uti uiolentum indemitoqs ingeniopthi arma ualerent, cunäaperturbanlem: utpote qui Grittuitl ab eo abrupta fide deceptum atq^ obtruncatu, infontesq; de mit eins liberos,in lloldauia crudeliÃhne necatos meininifii fetyfied nec tribucum quotannispendifiolitum abeo tiumiKittebatur,cuius officif nomen adeo arroganter con~ temnebat, ut quum nulla ambigua: Ubertatis figna fortire=gt; gulopr£ferendapra;dicaret,fie bellicauirtute iminunemfa élum profiteretur.Stephanus quoq; per id tëpus Petri Ger-wanus fiater,tanquam imperq atmulus, fiuperbe domo ex^ pulfiis,deteëhs multis fceleribus, inuifum antea fiatris no^ tne apud Turcas,infame reddiderat. Nec jHKÃtó pofl Scly^ Kanus cü ingentibus copijs è Phracia profcäus,lfiro pote iundkgt;,iuxta Pcucem in ValacchiäperuaÃt, cuius aduentu territus M.oldauu5,quod uiribus effet impar,0'' à fuis defe reretur, cumpaucispernemora e:jfolitudines infugamfe coniecit.ln arce Ãquidem 7,uchu£,quam munierat,cbÃdio nem ueritus,fecontinere,aut in campis coaih equitatu con fijlcreminimèaufus,erraudofaïlendoqs infiecutos hoÃes,iit Pranfyluaniam curfum intcndebat,quum Tranfialpinusiitt oerio accitus in id bellum d latere incumberet,et armata Po ldnorummanusinfinibusfficëklretur,diffufaqsTurcarum ygmina undiqsperurgerent, eyy ad Pcnticatii oram appul^
» SVl temp. lib. XL. »4« ÃhofliumcLiÃis nM:tliseffi(gij Ãdcultateincrlperet. diu circumeundo,quum mugnualiquotflimind inccinpa= rabilis equi uirtutefxliciter traftajjet,ad Aluiam amnë, tii. waximc imbribus inÃMuin, fdtuis uorticibus nataniiscqui uimÃtf)erantem,peruenit.ErataÃq; adio l^itudi!te,ine-dia,t{oloreq;pcrditari{rerugt;tt fÅdè moitismcta confier Mus,ut mergi flu flibtts mallet,quam ab mflenfo fl-atre, uel ATurcisadfupplitiumcapi.Sedh^c animouclutanti, non defuit fortuna extremis mortalium -cafiibus illudere folitct^ oblutusetiimefipi/catorTräÃ'luanus,qui forte admota tia, uicularipamfisbierat,abeo flquidesn magnis promiÃis er precibus impetrauit, ut traifieretur, atq; eo ducepedibui ptrfyluofos notosq; tramites dzouiu duccretur.tn eä enim arcegt;n,cogfiiio Turcartm aduentu,uxoremcrparuos libe fos cariorem'q; Ãppelledilöut quam tutiÃimefieruaretur, paulo ante pr£mifierat.AtSolymanus,ubi Peft-ü excertisfli S^ucliigi-js perauias folitudines euadentem,Valaccoilt;;flni exceÃifieflima compertu efi, Moldauos in fldè reccpit, tot omni timoré libérât,Stepltanumq-, Petri fl-atrem Molda tii't regem conftituit,fied quum ad uetcris tributifiummäni biladieretur,ccrtam agri parte adimit,qu£ ü.âioncaflro pro xiinauidebatur,atqs Ins eonfedis rebus in Tliracidreuertl tur. interea rex loannes ad Solymani motum excitus, cum triginta millibus equitum in 'Träfiyluaniam peruenit, in (flc dem quidë ut fiudiu fuum oftenderet,taitquäin id beUu uP ftsfuasadditurus,fedoccultocofilio,utprouinci£ fines tue returmam magnopere timcndum putabat,ne Turc£ perfigt;^ tmlationépetcd£ is\oldaui£reflexo ctirfiuinTräfyluania penetrarct.Secundü enim earn pacem,quam cumFerdinan isregeficretis conditionibiis initam fuiffie docuimus,quod
T
PAVLI 10 vn HISTOR.
tegdtus La/chuspriudto dolori nimium indulgens, Byz^* tij cunibiprodidilfet, ufq^ddeo inuifnmjul}^eihmq,dpui Solyindnum ftiilfe meminerdt, ut cum inultis legdtioiiilufS eius fdilifuj^icionemicgrè dtluilfe uideretUr,Uixniultdldf gitione apud purpuYdtosgratiie nomen /uÃentaret.ltdqttt td folicitudineliberdtui,ubi Petrinn defer tum d fuis,dc exu turn regiio iti Cizouium conftigiÃe didicit, ad óbfidcndmtt tum [-eftindt t ratus dduenifjètempus, quo uetcres iniuridS ulcijcereturjgrduiÃnnamq; inde operam Solymano prxÃds ret, eyr Stepbdni quoque animutn eo beneficio promeren^ dum arbitrdretur.Pro inconÃdiitienimamp;'turbulentodlte rum frdtrem noua imperq fortuna contcntt{,dc in tuteld So lyindiiiquie/centem, regno Ãnitimum exoptdbdt. Durdiät obÃdio fuprdqudtuor menfes, fuppetebdntq; obfeÃis dli^ ntentd,ideniqi dnimusnulUs fraäus incommodts Petro dit rdt, utdd füpremds Ã^es ufque fortiter obduraret. Sei non eddem erat conftdntid in defenforibus: ij erdnt partit» Trdnfyluani,partim IÃolddui,quicx uxoris comitdtu oppi di cuÃodid remdnferdnt, fdcileq^ diffiitiebdnt, quum non und omnium perÃÃendi cdufduideretur. R.exnamq;o}nni busextrenid fuppliciddenuncidrdt, nià poÃqudm effugid perpetuisÃ'dtionibus circunfepta conÃ!icerent,utiiam un diq^deÃieratis duxilijs, triduo ddcertam uenidmfeuiilos dcditione fdterétur : edres in Moldau o contumacesÃgt;iri^ tusfrcgit. Itaque uir acutus,eorum more,qui exipfd iie^ ceÃitate periculi, Itabile ingenium ad prudentiam fle^int, prius quam fuorum diÃfcnÃo in apertam cruentamqs fiâ~ tionemerumperet, maturandumratus, liberalifaikide^ ditione, portas aperuit, idtantùmprxfatus ,ideo feipfunt UKorem^ nbsp;nbsp;oppidum fortunasq; omnes dedere,quc)dpld-
»s
s VI TEMP, LIB. XL. lt;47 oèIciret ïonmemregio prorfu^ animo ^alic^uMo [aciltut fniitri.im obliMjci,qu,am ulltm bentficij metnoriam depone re confuejp.Proinde fe tantum fjiem nequaquam temere de fumpjiijc,utplané conÃderetÃbi mifero apud eum, quit» perjtmii calainitate aliquando mi/crfuiffet, humannde^et clcinenti£ Locum minime defuturum. loannes hominem çomplcxiM, conjclatutqi bono animo elji iuÃit, conÃrmd» KitÃdataÃde/eCtzouio contentumfore, quod oppidum Kd Pannonicxditionisfuperiores reges repetijjint: cdte^ tumarcis pplfeÃionem apud ipfum uxoremq; uno tantum «wbto praÃdio permanp4ramj in qua tuti ab iniuria, cer^ de^Ãlutismelioremrerumeuentum expeibirent. AtSte^ phjnuf,ubiÃatremdeditum inpoteÃate Ioannis effê didh dt,per legatos Solymanum orat,ut PetrumÃbi tradiimpe f(t,eo enin uiuo^Motdauiam nunquam diÃo parcntem,nS ^Kam pacdtam,nunquam externo aut in'eflino beUo uacua. fore.tiiec morj Solymaiti Uteris Ãequentibusq; nuncijs des pofeituriloannesius cy lt;cquum datià Ãdeiproponit, negat f tantum fceleris admiffurum,utmiferiÃ^onteq; dediti fallt Umprodaf.id autem Solymani imperio, cuiparendum efs à [ateretur,à daturum,ut Petrus, quo omnis amittendire S,'d gt;netiu Stephana demcretur, tarn diu quam Solymanus Keilet,in eadem cuÃodia permaneret^ Poflremo qitumÃe^ Kerioribus Uteris repetcretur,quôd idtnpurpuratied cuns ébt tone l£di maieftatem exiflimarent.medium,ac ob id Pe* Ifo admodum falutare conÃliumÃtmpÃt,refcribensÃe Pe« dun non captiui more,fed legati nomine Byz;antium cum tKpgnicomitatu tranfmiffurum,ut coram obieân crimind ^'luat,etfifM ftt,ucniam quoq; impetret,modc) Solyinanus * ttiagnitudine animi ergo,proÃratum ,feq; imprimis reW«
«i
PÃVLÃ IO VII HIS TOR.
giönc liäU ftdei obfl,rióhim,non incertdm ckmentii [e» nitdtisIpan prxbeat. Noa, difieÃttab humanitatc Solyma= nui, utpote gui Ãruandasfidei neceÃitudinem hpnf:fl'if.mo excufationis nomineapnd regem uel tacitus probaret,noz bilemq; iünm expediium magnis regibus,fed rtiro oblatiiin ^fortuna:,clemctitilt;ie laudis fruHu excerpcre cnperet. Ita^^ non obfeura fignificatione confirmais amboru aninns,Pe= trus fuis Opibus fiudioq; loanmsexornatus,Byzantiü ntb» titur,commendatus prteaeteris purpuratis, LuphtibeiOy cui ampliora dona detulerat,utpra:potentëexaiilapiitro= numÃbi in dicenda catifia compararei Dedit çy goncllof Wiiones fiuperbi pirimagnitudineadfquantes, qui cx Grit tedprieda fuijjedicebätur,ut his,pro inauribus, Solymani filid Roftani defionfata in nuptijs ornaretur.His Ãbiconci lidtis,ubiadmilfius eÃ,adeo luculentercaufinn dixit ;it qiut fiuficeptorum dfe bellorum caufas dtq^ fiuccefius,a:rarij ino^ piam,Gritti ca/umfiatris ç^procehmi dolos, ac antique iurafinium cum Pclonis enarraff'ct^ueniamq^ fuppkx petià fetfiidigne muldlatusdfortuna uideretur. Eratcniin dus niri excellens bello uirtus, quanquam ingentibusuiti'Sai queficeleribus iequaretur,militaribus Turcarum animis ad (idmirationemJpeilata grata^, ufique adco, ut purpunti uel nulta largitione corrupti, uirum fortan taiilis illii=â firem cafibus , neque impctenti fortuna: inuiätim ani= mum concedentem,omnino definfiuricrcdercntur. Verùnt Solymanus fiuÃjenfo iudicioneq^ damnauit rcu!n,neq;pe= nitus abfioluit,ne Ioannis nomen abrupto: fidei coiitunielut fugillaret, uel ipfeparùm fceleribus infenfius abicda feuert täte uideretur.Itaq;Moldauus inPeramLiguru cdoniam efl relegatus'.beneficia quidem ingenti^quu ibi nequaquam obiierfith
sVI TEMP. LIB. XL; »48 oinwÃntibusTurcii, nd kniendum exilij dolorem dlen=: d4mq;/}gt;emrecuperitndiregnicum Chriflijnis hominibm uerfaetur. Erant eipr£t£rnumeroftmfdmiliam,plures Hiingdricomités libemliter inftriiäi. Gr£ciquoqtie,qui=â bus cum religionis ritus erdt communK,z^mercdtoresltlt;i^ lid,Turc£q; item,utcpuldndo uinuin pâturent,domuin nus frequeutabuntdt^ ut uir ille comitate cututJis obiiius, principalis aula: jbcciem reÃrret.Eiec diu uoto eiusfortunlt;i deSvit,Stephan!{ enimauarius aciniquius quà m putaÃent ft^uantem,populäres obtruncant. Eitmagnusin liolda^: uia tumultus,quum fublato rege,multitudinis fiudia in Pe PKin uerterentur^etx contra nobilitasei uehementer infen^ piquemcunque aliumprxÃrendumputaret: nequaquant itmereméritaspcenaspertimefcens,Ãiratus Ãtuusab triliouocaretur. SedEoiares ,quiÃmtexordine optima=s i^mdpÃpopulimultitudineauthoritateatqiopibus poten tiores,adolefcentemKoldauum nomine Alexem régis Ãir pif,juidiu in Podolia inops exularat celeriter euocat,prin ripemconflituunt, in 7,ucauacp regia appoÃtis prccÃdijs tonfirinant. üsc ubi EyzMtij nunciataÃunt, Petrus ani= Wo J attollit,purpuratos nouis muneribus aggreditur,prtC:; bcnÃtomnes, Ãd in Lupbtibeio recuperandi regnifum= mamÃgt;em reponit. interim Moldauern legati Eoiaribus inÃrufh Eyzantium pcrueniunt,poflulantes,ut Alexes re» PiÃanguinis,uti omnium expetitusuotis or publico con= fenÃirexacclamatus,poÃquam Stephanum fata Ãtfluk^i rint^SolymaniliberalitatcconÃrmetur. Tmn uero Petrus purpuratos obÃcrarc,ut nihil de pfeudo regulo ementiete regiain flirpem temere crederent, illius nomen et genus an kaincognittmteÃariÃdqÃndu^iin commenta earmalu
T iiij
P A VL I I O V 11 HIST OR, gnitdte Boijrum diHitare^ut ip/è auita regni fede per mam iniurid cxcluddtur. Hit de cduÃs, Moldaui minui lt;e* quiiauribus anditi funtfUelob id, quod nequaquam niodf flè crreuerenterin deltgendo creandoq; rege propcrantd, Solymaniliberalitatem dtqÃudiciumprdueniffent. git I continuo dd fuoidomum perfcribuiit,angiqhfom(n=* no l}gt;es ftbi ofiendi,utquiequam pro Akxc impetrari credant,pratoccupJtas enimejji purpuratorif uoluntate! oecultK tnagnifq^muneribus ,(omotiereqifeà uebementer Petrum,atq;ccntendere,ut per Turcdirediicatur-Pfoi'^de ftbi difficiles aditus prd:beri,ffigidaq; db omnibus cr plend pudenda: dildtionis reffonfa reddi. His oognitis, Boiares, ut tyrannumueluti non dubiam çladem ipÃsaüaturum nouif anÃliis regno penitus excluddnt,Iegdtos,diÃimulato hdbi^^ tu,adÃdrolum Cte/drem,Ferdinandun!q- regem mittÃi,qilt;t doceant quo inflatupericuleq; Moldauinoui principii Ãnt,peditumduxilidimplorent.B.dÃimpctrentur,Koldd^ nos idhfccderepromittaiit Cbriflianorum regttmÃoeios Turdei nominis perpetuos boffes Ãuturos.Ke dute pnÃn tisneeeÃitatis in eo occaÃonis momento uerti, ut à de«»« miüidpeditumfubmittdntur,ipà cum quadraginta midi» bus equitum omnem uel maximi Turcarum exercitus impe tumfuflinere audednt.Sed ferdinandus fratre Cdfare pf gfnd»conKfrtfj/,«îocc«plt;tfo multaslongumiditer difÃcultdtes habere uideretur,nec conducendo militi peeu nia fuppeterct,ei negotio,quod maxime liberalis cfficif ce» kritatem exigere uidebaturjddeffè non potuit. Cceter'um cd legdtio,qu£ diu celari non poterat,per ffeculoilores Byz^n tij nuncidtd,ufque adeoin Petrum Turcarum ftudia deceit dit,utSolymdnusfupplicem dc adiutum purpuratorunt prccibut
SV I TEMP. LIB. XL. 14» precious, cliditemqife zy deniq^ fidelem fertititn Ottoman îiici itomitiis iuteiurando profitctem,in gratiämreeeperit. Nec muho poft Himtr^cbor ftdbuli magifter dignitate amp;nbsp;«irtHte bellica illuftrts,lt;}ui Petrum regij$ ornatum infigni bus ill Moldduictm reduceret,eft dele£lus,paucisq; iiide die ^tiicoiShexercituad Daiiubium ponte iungendnmeoten Turn Kero Boiares tnetuperculft,i}uumde/fieratis Cbri ftionorum auxilijf multititdinem coiifternatdm:,et magno» perc Turcarumama formidantem conjfiicerent,ftimmo co ffpto ftelere obtruncaridi Alexis coftliu defumnt,nelt;j; cnint lt;ââiiqult;£rebellionis noxam,nift immanialiquo perfidie fact iiorc delert po/Je iudicabant.Nonnunquam enim accidit,ut Wortel hunt animus feeiere femel occupatus,quum in pra:fin iipericulo timor ingruit, facile uel inufttati feeler is infamia (ontemnat.ita infontis ac intempelliui principis coniurato ^wnconcurfùpatratur c£dcs,accumulataq;feritate iacëti â^âiput decidifKr, ut Boiares uelutiexpiata uetere perfidia â¢itfoceiti aduerfum fe tyrannianimu co cruentomunere mi tigarint.ArriÃt Petrus exoptatadonaferentibus, placatiq; unimi ftgt;eciempr£buit,quum diligentiam maturati benefi* ciffimulata orationc laudalfet,utpote qui foui ultoris^ ani tni decretuin recoiidcre «eÃetjJonec abiret Himbracbor. IS fSâ^egia omnium uoluntate paÃim receptus,Petro 'Zuceba M£ regia in fede conftituto,acceptis^muneribus,inTbra ciâ redift.'Nec moru Boidres circiter uigintfdetegete odiU tyraimo,alius aha de caufo comprebenduntur,et fecuriper cutiunturmon iniquo quidçm iure,uel ob idfupplicio dam nati,quod uetcrem iniuriam apud tyranni animum recenti beneficia pëfari pofte exiftimarint. Hic font qu£ de Valac (hidjunofcribendi traiiit fub unutn alfie^tm prodenda ce
T V
PA VLI I o VII HIS TOR. fiima, nihilin hoc temporum fericm rebu^geüis tes^ne mMon beUd qiix imminent,coiicifa in pdrtes, riepaÃim interinixtd,quód m-tximefugiendü uidetur,ci}j!t föpldnc o) dine,dc ob id diÃipdto hiüort£ lumine reÃrdtuT-'liifdemÃrmediebiis,quibui Rochdndnlphus dd Buddct/M Turcis BudenÃbusq^ Hungdris beüum gercbdt, Solyini ttui diuentdre dicebdtur,Cdroius CeÃir Rdtiljgt;onfcouen^ tu diÃölnitjcofeÃimq; mdgnis itineribusin Italidin eà Ãäii,s.ltdittemGermdiwrumccnuentus,qiiidiriÃiM£ti tigionis commodo,dd fdndndds Lutherdnorum mattes dicîusfuerdt,hüc hdhuit exitu, ut poftuldUte Cdfdre, Ger* mdiii proceres çy îiberd: ciuitdtes decretdperfcriberët,qui bus Guillermus CleuenÃs regulus, quodnegïe^ fi.ugnfti imperif duthoritdte, GheldrcnÃs principdtus h^redit-iteiK adi'ilÃetÃtoÃis iudicdretur: contrd uero CdrolusSdbditdin^t çtiGdlîorum urm is regno exciderut,publico totius Gcrtni nij: confenfufumptuqi uti idin receptusin clienteldtn,t'eigt;* terctur,feueriÃimoq; obiter edi^o cdueretur,nc quifqu^iof Gerrndnicinominismiles GdHorum Ãipcdiu mereret, Ãdtri «O'ô dd Buddtn cum Turds rebeUibusq; Hungdris beHtiiit continuum dlentiduxilidpr£bcre!itur.Hi£c utÃtciUusim* pctruri poÃint, Cdrolus totds edS concept£ h£reCts opinio nes Lutherdnis nihilpij funiq^ conÃlij dd dtiimos ddmittcit tibiis condondiiit,itd ut cundis qu£ ueUentde dittinis rebus Crpldcitis impune fentirent, donee indieh celebrdtoq; crorumdntiÃitumconcilio,omnisobortierroris centro* fterÃd ÃupremisdiÃmtdtionibustolleretur.lddutem CdÃtr, «t into bienniumÃeret ,cPt Pdulo Ãummo PontiÃce curdtu* ritmpromittebdt,itd ut,uel dbnueteContdreno legdto, eoit cilio locti in ipÃ-i GermcitM dele^irus eÃe crederetur, ttel exia
s VI TEMP. LIB. XI. va ixltMlipr£iudicio Pontifici^ authoritatis,'ädmno^; Gdlli=gt; (drum Mtionum^quie falutemuc libertdtem inimicte gentii drbicrio comniffitriS tninime uiderentur. Propterea Cicfav difceffùrusè GerniMid, obnixèpoflularat d Potitifice,ut fibi in italia umimti nc in Africam (raiciîuro,ad Luca oc=, (urrcreucllet,quidmutui( colloquijs deliberando detota raiione concilij flatuendum eÃe uidcretur.Erant qui dices rent,(à uerti conÃlia Ciefarii,ut concilij nomine,quo facris iinperijdignitafin difcrimenuocaretur,Paulo PontiÃci no ambi^iiiim terrorc incuteret,atq; ideoÃolicitum in officio AC amicitia quam arfttÃime contincret,Gr Gcrmani obiter Ãue concilium cuperent, Ãue ex cofcientia negleôlte pertur bdtx'q; reltgionis iuris cr ccqui indicium jormidarent,pre dm admonerentur totius negotij funimam ipfus arbitrio Atq; fententia cotincri.JSiec Paulus eiuscoüoquijautloci co dit!onemobnuerat,priffin£fua:pietafisamp;' ccnftantie tes noremffcutus, utpote quiÃmper antea concilij cenfurant ultra depofcerc,neutrumq;fe Ctr fncerdutrinque fide mes dium inter dimicantcs reges proÃteri confueuiÃet.Non de fiere Germaniproceres,glifcente fajna de aduentu Solymii ni,Rocljandulfiq; focordia, qui difcedentis Cefaris nos men tam false quà m improbè laccrarent. QuainrePbis lippus Lantgrauius ironico lepore multus erat, ut qui non temereCiefaremoderdt, neque Romani imperij fortunant ex jequo nnten uirtuti egregite expofitam, digntfiimis pros eeribusexcltifis,in Au/îrie domus hjereditatem concefiifs fe pateretundixifiè enim eum in conuiuio firebant ,Caros lum miré fortein ac impauidum imperatoremuideri, qui tanta effet animi magnitudinc,utTurcas quanquà mmuls tes, Mti itiermes imperitosq; militia: facile contemnerct^ crnoi
PAVLI lOVII HISTOR, çrnobilioris uifhru tnumpbumintrdnfmirûtd prouitf cii lt;lu£rendumlt;irbitriiretur, dum Solyniano FerdinafidiU jrdter ob/iïierct, cuim tam ex()edita ct uehcmês uirtus, e{ tim parata faculrates jbrent, ut in Aufirid domo, uno lent poregcmindtd uichru pardripofji cenferetur.Alij porri apertim dc indignantius diditdb.int, nec[i conllnntem,iielt;l; firciiHum iinperdtorem uideri, lt;jui urgenti d fronte nobilif fimo dcin'fenÃÃimohoilitergd d-tret, patrimonium^ Bdf bdrorum incendijs expoÃtÃ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inde frdtrë acccptd clade
perterritum, impie fÅde^ deÃreret, ut de immdiiifpirM ÃaadoneÃriio uiihridleuis in terrd Africa qudreretur.Ni bil enim profici, neldd ipÃus laude, uel ad Germanisefalus tent dcdignitdtem,Ãc^uu Itdlorum dc tiiÃidnorum cohor* tet dccerjcndae in Fioricum frrent, è Nortco detradd C'Ct-mmornm legiones in lgt;iphricd ducerctur. Cdfrarcnim Hifr pani£ precibus ddduólus, expeditionem Ãtfceperdt dduer^» fus Afrna^m Tunetano bello illuftrem,^ui Algerif cuniitx period BdrbarujJdfuerdtreliâus.Apud eupndoncs THf c£ coib'dnt, Hifridnid^ littord prxddbantur, tdnto or£ ritim£damnometucp,utliifrgt;dnid Gadibusdd Fyreneoi montes, dijfoÃtis in ord fÃeculis atcp^ pr£fidijs, ad incertoS cdÃis excubarefublatd nduigatione cogerentur.Proptered Qefar claffrmparauerat, eóljortes^ in ltalia,Sicilid,dc Ht Ãtanid con}cripferdt,totusq; animo in Aphrica frrebdtiir, utpote qui anted Solymanum minimi uenturum putafret, etfratis uirium ddexpugnandam Budam in Rochandulfidi îigétia amp;ftxlicitdtefratris pofrtie drbitraretur. Fuere qui txifrimarent Cdfarem cofldnti£ fr!£dc innatd uirtutis nun^ quam oblitum,eos turn dduerfos de fe rumores aliquo certi (ttm pudore^fed itfign i pdticntid contëpfrl]'e,qnum uir e^i
s VI TF MP. LIB. X L. v» inièprndens, ne^ue falutë, neque exiflimationtm fua Tur tico beHo implicMUmpiitaret, in qito uer^ dignitatis ex infeeliciconatuiaâuramfaâurus ej]i uiderctur,à temerè «c imi)ortutiec5ÃÃere,cs'udnititte ^'ugndcis animi pottus^ quxm certA utrtum fidncia initions, congredi nellet cüeo hojk, qui immenÃs copijsac opibusfubnixus, uel totiusnr natte lt;îermMix impetü inultitudine Cquitdtus eÃet elufu^ fus, ConÃlidcnimcogendiüidgttiexcrcitus, quiuidkrint /igt;ein preferret, tempus ipfum, et mdturatus Rdti/^oiieÃ$ «)iicilijexitusexcludebdnt;qi{ddottecdecretdpecunid,nec fxpediti commidtus, necÃtis explicdt£procerum uolutei tes firent,ufq^ ddeo,ut non incertum eÃetaliquos ab impio iidorccdldmitatepotius qudin Ctefdris uiéhridgduifurosz tttrùm multo grau tore curd Citfar dngebdtur, neÃin Pan^ twiidnequaquanipdrifÃeutilitdtis, crmetu incommodi tgt;tcupdtusl3d:reret,GdllidrreptacccdÃone Cifalpina Cdi flan inuddereitt,quum interceptis legdtis inducias uo'dtdt fÃtquererentur, ac in dlijs deinum Italie partibus beOdin stümperet,cuius endtd idmfemind fpeâlbdntur.îidpeŸeos dies LiiiouicusdUononid, Armee familidtiituenis, tUrbido ingenio, uel ancipitem notninis fa)ndmquerens,dpud Sette fismultdHÃisldrgitioneegerdt,t(tcoÃlio malefana depru* Hdtdq; moribus ciuitds,dd GdUoi d Cdfare deÃcerettÃd fit* ^d eorHmÃde,qui dum muner!busexplerentur,defeflicnis initium fefa^ros proini/erant,belle proditus in potefldtë KlfanorumdeueHerat.Contcndens inltdlidCd:far,in Tri dtntinis Alpibus,Oëiauium FdrneÃum,mir£ indolis adole fcelitem, ddfcitumfibigenerum cuminÃgnicomitdtu oh» uium lidbuit,moxq; ad Atbefim Alfonfum Vaflium, quiïn [itbrum nobilitdtem infigni armorum cultu exorndtam, dc ittnt
. PÃVLT ÃÃVII HîSToRquot; item ilckchsex llifpeinis ueteränos Aidiixemt, ittcomKit tusè Germaniiiperfeexigiiusjntentus^ itineri,edillufiri Mihisfrequeiitid.iigntis Ciejhre]jgt;eikiretur. Affuitpro^ peruntifupra. Veronä, inÃgnis legutio Venetorum, prfbi taq; fuut prater grutuitos commeutus munera gt;n.ignis ho^ fÃitibusinitinerc iurifolit^, nihilqueinde C^effrCremo^ n£ Lituitque Pompeice commorutus, NteiiolAnunt eonteit äit-sxceptufqueeffincredibili ffudio ciuitatis, nee leuiquo que fumptu reliqiMrum urbium, quum nihil uugu/tius amp;nbsp;opulentiiis in ornctmenta. triumphulis pomp£ excoÿt^fi prjedlurtue potuiÃet, tegerentûrque obiter eolorutisuelii Kniuerf^regiones, quibusitRomMUportu(idtemplu»lt;lt;^ ximumç^inueterem Vicecomitiiprincipumcurijnt^tMt to hoffiti pure, fub umbellu dureu diiceretur,fed ipà in penuld uiliep pileolo ffie^htri uoluit, multisliigubroit hdbitum ddmirdntibus qun faemindrum er plebli curioà fimplicitds-, piélttm ex duro trubedin ZJ' fulgentein mis in C£furis cdpite corondin expeéktret. t^ec diÃlfuHi! dtiimi hdbitusingrduipdrümque hildrieius oculo notdbd tur, itd ut clddc, qu£ pridie dcceptd dd Ãuddfuerdt, pr.eà gire uiderctur. Reuocduit tdmé etî d, feueris cogitdtioni^ bus Mdrid Ardgonid ipÃus Ardflij uxor,cüihts dtdtis fxnii ndsexcellentisffrmje, pr^cldrsép uirtutis,etfduentisÃr^ tfiiijc muneribus dntecedes: ndm quum Ãepe dnted illulireitt pudiciti£ fdmdmfcclici foecunditdte nobilitdffet, tum forte mdrem pepererdt.Huic fummi honoris cduÃi,C£fdr, quum fdcro fonte Idudrctur, humdniter pr£Ãito Chriflidn£pietd tis officio ddeffè uoluit, eumq^ de nomine Cdrolum dppeb tduitJtdutmox comitcr inedfefld hildritdtenobilesmdtro Kds dd tibidrum madulosÃdtdntesffiiiüret. Aduenere de^ mnia
SVI temp' IIBâ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Vi
tnumlcgätiÃngulärumciuitdtum ,m(.nflrui tributi ontr^ pi:r4cerbc dffliUif populo impoÃta deprecautes,fed £ia prccci nel iufli! qno el^ fupplicitcr additas itaaudijt^tt piirùm dementer in aliud tempus reiÃeret, triduoq^ pofi nuUam indulgentie: Ãjem,fed eundemetr guide ab ipfa re-mdij dejferatione grantor em miÃrisgemitum relingucns, Genuam cGntendit,ubi exFerdinandiÃatris Uteris de Cer=i Manorum elade^Turcarumg; uidhiria,QrSclymani aduetts tu certius cognouit. Ojio nuncio addudli VaÃinsatg; Au^ da,di{lisÃntentijsfuadebant,ut peteniLe fiÃic£ cenÃlia inuernum tempus dtjÃrret, lt;yr cum bis gutis ccnfcripÃÃit Jtalicis cobortibus çtr Germanorum legione guam addu= xerat,inltaliamoraretur:,utindead opemfratrijerendata deterrendosg; Barbaros,rcuerfuri /Ãecicm preberet, tue^ ttturg;interimïtaliam aduerÃus Gallos, guos nulliomnUgt; iiooccaÃoni dcfuttiros pro/Ãicerent,Ãaligucdforte in-to»modum,aut ui Panorum^Aut iniuria teir.peÃatis acch pcretiir. llt;jihito Ã:cius CiÃarÃabili propoÃto conÃantüe nomen,uelmagnodiÃerimineretineiidumratus,in AÃi= C4m,abnuente etiam Ãortuna,transÃetare conflituit,ut TurcasitiPannoniabeUum gereutes ccntempÃjÃepotiiis, guam thnuiÃÃe uideretur: cenuerÃts enim ad cos gut in cotiÃilio erant, magna, inguit, ratione, utin Ualia petmas neamÃuadetis, Ãedmulto maiore arbitrer in AÃicam con=t teiideiidum : namÃÃubÃitero, è Germania certe reformi^ datis Turcis dtjÃugiÃÃe uidebor,cuius admiÃi dcdecoris opi niotollinon poterit, niÃÃuÃccptis innixi conÃlgs,exoluen^ doprDmiÃisÃdem,etmaturc tragciendo,iudicijatg; animi noÃrifamam bono euentui comendemus. Fortunam enim, gutnos terra deÃerit,perÃuihtsÃortiteraud(udo experirt lubet.
PAVLI lOVlI HISTOR.
iubet^qiiumAlgeriumniultis decdufis,i)riufciucï mdrM bernis aquilotiibns clduddtur,expugn4ri fdcilè poÃit,cuM uotià inc Dij compo!:emÃcerint,conl einnemus certè CaBo rum mindffdtq; hiiprofeilo cldÃihus er copijs, quibusÃi^ pcndijgräui fumptiiperfolutd uidetis,à temereÃeà como^ ueiint,ultro eorunt auddciiimi-etundemus. interedPduluS PontiÃxdb KomdueÃuofo itinereCaÃidm emenfiis,lMCdnt pcruenit, improbdittibus medicis, quód lethals foret, nià pleno imbreittfrdâiscaloribusdbvrbdno ccrio difceÃilÃt-Sei is uet exdihe £tdtisfenex, certo femper ingenij uigore, et teperatd ob idq; falici uit£ difcipiind,itdfdllebdtdnnos, ut cunila, £tdtis periculd,qU£publicdm fdlutc induderent, fdcilc contemneret. Ciuid cnim mihi uitd opus e^,f£pè dice^ bdt,nià ut hxcfupremd cÃicid,qu£ undm omnino fdcri noi minis perfondm rejÃiciunt, cddenti reipublicx optimd fid( perfoludmusfqudndoquidcm diiiinis itd monemurfdtis,ift pietdti er uoto publico uel morte ipfd fdtisfdcere,quätn iit^ fdini deÃdid uit£ cupiditdtem extëdere mdlimus. Quodà id fdiiirc principes pergdnt,cr mdgnus Deus d faluteChriÃii nipopulipenitus duerÃts^ÃiÃceptis uotis ddeffe nolitjidtu» »â¢j quidem uel in otio, uel in Idbore no intempeÃiuiim uiti fine dÃirre poterit,pr£cldri certè fludij perpetudÃ; uolui tdtishorteÃd fdmd,nullduis inUidixnobiseripiet.btoniiulli quoq^fendtoreseuntem retentdre coudbdntur ,impriniisc^ FrdnciÃci régis legdti,qui in nuUdm IÃem pacis ituro,poÃ^ quam db edC£Ãdr duerÃts obdurdret,no modo ualetudinis iicommodum,Ãd pdr'um etiamfyiiceræ £quitdtis cdlumnit dm imminere dilÃerebant,quoniamtimeret,ne C£farhon(gt; fliÃimd petitione in beüiPunici fumptumpecunidtninipt^ trdret,qu£ demum occulto conÃlij exitu ad excidium N^r. bonenÃs
s VI TEMP. LIB. XL Vî ioiicnÃsGrföwuerteretur. yAdgnorumcnimpriiicipum coiigrcÃiis atque coUoqitiitt abfcntibm fempsrfujÃe^, in pcrniciem uerti occulta con/^iratione exiili-inantiir. Propterea Prdiicifcus, ne fe incduto atque impru^ Heilte Protiincitim admota claÃe repentinus ho^is inuddc= iet,lt;tdMaÃi!iamctradR.hodaniponteSi IcgionariosGjU bete difdpliihc pedites,cr uetcranas equitum aUs, ut prx^ ÃdioÃrent, meturare tuÃirat, Sed Paulus uti fruflra alias «d Niceam recrudefcentia pereuntis Reipuhlicee nulnera omiino Cgfaridete^nda, indicandaq- uitia ferpentis pe^» ^isexiHimabat, ut uno Concordia: rcmcdio Ãanarcntur ,ac praclarè Dijs ac boininibus teÃtitum Ãret, neque ardensÃu iiiim,neque uehementeS preces,neque in fumma uit£ co!i=: temptu iiligentiain in optima facroruin principe defuiÃe^ Lî quoquedecanfa,ut ire perlet, magis ac magis accen=gt; Hebatur, quodfubortaeratinter PraticiÃcttin amp;Cafarein i^ouaÃmultas,uelutiinducijs Rinconis atqne Freg^sijcaede ^âolatis,ueterisq; odij flamma,comprejjà aliquandiu indu-ciaruinfide,!n nudto atrocius quant anted belli incendiunt fxarÃMcredcbatur. E^ratper aliquot annos Byzantij l^ntoniuf Rinco,ErdnciÃ:irégis testas apud Solymanum, utiÃ^pediximuSi remilju^cp à Barbaro paucis ante menÃ=: bus in Galliain ad regem perueiierat, comitante eunt ala tquitum CaeÃtre Fre^Ão, ne per Bergamatiuin Ãnes câ Vohurcnam uallem, ad Duriam Rliftiarum tranÃeunti, à Eafarianis inÃdiae tendereittur. Cateriim acceptis nouis Maniatisà Rege,quie ad confirmandam amicitiam perti^ iiebant ,rediturus Byzantium ,Ãuperatis Pocninis Alpibus inagrumTdurinum interpreeÃdia Gallorum deÃcenderat^ ut indeÃeVenetidsproriperetjac denwm tutiÃima naui^^
V
PAVLl lOVÃI H 1 ä T O R.
tiontiti Epiru aditeheretur. PUcebat Kinconi per je obcfà i erÃrti ctruiceacbumerlsex üillicidio UborMti^ut tio uiti{refur,duobusnauigiis fecundoPiidodeuehi,fru^'fi'd improbunte Freg^lio, qui uel in publicA inducurum cum regi/ commodi, tu m priuatie Ãlutis rationent, norum in^ijsminime committmdnmrntus, pere.iÃM uel afpcTM Rhietaru filpes reu erti.aut certc noóhi perttici busequis PlncentiäperuolaretnAÃet. SedfatulisilUufp^t^^ tinnciitjbuiui prudentiam facile peruicit, ut ambortim in^ teritu, diruiClmüianonominicdfus incideret, quointCi ftinis afftibiL malis Kefpub. nihil iam non aufuris in pernu dem noüramParbarisprodcretur. Ab PIi/pcinisenim,qui per /peculator es cognita eoru nauigitione ininlidi/s terrt pariter ac fiumine dili^nterexcubabint,qutim meridie ad Ticini oüium peruenilfent, ab armatis lintribus, qui te^^ Ãonde ex occulta fiatione répété prodierant, circumueuti iu^latiq^funt. Perijt cum Preg)fio EoniÃriius cctttune, feruatus autem eü Camillus Se/julanus Pre^Ãarta: at£ pt^^ Ãdlti5,isqi cum omnibus nantis, ne patrat^ caedis fada ctf to indicia uul^retur,CremonAmdeueilus e^, Cfiuarce cu/îoditus.Alterumporron{(uigium,in quo erant comités cumfcrinijs multaq; pecunia, occupatis hoélibusm famripam intaibtmfaelicitereuaÃt,indeqi ueélores Ãinul, tSquot; nauttc terreébri itinere pernemorofos calles occultÃt Placentiam,allato rci^^be nuncio,peruenerunt. Cderuitt cadauera poüduos mcnÃs elapà cuÃodia nant£,iuxta coit fluentesPadumcrTiciniumÃmifepulta, ob idà di/cerpta Ãris,cr tobe conÃiinpta monÃrauere, ita utFregosij nta-nus ex antiquo uulnere uno maca digito facile nofceretur, Kc äugende reprieÃntaitdf^iniuriie cauÃi,ad Fraci/cud,
svr Temp. mb. xt âlt;4, (tê imre,qu£cäfum deplordratjctuulfi cadducrecr loculo conditd defrmtur.Sdo Gallos no inepta fu/})iciotK,Koci'.iat t]u.im ees jhtim interlióhs pntaÃi, fid prins in qiixftiono cndatoSyUt arcana le^tianis tormcntis eliccrciitnr.fei dc hacfubtili conicânra, qiitim nihil adhiic copertnm Ãt, rent utic^ dubiam inmedio relinqncmiis.Verliinab cd atroeiÃ^ ciiiore,filÃnÃis VdÃit^,quiCifalpin£ Galliociim intperio promt, incredibili iiwidia deflagranit, c^ubd indtidis, in nmem annos ad Ãummani /fgt;em pacis ISliceo indidkls, uio^ hiÃe, er contra naturamgeneroà eins in^nij, inhumane code cruentus cnaÃifÃe uideretur, täipiamfamoÃto miiiiino plt;trcendopntarit,mûiô apud Citfarcni,ucl ignobili er cri^ tninoÃ) oÃÃcij ^nere gratiam mererctur. Sed Vailius eint impoÃtocotumeliie nota)it,iiel iure,uelprofcriptis,ac idco publicatis libellis ita dilnit,nt idpoUcjna iure cognofei noit potmt,uel Ãngulari ccrtamine,Ãdignitdte copar oÃorre^ tur,diluturus ^Ãe crederetnr. Coterùin complnres Rincons iure coÃum exihi,narut,c}uöd inuidioÃÃimo le^tionis mn^ tiereÃuÃcepto aduerÃns Chri^iann nomen Rarbaros concis tare, eccaÃonescii gerëdi belli,indicatis CxÃaris conÃliis Je» »loiillrare diceretur. FregiÃo autem immerenti,nitä mold gnitateatq; odio ereptädiceret,q,!iirbellicoÃcs er acer,alt;i Genug totins^ Lignrio principatu afÃiraret', uigeiiteadK hue apudpopuln non ingraa iani patris memoria, qui Go nucnÃumprinccpsextitijÃt.ltaq; PontiÃx Lncamuenit, promiÃtq- Alexandrum FarneÃnm Cardinalem, qui CoÃa, rem aduio regio Ãntionem triremibus adpulÃum, nenicif temq; ab oëinuo lapide exciperet. Ad portam autë afÃuere CarÃnales acdnti{rites,atqi item ordo LncenÃs,qui intran temÃub ninbellddednetret. Curiaprotoria, ubidecurionct
if
F A V L 1 I O V11 H 1 S T O R. fedent,C£fmdätä,Pontifixadantiflitis domos templo iitd^ ximo coniunékls diuertit. Ter CteÃr itdmutud collo^uid Ponfificcmädijt,illeCiefdrcm femel. introduéhis^; eÃsio=: »iiiius (Scdliie regis Icgitus, dd id tum mijjus, ut quereretur Fi'e^Ãuntcitciue Kincoimn cdptos,c(tqu⬠eos Ãbi reddipogt; ftuldtef.tieijue enimtum interÃdos cfficonlhbat-Cifardd id, dpud à ins induciurum inuiolatum ejÃinuiolMcqi inAtifttrum reÃ)ondit,(iuicquidueYc) Ulis diÃimuLtto lubitu ncqudqudin nomen pYofitentibus,dum in Pndo naui^rent, pr£tcrlÃem dccidi(lèt,iniujjùfuo amp;nbsp;fc ignuro peiiitus cidijjè-.proindeft ddmiÃiÃtcinoris authores indicdrent, coJ omnino comprebenfurum ad fupplicij peemtm GjIHs trdditurum. Res «ti in Paio d^la, ernt,pernuutäs iniicM, nonobfcurumlmbcbdtconieéhiram: neejue Paulus indu» tittrum,quarum ipfe ad Nice.tm duthor extiti/Ãt,difceptd:! torcjÃepoterdt. Ojioniamdelnsanflurent,ucleofedere uioldta effent, indicium Ãrre intempeüiui, atcpie ontitiiio diicipitis neg:)ti) resÃre uideretur.Pdcilèdemum fuit Pon-gt; tiÃci optimis litcris dc humdnis rebus uehementer eruiitOj dpnd Ceefarem in tanto prjefertim recentiq^ ad 'Buddm dc^ eepti uulneris dolore,Ãnguldspldgds, quas nobis Bdrbarus boüis inÃixerit endrrdffe, oÃendiÃeq^ periculd, quf dfÃ^ (he ruentiep Reipub. decceloimminerent, poflqudm infdz mi contumdcid dd exitidlem infanidm, dum priudtds ratiot nes inteüinis dnrà s'tuemnr, ruina publica oppreÃi peri* turiÃmus. Erdntnon iniqux pdcis conditiones, çr Carola quidem Sabdudio longegratiÃimie, quibus PrancifeuSpro Carola filio Mediolanenfe imperium preecipuo Cafaris muneredepofeebdt: quum inde demumcuniUs Gallii fd* cultdtes,Gr copias facro indich bello collatiirum profiterez tur.
s VI T E xM P. L I B. X L. iff tur.Contre Ciefdr iratus Gillo totiesuich,âc tuut itidoint:â tosIpiritits ^rentijijuid antiqui lt;3â reccntisfui iurif, quid dcniq^fu^fecurititis ac dignitutis fret grauifimè diÃere^ b^tfinuidere prorfa frtuiisfu£ Gdllu;uc£co liuore cor^ tuptum^quiperturbare omnid, impedireq^ uickridf foleii=; nibnsuotifpièconeeptM, crdeniq; Burbaris rfd cominuiu excidium irrupturis uium fernere millet,qiùm ipfumpiti titré eÃe Ceftrem, Au^tftôquein Italidimperiopotiri, ad qiioinon ambitiofis armis, fedoptimo iure, crprédira iitqi iitopiititd quidem 13£reditdteperuenerit.Ncq;fe ddea Itiliarum rerum imperitum,dut igiiArum G.dlic£ confie^ ttiiiiilf,HtfijA.edioldiioliberaliterdeccddt,minimètimen* iiiiu exiHimet, quin.èi Gillis noua feinper uc immoderate cupientibus, relique Italie atque Sicilië imperia protinut inuadantur. Earn cniin, inquit, pacem femptr optauerinit que ad bonefbmt decus perfequendisBarbaris occafionent aptriat,»«» que ad infigiiis ignominie nomen intempefliuè liberalem auitis regnis expoliret.Pontifxubi nihil de pace itnpetrauit, fuadere co natus ef, ut quae in Aficam copia effet traieilurus, poffpoÃta nanigttione Turcis opponcm ret,adfratrif AuÃrieq- preÃdinmjt ea recéti ui^hria Sa^c lymanusuteretur. Sed Cefarfataliinnixusconflio,in feiir. ttntiapermanÃt, nihilcpmagiseo coUoquio decretum efl, qiià m Ht eoncilium,quod petebat Cefar,Ã3' Pontiftx,ut re« di peragi ^offet,exoptabat, potius quà m jferabat, in an» numfequentemindicerctur.lduerö decretumpleriq; détail narüachumanarumreruufuperiti,ztr'liberouotopublica tantum commoda reffedAntes, inttmpeiîiue atque pepo* fkre Holuntatis eÃeiudicabant,quando nihilabfurdius uia ieretur,quant unuin in locum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oonfenfum totius Chri*
V tij
P A V LI I O V 11 HIST.
^itiH£profvÃionisMii}iteseuocare,qui de ficris til^umwumtiiccnfurii conüitunntyprMfquam inter reges, pojltli odijSjhuittitnarum rcrumcotrouerjîf ÃniMtur.£x^ peteiiditm cnim prins atq; parandam pAcem, mature demn filutüremÃniodufoelkifatiiraparituram. Propterediion temcrèneterisfeculi patres regesq; iUuflripictate dd cxle~ ÿiahona potins qudm terrena ingëtibus animis anhcLintes, paceinoptimam optim£ cr iudiiÃimai fynodiparentemap pelUnifJe^qunträiiquiRd:zrfeeurxpdcis beneÃeio eocnita tibns regibus,plnresfublatM bxrefes infinitaq; Reipnb.iftl »era^ecneilijs nbiq; terrarum celebratis,obduëla,dtqifdM^ td meminilfent. Ci«^^ e«zw nel odiorü nubes, uel bdloruiti teinpcÃntes,ClaramontenÃs fynodi ferenitAsnon diÃeeitei depulif^ queindeirnim dignitatis amplitudinis er pmnentum Chriäiano nonini nonattulitt Sed tum in facro fdnfh PontiÃce Ãnnma nigebat dutboritas,religioÃd popn-iornm emniuin ucneratione conciliata,corrobordtdq; xintornm regum obÃequijs, dc ardentibns Ãudiis, ita ut Hü CottiÃ-einm ad HieroÃdymas Ãaerd nadötem nid fubÃeeiiti, iitre ChriüidniPLerocs, Pedericus Aenobarbus Imperator, ludonicus Gdllid;,^icbardus Angli£,er ant'e cos ^oenwn dnsApuliiC reges,milleq^ alij reguli magnitndinc diiimi inds ximis pares, anita régna facile contenipÃrint, de iure ÃuQ dceejÃerintditcs er grauiÃimdsnitroÃmnltates Reip. con^ donarint,qn£Ãtse Ãcilicct pdeis laudent, odiorutn libidini td chs rcligione animis prrÃrentes.Quoniam hand dubios in ccclnm dditus miriÃcdpietate, er decora bellica iiirtutis inonumcnta£tcrnis corumnominibnspararentur. SediUi tion ideo ad R!iccam,de Turcis, dc PerÃs ad Antiochiam, et ^e Sttracenis ac de Aegyptijs ad HterpÃolymdS ChriÃiand trot
s VI TE-Aï P, tlB. 'XIz.
defixeyîit,ut cuinfttmno dcdccore pudoreq; huiut f^culi/ncccjjoribtis fuii dcmmfûm,impietâtcm,tttg; focor^ iâifgt;n(xprobr,i.rent:quindo db illis gloriose pdrtd, çr idni pridei» fade dmi/Jd recuperari poÃe diffidimus, nec idm in tintd iioÃrd defidid, tantoq^ Ãdrbdrorum auddebe fucceft fnyduerÃs dpietdtcdtq;cöcordid omnium dnimispdtrimoft gt;'âd,drds,cr peiidtesfutis dldcriter tucdmur.Citterum Fon» tiirx Deum maximum diu osq; omnes de morc,ut ndui^nti C^fdrifali.citerä^irdret,fuppliciterprecdtus,quum oÃt «'kib Famefîumddpoitendum militixrudimentu in fôcerê contubemiojfludij fui dtq^ beneuolentia obfidë ml» ^ocdffctjperPi/brienfes montesFononidm contendit, at(^ Wlt;Jc per Acmilid dtq^ Fldminidm modicis itineribus in Vr» f^ineà reuerfusAntered Cdfdr itdlicis cohortibus, qudsCd »gt;âIln5Columnd, cr Au^ikinus Spinuld fubitdrio deleilu (onfmpferdnt,dtqi itemfexmillibus lt;Sermdnorum,quorli ^âiceserdntGeorgius'KdtiJfonenpSiCr'ÃdroScifnecusnd^ fdliii cldritdte nobilior in onerdrids ndues iiflributis, è Lu» i^nfiportufoluit,cum trigintdquinq; roUrdtk nduibuft tdixitq^mdgudrümduiüntdgiilris, ut dd 'Bdledresinfulds turfumintenderent.Sed in dltu proucfkis, quit obortd tent pcilds in confpetlu Ãorpcf detuliffet, dtq; itd difieciffet, ut per biduum dberrdrcnt, Cdfdr mitioribus demiim uentis in Syrdciifinumportum,qult;m bodie db oppido pneife rupi impoÃto Bonifdcium uocdt,cl(tfjèm intulit. id oppidum in extreindpdrte infuld: Sdrdoiiio feto imminet, defpeânt^ Sdrdinid modico trdfeâu in diiiiru cxporreâam. CoUeflis demumnduibus cr pdcdto mdri dd HypÃtdmisdqudsflu» mine Tbyrfo portuq; zy Al^renf noud urbe nobiles pro» Uç(ius efl,Eo,quo dppu lit dit,bicipitë uitulum agrefis nu3
PAVLI lOVII HISTOR.
lier Cüfari doiio obtulitjdiierfiintibtis cuSis U mojiri ome, poftr^uam in primo cur/ii uenti iiiÃübiles oftetatic feretiititii ftde improbè jiÃ:lliffent. Inde tjuoq; cùm Bakttres petcreitt, (iltcrd db Africafhbijt procelld, prima, t^uidc Idboreat-cj^pe riculo fsuiorëjciuii frubhs quorundd dntennii nelis^ difcef ptis per dduerfos nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lon^ uebemctiq^ remiguin defttb
gdtione in minor A inful£ portu,Bdrcbini Md^tiis noiidne cekbrë,co!itëdiffent .Ab hdedemS Ciefdr in maiorêBdleAré totd cLi/Jèm trdiecit,Ãn^ildri dffiihisUtitid, Ferdinatt-dns Gbzd^jSicili^ prisÃihis, peropportunè cïi Siculis tri-remibiK onerdrijsq; Italicis centii ^uingudgintd nditibus ip pulerdt.ls ndnticipriefertimpdnisamp;reliqui coinedtus iii^ gentem copidm, nel longp bello fuffvfbirdm dttnlerdt.Bx-peëbnbdhir dutem db Hi/fdnid cum fud cldfje VicndociiiSi fed iïle Corifldtibus codfbes, qimm impctrdtlt;e nduigidonis curfitm tenere nequiuijfet, ultimi confilij propoÃtum ad tempeÃatisoccdÃonem flcélmsfcelici compendia Algeriatn veäte contenderdt. ItdCxfardiligentije Mendoci/nihil fifm, rdtMq; i'd oiiizu'/jo eneniffe quod dcciderdt, hortMte Aiiridfecundoiiento uelddedit ,biduiqi nAuiÿtione Alff* rinntperiicnit. Ciuumdppropinqudret eldÃis, ddmirabi* lij; ordine expdnfd dtque dircéin in conlfeihi hoilinin con* {iitiffet, du£ prddonum biremes, qu£ db Oriente Alff* riumpetebantÃdpronwntorio ordmkffntes, impriidenter in Ãnum deldta funt. Bdrum maiorein viÃontes C(clt;(Jilt; fwwcfjiM roÃrdt£Ã(£ nAuis ifbi demerfit, dlterd ueloci rentigio incitdtd intrd portas molem incolinnis eudÃt. t/\cndocidn£ interim triremes promontorium ApoHinis, qnod hodie CdÃineum uoedtur ,fuperdntes, mdgttd letitifi figniÃcdtioiicdiJÃloÃsomnibustormentiSfCieÃirentfdlntd* runty
SVI temp, lib. XL. V7 funt,amp;fubÃquentan liij^.micäm clajjim no procul abc/Jc nuncidrunt. l/i ed erant Cantdbric£ Bclgicag; naucs nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
gild /îtprd centu,ficl imdto phircs lenunculi, c/hos lli/})ani
Scdrzdpinos uocant.Suftulerdntautcprêter pcditum coa nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îj
bortes mdgnum eqnitum numerum ex totiia aij}i(tnilt;s iu» Mntute.Ndm pleriq^ nobiles,nelt;^ confcripti,neqi noniinu^ tim eitocdti, fedpriuatoÃtmptu armlf e:^ equis liberdliler quot;iflruihjUtReipub.opcrdni pri£ftiircnt,nduesfummd ald^ ^itdteconfcenderant.Hisprceerdt Berdinandus Toletanut ^lb£reguliii,nonniodofuduirtutefupcrioribus beUis in» ^^ytm ,fed priudto zx quidem pernobiliuoto perillu/lrif:
udinq; pietate inagnitudineq^ dninn excitin,Gdrtilt;e f mortem ultum ire properdbdt,hunc enim in Mcenice bgt;fiildddGirdpoIiin, contrd Panos occubuijje docnimus. ^^terubjccomnid nduigiducUsdgebdntur,neq; ex maldcid Promontorium fuperdbdnt.Idin enim uenti fummdfcrenita t^ i'iueóhl,perfldre deÃcrdnt,fed d recenti tempeftdte mure oommotum zr uebementerddbucÃu^oÃum,itd pLmis lit^ toribui dUidebdt,ut nuüo pd^ exponi milites inficcii poà ftnt,iiià umbilico tenus mdrinis undis dbluerentur, quo in» commoio milites affici nolebdt Cafdr^ne pcrfe tddio mdris t^duÃd cofeóhs repentinis dcduidcibus Bdrbdrif ctid titddidos dtq;rigentcs obijceret,zrJiiÃgt;dnos quoq^ dudbuf ^^oduÃsexpcilddos iudicdbdt,tit uniuerÃs ddmotis copijs omn ntdiore ui,tum tndiore etiamfÃe uiüorid; oppidum\itt ttdderet^zr'communicdreintegrdmreigeredie IdudemHh 8âdnls uellet,quoruprecibusfludioq; ZJâ inÃgni liberdlitdte â¢tddudusJieUuÃtÃcipifÃet.Seded uelbiduitdittufdtdli mo» t^d^qudnqudm reiki dtq; hotiefid rdtione ducerctur, no ex^ P^oratitmntodó uiilorMHfinterp(llauit,uerü ingenii ncK
y
PAVLI lOVn HISTOR.
firorum incommodo fcuiturf fortan £ ocaÃonc aperuit. IntmaCifaridoneumbomitumdd Afeinagdtncuin nutb ddtis miÃlt.lsÃgniÃcitionc fdâa pariterq^ à tüiiurif rciiJii ea( excaffô cnim linteolo Ãebiit,ut coüocjuëdi cdufa in[)or iamtutà dcfcendipofjit) humaiiiter ndmiÃÃus poÃuläuit, ttî oppidum nier Ãdtidc dk Horruccio occupdtum, Gâ dc~ taumabHdrùdcno BdrbdruÃiffrdtribuf dd pemiciemhii mdnigenerifcommuiiitu, extemplô dederet Cdrolo CtÃri terrdrum domino,cjuiimmAniunt pr^donuin ultor ddner iiiÃit.ld Ãftutrit,er Turcia abeundi guà uedent, et ris incolis inc olumi omnium for tuna, fiiis legibus uiuenii poteÃatemÃore-.ipfumporroiiigentiabeUopace^pnmii fatarum,modo fe in Sardinia natum er facro abl'Stum bap tifonatememinifoit. Pulcherrimamenimofforrioccafiotté, ^ua ad ueri numinis cultum redire,maximià obiter impeii ratoris Ãdem crliberalitatemcomplcSlipo/fef.utdecriii ekli tyrannoexeëla uirilitatis biiuriam uindicaret. Qttôi à cunëiandum,^' uim tanti apparatus expeëlandam arbb traretur,inclufos procul dubio eundem pertinacia exitunt hturos,eiuemfoneÃc exemplo ad Tunetu pertulifoeiit. aJ ftt Afanagas refooiiditinfaiiutnomnino Ãbi eum uideri,(jtii ablata ab hofoeconÃlia fec/uereturÃnterrogauitq; reiiideit tio re,qHanam Ãducia adduëlus Cafar,oppidum expugnart pofoe conÃderet: quum ille extemplo,hoc,digito oÃettdeitS elalfom, quem uidetis, tormentor um apparatu, ueterana* rumà peditumac equitumuirtute, refoondifoet s Gquot; noS ^uoq;,in ri/um efÃuÃis fobiecitAfanagas,pari praÃdio atq} artiÃeio mtenia defendemus,ut locum binis iam uefiris cLa^ dibus nobilem,noua Cafaris calamitate clariÃimumredia* mus.r.ratciiiin uulgsitu filgerij anum grandeuam inagids
artibm
sVI TEMP. LIB. XL, v« tftibui Oâ mirabili Uitticinio tnjximè celebrentj nbsp;nbsp;nbsp;änte4
Verrlt;e nbsp;nbsp;Vgonis lAoncdtf ndufrägia et cldies prjs
^i^ifflt;'t.Algerùnispi{blicèdixtJJè,itdntordculo tcpusprd-, f(tibmt,què Chriftiitnui imperator oppugnare oppidum iiiliu,äb infoelici conatu^magnam terra cT niitri calamita^gt; ^tinelfetaditurui.^ius autem uaticmijfamam, im /pent jet (undieuentus confirntandie multitudiui opportunam,itd ^kbdt ac excitabdt Afanagas,quanciuam magicas uanitatet âftatomilitaril^in-genio non adinitteret,utnoniam eriget ^^[»orum animos,fed noftrorum c^uoq; mentes,^uum fe int fcrtuofo in littoreinhycmëconieiiosperÃ!iceret,terrere xidmtur.Erantinprie/idio Turcit tantum oëlingeiiti,fei ^ÿiaexçarteéquités,fummic/feifummi^ roboris ma» â^xs-Adpaucosenim AfanagaserdtreddShis,natn multiuh gt;'ifortes Mendociana,ut diximus,ndudli pugna perierant, quot;âKlticur.tDragutbearckipyratdjdb Aurianisim Corfica ââlt;ptifuerant,deleuerditt or aliquot eorumnauigia uarijt âgt;i locls Rhodiie,f^edpolitdniC,Sicul(e^ triremes ,/èd muïto Paares etiam deftderdbantur,qui tum forte ip/ius permiffte obérant,er apud Sciriphtm interioris MLauritani£ regen» ^(ligionis authoritate ac armorum gloria florentem, aduer [âmufttanos ad Athlanticum Oceanummilitabant. 'Relt^ qâ(amiilt!tHdouixquinquemiüium numerum implerefere batur. Qonjlabdtautem partimextüdurisindigenis, par^ ^ântèGranataBiCthiaeoriundis. AccedebantttmultieBa^ learibus infulis,quifuperioribu! teporibus ccepta rebcUh We,ob idep poenam timentes ad Mahometanos ritus confie^ ^âÃent.Sedliumidarum duces magnum equitum crptdi^ tm numerum ef/icerant,qui extra urbem uagi patentibut inloeif tieilu acinterdiu lace/fentts^no/irorum agminat
PAVLI lOVII HISTOR.
perturbitrent.Hos diligenter AÃinjg.apropollt^ mtreedt miÃiÃine muneribiK dd op!m.e/Ãempr£dd:/uoptcittgcnilt;) nobismlenÃos,cproximisregionibMcnoc.-trlt;it. Naiite citi= qudJtt uelpdruos liberoi nel uxores exoppido in tntiordl» Cd er retnotds arces educere,dnt ulld oninino Ãgnd tbnorit d(lt;re liberum fuit,iiTdilt;ikl fcilicet Ãipplici/ poend,ft ^ifis mo conjierndtus pdrum didcrem mpericulo oflendiffèt tiul tum,dut minui uirilis con/ilij uocem edidiÃit.CfÃtr per Ait ridm explordtis littoribui ab occidentdlipdrte,cii{Mfrc^â'(^ tibm fcopulis erat incommoda,er Ãuperioris naufragi/re^ cordatione infaufia uidebatur,dd tutiorem ab OrienteÃi tionemeldffèm applicuit: co ad defeenÃumerdine conflit«^ to,utfexagintdroftrdtspnerdridi Ãubeundo demittentel fe milites exciperent, exceptoej^ jbdtim fcapbis, a^idrns^ nauiculis imponerent, aepuibusin littus continuo defer* rentur^Tantd dutemfuit in obeundo munere oiimiuni dili* gentid expcditdciue celeritdi,ut quiim inÃlientium iniiltb tuiini plures fcaphji, inter fe dldcritcrofjicijscertdntes, abunde fuppeterent, peditatusomnis, nibil prsterarmd fern iu)Jùi,momento temporis in littus defeenderit. Cisfr ^uiete Cf cibo recreatis militibus, tres dcics numero niilb tum pares infiituit, erant enim praiteretiuites, cr euoedt tos,dc officio Cf uoluntate authoritatem dtijue Fortunam C£fari5Ãmtos, circiter uiginti milia deferiptorum pedi*^ tum .Ãngulis autem aciebus terna cumtlia tormentaii Jeterrendos procurfantes Numidds dttribuit,progreÃu5^ inde aliijuot fladid nonproculaboppidoconfedit locottt^ to dtepue oportuno : nam caffra ea ratione locata erant, utbinis utrimjuefoÃis itdtura munirentur,ipuds delaplt iur ^is torrenteSfÃcuti repentinet d^utffert impetuf,ddeo pro
sVI TEMP. LIB. XL.
fn/iJè txcMarantfUtfiibter cxefis dcfi-déüsq; mdrginibus {iiuiti,ncque pedùi ccntinodus nià per poiitem treai ÃtUi daretur,(td heuaifi porro ita djjiirgebat coUis, ut edu^ uirticcmtormcntis, interiors oppidi tcdtÃcia dirui ^^qiinÃÃâdripoÃeuiderentur. Algerian olim lubd rc^id ^Uiiiolocodiximus, 'A'RcmMis Cffarect iulidiiocdta^in d/]?cros CT cxcelfos habet moiites,dire{ia autan muri Ãonteadfeptentrionemmariaïluitur. tnÃild ueroparua^ â»'fe tiuper inÃgnis,eam Kijjiani Piunonem uocaut, obie^ oppido portum efficit,fcdneq; tutumAP.cred,nequt l»tdtaruin ttduium cdpace!;!,qudtjquamPdrbdr!ifjd:,utialh= ^hnei!ti!ii)nus,ereptd Eifpauis ar ce dtq; ed diruta,dd infu* condtu molem adie ccrit,ut contincnti iungere ^â^^iqiwntransldtis in id op us è claÃe dhriÃidnis ranigi^ jngcntcsldpides èTipdjdt minis a/ÃortaÃet. Cdterum mxnid fenÃm editda in colles ad meridiem,itasnol ^Ã^xucuijediitur,utcreclitridngulifdciem procul oflen^ d'int-.iiiftmimo enimfafligiopropugnaciiluniindudiS 'cdl^ «s albo cDiiÃicuum,dd paru£ arcis nbsp;nbsp;/pecuhe Ãmilitudi=
fautexHrgit,priudtddutem intrcrÃus £dificid,quum a pla^ f^i^feiuxtdlittus regionc fenÃm recédant, in monte ueluti padibus extcnduntur,decenti uel ob idfcrie,quèdÃipra te ^ââÃngularum icdium,dlienis extantibusfeneÃris fubitda. t^itfiadeÃieäantur. Curuaturdutem littus lundtoflexuab lt;gt;ppidoddpromontoriiim MdtafuÃum, in quoantiqu£tir
Tipafx, quondam à Pcmanis Ca far thus Latij iure dcnd extantesadhuc reliqiti£ uifuntur. Potoautem eo traän â'^^lt;»iSât,fcd anguÃd ptanicies extenditur,ndm ubi à littore diqtiotÃadijs recefferis,fenÃm cnaÃentes tumuli deÃnen^, gt;mgt;,planiciem excipiutÃnde enim tot a regio innumcris cd libus
PAVLI lOVII tïlST.ÃR. tbus intiimefcitjdbfcediti^fenÃm augentcndturdin tnos montes,qui longd ferie oppidum à tergo prxcingunt. Vltercord dd i^umidds pertinent, qui moreÃio diudgitntes trdnsldtlsdrmentisdtquemdpdlibus non infertiles dgroS, coneeÃis lt;td ditnudin quietéglebd;induci!S,fÅlieiterdrdnt, Crmultopecore,quonnofummie eorum opes venfintur, hcrbiÃfolicdmpos depdfcunt. Cafdr tribus perndtiones di fliiic^lis cdjbrif,db oriente oppidü complexus, in maxiinM fl3cmueniebdtexpugn.indioppidi,qu6d Ãbi dicumpdr^t tem tormentdproduceredtquedcriteroppugndreÃdtueif ti,cld(fcmmdgnoufuifutiirdsniudicdbdt,quum è trirmti^ busfuinmisqimdlis dtque cdrchefijs mdgnarum muiin«, propugndntium hoÃium Idterd ex obliqua tormentit peti poffiprofÃiceref.murusenimperdccliuidperpetiio eoSis dorfoereäus,uno extruiiDdggere,Ãcutipldnisinlocis op portuneÃeriuidemus, neq^protegi neq; defendipoterdt. KifÃdiii fub prMltli montibus editiord lacd tenuerunt, cir Cd medioseoües Germdniiu^^dprctoriumconfedere, Itdli' dutem pldnioribtislocisddmdre,dc ideo porteoppidi md* gif propinquis.Inter im dum formentorumdppdrdtus, dd^ miniflrdntePetroCoud,quieinegotiocum imperio pree^ rdt,nduibuseducitur,e^equipertrochledfmoliendolulféi ÃdemiÃiq;funibus exponuntur, iJumide infummis mont tibus fuprd aifÃdnos magno clamore edito fe oflenderdiit, omni telorumgeneredefuper Ãibieilos facile ferientes, not tis enim montium tramitibus fe dimittebant undique tielot ces crrepentini,fedmoregentis procul IdceÃindo potius quam cominus urgendo pugnam ciebdnt,quibus preliolis toto intégra die ad noShm ufc^ certatum â¬dl,nullo quidettt ptriculoffedlongd Hifpditoruin defdtigdtione.
dullif
c
SVI TEMP. lib. XL. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*6«
in^s etidm tenehris,Barbnri,edij ali)s luccciente!, negj-i fcco nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infedcrant,neq; ab inftituti iaculaadi con/ucta^
iincdifceffirunt.'Vbicmm excitatii^nci uif(bMur,incjs tmtiniio partes magna uis telorti lapiduinci; prisftrtim n» dograndinis ejfiindcbatiir:,ciii incommoio noÃri extinâis f (petite ignibusoccurrebant, Ãlentia expeihntes litcé,ut ttnidem coiïato pede certaretnrJtaÃibtxortu Solis,coliefr tiMeAluaro Sandeo caÃrortm magiÃrlt;i,l{ifpani ud per liduaatçi; bnpeditafortitcxeniteiitesÃeiettispuÃÃ^ Hite fiiiiit,mcntium uertices occttparuitt,nadi^ paÃordes ca» Ãigt;ai lt;]iiiu in fpeciem munitionis fe reciptrent, conghbati ^oiifliterant.'Eo die tontaconÃtixitNumidaru multitudo^ xttiöfiripettè circumi(enti,lt;pu:tm ittas acies feeiÃint, in or pugitare cogcrcntur.Sed SicilienÃum cohortium Jiir* âxte,Namidarum audaciapremebatur,'hdÃati cnimfid^ ê^xtibus g.i[ci5 nbsp;nbsp;nbsp;tboradbus muniti,iacula facile coûtée
xtbint,e^Ãlopettarij 4 lateribus infultaiites,plumbeis e« '^âfitglandtbus auertebant. EumidiC pedites è iuuentäte ^diguiitur feminudipromiÃdciefarie ,nihil prater iactJoi ê^fJtItes,eqtlitibusà periniÃent,atq; ita mutuo cofiÃpra Ãdio rem gerunt,tantjq; pedum uelocitate congreÃtis flrorum deuitant,ut4Ãat-arià nb facile ttulnerentur.Ecqai ixm uero prdongas etpraÃxo utrinc^ ferro ancipites laa ^t«,aiauerfo5etiamidusarte mirabili quaÃdntium ,ejt trat agilitofjUtnemo noÃroru ade excederet, quin Ãatiat interceptus letbali cufpideÃgeretur: feutis ad efÃgiem cor dis e corio oblogis et leuibus fefc atip eijuti in occurÃi recep ufq; adeo habiles proteg!tt,ut exiguo fummi periculi premia ad condidtlpropoÃto,feptena iacula intorquëtifi x^rätÃngiilaqiuel haÃa celeri coinotionem detorqueät., hS
PAVLI lOVII HISTOR.
nel fculo in oblicjnum expomélo certiÃinta déclinent. Intd readnntNnmid£itinocÃemufci;cx omnibus locis deernâ: renio, ante cajiru uolitarmt,Gr cunóla apiid noftros, i}ii£ beüicarutione inÃituiexplorariq; poterant,egregiè pront ft uiderenturfortunu ChriÃidno nomini multo cpiAm epuam dntea grauior de infeftior,jfes C£faris interrupit.tp^ fo Ãquidem tormenta^cquos, coinineatus, ac impedimeittit exercitus expectante,imber d, prima ftatim uigilid md^int: gelidus ac procellofi{s,ddeo intempeÃiuc ergrauiter ejl ef fufus,tit q^uum totd noCle nihil remitieret, totus exercitus ingenti accepte incommoda perfunderetur, turbulentiÃt-maqi obiter tempeÃds mari repente orta, claÃem iaCtaM immenÃsfluClibus,compulftmq-uehemenieruentorunMt bine, miÃerabilis nauÃdgij periculo in littus'adigerct.Uxcit babant extra cdÃrorumfojJam, quamlapideo ponte ùtn-Clamdiximus,tres}talicic cohortes, quds CamiUus Cohntt' ha medijs fermè/pacijsaboppidoct' ponte, inter declines tumulos ficus drbuüulis confitos itacodocarat, utfeiifim per ardua coUium extenfis manipulis ad Germanos ufijiper tinerent.EiÃ, quum denfiÃim£ pluuix/auiq; jrigorisinin^ Ham tollerantes,integram noélem inftatione perüitijÃnti tot mails ufq^ adeoiconfieChe funt,ut nee afflict is corporibnS animos nee corpora lagüétibus animis fu{linerêt,neq;entn( uel itare,nel humi procitbere facultas dabatnr.quü eiusf^ li plana par iter atq; ardua priealtoe:^lubricocceno,i^di furas uffi impreffld ueiligia ieuoraret aut eluderet,nnpedi^ tateneretur.lnhas cohortes inalbefcéte cÅlo Turc^eqni^ tes,ICtauriqipeditesintcrmixti, quifummd uigilantiano* {lrasSldtionesobferudbdt,inteÃe^a occafione celeriterern perutjtatdq^uiundick magno clamoreeiitofflagittis iacnl^»
SVITEMP. LIB. XL. ist Crmultcgt;mttximcläpiiibMddortifunt,utcju!{ ia dpluuid txtiniliifuniculorum ignihut, litgunc:iUfq;fulpl}iirà pul-ueri^ mddefdéiis,fcloppettorumufuf pant us effet ereptiK, pduci bajiati ingruentiunt impetum fiiflinsrent,çyrelicjui omnes in fugam uerteraitur. Sei conÃjlcre aufosab longd, uigilidydc ineiii faniuitios dlgoreÃ; tremëtes, Turciie «leriïer obtrunedrunt, interfeëloci;fignifero CelleÃie co=^ Sortis,uexilloci; iiiÃerpto,fugientiumtergis inÃiterunt, td ^lt;ilt;(uidcidperÃequendoc£dendoÃ;,utq!tum trépidas in ca. ÃrdcQmpeüerent,nonnuUihoÃiumfoffdm fuperdrint, di ^idgt;trndcHldq;peruenerint. ^xltis prxÃerccem Mdurunt continus congreÃi{i»,'Lucidiis Ron:dnus,qudnqi{am faucid fortiter interÃecit.Exdudito fugientium tumultu.Cdmil ^âttiCdfdremijJ'us protinuseo ieuoldrdt, conglobdtMq; aliquot coJiortes ultra pontem in baÃes eduxerat, Barbar ^''^iiimcor.Ãrmdtis noÃrorum animisrepulÃatqÃmpe^ ittmrcmittentcs,ueri dutcerteÃmulatitiinoris ç^tumul-tuarij receptus Ãgnd dabduttquutn Eerdinandiis Gonzaga, ttiius prima fecundumCiefdrem in exercitu eratautboritas, Status cobortibus hcopulÃsfuperuenit, cohort dtusci;ui=i fortes, utfug£dedecusnobiliconatn diluèrent,inbo= Ães impetum facere dtq; acriter perfcqttcndo intra portas ^ompeÃere iuÃit .\d uero Columna nifi magno cum pericu^ lo Ãerino pojÃteÃabatur/cdGonzdgageneroÃardoris ple '^'{s,uel iniqud forte grauiq- periculo ignomiam Italis om= ttino demendam exiflimabat,irrumpendi in oppidum occa~ Ãonem daripoljeratus,à conieSiisinfugam Bdrbarisin= tentixti, tutiq^ ob idatormentis ad portam incitato curÃt t^onuolarent. Necmora,cohortes duceAuguÃinoSpinula tfttgna alacritate magnoq^ impetu boÃes inuadunt, in fu~ gant
P A VL I I O VII H IST O R.
gdm condtant, cxdendoq; tergi itttrj podaitt comptHuttl, tAntauiceleritateqi y utncfiri obduâas repente ualuiix in porta coiuing^ent, nbsp;nbsp;multi hoftium exclujî^notis ititwri»
busadaduerfamportam, e:^ iiimonteselaberentur. ThM «ero Barbari exipfa muri coroiuin fernere progreÃos ont nis ge-,uris tela er tum maxime lapides iacere, fauciare, fkrnere, terrereq- cLmoribus, esquot; illi qui extrinfecus refits g:rant, aipuguam reuerti, porro qui portam claufcratit, rurfiis erumpere , cr herentes noftros aut fe recipietites aioriri, aequeïtalis,quum calentibusanimisadueniffeat, uigoris conftantia deerat, à tuam ad receptum uiaiv Ãrtutu,reliquilÃt,niiÃilibus cnim obruli Ãratiq^ torment tis,uti in ipfo conAtu /Ãe deceptis facile accidit,conÃlij in= opes, oraatq;animos infu^muerterunt,nonconf(rtis quidcm,fed per diuerfoscattesdiÃipatis agminibus.'Erant enim tyrones colleditijgeneris fubitario deleóhi ÃjiinAiite Ca:fare in unum coadi, ita ut milites inter fe ignoti ejfent, nee in una legione i quoquam alien£ cohortis centurioneS ettq;fgnilirinofcerentur.ltaperopportunè erumpens Afi nagas,qui ex oris habitu cultuq^ regio facile nofeipoterat, immiÃis Turcarum turmis zr Maurispeditibus,no^ros infu^mpr£cipitesegit, uni fire omnium Rbodij equitts, quifub nauali uexillopcdibuspugnAbant,egregiè repug* nando perfinuofts conualles conflantiÃime fe receperunt, amijf) ÃgniÃro atq; aliquot ÃrtiÃimis uiris,qui Punicei in ue/k candida cruce pr£texti^lati coracatiqÃnpoflre-mo agmine conftiterant, fed perfcquentium Parbarorutit uimac infolentium paucorumneteranorum mirificauir* tus retardauit. in his fuerecum ipà SpinulaFrancifcUS BalneusnobiliÃim£ftirpis, c toÿta Gallia cohortiumprS ftifus,
SV I TEMP. LIB. XL. là i
Titus item Amdrïnu5,i:j'^.i.AntoniusPomtdnuSi qui dd ligneum pontemds no lon^ d portd dijhbdt)intre~ f idè conÃftentes,exccptd tbordcibus idculd in hoÃrs rcmit=gt; ttndo, hdfiisq; mdioribus proneiks çr inermes Ãdieitdof dliquot dcceptis illdtisq^ uulneribus /Ãdlitim ob id multis fdlutem pepererundfed ed indqualis GT lutulen= tiloci diuerÃtdsinter cdudsuidsGTtumulos dd nidredecli ueSyUtFjdrbdriregionis ufu periti,i(ndicj} ttdlide dc intern^ perinfer ur^rent,interniixtiqi noflris Gf'dfuis intercluÃy Klgt;iq; tumultuoÃÃimo noÃris iniquifsinw ptignu: getie:^ fe uerÃdrentur. E rdnt Hdrbdri cum numero peditum GT te^ lorum gcnerc, turn locorum notitid opportuintdtec^gt; pin-tùî.GT täto cdÃu obertje tcmpeÃdtis, de ipfd deniq^ Ãrtunet fioÃris fitperiores,quum fclopettdnis inquibus ddnondu== bium hoflium perniciem certdJÃes uiéhris po/itt uidebd^ iiit, ubimbredilÃlodcndifdcultds ejJetcreptd,GTpeditei ^ïMribdliflis drcuÃrrei5,moreidmdpud noflros exoletOy Mrutd uel loriedtis lethdlid,Gr' drcubusÃequentes Ãdgittdi ôtlorquerent,pduoreq; GX curÃtpdriter exdnimdtinoflri pedites db infultdnte Turcdritm equitdtu Ãernerentur, Eo DwJono/frt, qui dbinitioduddcius procurrerdnt, quunt itouifsimi agminis in receptufdili eijènt,c£dcnte tergi boâ* Ãt,quinq;/hdiorumiterignobili cddentes ntorfê cdddueri^i buscompleuerunt, dtq;hidntèdlios,quiddmureexfu^ deÃcxerditt.lbi cnim di^umidis,qui confÃcch cldfsis ndu=t Ãdgio dd prtcddm deucldrdnt, circumuenfi truciddtiq^ funt.Sed primd noÃrorum dgmind tdntd trepiddtione dd Idpideum pontem Câ dd cdÃrdÃi sdm intederdiit, ut nemo ducuin i:i tdntd G^ rcpentiiidreru iniquitdte,publicce Ãiltt lt;js etmilitdris coÃlij rdtioné perturbdto dnimo retineret,et
X âi
PAVLIIOVIIHISTOR.
Dij S irdtis cunéîd adfummam clddem terra inari^; uno te^ poredelatacrederentur.Verùmipfe unuf omniMnCfÃr, aduerfiMomnemurgentii fortune contumeliAinintiiduscr intrepidui,ftbi atej^ alijs eo die fiimma imperator fuit: perditii prope rebui opem firens,opportuniÃimo temport cum Germanorum legione decurrijj'et, pramiÃi^e legione tribui uexillif,(]uibuifuga Ãflere, çr caftra certo receiui^ praÃdio ultra pontem Ãrmarentur, fidtamuifugientium animos pauoroccuparat,tantuiq;cratif}cumbentii(mTiir= carum impetus,ut Germani non tetnere alias ter^ bofii da re foliti,tanquam linteata capita Ãrmidantes, ncLp; ajfeSiu oculis neq^armahoftiumÃrmispefkiribus fu/liMrenf,Ãd continuo foedèconuerfi eodemfugientium agminerdperen tur.Tum uero Cigfdr proueihis equo,diflri^m tenens gla dium, orfugdm increpitans, pbalangem promouit, oreif; maximecel/o ac impduido,Germanica Utens lingua : Quau do,mquit,commillitoms inÃultanti hofliÃontemoflendetis, à quum in ueÃigio pro dignitate ChriÃiani nominis, Ger^ manicxq^gentis gloria, er pro fà lute omnium Ãt diinicait= dum, pr£ÃenteC£Ãare, paucosneer incondilosinermesq; HarborostimetisiNecmora quum h£c diceret,dd non dubi/ pudorismotum exorto alacrifremiiu,indigndbunda legio, quodad pr£Ãdnddm operam cobortatione indigere uideâ retur,feÃe contra hoÃes cffudit.Eius aduentu permoti Bar» bari,er qu6d iam nobilium ducum uirtute Italicd acicspla né reÃitutdÃyedhtbatur, ÃubÃÃtere pedemq; reÃrre coepeâ runt: feuuerititormenta curuliaimpreÃionemq;noÃro-rum,ÃeufeÃatiseruptionc proÃeifÃ; iudicantes, quumad /ummam conftéh beUiuiHoriam, borribili tempeflatequaf fatam,clafÃem perire coii/Ãicerent,(^multi,^^duriqj preÃt
â S Vr TEmP. lib. XL.â Ilt;fj tim certioris pr£dit,iibi ntiUum omninopericuluin ho/k Ãret, ad fubiedla, littora properarent. InuÃtata e=i plané fatali diuerforumuentorumconiuratione^ai timdamatrociÃimAmtempeftAtem,ufqi adeo marc commo txmintuinueratjCr totis littoribiis immaniflu0htumreper=i ^xffu frangebatur, ut iaéi!lt£ naues nuMtibiK malis, atcj; inter/èproris adutrÃs äc puppibusfirueitte £Ãâu concurs ^intei^anchorariosfuiKSC^^iios^ualielosrudtntesdbrum pmit, collif£q;demiimatlt;j^i diffra(l£/jgt;eélanteexerciM mcrgmntur.Eundemlt;]uocj; tempe/htis caÃum tulere Hi/s pnnic£ nAucs,^^ adunum Scarzdpini omnes,qu£CaÃinet nmfuperare ncguiuerant.ita ut totum id littiu ab occaÃu ad ^incellum uÃj; oppidum, ^uodpaucisanteanniiAndr erf ^nrieinfoclici conatu noflrif cognitum, £ Turcisci; poÃefi Inm fuo loco diximu5,eieifarum nauium fragmentés ac ho minum nbsp;etjuorum cadaueribus Ãerneretur.E!umid£ enint
ââi'i dtq; alij pariter è m{intibus,confrgt;céla noftr£ claÃis cald gt;nitite,celeriter Ãe demiÃerant, necj; inermibus eieélitijs neq; [minis pareen tes,frcus ac Cerceüani Turc£,ciui enatantes nelauarè, uelhumaniteradÃeruitutemconÃeruare, guà nt interÃeerc malebant. PerierepaueiÃimtsboriseir eiter ceit tum amp;nbsp;^uadraginta nauigia, ciu£Ãne remigio quadratis Uelisagerentur. P.oÃrat£ porro,quum à media frrme ne* élein multam diempertinaci remigum eontentione, nbsp;nbsp;tme
SâÃrorum diligentia in anchor is pcrftitiÃcnt,neq;diutius tempe/kitisiniuriasÃrre pojÃent, ebruiq^timerent, iaélu* tam triremis [acere ac feÃein littus remis c:^ uelis uebe* meuter incitare minime dubitabant. Sed enatantes A.N«= wiJico equitatu Mis diÃurrente littoribus, Ãemiuiui fruÃraÃe dedentes in ipfr Ãalutis limine c£debantur. U bis
X iij
P A V L I I O V 11 HISTOR?
i-dZdrus Amdreus è Getuid nobilis trierdrchtne^interlt ébis, uiiercq; erdtomnis generis liberos obldtdferiiitute ferttis rcmigibusBdrbdris fdlutemctimfletu commcndaii-tes,ut iliorum, qui tnodo conuerfd Fortund conditione cd-thciids dd traitftrd reliquerdnt,cr dd libcrtdtcm cxultdiiter endtdbdiit ,ftgnificatione tiocibus Numiddrum tidtcgcrentur. Erdtq; ffieÃAculuin dtucrÃscdÃbus tuide ütrox,G^i{biq; mdximèfuiiefltim,quum quifqueprodtiind l}abitu,ndtdndiq; pcritid,in ipfo cert£ clddis diieipiti me-tu,dum genus mortisprdoptdtdut re}ugit,uel merfds iut^ dis, uelhoÃilildncedtrdnsÃxus, ddfuumomninouitisÃ* nem deftindnte Ãdto rdpcretur. Kemo tdinen crdt,qKi nat tndximè eiedemGruulnerdperhorreret,nduisq; diÃerimeti Cf tempeÃdtis euentum cxpe^re, quainpreeuenireiiitts txitum mdüet.Eo modo facile dccidcbdt,ut ea immanis ho^ fliumÃcuitid, uti uehementcr refórmidata nantis atq^ ue=^ éhribus,multas triremes, qute dd nauÃagium decretoatqs ine itatione pauëtium littus appetebdnt,dliquand:'u confer uaret.Sed poÃquam roÃrdtd inÃgnis, qua tanettmus ria uebebdtur,uti maxime propinqua litlori, coberëtùmiqs trircmumpulfdtaiëhbus, propellidc arcnis impingi con-ffeäd e^,nonfuftinuitCaiÃr, ut,^eëiiitd: uirtutis iutieiiis, Cf prdÃ^lura multaruin triremium clarus, nullofreute Opern,inoculis ipÃusauunculiAurij; à 'Ãdrbaristruciid tus interiretiÃdtimq; Antcnium Ara^nium cu tribus itd^ lorum cohortibusadlittus mifit,qudrum dduëtu,ccnicëlii infugam Elumidis,iüc quidem ita feruatus eü,uteius tem aliquot triremium ia^hira fequeretur.Nulti enim N« midarum timorelibcrati, confiÃqipreeÃdio, utfqucque piarispericuloGr tÿt tempefkttis incommodis expefreut.
SV I TEMP. Ll'B. LX
prohK in httus mtnlernnt-.cic nifî dUquoi: intrepidi nduar» chi lidinni dolore didcerbitdtein ccntumdcidin in^nict nerteiitcs,dijlridis glddijs perfôros difcurrendo amp;nbsp;mor» tem coininindndo,nifi remos inhibèrent fe continerent, uedores çy remits deterrui/Jint, mdximdpdrs roftrdtd» tioncxemplo Ãiperioriim omnino deperiffet. ïpfeAuritt non tumftbi (jndm C^e/dri irdtus, qui difciplinx ndudlis rd tionemzj'certosinclindiites dutumiü dies, ndui^ntiunt ebferudticne prdddmaatos neglexijji uiderctur, incredi-biliinimo centrd tempeÃettcmindogt;nituspermdnÃt,fuds dentiumq; preces ,ut{c conÃeru dret, ddeoÃrtiter reiecit, nteos deerrimis uerbis idttqudinpublicd: Ãilutis prodito ttsdd imdm cdrindm deÃendere inhere t. Puri quoq^ per» ftuerdntid, Virginij 'VrCini AnguiHdrij qudtuor triremes, totiieméj; Rhodie edrum dmiildtione, uincente nutuin pa iore,et Sicul£ dliquot dc Ilt;edpo!itdn£ dtq^ Yiilpdnic£ cuit ^tempejhtis incommodd foeliciter pertulerunt. Eo cd/» ^nindecimomnino triremes deÃderdt£ funt,qudrum detri nten-.o fuprdtotndtiium onerdridrum ndt(Ã-dgid,etidm tii Ãuienie uentorum rdbie, tdntus cum luóhi dolor, ntntdq-ronmdeÃierdtio, in Udlde lugubrifuprem.e clddis expe» ^tione,totum cxercitumoccupduit,ut nedum tyrones et milites de fud tdntum uitd foliciti,fei longe ÃrtiÃimi du ces de peblicd fdlute cogitdntes, dnimos defÃonderent. ^^un» ^udm enim db ulld dnndlium memorid uUas beüo copids gra uiore cdldmitdtum concurfu,uel feipfdÃeuior Ãrtund per=i culerdf.quum cibdrijs omnibus eo triduo conÃumptis,nul= Ins,quo tdntijjjerinedidmÃrrent,commedtus dde(j'et,tdber ttdculuq; deeffent, quibus in tdntd perpetuiimbris iniu» md,e2âlutulent£regionisfceditdte, ddquictem, Idhore,
X iiii
PA VU 10 VII HI STOR.â ineiid,Ã-igore, utilneribus, confèéii milites tegerctttur, iff tantisj; demain incommodis mgens cura or prteterito itie^ ta quidcm acerhior,omnium mentes nMgnopere conturbi^ riit,rcpiitdiione immAitis nAuÃ-dgq,quumtotdmiÃis buSyCxoptdtiis i» pdtridm reditiis,in terrdm Africdm iediscrmiferis, fato CdiÃtris interceptas e/Jècrederetnrâ Afflà lioramtdmenljies,qadsdpud mortdles nuüdfortisiin quitASpenitasdbrumpit,conjidntidCitfdrisegregièfulkti^ tdbdt.lpfecniinmirdbili dldcritdte cunébamp;manid protiideis tijemiiitdrisdcbamdnitdtis officia candis inuidas tiMlif conjfe^i mdximè ferenus ddimpleait: imm poUqndiit cdflrd,conjlitatis prdiÃdijs dtq; aigilijs, contrd obÃrepeit* tes'BdrbdrosÃrmdtdfunt, defati^tisdacibus imprimisil; Albania in ipfo pagn£ tamalta tndgnopereÃÃofcedei}; mddenti,utÃbipdrcerent,quietiq;feddrentimperdbdt,fo^ IdbdtarÃducios, de in ed tdbernAculd,qu£ ÃrteÃabÃiterdnt (ndtn canamp;i penè uis uentoram eaerterdt) reÃrri Ãaeribl; cardbdt:ut qaain Ãbi ipà loricdto mddefdt^q; nonpdrce-rct,pleniorecamldudeuolantdtes militumpromereriui^ dei'etur.'DeÃderdait eo die hoflili occifos mdnu milites cir^ citer trecentosdn his ceciderepr£fedi, dut noli centurion nés, lodnnes Cdldber, Pdiicrdtius cmedpoli,Cdncinius Li^ gur,Mirabilis lnfiber,?^ïacobusStrafoldiusè Foroiulio: è numeraq; Rbodiorum eqaeÃrisordinis, Didacas nilfd^ nus,Georgius Aruernus,^' Guido Rofcius Neapolitanus. Vulnerati daté malto plures ducâ¬tis,ç^ in hisSulmonenÃs pr'inceps Philippus,CaroliLanoij filias,fub ilio fagittd i^is. Sed mdximam in demerÃs nantis detrimentum acceptant eÃe ce.nfebdtur,quorù idéhira innumerdbilid tormèta aned mdri hdaÃA pluriinu dagçbdnt,^^ ob id camalatiore däno, quoi
s Vï TEMP. LIB. X L iSf ^luoiinpotefldtemBdrbdrorum, quum pdcdtum mdreuri Mntcs ddmitl-eret,dd publicdin pernicicm pcruenturdpro* wiertttt.'^ec multo poft AtidreiK Aurid^uti erat in pr£ftii tic/idis tcmpcftdtibus unicus natur£ mdris, or cÅli, nubi=:
ftâ(^tor,diffifus loco, dd Mdtdftufium promontoriu (gt;iincldft'eftproripuit,(iuodtutiorein ibi ftdUonemcrft^^ '^^crepidiiie littord dd conft:enponcs militum commodiord lt;^dicerdt,cominonefddh C£fare,ut illitctemftri itinere co ^^nicrct.ltd Cd:fdr comprobdto conftUo, ddfubleudtiddnt âgt;âcdidtgt;!,equos,cr primo ciuident ingdles dbinitio trdhen^ dis tormentii dntc omncs cldffè eduâlos,dc demum tnilitares »âtcrÃci iiiftit,cobortibtisq; Puiftt : ndm ddcxcitados iÿiei ii^ujrdgijs ligitd dffdtiin {uppetcbdnt,Ãortund ueluti uno SC beiitficio tot iniurids compen/dnte.Poftride CiSfdr db Al amp;rio dipcedens,quu}n triplici dgmine, et xgris dtq^ fducijs
medium receptis,feptem miÃid pdffitum conftciftit,per^ fsqxentee^circumlufo undiip Bdrbdroru cquitdtu,dd tor ^sntem,qucmPunicdlingudAlcdrdz uocdnt,perucnit.li ^mbribusudlde infldttis,retroq;ddoftiumuentis pdriterdc '''âtgt;iinirisflu(iibiKcompulf'ui,tdntiim excreuerdt, ut qui Pââgt;ilodntchumiléuelitifirmopcditiuddupr£bebdt, pro^^ P^sr dquiC rdpiditdtemdc altitudiné, need udlidoquidem sijuite tranftretur. Cdftrd itdq; co loco dtq; ordine necejjd= ^icpol'udfunt,utquum tridnguli formdm referrent, eius duo Idterd utrinq; mdri amp;nbsp;ftumine,reliquü uerö perpetud â^'^'mdtorumftdtioneinunirentur, neq^ enintdindri tdnqud ucerto dd Ixuü munimento, quirendis humilioribus uddis erdt diftedendü.Cludmobrcm inultiitrdndre dufts curftié^i âimnifceleritâ¬rdbrepti5,Ciefdrexreliquiis nduiü mulos dc Wennds puÃim nd(lus,[ubitdrij operis ponté perfecit,dtq^
X V
quot; PAVLI lOVII HlSTOR»
eo non omnino incommodé Italos att^; Germanos tradtmf. liilpanieniminfujperioribuslocis,uixfuriiSdd£lt;^nMapro finentis uada repererant.isteiji po/iea Turc£, c^iti infeciuerS tt(r,con/}gt;c{ii fnntmeuocarateniin eos AlanagiM,perfcciw di çr laceÃendi negotium ^Jlauris Numidis yelinlt;]ues, qui quit iam afilopettarijs ctirrulibusqi tormctis, qu£ iiiti^ cuiqiagminigentiq; adpr£Ãdiüattributa fuiffe diximus, tgr(giépeterentur,in ifgroj maxime debilitatosq; mtlneri biasà noftris del^itutos, atrociÃime fouiebant. i^ullieniin erant,qui inter anguftas/Ãesfalutisproprio metu occupa^' ti,alien£ calamitatis mifericordia mouerentur. Seciueiiti porrô die,fuperato alio minore flumine, ita ut milites finn^ ma aqua pechribus extarent,tribus tandem cajlrisad daà fem eft per acutum,qu£ quit Matafuftipromontorij modi^ cofîexu tegeretur,exercitus omnis in Tipafte antiquje un bis minis iuxtamareconfedit,loco ita opportuno,utcaden tium murorum reliquixad admirationë Romanorit operU adhuc extantes,adaerfus Rarbarortim audaciam non inutn le munimentumpr^berent.tammareremiÃioribus jluiln buf agebatur,uenttci; perftare déférant, acea er at cofecuti traquillitas,ùt exercitus in nattes imponi ac in Europa re* portaricomodépofteuideretur.ltaq;C£farlietis omnibus cdixit efte nauigdndu,eo pr£fcripto ordine, ut primo itili, deindeq^ Germani,ac îïiiftani demu,peculiares ipftsq; iu)=^ t£s naues confcenderent.Sed tot nattibits nauft-agio abfttn ptis,quu onerdri£ naues tanta militu multitudiné nd angn jlécollocatdcdpere minimèpofte ccnferentur,pronuticiatii tftgubernatoribusdominiscpnauiii,utequos adunu oi«=gt; nés in mare proîjcerct,qucid pietate C£ftaris indigna foret, uelgencrofos et incoparttbiles equdsgregariorii inilitùaut deiinÃ
s VI r E M P. LIB. L3r.â iâ¬S fdlittipriCttiliJfe. Ed resprocerumilomino=f prit fer tim ctnimos ueliementifimè perftrinxit, non Pgt;'ni.iri eniin modo fe dd belli ufum ineÃimdbili cdrifsimdi: âquot;'»nrerum i)iftrumento,fed mtlitdrium equorumflorcm, 'â^Ivdtjudm fnpremdiieceÃitdte,ultro intercidi,criii reli^ tcpns extinfHs ddmijfdrijsÃrrepdrdbilem, orbdü Hj llââgt;quot;td,prtccllentium equorum fobolem mterireprlt;edicd= ^ââ'^t.speébubdntiiritdq; cü dolore dc itidnimifericordid g;
et militdres equi,toto peldg) eldtis ceruicibus ddpro qudsq; iidues irritdf^efalutis tdnqud dd littord con ^^xdeittes,^!^!^ demumlongtdcfdti^tionefuperdti, con^ fuiKptoÃirititmergerentur. Seduixdiim dimididpars mi= litii confcendcrdt,qu(gt;d fcdphdrum inopid uel cupidè pro-ff'tintibits tdrditdtem dttiililfct,q!ium Vulturnus nbsp;nbsp;nbsp;E,i(~
mox iientiÃii orbe confpirdtes,fècundupenè pri uchementiore tcpcÃntc cxcitdrut. Q« o cdft nihil expe^^ imperils um qutq; ndi(is,fubldto plena milite, ne in Ãopulos ddigeretur,eo dixerit ci(rfiim,quc) uisipfd iiëtoru pkiiisiiclis perdltdmdridrdpiebdt. Abiere quidc celeriter ââöfpebhi difeciit pcnitus in cotrdrids regiones, ndufi-dgij ftiitd itcpcnè omniii interitu comemordtioe pcriculi in oës l^Ãtlds Italie portusdeferëtes.Scdnec que d multis ndrrati lgt;iudiidiui/uperdtdpericuld etmirdbilescdfus,fufceptdq; ptoflute uotd in tcplis décruimmortdliufufpëf.s imdgi= quot;'b.religiosc pfolutd ndrrducrim : quit dÃriclt breuitdtis fiiidio,quo in explicdddgrduiÃimdrü reru ueritate in tuto tioliimine mdximc tcncmurjegëtibus dd ineptdingenij glo=! turn ainceiid diucrticuld quefiuiffe difpudcdt. Eu tdmë të* pelhshdbuiteucntu, utdliqiie ndues idmplane qudffdtt, ÃnÃini2; dbforpttin tofpc^taliarSpcricrint-.exdlidduté
pirompti-
PAVLI lOVlI HISTOR.
promptiores fcäpham occupMtes,pcreuntiuin fociorit tclt;^ fidmcntafiipreiniisgspreces ad uxores etpropinquosretu-tcriiit. Sedmirdbilcm cdfuin du£ndues'iiilpdnis inilitilâM pkn£ fiibierunt,quum in primo curfu refldntibuinenii^ Algeritim dâ¬tort£,mdgnifqi rintdrum hidtibus intégras fin éhis ddmittentes fidtdU in littore defèdijfiènt. Concurrerdt itlt;i tittusfiumiddrum eqiiitdtusjitbfequentetgt;â[durorum muiti tudinc,ut eieihs or defiertosdfortund truciddret. No Tidrbari /jiontefe dederepdrdtos, zx nihil pr£ter falutc fitb fidepublicd poftuldntes recipiebdnt, fed expetito fdnguine circiimuenirc et uulnerdre mdgnapere contendebdnt. Qitn feritdte dtq^ infolentid permoti Hiffdni, uirilibusq; dnM mdignantes,quod dpud Punicdin gentcm neq^ iiird hiiinii-mtdtis, neq; militi£ leges udlerct,dudritidq; eorum ontnis, qu£ dpud inopes rerum omnium dc egetttes fumtnd fempeï effe confueuit,immdni crudelitate uinceretur, drind protic nusexpediuerunt,den/dtoq;dgmine inorbem pugndntcs, adoppidumcontenderunt,ufqiddeoconftdnter cffiortiter emenfo lfdtio,ut coronum hoftium muleis illdtisuulneribus dfronte fepius effringerent,^- d Idteribus inueihs pnlon gis hdfiis egregiè fummouerent.Tü uero effundcntes fe Tiir cds dppeUdrunt,^^ per eos,à uitd incolumi reciperêtur,b.^ fdftdgg inferuituté fe dedere nuneidrunt, quod in hotnine Sdrdo Chriftiaiiis orto pdrentibus,cr tot pr£cipuè libertis CrfdmilidribusUiffdnici nomini fiipdtojieq; humdnitdtë tieq; fidem omnino defuturdmffe^rdbdntMdprodiens Afi* ndgds pr£claro iure uoluntdrijs fcruis fidem prxftitit, de^ pttlfisq;tS!umidis,ddunumomnes humdniter conferuditit, quumfolerti ingenio uelfemiuir,ètotmdncipijs tdnti pro= uentuslncrdm,cumhoneftd etidin cl(mcnti£ Idude coniunz âiiia
s VI TEMP. LIB. XI, 1(^7
^tft,Ãcut ac Bdrbari mirum in modum leflimaret.IpÃs an Germätiis ea. terra mariq^ accepta incommoda,c5tagio pene peflcm attulerunt,qtioniam montani homines amp;nbsp;(^eiiterraneis regionibus ad non couÃieät ante maria ^^iu(ii,neq;perturbantis naiifelt;£,ncq^ dinturniE iadotionis ^orntenta tolerarèt,quà det antea corruptis uifceribus pro s fi'euio laborarecapiffint, quum exinedia toto eo tridno, Tipafam eft deuentum,palinttlarum biilbofts radici
^^^amp;cepis agreftibus ueftcerentnr ,quibus malis C!''ali=â ^'lot demain naufragijseffè^um eft,ut ne tertia quidem eo=i «w parsincolitinis in Gerinaniain redierit.Sed unius ina^ ÿ^^nnuis longe dnriÃiinus euentus,omniumfuneftoscaftu ^'/erabili calainitatisexitu ftperauit. Htecenim, quum in [â^quairingentiferme omnis generis milites ueherentur, ^âot/ltatis atq; diuerÃserroribusita Mediterranei maris ft-â^tq; infulas omnes circumiuit,ut quum port us appete-
^(i,noua femper uentorum commutatione, è conftieóht ip^ liminetutiÃimarum ftationum ac urbium raperetur^ ^â^»linesq-paulatiin conftanptis edulqsfame tabefcentes, odmftlitam in uiuis corporibusmaciem oraq} luridaperue ixrent.Poà quinquageftmum autein diem^quum fero admo dmnnauis exoptatam terram attigiftct,altmentisq; f i mili= ies rcfouere contenderent, neq; ullis omnino cibis ueluti ia txtin{hcaloreproÃcerent,pauciÃimisdiebHsad unum ftv Hie omnes alius alio celerius aut tardius omnino periertint. Q^terim Ciefar,obteftante Auria atq; imperanteÃnualefcen tern procellameffugiens,cum roftratarumclafte prie fernem élus Africa littora ad Oriétem, in Holcachitem finum ftin^s tulit,in quoftta eft Buzia, antiquitus Vzicatha PtoleiUteo diamp;i,quam fuolocoab uijftanisduceîqauarro manu .ca=â^
ptant
PAVLI lOVII HlSTOR^ ptdmätc^;dircptamfuil]ememoraumM. CaÃeUmn tribM munitum turribus in enpdrte urbis,qult;e nMridUuitur, pdH corum ili/}gt;dnorumprtcÃdio teitâ¬bdtur,urbsdutëipld pdH lo dntè gymndÃo çr nundinis dc Horucij Bdrbdru//f, (Jdi dextrdin ibi mdnum tormcnti idu dbreptdin reliqnit, cdld* mitdte percelebrii, cddb clddc deletis incolis penè totd pe^ ricrdt. tiecâHi/ftdnipliMfuburbdnidgripoÃidebdnt, qudin qudiitum tormentii itrmis ddutrfusobfidentesNtmiidf tumntiiri In prtsÃdio dutemperexiguiM omnino comind tus eà repertn5,Ãed mdiorii minoriscj; pecoris non ingrdtJ, qndnqndtn tenuis copiduiros inÃgnes recreduit. Quuue=gt; rbin indxbnä/Ãem commedtuf deucniÃetCiefdr, quid Li* gitüicd ndui5,cognotnento Furndrid,commedtu onufldj^ tis omnibus in con/pechtÃe dedijÃet,tempefld,s inudluit, nd^ uisq} ardntibus uddd dnchoris,in littus dd nduÃd^ium £t£â äd e{i.Itd tdmen,ut eieditià ctr Ãdl/d dlluuione femicorru^ ptis reruin penè omnium ctbdrqs,excipiente ed conÃÃnn lui udliturbd, creÃcentem inopidm opportune Ã. bleudret.lntet red CteÃdr, quum pluresidm dies inÃdto mdri,dc dlterndnth bus uentis conturbd to, in multd idonex dd ndiiigdiidiitn teâ» peÃdtis expeddtione ÃubÃitijÃet, nbsp;nbsp;Ppe noui commedtus oi«
nino decidcret, nec hdbitieÃupplicdtiones uotdq; ÃuÃeptd di uorUin irdcundidin mitigdrcnt, Siculds duce Gonzdgd Bbo didsq-triremes dbÃe dimiÃt.Boreds cnim in CorumÃeucrte rdt prjebebdtq;Ã)em dd experienddin mdri cy fludibtts tundm,omnicund:dtionetutiorem.Itd qudnqudin turbideti td, fcelicitarnen nduigdtione,inutic£portum,quiFdriniS hodie uocdtur, celerrimi delate Ãunt, ibiq; prdÃo dÃitit ^â¢Ldedffcs rex Tiinetanus^Gonz-f^dinq; phirimum exoptd^ iii
s VI TEMP. LIB. XL. teS t!s (fcuhntdriiin rerummuiieribui liber aliter ddiuuitt AteJ^i inde Jeinum incolumes dd uttdm omîtes Dre(gt;dttuin trdiece= ttmt. i^ecmulto po{l, à CucchinomoiitdiiorimPoenoruin legate ad Clt;efdremuenerunt,intrapducos dies coiitn 'ââ(âitlia^jtim nMgna item auxilia aduerfits Turcos poK iâctntes,fed eos C£fdr,Puniciiefideiliberdlitatiqi diffifits,dmi w uolUtatis de olfieij nomine pecunid donatos remiÃt,qu£ ^^Sdtio demuineuiilgataper Bdrbaros, mdgno incommodo P^ncospollmenfesregtiloceÃit.Ndin taquarndmicus Chri Ãi-^ni noininis Puniciq^ 13oÃis,db AÃanagd regno fuit expul Ãf-Iant defdtigdtis plane uentis uÃj; adeo reÃderant tempe lâ^i^s,ntmdre fedatum at que tradabile uideretur,amp;perù i^'^ntitie^cum metu periculorum imminentium,tumpri£teri t£({i0 nduigdtioni à commitfere minime dubitarant. ^âI^ntabatur omnibus prope hör is in concilio KAuarcho* ^^^iÃittentijscpi didis,quum dlij in Sardiniam dut CorÃcd, (ödem leih AÃiclt;e littore, or tutiorccurfu Sicilia pe i^'^dain eÃe dicerent. Tdndcm dfpirantibus Buris Cxfardd ^niedres curfuin direxit,diu£ etiam Cdtharinie maligno Ãa ^^^tranquiUam nadus tcmpeÃdtem,dtqi inde demumdd â'°âlt;'^Carthaginis portuin dppulit,tdntis acceptis detrimen y^ipfouel admiratione fuorum uel inimicorum iudicio Pnne maior AuguÃior ,quum duriÃimis terra martq-^'^âlt;ln£fortiscaÃbus iiiuido Ãmper animo confliddtus,Ãt£ P^^prie, neculliducumaut militum communicdtxlaudis ^â^»^phum de deuiddÃrtuna reportaffe uiderctur.
P A V L I I O V 11
NOVOCOMENSIS EPISCOPI liucerini Hiftoridrum [ui temporis,
LIBER X L I.
ND veils Rinco«(S at^ut Tregosij morte f'ubbtis,ïrdnch fcin^uti mâximèdecuit,longi pacis expecîatione deceptus, fua: dignitatis effè ftatticbat, quamprimum ulcifei iniarias, aetmo tempore fummisq; opi= bus,non modo Stibalpinis oppi dis in Italia,fed ipÃs quo^; citerions BilÃanix, âÃelganm^; Ãnibus arma inÃrre,neq; prias abÃftere incepto,^uà m bo^ neÃa pa^iione CifalpiuiC Gallite imperio potiretar,aut po^ flrâ¬mo,fuperatus,ctrâ Gaüiiie exutas regno,in eadem adticrfi beüi fortuna concideret.Omnes enim ineundieconcordi£ co gitationesabiecerat,(puumpra:claris admodum conieO^ ris,Ctefaris ingenitim jlabili décréta,ab ea rcrum coinpoÃ^ tione,(}ua:Mediolanamerip£ret,penitusaucrfuin e/fe de= prel}endiffct,grauicp quidem incommoda ac infamia Amtci Memorantij magiflri equitum, cuius conftlijs, ut aliqui di= ccbant,pantm fynceris,fe totum,rex adapertus,nec de £qiiï täte Ciefaris defj}erans,traducendum faüendumq; tradidc^ rat.lUe enim induciaru author,expetita: pacis interpret) qaum fummagratia intemperanter abuteretur,ex fertnone C^faris ad regem cundbafecundaacexoptata retulerat,Ãui
sVI TEMP. LIB. XLL 169 Hex Ãde coHoquij crederct ,fiue publico GAliiià ccmtnodo nentitus, {Quoded totiesfuneÃ:D euentu dumtMU belli cdufa ahquatidodefercndduideretur, poftqudm I'rdncifcum db occulto fdto C£fari minimi pdrcm,tot bellorumcxitu,fortu MiudicdÃit.Sed GdUiproceresddduci no potcrdnt,ut qitic^ ^udnùCtcfdre de reddendo Medioldno prolixe uel liberdlis t^^promijjumexijii!ndrent,quum nihil dbeius ore nià gret ^edc inÃgni fobrietdte definitum excidere confuefjet. Dices.
enim Memordiitium concilidÃefibi Clt;cfdrem pdriitnà ddibus oÃdcijsÃdg- unumnon occultodÃu contendere,ut re ÿin decorif duidum,iufldc^ ob id amp;nbsp;neceffdrid nrrnd medis iontenijdd turpc exitidleq^ otium deuocdret,certäci;ficbinde indoles,!^ imidtd uifbeUicd Ãliorum regif,fubldtisdrmis,de lîditeQ- uoluptdtibus enerudtidd proderetur. Eo modo, qui gt;ttiliti£ dtq; duhe mdximif honoribui patens, totum regem 'âfills occupdret,diutiÃime regnaturum.Itdq; rcxpriudto iu ^lio conuiibim,crptihlicdm inuididm £grc fuÃinentem, gt;11 üntelidm uilldm,mdnentibus honorum titulis relegdt, cd â('ÃinBelloudcisregiofumptu cid )nrfxiralt;e fortun£ uolu= pf^fiosfecejÃus extruxerdt. Nec quifqudm omniu repertus ^Ãgt;quiruentiopein ferret, quod non modo filios régis cr pi^ocere5,quifdcilè,ubiextutonocendilocum dduer}£ for= fit cdfus oflendit,uel leuis contumelhe meminiffe decorit exi fiiindnt,fed illuÃres quoq^ dul£ fceminds inexordbili iiindis ^âelibidinegdudentes,propcnÃÃimoinedsrege,udrqs of» fenÃonibus dliendÃct ufq; ddeo, ut enm Ludouici undecimi ^fdui exeinplo,qui AloyÃum Ducemburgum cdpite puniuif ft,toUendumcenferent. ç^uonideo ddmndtoinuidiofum il~ ^âifuinmiequitum pr£feélur£ nomen tollerctur,quod pro lgt;tegt;'nimidm,ob idq; fdnis regibus fu/Ãeddmpotefldtein, no
PAVLI lovn HISTOR.
temerc dntiqu4tam,Ãri{ei!d£ umbütoà hominis poicnlii raiixiÃit.Sed Francifctisin omni re clcmentije Lmdcin qK£ rens,müiÃimo poonio genere cotentusfnit. Cur etiim rexge nerofns utlingrdtumoâinuifum dcerbius nubimretiCtiy dcniqi Solymani barbdri principis fmitiam imitdfetur i qui Hdbraimu parufufpehie Ãdci ncmine,pdriqi odio ma» U(bri,dc hifdem ingenij mcribiis çx immcnÃe gratis farta na Annco (imilan occidilÃet f Cur dtniq; uel magriA ddiibt IÃedatis uiriutibus minora non ducmt, in to prifartm, quiftcum ab adolefcentiafamiliarittr educatus, uigilätia, fobrietatc,induÃrid,militdriqÃaHde catttris Gallorum da abus Ãiperior haberetur ? Amoto Mcmorantiojrtx ipfe co filiorum omnium fummam, prcepardto animo ad gmndü btüum,Ãbi defumit,grauiÃimarum rerum liter as Ãubbre^ uiacob idfallad compendio ofaerriÃolitas, mtcnta curd perlegitÃuoqi Ãetus ingenio,reÃ-onÃ( notarijs diiht, rij rationes excuÃis qui^oribus diligenter iiiÃncit, in ontt niq^ obeunda muntre,nouadiligentianouoq; labore iiete» ris incurije nomen emendat.Eo tempore Langens,quiTaii rino GdUicisq; pr^Ãdi/s in Italia prierai, falerti ingenio dabat operdm,ut decretibelli conÃlia tegerentur. Siqud enim controuerÃa cum CaÃarianisde Ãnibus ac iniurqs ori rctur,eompreÃis fuoru armis, per legatos apitd Atfanfant VaÃium de iure militari expraÃcriptis conditionibus diÃm tdbat.ltainduciarumimaginem fuüentare conabttiur, td quum occaÃo rei bene gerende adeÃit,inhoÃem improui faarma profarrentur.îiam Ãatim à Rinconis Vregofij cj:* de,uehementerfuerat intentas follicitandis ad defabHoncnt oppidis,qud: hoÃium prieÃdio tenerctur, inclinatis multo rum animis ad mutandam Ãdem,quum lebliuis ac hybernis
CfÃrianoz
SVI TEMP. LIB. XLI. 170 Q^fdrimorum inilituin ad extremam redaâi i/ioftiam, tiora omnia apud Gallos futitra exiÃimarent.Sed Alexan^ drisdeteiklproditioinccrtamadbticindiiciarumfidéexol uit, amp;deprehenÃcumliterisll7eci!latores,fitl}ieLbl utriii^ lt;lne conÃlia atq; arma reddiderant. (X^ibns de caitÃs Daita bunouoiscobortesconÃripÃtyutmaiorepricÃdio propin^ ^'là hoÃi oppida conÃrinaret, dubia: incolaruÃdci parintt ^^edens,(yâÃepc inÃdioi à 'La!igeoÃiÃgt;e{laits,gucm contra: ' t^alloru morein,cruditi5 pacis belliartibus inÃrtizhtin, tt^enio Ãemper excubann paratoq;,noii temere cauendumi f^te'ligebat.Qttinautrinq; oppida,ciu£gerendo beüo ma^ ^^tâièopportunadidicerant, paribuspricÃdi/s tuebanturi
Tauri!Uim,Gr in proximo l^ontëcaleriuin deÃcenÃi t^^tsab Pilpibusinterceptu,Sabinianumitem, PenaroluÃ;^ eiiiÃum paludé Varuleiigum.CtÃariani autem, prxter f'Ãaiii coloniam amp;nbsp;VercelLts urbes, Vulpiaiium Tauriiii ^^tuicibu^ inipoÃtum, PoÃanum item , felidum Antonif l-eit£ operum fupremum,cfQherium, er Clarafcum, er ^am,cjuxab initio belli neefuaquam temere a, Gallis oc^ titpata, fed neque fortiter demiim au t fceliciter defenfa, D.« fdum magiu ui terrefadisfuperatislt;j;prxÃdiis recepiÃe ieciiimuf. ^iinora porro oppida,utiinclufa certis li=* »litibits, efuos iiuliicix in nMtuos confenfus anteaprxx f^ip^Ãent, raro aut certe nulloÃabili milite tenebanturi ^jubieauel una incolarumÃde,ct domeliico prxÃdio fatis f'tÃodita exiÃimaret.Clarafcu cum tribus cohortibiis ala^; t^'taCremoneÃtuedum fufeeperat Hieronymus Sangriiis ^tapolitanus.ls à Daualo per literas monitus,ut ab boÃite ix/idifsdiligentercaueret, uigiliascircuibat,er prxfldia idontis locis collocabat,fedtiuum milituin animis,propte!â
Y 'Æ
PAVLI lOVII HISTOR.
rei frumentariie Muftm, minus propenfisutereturfi^Hiiii» nbsp;nbsp;j
tempejieino(led.tribusÃmul partibus fcalis oppidum ce=gt; ( perunt ab eo loco^quo Centalius AÃobrox afceiidcrat : naitt ab ea parte,i]ua 4 Daualo qua/Jatü expiignatum^} oppidu diximus,Vafconum cohortes fortiterrepulÃefuerant,ctBl(i j dratusexcitatishoftinmcufloilipirrito conatu ad portam 1 hitcfirat. ç^uum irrupentium Gallorü clamor audiretur^San grius,qui in medio forofubmittendis,cfuô pericultimuoci' retjpreÃdijs aliguandiu confliterat, defperatis rebus in ar=â cemfe recepit,milites dimidia ex parte capti funt,reliiiua ma nus,utprofugeret,exmuro occupatis hoflibus fe dimifit-Fuere ciuiputarent non defui/Jè occulta: perfidite fiif^icio» ncm hisnianipuliSjiJui nullo prope accepto uulnere ,iiatio^ nhAocum negligentia çymetu reliquijJènt.'Gaeterùm biduo pôfl Sangrius,quod nullit antea coinmeatum pararat, qud= quamiumentaaliquotonu/lacibarijs fub prteÃdio T4iw)'« uado tr4ijcientia,qu£ Pyrrhus Ãibmittebat,in proximo fÃe^ £hlrcntur,certapaélione,ut inde faluis rebus duobiiS tormentis abiret,arcem reliquit. Sed alia Gallorum manus, qu£ eadem noAe ad tentandam Albam contenderat,diÃimili euentu audacite ac diligentiÅ fu£ periculum fecit. Adorta Ã* quidem urbis muros,exiâmia Francifci Landriani cohortiît, qu£ intenta: excubabant,uirtute depulfa eÃ, Albanis incre* dibili Ãudio atq; animo propugnantibus, adhortante pr/» fertim pro [alute patria decertantes,eorum antiÃeHierony moVida,poetaceleberrimo.Subidquoque tempus, duce tu douicoBirago, quatuor Gallorum turm£,qu£Ãlopettarios celeritatis caufa inequis confeÃores acceperant, Varulégo, ad oppidum Verucam,quod Pado imminet,profeia£, alam, quum Epirota dux Zucerus abe/Jèt, negligenter aÃiuantem
s VI TEMP. LI B. X L L tjt oppre/ferunt. Ui^ rebus cognitis D4Udli(s,qitod GdUorunt conÃltd ùm plané abruptis induci^s adgereniitm bellum uer terentur, imperata urbibus pecunia , Germanorum co= cohortesmercede conducit,exlnÃtbrum iuuentute deleélîe habet, profeélasq; Mediolano ultra Paium ad uetercs co=: pias contendii:,eius aduentu pennoti GaUi in eadem oppida, in(]ueis oeftiuarant, mature concejferunt. ip^e autem dedu= ^is crcoaélis in unum omnibus faepraeÃdijs, in minora oppidaimpetum facit,quoniamGlarafcü ualido uigilantiq; tutum praÃdio nonià magniscopijs magnog^; apparatuex^ pitSnaripoÃe didicerat. ïtaep celeri curÃtad duodecim oppi da in poteÃateinÃmt red.tila,in gueisfuere villanoua,Ra= coniÃum, Carmagnola, Cardmanum,lt;^uorum deeeÃione f ^ualus, tametà Gallorum dudaciam abunde compreffê:, tat, necjud^uam tarnen Clardfchi amiÃiid^ram uel captis totoppidis lequdÃeuidebdtur. At 'EraiiciÃcus,qui ante ini= iâiimrenouatiin Italia belli,cunda, qua longo grduiÃi= ^oq-pnÃcepto certamini abundè fu[Ãcerent,inexhauÃis ad id Gallia opibus, inÃgni cura comparardt,inÃerendi beUi mu=^ ^laliberisdiÃ}ertit,peritosq; rei militaris duces, qui £ta= tonconÃlio manuq; rcgerent,attribuit. GeneroÃi etenint biaene5,maturaidm indole atateq; florentes,unum ülud in= ^entibus dnimis,quod tant£ fortuna deerdt,beUicum decut âjuarebant : nec eorum alacritati nobiliq^ uoto rex deerat, ^tpotequitenerogdudioperÃu{us,pr£cidra cupientes emit tmzr faimtoÃentdre percuperct. Henricus tdeito inge= lt;^io,pallida Ãdcie, grauibusqs ocults, materni dui fÃiritusge rebat. Carolus uero patri Ãmilior,fulgore roÃi uultus, uU goreq^ liberalis animi, ac eruditisapertisq; moribus,amari, ^udminetuitnaUeuidebatur.HicBelgdrum Ãnes inuaden*
Y iij
X PAVLI lOVII HISTOR.' doj dcfum^Ãt,iÃiliiJ}ilt;inUcitcriordecretdefi. Sedhuiiit conÃlij famdmlilcntio com(gt;rel]dmuolçb4nt, utÃmuLuia tieitdlicibelli deceptuiCjefdr,crDMälmdmbi^uo diftm éhisnwtn,ubi opm foret, periculumj; uocdrct, nequdqui mdtur'e expcditis prffidijs occurrerent. HenrictK enim, quum citrd Kboddirum milites cogeret,in ttalidin per Co:: dids Alpes trdnÃtiiri Ãieciem prdibebdt.tiitered Belgdrim Ãnes ditierÃs GrrepentinisGdUorum inciirÃionibusuerd^ bdntur.incumbcbdt enitnè U\Aorinis ArtheÃte prouiiiM Vdiidomius ddoleÃcetis, dd quécertoÃirpis ordi/ieà Frdii* cifci Ãiholes interiret,GdUi£regiiumreÃbat. Isdditinélo fl hi Obi{Ão,totiusregiotiiseqiiitum prjefcdlv, mdgnum ter rarem dddpertis hojiiumiiicismtiilerdt.Forteq,â,dumTcr= iidtiam urbem,Britd!iiiico bello cldrdm,coinmcdtu wo item prieÃ(tiomimiret,Belgdritmequitutndldm proÃi gdrdt.EderdtHddridiiiBeureiii, atil^ CdÃtrismdgijiri, ciiiusimperiociustrdütis prdiÃdid regebdntur. Cdrolus autein Aurelidnus cuidderat Cldudius GuiÃus Lotkoriii^^ gi£reguliÃdter,de GenndtilsLutherdii^ ftdliottis nobili ui^rid cldrus,Ãtperdto AlefdÃumiiie, dd Lucembiirgunt Leucorum olim urbem peiietrdrdt.Ed regio db urbe metro polinomen duett,pcrti!ietq; dd Arduentidm Ãludni,dtq; hiticdd Eburones, et illitic dd Treuioru m fines extenditnr-T^ecLucemburgenfes udlido de improuiÃohoftidiurefti=^ terut,quinÃe dederct,quodelt;it copi£, quie d A1dridC£fdrii forore cogebatur, nondü dduenerdiit,et tdiitus erdtdpud gëtënequdqudpro ueteregloridbeUiÃdtisperitd urgentia GdUorum mctus,utmutdrefidem,qudm belli clddes fubire mdllent. itdnuUum fiere oppidum finit,quodAiirelidUiM dddperÃs partis nanreciperet, prêter utwin Eniiofium,
s VI TEMP. LIE. XL I. 17» quoJ prxaltafoÃä. Lïto^; ï7ittro,cr 4 Mm fere parte lujlriaditu miiiiitum,G£rmdni milites prxÃdio impofito tuebantur. Sed Aiirclianus tühil cdrum rerum difficult^tc ieterritus, magnaui oppugnare ca:pit:,lt;ltMlÃitus(ji ali^ua dm murus efi^c/ repetito militim coiiatitfortiter titat us: rcpuÿMiite Gernuino milite^iu ut oppugnat 0 ala (riterccept4,quu!n opinionedurior ac ufferior euade=â Kt,militum^; aires ac animos hebetaret^omittendauidere hir. id conÃliam iuaenis dedecoris mcttt,cr' [fe ïaudis ad-: ductusnon probabat,uelfiiadentcGuiflo, zrpatre rege pcrliteras rcuocante . K enim fecuiidis aduerfisà rerwt» fiarum exemplis duxperittis, e:^ iietus miles,Ãlium mené bitjUt perti;iaeiig,qu£ exitialiinfani£ effet perÃmilis, fine impoiieret,necfelongius 4 rationis Ãnibus c£ca cupiditagt;= teabdaeipatcretur.Fortunam enim,qu£ eins belli initifs crmedi/s benigmè comulateq; fauerit,lt;equo animo feren-^ ianiejfe,etiamà conuerfa ncquaquam poÃremisfuceeÃi^ busarrideat. itaque abfcedere inceptoturperatusÃocunt nu(tare,Qrin tumulutormenta transferre confluait,qui= bus fingulari militam üudio laboreq^fubueilis, tanta ai propugnacida deiedlA, defenfiribusep nudata faut, ut per» culÃsmetu oppidanis,Germani mercenarij milites, paâi, ut Ãbifubaexillisabireliceret,atque omnium fartante in» columes prlt;eftarentur, deditionem fecerint. Eo fucceffu Aurelianus magnopere Utatus, cum Germano milite libc^ raliter egit,oppidanos aerô ad /fern immunitatis excitâtes iiifidem recepit, fumma quoq: curaadhibita, ut Guiflo do cente ac adminiflrante, oppidum nouis adieclis operibus iiiexpitgnabileredderetur.üum hæcad Lucemburgumfle» rent, Guilcrmus quoqae Ãleuenfls regulus, Martino Kof»
Y ȉ1
PAVLI lovil ms to R.
femio äuce,iii Tärabdiitia belliimexcitdbdt.lsenigt;n,utifuprd. retHlimus,cum 4. Ciefare tum nimis duro feueroq;, ut Gheh drii princeps dppelldretur impetrure ncquiuijjet, dd F«rt cifcitmin- GdUidm fecontulcrdt,percuffbqâfolcnnifÅie= dere,(i Vrdncifcuf fororis filidm, ex Kenrico regeNdudt ra fu/ceptdm defponderdt, ut gemiiidtd propinquitdte qudm dräiÃime iungeretur . Ludouicus eniin trditcifci focer, eius nominis rex Gdüite duodecimus, ex mdgüdCle uenÃs dmitd ndtuf erdt : dbhdc dffinitdteÃocietdte^ mdxi= miregis Guilermus in/jgt;emueniebdt,utGheldridm,qu£ji= biexCdroli duuncuUteftdmento in bd:reditdtem obueniÃit, uel nonÃerenteCigfdre,fdcile tueretur,dtque eo quidei»[(i Uciiis,qu()dei foederi Ãocius ddÃriptus ernt Ddcii dique 'Norucgi£ rex ChriÃidnus^qui ChriÃierno, propter iteà riam eins crudelitatc impiosq^ mores in cdrcerem dd uit£ exitum coniedh, opportune fucceÃ'erdt. ïîuius erdnt ditie-nis Cymbri in Cherfon^ib.continentis fiti (eos indigent Hol fdtios Gr Ddnos uocdnt J terribiles quonddm Komdnis, fub bindc£de Mdridnisq; uióbrijs deleti,hocdemuinÃ* culo célébrés efjè deÃerunt. Promittebdt ChriÃidnus,mu-tud ope tuendis regnis drmdtum equitdtum, drnidtdscp Ãt tiÃimdrum gentium legiones,Gr qudmmdgnoufuifutt(=^ rdm crederent,Udliddm claÃem, qu£ fecundum FriÃoruiit er Bdtduorum littord duceretur . in intimo enim eius peninÃil£,in Gothicum peldgus excurrenliSyBubeciM, portu nobile emporium, innumerdbilibus mercdtorumn^ itigijsÃequentdtur.indeÃquidcmddGothorum er Sueco=^ rutnregnd,per inÃtlds urbibusrefertds,udÃomarisduÃ-t^ (9», Liuoni£ Sdrmdti£q;, er poÃremo ^âioÃcoui£ quoqiie littord cldÃibtts petuntur, Fduebat C£fdr ddmndt£ Cbri^ {liertii
s VI TEMP. LIB. XLI. 175 jlierni cdtifaqudm^udm hominent\ rabide Ãrif perftntilem, «c ideo cMe£ inclufuin oderdt,hortdbdturqi Fedcricutn Plt;f ktinum,illii trdnÃttArinis impcrijs dbcximid: uirtute dignif fimum,utingviiti diumo ed regtid cdpeÃeret, qu£ fibi certd tixorii\}xreditdte prouenirent. Duxerdt enimPdldtinut Chrifliernifi!idm,ex mdtertcrdCxfdrisgaiitdm . Propter M neuu^rex cbriflidnu^,firmdndo regno ciddu^ndi^q^ opi lâiK,noudidmicitids noua^q^ ibeietdtes Ãbi ineunddsexifti^^ ^bdt. Hfj conÃitiitis rebus, de dnimo dd bellum pdrdto, CleuenÃscum regidpecunid doimmreuerÃts, perKoÃ'ex fniuniè Mendpijs dtq; Sicdinbris lelt;fliÃimds copids coëgit. Prdtenim célébré grdtumq; militibusRoÃemij nomé,qu6d duxuetus cr impigerprdddcj; duidus,cuniîa ed uel d/perd. fdéhi,qujedfluto grduiq^ ing:iiio fecum dgitdret, manu Ãr titer dtq;fceliciter conÃcereconÃieÃet. Excitdrifiquidem uetus difciplind uidebdtur Frditcifci Cechingi, cuius memo fid dpud ueterdiios rdpinis dfÃietos ddhuc erdtmÃgnist quum ille, uti fuo loco docuiinus, m Ãtmmd licentid çy Id^^ trociniorum impunitdte, dd corrobordiidd 'mfdmis militije difciplindm, exdAa Ãeueritdtis leges inuenijjèt. Proptered pleriq; etidm nobiles, qui inueterdtd mdiorum (ionÃietudi== Me [eÃe, clientesq; fit os Idtrocinijs diere nequdqudm turpe duciint,dd RoÃemii Ãgnd duidiÃime conÃuebditt. Ncccrdt quifqudin, qui uel belli cduÃdm,uel omniiio quo duceretur ÃciÃcitdndo perquireret : cunild enim dd uiéhridm dc opt =gt; »Mtn prdddm diligentisÃime prouiÃd milites putdre,nihil Ãre inuium drhitrdri,dc eos deniq; iure optimo hofks cenfe re, dduerfusquosduxipfe uexilld uel incertis du^icijs ex^ plicdret.Atregind.C£rdrisÃoror,qu£Rclgisprd:erdt,ubi[d wlt;t perldtu eà à Rojjcmio tot copids cogi,dd Guilertnules
Y n
P A VL I lovn HI s tor;
gUo J )nittit,citii eius atiiinü explore/!t,cod{li^; in ipfiui Ãffl buf antiexercitus cdufim percjuirant, tile ainbigud rej^on dit:puti,re}cilicct edmmilitum tnAiuim abinùio,ut contrd Turcdf (}uceretur,d udriji ducibus condudbim,dc idcb fini bus exceffiiram, ipà porro nihil op us ejje copijs,cu undies bond pdce cum Ãnitimis utdtur.Populis dute dddrmd ndtis libeyam femper fuiÃe potejhtein corum dufÃicid fapti c^no rum uel occultdto nomincjtipendidprlt;£beretur. Nec mul^ to poü KoÃemius,metis cdftris inP.buroncs,dd Legione eld riÃimdm urban,qudm hodie Leodium uocdnt,itcrintcndit, ut confilium dite conceptum compreÃumj; jiientio diu aji itinerisfimuldtione te^retur.Ad immenfids cnim opes Ant uerpid: urbis tdcitus dnheldbdt, necj; drduum rebdtur opu^ kntiÃimo totius occidentis emporio potiri,fi pupulos, i^ni idmpridem à pdtrum manorid finitis bellis pingiii otio ey mercdtur£ fludijs dediti nunepudm drmd,nifi in ip fis ÃpedA culis induiÃentfimpdrdtos cy nihil hoflilè timentes impro^ uifus inudderet. Petebdt db Eburonibus, utfibi in Gdlliditt copids duccti trdnfitus ddretur.At illi drmdtisexternoruin capijsfponte iter, commedtumq; prxberc^exdignitutecins gentis eÃe pernc^bdnt,cuius dmplifiimd urbs amp;nbsp;no men et cldritdtem excdlamitdte Romdnilegionis, integrdddhuc bellic£ uirtutis gloridiretineret.ltdq^ RoÃanius,quödd ue terepropofito defeedere nolcbdt, inlsudm iterfleékns, dî Mof dm finguldri celeritdte contendit,repudiatis humiliori busiiddis,ut Brdbdtinorum cufiodi^ fdllerctur.Ndmregi^ nd uirilis dnimimuUer afq; eenMldfidtern£uirtutis,(]not potuit equitum prxfidid ej fubitdrids ite cohortes irruptu ro hofii periculofis in locisobiecerdt,quibus rebus folerti co Cnirdprofpedis dcexplordtis,Rofiemius iid Rdunfleniu perten^i
s VI TEMP. LIB. XLI; »7 f(rtaidens, Untres dtq^ nMiculdstidélusflumen trdiecit, populdtus^iToxdiidridinregionem, tdtitum totiflrè Brd» f'ttrt j.e terrorem intiilit, utpdgis ÃrtunUq; reliais er difi Parfis peeoribus,dgrcfles in munitiord oppidd confugerët, oc urbes (]uoq; ippeinu/itato pduore complerentur. Eo mo
/ine inaleficio ierdt, direptis dc incenfls pliiribus ni^ Êptd dut in miferdbilem fu^m ( cnieäd mdgtid konii=* ifiim multituditie,dd Roiam inflgne oppidumperuenit,quo t4pto direptog;,dd VerembeciumerHorfcotumpngref-Ãsjätqflnde pdÃim udjbbundus perBerUum de/cendens,dd i^oftrdtumcdftrdpromouit. ideiloppiduminterBelgds, o-rcisdcmanium ftruibirr.domorumq; ele^ntid,er deni=-rcrion omnium dmocnitdte puleherrimumnn id ingens fmnmdrum Oquot; pucrorum turbd conflugerdt : multi quoq; nobiles imdig; curiÃimdrum rentm furcinds eomporturdt, fldquod mdgnopere depofeebdt RoÃemius, in eomdgnd nis pildrum er tonnétdrfl pulueris ferudbdtur,gud und re pliirimum indigeretdd expugnunddm Antuerpiam. Id c» âlint in uotoerdt,idq; unutn dd fufeeptd: expeditionis flnan txplendis infinitdprieddmilitibus dntè omnid petebdtur. iiollrdtenfes pricfentis inftruäiq; exercitus minis territi (omnibusenimetedédtq;ignetei;tis nicxtcmploÃe dederent feuushoftis truculcntd uoce dcnucidbdt)de/perdtd deflnflo ne,dnimos nd mdturdndd deditione inclindrut,dtq; itd,quu fantinaru de imbeliiu deprecdtioiies Ãrtiü uiroru ccnflliis cjficerét,ddtifidcRoflemio portas dpéruerîit,nec in Idtronu duceprxclard defuit fides,nemineenim uioldlo,nihil ddem ptil efl,pr.etered,qu£in ipfd deditiots coditionepoftuldrdt, fulpbitrcifcilicct pulueris cddos centum,pluresq-item redspilds, eA qudtuor tormentd mu.rdlid, h/ecoiirndd
P A V LI I O V 11 HISTOR. expugnänd.-n urbes circuniireiidnmq; terroretn na^ncpc re pertinebant-Quum ad Ho^rdtii milites pkiiiÃimioppi^ di copijs recrearet B.olj'egt;nius,perexplordtores didicit Rc=â natuin Aurantium^'iJanfoifdiiimJumma: inter Belgas pO' tentixiuuenem, Britdapaterno iiobilioppidocumualidis copijs exifffe, ea mente, ut AntuerpienÃbus aiixilioaccur^ rens,hoftiî{ aduentum celeritate prxueniref.iam enim Boà Jèmij coÃlia non inanibus conieóhiris nofcebantur, omnesél; unipTiefertim Antuerpix,Ambudritorum olim coloni£,('i uendiimputabdnf.qud urbe deÃnfagentium omnium for^ tun£ ferudrentur,negle£kiuerb nbsp;nbsp;perditd,rel!quieBel^
rum ciuitdtes eandem fumm£ cdlamiMis clademfubmut' i^eceÃe erat utriq^ diuer/a er pdripropè uid Antuerpiam contendenti,Brifcotu petere,quod erat caÃeUumfeptemmi Hum Ipdtio urbi propinquum,dd id nice militdres in iinum coibant,Rol]emiusexpediti GT durati in armisexercitusÃu dio er diligentia Ãoelictterufus,ut hoflibus iter pr£cidcret, ea celeritate pr£currit,iA- Aurantiaiii magno, ex parte tyro nes, utiddlaborem folemq;ÃrenduminÃoliti,uixtrespb^ boras pari emenÃo itinerisiÃatioperucnerint.Erat ante Brifcotum latdpLtnicies,B.offèmiominimè oportuna tende dis infidijSjqubd arboribus tumulisq; careret, is enim ado leientem pugniC auidum,Gr nihil pratter alacritatem pu ndcis animi ad conÃerendas manus aÃvrentern,quonomaÃu eliceret GT circumuenire poÃret,intentiÃime cogitabatdgi^ tur,ineptadd id,quod perÃci pof/èt,regionis foliq; natura, commentum, nouitate mirabile dfolertiingenio deÃimiK Legiones enim toto campo pronispebhtoribus procumbc= re iubet,Gy' equitdtum,cuiprxcrdtLon^ualles ipÃusCle-uenÃis equitum magifter, lt;td aducrfam caÃclli parte diligé* ter
sVI TEMP. LIB. XLL 17; ftroccultdt'.duâbuftdntuturmisuu mlitdriprdtniÃi^, danuitnd grduisdindturd: confl'itutd inter rdvds ac hu ^des drbiifeulds,qu£fub oppido dddmenitatem coÃtee,oci ofistenuemumbrdpdrdbdnt. Duébibdt Belgdi eqnites uir tnpiger,nomine Liberty : hditd mdgnoJÃdcio dntèpcdita proiieéiw,quum rdrä crenigtidm dpnd hoÃes equitii mA ^»,dc inter drbuÃciilds non multos équités pedites uer'd gt;'iwl^iceret, dtiteeurfores tdntum adueniÃe, grduiordq; lt;^ÿnindtdrditMfequirdtus,eyprofli^ripofÃepaticos, er pneoccupdri Ãdcile iudicduit.tstecmorddpluribus ââej ipld,uti conjÃeäa, iudicdtdq; fuerdt, dd durdntium deÃr ^iirds cohortes dd properditdii cohortdtionibus hicitdbdt^mi ^odutemdÃenÃiLiberti conÃliu probdtur: nec iüefibi ulld onttino mordm dÃert, quin extempló ^ledtés equitibusad ^gt;MddenioshoÃesprocurrdt.AtRcÃeir}idniprimumimpe ^'lt;wÃrtiter excipiunt,fed moxuti fuerdt imperdtum,dditt fcfgi taiiqudm impures,ciitteruin in fu^m cGnic(liSâexte}n= plö Ãrt Opern did ^duis drmdtur£,qu£ inter urbores con= Ãit e dt,lt;iiditurq; inÃgnis puggt;u:crefcentibus ueró Belgis ^oÃemidnipdrtimconÃlio, pdrtimneeeÃitdte dtq; impetu gt;^tgetishoÃis,ldxdtis habenis logiÃimefugi!lt;t,eodc^ curÃi ^lg£ intemperdnter ter^ ccedentes dd drbuÃulds pcrtrd=â ^utur,edsenimB.oÃemiusbdÃAtishoÃii(Cdtdphrd^is,mdi gno impedimenco Ãcturdsdnteproiiiderdt. IceÃindbät Au= itrntius cum pediMu, ut uiélori£equitum intereÃet: quit RoÃemio,legiottes uelutinouo mirdculo terrd £dit£,repen teprofiliunt,dttolluntur uexiîld,tympdnAcrepitdC,(tx quo ^ximeterrerihoÃispotuiti, ereâarü hdÃurumingensfyl Udcofficitur, prodeuntep Ãmul cum Lo^udUe équités ex hiÃdijs, in ter^ Idteruq^ hoflium dlus recurudtU^.. Tunt
uer»
P A VLl 10 VH HIST OR.
aero Belg£()ertcrriti,dc itiddgine udutiit]duÃ,tuij; uir(lt;â bus dfu'nus pares,uiidiq; proÃi^ntur.Libertus temritatis dat panas nbsp;nbsp;capitur,cohortes,ne tentato quidem ceramic
ne,dd terrdmdrmdproijciunt.Aurdtius ipfc,quu intereen jirtos hoÃes ucrfdretur,erupei}te equo fugA eldpÃts,cert!( Ãt£ clddisntinciü Antuerpidin tulit. incredibiledidueil, qudittinn dusddueiuusciuitdtiper fediitedmetu confier^ ndtee terrore dttulerit. Ex M czniK re male de/Ãeratis duxilijs, pleriqi dues ddgrdues drmorli tumultus inÃoliti, in ipÃs cu/kdijs pdllentia ortlt; pr^eÃrebdnt. Sed reÃjub. in conÃiles egregiè Ãrtes inciderdt,Ludum'VrÃdum eyilt;!d coldumSchermeriu,credtiq;Ãierdnt uirtutA exiniUpre^ Ã:dus urbis, dicundiq;iurispreetor, er Mdrehio fuinmus omiiuniÃgniÃr,qui ddret opera,ne uUusemnino uel negli geniije uel exercendx perÃdia: locus inquilinis dutmdis d uibus relinqueretur.Bxterncs.n.opiÃces, genere Sichres dtq; Menapios, dd dicendu ccncept£ er^ Cafdrem ÃdeiÃd, erdmentum ddegerditt,expulÃs, qui diccre recufdlfent,om nes quidrmdÃrre poÃent, in cohortes deferiptos priiidtis dutpiiblicis drmis inÃruxerdt,ddh£c pomérium cum mul tdpriudtirum ^diumdc hortorumÃrd^ fuerdt dildtum, nouusq; dggerinÃitutus,ubiuetuflitecoUdpfdmanid deà nebant. Ciuotidie etid magna uis priuat i ar is ex dcmeflicis udfis adfabricadatormenta coÃabdtur,perÃngu!as quoq; urbis regiones,certä tormetarij pulueris mefura dietim co ficiendäuicomagiÃris imperdrant,cduerätq-feueroedidh ne qu ifqua è cujhdia: Ãitionisq; loco,uel in fortuito incen^ dij dià rimine,uti nws â¬i\ti,dd reÃinguedum igne difctirre^ ret,fraud⬠enim atq- perÃdiam Ã(lÃediAntes,omnes cxcitan di tumultus cdufas dccurrate fufhilcrnntjUt ne horjt qtiide
KO^
SVI TEMP, tik XLI. Ã7lt;* »«^(rniï diurtiisq- ojficijS populo nuncidtttes, ullo in loco pulfdrentur, ediäoq^ fublatus eÃet in fdcris turri= bus campdni xris fonitusjie coniurdtis dd pdtrdndum fdci nusÃgnum ddretur.t^dju/jietlos dliquot cogitdt^ pro^ Utioiiis exquxÃioiie rcoi, cuÃodis dd panà trddiderdnt. Sedtdtitis cuÃodi'js (juumurbdnd tnultitudointuntidmbi^ tusurbe minime fufficeret,nec,utiimperitd,beUicdrum re nin operum Idbores dtq^ uigtlids dlda'iterÃrretjperegri^^ nimercdtores reipublicee porté Ãdelem^ operdfn nduarüt. itdlicorum primd liberdlis dtq^ proptiÃimifludij Idusfuit, inhis eminebdnt AmbroÃus TSuÃiusinÃuber, crP^ulinus tunirius LuccnÃs, qui in ltdiid ordines duxerunt, er. tunt tndximèdd componendds dcies inflruendos^. tyrone5,fÃe=â ^^oorduià munereÃtin^bdntur,horiim£muldtione,Lit ÃiMi,Germdtuq;,er itöQritdnnine^tidtores logé ditiÃimi x^^i^d fuÃiderut.HAdgno quoq; prdÃdio dderdnt tres urbd ^^/'ociâ¬tdtes,quie dntiquitus inÃitut£ per dies ÃÃosuolu^c P^dtis cduÃd,militdribus drmis exercebdntur,quHin in cer* i^onne dd propoÃtd pr£mid dreubus ligneisexdiÃiplinA ^gt;'itdimicd fdgittiirent,dlij pr£p!l:ttd ueruti dreuÃrreis bd ^âftis einitterent,dlii dutë udlidioribus Ãlopettis uterentur. HiJ Ãrum diuiÃs excubijs erdt dttributH,ut inde dubijSin re cotTd hoÃeper tejÃrd, ccnÃilit iuÃii ducerentur.Hisre dd cujbdidm Ãuinntd (onÃtlum diligentid conÃitutis, dc ^'^ftr/pëermetu ereékl cittiMe,^oÃ'emiusÃne Ãuoruni uul ture erÃne c£de hoÃ'iü opimäÃoh'ts uiikridm conÃccutus, *iurb?cdÃrdprcmouit. Nec mord regio more Ardldus ctl itiiinddtis in urbem mittitur-.hunc uel drro^nter er dcer^^ lgt;^proloquétem,neuerbo quidem,uioldre fdseü.PoÃuldt, ^^inÃdentGdUiiC Cdei£t]^ regumfi deddtth Herum du^
P A V LI j O V11 H I X T O R?
^ici/ J Ro/?eini«m nuiltii uiéhrijs illuftrë, ècÃd geren, fiec ^uicqudmdurim dciuilgt;uspetere,lt;judm iufjurdndum-.leges' eniin lUis de immunitdfes ueterii libcrtdtiiprdcldrèe3'li~ berdliter ddduâtu perpétua incoluttKsfuturdS'.iluodfl uint experiri,qudm fdnis conÃlijs pdrere gt;ndllciit,ddturum ope rdtn, ut proldtiitormentii,immiÃoci; ueterdiio rfc inuido milite, funeÃuin contumdciieexitumquAmindximcliige^ rent. Ad ed con fuies grduifmè refponderunt, ciuitdtem ed eÃe dignitdte dtq^ ed uirium exiftimdtione,utÃdein matdre longé turpifimumputet,eduerôpotcntid dtq; dniinimdg nitudine,utldtronuin immdniumcdÃrddefpicidt, breuiq^ idcirco KoÃeiniHm,à congrederetur moenidq;fubiret,rtc=^ rito /upplicio tot fcelerum pcends ddturum.trdtus itdq; Rof femius frumentdrids molds qu£ Idtis rotdrumrddijsexce^ pto uento uoluebdntur Idtè difiecit.Confederdt ad Donnitin uicum,non longé db urbe, intererantq; frequentesfrbutbi tld: drbQrcs,itd ut profpeUum ddiinerent,dc earum denfit:^' fc cdÃrd tegerentur, quad é mcenibus,qui in flutione erant, ueldd incertos idut tormentd difplodere nunqudmeeÃd^ rent.Crefrente periculo,crefrebdtmetus,fufpen{dq}eiuitâ^ iioélis euentum expeSbibdt-.quum udlde timcret,ne tormO^ ta occultdtd defrn/aq; tenebris ad maniaprofrrrentur.Pto ptereapopulusmetufeutts, cum magno pudoreconfrlÃâ^ erfummo dolore nobilitdtispofluldraqetquodncceÃefr^^ qudnqua indignu maielkititatd: urbis,etiamimpetrdrat,ââ^ perampldfacratarum uirginum canobid,CdrthuÃdgt;uigt;â^^! uenerabtle templum,quod frtb efrent manibus,inieÃiipin ma delerentur,ne aedito ob idq^ opportuniore tonnetitisiO' co potitits hofris, tutius acaudaciusin oppügnatione uerj retur.Aeciuerdntetidm conjules è Fldndrdregione.lt;]^^^l
s VI T E M P. L I B. X L1. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i;'?
Ãcundum Scttldemurbi propinciua, circiter iuo mittid ua^ lidorum dgrcCtium.lioriimturba,quodeÃct inermii, tbo^ ficibut,lMccii,dt:qi feciiribus in^ruXerdnt, ut pepulo tôt noâiitm dicrumq; Idbore dtq- uigilijs fatigdto, requies dd^ Wur.Nec muîtô poà KoÃentius db eo Ãin^ldri extcrnorZ amp;nbsp;ciitium confenfu dili^ntid,occupdndi£ urbis confüio depulÃus iifccdere, ne tentdtd quidem oppugnatione, coi;=:
Pdrdtiores enint qudm diltCd credidiÃctho^ium dni ^ot,etrÃrmiordpr£Ãdidrepererdt^et tummdximè mira=z fâdturnuOum triduo pcpuldtemxditum tumultuin, nuUd obortum feditionc, nuUumcp omnino excitdtum incendua Qjiisenimplebcm inopcm in tdntd urbii opulentid^dliend; fo^licitdtis inuiddm,pr£d£dppetenté,in Ãde dc officio per=z »tdnfurdmpuniÃeti Sededtnprofetio clddcm ffrtundhr^: bi!dtKrtit,ffruntenim RoÃimium dttonito Ãmileinpectt^ nidcorruptunt, inuitis intprobdiitibus cohortium dîd= pr£Ãblis,de ui^rid nulld rdtione deffcrdffèiqttum »on uno in toco,nodui» perffftis dggeribui, ed inuifforim militum robord, dd primos impetus in urbë perudfurd cre^ derentur. Rrunt enim fuprd duodecini miüid deledhrü pe-ditum, drmdtorum equitum duo nûUid, nec dmpliorcnt tinmerum fe depof:ere Roffèmius dicebdt,Ht cum duplo md=: ioribuscopijsddcertdmffemuiëkiriiedpertoincdmpo con fligeret.itdq; difcedens concremdtii miferdbili incendia Ãub= wbdnis delicijs ,toudnium Grudiorum olim cldriÃintditt nrbem iter intendit.Nee mdleÃcijs dcincendijs Ãnem impo^ tiebdnt,Rdnflo crDuÃlldoppidisâ¬xitineredireptis,Lird ntbe nequdqudm tentdtd, quum pructereuntem Lirm'es fntiÃispiuribus tormentis duertiffent, LoudnienÃes quoq; Cr ciuium multitudine,Gr munitione urbis, çyperegrinfi
P A V L I ÃOVII HIS T O R.
»Huentutis pr^Ãdio conÃrmitti,hoflis ctduentum ifn[lt;egt; tuin Ãrtiter tulerüijti eam enim urbem liberalium artiiM gymndÃo cldriÃimdm,mdgnd hommuin multitudo conÃu^ xerdttfamdtdmenudluit, ciuiumprimdtesfdlubri conÃlio, nc pdtridm in diÃcrimm publica Ãlittis ddducerët/t/e mid^ to duro à Idtronii iniurid redemiffè.Cd!terùm RoÃirrtia Brd bdntix fines eudflânte,tïenricus Brdncifci reglffiliufificuti decretii erdt,NdrbondproÃäns,dd Pyrcnxoj i«onfcs perz rexit,ut Perpennidnum, quad eff in dduerÃs motium uik cibus occupdret.ld minore cü inuidid pcti uidebdtur,quoii no^ird memorid GallicieditionisfuiÃ'et. Pdinenimurbcin à JAdrco Perpénnd Seftorij percuffore coditum, Cdroliim oâüuü Perdindndo HifÃdnifi régi trddidifiè docuimui: qmt hic mdioribus fuis beUo ddemptam repeteret^ille ucrô intid dendi Neopolitdni regni cupiditdte ineenfus, in itdlidin Ãrretur,nec eius litis occdfîone quicqudm boÃile db nidtimereueUet.Receptd itdq; eft db tîif7dno,dutinfmi, dut certè pdrùm honeflii conditione, quum eius belli ibstorem Ãre,nec ideo Ardgonijs gcntilibus cofanguin^d^i fuis opem Idturum promitterct,cr turn fdmd effet, Tiirpe-ttium quieÃotem infido uenaliq; in^nio hominem, Idgofis ar^nteis monetA dured repletis comiptum,qui inconfuitt regi£ liberdlitdtis duthor extitiffet. Erdt üérico ffesomnis occupdndx urbis in celeritdte poÃtd, ut priufquam duxilid conuenirent,inopindtesdc impdrdtos muddcrct, neq^cniin GdUoru confilid diu tegipotuerdnt,ipfopr£fertim Alfvnfo Ddudlof£pius ddC£fdrem perfcribente, ut quot;Ri/fdniffini^ bus cdueret,illdc enim irriipturoscompererdt: q, nunquM ti,cum in Omni refemperliberdli, turn in hdcutilifiimdini-litûe pdrte tndximè profufo, dd explorundd hoÃiu conflit»
s V I T E Aï P. L I B. X L L »7« «e! certiÃimi nucij, uel dudäciÃimi/Ãeculatores dcÃuiÃiittz pr^occupare enim officij nwritd petdmplis doti is, Gr lar§( demumfecretaj; manu premia Ã)li{(re erat folitus.Tdittus vcroquibtifdamCtefariiin£Mllproc(ribusabcliltod!Ãma Gdllorum inerdt contcmptt(S,ut nihil de eorü ddiientu cre» dendumputdrent, refponderetur^i propfered üdiidlo, nt (te dlieno periculo folicitus ejÃc noüet, ipfe^ potius proui= dmt,ne eonuerfo dd Itdlidm hoÃe,rebuiÃiistimere ccgere* iur. Sed ubileuis drmdiurjecquitumald intrdÃducespeiie, ^auitjPerpennidnotdtiis inciditpdiior,ut ciues,quid.mul tis diinispdcein coleitdojdnna nunquam indiierdnt,pdruos ^âberosdcuxoresGrpretioÃord fuppeUebhlis in munitions ^âoppiddcomportdrent, Gr de fdlute ntdgnopere dubitdre ttiderentur. Erdt enim murus uetere Ãru^ird pcrfe tennis O' infirmtis dd uim tormentorumperÃrenddm^Grpropii^s ZndculddntitiuitusdduerfusbdliftdsereibA,hismdXime ttt^iscdrebdnt,quibti5dccedentitimdd Ãjfdmhoilium Id^ i(rdferirentur. Citer'nmHenricusmodicisconÃbhsitine-» ^ilâus,piru utilesmordstrdhens, muniendo Ãrmindoq; op P'dofpdtium hoflibusdedit. Expeäanddsmim Heluetio^ nm legtones exi^imabdt, qt(£ Ãnperdto Rhoddtto drden^ tÃlmisfolibus conÃ0f£, tardinsfequebdiitur, ut totd mole ixercitus intrd hoüittm fines irrumperet, utpote qui de ce* leritdte remitiere,quam equeftribus gt expeditis cohorti* bus tdntdin rem dggredimdHct, nefipdrum foelici coiidtit tcntdretur,imminutd dignitdte Hifpdtios primo fuccefifii la iosdeonceptdfimnidinedd diiimi conftantiam reuocdret, fidqudntn exiilimdtionis dcuirinm,Gr in omnes etidincd* fus certafiecuritdtis ed cunlbltione qu!£rebdtur,tdtumpul* fberrima occdfionis dd explordtdui{hriddeperibdt,codais
Z ij
PAVLI lOVII HISTOR.
mim in unum copijs,Henricus atiquanto ferius, qunm pri^ ma conÃliain ft^inationepoÃta requirebant, Perpennia^ uumperuenit.Mouerat ÃLeucata, quoieà ultimum Gil= U£'tiarbo»enÃsoppidulum,trMÃeratqi interÃngnum Oquot; Pyrenxos montes^ut Salfas caÃellum, antiquis Salfulas uo=: catM euitäret. Petitur eiiim Hi/Ãania uid militari inter re zj- Ãagnum exaggcrata, cui eximix minitionis id c.i/kl= Ium imminet, tanta loci opportunitate, utind:,ÃHiÃani cuÃodes uelint,quemqi tormetisdcceffii faci'c pronibeant, id Carolus,Perpennidnum Ãaude Ãbi ereptum indi^nattHi uti )nemorduimus,interÃän in expugndtione citeriorisPi fpanix nobilitdte,diruerdt. ReÃcerdt Ãatim Perdinandus, ddeoq^ firmo prxÃdiomanierat, utiLudouicus demuni, exorto'üÿtedpolitdno bello, idÃuHrdtielmaximis uiribus oppugnarit.Prxcurresüe italico equitatu dc obuid in pt^= dam uertente, magniis terror boÃiliprouincix eà idatus/ primdÃcilicet excurÃonc interceptis aliquot illuÃribus minis,qux Perpenniano excedebdnt,utin munitiora caÃl= la confug:rent,Henricus ad urbem caürdpromouit,periu= flxq; funt ÃÃxad altitudinem hominis, depreÃx tortuoà notocp opere, ut milites d tormetitis ho^lium proteéti, c»' fhs demumuinüneispluteistutiÃime commedrent,torined taq^ producerent,quibus confeäis,dd drcem,pinnarutn co^ rond, editiordq;propugndcula petebdntur,nec conÃÃcndi inmHro,cr'propugndndihoüibuspoteüasÃrct. SedCaHi firmiord omnidpdrdtiordq;,qdnteaputaÃent,dpud hoÃf reperiebdnt.JiAagnoenimincommodo GdHis ceÃit,Helu^ tiosexpe!i!ijfe,Ãecuritdtiq; potius,qÃüindtioni ÃuduiÃbgt;
quod minus expediret, trdxijÃe etidm moros inutilesex-pediendis omnisgpneris commedtibusmam GaUorum eou^
s VI TEMP. LIB. XL I. i7gt; faetuiinc^noniiiinedUm trndo uel opulenter aucrtendäin lioütliterra,fed ud conniuioru c{uoq-, appurutuÃTolofAti^ tus remotis^i populis uinu uffutim et fumptuofi obfoniitpô tebÃtur. Inter bus igitur Guüorü morus, Albanus reclusisv urbc uenerat,et Maciucc(i,Cerbellione^i notis in ïtalia uet^ finis,munitioni cuflodilt;eci} priepolitis,e(d cogëdus cohortes GerundudifccjJèrat.MLendocius ^noq^ cailrisprteÃiflusdd oräiirbiproxintatn, fociorumnaualiumegregiammanu^ duce tiezerra^uiro impigro,çy tormëtd cumperumplo pis tirii crfulphureipulucris apparatu peropportunè cr di^ bgenterlt;iduexerdt,contotaqiUniucrflt;i'm/pcinid,Ctefdredis ^(rat regulis omnibus,ut qiùm tnaximte peditum et equitii â'^pi^pirarëtur.Neqi Daualo Ãrendfopiscumdefuit, cü ^udreacnim Auria cul'icutusjucteranets quatuor llifpM» gt;'ücohortes ex Subalpinis pra;Ãdhjs,triremibus in iîifpaniâ âiuchëdas deduxerat. ^egionemq; itë Germanorü una,quie onwijs nauibus imponcretur,mijfo etiam Petro Geuarra i^dbeBice admoduperito, qui in^ruëdis regëdisq;tyroniK neterefuo caftrornm magiftri munere in îli(paniafung:rea tur,iniunihtm^ fuerat Antonio Auriie,et Garcia Toleta= no,utcumîîeapolitanis Siculis^triremibus Africanas co^ hartes è Sicilia a tq^ Sardinia in fupplcmentum earum,qu£ oxpraÃdijs detraëtie eÃ';nt,Sauonä tra^./portarent. His cos ÿiitis rebus Henricus perplexo tentatié; Ãrai^âs, an oppus ênanda urbsÃret, cum ducibus difp:italut,nondum enint inaiora tormetaprotulerat,quibusmoeniagi-auiÃime qua terëtur. Ader Ht ante alios (umma autoritatis Hanebaldus, amp;Brijfaccus,qui peditatui praerat,Paulus^ Rentij Ceri fis filius,leuis armatura peditum praÃHus, nbsp;nbsp;Stampeius ,
jençre çy- regis gratia pernobäis, qui honoris cau(â Heluc
Z
pavli I o V11 Hist.
tijs erlt;itpr£pofitus:^!{Cgt;d uir opulentus libcruliter epul^ia hrgtetido^ ,ciMd£ gcntis ftudid promereri poÃi uidcretur. Hi ab ipfojhitim initio fentcntijs inter fe difcrcparant, ^iiü Pan lusdiuerfam muri partem(ea erdù confpeiiu arcis rc= motior) ualide {juaffà ndain non inepta ratione cenfuiffit, religuis HanebaLdo libenter aUentantibu^,cui minime de^ corum fcretà fententia dipteÃijJe.Yitenim plerun^^ militijt, utducesuaniÃiino ittdicij ^nere détériora, qu£Ãua jînt, conÃilid fequi malint,quam probarc mcliora, qua uideant: quod alicnis ingenijs cedere turpiÃimum putent. Itaq; tor= tnentorum magiflri, ex Vianebaldi conÃlio in dectitiendis pinnis nibilomninoproÃceranttquumexaduerfo Hifpatii çx db arce,et à port£propugndculo,pares pilas in ora tor^ tnetoruin hoüilium certiÃimis iéhbus mntorÃtÃÃcnt, roHJ^ curruum cumneceproximorumopportune perÃegiÃent. Pam enimportdm,qu£ EbtenÃs diciturÃtaobflruxerät, tit tintemuralis turriculd,ubi pos Ugwus Ãubdubiiliserdt,muU to cefpite,multdq; drena ad altitudincm pr£dlt£ contigM^ tioniscompleretur, è qua demum tormentis impoÃtis ac in folido coüocdtisÃjoüium caüra atq^ opera peterëtur.Acek derat quoq^Ãedaliquato maiore ludibrio,quà m ddmno,ut quu cohortibus,qu£ operibus atq^ tormentis pracÃdio erat,^ tdrdius in flAtionefuccederetur,proptereaqi ieinniinÃcxta loram milites ardentiÃimisq^Ãolibusperuüi,ÃenÃmutpran fum irctur,locum ti'.nquam periculo uacuum relinquercU I^aciuccd repentinus eruperet, paucos fugaret, potitus^ tormentis,Cd Ãrreis Hiilis inÃpiracula coniebhs,itd ut mint nie diÃplodipoÃent,conÃg:ret. Sed id pdtrdtufacinus dbdu^ ccre etiam tormeta conatibus neqnaqHdlietitilt;efuit,/ùptte uctu na/iqs Vafconit italicwmcn cobortiumÃiiÃpttniinttn
portM
s VI temp. L I b. X L I. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»»â¢
portamcif cxdecöpulÃ^Brifdcco Mte Alios,uti dticc decuit, UihemaitiÃime dimicante,f(xlicîs audacix laudem tardi re» I nbsp;nbsp;Kptus cruenta pand lequdtam ip forum couÃÃione retule»
fuut. His cetÃbui euciierat,ut nemo eÃet in conÃüo, qui di» Ãedendifententidinnon muxime probdret-.ddiuudbant rent procliiijt.nn nldrum duces,qubd cofumpto undiq^ pabiiio, â^gt;iiiiobiles mdcie conÃdti,cum fummo dolore equüu dri» ^Ãdinisin Iods interirent. Suberdt etidm nonoccultuspd» ^or,nectemere quideex tdntoCiefaris dppdrdtu coceptus. (nim mdturdrc nuncidbdtur,Qr dliquot idm cohortes db I Albdiio prxmiÃk (hds iteterdnus oliuar dudlabdt ) nullo pobibentein urbemperuenerdiif.qudrum dcceÃione tdti» dm (rdt Gdllorum contemptus,ut pecusdb initio intrtt 'â^'lgt;emreceptum,!'ub mediocri prceÃdio in proximd prdtd, emitteretur,integrisqigregibuf,ÃuÃrd infidiXte dc ^gt;^Ãltdnte hoÃe,in urbem reduceretur.Verum id ddeè lieert foquot; i'npuneq; fdcere obfeÃos non diu pdÃi funt Sdmpetriui ^°^Ãus,z^ lodnnesThurinui.t^dmconditis inconudUe co» , nbsp;nbsp;^^gt;'tibus,Hifpdnos quotididnd confuetudine drmentis pra»
fidio duditéler prodeutes, improuifo dcriq^ impetu ddorti, »iÃltis interfà is (2r cdptis,ipfo fpeddte liérico,intrd urbë ^opukrunt, quiSdmpetriii uirtutis cdu/ddureo torque,et nbortë pecunid doitduit. HZ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;duo pr£Ãdli,Fdulu Rc»
iif Idium eu deledki ttrdnu equitu excurrentè dd llelnd,qu!C ' nbsp;nbsp;^burdoliin fuit, fecuti, Hifpdnos circiter ducentosobfeÃii
I lt;lt;iixiliQ uenientes,in itinereperdcrieditdpugnddeleucrut, qud V icitiq VeÃni iuuenis uirtus enituit,quu ei equus db bofkfuÃbÃiis fuifet.Cd;terùm Henricus, polfqudtn omnid. indies difficiliordforèprofpexit, dbundioÃiciouotoqifd» ibfdiÃHin rdtus, à incoluini e^terdtu (u GdUium rediret^
Z iiij
P A V L I lOVII HISTOR.
Wigîijs nbsp;nbsp;H(öw oppijis ex itiitere direptii, tid patrem e/l
rcuerfiK.is lt;lt;d VolcaruinVrbë,Mompelenum hodie uocj-tuntjCitrii NctrboMmconfedertitjUtcxpropm^uo cominiiâ nicdtli conÃlijs ia ottmem occuÃonem Ãrend£ opispMtuf adefÃt.Porrouiuenté Gr tjuodamnobilipudoreperfuÃan, ^uód ccepttifortuiM defuilfet,cQplexus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dcbnonuit,
nc ÃdieritiC iMdisobtreé^tione plustecjiio diigeretur,fl Ãrtinid cocptis fuii miniti dldcriter arriÃjÃe uideretur(iide^ rdt enim Carolus rebus probiere grflw è ^elgicis reuocatiis) fatis eum his cceptis claritatis Gr nominis eÃe confecutum, poÃi^uam UilÃani£ Ãnes euaflaffet,redi^et^- inÅlumi exef citu,c^ nulio accepta detrbwuto'.ut in fecudis demum tio= tisÃrtunaconÃiintisanimi uirtute Ãuperaret.Kedcuntibus copijsenAtaeÃcontrouerÃa iudicij militt(ris,quum'HiÃiiâ'f captaruin nobiliumfaeminarum propinqu(,cas liter rcddipoÃularct^ne^ntibusltalis iure beUi captasjlnt pretia diiniÃuros. Suffra^nnftr HiÃanis ipfa ratio l!t(= tnanitdtif,crmosantiquus,quodimbellegenusointiiuexa= tione indignant cenferetur. Proderatautein Italis recenti^ RonMn£cladis exemplum. Confhibatenim non matroMS modo, fed inÃantesetiampueros Ãumma Pli/Ãanorumactr* bitate multo aura redemptos fuifÃe. Sed rex apprime lilgt;e= ralis donatiuum militibus ex merito per quicflorein dari iuf Ãt,excultasq; muneribus foeminas dimiÃt. Eadem quoque libcralitatc uÃis eà ergi Germanos, quos fluäuante Muà gio ad Stechadas è Genua delatos, Virginias Vrfinus adiuo tis triremibus,numero Ãrme trecentos ceperat, Gr to quà dem maiore cleméti£ laude, quonia C£fariani multos Sub» alpino beUo captos,ad triremes atrod cuminiuriarele^à feut.Fuere qui exiÃimarent,inuadendlt;e HiÃpanifi conÃiliunt
' SVI TEMP. LIB. XLL nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï?|
i» occultaÃgt;e uentur£ Turcarum claÃis ab initio fuiffè col» locatitm. BarbaruJJà enim ea aftate fe lii/}gt;ani£ littora ua~ Ãnturiim promijirat.'Eo autem in mare noflrum proueih), nemmi dubium uideri poter at,quin obfeÃis portubu^, Auri Micnauigationes interclufie toüerentur,iiilÃaniaqi dupli=gt; ei (gt;etita hojie uires diÃrabere cogeretur.Propterça Henrh ewn claÃif expelbitioneÃulÃenfum,necp ab initio maturaà f(iter,neq^ demum,quin celeriter fe reciperet, oppugnan^ iirbi barere uoluiÃe,patre itidem reuocantc,quum De» xi«îè Rhodia militia trierarchusai euocandam claÃemB3gt; ^âentiummijfusfwdeq; reueHmMaÃiUam, certum negatie elaÃii nuncium retuliÃet. Qtiomodo auteea res,qua Bran=: ^âfeononmediocrem inuidiam apud quofdam Cafariana fa ^lt;gt;niaddi^speperiffeuidetur,Byzlt;intij agitata fit,ope» ^lt;epretium eritexplicare.ïnterfeâo Kincone ,Brancifcus ^ntbonium Polinum, qui inflituta legationis mutiere fun» ^eretur,ad Solymanum miÃt, Is erat ex Langai difciplina Ãltrio folcrtiq^ ingcnio,Qrquodintcrerat, corpore ad per ferendos itinerum labores egregiè fubaito. Nilitabat enim ^libalpino bello,legaticp nominead Alfonjum Daualum co^ Ãgt;^ädis inducijs fapins ieratiquo fufeepto munere,eam ex eeÃentif induÃria: opinionem erat adeptiu,ut Dauahu pru äentioremeo neminem GaOumfe nouiÃe teflaretur.Itaque lâolinufper deuios tramites Venetias delatus,atq; inde ena* '*'^atoÃnu Sibinicumufque,quod antiquis Sicumcelebre °ffidumfuit,tranfuerÃsitineribusper lüyricum 'm MiÃa e^tnadSolymanumBuda redeuntemperuenit-Munera ei ah ^^âe(unt,quumneminifinedonoadBarbaros aditus pate*
Puere operofe fuppelle(lilis,adufumornamentum^ argentea uafa fexcentortitn pondo, Purpurai ü uero
2 *
PAVLI lOVII HISTOR.
pr^toiijs pr£feó1o,at^ue item idnitoribus,Ãricie omiih^e neris,Mtexcocco laneje tdLires ueftesquingentis Solymd* ftuiperledis literis,auditis(j^; mand(itis,quuin Rinconisu^ pimgrduiter ferre uideretur,Polino promifjt,feregiGdl=! lo, iujiadrina propter uioldtdt inducidiS dditerfus boÃei» Carolum pardiiti, neg^ mdri neq; terrd^quin opportune pern ferret, defuturuin, de bis dutç rebus nihil explicdri pof fi dpiid properdntes,tum uero quum Byzuntium peruenif fent,purpurdtos dd pofluldtd ex communiconfilio re/fon= furos.Petebdt diite otnnid,titcldÃis,Pldriddeno Bdrbarujft tluee,dd ordProuinci£,excipiendd GdÃicis portibHS,futurd tfdte iuitteretur,peteretq', Solyindtws d Venetis,ut eii Gdl lo regeeontrdCdrolumfoeduspercutèrent, Grfociddrntd incoinmunem omnium hoftemuerterentur. üonintermix fit ftudium Polinus,quin fibidd rem impetrdnddm,toto iti^ nerepurpurdtorumdiiimos dmpliorum quoq; /fe ntune= rumpropitiospdrdret. Qnumuero dntècdlenddiDecentâ bres Byzdntiiim effet per uentu,Solymdnus,qu£ dnted pro* miferdt fepricfldturü polUcitus, Polino perfudfit, ut in Gdt lidm cum Uteris reuerteretur, dtq; inde d regefuo inferendi belli termindtdcoiiÃlid rcferret,interedfe miffttritm dd Vtâ netos tunusbeium,fepe dnted co legdtionis muitereperfuit üum,curdturumqt,ut qudm dmpliÃimd eldÃis pdrdretur. Folinus co reif on fo mdximc l£tus,dtgt;nd retulit, binos iiiftg nes eqnos, zrglddium gemmât um, miruep; celeritdte dd re* gern contendit. K tum cofederdt dd Abelleitim Pontem in uil ld,dgrefti in loco,dd uendtiones fuo ingenio, er regio qutâ demfumptu xdificdtd. Po ufies otio PrdHcifcuspertriduunt Polino operdm dedit,defcriptisq;locis dtqi temporibus, ^uibn{ lirmdittfirreÃdtnerdt,ddtisqs divpliÃimis mdnddâ
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tis,
I
svr TEMP. LIB. XLL i!i tis,etm nihil remiJJafeflmMone, Byzantium rcuertiiuf-Ãt.'PolinoVeneti{iidelcito,lunusbeius nondum applicarat. In ea autë expeibttione, ut nihil temporis ad maturandum ileperiret^Pelliccrius uetus legatus,et cu eo nonuüi ex Gal hcafailione Veneti homines adiré tentarecp fenatum. Pippa gt;^batenigt;n Venetos^cominodo fuo confilia metientes,ad ine nndimfoedus,hortantepri£fertim Solymano,facile dejceii* Ãros,lt;juumMaranum oppidum ad Venetospaludes, citra P^uileiain in ipfo Venetiarum limine politum,percHÃifce dmsprtmioceffurüuideretur.ïdante triginta annos Au» flrianis Germanisproditum,Beltrandus incola, adiuuante '^nrchettocenturione,Ger}nanisjraudeeieilis,occuparat, ÃbUto^-Gallico uexiUoPPetrum Strozzam Florentinorum ^nlumprincipem,adprieÃdium cum cohortibus circa Vc 'âttias confcriptiseuocarat.ldpatratumfacinus itafcnatui *^âJflicebat,utinffem recuperandi oppidi deueniret, et ipà ^alli non imprudenter euulgarantji Venetus Francifci re^ ?» anticitiam repudiaret,ac idea percuterefoedus noUctÃd ^Ppidumfnitimis potius Turds dono daturos,utBarbaro ^â^ândaÃibus receptusforet,lt;luim paffuros ut Germanoii ^nin armis repeterctur. Venetijs auté nihil moleflius ac om ^'nopermcioÃusinciderepoterat,quam èVeneto portu ftâ^Sareambiguif fuÃgt;eilaq;ÃdciBarbaros nauigationum fnarum curfus infeÃos reddentes, admixtis fcilicetpratdo* ^ibus,quibusexcompoÃto oneratis culp£nomine malefic lt;^'ategerentur. Itaq; Polinofenatus datur: is Prancijci re^ can fam luculeter agit,interfedorum legatorum cafunt déplorât,Cicfaremqi tanquamconceptteinchoata^ tyran« ddis inuidia oneratum grauiter perÃringit, ilium enint nequaquatii uera tdrtute an animi magnitudiite aifum«
PAVLI lOVII HISTOR.
mjnrpotenti^m niti,fedmultofuco multiiq-, fa-Udcijf ttcfiipmorcs Cæfdres contenderinttillos namiji tyrMiücK (ïiiciuitdtei Ãruitute Uberdjji : hune liberis pr£grätieu(= gumintponere,cr diÃimulanteriiuiiem, utimpcritifc^ runt^uerborutn laiitateddduêiiiccipMntur.Perhunc ixo« dunt Cifdlpiii£ GdUiie ciuitdtes primo licentid militari, tdfempcr impunitd, crudeliÃimc direptds dentiitn tnanibui tributis deÃrmdtds ljgt;eilAri,cr occupdtisdtci^ fM{,Pt.rnrilt;e compedes inieüds ejÃe.SenenÃes fub pr^dioferuitutem ferre, (^uum ciuili diÃinÃonc ltbertlt;i= teindinifèriiti, Luccnfibufitalibertatemrelinelui, ut edfU ^uotdnnispecunidreiimere cogdntur, SiciUteuerèdttlite Nedpolistdntiiemodó dignitatis dcopiilenti£ regnd, ufft dieofpoUdtdeffèÃrtunisomnibus,utiopportumt pr^ft-iïornmdudritiie,titTurcdruni imperiddd miferidrunifi* nem exoptent,ipfos porro Venetos,(]ui rerum omnium pt* ritifuarumqiprifertim dflionum accurate memoresejff confuejÃnt, (juantam fidemex Neapolitano fcedere Csff pr£fiitcrit,fatisprtclarè conÃteri,uel ob id q, inedia fub^t-iiis,edquiepduloanteBarbaruiuelexprofe/Jó ChriÃi^tii nominisboÃishumaniter dederat,uitat alimenta denegaritgt; Proinde fenatum tempeÃiui,fi unquam anted, erfapictt* ter ad eum fe r(ctpijjè,apud quem datiffidei ac humanitatis iura ferudrentur,quum in fodo pdrkm lequo aftutoqiit' teris inuidi£ zx cupidita tis documenta profpiceret, ad iiP uadendasfcilicet eas urbes,quasfdtali beüo erepttU,Pranck Ãd danum ope recepiffêt. (^uibus dutë artibus Catfar, qua per media Galliam fummis exceptus honoribus in Belgium pertranÃret,regem deceperit,ipÃo5 noui/Jè,quu abeapro= tttiÃÃe pacii oÃentdtione, affirmante cor am Daualo ,utad ptain»
sVI TEMP. LIB. XLI.
ffäducetidtm Icgationi )7ilt;tior incfjit authoritaipar propè iifmmai rerimi fitarum adierint,eiusq; r ei fabula,c^uoi in feite agenda Co: far totum maiejiatis pudorem confum^ plîffèt,orbem terranmfama compleuerit. Propterea Fran dfcuinuindicandisiniurijs intentuin,contra Ciffarem heb, parare,ut douée fua recuperet, aliéna continentcr in= l(âi(lat,orare Venetos tanquani uctcres focios amicosq- Gal lidnominis, ut fibi adeffe uelint. Ipfis hercle uno confenfn lâe!}agerentibus,eaqu£ optarent lafloriatpratinia 7nini=gt; »le defutura,qu(gt;dli forte abnuantfeedus, federe, neti^ ^'^âiw'c^iiuuareutiliusputent, atnbos proculdubio dijudi.; ^âintefortunagrauitcr offenftros: ut demunt à uiblis odiü afférant,ey 4 uidoribus iniuriatn expefhnt. Ãccreto au^, ié initoq-fordere,quod plurimum inter(ffet,Sclymaiw reut ^°gt;igegratiÃiinamfafiuros.Euincnimualde coinotutn la=gt; eeÃitumq; recentibus iniurijsÃn Pannoniam ciiinnuinera^ ^diexercituproficifciliatuij]è,pariterq^ exiturum cu in^ ^enti clafe Barbaruffun aduerfus comunem hoffetn, quibut eonfilifs communicandis, ïuUusbeius Venetias tnitteretur, ^ecde beüi euentu quiequam dubitandüuideti) qunm ipjl MiVeneti proprijs ufiuiribtis,fatiseffeuideripoÃint,ut iiefarem exofuni populis,cr Fapinis milites ahnte, à duo^^ luspotentiÃintls totius orbis regibus undi^ terra mariq^ p(titiini,Cifj!pina: Gallio: impotenti dominatu celeriterdc:z trudät.Ad ea Senatusper aliquot dies extrada mora,ut in^ terim lunusbeius appliearet,grauiter reffondit, amicitiam iraiicifciregis,quam ffudiose pereolerct, ornamentoÃbi 'loonerieffe debere-.paréquoq^obferuari cuCigfdre,'a quo iifeeÃiffeuiderinolint,tarnetfi fafliditoeOgraui fadere, ^tio fe 'bieapoli parufaliciter implieaff(nt,ad Solytnaiium
eiui
PAVLI lOVjI HISTOR.
tiushoÃem amicitid repetitd contulerint : proinde pdtret tonfcriptos dcomnes ciuitdtiiordines è Republicd exiÃi* m.ire,tiieripdcem,utinti(ltd duris temporibtu incommode perpeUos,qi{£ uel fero trdnquittitdtii otio fardrentiir.Cit^ terumà explicdtdÃgiid er plané inchoatd belldconlÃiciat, tum mature deliberaturos^tueri ne pace expédiât, an beüo pcrmifcerL,qitu trium maximorum totiui orbit priiicipitin amiciAaperfruantur.Appulerat interea ïunutbeiuf,pHblb caq; domolauteinÃriiäa^exceptuiÃieratAs petebat,utla* ges renouati feederit à Badoerio Byzantij confcriptsÃna^ tut authoritateÃancirentur, Braticifciq- régis caufant itaà natuicbmendabatyUl nihil plutpeteret,du'dm ut eam ainief tidm,quam cti Gallo t!(erentur,propcnÃorefludio,noitifqs officijs adaugere uelknt^pojiquam ipfe Solymdnut,Ãâi^â dppelldtum,gratiddtq-opibutiuuädum aduerfut CJgt;'o!ngt;âi mipanix rege fufeepijjit. TSlihil enim,ut foedut percuterét, dut arma caperent poflulabat,fecut ac Polinus ZS' riut uehementiÃimc cupiebant: utpote qui feruidè inÃaih (lo,dcnunciandoq;cunikt facileimpetraripoÃe crederent, ob idq; Barbar um Ãigide proloquentë, aurocorruptumft fpicdrentur,uerum,utpoÃed pro certo conÃitit, tanta fWi netdt in mandatis ac literis Solyinani alioqui fuperbi, eqai tatis atq^ modefliic ratio,ut nihil ab inuitis exigi uellet, q eX comodoprgÃari minime poffe uidereturAtaq^ Polinus fu^ ftra cotritis apud Venetos idiquot diebus, trireme publiât Ragufiumdeueólus,acindemoxdifcedens magnls itinetiâ bus Byzätium contendit, Quum fejlinaret, Achomatima^ giÃro equitu iti Pannoniam proper äti, in Thraci£ Ãmbui occurrit,hunc de Germanorum dpparatu cceptoqs itintre, O' de Praticifei coÃlijs edocet.Vbi uerô Byzantium eà per
uentuin
SVl TEMP. LIE. ?:LI. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»?4
Ãaduriora apud Barbaros inumit.Pcr^ ^'(^abaiiteninipurpuratieducipo/fe cldjjèm,quüdferius luamoporterct^iidrcm unpetrandamaduanÃet.Vcmicer aftitttq; temporis adnaitigandum aptiÃimhtres iaiit mc=gt; ÃsejÃuxerMf.itä ut Poliiius ingenti cura doloreq; itehct Center angeretur,quod neep Veiieti;s neq; ByzantiÃiu tra detndo utroq; negotie, Ãatisfcelix aut tépeftiuus extitijjit. ^duenerateciain Dexiustrierarchus, utaduentantis claÃis nuncitim in GaUiam defen-et.ls in Belgarum jineslate pene alfe,et HifÃaniam inuaÃjÃe reglos liberos cum ingentibus kopijs enarrarat.Proinde Polinus,uti aliéna Ãdedeceptis ac iihluftrije fu£ Ãuccejjum deplorantibus facile accidit, ÃÃgrauiter afÃiüare,peruerfcs acinftabiles Barbarorum ^ores exeerari,implorarc fidein Solymani,coueniosq; pri=s gt;tatiniftngtilospurpuratosobteflari,nercgemjfeclaÃisiii ^âIfaiiiam proueÃiim, cy Belgarum fines inuadentem de^ firerent.Bdenim ceÃationeneq; honeftaipfis neq; utili,fui «g« dccusprodi,interpellariq; ui{l:oriam,quic iam explo^ ^itapartaq; èmanibusemitteretur.ïnhisautem obtejiatU wibus adeo multus erat acaÃidii'.is,utlaftidio qu'am grati£ pniior uideretur, iudicaretq; Solymanus Bunttchus eius querela caufamgrauioratione finiendam, atq; itaeuocato lupratorium Polino,aÃidentibus collegis ,qbus ipfe qnoq^ Idariadenus,propter pra:fc(hr£ maris dignitatem addeba^ tur,adcum conuerlus.Uic,inquit,locus,Hiri Galli, expedi-!-f^iisgrauiÃimarumrerum confiUis optimi imperator is iu iiciofidclibusferais datas, utidecet,quotidieingredientes bmeuolentiaatq; odiouacuosexcipit.amp;praclarè qiiid.nt âiigt;nonct,utlibéréloquamur. Neq; uclim uthac orisliber iisnunciaKeritatis,atque ideo fiddisamicitia! ciifios, au^^ ribtii
PAVLI lOVII HISTOR.
WSt« ueflr(5 dcerba molefl^qi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poÃ'qiam rex ueÃer
OttomMnici nominif föciuiydtque cttnioK eü appelldM,i^^ que remitiere iimorifof)icid,neqi dmicitidm ueÃrdmfdlH^ dire idm poffumM.quum uos miriÃce dmet imperdtorjtoi que Ãuü opibud uehemcnter dddudos, deuiihsc^ iude bojii bui potentid CT dignitdte m.tx(mè florentes uelit,fed poÃuâ Idtlf tie/lrri nuUd ineà £quitds,nuüd modeÃid,itd ut uos iiii quos iiiuerecundosq; uocemufjdtij uero miiiui beneuoli, ue ris nominibuf importunas dcimpudentes dppcllent,pofi=â qudm uti nimis improbe procdcef, dmiciti£ rdtiones inep^ tiÃime conturbdtis.Foederd enim pdribuscomodts,ex£qud-tisq; famptibui,zir mutuis periculis coÃrmdntur. Quodfi fludid dtque officid negligendo nihä rependeris, celiriter cbfolefcuntÃtd uobis euenit^uiri Gdlli,qui!nnoflropericU lo'femper obliuioà fupiniq;,in ueflrofemper ereÃl CT gie tMetK(jreSjne£/«it^«dW fdÃis certisq; duxiliÃ, quit opm fuit,Ãd indnibus tdntùm Uteris dtq^ legdtionibus dinicitiii^ coluiÃis.Giciteobfecro,quod unquüÃudij ueÃri, ueÃrteqi oper£ Ãgnum dppdruit,qua (dite hoÃium noÃrorum äiii^ tniif uel dmbiguo metu diÃineretur^quum Cdrolus totius o( cidetis copijs inÃruÃus in Pdnnonidin ueniÃ'et,dtqi ititeritn in Gr£cid,Corone,Pdtr£q; boÃili eldÃe qudteretur,Tuncgt; tumq; demu^dntis petitum cldÃibus,cdperetur. Sedhoc uo bis codondmusJÃud certè uixferendu uidetur,q nectantis iniurijs noÃris,uti pdr erdt,indoluiÃis,quu cruento cotnu-nihoÃitotnoÃri nominis crudeliter interfeÃis, ojÃciose grdtuldnduexiÃimdueritis. Peruenitdemu dd Auloitemno Ãer imperdtor,mdgno ueÃro comodo in Udlid trdieÃurus: fednectum,qu£ d uobis idildnter Idrgeq^ promijjd erM, ApuloruergduosÃudidiiidppulfu noÃr£ eldÃis repertd
SV I TEMP. LIB. LXI. »8^ («nt ; nec uos in fupmore itdliiC parte ualidc incumbendo eommouifiis'.ita nec[; ncbis cpportiini,r.cq; ucbis uiiquam tcmpefiiuine!utiles, bene^rendarum rcrnmoccapcnent fmper amifiliis :fed neq^ turn neq- pcjka ufftro ccnfilio cr confociatis armis unqua eguimus. Venetus cniin[uo malo, ftuimpariter,cr'fidemnoflraexpertuseft,etr(!iquaMars iniuriarum noftrarum pratclarus ultorfecundtÃime conÃs= fit,quum arbitrioueftro inducijs cum comuni hoÃe ccnÃs ^isadIIOS inuddendos,eius uela tarn inique quà m impuden ftf inflaj]etis. Ceterkmfine ueÃra ope tan tos hcfiium impetus egregiè retudimus,quum bicipfe Hariadenus Gf daà fem ad Ambraciam profligarit,0â latrones Ui/Ãanos adCa ^um nouumÃceliciÃinie trucidarit,indeq; receptis noÃris ^tbibus aliénas ceperimus. N«B«(s ergo meriti caufa uo , bis tenemur,fed barum reruin obliuifci malumus,qtùm uo bis femel in amicitiam receptis deeÃe.Fadis enim Ãdem tue ^tutrÃedffedure tempora, periculametiri, occaÃcnes ag=-ticfcere,eius ed, qui non temerc Fortune aliquid commit-teiidum exiÃimet. Tarditis quà m oporteret,ut claÃis edu-^tretur,adueniÃi.Prjecipiti namq^ icflate pe/lilens imminet itittumnus,ita ut neq- maturè confcribi remits, neq; in h4 ues contrudi tuto liceat. ïn longiÃima enim nauigâtions ^uisnaualem turbam,adinfoliticcdi muaticnem, morbo tentirifolitam, uit£periculum minime adituram credat ? quis nauÃagia tiel in reditu non pertimefcatiquum hie ipfe IdariadenusAufftÃo menfe tantus in re naudi magiÃer ad f^crocerauniosfcopulos illifus. tot triremes amiferit.Ftye» »te reÃefuere adornari atq^ eiuci claÃis debet, aeftamp;tenaui ^ur tutô,bcllumq; geritur. id utÃat,reipublic^ cauft,im peratariperfuademtts. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tnim amiÃaÃmel claÃis nel
A
?AVLI lOVlI HtSTOR, multo duro, quo uel immenfo, cir per totÃculd con^e^t Ottomdnnicd domus potitur, rcftitui potcii. Tii bic d;nice iiida,Ã/dpis,iequodnime[eres:imperdtorporro ipfe uide* rit,dn tibiÃt indulgendum. tüi certc crnobis libero uoto à tisfecimus. H£c uerba db EunuchoÃ;um pronuticidtd, elt;t grduius Polini dnimiiinpmulerunt,quodexore Solyindfii mitti uidcbdntur, ey is quoq; duÃcultdfà omnid credi pote rdt.immincbdtetiim i tergo conÃdentibuspurpuratis ÃM firdxreisobÃeptdcldtris, er obtenÃ) ueloproteâa,utipf( imptrdtor,quum uellct,necomninoÃentiretur,gentiMt! out niumquereldsçylitesdudiret, nordretq^ ingenidiudicdnti um, quorum cx eo metit dtquitdtis dtq^ iufliii£ curd inultô intentiorredderetur. NsePolinus dbhde repulfdpurpurd tosdetcÃdtiKIÃem dbi£cit,dcditq;enixè op£rdm,utpcrCd pidgdm idnitorem Idrgitionc concilidtü dd ipfum solynutn« Ãbi dditumpdrdret.PrieÃitit oÃficiÃBdrbdrusâ.dtqi itd GdI liis,quodpdUciÃimis noÃrorilbominum dntcdlicutrdÃm intimum pr£torium £{l mtrodtiäus.Aderdt B£d£rius intet pres,pcrqu£md{iitdtd rec£nf£ndomdgnis pr£cibusro^^ bdt, ne regem triplici bcllo hojks iiiuddcntem, cdprontijà claÃis expedlatione ÃuÃdretur. Ad ed Solymdnus dementi ore ey pducis ddmodum uerbis,noÃtd uolimtdte, qu£ eÃet Ãdbilis,dtq^mLriÃcd,fcdipÃus tdrditdte,dc djhtis inclindti oneoccdÃonem educendx eldÃis eldpÃdin re^Ãdit,poUici= tnsq; ea, feprimo Vere duplo mdiorcm,qudm peter£t,ddà femdmicoÃ-dtriq^fuo regi dduerÃis Carolum,comun£m ho Ãem,Ãne dubitdtione trdnÃnijÃerum. Cum eo itdq; re/Ãofo Dexius trierdrebus in Gdllid reuerÃts, utifuprd docuimuf, cÃicit,ut Prdiici/cus extcmplc) Ãlium db Hi^diiid reuoed^ rct.Redeimtibus (lutem copijs^ qutmbybernorumÃibeffi tent
s VI TEMP. LIB. XIt. »S'-» IcmpiWjfifc m Belgifpro(gt;ter unni teinpM,quicqtlt;dm ultri tnoltri uellet,lleluetios ferme oinnes,iit^ item dlicjitot fgudt GerttMnorum perfoluto jïipendio dim^t.ltalicMdutein co iortei iidnebdldo trddidit, qu/sin Itdlidnt dd Stibdipiitiitit helium ducercntur.Protiincidm enim,qudnqudmfiH(buint omnium ocpijs dbunddntemcommedntium tdinm milituni frequentibuuf dffr^m iitcommodls, bybermrumudcdlio^ tiejubleudnddmexijlimAbdt, tn Itdlid dlendum omtiina hellumrebdtur, uelob id^uod crGermdnoriim iiitegrunt fitî Iegionem,Grâ ueterdtidi Hifpdnorum cobortes in lii/pii numfubjldio miÃd^ intelligcbdt. ïtde^ Hunebdldus duriÃi^ niuoÃs^ Alpium itinertbu^ in Ualidm protèlt;tli{i,dd op fugndndum Cunium oppidum contendit.ld dd rddices Alpi 'f'n in pluno fitum, pr^cinilumq; duobut pdrnif dmnibuf^ w Tunirinn conftuentihu^,mdgndm hdbebdt oppcrtunitd= ^onad gerendumbellum, quodFoÃuno proximumefjèt, ^oitt(uitoq;linitimiim, Oppidanipriecldro ftudioCce/dri fââKtbdttt,/edutpr£Ãcliumdccipereitt nunqitdm ddducipó fittrunt uel ddmoneiue obteÃdnteq; Ddualo,ut à Gdllii md cditereni.Tdntus enim erdtmetus Cxfuridnorum mill fummdlicentiddc impunitdte fociorum fortundiin pteium uertentium, at uim boÃinm minore cum periculo Jiffiinenddm drbitrjrentur.Sed itbi dducntum boftium cer=s ^^âftfcnferuiit,non de udno conceptus pduor ufc^ddeo dpud infirmos uiribuscréait,ut quod anted reptidiurunt,d'D.(a.i fo militdre priieÃdium poÃtilare nt MiÃt itaq^ Petrum Por^ ^^ndVicentid,Hobilem flrenuumq; dl£ prdÃtlü. U cäfexd if»td ^ledtorit equitu md}ui,dt:ceptis in dunes totideni co Ãlforibus fclopettdrijs,ufus tenebrisper flutiones hoÃiu dd ^ppidüpeiietrduit, E «/« ddueiita Gunidtes bond parte metti
4 ii
P A V L I I O V 11 HISTOR. rdti, imjpoÃtumextruendi intii!dggerismunusdldcrit(t' fufceperuiit. Nec nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pcia,quufn Dditdlus de oppidifain
te folicitus, dd Petruin Ciconium, qui Poffdnum fgt;rdftdâo ti(ebdtur,f£pe perfcriberet,utCunid(ibus nidturè opemfr' ret,BlaÃius Summanus cum cohorte und,cdicm falicitdte, qud Portus lerdt, per medios cr femifopitos hofles dd oppi dum peruenü,dmtjfttameii circiterdimidid militumpar^ te,qiium dhj obfeurd in noi^reilumiter teuere nequiuià fent, dit) periculo territi fegniusq^ fequentes retro per de^ uid dildp/],dmiÃo in tenebrispudore uexilld reliquiÃet.Hd nebdldus ddmolis indioribtts torinentisntdgnduimuruitt qudtiebdt,pinndrum ruina ÃÃdin coinpleuerdt^duoscji ddi tusdd irruntpendum pdrdbdt. Portuscr BldÃius dirutd manium obieiiis landrum fdcciS:,conffÃaq; omnis ^neris mdteridQ^'glebdfdrciebant. Omnibuspropèhorisceramp;bi turÃmpigre populus militibus intennixtus propugtidbdt, ujqi ddeo pdri omnium Ãudio,ut famina: nequdquamtora mentoruiOus Ãrmiddntes, comportdndo onerdcorbibus, Cr militi cibdridininiÃrdndouirilemoperdmpr£Ãirent. GdüiinÃnurdtis pertriduum pnlijs confcendereinuruni condtifemperq; repulfi,multisfuorum occiÃs,pluribus tntl nerdtisydefferdtd expugnationeoppidi diÃeÃerunt.Inpo~ ftremo certdmine Guilermus Bldndratus, qui dntea utii^ ximus Cdfalem urban GaUis prodiderat,glâdetrdie{lusiit teriit,SdnpetriusCorfus in dduerfum os lapide exccptodci Ãr citer uulnerdtus, ïodnnicp Turino brachiumfcaldruni ruina debilitdtum, uiri Ãrtes fupra centum deÃderatbet in his itdlorumcr VdfconumÃgniÃriqudtuor.ctinfignesno nuUi équités Galli.qui pedibus pugnare iuÃi aldcriterfnbie rant. Quum fe reciperent GdUi, etx malediitlis ineeÃa-en^^ tiir
sVI TEMP. LIB. XLI. 187 tiir,JjoficÃi Cuiddmctlioquimulicr/cdtumncqudciuam lt;n ttgro pudore,iit abmntibiis illuderet,nuditos dunes jublx ^uejk fèrtendos èfummls manibMolkntnuit.Cuniates Ãgt;e Ãatieuirtutis merito,Portum BldÃium pecunia dorta= ioi dimifcrunt : nee tmilto pè^l Hanebaldus, nuüibica^ ptisarridente PortuJtA,reuocatiis in GaUidm, in Alpibus ni ttium proceüd obrutus pene interijt, tnuhis ex eoinititu ey gt;« hlf frdtris Ãlio multi mole niuium nüferabiU mortis gt;fgt;'e/èpultis.Nec multis inde diebus Lc(n^o,ab reff in Gal li-m euocato projèihéi;,C£far Maxins aNeapoli inufitatx tilUdititis dolnm reperit,quo Taurinum beÃiarcem Gal^^ lis eriperet. üifcejjii Ãquidem nigilantiÃimi ducis minus in itnus diligentesq; cuJbdiM futuriuratus, quatuor dgref~ itscarros,per quos uenale femum in urbes conuehitur,a= deo Cclcrti inffnio concameratosÃabricarat, utquum exte fills uirmtisfeeni /Ãeciem prieberentdnterius feni loricate fiihtes conderentur, qui demuin ingrejjisportam carris^ gt;« wdio aditii laxatis machinjt fibulis repente proÃlirent, lâââÃisqÃwÃium correptis, qud! ad parietem perraÃreHd diÃiotd ad nunum eÃent, euflodes conÃderent, tandiu ânguÃo in aditu carrisq; occupato locum tuerentur,donee iifiitnta ad fuccurrendum tina, atq; altera ualidorum atq^ ptrnicium Ãoeiorum manus adcurrcret.Francifcus enim claims, miÃanusq; Mendocius, modico interuaÃo idoneis inlocis occultatiÃuerant, ut carras ingredientes celerrimè conÃquerentur. Sed bis dut animus,aut certè Fortund^quai doits iüudebat,importuné defuif.cim primus enim carrus etb ignaris doli bubulcis, fÅliciter eÃet introdudus crum» pcntibiisq; armatisinÃdiienudarentur, cataraéh à fabro f:rrario,qui Ãrte aderat, opportune deniiÃa Ãibfequentes
d iij
PA VL I ÃO VII HISTORY txduftt.liäprimi fgt;-uftrafocio5 expeékitUes, dccumitti lt;(4 txciutunt çlamorcm Huterio ducc , à . Vafconibus lnntin= taio antum cäpto anjiruätoq- ab Valls,Alcxofs dro îà agio,nobili infubre, utdKthorematc^ ordinein inÃii arum aperiret.ïfilanitiquoq; quiadpatrandumiubilsrà 'facinus,/èd non mfuafaaferus adcurrer((t,è mu.ro gldtide pcrcujjus interijf.militcs tiero tormentis parùer pedd è co fjjcamp;ufefr cdmter cripuerutti. Eit res uli nouo inÃdiurutn 'pnereinftriiiln atq; perduâl pene ad exitum, GaUorui-nimos nsdgnopere conterriiit,ddmonuit^ ut nullam omni=â «o cuÃodià dili^ntidm dduerfiis Uidxij ingenium fuperfîif. am puttrent,quumdb eoadtendcnddsinfididsparätopau^ cis ante annis,ip/à etidm icgre deÃndente v.uterio portee c-iufdempropugnaculiim iwâu fcdlis cdptumnxmmijfent, Ceeterum Ldngeus, ^uî iter in Gd,Ãidm fu/ceperdt, niuoÃi in Alpibus concepts grdui pituitt,citrd Lugdunum interill itirdnifniuirtutc, dcoptimdruiK literarumnotitid GdHiS. omnibus ed, cttdtc fuperior, zx dignus hercle longiÃi mo uitds cur/u,lt;}uum fuprd Beüdieenobilis fdtiii
liet nomen, fobri) cr mdximè amÃantisin^ genij mores, guodpaucis eiusgen^ tis uiris militdribus contigit, ddbeÃumdttu-
IÃÃd
ŸÃVll
P A V L I I O V I I
NOVOCOMEN$15 EPISCOPI Hucerini RiÃoriurtint fui temporis, LIBER X L I I.
V B ID tempus GentMttia oin^ nis,excitit3, lerdiitändiregis pre cibus, grduiÃimisqi Rungarorii proecru obteflatioiubus perma- / td,dduerfusTurclt;abe!lum fufee» pit,Nemo.n.erdt,quidnimo dolorem dc ignomidmjirre poffèt: poflquam propinquis or frdtris
Exechium/cedd infugd truciddtts, nuper dd Hu ^«»t'^cendulà exercitu turpiÃimefHfodeleto^,uet(re ^âHiglorid decidiffent.jiec quifquam erdt, uelAuflrùe do-Srdilt;iteriHÃn/us,qui dceep turn dedectis twbili dufu fdt ^iendum, suddmq- ommnorepetenddmeffènotiduceret, Adwonebdntur,cr deÃdes non dubio uicinipericulimetu, quonidin dppdreb.it Turcds nufqudm uinci folitos,pâ¬rpe= fuoe^beOdiidi Ãudio confuetudinc procedendi,prlt;eddtn Crprcddti imperij fdindm qud:rentcs, occupdtd Pdimoniu Kiiiimè auieturos,breuiqi futurum ut Germdtii, n^Hun^f gins diVo Wooamp;rHtK cpcmÃrrent, irrumpenteuióhre Ãjrboro iniquddomieonditione proÃcis dc uxoribttscr liberis certare cogerentur. Celebris tum erdt tiurum-berge regu'orum, legdtorum omnium propè gen^ Hunt conuentus, diuq; in co Pontifici} cum Lu^ d iiij
PA V LI I O VII H IS T OR.â therätiis de Chriftiani dogmdtis ueritate contenderMfjÃii ed conteiitio cum bubuit eucntum, ut Lutherdni inÃgfü co tumdcidpldcitd fud dcÃndetttcs, conÃlio locum in ipÃdGcr manid dcligipofluldrcnt.Nnnciudin eniin id conce/jurü Po tÃccm rebdntur,ne conÃdnticnÃs concitij exeinplodigni=â tdtis dtq; Ãdlntii dleainfnbiret. Sed id petentibus,uti mox di* câ¬mui,PontiÃx probiMtis dc innocenti£ Ãu^Ãducid, publi ccc concordis Hctum Ãecutiis,liberdliterindulÃt.C£teriitit decreto beüo, imperdtd ddduélnc]; funt d regulis ZX libcrii ciuitdtibwdd trigintdmillidpcditum, lt;3^eciuitumdrnid* torumÃptem mittidGcrmdnicinominif, mhiicmiiicbit KditriUus Sdxo tiobiliÃim£ flirpis regulus. Legioiiib. riMg nd beüic£ tiictntis opinione præcrdtConrddus HeÃim, di* reptd urbt idomd ingcntes diuitidSconÃeci{tns,Qr Vollgdn gus Tbcodoricus è Suettia nobilii. Supremi düt militdris int perij nome deldtü eà lodcbiino Brundeburgefi re^lo, t{uc Turcicodd vienndpr£lioMerÃuiÃÃedocuimugt;s, itd tumen, ut fummd coÃhj potcjlds dd oÃouiro;pertinerct. Rot ndtn gründet rcrutncj; peritos inconcilio delegerdnt,lt;iui imperd tori non multüÃrisin militid uerÃito etdejÃent: lodcbintttt enimnti pdruefficdx nihil ferèpr£tergcneritnobilitdtein Ztr regt) cultus inflrumcntu liberdlesci; conui^bts in cdÃrd dmtliÃ'e iiidebdtur.vbi Vienndin eil deuentu,dccc}Ãere Fei' dindndi regis copi£:ndpr£ter Aitflridnos nomindtim etio cdtos,Uu^notus Styrid; pr.eÃdlus circiter dece millid eiiiii tu eÃvcerdt.ln bis erdt lüyricoru did, Bdrtholomeo Crodto duce impigro,cultu inÃgnis uirtute^ mirificd,çr NicoldM Sdrinius c£de Cdzzidneris ho/Ãitis £gue Iduddtus ct'inf'^ mis'.Rugdricus dtitë equitdtus cjiiindeciin millut niimeriim cfÃccrc dicebdtur.üdm Gd/Ãdr Seredins uir impiger, Idu*
SVà TEMP. LIB. LXIL ' i8»
Ãs nbsp;^r£d£MidM^cis DMubium multos vfur ones rapi
nif ((jjùetos,adÃfftu conuocdrut^aliu guo^ue ualidior rtiAs niisAndreie'Btthoirisuexilld jequebdtur, uettranus uero tumds,qu£ circd Agridm ultrdDdnubiumbyemdrMt^dit äiibdt Perettus Petrus duthoritdte,potentid, ufa^; tniliM Hun^arorunt nobüiÃimus.tiecipfe Georgius Varddienfls lt;intt{les,(]uem à Solymdno in tuteld régis pueri regintec^ in Trdnfyluanid dd Lippdm reli^m diximus,tditto excites tnsappurdtu,Chriflidn.ecdu/èedefuturus eÃe credebdtun ÃddÃuto confldittij;uiringenio,quumnihilfibi dntèbel li (uentumtemerepreemoliendum drbitrurcturÃtd lollicis tdntibusregljsamicisqiuetcribuSuerbdddbdt,ut trdnfeutt diljgt;empri£beret, nec obligdret fide ullo literdrum teflimo nio,tjudTurcifi/iitdconÃlidproderentur. Pdulus quoij; Potitifcx,quod erdt inirificeeuoluiitdtis cy liberdlisofficij gt;nunus,tridmilid dek^rum pcditumVienndm ddexerci turn miÃt, hisg;ducemdttribuit Alèxdndrum Vitelliuin: txpetente rege mdgnis precibus, ut if preecipue mittere* tur,(juiÃeeikltis operibuspugiMcis çr egregij duds fd^ indmquieÃÃit. itdlos cnimduces cr milites rex ipfe,uti. maxime idoneos expugndndis urbibus qu£rebdt : num pdit Ã0 ante philippum Torniellum cit alicpiot cohortibus mer cede conduxerat, cérldcobus MedicesUdiiubianie cldÃis prieÃchis, dlterum iam annum in Pannonia Ãecunda nomi nlsfama militabat. Sfortid guotjue Pdlauicinus, fummee ' Ãgt;ei fummeeq; nobilitatis ddolcfcens,per cos dies ornatiÃi*^ mamfexcentorum equitum alam circa Pddunt confcriptä, in Pannoniamadduxit.DefienÃim efl ficundu dextrapree^* terlabentisJDanubij ripdm,miro quidetn ordme, fed adeo modicis ac intemtiÃis itineribus, «t itali Hungari^ ducef
PÃVLI lOVII HISTORY iani (tdult£ £/latis meliorem partemgerendis refufoppor tunam fegnuc inutili mcraab(umitcjiar(ntur,fi'cnKbüt^ ob id ante alios Mcdices,lt;^ui medium antea rege fuerat ad^^ ])ortatM,ut ad prima uerisÃgna,prius tjuà m TunariM prüÃdiaadaugeri crconfirmari nouismilitibus poffënt, expeditaf copias cum claÃedemitteret: futurum eiiimelfe, utflrennèatqi celeriterinuadendo,ti.on PeÃotantum, uc' riim çr ipfa quoq; Buda potircntur,quad Solymanus BU!» dieprafcäus, que natione Hungarum ey profeÃione Tur cam conciliendis BudenÃum attimis 4 Solymano imperator re reliéhim diximus,peÃilentia abfumptus interiÃit,eiini^ parifato fubÃecutus effet Stephanus Verbetius,qui propter fummu in Germanos odium, Turcarü beneÃeio apud fuoi ciuesprietoria potcflatefungebatur. SedeacoiiÃlia per'^'^ atq^falubriter oblata, Verdinandusaulee Ãu£ principibui immodicc credens,in earn maximi apparatus occaÃone di^ ftulerat.Mos enim eratamicoruintimis, obtreänre alienf uirtuti,improbi fuÃ'icarimentiriq;,et neminem in aiilapi ti,quicertauirtute adregisgratiam niteretur. Hifdéarti^ bus nuUoqi pudore,omnibus eerarij fifciq; opibus irnmani-ter direptiSjÃtimna: benignitatis er dementia regem, aui^ toq; ingenio beUica laudis appetétem,militari exiÃmatio-neffoliarant.'üunquam enimeorum adulationecircimue» to,boÃilemaciem uiderelicuerat,quum perlegatos gereit da beüa ctr regij nominis maieflatem, nequaquam mAnit, fed conÃlio procul 4 periculis tuendam fuaÃÃent,rcceti qiit dem exemplo fortuna Ca far B, qui per duces tot trophxa d« Gallis hoÃibus erexiffityquum duo Pannonia: reges temre in aciem progreÃi occiÃq;,ipforumgcnti zr nomini ualde inÃgneitt calamitatem attuliÃdit.His de cauÃs Ferdinande in
SVà âTEMP. LIB. XL 11. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t?»
li tinn fècurititte,[)m(!entilt;e noinen reponens,Mnprociil di pcnculolt;]/à n! à fruóitt Ãxrattc liudisrcntotus,Viën£fi{b=^ liùitexpediendis commeitibuf,(lninauigijs fecundo flumine in caÃra defimntur. liiin enim lojchmus, (futiin tante tariitatiiinflïi}(iÃ!Cgrcfiiftinerst)iid maxime lentis itinerU bas ad Strigoiiium uf^peruencrat.Ui promouendis caiirli tjlis ordo perpetuo tenoreleruabatnr,qui tametfinuVo fuifucrit,Qr ad periculum faciendum eitenttt cariierit,prlt;J dendus tarnen,cjuia optimus ad exéplum pofleris uidetur. Trigintaflib fîgnis Hungarorum timn£,morisbofl:ium la eerum^ peritè explorandis regionibus anteibant. Pontifla cohortes fèquebatur, eefiquidem priini pedeÃris agmi nis frontem obtinebantfViteüio lietanterçtralacriter Ger» nmisducibusgratiai agente,quid ÃbipotiÃimum.utipri ndsobiedh periculis,nobilemoftendende uirtutis locü de» direntA-îis,uti par erat,Sfortiani Iplendentis armature ea qaites ad mutuam opem ferendam crant coniundi.Succede bantcoiitinentiferè ordine,tr£S di^iinde maiores ale,pria naPerenicr Bathoris,fecundaproregis Hiinganoti, ter» lia Germanica Grauis armatur£,deinde modico interuala lapeditum legionesquadratisagminibus.Apudhax tonné ta leuiorafalcones etr minores colubrine ad cäpeÃris ufus fupraquinquagmtacquorîc iugls trahebantur.ln dextro U terelegionuadequitabat imperator eu robore Germanorii eqaitü,qui fulgentibusprotedi armisdtam crpleriq^ fer reategumenta equorumpedoribusetcliinibus indiderât) infuperabilis er long^ pulcherrimi agminis Ãeciem pre» bebant,longa Kerb fériés carrorum atq; rhedarum, qua» rumapud Germanos infinitus erat numerus, extra acient ducebatur,ita nt irrupturiskoÃihs eÃ^tobieüaÃnterce» dente
pavli iovii histor.â
^enfe duorumjiuUorumÃgt;ätio,lt;iuo explicaripoffèt tdtus.lnclinante Solecaftm ponebantur^Ciiinliitutu ratio IK,ut lunuto circuitu connexis curribus orpluribusftmul tormtntiijGermunici nominis copias circumudUdrent, re hqui omnes itdU dtq^ nungdri exduicrcntur, nbsp;nbsp;und tan
turn Gcrmdnorumecfuitum manus extra muniment d per^^ noiburet. Ob earn remvitellius utcontra fubitas hofliunt incurÃones tutior foret,éditas colles or nenwrofa locdfe^ dulà quiritdbdt.Uftnÿilis dutë legionibusfingttU cohort tes,qui£ circa rhedas in Ãatione conÃflerent, forte ducebdit tur,orÃquishoamp;ium incurfus tumultum excitaret, duo millidequitum defcriptderdnt,quidimiÃisequis, pedeftri oriine,cohortibusopemferrent,ualtumq; defenderent,ââd laudin reliqiiu ca^orum Idtus dlluebat, amnis aqudtioni-bus çr in omnes comitantis cldÃis commoditates opportu=â nus. NunquamenimaDanubij ripa difeedendum effeü-dicerdnt,fuperiorum ducum exempta,qui in Pannonid ntl litaffent,orrecenti monitu Ioannis Tarnouij Sarmdt£,qni Moldduicd uiôbrid clarus,uti sumus bello dux eo exercitu, multorum iiiiicio uotoq; ad certain /fern ui£hria,lon^è di gniÃimus habebdtur.ïs enim inuitatus à rege, quum tanti iituneris operampraeÃarenollet,ne SigiÃnundum regcM fuu,in uetere Turc dru amicitia quiefcentem ofÃenderet,fd^ libre conÃlium dederat'.prtecLirè monens,ne unquam à « pd diÃcderent,nunqudgt;nà uclà refugientibusor pertur^ bâtis hoüibus ddpugnâin cdmpos elici paterentur. JNihit enim aliud Turcos omnibus ludiÃcondi artibus inÃrudtos, eobello qult;tÃturos,qudmut noÃri auiditate conferendt ntdnus progrediantur,à flumineq; diÃedant, qua fc cclerà ter dd ripd inÃnuent, circumfufaq; innumerabili cquitata amp;
s VI TEMP. LIB. XLir; 19t tt laxatis latiÃme turmis cataphra^hrum impetustluâüc, amp;nbsp;dcmu interclu/b comtueutu noftros etiam^uti Ludouico ^(gimiferc ciccidit,c(qu4tioneprohil/ejnt:guodad Eudoja uerà pertineret^Jèuem uoce dixit, bis anted parùm fcelici^ ter tentatim,tertio etiam pericuio tentaripolÃ,cdpiq;,fiil exiüimire mtiniciones adduiirts,ey' Turcos aliquatito Hu ^oris conÃ:intiores,ddinteritumuf^ pugnoturos, quoics itimorum décréta noÃris militibus in/uperobiles iudicaret de inuiiitl,gente,quie ueterono nbsp;nbsp;moximo polieret
quitatUjtnagnam infignemépui^hriamrdtioneconcipi er ââ fâïîcÃierari poÃ'e,nifi beneÃeio Heorum immortdliu pam ti(coitcordii, omnestotius chriÃidninominis equit.es er °pesinunäidemcogerëtur.Erat enim fimaedita inuuÃ^ giiSjSolyminum cu ingentibus copijs amittendx Eudf pe^ dculocxcituinPannoniïredituru,iut^ipfe fubfiÃeret, tgt;iiÃiirumiuxilioEuropd£quitdtusmigiÃrü,quifuoimgt;9 fecQinmoueriminimipoÃ'et,niÃequitumfexaginta milid. ^'Mrentur.Sedeius conÃlij euëli({,fecus dcputarant, anä pUemcdfum tulit.'bjimficutiid decernendis cogendis^ e^opias mognopere contulerit,itiOd defeenfum cotinuonuk ttirandurn magno ineSmtdo fuiÃi uidebatur. Grau is enint ttecinÃ)litus de Turcis tiinor,quinquim magniÃeis uerbis tamp;âegiètegeretur,Germonorum animis ineeÃerat ,uÃq;d=â ^eo,utplané rudis imperator,quanqtiam ingenioÃ)rtis,n» tlt;âméfcflinandumputiret,neÃt£gentisexercitus in ea lo^^i eo demitteretur,i quibus aduerfo demum flumine niÃpar^ tiuifhriidifficiliseÃetreceptus.Exarcanoenim conÃlif décréta ÃatuiÃÃe ferebitur,nullim pro Pänonije regno, uel dimicitionis uel certi pericuU alea Ãtbire,Ãd tueri tontùtn i^oricosÃnes, Cermniiti uires oÃentirCf quibus de, terrtri
pavli iovii histor.â
ftrrcri pojfet 'Bi(rbd.rtit,Ãueluti conce/Ji PMttonia tfiittiml coiiteiUtis,Germanos (fnoq^ lacejjère cogitaret. Sed certi dannntf}gt;eculatoresèSAmMdriareHerfï, (jtiu eosomnts de Titrcisfal/bs rumoresextiiml]ent,tanti dedecoris tdrii tdteinfuÃulcrunt.ijdmuixmillelanizeros pedties bis totilem équités ïsud.imdduenilJè,Gr claffem numero gene req; nauium regid mubo inferiore eÃe niincidriint. Vale^^ bat Gfplurimuin ad timorem minuedum ciin^tionemc^ toUcndamHungarorum opinio plena bon£Ã)ei plenae^ri tionis at q;iudicq,affirmante prefer tim priiedicanteq; Peri no,nuUam T urcarim tnaniini,qi(£ uel mediocris cr cxigui txereitiis nomine digna ttideretur,ad Ãudaminuenturos,à continuo defcenderët, nibilq^amplius iam pene corruptie occaÃonisinÃgni fldgitio,perdipaterentur,quà d SolytM* KO altcmis fÃatibus beüa gcrere fblito^is annu^ Ãat£ quit tis cr otij ffiret,nec tiUam omnino ualid£ iuÃteq- expeditie nis fuffiicionem adducerct. Plis de cauÃs^quum omnium mb Uturn animi ad profeëlionem ereëli uiderentur,Qr iam ipà loachimus abrumpendam moram putaret^Danubiu trntià re conÃituit,id non probabat JVLedices,qui quum Strigoi^ nij integrum annum in pr£Ãdiofuiffit,Turcasqffi£piusiid portas excurrere aufos^multis interÃeclis çx captisÃate re preÃiÃet,rebus ÃudenÃum diligenter exploratis, peteitdu regni caput effidiffirebat,monÃrabatq- iterexpeditu,quo facile in conffieihtm Bud£biduoperuenirent.ldemerat P« reni iudicium,eadem Uunganotiq-uoluntas ,fed cum du= cis,tum conÃtltorum omniü mens er at,ante omnia PeÃunt cppugnare,quod minore atm labore minoreq^^ periculo Ãe ri poffie uiderctur,atqi inde demum perffieéiis hoÃium con Ãlijs cognitisq^ uiribus ad iieteris Ãud£ ripas reuerti, tiM
enint
svi Temp, lib, xur. «0 «nun milites multo aldcyius expugnMd£ Bzile pericuU fubituroSjà Turc(is,quod bono ominiforeti in prima con^ tentione denici^ênt.Uiec opinio magnopere probabdtur ip à BarcociojOthoni^i Votifco^quipdulo ante Peftum con=* i^aJAihometem inÃgni cum lande defenderant,locorumq; ^turamcrmoenium uitia,ztr quicquid iaÃitutisab fe nee perfedismnnitionibus dee]fet,exaâè nouerant. Citer'unt w res aliam quoq^ moram attulit : nam Danubius in infula flt;tn(iiAndrete,etrinde ad Vaccianam ripam traieâurisge fuino ponte er laboriofo quidem opere iungëdus er at. Vno ientutn atq^ alteraponteÃumine conflrato, petenda erat Caccia,urbs dnteanobilis,fed M.ahometis bello, utiantea diximnsineenfa,Qr demnm euaftata, à noüris copijs pene teta corruerat.t^ec erat qiiifquam qui ante alios adiré atq; ^lorare locum uellet,occultatas enimin teilis atquerid inÃdias timebant : quad nemo adhnc lioÃium effet con üâ^^s, nee uUa fiibeffitcaufa, curafiutæ promptiÃh ^^gentisconÃlium, admetum'potius quà mad dolos ac ^'â/idias re ferrent. Inca cunëlatione, adhortante loacln^ âââOj Viteïh'uj alacriter id munus fuÃepit, ita utÃdem da^ imperator Germanorum cohortes poflero die fecutu^! ^âtf-ltaq; viteUiani celeriter confeóh itinere urbem ab in» ^lis defertam intrant,nee quëquam hoÃium, qui fe in con ^eëïumdaret,inueniunt,ita tiniuerfus exercitusab infnU ^»ulteriorem ripam eft traduits. Defcenditcrunotem» lâ°gt;'e tHedices omatiÃimaclaffe, utaliam minorem infu^ à fano diH£ Margarita: nuncupatam ( ea efl paulo fu ⢠P^'a Budam) occuparet ,nec objiitere hoftes,qui totari» PV'-fe diffuderant, è Budaq; uetere minoribus tormentis ^^lt;^fëtrSfjtu prohibera (QnabdttW'.StdclaÃisÃngulari ml ftturn
PAVLI ÃOVII HISTOR* iüumaldcritdte, er contentione remigum iiicitM, jplurimulècundo rdpiiiÃimi fluminis curflu^pducisäc» (eptisuulneribusÃnfuldinapprehendit, cldfflmq; hoflid»f fubeuntem conie{lis medntnidioribus pilisddfuburbdntott Bud£ fldtionem compulit.Porro inter infuLim çr contitf^ tbs ripMn,ubi iam pontem eflicerdntÃn /fldtio duorum diorumeretia, qtiddrdtd miinitione,parudcdflrd,qu£fl^ ptein cohortium prdfldium dcciperent, conflitutd futtt, onerdri£ ndues duplici deflenfle pr^fldio,nihil timerent,amp; qui fub fdreinis in cdflrd contendebdnt, (ecure commMtei-tramer interdiu dliquot turmd; cquitum cohortibusddde* hdntur.Quum mdgno circuitu,ititandis Budenflum tonnt tis,dd Peflum irc pergerent, ex trdusfugis reperiebdnt Hm E.pirotdm,qui mortuo Solymuno Hungdro urbis pni» feäurdin excepijfet, in pr^fidio hdbere eireiter duo iniH't tquitum,tridueroexiUyrico'Vldmdnem Perfdtn ädduxifl fe.lsdefertoTdmmdfo Perjdrunt rege Solyrndnunt fetn^ tus,utiÃtprdmemorduimus,inexpugnAtione Cdflri No«i (td nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;flnum,inflgnem operdtn ndudrdt. Ad hos
dcceflijfe miBe équités Amurathe Pulmdtd duce, Obrodtij ÃSâ Cli(fle clddibus noflrA cldro.AduenifJè dutem Byz^ntio ex numero priete)ridnorum Iduizerospedites mille, qnibnf pneerdt Segemenes Acdrndn,eximid nirtute chilidrehi lo^ cum meritus.Reliquos pedites exgenere latronum dgreflitt KdrtelofiosdutMyfos remiges el]e,quos fäciundo open potiusqudm exercendis drmis idoncos exigud mercede eon duxiflent.Cldflemuero confldrepdulo plus flexdgintd Ni(p dis,dece biremibus,pducisq; mdgnis lintribus,quos unHq; tdudh Iflondd crdÃis afferibuscontdbuldjflent. imperafle nutemcuttdiis SolymdnunitUtBuddmctrFefliim c£tcris omniiif
sVI TEMP. LIB. XLII. 191 oinnmo ntgleftisoppidtf/umimuidcjindercnt, propolis
premia Ãrtibus^orfuppUciii ignAuisJi quid pars fo propugiiuntibuf duriusdccideret,Achomäzegt;n ma^ijlru cquitum (Bellerbeyum ipfl uocdnt)eTrilgt;dllisdaer/crent, confedijji enim eum dd Sopbium urbem,ut mature opefèr= gt;âet,nwnuijjèq; Sdnzttccos,utparatiproli^otns imperiu Kpeâârent.nis rebus explaratis, caürd ad oppidum pros gt;Mumtur,Turclt;£ eonfpcftis no^lris Vdccidtiaportd erumpunt, Hungtri/in^ldrialdcritateequos incitant, tumult iuirio pruelio concurritur,fed pducis utrinq; cddctibus pari lueeeffu uires experti,Turc£in oppidu, Hun^ri in cafird '^euertuntur.'Viteüius à Septentrione,qua una in parte op-pidum tuto oppuffMripoJJe uidebatur, propinquum mus fo locum cepit, Germdni uaUatis ca^iris pdulo remotius tttenderuut. Oppidi mania quadratam Ãguram efficiunt, (tr à tlLeridie profluente Danubio z^per anguftum rip£ »Mrginemrelinquente, opportunemuniuntur. vtrunque ««tern Idtus db oriente pariter ac Occidente,tormenta ma ioîd, bine db arce Bud£, iUinc à Gerardo monte, ad cert os amp;s con^itutd,itddetergcbant, utÃne certo exitio, nemis nemniÃimperiturnzrinfanum ufc^adeô infèiîis in locis ca ^ametaripoffè perfpicerent.Buda enim editis collibus im= poÃtd,dirimenteDdnubio,PeÃuminplanoÃtu contra res fpicit,dominaturq^ late campislon^proÃgt;e^iu, ita utnuh lain partem 4 tormentis metu uacuarelinquat,prater cam, qua ad Agrianam portam obieihi oppidi proteihi flieékin tibuseripitur.Pofkrodiequum Vitellius,utfldtuendis tor mentis locum exploraret,cum tribus cohortibus zrduabus SÃrtianis turmis ad mania proceÃiÃitjnecquifquäho^iii (onfpiceretur,Turc£ repentifW eruptione e duabus partis
PA VU lOVII H ISTOR no/tros inuaferuntjnitumcj; eft certaine paribia primo ani mli ac uiribus, fedpoflquä noua manus pedituin zr fibfldiofuii aduenitjiioflri pedites primo,mox ey eijnitef perturbati diÃipaiiq; lanizerorum uim firrc necjuiueruitt: fKUfenimacnoüricrediderant, lanizeri fumma agilitate, fufi/en/a ad utrunq; latui anteriore tunica peritiÃime lon^ gioribus fclopettif iitebantur,celeritateqi mirabili, ubi ali^ quif è nojlris concideret,aut occifo equoÃerneretur,iaceni tibm capita-detruncabant: Nee lato fcuto proteins eques, longioreq-, halh,prauahdui,Qrgrauigladio aut claua ltr=â rea^eafpertundensarmatumiiojtruin equitem tiimbat, 1neapugn£iniquitate perterritismilitibu^, ViteHiuf conglobata cohorte una,accenÃ5cj- pudore fuorum animi^,info kntcr urgentes tanizeros graui impetu fummouit atqi dif iecit, quibus pulÃs,quod decorum Vitcllio fuit, peroppor^ tune feruati funt Vijlarinus nobilis adolefcés è Laude Poin^ peia,equitum prieftélus,et Ludouicus Trechius à Creow^M» primus Sfortian£ aU uexittiÃr, qui uulneratis cy- cadétibus equis fub multo armorum pondéré in manibus hoflium iam pene cotta cidentium pr odder ant. ScdLaurcntio Camerti cohortis profiéki opem fèrre non potuit,eädemq; Ãrtunam tuier e ^JAazza Cortonenlis uir egregiè forties ,(2rduo cuin totidem lignifèris ex Vmbria centuriones.Explicante fe Vi^ tettio çrfuos recipiente,dpparuit Turcas,à ampliore exif fent numero, tnaioreq; impetu incubuiÃfcnt,noÃrosad unu pritis quamfuccurripoÃit, delerepotuiffe,fedineorcpen^ tiniprælii tumultu,quum uiresadconandum Barbarorum audaciie defuijfent, non ufqueadeo animi noÃrorum funt imnünuti, ut effet quifquam quiad abolendum dcdecus in /(cicmproducinoncuperet. Ita Vitettiusadfirciendum in* corn
SVI TEMP. LIB. XLII. »sgt;4 f oimiodum dolore uehementer incitdtus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;idtn cognita
Mtiira. hoflium crpcr/pedh pugudttdimore, confinnatit tKanfis^ militibuf, hoüi infîdÃM parare conüituit, anti a^ liosVerenum admonet,ut occafwni g^eiidtC rei paratus ctr intentui efje uelit. ConÃdebat V iteUius in liortis regijs ro pr£cuKhs,q:lt;i aquali miüe paffuum/Ãatio à maioribut tiiiriicrab oppidodi/hbant, e-x. hii bortifduodccim co« hartes fub Ãgniseducit, reliquat intra ÃeptaconÃÃereiit» progrediturq^magno circuitu ad inÃriorem fluminit ripam. Nec heÃerno ÃtccefÃt elati boÃes, quiequam mor^ fihiaÃerunt, quinconlÃedhnoÃrorum agmine Orientait portaFulinentanaq;paritcrcrumpant, zr adno^ostnaK ^»aalacritate deÃrantur. At Viteüiiisfuopericulo caittior Ãihis,uti Ãitueratac optarat,Tiircaruni impetum denfa^: tif ordinibui excipit, Ãlopettarios ab baÃitatisproteihs, Ãrfefein dextrum gmuprocliiiantes,dijÃlodereiubct, ucs hetnenti flrepitn pralinm miÃcetur^miilti cadunt,^^ Turciit pertinaciaiidaciainuelh cnncisnoÃrorü aciem effrin^re eonmtur,Ãed cohortes ÃrtiÃimi reÃÃunt.lnterim,quu iam T^iircaéquités atque lanizeriÃequenti multitudineportit exijfent, crtnulti pariterà Budaontemplafi certantiuin ^gtttina,ut uiShria intereÃint, tranÃeebii nauigià citerio^: rem ripam compleuiÃent, Vitellius opportune timorem û tnuldt,ÃenÃim fed conÃrta acie fe recipit.Tît uero hoÃes cla-s morein tollunt,Gr uehementius ex omni laterenoÃrosper-i urÿ:nt,Qr équités adcadenda ter^ diÃurrunt. id Perenut attetè cofficatus, ubi iafatis magno IÃatio Turcasinfequen dl cupidity.te abdudhs, à portis dijeeÃiÃeuidet^ expeditat turmas inter oppidü er auerfos boÃes inducit, celeriter tur Itialocu occupant,et regreÃurum boüëportk intercludut.
P A V L I I O VI I H I 5 T O R.
A(Ic/«rn't cumreliciuis Pcrenm, u.diddg; Gennanori! c^tth turn mailladucc Kiauritio Uun^ros coii^ecjuitur.Tum ilt;e=â rb Turc£ animaduer/b pmcu!o,pcdem refrire.iud.tgiiic fc cldufbsintueri,itifu§iiii ora dtcj; animos conuertere. Ncc t ÃÃfjo uotoq; Vitelliani défunt, promoto ènim hdihitoriim agmine GT utring; fclopettdrijsin eornud expdnfls,'8drbd^ gt;'os inuddunt, eos iindigi circumfufe Hun^rorim turm£ GT occurrentes Gerindni équités in medio truciddnt. Tu/h tus erat conuerÃs GT fugientibia Hiatus terror, nt fildriq; pi'dcipiti curfu ad portam delati Mentis baleis fuorîé ro g» configsrent JUiÃg; in anguUqsGrmoxcadentes fiqueiitk bus ingreÃiim obfirucrent.^Aulti quoq^,quum c ripa,pro pcHente equitdtii, inÃumen praecipites d^rcniur, Gt nd= ues ill tdiitd perturbdtione eonfcendcre nequireiit, aut iii^ terÃbii,dut dbrepti Ãumine perierunt,naftd.iq; una nudatd remigihus in littore cdptd demerfaq; efi .Eodie Segcmciies l-îjiir^cros fuprd centum deÃderauit, quum ex reltquis ad quadringentos omnis generis ainiÃà et. Emiu s cdiiifdeinoz ris fumnid laus ad yitelliumperuenit, eiiiegrcgiéatqjfa::â Heiter ürucîisinÃdqsfuorum ehedemceîerrimc uindicarat, Ãâcunda omnium conÃÃione data eà Pcreno,qui peroppor tuno tempore dcuti Gr pugnacis ingnij inÃgnem opt-rain praislitiÃi Ãrebdtur.SpeSkta quoq; eÃGrnobilisifir^ tus in Mdimtio,qui inue^his acriter in hobks,Gt ab bis cir= cumuentuscqiioq; dcic^his tätopericulo fertiter je cripuit. Ab Ilde uel parud iiicb)ria,noslris adeb creuerunt animi,ut ïodcbimiâjs proÃrri rormenta, c?' continuo qudtimurmn iuberet.ltaque creclis uimincis ccrbibu-s, qnos midta gleb.i ad dltitudinemÃaturd hominis rcpkbät,utp!uteoru rzwre tormentd protegerct,produamp;tis e/iemnis tormötorum ap^
SV! TEMP. LIB. X Llh tj; fgt;^rjt/(s,fcd loitgius quÃm opporterct,toimmtii à Germn^ ms cotiüUutä^murum guitnquam uetercin,nec plusquincj; pedibiisL-ttum,lait^ädiÃimcfcriebant. CluodftpMtlóde-, miÃii(s mit tequo ultius librdta. effent,facile dccidebat,ut pi^ leuanis lâibiif fflo inciderent,((ut trans Pefhim ad Biidant iiÃj; iacerentur.Animaduerfo iiitio Aiedices atque Vitellius tnonendo docendoq; aGcrmanis impetraruiit, ut propiiis tiimoiierentur.Eo modo, qunmmumsquadragintamaio* ribustormentis aÃidue quateretitr,magnohiatuadingreff fini patefaâo,répété corrnit.Nec dubitaiiit Vitellius fe pri mmn profiterÃqui primi periculi locum atq- diÃerimenÃu biret,à Cermani cum expeditalegione, aÃcendentes italicas eohortes à latereÃequerentur. Annuere Germani, atq; id Ãe fiibiros fublata manu promiÃere ,fegni mox acindecora emiéhitione'aÃde diÃceffuri. Plerunque cnim accidit,ut qui «ntc periculumfortemoperam poüicentur,in ipÃo demimt iiferimine turpiÃimam præflnât- Ab alio autem latere Hun ^ripedites,dgreÃe hoininumgenus,erexteris audacior eqiiitum iuuentus, qu£ ad iquädumpari uirtute bellicuin decusdimiÃis equispedibuspugnare minime recuÃabat,lo:z eumdeÃumpÃerunt, truei'q; ululatuedito, quo prlt;eflandie opcr£ ffudiiim oÃentabant,ltalos tumultuario procurÃu ad fubeundum mumm inuitarunt. Expeiblntibus cunélis ,ut ineundiCpugna'Ãgnü daretur, Vitellius no pluribus uerbis fuoscobortatus, qu'am utÃin Italia natos ittcottÃre^hiffr tiÃimaru gentium pugnaturos eÃe meminiÃent : ipÃts enim amp;patri£ maxime decorum Ãre,ff ante alios nobiliauÃu ad hoÃem prouecli,prlt;ecipuauirtutis laude pofirentur. Neq; enimde pugna: euentufxlici^ uióhria dubitandum,quuin proÃuperisGi'dignitate ChriHianinominis, cu inermi atq;
b iij
P A V LI I O V I 1 HIST.
fadiÃinu g^nte dimiatrent : »Mtiere uifhribui ampliÃinttt fnmiit ab optimo libérait^ Pontifice, tgregiè aiitem Ãto fun3is,utioptdrent^lt;eierii!efoelicita!is incalofedes. SintHi modo dekélosucteranosqifociosnauales,lt;iHos ènauibia eduxerat,Medices accendi bat. Percnuf Uun^iris, Germatiis HeÃius aderant. Mauritius Saxo, cr Torniellm ad torméti cum magna manu equitum Gâ peditum in flatione conilite^ rant,utfiholks]Korcfuoerumperct,munigt;nentatucr(ntur. Erat mirum apud hoÃtsÃlentium, u/q^adeo^utnonnuOi tri ieciÃeÃumen crBudam ejfugiÃe hoflts crcderentSe^me^ ties cnim exaót^ diÃcipliiii utteranns,comprelÃo omni lbre= pitu tacite cunän adminijlrabat.ïs nouum ab Vlamane pfi^ fidium acceperat, ÃÃamq; intra murimprxaltamdecliui utrinq^ margine perduxerat, interiore autem in labro, uu mineos corbes more noÃro,atq; item uinaria dolia arena ce» fÃitcq; repleta collocarat. Poft earn miinitionë latiizericon» ftdcbant.Secundum eos figittarij,crdemumequiteshaftiti fcutati^ qui pedibus pugnare iuÃi erant : ad utrunqi uero ftiftie caput ftneftratum aggerem ercxerat, ut qui è noftrü confcenfo per ruinas muro tn ftjtjam fe demitterent,non iM ioribus tantum tormentis ab utroque latere emiÃis difcer» pti,fedftamma etiam expuluere fulphureo aridiscpuirguk tis repente excitata,ad unü otnnes correpti delerëtur.Signo dato quatuorftgniftri/equentibus ciobortihus,audacicurfu tn murum per ruinas euolaruntÃeddum uexiÃa deÃgunt^et ftjjatn munitionesqi hoftiu mirantur,cr pariffte metuép ai dcfcenfum animos parant, repentina grandine fagittarum crglandium obruuntur.tüibiloÃeciusadhortante Vitellio, alij atq; alij intrépide fuccedunt. 1h hls eminet Carolus Me* fiteusjnobilis adolefcens,çui ViteÃius erat auunculus,CT «t tü
s V I TEMP. L I B. X LI r. »s« fo {)rd:fréh dliquot, or flretiui centuriones. Cx^crà m Ger« tnmi pedtics )ieqflj}eHi(lori£,nelt;ji fociorum pcriculo pcr= fnouaitur,HeÃius,alienlt;e clddis fpeâator,confirti Itgione fiibmxnibus conft^tt.Hun^ri lt;]uoqs, quialdcriterprocur ferdnt,nec confptâh quidem ho/k d mcsnibus recedunt. I /ort«rM,i4mpritlci)i lt!ilic£ uirtutiplunnum iitfr/hl,ite/h'ot deferit. Meliteo humerus glande traijcitur, prteftéhÅhora tium Rufus (2â I'iolld Tipberndtes cddunfjOcdÃsq;ÃgniÃ^ risuexi'dddefcruntur.t^ecTurcteoccd.f!O!udeÃunt,pdrtmi (gt;ropugndciilo, quod bicnnio dnted Bdrcocio dc Othone Fa tijco defeiidentibus ereóhm diximus, pdrtim à tranfiierfo dg^repro/iliunt,ettotamuri corona, diff'unduntur, fpiran tibus fpolid detrabunt,cr capita detruncant, cr moxg/afi= iibus,fdgittis,etmultc maxime lapidibus deie^s^ncc fe re^ cipiétes noflros inceffîmt.Eadem quoq^ telorum uis legioni Germanoru incidebat, itd ut multi) plura^quam qu£ nibil dudendo,utiegregidcunil!itrix,uulnerddeuiarat,abignoii bill demu confldntia exciperet. Pudorc fiquidem locum tene bdt,nequicturpiterfubmocnibnsh£pjj'et,ftfeprimdrccipi-^ rctficundi dedecoris infamiamfubire uideretur. idem fpe-dans, fed diuerfa rations, VitcUius nullum timoris,tiullum receptus fignît dabat, utpote qui uniuerfas cohortes multdi l}rrni,qudm ullumuel minim£ laudis locu legionirclinqui tnaHet, quum Ãeabea defertu,cr pens proditum,mdiore ira quÃm dolore quareretur. Audita praclareuoxedTurciie itdlicalingudproloquentis, curuobis itali uiri fortes non parcitis, nec fegnibui Germanispugnlt;elocumrelinquitis? mens una nobis eà Italis parcere, çr Germanis uti maxime igiiduis temulcntiam excutere, ne amptius nos laceffdnt. Thim Hero lieÃius,pertinaciami(Itis uulncribus expugnaf.^ b iiij
P A V LI lOVII HISTOR. kgio«cred«xjr,cr cohortes italics cotinub fe receperunt, adeb diÃipatis omnium ordinibuSji^uum A tormetis ho^iH celerifu^ fe erip erent, ut multorum opinioneconÃ!tret,à Tnrcx omnibus portis erupilJintjmdgno detriméto nofiros nffici,ey cajira ad Ãngulurem ignomini.im coturbdri poÃe uidere'jtur.Eo conatu potius, ^uÃm priliofeptin^ntose noÃris deÃderatos Ãrunt, fed aliquanto plures exfxdit.ite uulnerum, nullis aut certé abfurdis ad ea remediis,toto mumitinereperierunt.JAedices quoq^ dum ad cohortan= dos milites difcurreret ,immAnis tormenti affiatupotius, quà m ibk humi cum equo proÃratus,fuminum uitee peri= cilium adilt.Quum in muro pugnaretur,iodchimus ipfe (u Uun^notusu/q^adebinfamiconÃlio çr locoab omnitor= inent or urn difcr inline fubducii,pugne eueiu u expeMant, ut Torniellus atq; Eotifcus ad eos accerfendos non obfcuri cuts flagitij cum obiur^tione contcderint,ut confirmandis militum animis collocandisq; praÃdijs, quiunifumgt;neiin== peril poteÃntem tcnerent,adejfe ?^conÃgt;ici uellent,fedno= Ãris Ãrtiter repulÃs Barbari nihil fe commouerunt, ita iu caflris fublatus eil omnis tumult us, cr curadis uulneribus militi quies data. Sub nobkm uerb loachimus duces in conà Hum uocauit,dtÃutatumcp eÃgrauibus fententijs,an abÃce dcre incepto quam expugnandi oppidi difcrimen iteru fu= bire fatius loret,quum 4 plicris^ Germanis ea, quee tutiÃi-ma,uti longe optima,probaretur.Tum Vitellius,an hoc,in= quit, turpeÃtuosipfluideritis, uiriGermani, qui uobis p r.ecipuum militaris difcipliiM decus perpétua laude ab in= tiiólis maioribus ueilris traditum,non iniquo iure uindica* tis. Quiseniinuelgre^riusmiles eÃ, qui Chriiliana mili^ tia: nomö,à pari cum ignoininia tam propere reuertimur.
SVI TEMP. LIB. XLIL »57 tardé dejlt;:endimtis,non in praifens modo (tanto fcilh â^^tadmiÃb drdecore)qudmin reliquum tempus exiflimatU ^â^^jjioliari non uideat ? exultabit certè Barbaras, uti iam ^ââ}â*otinflatusuióforijs,â¬t Germanilt;e aires,B.omanis olim Z^ndumuidoribas formidabiles,inani tantum fama confta ^^J^onfpiciet.Bgo quidem or cohortes meas,uel accepta ins ^^gt;nodo,iilacres crprieliumpofcentes uideo, nee oppidum f°Sfecapidiffido,fiunoatqiaïteroinloco murum quatius '^â^s,ptiribusqi animis ac uno jimul tempore, triplici cons ftâ»^tiq^acie inuadendos hoftes arbitremur. Neqj enrà fors ^â^mI eximius imperator effi potell,qui non omne uel inis ^ââcfortis periculum contënit,ut publicie dignitatis et pris nominis dccus defendat.Htec dicente Vitetliojntrcdus eil [peculator qui Achomatem fuperato ad Belgradum ^[ââo^adDrauüpuenijjèreferebat.Huius aduentu uelaftu dÃmulato,uel inaniter crédita, Germani deliberationibus Ã'^inimponunt,atq; indemouenda caftra,rcdeundum^ Vi ^'nam cenfent,quèd praccipiti Autuno matura hyems fube ^â^t,quà d multi ex legionibus uulgatis morbis deperibant, maxime timédos imbres diuturna ferenitas prienucia â'd,quóddeniq;foffa interior, ante fpëconceptae uidoriig, 'âoÃroru cadaueribus replëda uideretar, nee tutusdemum ^^ceptus foretfi Achomates expedita fuoru agmina de mos priemij]urus,ad Tolna,traietlo Danubio,ha:rentibus in ^Ppugnationeoppidifuperueniret. Erätmilitum omnium 'âtimiyÃitéra mania quaterétur, ad pra-ftandä fupremi co Mus opera intentiparatiq;,/èd dux ipfe reputatione peris (uli,ab omni fua parata laude difeefferat,uti ignarus belli, lt;tut certè,quod potius degenerofo credi uelim,oäouirali in Heio circiiferiptustquanqua hefierno certamine,du cundlit
b *
PAVLI lOVIT HISTOR.
dmli tormentk^ perflre^mntfit^crumto /}gt;e(l4culo [ub tritiltM fi4erdt,ut nulqudin conÃncerctur,uno fermé exotn^ nibw regulif l^iduritio Sdxonc exeellenti uirtute GermMO ru decM tueiUe.Ob id ueteres pleriej- GerinMi mildes,ctm ignobiliiconÃlijdedecuiyconfuptstriftifiuiore animis »s« fereblt;int,dtroci cjuoddm Ãemitu indignantes pMcoritiÿH niet publicum inui^jc gentis nomenprodi,zr Hunguri ijno queferiiululdtibtisdmijjdmlpemrecuperandit pdiri.e dt« plordbdnt,incufdntesqi Dcos atq; Germdnos,de infefld lp forti gentis Fortundquerebdtur,uf.ji ddeo ut tdnti roborii exerdtu dignui imper dtor iiidnibus uotis optdretur: milidnusquidcCdefdrGermdnif, Mdtthids uero CoruiiMi itungirii,qui idmpridé cofummdtd belli glorid fdto fmiHt pojierorii igndui^ locum reliquiÃent.Cditerü lodchh»»'^^ creti propoÃ[u-tenente,ttdli duces,qui difceffum ddd^ tentij s improbdrdt,itgri impetrdrunt,ut fequenti die infft ciem renoudndi certdminif,tormentif moenid quaterentur, nihilq; milites dditerpdri(rcnt,ÃdfubÃgnis,nullo tuniultif édita,hlfbdtione coÃflerent,qu o jufeeptigprofebUonif Hum tegi polfet,cr diÃineri hoftis,qui nuHd dd infeqttendu mord fdduruiejfe uidebdtur,AtSegemenes,ubi noÃros td» toÃrtiÃimdru cobortium detrimento perterritos uidet,pri md luce equitdtuomnem cr udliddspeditü mdnud,qit^ re^ fugientibusgquitibusprigÃdio forent,duddPitremittit,P^â^ ribus in locis cti VLungdris pugndtur,nec uirtute, dut elii^ dendi drte noflri hoflibus cedut,resci; eo dedudld erdt, utif con/fedu Germdnorumdcltdloru indidis indueijs Ãnguà ri certdmine,ex utruq^ dcie cofficui amp;nbsp;promptiÃiwi qi*â!! infeflis hdflis cocurrerent,u'q; ddeöÃdeintegrd,ut utrtn^ 9drbdriiUsngdris,etliungdri Bdrbdris inuioldtd comiutc
s VI TEMP. LIB. XLIL 19« mifcercntur^noflriqf duces tanquam ludicroljgt;e{ldculo uir tutisdc iffiMix indices intereljent,ciccidit^^t inÃgnis dux Turen VitelliumÃbiojiendtpofceret,eitqi adeuntçnamar^ DiisÃitis ernt confpicuus)uirtutis nomine amplexundà pro ciirreret.EQ die fuprd quingentos équités nonnuüis utrinc^ interÃ(tisacuidnerdtisccncumÃeconÃâat,fequentiporrö noäv,redult;^ omnitorinentorum dppdratu,exercitus dd diÃem ripnm^ Ddnubij iter extendit. Tum uero Bdrbari uojlros difceÃijÃe con/picdt^/efe omnes effiiderunt, cldmo^ gt;â £5 fiiblnto,quo noÃristurpe fugdin exprobrdrent, poÃre âins dgminib.inÃiterunt.Trdiecerat c^ipfe vlamdnes, pre ittebMurq- adeo noÃri,ut nià indgno dccepto incomodofe à (xplicare dgmen coÃquipoÃe uiderentur, nià vitel« iius iiexiSn ÃÃi^ouertiq; ordincs fuos iubês monuiffèt Hun £.iros,cr fecundü eos Cermanoru cdtdpl}rd£lvs,ut impetn Ãdo nbsp;nbsp;denfdtis turmis urgentem boÃem impeterent, ttd
«midtus equitdtus intentishaÃis,inue(lusnon fummouit luodi boÃL-,fâ¬dproturbdtü cvÃuÃra tergd ddntem Idte ct (idit.IiäpoÃrcmdTurcdrHdgmind,utiproculdpericulOf ntc perfpedu noflroru dcie,qud: repente fe couerterat, no^ lt;blt;gt;i! eqiios dd oppidà conuerterdntÃtaprimiinteperanter urgentes pnecipitis duddciee poeudsdederunt.Durauit ed tu »tuliuoÃÃimdboÃinfugdpugndqi inmultdmnoékm,quîi ddu/is portisexclufi hoÃes dd Dannbiu ufq^ fecundumaelt;= curfum intenderent,noÃriqi duidè perÃquerentur, er eiindd tormentis undiq; emiÃisÃn comuni periculo perÃre , ptrent.E noflris dute ducihus/upremd inÃgnis uirtutis 0« piraegregiè ndUdtd interijt Idcobus Truefes nobiliÃimlt;t fiirpis Vdlpurgd; regulus,qui Sueuoru equitdtuiprderdt.
3«« cquo ex uulnere prçcübente obldtu dlterum cofien* der«
PAVLI lOVII HISTOR.
Jere coildretitr,interfoóhn eü,cdputg; eins l}iÃ⣠prffixiitit ad VlamMc miles dctulit.Trunco autem noftri potitifâ!â-â ^ui deinitm Vaccia: omnifuiteris honore collato eüyhocipfo publictcpietatis officio digniÃimus,^ ciiisÃ^^â fiifcepti belli pr£cipnHS adhortator extitiffet.EoMccpto W comodo miihisq^ defideratis Vlantanes equitatum cbtininb patuitlj; indecxpeditit iternofiris infiami fejlinationeG^^ maniam repetentibus,lt;inib!is magno ufiti claÃisfnit-dicis enim pr^febli diligentia,tormenta omnia in naitesfilâ
lata finit,£gYoriim tamenperamplamanus fegniterexb'c^ mnmagmenfiibfieciitaclajfim conficenderenequiiiit,i^^ fiuperitentti Barbarorum ficptingentiferè Germanifi'^i'^''^ mes,crudeliÃimc in oculis noflrorum obtruncarentur.d^^^'-ccs nero nofiri iam tertio ac infÅlici ad graue ignoininii^^ canatu Tu rcarum uim atep; peritiam experti,amijfii!gt;t litare decus trifti cogitationedeplorabant,(puum iam Pfâ' nonici regni obliuifi:endum,ZX pro fialutcGcrmanioi eoft= lia capienda f'atercntur,pojicpuamfiummi reges, obliti utri dccoris uerlt;e^ pictatis,dum priuatis odijs dccertat, n®P; Barbarorum comodo,eneruanda pcrdendam^; immani dfi t morw obfiinationefiuficepiffient.ltalisab r(gedimiÃisgt;gt;âeii(^ untibus^i in italiam cgrcgiafidefiipendia perfbluit An^t= lus Kiedicespraifcdi claÃisfrater,quâ¬mPontifcx obfitig'if taréinduÃriam Vitellio qu£fiorë dederat,utfratrem'Vi= teüiumqi hifdéfienfibui coiun^s 'm amicitia contineretbl) rege autem, cu multa uirtutii comendatione, Vitellio Angelo aurata poculadono dataSedeascopiaspcrVillacn çy' Carnicax Alpes atq^ Venetiam domum iter habentes loi morbus 4 caftrenfî iHuuie, ac alioii
(oelf,Grpefi''
conceptus, uehemat ter afflixit,
SVI TEMP. UB. XLlI. »s« adco,tit ferc dùnidùt ^itrs militu dcpderatafi: ^Ti'phcrndtcsprincipem ciuci)t,cümerit£ budis bun fcimtëcx domefticiffuntribU'S atra in ucfte fufce^Krii:, SÃrtiMi quoq; cquites, cunólif fermé eqiiii mdcie etiedii, lgt;(iióus in patridinrcdierunt. Cccterü ntrei mdicgeflitfa: lt;i!« cxituSjdd ininucndd infdmidm duertendos^ bomitjum hnoiics dliatiieiinfigniifdéli nouitdtetegeretur, Perenuf fetrii! djfvdamp;ti regni fufficionc.rcgiorumqfliiiorc circum quot;(iitus in arce Strtgonij 4 Lifcdno ttiffdtio iuffu rcgii cdpt br^triditnrq;extempâo Mediciprtefeéh cLiÃisViennS de i^icendiii.Ã^ü cdpcr£tur,dtidrè de inhumdniter dgen s Lb l^^ninjiiretinitorqueeoUo detrdxit,exuitq;HeÃequ£ pre^ fâO/lsScbelindrum peÃibuipiffultderdt.ldfdéliim, uti â'âÃbno uirodtqiinfonti indignum,ddeo iîungdrorumdnb l'foî contumelii dolore cofierndtos perturbMit ,ut fuprd ^âlodedm milid cquitum mdledi^s Germdnicum nomen m ^^Ãcdo fubîdtif cotinuà pgnit domu redierint.Per eos enim ^'»nuncidtücrdt,Pereni filium ex duld Solymdnià Rdfeb 'â'gt;0feriio fÅlicidjlu cdufhim in Trdnfyludnidtn enafifjè.ïi â^lnodum puer Solymdtio fideiobfes ddtiuintrd fiptdre-^ Sâ^cü nobilibiK coitdiieii ddoleuerdt. Mdm Perctnis pdtcr ^'^gt;n(hfubldtoq;Ludoi(ico,quülodnnem nequdqudin re» ^lt;'lt;flirpeprogenitié,Pdnnoni£ regno potiri uebementer in Hgnuretur^dd Perdindndum,utifumm£ nobilitdtvs princb P^yiiifdremq; in cocilio Germdni£ defîgndtii trdn fierdt, ed primii Ãbi pofl regë in PMcnidpotëtid lecié pdraret ^'^dpitriquoq^ ingenijmobilitdte, q, omnid dpud ïoannent fâ!) mdicjldte Solymdnitutddtq;falicid,dpudPerdindndt{ â^gt;!tëdubid dc infirmiÃimdÃJcë^drentur,cogëtepudore (ne '^cnndn^ £ternii hcgt;flibut Uungdrico fangiiini imperij de^
CUi
ÃâAVLI lOVII HISTOR. euferepturif fäuere uideretur) authorclUbrjymoRtJp, CU lodnnt ingrdtidin redijtjtegrè ut recipereturiin^etrdnti SolytnMo,quu loanties Perenum Ãuxa fide, itario utÃdbb liq; iudicio hominem tejidretur,proiiideq; iteru m ab [e feiiurum elfiepr£dicdret.Adeii Soiym.mus inhdncfeiMi--tiam granifiimè rcÃwnditficutiab hii quifermmi intafi erunt didicimu^. Quid tu igitur,ioannes, ad gloriam mtitf à Deo magno,Ãfitpif, exoptarepotes, quam ut Ferctiiis i Æ! Je di/cedens,drt ingrati atq; improbinomm fubit^gencro^ fe clementie decus tibi relinquat.Exinde Perenus itt honore habitus integra fide regëcoluit/edmortuo demu loMieid ingeniu redijt,quu Georgium tntorio nomine régnante jit renopojfiet,etaperdinandofolicitatuseadc ambitiöse afi ëbnta transfugapramia inaniffie prxfumeret. itaq-, jihnf Pyzantiofuga elapfus,quit incredibile gaudium a/firre uù dcretur,fummam calamitatem mifero patri attulitâ.iiregiis enim ignauisq^ hominibus,quibus aliéna uirtns oneri,tyi^ lumnia uirtutis odio genita magno queftuifemperfait, CX: citatus erat rumor,Perenu adolefcenté fi mtilatafuga elap* fiim,cuSolymano tranfegijj'e,utpaterHungaros propoÃtis reru omnium immunitatibus ad Turcarum fiudia tradnec--ret,prcemiumq; iOi foret,Pà noniciregnipraifiéîura, in/jt quoip propinquam regh nominis, fi fata Stephano infaiiti toannis régis filio,adolefi:entiam inuiderent.Perenus queiq; nolcuemaut obfeuram uim famxfufijicioniq; pnbuerai, quit per hybernorum tempus ab Agria cum prjefebHs TKf-C4rz/m comiter çyliberaliter agendo amicitiam mutuismi» gnisq; muneribus coluiffiet,etr id quidem aliquanto fiudio' fills c^luciilentius qu 'am deceret,cueo priefcrtim hoÃe,cu quo nuUum effet ab adtierfareligione comercium, necntla: turn
SVi TEMP. LIB. XLII, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;20»
(gt;ublic£ dd otium itidiiciie uigcrent. SeJ tdti!u$ iitirdt ^âïcniingmiofaftui zy'/jdu:ndorpropcregiiis,uteifcrmè ^inttigenmÃetiniUtdres equi,udcui fejjbrib. prtd'tccrë^
id^iTerdinando rcgipdrucultu decora du!am,dut Wâtè exbauftdi opes exprobraret^quu iÃe ufcjuc^uaq; dfda quot;iilidrtbus fuis immaniter dircptus tenuiapparatu,(egrè re gij nominjj Ã^lendore tueretur. Ed luxus oÃetatio regiora ^nos nefarididireptioiiis conjciëtia perculfos,itd altè pcr-t ftdnxerat,ut cunëh ad opprimendu Perenum coniurantes ^âliigito comonftratum.olere diddema regium, nee priudâ= pati nomen poÃe prd:dicarent,adeè prcnisc^ fuÃgt;icdciâ ^»tiid id Ferdinandi auribus, utquuuerd teftataij; de faint ^ââtribus minime crederet^enio deceptus,fa'fd de alienis Ih ^^iitifimè ad animtl trdnfmitteret.Pa quoj; aÃiib.ti regni â^âitdntiscpingenijfulficionëuehementer auxerant liter£, ^^teni ipfjus manu ad ciiiofdam duces Fiungaros fcript^, Pgt;'odi[£j- regi 'd Francapdne Agrienfi antijiiteihic enim Pe ^tiiQ ualde infenfus erat,^ iÃe militari licentid totius Agrk ^âlisfacerdotij peramplosreditus diendis fuis ec^uitibus in ^^â'eepijfet.His dutc literis opima nouaci- flipédid fuädutho Kttèfequentibus polliceri uidebdtur.At Perenus cu omni lioiiore uerboru A Medice Viennam perdudhs quu port£ *ppropinquaret,dudiretq; obuiam Medici aduenilji Philip piiTorniellÃ, rogauit utfibi addpertarheda aHoqui uiros fortes gencrofosq; liceret.ld tieró facile cocefÃtm efl, q, tatd âiri claritas cr Ãgt;eSat£ uirtutis fiuditi non euÃedia modi ttcarcere, fednec abigu£ Ãdei fujfitione digna uideretur, iiqidd eos couerfus'.Me mifrtt, inquitjCiuem infontemimK manis inuidia circuuenit,fed multi miÃrior Perdinandus^ tnidomeflicildtrones erPortunaStZif amicos.i:^- denicpre^
PAVEI lovn HISTOR.
gitan dccus eripimt.ltacnimÃf^uthic prxapiti ielutinoz ninù mei iniurid Hungdric.imgMem i Hudio fideef; peni titi d:iertdt,dc ob id de rannoitiiero n o temere dcl/gt;eret, poÃqudm mä}icldriâdtc ndtdUum iinHi[ec:mdo,cr idin tri l)itgt; bellis fortisfideUsó^ uMdtdâopcrx premia ab iu/lo rege promerenei.deÃio b trbarorum fmiièute erepto Iftarino Tlcct,(fuum pro incompardbiU gattiio iaiqua meaforte, noduhiusuitiOmetiKdnte cculos obuerictnr.An delatores, igniuii£Ãi£ confciÃinipÃt de mc calutrutia prdcipui teftes, cdptocufloditóque parcent? c/uincefamieun^uamregis pepercerunt: clariÃimuf eniin quifque ucl criirinis infbns, quumcdpitur,nonconceptieguidem noxe poeniif,fei ad: uerfdtn fatifui fortem Ãubit,me tarnen animtts integer Ãcele: rifejue inÃons,lt;luod iinnm ü j certi indices caltmnia circa: uentis nbsp;nbsp;miÃris folatio relinquunt, bac cura libérât, libe~
rabitg; hoc crudeli infamie onere îoachimus imperator,ad oborta fufÃicione tale mihi periculu imminere predixerim, cr me obiter infontem interÃei malk, quam iudicio corani non adeffe conÃrmarim,^^' turn quidem, quum tantis meis Ãeptus copies nuUius uim timerem.il£c obfecro nobiliseffi: eij uerba Ferdinando renunciate,ut in diferimine mei capi* tis mature generofeq^deliber et, GT quantum inter amicos Cr delatores interÃt,fuo non alieno ingenio Ãetus inteUi* gat.Fiimis profedh miferi fumus duces,à re male gejia iti ple£Hmur,ut pratuertiffe belli Fortunam uideainur. Defer: ti certe adFxechium,focdeq^ amiÃiexcrcitus Cazianer ia^ flasfortaÃe pÅnasdédit, quum inuÃtato opprejÃts meta imperi;munusdefereret, nec in ipfo ducedeÃcoris quillt mortis mettes grauior eÃe uideretur. vitro enim fefe cu: Ãodi£ dedens, ita conceptipauoris crimine damnatiis eil, ut
s VI TEMP. LIB. XL 11. jci i/t icjljcratis cdtifo futepufidi/s effrafh ccirare, tam fcdé fio qudm iiifÅlici con(îlio ai Turc af tranfugerit.Sednequé fummum imperium apud me dudum fuit,neq; nos ui(lifu= lintffi non uicimus,quoi nobili certè receptu perfequentis Loftis infolentiam egregiè repreÃerimus. Pannonii/edutein feÿum affèiiAre, cr turn promereri beneficio Solymani fttcilè potui,quum loanne rege morte fubîato, expediéteqi arma Ferdinando ,clicntel£opejq;melt;e çy- Kungarorunt in inc fiudia,non tcui ad uifhriam moment o,ualitura Ãie=! (iarentuY,nec abfuriam ob id^uel intempefliuam Ã^em con ÃlijsuiroChrifliano indigiiis aff'crrent.Pugnauiigitur,pn gnaboq- dum uiuam,contra Turcos,Ãà ccquum Fcrdinan duf in hoe calumnio inimicorum malignitate conflata iudi tem pYicfliterit. Perorantem Medicei,ut in clemetitia oquif fimiregis Ãjc reponeret,humdniter adhortotus eÃ, inexq-fidele officium prieÃitit, ipÃq^ demum Torniellus uenati-tem naäus regem, ne quiddurius de Pereno flatuerctur, ópportunisprecibusmoüiuit. Tiecmultô peà Perenus, ^wm in dicendo couÃa, nt palim dudiretur,impetrare ne= quiuiÃet, in ciuitatc noua cuflodi^ troditur, uel nou£peiâ fidi£,uel, utcredi par efl,antiqu£ leuitatis dinturno carce i^e poenos daturus.tta tres omniiio reliqui ant:iquiÃiin£ flit pisHügariprincipes promerendo Ponnoni£regno pares, Valentinus atque Maylatus, acipÃPerenus, paribus pro:= peinfldijsuirtutisinnidiacircumuenti, onmem ffem ex-citandiHungari régis diflcordiocob idaÃlid£ ipÃruni gciitiÃ(flulerunt:quumhicÃrainflobilisiuiiciifui pceni^ tentiafortem lugeot,imuercgt;oiP.uxinumPontum,in co= thenis mortem miÃriorumflnem expedent, grauiore ta^ menpercniconditiüne, quuntilliso. religiont ieÃiÃentis
PAVLI lOVîI HISTOR.' it(S,m(iximimilici£ honores à Solyinano liberadtiT cffira turjnc ucronihilddepraudto rcgeinitias expeilet, ut in carceremcerore ac illunie confet^us interedt. Uune Imbuiteuentum idbeïluinex concilia Cemani£ (tdntrjui Turciisfnfceptum,lt;iuodmtigni£clddi pleris^ icquanduia uidetur,lt;iuum Verdinandus à Bohemis or Slefitis at^; lAo rauis, quimilitumdelechtmcoUdta pecunid redemernnt, fubÃdidinfldntisbeUine quicqndin dbfnmp/èrit, exiüimdtioneGermdni£uirinin,utiiniuri£ expoÃtus, dc inerims,ditddcesdlioquiii BarbaroSfCr tum db ipÃd uiih=â rùi infolentes dduerÃim fe concitdrit.Sub id tempus Pdultu Pontifexfuo uetere indicendi concilq propoÃto innixuf, Tridentuns tdntoconueiitui mdximèopportuttum deleft-CupiebdtenimfdtisÃdcereCdifdrijindulgereq; his GermA=â nis,quidb duthoritdte Rontdni Pontificis CbriÃidnisq; et^ remonijs impie deÃciuifÃent, dctum maxime uUam urbeitt extra Germdtii£Ãnes ipÃtutam dutcommodamfore perne gdrent.Eo dutem,iitipleriq; putdbdt,duddci periculoÃq; décréta,Pontifex eleudndam omnem timoris fu/ficiottent exiÃimdbdt,qiio celebri edidk,Ãqud omnino dut exei nx= tus,d'.it improbx cundhltionis nota fuperioribus Pontificis bus inhxÃjÃetjpeculidrifua. cum Idude penitusdetergi dtq; dboleriuideretur.ïtd enimÃebdt,utTridetinos Genndni* Cd loquenteslingudinditioneà Cxfdris conflitutos,nec ip/e quidem Lutberus hxreÃarchd infinix peends ueritus, reformiddret,quumpdtrum memorid, vicleffium er Kuà Ãum, pdri impietdtis nomine ddmnatos cr Confldntix concremdtos dudqÃct. Sed poÃed prxclare compertunt eÃpontiÃcem hdc in re GxÃxri inÃempriudti commet di obfequi uoluiÃe, tgitiir circiter cdleiiddS Nouembres anno.
s VI TEMP. LIB. LXir. xo*
pitriK iiirginii Ãtprd millefitnum quingctüeÃmo Crquidr^geÃmo Ãcundo, Pontifex ex fenutiis confiilto, tfesfeniitorij ordinis Cardinales Tridentum miÃt^qui le^ ^au/ficato inehoandtefynodi,futuricq; tot gentium Ãe-, lt;}aenti£ Ãdempararent,Paulum PariÃum diuini aebuma. *1! iurisprofeÃionc iuÃguem^Regiiuldumq; Polum Britan ââ'um^quifupra regi£Ãirpiscldritaiem,cr latinxfacun^ . di^eliiudc neininifercfceliciuspartam,pcrfeäimCbri/tia uirtutii babitum praferebat^toannonq; item Moronu, feundamorum atque doiirinit fama per omîtes German '^i^conuentuslegationis mutiere perfun^lum. Uos fecuti fuut aliquot pratelari nominis cpiÃcopimam Pontifexad re ptiefentandam eins ordinis dignitatem excellenti ingenio dodrinaó^fupra centum deferipferat, qui de ueritale rerii diuinarumfaluteqÃabantisReip. inconfeÃit gentium ont ^iundi/futarent.Venientes Chriflopborus Madrueius, '^nientinus epiÃcopus,pariJflendorebumanitateq- uir li=s lieralitcr excepit,ncc multos poà dies Peronottis Grannell ^iusabHiÃania Genuamtriremibusdelatus, profedhisq; iuieTridentum inchoat£Ãynodi famam excitauit. CfÃris ^uimoecultèmandatadetulerat,quibus inditti concilijde=i eretum locutnqi ad cam cekbritatem opportune atque rc= diÃiini deledumapprobabat, teftabaturq^eo tifurum eÃe ^tfaremmaximo Reipublic£ commodo .Qjioniam ipfeai pritnaveris Ãgna naues confcenfurus,ut corrigendis piibli eifmoribus cenÃiram ageret, iinpiasqs aut certè obfeuras ^religioneopinionesinuedUliera luce reuélleret, concis ^âoadelfefiatui0èt,nobilipioq; Sigifmundi Cffaris exem^ pio^quiCon^lantiie rébus rite compoÃtis terrarum or=^
diris erroribui Qf pe{lil(nt!Ãii}to febiÃmate blie^^
PAVLI lOVII HISTOR.
rdffètAn c.m citioquc fcntentidin Antoniiis,ipÃnsCrdnuel lij jiliuSjprfcellentis ingenij iuu(nis,AtrebAtum cmtijiei,la culentdm habuit ordtioiiem,non ob/cim emiÃts qitibufddta dcukis in PontiÃcium nomen, quad fdcrorum principes perpetnis IndiÃcandi drtibus,tdin diii tergiucrÃdndo, necef fdrid,dtqi ideó fupremd public £ fdlutis remedid dijiulià fent. ^egducre tres legati fe quicqudm publicè de mandatis auditi(ros,ne nno eius aduentu (ynodus rité captd credere tur.Edm enim grduiÃimdrum rertim amp;nbsp;dogmdtumcogni tionem dd nniuerfds C]}riliidn£ profeÃionis gentes pertine re,expeclandosq; proptered fdcrdtos u iros, qui ab ultintü 'H.iÃ}dni£ Gdlli£q^ Ãnibus amp;nbsp;d Gernianico Sdrmdtico^ Oceani littore uenturi crederentur.Tum eniin de Rep.opti tnè jjterdndum uideri,quum faluberrimo omnium confenÃi ad impetranddm pacem Ãaiandosq; mores ,crdecernen= da pia arma dduerfas Solymdnum,iHgenid,liudid, dc uni-uerÃe denique omnium opes conferrentur. Eó enim Gri~ nuellius tendebdt,ut Pontifex terrore conctlij inie^,db in=gt; ftitutdfdcro/anóli parentis dc iudicis £quitdte defccdere, proferreq^armaaduerfusGallum pro Cdfarecogeretur: cumimmdnieniml}oflefÅderdtum,exitiofamcpi in immen fum Chri^idno nomini,Parbdrorum amicitiam colentem, eo titulo mdioribus quonddm eiusmaximè /feciofo, qtiem pr£ferret,indignumdicebant.Putdrdtetiamdb initio C£s far,ueterefuo ineenfModioaduerfus Gallos PontiÃccmi» partes facile perdufhtru,utimdximisobÃquiis atq^mune^ ribus deuinfiumconceffa paulô antcEtauarid, prdlata^; demumParneÃa domo, in qua (répudiâtis aliquot UluÃri^ busgeneris,ipfoq;pra;fertimCofmo Etruria;principe ex^ clufo)unicamfilidm,MedicedS opes dotali bxreditate feett
trdhentem
SVl TEMP, LIB. XLir. ïoj Iraïjentem^nec tum Oófauio guide coniuge ad nttptid^fittif »Mtim liberdiÃimecoUocdÃet.Qnibus de eduÃs amdrior fidus Cd:fdr,legéin UiÃgt;dnidpromiilgdrdt,ne cni(lUdm ex ienopenÃones,dutboritdte Pontificumfdcerdotijs impoà tâeÃoli{erentur,y^ichdelemq; Syludm LuÃtdiwm Cdrdittd, télegdtum,pidsdigiidsj; periculo cohortdtiones dfferente eentumdcicontemplionereieardt,quiiSylud; coUegd Sd= ioletiK Cdrdindlis in Gdilid perbumdtiiicr eÃet auditus. Cer tiÃimit enim Ãieculdtormn nuncip dc litcriscompertu bd^^ bebdt PontÃex-Solymdnttm ed quiS imminebdt eeÃdte terrd, SiffigâdtroxbcUuinChriflidnisilldturuin, çy tum qnoq; eireiter qtidtuor T:iiÃgt;dnorum millid dd extremes Sdbino^ fninfines hybernd pretulerdntÃmminebdntqÃtdperVdle ^idmuidmTyburtinis montibus,tit quünonlongc d Ponti ÃeipÃnibusPdbritiusColumnd^PrdnciÃui'VrÃnusdUepd, ^ertid ditioneexutusjnc indicia rerü cdpitdlium dbfens dd fidtuskxules uerÃdrent!(r,nonindnem metum Romdttis in eitteret,omninoÃmiles exÃineild memorid udide dtroces ^olttmm'orumGr' Cxfuridnorum cdfusfdcilè timentibus. ^ed in PontiÃce dd nuUd unqudm terriciild trepiddnti, er ^eip. nunqudm oblito,ed inerdtdtquitdtisdtq; iiiüiti£ cn ^d,utprindtonomineingrdtus,qttdm publico incommoda pdrimgrduis diÃ:eptdtor,chriÃidmq; oÃicij prorfus im-pmtusexiÃimdriindllet. Prouidebdt cnim PrdneiÃeum, pr£cldroreccntiq;Ãuolt;3âÃipcriorumGdlli£ regum Ãu~ dio de Pontificio nomine benemcritum,neqiidqudm temc= rè d!iendndum,tit pote quiIdceÃitus iniurid,d Komnni Po tiÃeis duthoritdte indigndnter diÃceÃuruseÃeuiderctur. itlfde cduÃspleriq', Ãendtores in contrdrid Ãudid didutli^ uti diitcd cdp'ti Ãdcerdotiorum mineribus mdgn£ pdrtis
c iii
PAVLI IOVII'KISTORJ ftMtiiScumpiidorciic inflt;imieidiueiiiit£liberMtii C£jdTt cr Gd/to diuerÃs fententijsÃtuebMtjufc^; ddeô intcKpif^gt;* Kr^fDionyfinsexordineÃcruorum cucuUdtommin til trädiidtiS, FräciÃcii auito CliriÃidniÃimi cognominefjâ^ Udtidmit, per/cqumdum^; armis ordirlf impreciüiotuv^ bus dicerct^obftrepenlefeiidtu iiitempesliiiieqi fdcudiit folciitidmreprebaiiaite,quum'Dot}ünicus Cuppius ROâ indtius,Smdtiis princcps,interrogando râ¬lÃoiidiÃlt;:t,m ins ergo tutelj rei Rontdiue falits er dignitds erit i à Cd:fdre,d qiioproiiti periitiq; sümgcdldmitdtis inebmodit pert!ilimiis,eontrd cum quem inÃgni merito liberdtore tif bis fdtemur, diuind dc bum.md drmd tiefdrio décréta expc» üidmus ? noninÃdcetc quoque dlius fendtor dd proxbdÃS conuer/iisfubiüxerdt: Parcite, inquit pdtres, non itiiquo cnim iureldtrdt, quiÃdmcfcit: dd opimumenim fdcerdot tiuminopsDionjÃlusquumanbeldret, liberdlitdtem fdrisperdcriÃudioprauocdre nitebdtur. At Pontifex Ãf= menes grdui admodum dure exceptas, itd contrdamp;t uel remijfd fronte trdnÃnittcbdt, utnibiled patrum conten-tionegrdudri putdretur frngenio frquidem egregiicom-pofrto, er per omnem ectdtem fendtoriis drtibuf exdg^ gerdto, mdximum prudentid: munus exiftimdbdt, dctc» gcre bominum frudid, nitddre uoïuntdtes ,fr:rutdïidtque liitroÃiicere frnfrium receffrtd, in mdgnos fr dieet ufus p» tâicdrumdilionum, qu£ omnidtum folerter ddfrquebd^ turyqttuminiagotiodiffrnliendi nidteridmÃmuldtd con» fu'.idlioneprxbuiffret.TAinc collcbbtpdrdtdq;bdbebdt refro fri, qult;e legdtis ddret, excufrdtioneqilegitimd in dlternos ufusopporttm'itrdnsldtdyutriufque principis offenfronts eriiditifrimè deuitdret. Detcxerdtçrtum Idtè profunde^ principunt
sVI TEMP. LIB. XLII.' *»4 priiicipum animos,tanietà cos antiit, tanquamà concor» nominepgt;lurimwndbhorrentcs,fiitls babebat expilora» tos : tjuum forte Ca far ad cnm uti communem omninmpa^ sentent,facrofanfbc^iiure omnis hnmana litis difeptatoré, literas per/criplljfet, quibusinFrancifcum uebeméterin» K^isfiipcriortimtempori{!niniurias,riiptaqitotiesfait ra,cr concitatum aicbriliiani tiominis pcrniciem Soly^ w.«M)n querebatiir .ittec ideodubitaffetrrancifciK,^uin publicato ad defenÃonem inÃgninolumitie obieSkt conÃttii setjddeôntbinis crimin oÃÃimis libellis ad inexpiabilent lt;^ontiimeliam editis,iitrin^ regij honoris fuma immaniter ^dMcerata jfe£bilretur,ealt;^ obiter arcanaproditajinujlie^ dirs 'atilorum nota omnemÃgt;em conciliandec pacis exclue ierent.'Ei Ãquidem malediäa in grauiÃimo tnomento le» ÃnweÃatis infants peruicacibusl^aniinls, uti uerepro» pria dticebantur,q!ia!ido oinnis calamitas conflagrantis or ^hnonad ipfos,fedadmiferas alienasqigentes pertineret,
Integra pudoret lier i regiumdecusuellent,cr tarnen duorumer uiginti annorum curricula fupra ducen^ tas urbes euijtatas,caÃella amplius tria millia deleta, to» ea contentione ducenfa millia bominum ChriÃianifan Sâfâgt;us interfe^faterentur, erfubindenibilpermoti uel ^srbiÃimo huinani generis odio,Deos ipfos, uti nunqiiant ^ftrorumprecibus affuturos,abdicata pietate contemner ^tnt.CfterïmtGranuetlius Tridento profeilus,eadent, t«enerat,celeritate ad Garmanos peruenit, qui conuett ^fnadNurumbergant indixerant. Deferebat enint cer*. ^Ãima Cifaris animidécréta, quibus grauifimarum re» ffninMnus expediret. Ante omnia Guilerntus Ckuen» ^f^ulusadaiithoritatemCafarlserat traducendus; co^ ....... nbsp;c nbsp;nbsp;iiij
PAVLI ÃOVII HISTOR, JjorUndje Uber£ ciuitites,ut VcrdiiiMdo regi tumio PM« ncni£ regno adefjènt: SMonnm, Cdtiorum^ipriticipei Henrico Srunfnicenfi concilidndi, quorum armis propter facerdotij controuerÃum ditione nuper ejjèt expulÃHjpro uidendum ne Germuni milites impune dd Gdllorum did trdnÃirenf.z:^ commouendo denique omnium Ãudid ad concilium celebr4ndum,qud inreLutherdnorum uotopo tius, qudm (cqaiÃimje PantiÃcis cduÃe fduere uidebdtur. Heg'; eiüm concilium libero gentium omnium concur fit d lebrdri poterdt,nià priuspdx ipfd regumq^concordid pi-rdretur,dtqÃ!:dÃebdt,ut promiÃionesCtefdris, quibus therdnorumdniinospromercbdt,nec dmbigud dd id Ponti Ãcis uoluntds,tdnqudm indues amp;nbsp;nihil dd cduÃim profuM r£ 4 plertsq; irriderentur.Qjiis enirn db Ui/Ãdnid cldrus dH tiÃes (quu in Gullid Georgius Kdximilidno C^fdregenitM Vdlctinus epifcopusÃn itinere fub ipÃtm Kinconis dtq; Ff? gofq cjedem efÃet interceptus,â¬t Ocedni Mediterrdneiq; ww ris nduigdtioes Punicdru etGdlUcdrucdldÃiumetusfuÃn, liÃÃet) Tridentu omnino eundu eÃe drbitrdrepur ? Qni^ de= mü èGdtlid inÃgnis uirfdcrdtusper 'R.h£ticds Alpesined tirbem fe conijcere duderet f qu£ dd unum buccinee cdntum itipoteÃdte Germdnic£ multitudinis Ãutuvd crederetur^ uel nolente obÃdnteq; Perdinundo, cuius eximidm Ãdcnt in ipfopericuloimploraÃe ÃuÃrd eÃet., pttemini enint in diibiumuerti poterdt, quinlegitimumdtquefolenneconâi cilium ipfd pdce ndturd poflerius cenferetur, quonidut fu bldtis undique bellis humdnds res trdnquiüd pdce confli^^ tutds reru quoq- diuinctrum concordidÃqueretur.Sed hdc cuniiisexoptdtdpdrdrirrinimè poteÃ^nià uiriChriÃidi ni dç intçritH rdigionis ud(d( f()liciti,pdcenicintè ontniit
s V I T E M P. L I B. XL I r. lojr ((6 obfliriiitis principibus ucl coniurantes expoÃidentMe^ featantis in Belgio detrimentisaffèHus Ciefarder uehemen indignatns Gallos ab fe toties deuiéhs/e prlt;tfente Ui/jxt fines intrare aufôs ingens bellum parabat.Coniunxerot ^nimfibinouo foedere HenricumBrttannite regem,ut eius ^Wis auxilijs, guibus Gatli antiquitus magnopere terreri (onfueuiffent, ditiÃimiqi regis auro adiutus, multo quant lt;mtca ualidiore impetu Gallix fines ingrederetur. fuit ea fo dittos ingrataÃuljiedaq-PcntiÃci, utpotè qu£facrofaót£ »Mii'/htis nomen mâligna contemptione fuggiüaret. vix ^â'tnenim homines quipacem fÃerarent,non initidm modo fed ne ten titam quidem credebaiit. Minim enim pkrifq; ui=^ icbaturjtiiefarein tantapietate,tantaqi honeftidecorisexif^ iimatione pra:ditum,fummM iniurias animo depoiKre, in= (xpabilisq- odijpenitus obliuifci,ut quum in GaUumatro eiodio deÃrretur, atq^eiomninograuiÃimenocereueUet, niddarn uel pontiÃciie dignitatis,uel obligat£Ãdei rationent habendamputaret. HenricumanteaClemensCatharinant uxorem,qu£C£fariseratmatcrted,periniqudanimilibidi= «f repudiantem ,Ãliamq; Ãibinde, utijÃuriam à regni fuc=â eeÃione proeul abdicantem,poÃulante urgenteq^ Ctefare à tris interdixerat,iujh. quidem/ed intempeftiuaÃeueritatez quit nie cotumelia perturbatus ab authoritate 'RomaniPo tificis repente diÃcc!J'erit,Ãacroru imperium templorunt opes iniiaÃerit,ac immani demum truculëtiaRofjèiifemCar iinalem,?::^ Morum,chriflian£ uirtutis exempla,multos^ itemfdcratos de infontes uiros occiderit. f^cnftÃllerdt qui dem exiinia; alioqui prudentia: PontiÃce eius ancipitis iuii cij euentus,fed Catfdri iufh, petenti, prolixeq^ ittm pollicen fi,nunquâfe cü liérico Ãne duthoritate Pontifieis ingratia
PA VLI lOVII HîSTOR.
rcHiturum, fuprentie poteÃntis officitt diitino iure uel ue^ riueldifferrinon po ferai. ïti(q^;exitiiilis ea. ftmultAS,câiifi agt;mmociojâ C^cfaris fufeepta, eo reddit, utlleiiricuf omtté iracundije fu£ impetum in Pontifidum noKen ucricret,co fumpto^ ob id 'Mere odio, Ctefari iun^retur, repuddti pdtflo dttlè GaUoruttt ciinidti.i,qlt;Mdldcobum Scotix regent dntilt;iiio ipfisiure faderdi:uni,dfdtumci; i Frandfeogette^ rum, contra Anglos de Ãnibus contendentes adiuuijJent.W ea dufeni eontentione qumn £qudtis dadibus cfat dimied^^ tuin,ldcobus Ãorenti corporis Ãyede inÃgnis',lt;fuen(no an^d io fao incertum)fubito certè correptus interiit,deÃtdt^s i't eo Stuardi fanilia: generofa progenies,qu£ a Roberto re^: ge,(odcm nomineofanq; ïaeobos reges non intercifd Ãitpü ferie tuâerat.Sed occultdZTddmirabiliforteidregiutn de ctisÃngulis maxime ÃtneÃü fuit, primo fdlicet acoiuratii tn coclauitruddato,fecundogi deinumdiffradi tormenti, dum idprobaretur,uiolentiddifcerpto,qi(iimmox tertiunt parriddaÃlius, iuÃa ade ad Sterlingum ocdderif.ut is de mum ordine quartus,nobis memori£prodentibus, db An^ glisddFloddonpr£lio c£fusmeritds fcelerispcxnasdardt quintoq; filio eadem infduÃa domus damnata regni hxre» ditas parareiur.Fo mortuo, regnuin rege orbatum,dndgt;i* guis primo h£redibus,udgiente fdlicet in cunis regiaprolf ac mox uidoris VLcnrid arbitrio gubemandunt ceÃit. Sco* toTum cnimproceres,çr in bis maxuueUiim reguluin duto ritdteinÃgnem,exoptitilibertdte,multo^ipfuperdurodo natos,eo confilio in Scotiam dimi/erdt,ut anglicdin fddio* nemexdtaret, cuiusau/Ãidjs rexnouus coç beneficia An g lis dÃridlns,qui ad Henrici niitus imperdret, corrupti! t» mitijs credretur,pulfo ante alias Dauide Beionio Cardinale
s VI 'temp. lib. LîîII. îoâ 5111 dnglis £ternis hoftibusprodîpdtrùin pMcorum fldgi* tio pdtinonpoterdt.isno multô p6fl,utfi(oloco dicanuSt cît CrimanoÂ¥dtridrchd,Vatificiskgdto,quièCdUic.in Sco tidm trdieccrdt, communicdtis confilijs Anglicos condtui fiegitGdlloriiOpe, zr firtiÃiindrumgcntiüduxiliji redite ^us,lt;IUieprifcie uirtutifdcinnocentid; decus tuentcs,Piô1i olitn diôli^hodic SylncÃra dppelldntur.ls Scoticdrum rerU tunndtus Henrico,cur i GdÃis diÃedcret,nonindncm cdu=* fAinpriebuüfpdrdiiit^; incxpeéldtdmoccdflonè Ciefdri,(inlt;t f^centis mimiciopibiis fi-etus dntiquos hoÃes Gdïlospcrfe â)uereturAtdq;Cdfdr,cuPritlt;i'noià isfaderibus,cr dd ge i'cndà beïlîi tépore coftitutOyHiÃidnid excedcrc de in itdlia MitiBelgdiproperdret, ddnduigdrc cÃfiituif.dntè omnit Philippa filium fextüdecimum lt;etdtii dgentë dnnum, H ni£ rege dppeUdt,ei totius regni ciuitdtes per kgdlos fdcrd Kent um dicitnt,deligitnr ipftFrdttcifcus Couos,qui dâoîeà centis itdtemregdtjey negotiorum onmiufummè prttÃt, ferdindndtis uerà Toletdnus Albdniis regiiltis militdribiu (opqspr£ficitur.Perd{iisdutëcouentibus,in quibus multd Ctc/ar^jupplicibus libeJlis fubfcribcdo indulgcdo^, liberdli^ icr concejierdt,fuprdquddrdgintdmyridde5 durcorununt Kit coferunti{r,rex^ LuÃtaniie lodnesgrüdipeciinid Cdfi tistèitos exfuturobeîlopimptusfubentis inopidfubleudt, ^rât enimuno tépore conferibédd cohortes, qu£ fccà ndui gdrët, eyr qu£ prteÃo t([ent,uteds Mdrtinus Cordubd, Ali (tiudetus regiilus dduerfusrebellëiies Tremifeniosin^Adm fitdnid trdlj!ortdret.PoÃremöqult;eperQcednu,MiBelgds di GdUicü beUu ducerëtur,edrü numerus duodecim n:illiu Hif pdnici generis peditu fummd implebdt.Cermdni uerô db ge ftua fuperiore autuMo ad perpennianü trëptcâi ,ni^anilt;fi
P A VL I I O VI r H I ST o R.' pr^c/idio reliniJuebäntur.Hiiädminiftrdtis,^^ conjr^Usre bUiCieldr Auri£perfcripÃt,utroÃr(itMnttues adidusA^ priles BdrcinonemadduceretjUtciuumonerdriis equitdtus eÃÃtimpoÃtus, expedite confcenfuronulld omninomerd ad ndui^ndum dffèrretur. Non defitere pleriq; proceref, gut eo diÃceffu C£fdris,utiminimè redituri,non obfcurè giu derent,quà dfubnimis mdgno principe,imminutd licentii feipÃs minores Ãd^li uidercntur. Mos enim erdt UifÃdnid regibus eos indulgenter obferudre,d quibus coliqudmine-tui mdllent. Itd Ãebdt, ut nobili pudore potius q udin ferro reregixpotefldtis dddufîi imperijs er legibus parèrent, quuin incidente bello,ro^ti hunutniter liber ali Ãfudiogra^ uiq; Ãimptu operam ndudre conÃueÃent.Bldtd enim ffoero Ãq; ingenid certdm Ãdem pra-Ãant, necdb lequitdte difee-dunt,dtÃicontempferis fdcilè coniurdiit. Proptered CxÃr Pddillidn£ rebellionis tdiitiq; turn populdrispericuli mentor,libéras quorundam uoces indignas regijs duribus,fd-ntojbsq; item libellos,er atrox Mendoeij InfantaÃorum re gulifdcinus,mird prudentia deuordrdt,ut Philippe concis tidtd tranqnilldq; omnia traderentur. Mendocius enim, quod ad exemplum nKmori£ prodendum uidetur,in ipjobt dorum equeÃrium Ãedklculo praÃdluin rerum capitali» wn,fceptroturbdmfuperbè dimouentem,quà d nec Ãbipar ceret,difci(Jd gladiofdcie uiolarat. Is conÃteilus cruorpro ie^lidd pedes, de iniuriam deplordntis ufq-,ddeà Cafarem iommouit,ut quum in reum lege d^hirus uideretur,uniHer fi HiÃdiiiprocercs fÃeiklculo de ipfo deniq^ Cccfdre defer= to,dd mendocij domum dccurrerent,uel contra pr£toria-nos,fi uis dfferretur,idnudm deÃnfiuri. Sed cafiargraui iudi eiototumiufl£ uindiéhe iinpetumad difiitmtlationemre^ uo=gt;
s VI TEMP. LIB. XLII. 2O7 ^ociiia't. Hifpdtiu enim eo tcm^ore.qudnqudm non 'wfidd ^lt;efciri,aliend tarnen ab eins conÃlijs, quibus bellaexbellit Ãrebantur,uideri poter af.quôdperpetuitpecUnùcollatio uarijsq- deledibns per totMoSgrauiÃime Ãati^ta,mA ^num incommodum publicè fentiret:tantd Ãquidem uisdii eontra legem commedntibns prafertim LiguÃicif trirem ''ââbus fuerat exportdtd, ut illdgrdtd oculis terdinandiac Ãd)ell£(iured numiÃtnatd nufquacompdrerët ; üihil enim âiptiblicdS opespertinere cefebdtur,ÃquimiliteSidut qu£ Pfo/osin proiiinciji gereutes magiftrdtus,conttedainpri âdtas domos peregrina pratda diuites eudÃffint,cr puHi= 'â° tnalo uirorum paÃim in oppidis niimerumdpÃdÃamirui âââân multitudo Ãuperaret, necreqniefcendicodlefcendiq; P''ou!nci(e duri dtq- hominutnÃrdci ulldÃpes, exercente ^briÃiuna drma Cdrolo,relinqueretur:quum'liiÃpdnorum ^èâoiiesÃngulis prope diinis, non in omnes modo Europa ^^ÿones,beUicof£ gentis uidorijsdtq; Ãepulchriscldrds^zy totdm deniep AÃicdm, Ãd ddBeatds qiioq- noui orbiS infulds in tantaÃtigemmdrutn
auricondendif colonijs dt{= uehan=
tur.
P A V L I J O V 11
NOVOCOMENSIS EPfSCOPI H^accrini HiÃorinrumpà tem^iorii.
liber X L I I I.
A G N V Sj er nun^uM dntci grauicr OrUiitii utidiq; èelliitte tuSfUfq; ädeo dclperatä ropain inuciferdt, ut ntmo qui non maxime timendum pnti ret,ne Solyindno ddÃicttin édité te,concurfuris inter fe uelenoim petu noftrisregibuSjhumand dh
uindq^ otnnid miÃcrentur. Ccnfpeildquoq^ nature prodc gid,quiienontemere maiorisfempermalipriinunciii cre^^ duntur,multoru metes nou£ cladis expcddtione fufp(nde=â rat.Rubëtes.n. locuã,fatorum dira pernicies,ftupédis dg minibus ab Oriëte per lUyncu in Itali« cbuolarant,qno iti nere Turcarü aduentus portendi uideretur. Tanta aute fa meliciserodédi rabies inerdt,ut pr£terdbfumptdsfegetes, prdtd quoqi uel rigud,uiriditdtegraminis,amp;' mdgnas fro iofasq; arbores, ociÃime toto foliorum honore fpoliarent» Tremuerat etidm in Etruria, iuxta EÃorentiâ, Mugellus d« ger,inradieibus Apanini,qud Seuafluuius decurrit,euUit rd,dmcxnitdte, jrequentia nullifecundus. Ea[ubitd clade, qu£nodîu circa foljiitium incidit, Scarpariam oppidum to tum ferè proÃratum, aut magnis deÃrtnatum hiatibus ! Kidimus : qnumfeptingenttfnobilis aut RtiÃican^ doinus in
SV I TEMP. LIB. XLIIÃ. zoS in co Zr centumÃâadiorum oppreÃis multismortalibus niferAbili mind cormijÃnt. Lato tdinen CoÃniprincipit nngurio,qi(um totadificijs circumquaqildcerdtis Oquot; brnt» fiis,'md ipÃus Trebid uilU Ãupente populo iUaÃtconfli=i c^d de cduÃi Pdulas PontiÃcxcognitoCaÃirisdecn ^o,dc ex plordtis SolyrndiU conÃlijs poil indiilM fupplicdti ones Vrbe proÃüus Lononidnt itercxtendit,uelniuoà Ve gt;iî !nitio,dtqs ob mdximc fenibus mdligno. ISteq-en im grnn douut princcps uelinprafcntiuita periculó committsn~ dim exiÃimdbdt,ut de pdcedeÃ'crdÃc itideretur. Mdturdtd, Ãqiiidem p-'ofeilionc Cafdrisdduentumpraocciiparc,dic^ dm Tridentinif délionibus, fi fi-cqucntt s tpifcopi undiq; oonueniffi(nt,ex propinquo tienturifidntdm prabere cupie bdtyfid drcdni confidij dlia grduiores cau}afi(b(rdnt,quuta ^(itoldnenfis imperij domiiMtum dfificdtdret-.qnôd pra/m dpecunid compardripojfi uiderctur,dbegente Cafidre^Gfquot; i^i'ijelgiciiin bellum propcrdtite. c^tiofitfcepto itinere iiA ^^omniorum obtefldtiones, detrinientd iteéligdlium, pro» P'iiquorumprcces, nbsp;nbsp;quomiiddmfindtoruniincommo»
^^eoutempfit, ne fiio peciilinri ojficiodeeljèt,uidlteru» ^'yoeucntu certâmldudempetene crederetur, quumpro» foÃtus effet dmpliÃimits Idbonim fru^iM, fi ipfo pcià ficd» ^oredtq^duffiice regesdd concordinm redirent. Qmifi il ii[dtdli correptimorbo infitnire pergcrent, nihilo fitcitti 'iirtute cr pietdtc aquè mdgnus amp;loelix eÃet: cum fudÃi illuÃri confcientid, tum bonorum omnium iudicio, poÃqudm nec obfiuri ttel defidis animi fufincioM dtque onereliber.itUS, totum quafitapdciseuentum Dci optims pyouidentia reiiquifi'et. DifcedentcPontiÃce, Rodulfui Pâtlt;s CirpenÃs P.quî.0legdtus^eximiauirtutisatquepru=*
PAVLI lOVlI HISTOl
^entiiS Cardinally, urbanarum rerum curam fulcepit. /ie^ xandro autemV iteüio,qui prxÃdijs beîliciyqi operibuy pru erat, Leonitue urbii muro cingend^ munusimpoÃtum, ut pojiquam Roma ad orientem jolem uafla intuf crantiquif utiq; mxnibus à Ãequentia ^dium remotiy,re3T comimni ri non boterat, uel paruis copijs deÃndi certumfaltemtZJâ temporarium ad falutem perÃigium 'm repentino pericu^ lo perAelium ponté ad Vaticanas ledespoputopararetur. id opusmÃgniiudicio Ãtmptuq; trlicolaus duintus, mier optimos Pontifices literarum amorcperiRuflris incboarat^ mterinificrat fiucceÃbr Pius,firibendipotius quà m aedifican di laudcm fiequutus. Paulus quoq; ^artiame fii£ domus d~ mxniate captus,confifiisq; longioriuit£diÃulerat. Inà Si xtus inuidiosè pertimuit,ne ad autborem primum,fi perfi-ccretur,cxpti fimul Gt' confiummati operisgloria rediret. Jnnocentio autem deÃuit uoluntas, quum Vaticants domus ele^nti£quà m fecuritati fluderemallet. Alexanderpor^ rô tnaurafie tefludines,drcemqi VLadriani infigni coronano lilitafiecontentus, utuel Dijs inuitis Ãlio imperiumfirue~ ret, alio qu'am oporteret mgenium detorfit. ïulium item ex celfia acadmiranda pafiim infinis propè fumptibus'incho^ antem,exorta bella ab ea cogitatione reuocarunt. Nec LW
in Vaticano pr£altis porticibus,CX porta ad Cen tumceUas magnificè rcpnr^to,in eaaurea rei Romana tra quilliMe,qna beatus uideripoterat,de imminente clade du bitiuit.Ab Hadriano autéad uit£ exitumproperante iirbs ipÃa neq;plané cognita neq- tota con/fiedla edlnttipfede^ mumClemens appetentequidcmingenio,fied deterrente fim ptUjdumfatali negligentia defiinatumadpublicam falutem id opus dijjvrt, moUenti urbi exitum Portana: linienape^
s VI TEMP. LIB. XLIir. îop iiret. Ãifiem ^rmè diebus (^uibiis PotiÃx Roma difcedere lniituriibat,Polinus Gallio: regis le^tus hicmaittclladrio=: nopoli Solymanitin,dppelente^- Vere in Pannoniamgraue bellum parantemfectitus,äccuraiKprecibus impetraitit, ut Ottomiitiica cldÃis Hariddeno Rarbdrulja praÃfhMdÃi^ lùin mitteretiir, qult;s inimicis littoribiis inÃjh diftraherct lt;gt;pesC£Ãdris,i(dlidd belli mole Gdlli£ÃnibiiS iiiciimbentis, interclufoqiTyrrbeno mari infulariim ac Piiljdiù.endui^ gifioncs impediret. Ej res multis purpurdtorum deliberd^ tienibiis dgitdta graues difÃcultates l)dbuerdt,contrddiccte pe^fertim objhnteque codem Solytndnoeitnticbó, quipojl bMÃibeium,uxorisiitrgio dignitate exittum,RdÃdrum or^ Unis princeps etiaCcrdt,ualebdtéi^; ing:nio cjy, in^nti dutlio fitdte,l!tdieis Parthicisq; bellis ^iia:Ãtd.l5 non obÃcure ode^ fdtBdibdru/JdmyobtreäkitioneLpldudis omnem eius exi^ llimdtiotiem tdiitis laboribus mari pdrtam,otio ndudli con^i ueücrc contendebdt,itd iit perorando nuUam dliam educen= it^claÃiscdufam ,^ut imperator nelpericiilo publicoprU Katis Hariadenicommodisindul^'et,fe uidere tejhretiir. Ncc defuere qui eum à Caifaridiiis, er Venetis pecunia in^ dii^htm putarent: nam poÃea liter as a Perdinando Gonza^ ^â¢SiciligpreeÃdhjtbifcriptds Polino tradidit, quibiis illc peridoneumhomlnein PliÃgt;dnuin promiÃis muneribus pc^ ^ebot,ut eiusin^nio folertiqs opera Solymanus cum Cayo= bo Cafare boneüis amiciti£ legibus iungerctur, er ipjO ^Koq-BarbaruÃd quatuor dureoruin nummum myriades «b Ricronymo Zanio legito Veneto Ãbi oblatas iaJfünter tetulità ed £Ãi),te minime ndui^ret. EratenimÃrmidanda i '^eneto Barbarorum claÃis,totiiis marisimpotentiimperio I Ãperba, qua: aÃuefccret littoribus Qliri^Ãanis, er magni ' ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d.
P A V LI 10 Vil H I S T O R.
fimptus neceÃMlcnt adduccrct.à oriunda claÃii Ãrcf,^!i^ liidruticiimÃntim er inÃulät tiiercturAtaq; Po!ii!ius,(jugt; inter totcuriirMn itÃiis, deÃperätaclaÃc animum defpo»^ der^it, nuttcio decret£ claÃis cxhilantus Solyinano grittiit tgit.îs eninhaudius er grani iudicio repudiatis ÃuorttÃn' tmtijSjddtäfidem prxflAreÃme dignitatis eÃefhtuebat, ncf cum diÃerimine tant£ rei, cuius iaóhiram uel immenfutii an ripondus minime rcÃarciret. Biduo poà Rofknes g:n(r,ai ipÃe demum eunuebus^quod ita cordi erat Solymano, Pofe num honoris caufa folcnnibus epulis exceperüt, arnicitiain ergratiam eoclaÃismunere benigne adaudktm gratiilaUâ tes. Polino demum dono dat£Ãuntpretiol'£ ex auro textili talares tog£, bini c^noq; inÃgnes eej^ui eximi'e phalerati, ZT pocula alicjiiot argentea. Dignioribus iiero ex eiusconiita^ tu Ãeyic£ ueÃes impoÃit£. DiÃceÃuro autem Solymanns,claà fern ut Incolumen pr£flaret atq; reduceret magnopere com mendauit, eiq^ literas in haneÃententiam eonÃeriptat ai PraneiÃum re^m deÃcrcndasdedit,pr£Ãcriptio cjuidemglo rioÃo ÃaÃi totregnorumtitiilis. ClaÃem^cjualem cjuantäiit^ ^uepetisli, omnibus rebus ornatiÃimam Polino Ãateritil liberalitate coneeÃi. Imperatumc/ue eà Rariadeno maris pr.tÃch, ut eiusconÃlijsobtemperet, ac arbitriodcmimt tuo cumhoüibus bellum gerat. Tum uero reiâîèamiceq;lt^ ceris, à claÃis rebus Ãoclicitcr gcüis Byzantium reduce» tur.Cuncia autem tuis meisq^ uotisproÃpere cedent, Ãgro» uiÃime caueris,ne te iterü Carolus rex îîijjgt;ani£ £ternusl!O {listuns,pacismentionedecipiat. Tum eniin£(iuiÃiinaitl pacemdabit, efuum regiones eins omni belli clade uaÃttas exuÃerls.AtPolinus, extemplo Byzantiuum reuerÃu,claà fernab Rariadcno^ciuidiu multusinnAU.ddgt;iisÃe» rat,
Svt TEMP. LIB. XLIIT; nbsp;nbsp;nbsp;tta
Fiftjegregtc re/riSrtin injlrtiilam^ remigibmreperit, tdit ⢠tiidhibitAceleritate, utcfd ([ttartum calendtu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cotUi
f»nilerint, pftitaprintoEubeeit adCariilium prontonto^ (fuod bodie ^dtitelium uocdnt, ut inde conitinStis Ãbi aliquot triremibui, qu£ tardiiis exornatte Ãquebun^
Maleam contcndcrent. Siipcrdta autein Nialect, totct ^^nÃiSjreÃantibus EteÃjs,in Laconicu Ãtium conieêbit Jf-ia f^panum caput,quodTeiiarum antiquis erat,fuper.irenott fotuit. His aduerÃs uentis aUata mora eà noutm dieruntt Ãdfecundddemiim tempefkite Hariademut Metbonem dlt;it,atqf inde ctitn claÃe centum er decent triremium, bire= ^iimueröcirciterquddraginta, qudf priedones adduxe^t ^ââHt,Ionium prteterucâus ad ^AieÃana: Ãetum peruenit. ^^nÃci^oRbcgiopr^edones defeenderunt, EarbaruÃaad ^ioneam Ãntionem claÃem promouit. Rbegini deÃerta urbe (^ofugcrätjfed Didacui Gaëtanui dreem tenebat. h polin» ^°^oquit{mpetenti,quum nibUrcÃionderet, er in Ãtbie^ Ãit collibus prtedones /Ãeibirentur, tres Turcds tormentis ^nterffeit. Eo Ãoeiorum caÃu dccenà prddones urbem irru^* ptrunt,erquèd inanes eÃent domus incendcrunt,ilt;egreid faentc Polino,et Barbaru/Ãi incendiarios ad petnam 4 trie ^'arebis depoÃcente: Inde quoq; tormenta muralia in aduer f»m dreitumulum comportdta.Eapaucis iëUbus ita Eli/Ãd ^lt;nn,lAchrymdnteuxore,terruerunt,utÃeatq; omnid de^ dtns muro dimiÃerit.Ei BarbaruÃa,ordntePolino, uxori^ ^bberislibertdtéconceÃit.Reliquis dutem in templo ab ^ÃinridcuÃoditis,dTcemmiliti diripiendam dedit, in bis f«cre dreiter Ãptuagintd HijÃani milites ,ermultcgt; plu* ftiRbegini eines, quiinÃeruitutemabdudiÃunt. Sei de» 5quot;ââ pi^^(ifiIii(,fxi}nii!lH(nuÃt(tisuirgo,in qudmÃenex
âi
P A V LI I O V ï I HI S S T O R.
'rarbdrus procaccs ocutos cotMxerdt,adpr£toridin /â¢.cpcrduân cjl, utcamilico ^Aalometdnii iiiitùtamj'.icris legUiin£ uxoris loco hdbucrit,^^ Didjcuin patran aliquot pojiinenjcs adportum Herculis inuifcnton Ãlidm, ûaiidut focerum bumAniter,liberdliterqifii[ccperit. Hijdmn ^cnnè diebtts circdfol{litiiim,quibiK BdrbdniÃdtnAgnxGrdcif, cr nfr.ï J^CjJdtKC fretum 'Brutiorum ordm percurrcbdt, CiîrolusC£fdr,dlicluotcoboYtibi{S, amp;nbsp;fcptiii^nùs circiter equitibus in onerdrids ndues dijiributis cuni quadrd^td triremibiis è Bdrcinoiie Caïudm periicnit, tdrdiore ob ii t!d!{igdtione,quôd oncrdrids extra cotifpeüu roftrdt£ cldf^ fis minime relinqtie:iddsexisl:imAbat,ut à mare traquillum, nbsp;nbsp;।
crlblslitidlintAldtiaconürdtumÃretconcidentibiisomtii* no !ieiitis,roürdt£ demuin oiicraridi,ucl immobiles remub CO,ad conficiendum cnrÃum protiniis ddiiiunrent-, d^à de/pedlAGdUorumcliiÃc,qit.etutiÃimo inportu,iiterran- ' tesdtttueHtodeiîitut.iS inuaderet ad MaÃilienÃes inÃddsex cubdbdt.Exccptus cü CaÃtr ornatiÃimo Aurianx do«i«s ap pardtu,prcÃoq; ei affiiere AlÃiifus Daualus, cy Ferdinant d'dSGonzd^,ipfeq;moxcFlorciitiaCoÃiiusyA.edices,di: eBononia miffiisaPotifice Petrus AloyÃusFdrnefius,oS^ uij Cdtfarisgeneri pater. Hic adolefcens diu in Ht/jgt;dnii fo^' cero comes eadem ueüus prxtoriaiiaui in Italiam redierat, iturus ad uxorem,qud: Ticinum uÃq;progreiÃd patrent, cr tnaritumexpeibtbdt.CiCterumFariieÃusquieadecdufdue: nerat, utadcxplicandamaximarum rerumcoi}Ãlid,collo= quio dies (3â locus diceretur,ad id prd:durum,at(à di/Ãcilei» CtcÃarem reperiebat. Erat enim tum C£(ar contradh uulM , fermonecp,Ãa£lusdmarior, quodHijÃanico Ãmulcr'^dgi»^ coldceÃitus beâlo,imlLim opemab affine PontiÃce,dtqueco Ãepius
SVl TEMP. LIB. TTLiri. m fipius ab fe amice de liberaliter excnlto,contra GaÃlos inia p(tralJet.Prcptercami!:imc,!itialià i,familidrilt;,!;ihilfibiin Ginnaniam prcpcranticoUoquio opus ejjè refpondebdt,ns relitjuum ccÃtitis tempus, Sicambrieo deflinatumbeUo^th utili mora deperiret,q!tando recentibus iiüurijs aj^idlo nul, las conciliandje pacis locus elTetrcUóhts, nee decorum CiS^ [lt;tri ulderi pajjet de concordia copjtare, niÃprius iiindica^ tisiniiirijs,tumdemum matura et certd.paxabip/o uickrc peteretur. Ui hanc lt;^uo^; declinandi colloquij fentëtiam ab^t ^apt'e filiamaSouonid literSsdcciuerat, uteamexitinere âpadTieinum inuiÃeret,poÃquam Pontificem minime ui~ Ãrus effè tiideretur.His co^nitis PontiÃx Cafarcm reipub. â^aaÃdemidcendiimratus, AlcxandrumParncÃum Cardin ^demmdgnisitineribusGcnudmmiÃt,breuiqieiusiuuenis waximè illuÃri Ãlertiq^ ingenio,quü fummd, quoq; dd per^ Ãadendum ine^et dutboritds,Clt;£/dr dddtt^his eÃ,iitad 'Ãu^ return cumpbtificeiun^retur: id e^oppidum Pdlduicins Ã^ilieinterCremonam dtqiPldcentidin,Ãed ed conditioner xt triduo plus colendo dudiendoq; PontiÃeife ddturum nea ^tet.Fuerequi exidlimdret CeÃiremdd id fe inuitum trahi â^idcri uoluiife,ne Ãritannii regem,dudum non obfeuro fee âffî'e contra Gallos pereuÃoÃbi coniuniJum ofÃnderet.Ho Ktinem enim ingeniofitfpicaci repetinoq; eo congreÃti alie^ gt;tiripoffeputduerdt,qiionidnt exdiuini iuris cefür a impic'. llt;ttiscrimineddmndtus, PontiÃeium nomen imnuni odio ptrfequeretur.ScdCieftri armaparantieogendd imprimis ffdt ingens pecunia,qu£ expedhiripoffit i PotiÃce,à Odkt tttusgener, nt famaÃrebat, J^iediolani princeps Augulht lt;tuihoritdte crearettir : ea res uideri poterat decora Cdfari, ^lt;»itÃnPotÃci,^^ XenetislongegrdtiÃinMrqubdille fefe, d iij
PA VLI I o VII H IS T OR.' io UbeYäUfi(iki,lt;ifji{idtlt;efMnmiepotcnti£ inuidid obiter tanto dotali ntunert fitprd AlexUdri^â^^ dicis titulos omitMiybeatioretti cf]iceret:hic uero Ãngub* ricmnlxudeexoptdtiiin aÃftiilifgetibuspdcempdrdrcttif^ iiideexpedita artnd Tur cis inferrentur^G^ Veneti tetno foederi Ãgt;ncere fttisfdihtm ejje iudicdrent'.cliiu in diiionibus prolixe cduiÃmt,ne quifyudiit AuÃridiüfin^'** nis Medioldniprinceps 4. Ctefdre diceretur.Appdrebdt ^ue FrdtteiÃeum Gdlli£ regent, quipdri iuiicio sÃortü dioldniprincipem tuliUit,dceum deniqid CigÃiris inintâ^ ntdgnifopibus defendijj'et,'bdiidgrdudtc expedbutioid neti ÃendtuSyGT uoto PontiÃa's dIJenfurum. Qjiid (niin^âââ tnoiius GdUo qu£ri,uelexoptdri melius poljejÃdttnuniif dtq; de/iÃis Gdlli£ niribus expeditd requies quitrerctnr, qudm ut GdUidCifdlpind Pti/Ãdnis dtq; Gerinunis inilitii»^ exonerdtd,Cdrolus Sdbdudiusreliquis Subtdpinis popilt;lisgt; ac Oiiamp;uiiis tnÃtbribus imperdrentlquumiÃe dimidio exit tus regno db inÃrmis opibus,opportunusiniuri£Ãeret, necoa!tuiu5,ÃfdtdCie/drilongioremuitdmiiwiderentÃo ftium GdUorum impetum elfetldturus.Verum tdntirei ns gotiuinmdgndsdd explicdiidum difficultdtes includebdt: quod pr£dlto conÃtio C£fdr,à trdnÃgendum foret, fuif ont ninoprffîdijs munitds drees tueri ueüetjie ipà PotiÃci,p^ rifolertid rdtiones[ubdu centi,expedire pecunid pldceret, niÃomninolibcrdatqiintegrdditionis poÃiÃione potire^ tur: necdliter quoqiVenetus fendtus OdAuij tuteldc/fetfn fcepturus.Kuiccofiliounusomnium Alfonfus Ddudlus Â«Æ hementer incumbebdt,quum diuerfi Gonz^git ntq; Aurid grduiÃime diffentirent.iscniin pr£cldro Ãudio CiÃriÃ^ mul dtqi PontiÃci grdtum fiélurtis eô tëdebdtfUt infubres,
-. ---------
sVI TEMP. LIB. XLIir.' ns tpui quos ill honore militari uiginti cinnos tjdemenùâ:nomine db acerbiÃimis tributif dd inopidnt reiddos inueââ pdce fubleudret. Proptered inedm Ãiem i QieÃre iniffks,Pdr!r.dnt dd Pontificcmuenerdt. Sed C£fdr mettreÃioinnixusconÃlio, neMedioldno unqudm exce« itiiiere cttn Cofmo de redimendii drcibus opporti/ itè trdn[cgit,itdut fiiprd duccnidsniUiddureorim nummit beHicosÃtmptiisÃoluerentur, Florentindiquoq; drcis,dc ifem eius qu£ ejidd Libtimum pr£Ãdid, nutu et fdcrdmen to Cdfdristenerentur. EdsinimiciCtejdris,ddcumuUndd cmcepti dominutus inuiiiidm,Gr hoÃes Co fini, dd elemn» idmtiusexifiimdtionem, Etrurite cosnpeiesdppeüdbdntz qndficofinus tempordrio beneficia regndre uidcrettir, çy Câpr difiiinuldntcr,dc ideo lentis pdÃtbus dd ltdli£ princi MumcantendenSjCr tempus idoneumexpeâans, quo E=» tfuridinprouincidin redigi tuto pofifiet, Cofino Eortundm, potentidm,uti dliundeub initio pdrtdm, inuideret. Ea ^^fiscelebriliberdlitdteC£fur,infignem benefici inoderd* dnimi Idudem tulit,quum rndlignisfii/fiitionibus exm» ddiiiuidid inexpeéldtus occurriJJèt.Nec minorepr£fldtis ^igenij indicia expetiti muneris beneficio Cofmus rejfion^ dit. Dedutlis enim omnibus Hilfidnis, qui in drcium prdfi difs erdnt,no ltdlisdemum,uti pleriq; crediderdnt,fied Ger ^nis ac Hi/fidnis db/c deleâis cuftodiëdds urces attribuit, dddecldrun^mgrdtiÃimi crmamp;ximè fidelisdnimi mdgni Einern, utdliqudnto drâius beneficio nobiles dniinos ^^ringi,qudmmetucontineriC£fdr dgnoficeret. His de Cdufis Pontifex,cùm perfon£, turn R.eipublic£ dignitd=» trni domejîicis coinmodis dntefèrre non dubio pudore cod^ ^hfitiuuti eiufcotifilij cogitdfijones penitus dbiecit,in
4. â
PAVLI I O VII H IST O R.
unam omiiino ctiriim totus inciibu,it,utCeÃir,reprte» faiMoFerdiiiandiÃttrispericulo, er propoÃtis ii:quiÃh. mis de pace condiùonibiis, ab in^ituto bello coiurdSoly^ tMnum uerteretur.PoittiÃx prior Buxetum ucnit. Polkro Mtem die, occurÃt totiits aulg Ãtefar exceptas eü, complet amp;nte detnum Pontifice, amp;nbsp;honoris cauÃa fupra nwdiu con= claae fumma arcis cccnacula tanto hoÃpiti concedente,M i(t bitia cobortiiim or equitum pr£fidid,Ãib Ãgnis paripropc rMmsro,pariqiià gilia,arcisac oppidi portas icquata ritate cujhdirét. Cicterà m Paulas uel«-idui colloquio,qiMi( qaamÃngidari memoria fuinmaqiprudentia, er pietateea fedulo commcmoraJJet,quiSgrauimom(!ito ad impetraiaia pacem pertiiieret,priedurum inueteratoqi odio à GaHoruin itmicitiapeiiitus abhorrentem expagisarcnonpotuit â Totus cnini Catfar ira turgidus,in CleuenÃem intenta ad aindi-élani animo Ãrebatur, tanta uehementis ingenij contention ne, ut quam Auftriam Barbarorum iiicendio breui arfnn ram crederet, nihil fe earn patrimonij miÃre deflagraiitis Ãammamrefpe^lurum effe teflarecur. Indignumcniinelfe nomineQa:faris,afubditis imperio beneÃeiarijsq; Ãiit tumcliamÃrre,nec ulcifci eos, qui malignitateatq; perjidia indubH, nullaq; prouocati iniuria geminato federe, Cf ab nbsp;nbsp;nbsp;'
je , legiiimo Auguã poteÃatis Iniperatore, er qno nihil flagitiofiiispatraripo(fet,ad inÃsT-iJ^imos hoÃes deÃciÃeiit. Prancifei porrö régis amicifite nunquà m fe conÃfiiruitt, quod illetotiesruptisfocderibusÃdemÃÃUiffet, qubdiitoi re ffntis immodicos ac aliéna feinper appetentes fpiritus gercret.nuqaà m pace patipoffct,nec totiesfa^,atqj per= domita arma dsponeret.Cjcfare pacem abnuente,PotiÃxpo Pulauit,ut pOilqua ipfe hortando nihil profeciffet,fenatores nbsp;nbsp;nbsp;j
. r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Carditm»
SVI TEMP. LIB. XLIlI. «J Cardinales de concordia Reiptib.chriftiiiiite comntodo di= fertéuerbafaâurosandireminimègrauaretur. Pertinere iniinplurimùmad elei/anda, uelpar'um uel omnino (lertinacis Mimi opinione,à in finatu libera uoceproferret enracomuniConcordiadijJintiretAdueroCiefar honori]i gt;tatus facile tribuit, nec mnlto pèfi uocatis Cardinalibus, MarinusGrimanuseiusordinis princeps,ita locutus eû. MiCilo!i^èmaximum,quodReipub.diuturnisaffiôl£ malii ^iferimenimminet, Augu/ie Caefar, omnium animos uebe^ »lentiÃiine commo!ieret,remprofetlo toties actitatam,ritr:, fisagere maxime abfurdam putaifemus. Sic enimbiefre^ âiumsfenatus,ctiinpriflina:tu£ conflanti£ ,tt{m modeÃite fii£meminit,utpriuatiscolloquijsuigilantiÃimi atquee op â ^iniPontiÃeis officiograuiÃime/à tisfaâuin inteUigat. Scd. iJir/is hoÃis inlimine crudelia arma concutit, marcq; teni^ ' «w magnis eins claÃibus conflratum eÃe nunciatur, çr tu â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;animi magnitiidine,tantis cpibus,Gr tanta deniq; for
ianafummus imperator,neglcâti Pannonia,defertoÃatre, J Palia;,sicilia:q;littoribusBarbaropeneproditis, auerfus inBelgas contendis,fcilicet ut quumignobili'uindifl£ i dio rebellaiitem regwlMtn debeüaris.peruerftc taudis famam ^ult;crais:quaÃ,râ¬{liÃima, et perilluÃris laus aliunde, quam aconfeélapace,fii/ceptoq;facrobello petendauideatur. Ae qiicigitur animo tuleris ,AuguÃc,à decreti tui nouitatem non infulfi homines admirantur.nam quum in periculo pu 1 nbsp;nbsp;blicaÃt falus,occultas conÃlij tui rationes excutiunt,omitti
iii(ioriam,parari cladem,religionem altius reuelli maxime ! dolent,agnatasqiCiefaribus, ZSquot; tibiproprias uirfutes re» j quirunt,uerte Ã:ilicetglori£cupiditatem,dedecoris mettim, I Gâprafentisrfnimt f ifgt; quarutn rerKni', quum tibi
PÃVLI lOVÃI HISTOR. fijciomiviK perii!ntllf,pr£cldrj, non uno in loco, dem imitanidpoftcrif documents relitjuifti. Sed in tc und pietdi refuiÃt ergd Deum diuosj; immortdles,^tii tehdcincedenteinuia,c::rritc uotd nücupdtitcm nnfyniitt ^fiüerunt.ïiojii enim quantdeuentusfadicitate re/^ende^ rillt, qnumin Punnonid Solymdnum tdntdïum uirium tu* m:ntcml^dflu,folo propc cd/irorum tuorumfremitu profit gdfli,3drbdruÃdmqi dcic dtuiU um dcexutum regno,terri Afiicd depuhjlL At tüitibi demtnn dd iiUeÃim beüd, à no inique, importuni tdmen conuerÃ),minus drriferunt,Ãiti* cet, ut fdlutem tudmjion uiihoridm Ãbi cur£eÃ'e oÃende* rent,çtrpr£cldr è monerët,ut i CbriÃinno Ãdiiguiiie tempt rdres.RedijÃif.quidem è Prouincid. incolumis,0uutertiife rèpdrs excrcitus non hoÃili glddio,fedtdbe amfumptd pc^ ricrit:uerùm dliqudnto certius deorum numen appiruit, quumè Germanid, Solymnno dd occupdndum'amp;iddm ii* uentdnte, in AÃicdin trdijeere properdÃi, quum d teÃip^ plex Ã-dter opem implordret, retentirent Germdnuprot ceres,mceÃiqi üungdri tuo di/ceÃÃu à proditos quereren* tur: traieeiÃi fcilicet duriÃimo diini tempore, ut cuniit terr£ mdrisq; periculd,ddexigHdnecÃdtisnominituo,de cor dm uitlori£ fÃem Ãibires:neq} enim,z:rPunuchus, eT Ãruus AfdiiigdS cumipfo nobäiÃiino imperdtore hofle, tum pr£Ãertim ChriÃidnd tergd immdniterc£dente,uideri poterdtcompirdndus.Sedte,nos^ tecum omnes, cdpitn tui ileam fubituros, Dij fuperipr£cldrd miferdtione con* Ãrudrunt, ufqueddeo dementer, ut tibi in eo cdlunititunt omnium concurÃi, in compdrdbile tropb£umde deuidi Fortund coceÃerint.Ergo fttdgrdtd, qudmpidmente,Ceo rü beneÃeio commoueris iteipÃum hodieprofedo uinces.
s VI TEMP. LIB. LX III. «4 ifuod certc iMgii pulchrum iecorumq; fuerit, quM form nasti rerum omttium dominum udmirubili confluniia fupc^ fufi.uac quidem cignofcif,C.ii:far, ZJquot; guic tua iudicij ati^f tueinorù uis eji, adglorium tuam, or fccuU faelicitateni pcrtinere Ånfitertsffed cum Gallo nunquà m ftabilein ami lt;itiam,nun^uà ntfecurainpacempdrdri pojfe contendiSf ^uod tibi eagens èfummii regni opibusfdcüè infrenif,dlic »X ditionis dppetensjtoud l^e,noud libidine femper inquie tduideatur.liiec eerie fuffiicanttm à communi concordiit tuertitni,auertentq;fcmper,iJulld. enimgyauiorpeftii hit* wano ingenio infidet.^cjuM alte conceptd ful^ieio.Zd enint ^uumtemere fcmcl irrepferit,cgerrimi uel maxime illuftri fdtioneconuellitur. i^oli,generole,pieqiC£far, ullomodo pati,utin te uelminimafijficdcifingenij nota reÃdeat. Pa tereautemÃ^uidpr^duruin intimisfeiiÃbiuobcdUiiit, ut id totum chriÃidndpietatemollidtur.HonefliÃimi(Ãe[ui dein tiomini^^ rnAximê dccoris conditionibus, quo! pruden^ tiam amp;nbsp;reipubliciC amantiÃimorumbominum iudicio de* fcriptdidudum perlegiÃt, Rex Gdüorum pacem petit, dfÃnitatem , opes, copias, offert, occupata reffituit, ut i^ediolanotud liberdlitate,beneficidrij^ iuris nomine re cuperdto,communem boflem 'Barbarum, coniundis ar=t inifperÃeciuatur. Vtnihilporro,uel occultée frdudis,uel farionÃnceriefideipertimeaSf'i^ui nihil uneju'am inuidi Mimiffetuf altitudine timere didieiÃi, cunéli ferè princi pes,initafocietate fcederum ffonfores, uadesq^ aderunt, ut iuÃisarmis fantas pacis leges, turaq; omnia tuean^ tur . 'Hanc 4 te pacis conditionem ante alios orat çr txigit Carolus AUobrogum regulus,innocentia tantum fua, itpiilfusregno f Cr^uodlonge miffmmum uidetur,per feptent
PAVLI lOVH HlSTOR.
^ptem dnnos aiicipiti duoruinpropinclKortnn iti!im.ifdtf gdtusJHiic item Veneti, tctnqnim ex fadere debits, re~ po/cunt.EMdem re^fr-f tti.(,perpet!iri tributii cnsriiatd,tif' egt;rum!^ pr£fertii}!,dc holiium rapiiiis cniieliÃmc diMXi^-tdjfitpplieiter eÃfagitdut. Valeant afauid, obfecro Ctsfa, faternd periculiL,}lungdroriim fiipplicMitiiim Idchrynt^, fen.itutpreces,Vdledt,ipfd fdcro fdndti Pontifaii duthori^ ttK,pijt,dt^ue optimts nuni^ià mfiiretd regibui, ut cljriÃi= dnus orbii,lit0hi,miÃeriâ:s, eyr Eirbaroriim metuliberitin, poÃiinpetrdtcuntuo incompdrdbili mutiere pdcem atque concordidtn fecundiÃime reflorcfat. AdcdC£/dr,iitdiii* tere confilio difcederet,nihil omnino,uel dmpliÃimiuirifa (undid,qu£iii Grimdno Ãiantna cenÃebdtur,uel eita fdcrdti ordinii dignitdte permotus,^rdtiiterrelj!ondit. Nihil à fä in toto uits curÃi uel ddgloridm,ueldmplitudinetncottis pdrdnddmpublicdpdcecommodiuicr melim concupiffèf ^udmut exoptdtd failli fecuritds ,cum trdnquiüitdte re= rum omnium pdrdretur,nihilque demuindntiquiiu hdbti^ i/]e,quhn pdcepotiri,utindedduerfuiTidrbdrosdrinddU faingeret, cuius uoti acinftitutifui pr£cldrdexempld, in Pdnnonidfirecid^llyrico^crtotd deniijue AÃicd rebttsges fits oftendcrif.Ãed IdceÃitnm Gdllortim initirijs, retrathim^ que 4 nobili incoepto belld conficere neqiiiÃi. Ncmiiif enim tutdmpdcem,utiliorem,chdrioremque uideri, qiiditt eidd quem iure optima ex fari beüi uià orid,cumfacio^ ÃÃimi l})estriumphi,tuminuÃtdt£ldudis prouentus ob^ uenirent, fed Gdüos fempernoudodidexdntiquisÃmul* tdtibusferentes ,ipÃus Ãmper ,mdioriïmque fuorumob': tre^biÃe Idudibut, dcpotenti£,dmplitudini,cr legitimis regnorumhiereditatibtts inuidifaquöd ritenuptdfleibÃü
indS
S'VI TEMP. LIB. XLIIT.
nidi airlines iinpudaitiÃime repuiidrint ^^facrdmcntu facv dcrum ctbinrarmt, nihilq; unquum fcuiäitn habuerint, qudm quiim ex coinmodo lubtret^d fide acdmicitdadtfi:^ djje: idpr^cldrcper/Ãe^im eÃe pknéqiie coffiilnmim-ptratorijs comitijs,qiiibui malto auro fu^fragid prfaertc-re condti,dml'iliofiie maligmtatts.dtque ftultitid: grMilum^ ptiiignominidm retulerint. Poftremo db ipÃs concitdtoi iïenapiosdtqiieSicambros, ut'SïrdbdntiorMn regioftciti ineen derent, euocdtûmquc iiefdr{d crudelitdtc dd omnium perniciein Solymduum, ut Anftriaiix domuiqtiAmmaxi^ ntenoeeretur,quitmnunqudm anted in earn maleÃcio^ eontumelid temperdffent.Ab his dutein obiedari fibi indu-=! eids Pinconis atque PregoÃj eeede uiolatas, cuius patrati fdcinorii ipÃe prorfm fueritignarui PÅnam denique Georgia pair 110 pecunia redemptonuper exoluerit. Fro= inde nunquamfead animum cencordia: mentionem admif^ limim,nifiBelgarumfuoruminiuridsde rebeUibtis incettc diarijsq- latrcnibusuindicaret.idenim dignum uidcri faris maieftdtc,omnia bellidetrimenta eeqno animo perfer^ refidnullamdignitatupaticontumeliam. â¢'Sibiautem^C!quot; fiimmi PontiÃcis,cr totius deniquefenatusgratiam, hona^ ri,acemolumento ejje debere, non detrimento atque dede^ cori'.quidenim inre Ãia potius quam dlicnd fapienti,ztr tisfupirque CaUorumfidem experto, ahfurditu atque de^ mentius,qudminiqudpdcisconditione:, Gi/alpin£ Gtûlijt imperia jjjcliariiUt Prancifei régis minori ÃUo, Britannia citerions luereditate penitusexclufo, nouum exalieno pd^ trimonium paretur, quo demuin Gdllic£ dugeantur uiret inltalid,eyrfu£protinus minuanturi Paquoque infam dut eertè prxpcfera liberalitdte, libertés nduigdtionurn.
PAVLI lOVir HISTOR.
ac itintrum fibi eripifiicultJtes,ciuum repetere Eillgt;.inlitn crGerniitnidin itwifere Ãngulis propc antiis ticceÃefc» ret. Malle fe Auguftig dignitatis peiiitns obliuilci, cr clam.'itum CicÃirisnomenultro deponere, quam indignant ter pAti,ut terra marlgiie portas jKÃntia^tranÃtusddu= bijs uel ingratis clientibus iinpetranda iddeantur.PoÃret mo CtcfarjeiiÃm exardente faeundia, eadem ferè conitrie^ mor aait,qii£fuperioribitsannis, cum Rom£,tHm Nicee etiam et Luca: expetcntibus pacem relÃonderat,quiim eat caafamdifertèatq^accaratè perorafjet. Adeoenimcojlait ti ingenio,priefentis potcntia:Ã{£ iuradefendebat, ut rcnio tasetiamfÃesampliorisfortunisfolertiratione taeri,pro=gt; ferréqtie,nonimperitisrerumnonobfcurè uideretur. tti uerö flagranti animo in Cleuenfim iracundiam intenderat, ut Solymani impetum facile contemtwret ,neque multùnt Ãatris periculo commcueretur,çr mihi dein!tm,qaod inr« nimèprattermittendum aidctur,ipÃ!is diÃcedentis manant oÃulanti,alacri familiariq; uultu diceret. Expedire te, in^ quit,louicalamos oportet,utqH£ iamgefla Ãuntinbiflorijt tempefliu'eperÃeribas: nam hocarmorum niotu,magnKi profeólo tibinouioperislaborparatur.Clt;eterùm Pontifex, qaanquam conciliand£ pacis conÃlio deieclus, rationem et Ãudium£qaitatis , ueratq; gloria: decus , alioqui feinpcr exinüum inC£fare,c£ca obflinatione Ã/perari mirabatur, Eerdinandi tarnen régis pericula,rcipublic£ pariter acami citi£ caufa Ãc minime negleüurum C£fari conflrmauit.Nec multo pófl,Rtptiflant Sabeüumpr£torij pr£Ãiiluin, lulium Vrflnum cum triginta cohcrtibus tuende Norico adPannoni£flnestranflniÃt. (yninque diebus eo coHoa quioÃuftntconÃimptis CffareinGermetniam contenu dente.
SVI TEMP. LIB. XLlir. Hrf itntt.Pontifcx pari digre/Ju Bonofiiam (ü reuerfus ,utf(=* jium diem,Petro Apcflolorum principi dicatum,folcnnice fimcnii(celebraret,(iuodieBitrbarugakPontijf infiiiis ad l'ärracinenÃum littora deldtus,OÃiam peruenitjtanto tar tore hominum ab ora in montes reÃigientitim, ut pcpulus ^omanusfubitometu coitatatusmÃugam,Vrbem cmnino deÃertuns effè uiderâ¬tur,niÃà . Polino liter£ ad Rodulphu legatiiconÃript£, perlatæq; Romatn perTarracinmfium pratorem tumultum magnaex parte compreÃijÃent. in baneenimfententiam iücperfcripferat:ClaÃis,qu£äSolya »!ano ad pr^Ãdium Gallia;R(rbaruÃapra:Ãc^mittitur, tx pr£fcripto mihiparet,ut ncmini, pr£terqiia}n boÃibus foÃrisnoceat,itaque edicito Romanis,c£terisq,- PottttÃci£ ditionis oram incolentibus,ut nilnl boÃile à nobis timeant. i^uÃquamenimÃdem abcorum iniperatoremibi pr£clare datam Turc£ uiolabunt, et uos pro coperto habelis Fraa^ xiÃcuin Galli£ regem nihil habere e^ntiquius, quam, ut rent ^otnanam non incolumenmodà ,fèd maxime floretitem, ac idea ab omni impiorum iniuria defenÃm uelit.Eadem quo^ que ufus diligëtia Polinus Rleptunianis ac Oflienfibusadea animos confirmauit, nt expetentibus Turcis ucnale pecus, amp;nbsp;reliquieommcatus copiamadducerent, er exnauigijs ^ampanouenaliuino onuÃis, quum eainportuhaflflènt^ ttierarchis aliquot amphor£, in ufum Ãeruorum remigunt pt£jinti pecunia uendcrentur,acciditq; ut nonnuüi quater iiisarietibus aut binis iuuêcisÃngulosex Erutiis captiuot â¢t pr£donibus impetrarent. Sed ciuiteu noäurno pr£fertitn fnetu conÃernata,uel ipÃo legato ex aliénapromiÃionepro priam obÃringcnte fldem ,çr uu Itu interrito animifecu^ fflatem in co pcriculo pr£Ãerentc, ut quiequam deÃdute publia
PAVLI lOVII HISTOR.â publiai Rtrffjr/« crederet, dddiici non poteratjiJMn^Uititt er P. Antonius pr£tor,cutnpr£feih uigilumimuliisttcaii fisfun-tlibus ud cocmndc(mfugcim,p!:r omnes regiones ii-fcurrerct,pdÃinici; abire eldÃim iiemiiii infejium, öquot; nihil propteredmetuenddmpronunciMiojtiinoreinfugMprJS cipites retent dre conuretur. In Sabinum enim dgrum crTi^ burtinum trepid£mulieres cum pdruis liberis effididebdtt^ tiir:,erdtqieiusnoe2urni tumultus fdcies ,fîcuti mox dece=! dentepericulo ridendd iuiientuti,icd 'turn omnibus foedd Cf miferdbilis, qunm mdtron£,nubilesq; pueU£,eJ'fierdtt quoq; uirgines è clduÃris in publicum[èproriperent, ob= lit£ pudoris, db obuio qiioq; in tenebris, ut dd proxbnis portds itermonftrdret,lumenq;pr£ferret lufiuo/isuocibus exordntes.Romdni interim dues,er diuites inquilini con* curÃu ddlcgdtumfdilo,dpudquein erdtVitcUius dd[eretk ddinopemopportunus,utpr£jididpdruretdcdretq; ddVf bem copids,fldgitdbdnt:null£ enim erdntin Vrbe dd cufioi didm cohortes, quumdntcd nihil db ed claf/e hoÃile ueritus, non temere dd indues :netuS£rdrio pdreendum iudiedret. Sed itd demum euenit,utquumfdlud Vrbis dignitdte prdà diuin negdre uixfibi tutumforet,fiibitdri£ cohortes êpro^ ximis Tufcis,cr dbeunte idm cldjje,in Vrbem grduideim .utilifumptu uocdrentur. Bdrbdrujjd dutemdd ofliuinTi' berisdqudtionem longe optimdmnddus, triduo poftindt di/ceÃit,E.truri£q; ordm dtq^ Liguri£ Ãne ntdleÃcio prdef uedus,MdÃilidm reddcontendit.Eodemquoque tempore cr ipfe Solymdiius db initio mdturdndum fibirdtus, ne uh trd Buddin proucdo,£Ãdtis tempus exndturd Pdimonij cce li in pluuids dutumndlespr£ceps,in curfu gerenddrum re^ rii deÃceret.itaqi S.wo fluifiine ponte trdie{io,Amurdthem
Ddh
SVÃTE'MR LIB. LX III. it?
vlMn^iism, ad expugnandum Valpo 'niiimpr£mmit, hoi guog^AchomdteiuEuropei eguratiis Miigijtrum jùbicqtiiiubzi.lircU id oppidum ad UrAuiflumi n^ripnn popcumuiou longé db Exechio,fivdd AuftriMicx trcituifugdjOriiâccbithij Pdulijtudouiciij; Lodmipi Ãr~ tiÃi.noriitfi duc um C£de,pcrCilcbre.Ta£bdtuflt;iutc:n locum prsfidioex cliencibM impoÃto, PétriPt'rcnii{xor,£.idein cr AleXijTurfoiiii/oror^qux mar ito ub rege ciijiodix trda iJifo, liirilent diiimum induerät, fed defenfores,ciu.Mcj:{din «gregi'è i»:w«'fa)7l erat,uim Turcdrum non tulerunt. Ãmu~ 'rdtbesenim Hungdrosomnes in deditioneinelemen'.ieonjl lio dccepit, ferudnitcii, ut.,qM dgros colerent,propojitd li^ bertdte ia prouincidrelirnjiierenturPnie iierb dd ioclot Pe hwùax etidm ditionis oppidum exercitus dnäus^ubi uli-^udtiiiu amp;nbsp;cjuidcm dcsrrime,i'iuddmtibus Turcif repugn
' ndtuin eHiquod d nplius ducendinobiles Uttngdri^uU erdtrt uèfîTarcdruinho'tetpn dtitudinein incoLirum dd perjire doildbofet contemnenddj- periculd cobortando^dute alios foniÃime Turcdrumduddciam propulf i'i ent,fed ubi mid-tisdcceptis uiilnertbds, lerritdcj- er recedem-e èt miiro So^ cleftfîiwn turbd, irnmpentium boÃinm impetus fiiÃineri Uartpotiut, indrcemcoiifugerunt, ut indeVdlpönienlluin exe!)iplo,fdC}d dcditioiiefdutem dc libertatem impetrarety fedhisirdtus Amurdtbes,nuüd pd!îto!ie,liddrbitrio fc de^^ icutésegredi pdlftrum refpondit, dtq; itdereunles portd omtKsinterjTcit,âtt edcrudelitdte rcldjui, ciiiijfe inarmif potius^qudnin Solymani clemétia rcponcrêt,Å!ld tintriufcij oppidi fortund fcrrercrwr.His cognitis rebus So bmmus oppid i Am irdthi dono dedit,et pdrdtis,ex^ ploritis^ rebus omnibus,! Qudu cum uniuer^ô terreÃri na
«
P à V LI I o V 11 HI s T o R.â tinU^ (xercitu ad expugnandum Strigotüum conMiditt Eraiit in pr£f!dio Li[canus Hi/}gt;anus,arcis cuüos,f(nioris 'LifcanipropinqtiUf^quiddCaj/buiS^Htifupra doaiimaSt ob mptoffruges ab agrcjiibus fuit interfcihis, uircogem doauroaptior,quamb£llicistnuneribiis obeundis. tn uri bem autein miffus ab rcge,Salamancd pariter Hi/fdnus, iiS adinodumperitus belli, Gr dntepericulum uaniÃimut 1:0^ fliumcontemptor. U praterpducos üi/fanos eius amici-tiam familidritatemq; fecutos,ltdlicds cobortes duas effect ratexhicmilitibus, qui Medice prgfeiio claÃit, Alexan* droq^Vitellio in Italiam redeuntibus,in Pannonidremd/t^ ferdnt,Alexq Nurdoi çy VicentqMdtricif figna fequentef. Ad hos dccefferant uexilla diio Germanorum, quorü duceS erant Priflanus Portaler,Gr Prancifcu^ Munechius,quini litum omniunumerus mille gt trecentorumficmmam cff* ciebat. Paulin autem StrigonicnÃs antiües, pr£clar£ crgi Ferdinandumfideijinpacatam regionem dbicrat,qulgt;d de-fperatd uenid à Solyinano certü cruciatu expeófaret, quod eo deprecatore in gratiamloannis regn femel reÃitutin,itt rnadFerdinandumdefeciÃei, Strigonium inpraialtd ripd arcemhdbet,indeq; DanubiumÃibtcrlabentem late prolfi cit,ex aduerfodditum habet collem,qui port£urbisimmiâ! net,mcenibusduté extantiapropugicaculd défunt,per quf emiÃn tormentisfubeuntinmhofliumlateraferiuntur.ii jiru^r£mos dntiquis erat, qutim nondumreperto bom^ bardarum artiÃcio,drietibus Gr baliÃii ingentibin GT tut ribus ligneA nrbes cdperentnr.Proptered ViteîliùSGr Tor nicllusfuperiore anno ad infpiciendam Icciiniinitionumq; natnram d, Rege miÃi,£gerrime defendi tirbem i maximH pr£fcrti)nc()piÃoppugndtainretulerdnt,qu0d ab eo coU
SVI TEMP. LIB. XLIT. â xiS fe '(orincntis tlatuemii! .4 B.trbaris occitp.-tto 'cttn^kl ïn= Gorfiii fuperitè confpcä-t ferirentur,zr£a elJit n^ttird moe â nium,utqaMto propius hojles fncceierent, tMto Mint protect Ab imo/ubrncrc mumm pojjèni: quibas difficultit itbus,iteteresperuiq; milita, qui Strigonlj prxfertim hy^ bemirÃt.nouis optribtis occumbcint, migr^qi altcritAte Antè pericnlum,ut M.ibundis dccidit,miriÃc£ uirtutito=i pmnpollicerttes.SolymAni aduentifm expcÃAbAnt. Sei ifbiBArbAmsho/in uiidiquepromirlicallrcs Idtè campoi toHes^omnes ereólis taberndculifoccKpMÃ, claffanq; pe nterorMtiÃimAmAdiierÃoflniniiiefubcuittem profpeSidu tibifs oSïcnii[,ncim) erat qid iiondipofitdAnimiferociA ffioperede fal:aedubitATet,qitbdpMci, quMqmm exi» mid liirttnc, cum niimerofiÃlmis ho^ibits, ntqm hd pcm tinxci Admo'diim deuotianimi propoÃto mortem peten-ypngnxtiirinidsrentur. Addnxit qtioqne inetim Ie gxtornm adnentiK, Solymdu-^i enim tres prsetoridnos è Sollte ChrilïiAnx ixmpridein nd suhomctis fdcrd trAdn^ ^s, Uxlnmfcilicet,^ }iifp.iniim,AtqAC Germtnum, cum prejjüumex hB conRctre didiajjet, ud urbein miferdt, titquifquefine interprète Ãi.e nxtionis homines aUoque^ ntur. ui ntmquendmtÃiper dmpLipremidatque ftipen üiÃededentibtisitdpromiÃcrAntjUt qutim proldtn conÃti ttttdq- idin elÃent tormentd, abnuentibus extrentA fappli^ (iddenun-Mrent. Ad en quum A ÃgniÃeris prtecldrd uo^ cereÃponieretur,militesÃde uirtuteq;pr£ÃAtttes, neqtie premijsturpitercipi, neque minis dc igtiominid terre^ rt folitos,extremes Ãpes in nrmis hdbituros, Turca in cd-^ firdredierunt, eodcmi^ die tormentd in coUem immineti!â (ent ttrbis Ãimittd ccîeritdte ÃibueHd funt , çy deteâ£
c ÿ
PAVLI 1 O V r I H I S T OR.
toto tmbitu ttd oppugHAnda infirmiom mxniu partes,tdit toquidem Bdrbarorum iudtcio,!(tne^ peritius,ncq}op^ portuniui quicquamadnocendutn excogitMpotuerit,ud ab hif,lt;^ui cuniît inter ius diligenter explordffent,iu ut cre dipdr)it,nonlortundm modo i.hriflidni$ hominibus,fed^i* dem ^uo^ dduerfus B.trbdros omnino defuiffè. SuldiBducd diffiÃi! fuburbdnif munitionibus, fecus ac Mied idtidnter nequdciudfe deferturu pr£diclt;trdt, in urbëfe recepit, qits hodie Cdlieiïi nomen hdbef. fuperioribus enim hybernit ex teriores Strigonij pdrtes dntiquitus mura cindds deo milites,ndUdîesqi/à cij deformdrdnt,ut/ubidtisddufiiitt ignis tdbuldtis cr contigndtionibiis,femicddentid teüitfpe^^ ëtdrentur: edfrequenti trdduperdecliuid ddflumenulqti^ ptrtinebMt,ubi tdbermeamp;nobiles qiiotj; domus à fvrtiiiid tis Hungdrorum regibus extrudi uifebdntur.CiierioaA^ chomdtes, Europeiequitdtns mdgijier^edmddoppuffidnx dum mûri pdrtc dccepii, qu£ epi/copdlibus Sortis dtineUi tur.Vdldnidnidutem perf£ ddtd ed qudjjdiidd fubruenidi^ ed turris,qu£ port£ Buddn£ imminet.is enimingeniofo* lerti horumq; operum mdximè perito edmeritdldudefd^ mdm dpud milites fuerdt confecutus qtiton in expugndtio^ neCdjirinoui ddÃnumB.izonicicgt;n cum Bdrbdrujjd,dâi»!i^ rdbilif drtifex extiliÃetJtfdppi dd opusfdciundumidoitei, gregdiimdÃngulis ducibus dd perducendus fol]dS,dttollen dosqi dggeresducebdntur.lncredtbiledidueÃ, qudntaui^ torincntddiipîodi cÅptd Ãnt : cotinentiiidmlpordinenuà qudcel]dbdtur,c^erdtcolubrin£ingëtismdgnitudiniis,qii ril idibus nonmodô fuperiord mÅnium decuÃis pinnis ntt ddbâtur,fed turris ipfd,derdfû idinfdjligio qudlTdtdinferi^ us de imindnibus pilisperfordtd, nequdqudde[enfQres,uel, ddire
s VI TEMP. LIB. 'xuit tdire,i{el coÃflere dttÃos ddinittebat, ddeo utproximus ex= tStiscoroniC muruscmnis ctt ingaiti fragore prorucrct^zx tembili cotinuo tâ¬rr£ ivotif cuiida qudti uid^rentur, nec foÃjitndiiiimuropropugiiMtibusfäcultiaerdt. Nrf lani^ zm fcloppetarij,autper fcjj^fiibter fumma cbiedi ägge^^ rislabm difpoÃti^aut è fupe riore loco proteäi equilii fcit^, tifiCjuu indiordtonnctdceUdret,excitcitu^^ iiidefumusfub Ãderet, certifflmk iiiibus dpparentiu cdpita fericbdnt,Gr ^ultiinieriiis inftdtioneper/euerantes^ihddëtibus äb dito Ãffttisiiulnerdbdiitur, fedmultà grduiorëclddëfrdgmëtd ^pidtinoftrisinfcrebdJU,d!tdifruptdminutim,diÃipd d^ formëtis^euitdrino pojjiiu,illifd^ membrismilitü inutiles ^eddereiitquosdttigiJJent.CiuibusmidisddduëlimiliteSjde Ãrti exteriore corondÃnteriores munitiones celeritererc ^eriint,Htminore cü periculoindefenÃone uerfarcntur^ ^ecdnmus'Bdrbdrisdefuit,(lumduddëlerfubirët-, teres inÃdurdtd pugitd mdgna cldinore edito in urbein irrii pere condti,dd congreÃiim ufq; noflrortl peruenerunt ,/ii denp^int.£pl)aldngiifi-oiitëprtelogis hi/Ãiddm jdriÃis, idr
hoftisleuibus hdflis â¬queflribu5,Grgrduiglddio, dut pdruA tdtil Ãcure drmdtuspcrrupere no potuit, locoq; des multis dcceptis uulncribusfe recepit.tn ed coruëtios ne Bdltices Sclimbriie,qu£ dd Pontu eÃ, nobilis Saitzdcus, qnumÃuos dd irrumpendü uehemëter urgeret, interÃe^his tÃ.Subierdtddedripd,qudm diximus,Turcdru cldÃis,dc emnid,qult;edd oppugndtionë pertinebdnt, tormentorS ins Ãnimentd,comedtu^ djfdtim dBuddÃubuehebdt,noÃrisq; nehemëter occupdtis cldÃidrij milites Qtremiges ddÃubur biincs domos tdnqud inforo rerlluendliu ociosè uerfdbdUs tiir.idnoÃri ab urce ieJjieëhMtes,impunè Ãeri no tulerut,
e iij
P A VL I I O VII KIS torâ CDliglobatifq; repente exfud qui/q; cohorte Ãngulii eentu^ r'qs,MicbetitRMaÃjurgia Gcrinanu!,Nardons^ Itäliae^ xuperutit.TdMus fuit eorum impetus,ut Turcx itnproui^ fohoftium fuperuentupertcrritfquum pdrs drinacdptre, farsdd cUfJem cur/ti (i proripere ueUct, tumuttucfiÃinio pugn£fugd:q;genere,dutiatcrccpticdderent,dutdindtdif tes rdptifiuminemergerentur.Seiquiin cldjjèerdnt, op-portundm pldneproÃigdtis crpcr^tis opëtukrunt,fâtÿt' tif enim crgldndibus in noftros conieitis, itd incuteni'idirt impetu retarddbdttt, ut id ddmotis undiq^ nduigiÃ,dliqdtin to qutetius,quAm pdulo dntè etx tutius fuos cxciperent. Pe ricre è Bdrbaris circiter ducenti, etripfc Zirnnir ndtione Tcrfd,cuius erat eldÃis imperiü,ut cius duddcisfdtli none tndximé célébré redderctur,qu!i in eo diferimine pertiirbi tis opcferetts,ctr fugdincrepitdns,prteicrid biretncdiino= uuiffet,gländc trdiefhis interijt.Dü hj!cÃercnt,cr Perbds ri flrdtis mocnibus effoÃisq; cunicu!is,qiiibiislurris excin^ deretur,udlidiore indies impetu expugndd£urbiuircs in^ tcnderët,o' cotrd noftrerurn dniwi cü multis dcceptif (omodis,tH und mdximè duxilif di /fcrdticnefdngtnctur, fenexCdldbcreCrotonedrtiÃciotormentoruwdjfuetusdi quot;Bdrbdros trdnsfugit.EittSdutéHefdrijimpqq;fdcii!orùodu fdmpr£dicdbdt,qu6dpîurdÃbiÃnicr inopiÃipeniidrex iiebcret,dc ideo liberdlismilitid; dominus,uitdtcprtefcntini td:periculo,ddeundus eÃe uideretur.is benigne fuÃeptiisd Solymdno,interrogdtusq; diligenter dpurpurdtis,Ãurbe Strigonio mdturè potiriuetlent,Aqudriiim turrimemntto (XpugndnddeÃeperdoccbdt.Erdtedturris in extrcmdri=^ pd,Ãeb ipfd dree Strigcnij,loco,£diÃcicq; Buddni perfini lis,quit code mdchindtionis drtificio dqud eiorbendo eÃu^ Wiae
-SVà TEMp; LIB? XLIII? na Itùite Iduftdin uirijs Ãfgt;l cnibds in drcem effunieret : db Cit enim Udfddicfiibeuntes onujU cotnedtu, Ãreciis dd dqna librdnt torjneniis,mdgno Turcdrum incommoda itd pete^ bdntnr,ut nodn tdntum,^ fecnndnm ulteriorem amnis rc pdm pildrum uolitantinm metii Ãoüiciti nduigdrent. Hdnc HdbrdimM Eunucbus,Afidtici equitdtn^ mdgifter, ddmo= tis tQrmëtisexpugndnddmfufccperdt, fed irr ito condtu cic {Id molicbdtur,quum ripd: mdrgines fidtuendis formentii perdiiguftx mdgnM Turcis affcrrent difÃcultdtes^zr ntdiâ tci prjtfidio impoÃti,dire(lis cx dduerfofdlconibm conÃdn Hfiinèrepugndrene.Monflrdnte itdq^ trdnsfugd infuldnt inDdnubio defertdm,qu£ contra Ãontem turri obieädÃie ibübdtur.in cdm vldmanesnoihifcdpbis trdiecit,ereóh^ fubitariodggere^conuediiq; eö tormentë!,nonuÃos cx de^^ Ãiiforibus interfecit, nudduitqi eorum IdterdÃtd ut AÃdti ci,nondppdrentibus prj:metunoÃris,murum/ubire dudc rent,c^ Ãcdldi expcdirc prcperdrcnt.lntercd Turc£ è mui ioribus cdüris extcriord tirbis undiq; mdximis tormentis uerberdre,pr£grddibusucröglobis per £nedmortdrid in /ùblitne idà is,Htcü mind tedis incidcrent, interiord demi ÃareÃu bterq- ntdgnos cuniculoru Ãgt;ecus,ÃcHti dli'ds in ex^ pitgndndd Khodo perfccifÃe docuimus,excdudre non ccfÃds b.int,in quibusBdrbdrfcorporepdritcrdcdnimo dduem Ãu omnes bellid Idboris d/Ãeritates indomito, inter diu no* âuq^cibumorfomnucummultd noflrorum ddmirdtiotje cdpiebdnt.Accidit dutë,nt £ncd crux indurdtd,ob idq^ per cuffd Salti rddijs Idtè refulgent, qua mdximi tëpli fdÃigiit orndbdtur,dÃiduo coÃnndntium Barbdrorum ÃuÃo con~ tortis ineampilis reuulfd, dtque dcicddÃdngeretur, qud cddune Solymdtiunt foelicit ifluscdfum, morelt;rentis di
e iij
P A V L I I O V r I H I S T O R*
Zffz7 dugitrium facile uertente excldmaffifcrunt,exf^u^Hi» tii ej]e S r,voniii,poftquam fignti inaiiifuperÃitione à Chri fliaius koÃibtis ddoratü è tëplo decidtÃ'et : ticcj^; id cKdi pro uanoà aojhisdcceptum ejfdefcÃifcnim tcrrity j^; iinliti=i bus,quibusuuüa^lebdfaxeoin/olo,adextrutttdd4ntiituM ncsjiippetebiit, Lifeanus Sdldmdncd dcreiuexitutimi d: diLberantes, er 'ecretii ditniiinterfe cotlocnti^fernAre ftfc,et deditionë fdcere decreuerunt.Erat Lifeaniupdrii wi lnije iierfatiiS:,et mul to cxcotinudpi-fdd cegcjloauro ft£ dines fie,ut Ãbi lane opuléto,pro inani co/îdtix laude,iidï barico citdigladio nimis miferSputdretAde^uoe}; effi/gùtt di pericull feitjus erat in Salainà ed.dpud elt;uë ceria flus, et bona, pcciilijfidoreac induÃ'rid caÃrenÃpartd, cttini,uet Waxiine decora laude potioraducebamur. Cieterudus ciilti confikifama adeo adÃridlc eontiiierinotipotuii,ciuin ddmiiitcs cinan.:ret,t]ucru leriia jeri pars, autinterierat, aut £gra morbis,etuulneribiis debilitata decuhebatAina ta men omniu uoxaudiebaturfiatis adliucuiriu fuperefie, ut intertord.defendipoÃiminmedeÃ3crarent. Sed centurio* nes ati^; Ãgniferi,pri{fedis adularifolitÃà honeÃis coditio mbits a. SolymanoÃdes prtcÃdretur,omniu certiÃintseneci, er nihil demu Terdinando regiprofuturlt;£,deditionem frlt;« ferebant.Fortibus enim uiris,autcgregiepugnando caden dit elfe,aut poflejuam fuprema aecefsitas idferat,hciiefliÃi m'epacifcendum.lHecnwltopofinc^t demijfusèmuro gnifer,accepta^; per interpretem Ãde, Sabmancam exeb uit,utis£cfuioreconditicne de deditione tranÃgeret. Nfc »lorztocfwZtcexÃMîdd Achomatem contendit, admonitis prius Aciuariic turris deÃenÃoribus,ut inde dd falutem cele^ viter in urbëfe reciperentfid eo nuncio territis, ercutus multit
SVI TEMP. LIB. XLIir. nlt; tnultu euddentibus noÃris,Turcie intentie animdduerjà fit gj,proti]i/is imperunt-jnterfedif quibufdam, qui tardiut tlabeiites cffèrendis furcinii occupati inhcneüè concidem runt. At Sdlainatica adpurpuratos deduâtts,quum(iccurit ti loqucttdo multafbi contedi poÃuhtfet^nihil expïicdtiut Mt mtius tmpetraiiit,qudin,ut nuture fe dedentes,cutiamp;A qitffilutcm hbcrtatemq^ reif icmnt,txliberdlitate deine tÃiini iriipera oris expedarent. Itäq; Hijfatws acri iudU fio Turciiruiningeiiqs dtffidens^ncctainatdelf eritns,quii ttdire uetaretur, Li/cauo que retulerat ptrjeribit^ mo» gt;â(tq;,fifdluuscf 'e uelit, sxtetnpIcQr'waxiiné hberdlitcif liÃjdtq; lirbem deddt, Acieptis litcris,Lifcdnus ad milittt pi'oiieni, deditionis necefitatem^çr propoÃtam fÃem ui» amp;libertatis cundis expouit-Mcmord ambiguo Crfre» intnte adhuc milite, Halis aperiri Ãbi portam, ex deditia» t!eincaflrisfaä!i,leto potius quà mferoduultupofiulat, foqsÃatimpdtefada 4 bifcaiio introducitur, daueÃ^ trlt;t« diiRt!«; killeen' f acoto agmine ingreÃi,munitionem, to» tamq; nuiri er äugens coronam occupant,milites noÃros ! nbsp;nbsp;fecedere iiibcnt,imberbes ex bis ad unum Ãcernunt,rdiqui
^dÃafdepciicre,er fclopettos inunumaceruum proijeere toguntur. i^emoeflomnium quirecuÃt,edi(h^non pd* ! teat.lmproiiifo namq- et cotfà /fernminisac cderato prtt torianorum introitu lerrefadi, feipfos demiÃispudore o» tulh intuentes, priÃinamanimorumferociam exuerantf nibilq; nià ualde feuum a Barbaris expedabant. id mim lt;!«:eptis,er circumuentis facile euenit,quibus expediendi (onÃlij ratio omnis er uirtutif ufus excutitur. intedit que» que nofiris pauorem cafus infolitus,nam quum militef, uti ^peratum/ueratfipfas etiam cum fdopeUi^fulpburei pul
! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;e V
PÃVti ïôvn MISTÃR.
aerîs hgenoi in aceruü coiecijjint, ab accenfo ^orti funîcH â lo,excitdt(t repente fl(imnta,edrum rerum cumuhnncorri* fuitjtf^. adeo conjterndtis ira metuq^ Barbdris,ut non te^ were in)idMiuerUi,è nojlris nonullos interfecerint,fed {)recdntibusprii:feà is,Qrnihildolo,/èdcafnfdaii,oris tnanuu geÃu Ãgnificdntibu.s,ipfo^ Hdlifdctlè perfuitfo,amp; aleriter tommotdcldudÃgnum date, lanizeri i c^^dibnt tëperdruat,Tu ucrà lïdUs,coprejp} tumultti,dpud no/lrof f)cr interpréta pronitncidri iuÃit,pdrdtdfore pcrdmpllt;tÃ^ pendidjdc bonefid militie locd bis omnibus, quidd Solyttu^^ numtrdnÃre ueUët: necplure5qudmÃptudg!ntd,exoigt;tni t^ione milites repertifunt, quiconditionem dccipetent^ â^rbdrorumenimperÃdidmtimentes, crdeuitdfoli^ilh ttbnuentibuspdrdricgdem cr crucidtus, propter ndtuïifi imindnitdtem,exiÃimdbdt.'Hos Halis comiterallocutus,et; cumhis,quos diximus,deleëlos impubères tiduigià deuebi 'KudaiuÃit, reliquos dbomni dcÃnÃos iniurid dd rcpurgdti dddrcë,tequdtocumTurcis Idbore delegauit. Atl-iÃlt;eâ^'^f quiataurumferudret, ddmiÃiflagitij dedecus fubÃequen* temqi obidpcenadcignominiam contrito pudore neglc^^^ rdt,dureum torquem, quo tdm duarè quam infoleater Pê« renus fuerdtfj}olidtus,dono dure cogitur,quum ilium wlis (dioqui per uim erepturus militari comitate, tdiiquam no^ uum apud Turcas ceruicis omamentum expetiÃet. Eo namq; tnunere HiÃ)dnusreliqu£Ãi£ pried£ periculumre= âimi poÃe cogitauit,fed audro imbeUiqi fortuna nihil indul pt-.namquuminÃgnesequosdleret, uthisdrce exceiens itt pdcdtii eueheretur, Ãgnatum^ aurum in ephippiis Ãtb^ Ur puluinos accurate concltdijÃet, ei pofiremo Barbarus t^uos idin ephippidtos conditumq; fiinnl
syi TEMP? LIB. XLIIL 1» turtmridendoademitjquodnduigdturo nihil equis opus tffeiiceret.Atq^it4di(ces,ntiIitesqiO)nnesexuti prdfertint gdleis atque thordcibus,dcäd ttdues dedudi trdiediq; inco lutites in ulteriorem Ddiiubij ripdm,Pofonia pedtbus contc denint.lbidutem Sdhnd inÃ'u regis Lifcdituincr' Saldtndn^ cam prûdiiionis dccufdtos cuftodiie trddidit,et cum his Id^ xiore tarnen cu^oiid Mdtricium, Alexiumqilîdrdoutn, çr TriÃanti Germanum, ut quomodo deditio captd, pct« iralaq; eÃet inipÃ) de reis indicia tcfldrentur. Occwpctfo StrigomOjTurcig dgrisnoflris dcuulneratis^qui nn'dprofi cifci tuquiuerat,omnia pictatis officia ufq^ ddeo diligenter pr£Ãitcrnnt,utqnum recredti demum,dimiÃiqs dd Torniel him inComaräperueniÃ'ent,reliquimilitestantdin Bdrba fit bumcinitcttc extitiffie mirarentur.At Solymdnus expidto tcp!o,etutiBuda;fecerdt,ddÃdcrorumfuorum cxrimonids traduóh) ,fuperisgrdtids egit, quod co prlt;e/crt»» die,quo Bäiazetesduus Methone cepiÃet, Strigoniocdpto,fequo!t qiieÃmilisuoticopotcmfcciÃint.'Eratisdies AuguÃi me« ps decimus,diui Ldurentij memoriic cafecrdtus, Ncc mcr4 accitis Buda fdbris,dtqs omni propègenere militum ad o« pHS coaiki,admirabiUÃruilurd celeritateqi urbë reÃituit dtq; muniuit,tdnto quidcmÃudio dppardtuq;,uti in pofle riimChriÃianis recuperdndig urbis ffiem ontncm adimere tiiieretnr,exprobrdta hcrclefegnitie ac imperitid Gemtd^i nisGrEungaris,quiper qudtuordecim pojjiÃam dnnos pinguiÃmper inotiomunirene/ciuiffint.Kecmulto pôjl SobtndiJKj OÃdino tiiro impigro Strigonij cuHodidi priepoÃto, dd Iduam Tdrtdris Scythis, qui dd Albdtn Rcgdlon prccddhHndt cxcurrercnt, dd txpugiidn« ddmTdUdi» jqUifoîimTijcoddtd fmt, itcn'ntendà . id oppiduittj''
PAVLI lovn HISTOR.
ofgt;lgt;iJum,ualde exiguum,ärcem dixeris, diftaù DMubio introrfuftContrkComar(im,pMà s milidribus Hugdricif, ti Torniettus îîdnibakm TaÃium Bononienfem zr Aiitiuiti Genttdnum cum odkginta inilitibuspritfecerdt. Hifiqui» iem date alias id mutins fibidari depofcentes, quad qui» fini Ãmuldc Iduii futurum rebantur, ommm uim Tura» rumfe conlempturos affrmdbant, fiuequà d Strigotùuxt defrnfitm iri crcdercnt,Ãue quad Turcos di igno» bile cafleUum,cum totdmole copiarum minime defltxu» rasputdrent.Sedcdptodemuin Strigonio, crdduentMtiu iojlium con/feélis caÃris,zr Achomate, qui pricedebat à uim experircntur,grauiÃimos cruciatus denuciante,qiiiii à extcmplo dederent. Vti uiribus impures ZT uiti: cupidi, nullam expediendo canfilio moram fecerunt.Exeuntes So» lymanus, zr fcripto abeundiÃdem accepturos, demoreji* ricis ueÃibus donauit dtq^ omties dimiÃt.Tdtta uerb fundi» tus euerfd eÃ, uetere Ottomanorum inflituto,quum raris, fed ualidis omtiino preeÃdijs partus beüo prouincias,mino» ribus puÃim deletis drcibus,tuendas cxifliment.TornieSus autemÃpfum Hunnibalem Ãuflru bumuni iuris uquitatem pro fulute implordntem,aliquätofeuerius utque turbidiuf, qu'dtn eu ualde lugubris rerum conditio poÃuluret,cdpitd» liÃpplicio affecit. Eo enim pergraui difcipliniS exemplo intelligi ediciq; uolebat cunilis, quimuniti locicufiodit pr£cffcnt,turpiÃim£ mortà metu egregium confiantiÃime propugnundo mortem minime fugiendam.AntiumporrOt quoderut GermanuStUdEerdinundi regis urbilrium reiecit, quit pTigclurèÃmilcm de LiÃano et Sdlumancd,utigrauio» ru meritis,fentëtiüferre uidcretur.Sedrexingenio mitisoe fuciUs CT nunqud cruentuSide Uiffanis leuiffimeÃatuit,et
s VI TEMP. LIB. XLIII. «j â iiuturnitantumcnrcsris pcemcontentus fuit,(iuum fiumadp.tremc!imTaÃiofuppIicij fortemaîroci TronieUi tudicio rdit^uilJct. AecjudtitfoloTdttd, Solymanusad£x=â pugiiMdiin Album proÃe^bi,s,cirCet lâcum pdrt{um,dqud^ tionimdximi opportunum pofitiscdfiris^ non procul db confedit.'E.durbs ob id Regdlis cognomentuin tuUt^ ijdà d ibi ptrdiüiqao foîcnniq; gentis ritu no:ii reges coro^ fdHLur,!iceodem in temploprifcorumregumfepulcbrdcii ferumgefldrum titulis nifdntur. Citterùin Sudd Strigonie* tim,crAlbd Pdnnonici regninobiliÃtni£ urbes,pdrtbus fe fe iateruallis inter fe dilidntes,tridnguli figuram efficiunt, lt;uius dmbitii,dimenÃsc]^ ldteribus,milidrid circiter centîi tncluduntur.Albdm,reliqndsdiidS dïïuente rianubio,per=â pttudpdlnsundiqiprjecingit,Ãtitquidem dduerfus boftes ^(dldemirdbili, niÃper afldtem confumptis bieiKalibitsds qdis,decreÃcente^ pdlnde Ãeret infdlubris. Aburbe tres ligt;t tiiprfdltiq- dggeres( idcentis rot£ rddios dixeris ) ad extre nam cinumfu/i paludis mdrginem porriguntur.üi longo fHmpontiim Ãmilitudinem redduntjhabent^ fuburbanas iomos^ç^utrinqihortosjnterced'enteldtd regionc, quet uidtores incontinentem dejeruntiir ; ad extremam uerà Ãontem^ubideÃnit palus,de indeexitits dtque aditusinur bem ddtur, erediÃnni dggeres Ãngttlds portas commit^ niant, qnas Albani,fulÃe(lis tantum beUi tempor ibus,obÃe rare nodaÃolent. Suburbain itaque domus tribus bis por tis,abhol}ibus Ãunttut£, quum interietla pontibus fÃa* tiipalasldtiÃsimeinundet,propter canoÃdudda omaiao inaccefÃaequiti,pr£pedicntibusi^iuncis crcalamis natoa diplurimum importuna-Vrbsautem interior, murofatis fgt;nao,crpr£altafqffdfqu£palndefn (xdpit, ad ciränutn frtecinäi^
PÃVLI lOVII HlSTOR.' pTfcinS:a,,iiljicilenil}abet opjpugndtionm.Quibin i: flt;{ä ps,ctductatt:e Solygt;n.fno,i» eamprlt;einetu, tM^Uidniitärci longé tuuÃimänt,mägfM bomintl, dgrxüiumé^i priefertint nudtitudoprjefe ddapecoribus cofugerdt-AlbmispruÃ^ dio erant uexilld duo Germanorum, or dncmti fermé ecjui tes,ex eorti numero,q^ni in cnflodu i Leonardo Veltio reli £lifuerant,(ju!{ AlbdnimutdtaÃde à regina, defecijjént. aJ bdi ^uoij; copidt dccefférdnt quingenti Hu ngdri etjtiùefjCX bis qui in pdce,qntimbcllu défit,Idtrocinijs fie exercent, in^ fdiniq; nomine Vfdrones dppeüdtur.Sub id nero tëpt{f,iiuo Tnrc£ Strigonium oppugndbdnt,Tornieüns eu ïtidicis co bortibus Idndrinü peruenerdt.Hune Fcrdindndns,de Stri^ goniëfiiumfici-tund Solieitus,cr Albanis quo^irebiis iiehe tnenter timens,literis dcnuncijs hortdbdtur,nttuédeAlbfi nMnus{ùficiperet,ipfie enim,tumcogend£ pecunia iutetuf, in Bohemia conuentusperdgebdt.ldfie dlaeriter (uficepit^^ rît P oUicebaturTornieilus,fied graui,uti Rcgijs itidebatur, adieéiiiconditione.Cinippe diixuetuscrpericnlornm ca* fiuumfi militie cautns eeftimator, eaprefidia poftulabat, qua: opportniM forent capejfienti iter, ac imprimis dato per infefia loca Tartdrorinn ineurfionibns, Cïquot; demum de^ fenfuro urbemaduerfitseos hofies,qui nunquam irrite co natucceptis dbficefiiffient. Hecomnino erant Germanicie^ cohortes quatuor,alaq^ una cquitum grauis armature, O' tormenta decem,atque item centum currus,qnibus de nw* re dpertis in locis cafira permuniret, Cf ante omnia tn^ mefirem pecuniam petebat,ne tracht longa: obfiidionis, ter totlinguarurn milites,uti pierunqiie accidit, tumidttH fffiagitatisfruftraflipendijs oriretur. At regij togati ho^ tnines, quibus xrariifacultatesetigt;ntperteiMes,qtioniiitt
s VI fÃJîP. LIE. LXIlî. â ptcuni^omnis fuperiore dnnoÃBohemiscontribut(i,Pe^ Ãiino beRoconj'umptd pericrdt,dntè omniapertculumpra fcdioiiis ekuiireÃtitm urbis atque nwnitionem extoUerc , bicoldrttm cr milibtm^quiinpricfidio ejjintnumeruma» gcre, polliceri^ non defuttirosdiiiites(\lbams ciues,gi(ê pKuniam conferrent liberali^ jlndio milites inter fe dbi /Iributos priuatim dlerent, pojlremo confirmare, tejld^ tijinonnugno difcrimine abhis inÃgnemgloriam peti, ^ui clariÃimam urbem omnino defendendam coeiftrttim= ^^m^ifufiiperent. Adea Tomielius, ute]uic^nam de eA ftÃAtudtjpriufqunmÃnguldexploret, adduci poÃe ne-
, mittiturcâ- Albam Oâauianus Scrofaôhts ïnfiiber, ^Kipoà PeÃMiim bettum in Pannonidremânierat .is fx lib ufus profeélione redituq^,retulit Albam inexpttgnabh leinreddipoÃifà aliquaexcogitata, atqueantè prouiÃl iitcboatis operibus adderentur, pleniq; imbres inclinante »»tnmno minime defutariddangendampaludem,replen^ exterioresfoÃasopportune décidèrent. Tantotn ue^ t^cdmeatus,^maiorisminorisci;pecoriscopidm ê uicù »itpagisin urbemeÃi conueâam,utfamcm, iiel tota bye» me minime timendam putaret,^^ earn efÃe praâÃdij ac urba etit multitudinis alacritatem, ut bo^es iam plane defÃici uia ierentur.fortèenim Albani fuflulerant animos parue ada moiimfuccejjujquum excurretHibus iîlac TartarisÃn co« â¢quot;«w poflrema agmina., aliclHot intcrfeôfis, erupiÃint. His cognitis Tomielius, nibil temere de fe conÃituit, neeà bi uHo modo eundnm cenfet, mediam tarnen confilij uiant tenet,mittitq; Albanis auxilio quatuor prAfedhs, ante ont nes nauandte operA cupidos cuÃngulis cobortibus. Hos cïi tlnequitum Barcosins feqnitur, apudquem iuÃlt regit fup^em4
P A V L r lOVII HlS T'b R.
erat militarli imperij poteflas. vbi nlbam eÃp(ft uentuin^extempló SolyiUMus non procul abejje nUciatuft itaq- Bircocius prxfedos cent:mon;^q; otnnts in conaliS uocat,unà , etiM mnnenit BirroâOi AlbMontnt pr£tor, cS totoordtne dicurionmn.Di/Ãintatnr apporté acrittft dâtfnburbitni£diÃcii,lt;}n£dixiin lt;i,defirere aKjne inccitt derepr£ftet,lt;ju!tm tutïi,iittefli }Hrb.tnsd:Ãnt, amp;nbsp;«rbt interiorpalniiscircugt;nfiif£!nmitiom tntifsLni, minore müitnnt labore.minoreq- pericnlo difeninturXondM nit repenti Albmi,necle pnlJnrosdicunt^ut/nburbin tot tent plif ?y£diji:ijsm£gnitudine nrbif iqnata.enerÃt fubi'iJe ttttltoruntciuininfortunésdekmtnr. Ciu'dennntant forme ac miferum cogitîri poffei cjuam ad incitanlM ü-tf barorumMdaciamextremi timoris Ã^niÃcMoneini-tri, AC eet ultro fubditis fldttfnis exciniere,qu£ forti imnnjii^ fi Animés turpiÃimi deficiAnt,egregiè tiieri pofint ? FaHe^ bAt Albanus O^uiAiius, utic£teriseiuSurbis Acregionis fuperioreAnnof£pius explorAt£, ufu peritior, doeebat^; pAri conditione periculi,^^' urbem et fuburbia defenli pof fe, tjUAndotJuide npAré pAludis beneÃcio niunirentur, iiec etianifi (luid extrApugnantibus ab boÃe duriusAccideret, defuturus effet tutus Atquc certiÃimus in urbem receptuS, (jUo dsmumtemporislf.ttio,incluCiurbe, fupreini conjtliî deliberAtiones expeJirent.PoÃremb exurgens, Citinfuo tu publico impuy^usfAto : C^od inciiiit, uiri fortes, uirtutis fÃecimendAbitisr (juAmuedemum nA,UAt£ operr Idudeitt feretis l ft tant£ cUritAtis urbem fuburbijs tAncjifim brt^ chijs Ante pertculum detruncAtis deforiuAtAm,ultra amp;nbsp;misceleri defferntione deuAÃAtAm defeiifuric/lis i Idihil ce)fteuilAdutilitAtemregis,uel4dÃgt;ein ^.orii profecen^
s VI TE Aï P. LIE. XLIII. nt tis,ni/î Albd,fi Di,jS placet,incolumi dtq; iwe^d, integrum ab Mimi mdgnituiinedeeus petatis. HiCceodicente, cun^ fliconfurgüt,prudentesgMriq; milititc imperitisatq^fero cibu5parent,ipfeq; Bdrcociu^,dncipiti fiiÃ-enliii curd, ua=â niÃiinoq;{ilioruin iudicio pLtnè uitlui,fatali fententix dc^ (edit.Fit tnimfiSpiui, utquipericuldrjticneÃolcrtcr cx= penduîjtjrfc ob id de rerum exitu timide deliberunt, fortio=gt; Ks plerunq;pugnAcibu!/èntcntùs dicMt,quuin dliaiie te^ neritdtis comita eljè,uel ad non dubiam mortem, quam ab ignobili decrcto minuifortei uideri malint.Eo modo Earco à i(s,nou£ uelÃmulatte /Ãei plenu{,cr repente fatlm alaccr lt;id militesegreditur,cur Ãtburbia deÃendenda cenÃiennt, «Jocctjdc hortatur,tit parem decoro conÃliouirtutis operant prf flare uelintjpfum autem enixè ci:raturum,ut op^^ portune parentur,qu£ ad uidhriam pertineant,crfort!)'ii mepropugnantibus flipra perennem faäilaiidcm,cr tripli eisflipendiiproucntum,honcflaman/ùraq; ipflsac pofle^t risprigmiaperfoliiantur.Hiec lato orc pradicabat, ut Alâ* banorum animos eo bcneficio inflruandafideueJiementer â Dbftringeret, tegeretq^ timorem nequaqtiam temere conce ptum,utpote quifapius THrcdruni «ircs inÃaeliciterexpep tus,minimc duxfortis er ÃrcitttiK aptid milites haberetiir. itaq;promifcuo cocurfit fludioq; militumacurbame mal titudinisfuhurbiamuniuntur, inflruuntiirq; idonealoca naioribus tormentis,crâ cuflodia diurna: noélurnaq; dint fisfl)atqs,certisdiicibu5 Iribuuntur. ScdT/^rcæ dppropin ^udfiteSjBuJctn^tdnt«)« portafleburbiis incubuerunf.ex plorato näq; ÃtUjCir per f^eculatores HMügdros pciU co= gnito, fleciorem dt ei pdrte paliidem reperiebant,foliimé^ ibi ualde fibulofum, çtr cejÃiti atque aggeri flaeiundo peni
PAVLI ÃOVHHI STÃR.
tus importunum cÃc didicerdnt, quum (t rcli^uis portis terra nequaquam arida, fed dcuexs paludts humore cruftoÃor, Calatas paÃini glebas QT folidos cefÃicesai Opus egregtum largiÃime praberct-PerÃ^äo hoÃtuin eoit^ filio,3arcodus Italos Germanosc^omnesà reliquispartis adSudanamtraducit, Himgaros agrcfles, qui in urbent confugerätÃtemq; Albanorunt iuuentutemin dedudiprî^^ Ãdij lo cum Ãuccedere iubct, infiitutumq^ antea propugM^ culiim educereatq; perficcre aggrcditur. id erat inter bild templa diuo Prancifco, zy Deipar.c uirgini dedicatd,pro* minebatq^ extcriiis nota rationc, utbinautrinqiinimitiot nis Lttcra, diredis torinentis contrafubeuntes Barbaros de^ Ãndi pofÃeni. H^c paräte adminiÃranteq; BarcociOyqiiunt primaTurcarumagmina inconiÃeduin (è d.trent,atq; pro currcrent,v/arones, zxfecundiim cosCermanicquices,ad itindipeditibus italis alacriter cruperunt ,confertaq;leui pitgna,utriq^ adÃucsfe receperunt, eodemq^ modo ac ordd ne per triduum efl dccertatum, nullo tarne memorabilieuen tu. N.««duces proximam port£regionenticertobreiiiqi lÃatio,ad procurrenium no/tris priè/cripferant, er TurciC prcuolantes ccleriter cedendo ggt;roî dabant, ut incautos, aut graues armis Gemanos logins eliccrcnt. Vbi nero Soly^ man ns aduenit, complexusljj late iirbein ,Ãgt;c(iantes admi= rabili, atqueftupenda caÃrorum/Ãecie conterri{ii,noftri obÃrttdis repente portis ,omnes exitus fuÃulerunt. Eii re; s/ferones, liberis excurÃonibns aÃÃuetos, tempefliui adinonuit,utÃbiconÃulerent ,necfe munitioiiibus inclue dipaierentur. ItaquummiÃionem peterent, nectutore^ tineripoÃent, fi-nÃra deprecanteBarcocio, er rcietiis Alb-worum precibus, iiodurno fyluedlriq; itinere pro tiniis
SVITEAîP. LIB. LXIir. tzs tîtiusdbieriiiit. intcraTurcx, conlióUs pluribusuineis tnorciio/lro, perdu3:;j;fl!iiioÃs foÃisadmiiiiit/otics in^ tnligittx iaclum pfocejjcre-.teéli ndmquc aniè prsfixii froiidibus, iti opus cx Mo fdciebimt, er fiomridm aggcrii coroiumfigittis çy gldtzdibus detergcbdiit, ut tifino iant noÃrorMteonÃueipojjet, quinbinoi ternosq; l'imulgrd, ucs tdus Ojlciifd pdrte corporis exciperet : (d uiserdt ingcntium tormentoruin, ut totdm pldnè munitionm pil^ pcr/ordrcnt,frdólisLi; crperdërd diÃipdtistexenits indtc teritsÃipitibus, uel dijidiites inde milites uulnerdrent. Ob ed noÃrorum penculd,fubeuntibus AÃtppis tutum erdt inix piere Ãjjdm,iiti udlde Ãccdtdm feretie xÃdtis Ãolibns,dbÃ:eà Ãq; pdlucHs omni pcnittts buinore deÃitutdm. idÃebdt tnultis uirgultoritm fdÃcibus dreitd Ãeridtim Ãuperinieiid. Perpetua eniin totius excrcitus ldbore,quiim équités ligiid tum iront, Oâ pedites in opere uerjdrentur ,m omnes ufust cumÃo!idafd,tum Ãolidd pdriter mdterid fuppetcbdt,cr Dqnoflris irdti, expeëidtos inibres ccelo crnubibusÃuââ Ãgt;cnÃs, pertindciÃime deiiegdbunt. Exxqudtditdq; Ã/fd, Pdrbdri duddiler Ãubeuntes propugndlculum ab imo Ãcdlpe â re ,ÃtfÃdereq; cccperwit, utdggerinteriorÃubtrdfio Ãun-^ ddinento coiicideret, quöd nequaqudm cx Ãolidd conÃlru» dits gkbd, fed ed Udlde ÃdbuloÃd fluenteq^ dÃringenti^ bus tdbulisçértignis, non dd robur,Ãd ddindnem fire Ãeciem effet ereëlus. Verùm dnimuducr/o hoÃiiim 00=^ nutu, itddnoflris pari cimiculo obuidm cfiitumyiitqun infielici ccepto, dtqueexitù, preepdrdtus intro dd ÿdrs burorum exitium fulphiireus puluis firtuitô fldmmdnt coneepiîfft^ multiex nofiris, netnine boÃium concremuâ toffeedeperierint. PoÃidfdëlumTurcx,(ierdiii niter,tes.
PAVLI lOVII HISTOR. tnplicii(deinftruâafgt;ropitgnjculo fuccefferunt. Prfcc^ dtbdnt A[ippi,uti minim£ iA{hir£ homines,à di-icLbifSpri^ mlspericulis ohijci loUti.hi pro fcutis plantis tabulas,oltio* rum ualuisÃmiles,recentibus botim corijs protedAs, ne de* ie⣠muro cuppa; ardentes nocerent, in capita elatas bim^ terni^ teüudinis modo praferebaiit. Sequebantur ex cqKt tumordinefcutatipedites,cumequeftribus halTis,autdi=gt; {lridisincnruisgladiis,ab hisïatiizeri tegebantur,quide» Ktro genu fupplicato fclopettis longioribus ad deüinatos iiius rem gerebant. Singulis autem ordinibus fuus dux ad* hortator,etuirtutisacignauia; teÃk aderat,fepeferreacla ua fegnes caÃigans,uulneratosq^fubducens,cr recenti mili te fe^amaciem reparans,et id quidemmira celeritate,cuin dd circundudl^ claute pgnum omnes intentis oculis obedÿ rcnt.Certatum eà amplius tribus horis, pari Ãe uirtuteép, fed ad extremum Turc£,multa iniqH£ pugiiguutnera per* ferenteSjOcciÃs cr deiedis noÃrispropugnaculù ceperut, ac expedite flatim confîlio tres in eo parues falconesÃatue runt,ut utrinq-, è tota munitione propugnantes cr'difeAt^ rentes noflrosdeturbarent.Eodë quoq^ tempore binatein plaab irrumpentibus occupata fiint,eorum parietibus uf* queadeoquaÃatis CT' perforatis, ut per hiantes rimas pilarum ui patefaëtn foramina,ex occulto conÃedi tioÃrt fagittisztrglandibuspetcrentur. Veriiin nuinitiones co^ hortium italicarum mira conÃantia, adiuuantibus etiant feeminis cucullatisq;facerdotibus egregiè eo die funt defen fe.is cratdiuo JoanniBaptiÃa; decollate dedicatus, Barbari Belgradum expugnatum,Qrca;fuminacie Ludo* â uicum regem meminerat. Ob id rebantur augurijs cr cfic* rumfortibus dediti,auÃiicato menfe crfxlici diefOppusti^ re
SVITEMP. LIB. XLIIL 117 tt,amortis uichrummiinmè defifturam-lneocertiimine, ^uoiminimè pricttrmittaidum uidetur, txcdfe lidturlt;£ ^iigdra gt;?iulier,confcai!o inter milites dggere,uirilis ddcLefdcinus e^dit^quum pr£grcindi faetidridfalce, /cm^ dmtibns duobns Burbaris itiw iâu colla fecuijJèt.'Vnm auc ton ante alios Carolus Rttffus è Rrixid,qui componendis or dinibusapiid cohortes officio ffingebatur, aduerfus labors atg^ pericula indefeÃi atijue inuiüi prorfus cotporis dc atti tnilaudem tulit. Signiferi etenim plures pratfedi^, dc ipfe â¢iHoqneBarcocius dc eueiitu pralij inagnopere dubitantes, ut celerius in urbem à reciperentÃnteriorein locojùb ipfi' ituinitione conÃiterant. Ferunt Solymdnum ad fe in prato ' film uocatos,lIdbraimum,Achomatein,cr quot;ildim grauiffi finis caÃigaffiucrbis, quod propugnaculo fortiter dtqus feliciter occupato ,nullademumperdcri faÃA impreÃio» ifegt;etijuod pudendum effit, nimis celeri receptupartfipro pe ui^riiS defuiffient, iuÃiffiqj minaci uultu, ut tridut Ãgt;atio cunibt lt;lu£ ufui forent, diligenter pdrdrent, nec adÃ, nià Alba capta, reuerterentur. Ad ea duces nihil plus rejponderunt(ne^ue enim uel culpauacdntibus excuÃt fefefelicet) quam utconfirmarentbreuifuturum effe,ut uotoipÃusey'militumuirtutifortunare^onderet. Itac^ in union fupremi certaminisconatum, deledis accenÃsq} mibtibus, poflridie calendas Septembris, preelijfignion dc^* ierunt, terribiliq- impetuab omnibus partibus munition nes adorti, magnum terrorem Ãdtionibus ttoftris intule^ runt : nadi eiiim matutinam craÃiorem nebulam,uti palu flribus accidit in locis, non prius à noÃris in hbia luce conifefli funt, quum necab uÃtato eoruifi difcipliiuÃlen» tiofentiri poffint, quam ad congreffiumperuenerint. P»t^ . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Æ Â«j
PAVLI lOVn HISTOR?
ätur maximo ti muhu, claircrcc^; cdaoadüii Fr*« cifci tnr^lumJeduehmcntiÃimeddcamMtinitic/ie, gr£ r/i'inter propugnaculum, ntdiximis, ablefiibnsoccupât t!fm,c^Tei^arlt;enirginis adern,^ncniamualidä tanize^ rortm jranus in eum maxime locum incubucrat, oui cd tu enduGermaniseratattributuf.lidenfatadcie , deÃenlum Turcarum expedkintes, ita pcraccliuemaggcrem inclina= tas haÃdf centinebant ut extantes earum cuÃ-idesiit fumma nwnitione con/Ãieerentur, idcirco mirabili aÃu 'Earbari,ne temere deÃliendo, irruendo(i;ÃeÃebc:Ãismduei rciit,cbldga tigna capitibmÃrentes eaadentesq; in Ãmmu i)ggerem,tranÃierfd ea ÃtpirahaÃärum ferieminluhùdhs Germanos prouoluerunt, caÃi uÃp-, adeo repetino iiiÃfiotj;, ut primontm ordinum milites centuÃs manibusc braebi^ is haÃas deÃrere cegeretur. Tum uerö Turca clamoreÃib lato pracipitiagmineÃaltucp; proruerut,nec quiÃiuäÃiit, tpuiingrtientiumimpetiimfudlineret, eodnn qiiajuc tem=gt; pore, Italien cohortes, multitudinc hoÃium pctiiis^uà m uirtute Ãiperata, deiedheq; toto aggere, tergt uerterimt. Sed pdttcis fÃinatus dd Ãalutem recepftts pro fuit, ouu per dnguÃu ad canceUum, epuiexteriorem pci-ta arcamucÃi^i bilimodoclaudit, aditiispdtcret, exâ Albani, nuHaÃgien-tium miÃericordiapermoti,muralisporta poniem [uflulif Ãent, natura cnim plerung^Ãt, ut pra'/et:tis periculi metui ft ttepudore perÃdiam exaifet. Perfotu itaej; Ãiburbauarc^ gicnis IÃacium cadendo ter^, ÃernendoÃ, Bitrbaruspro ceÃit. Ceeidere in ca rcrum perturbatione egregiè prepug nantesccnantesg;rctcntdre inclinataminfu^maciè, da» relus Siccus, ZT cum eo aliepuot ccnturicnes atep; /tgniÃri. Cdhfuianiis epueque, qui uanitate conÃlii tantan: cladent . dttulmt
sVI TEMP. LIB. XLIII. «8 attuUratj truciddtut, temeritatls fu£ patiM cleHit: : ip/i utro Bdrcoa'm, quum incite to eqno ad^ortam fe prori^ puiÃit, ncc ingreÃuspcr cMceUiportuLtm equiti ddrctur, â¢rarefy fruftra fugientes, utmdiorem cMcelli udludnt dpcrimit idnizcrorum fuperuentu conciditur , dex^ trd^,eimdnâdimultisdnnulisadortMtddctruca^: lt;Mr. DoKinicui etidtn Tortiicllus diirdtd cdÃide inÃgnis, ill eddfm deÃliendi ciinitutione ex equo deturbdttts itia tmjt. Uunc dliquditdiit deÃnderdtÃgniftr egregic tis, nomine Cecolinus, quit ni intorto circd hdjidmnea lo ferico, dcri cuiÃiteinemid Bdrbdrorum pedkrdper Ãdiens, honeÃe cddere , qudm prtefiéhiin deferere mdU ht. Reliqiid dutem multitudo, quà d cdnceUi portuldnt ccciforum edddueribu^ obÃru^hlm dc Albanorum r)M=. lignitate Ãbldttimpontem uidebdt,ddultiind uit£ Ãgt;em, in Ãffdin pr£dltii dqiM profundutife coniedt. Edfug£ fdcies mdximefccdd er miÃrdbild (rdt,quum pkriq-trd ndtitcs ab imperitR ndtandi cruruni complcxu mergcreit tur,dlij eu.udentcs rtd certos nrbis dditm, cdpitibitf dc biimerii Ãequentes Ãdgittdf exciperent, dlij uerb percÅ nof£ pdludis uddd fu^m Ãijcrentes, dcuordtR cruribuf impliciti, per Indibrium Ãriendd fdgittA er glandibm ter^ prxberent. in hii fum CortsdK^ Mottd ^oudrieÃs ttRdpizonius VcrcelknÃs tiobiles ddoleÃentes, qnifagittit eonfixi inipÃo trdic^hi Ãoã perierunt . Carolus dutein RiiÃiSj deÃerdtisrebus ddurbefoeliciter endtduit.Erant nurbe Germdnorum equitum prtffeÃis, ZJâ vfcdfdles CremoneÃs.qui ex uulnere domi ÃibÃiterdt. lliconÃrlt;i mata dnimo reliquids militum colligsntes, in muro pr£c fidid po/uernat, t.tntd Alb.inorum trepiddtione, ut nul»
Æ iiif Ubi
PAVLI lOVlI HISrOR' -gt; ibi publico confilio locM eÃet, er prompte cibiiria,lt;jui^ b'Mluboremctuq} exdiümatimilitei reÃcerentur,minime reperireitt. Um enim conÃeiid noftrorum firdge, Birrouf pr£tor er (eiidtoresprinurijc^ciues animosdeÃonierüt, n:eab arnüs atc^uepriÃdio, fed ab uka Solymani clenun* tiapetendafalutem exiflimabant.J^am tnuläs antediebitf, priuiq tioui prxÃdij cohortes i lauarino mitteretur,Albani (jtiidäcpriuato an publico coÃlio incertîi)ad notos ipÃs Tur cas nuncium miferant, poliicenteSf à Strigmio potiren^ tur,)ui!lam demunt, quin continuo fe dederent, Albie ap» propinquantibiis moram allaturos, ob id Ãalem uctu.un (Ãerabant, parata excufatione, quodid prallare pnfi» dif regij metu, ncquiuiÃet. Hac de caufa Ãebat ut deÃn:^ Ãonis fludium totaurbc remitteretur,v/calalicj-omiies er RuÃ, ea manu qu£ fupererat urbem fe deÃnfaros in^nti animo polliceittibus, gratias agerent, er htm ne quaquam perplexerelÃonderent,cundlisomnino de eon» ditione deditioniseÃe cogitandum. Prodiluri ettimuide^ bantur, er fuam ipforum falutein er totius uicinie Ãr timds, à de/Ãeratis auxilijsab rege, apud remotasgtn^ tes occupato, exitiabili deÃnÃone, fuperbos uiblores'q; Rarbaros irritaffent. Itaque Rirrous de muro cum Pur= CIS eolloquitur, petit ut tuto liceat mittere legttos qui d Solymano deditionis conditiones accipiant: id jitcilè concedit Achomates, quo cognito, noÃri milites Rufum deligunt, qui und cum lentis eat, er coram de faillie, libertateq; prtcÃdij pacifcatur. Le^ti adpurpuratos de^ duibH, per Hun^ros interprètes poÃularunt, ut in dem feà dedentibus libertatis er ciuitatis iura feruaren= tur. Sedhis eddAtaluntrelÃonfa,utnonbnibusueniadari uide
S7I TEMP. LIB. XL IM.
uiieretur,quódfgt;romijj£ deditionit iufiurundufifilliUinti minuebdt tdmen eorum metum, qwd ddpducoS eiui rei con fcios dc duthores pand pertineret.Rufus porrô perbumuni ttrfufceptus,omnibus uitdm dc Ubertdte or «î inmlumeSf Crtutuin denique dd Vienndinreditum impetrduit:eddent conditioneinobtinenteGermdnoruprteÃdlo, qui Rufico^ Wf s ddb£ferdt. Qjiuuerl) ddt£ fidci diplomatd fcriberetur, Sol^mmis Eunuchus purpurdtoriiprinceps Rufum conti ttrinuitduitjUtSolymdno imperdtori militdrct,propofuamp; liamp;eruit ftipendio ,dccbldtdquingcn.tri£cohortispr£fdu
1 tit, Sed cum dbnueret, quodfdcrdmentomilitdripr£occUâi pdtus drcge^nonduin militi£tanpus impkuiffet, purpu^ red uefte durcis dijîinildfioribus, uirtutis erg) dondtus efl^
\ i^otus enimerdt ucl ip/is Turds db£ned barbd, quodfif'* pins in dggcre ffeddtus, longoniudccrrimedimicd^t, iftdicdntibus ctidm Strignienfibus trdnsfugis, qui tum dde rnnt Bdrbdricocultuconlficui,dtq}cum Eunuchimonitu
I HtbemenUr bortdbdtur,ut bonordtioris militi£ certd /fein ' dubijsdtq;tâ¬nuibusftipendifspr£frrret; quidenimÃrti
tie eg;no militi ffcrSdu ,Ãquü bcüü uigre deÃneret,ftipeit didpcnitusintcrirétfinhiserdtiodnes Ncdpolitdnuf, Vin^ eêtiusVenctus, etUieronymusEduentinus notimiliti£,poti US quim domi cldri, qui ddnüÃi fcelerisnotdeo nomine pro te^bdt, nequdqdd Mdbonwtisfncrd deÃciff'ent. Legtis in urbe reuerÃs, lt;tc omnid clancter et commode impctrdtd narrdtibus^ciuitds pdulo dntc perculfd metu, dd (ÃefilutiSt amp;ueni£,pro quibusuotdfufceperdt,extemplöredijt. Nec
I multopofl AcJjomdtesperÃnguloslingudrumintcrpretei inÃrupricmiÃbs, pronitcidriiuÃit ItdlisCermdnisq^mili tibuSf ut in mflinu dié, cd qu£proÃdioni oportu/M uide
f
t-- P A VLI 10 Vir Hr5T0R'.
fentur mÃelt;üis farcinis txçidirét, ditig;nter^i cauerct, W Mifqud ï-lui!^ri(sipforudgniini mifctretur. Albanis ucro gfauitcr imperatur, ut limine fecontineant, donecexternt milites emittantur. Exiuereai enndidum Itali Germant^; ditceagminif Homare ala: equitumprije^ilo, quiprofitij* centes ab iniuria tueretur, cr adregiosÃnes integra fidedt diiccret,nec qtiicquä nofiris adéptiî cji,praterfclopetios pat nos, qnos noua more bafiati équités Cerntani ab epbip^ pij s, ut mortifiriimatq^habilctelumfufpêdunt. Hos ms* ximè cocupiebät3arbari, nouitatccapti, quoditamiruefi fitartiftciü,utÃnefiicceà funiculo,quu luberet, perms* cbin£parua: rotuld, percu/jö pyrite lapide, igné répété coc äpercnt, Gr celerrimè difploderentur. ^rcocijquoq; cur* rus, ab HomareÃnetumultu retétus efi, quod intcrfiéîiin clsfuppellexnullosha:redesreÃgt;icerct,fedipfostantuiii{lo res lege bellica fequeretur.Petiit etiäcomitcr Homar ab V* fcafale, utfibinon iniqua muncris permutatione thoraccitt auratum plicatilem dono darct, quo alacriter exuto tradi* tocp, V/caÃles contra Ãaem ab Homare nobilem equutn re* tulit. Per totum auteni id iter Tartarorum excurfionibiti infejium, noflros homar Ãngulari fide laborcque tutatiis eft. Eiiolabant enim Tartar! paÃim è fyluis,tanquam ad ob=s latamprasdam, gt infarcinasprtxÃrtimimpetumficiea t
sGrÃquemtyronem imberbem, aut armi^rumpue^ rnm uidiÃent, arreptos curÃm celeriter ajportabant, ita nt reluäates in equi ceruicibus coUocaticapt£pecudis ntf do raperentur. Nofiris erant auxitio Turc£ équités, quü intereurrendo comminandoq;,turbama/ÃedluÃa:damatq; - terribilem abigere Gr fitere properarcnt, neq; enim qiiifi nbsp;nbsp;nbsp;!
quam Tartarorum fagittas expcdiuit, aut omnino gladiii nbsp;nbsp;j
' ...... (duxitf nbsp;nbsp;nbsp;:
s VI TEMP. LIB. XL III.' 230 t Juxit, confpeâo emm Turcärttm pritfiiio, non ceria or cruentam,titi abboliibut, fid^dubijs/ocijs, cr neglig^n, libuiÃrtuitampnedantpelebant, Sedpo/igitjmadrtgios fas ({Iperuenmnt, Homarq; difceÃit, no/iri inmulto in:^ faioresfociosTdrlarishoslibus, Ungarosinciderut, qui fad propcpugnd confcrtd IdceÃeiites tnullü iUdtis uulneri lâUt, nuïldpropè fam cuddcdi ncamp;ris reliquerat, nià regij fqiittes cproxbnis cdftcliii mdtnra opc circuuétis dttuliÃeK i^lid porrö Albdtiorum conditio fuit: tidin Solymdnits, emià fa qui inurbem aonfugerdnt,cffolitosdgros colcreiuff'ii, wSj quiantcd dedendno urbis fadedcrant, conquiÃtos com {â¢rebendit, dfq^ eos pariter Albanos eines, qui in magiftra tufuerant,quum ciuitdt 4 regina: infantisq; régis fidejntra iiido GermanorumpricÃdio deÃeiÃit. Ex co numero alU qui interÃ^i fiint, ceteris pdrtim Buddin, pdrtiin Belgrad diiin rcïcgitö, quod recentis pcrÃdi£ notd uel aliéna uindi cepimiendd cenferetur. Ceeterum Solymdnus ,BdUbeio Al bi praiÃäo , munireq; urbem iuÃo ( fdtis Ãbi glorilt;e pari tuiiiratuf, poflquam duabiis Ãumma: cldritdtis urbibus in poteÃatem reddäis,Germanorumdc Uungirorumanimos (oiiiudiÃet )Byzantium redire con^lituit. lam enim non iuhis ingruentis byemis ÃguA maturandum omnino redi tum iniicabdt. ISlunciabatur quoq; dbexploratoribiu^Tor nieSum in infula Camara Danubif Ãniflram pdrtent iidlidis fiiblicis in uado deÃxis , eyr cralibus intertextis ftibitiirie cldÃisdditumprffepfijÃe,eoconÃlio , uteius iit:, fd£ oppidum maiiis atq; udlidius ,cumreliquiscobor:a à tibus tueretur , er iam Pontifici£ cohortes , qu£ in tegr£ dc ornatiÃim legionis numerum implebant, Bdâ* piiÃa Sdbello c/ lulio yrÃno ducibus Vint*:
PAVLl lOVII HISTOR.
nampcrucnerMt, Neclongè aberdfeerHnan^SfaihSit ,Mi(rcomamiorum GrBohemorumduxilijs, utafcenfuro hofii,Qrcommedtumdtquâ¬tormentd nduibus dduebcnti, terrdjCrflumineobuidiniretur.Scdquiperditisidmrcbui opem Idturusièro dduenerdt-ftemporedemuin exclufus,ut amiffd recuperdret,nihil regio nomine dignSperficere po^ tuit. Difcedentedutem Solymano, unus dtite dlios uetus imperator Cf noflris maxime cladibus inftgnis,ïAdhoi«e^ â teslahdoglis (ifd prtefetlurd Belgrddenlb dicebdtur)grd3 uiiudicio delefiut efl,^ui toti Pdnnonia; cutn imperio pre pderet.Ab boepreddbundis agminibui uvbementer uexd* tdeÃedregio^queadlauarinum cr Q»i»g«e ^cclejien» Ãum fines pertinet, eui malo cum a noftris oçcurri minime pofièt ,lt;juodam genere induciarum impetratOjCoaSkis co pias rex utdi confilio diinifit,cr Pontificie cobortesin ïta* liamredierunt. Toto autem eobeÃo Georgius Varadineit fis epifcopus Stephani pueri régis tutor,^uifumme auibo ritatisatquepotentid nomen apud Tranfyluanos obtint^ bat,nihil fie commouit, quamuis eum Solymanus cum eius gentis duxilqseuocaret. Se etenim prohiberi difiineriq; Moldauorum incurfionibus, quo minus imperio pareret, predi â abdt,quum prouinciam ipfo eufiode prefidio^; na* cuamirrupturishofiibus minime relinquendam arbitrart tur,^^ fatis fuperq^ fatisfeciffe officia uideretur,podqudm ingentem commeatus copiam in cailra tranfinififfiet.Ud uir iüe eximièfortis Cf cautus, incolumiuelinf^eciem tdn^ tum dpud fùbirdtum Parbarum amicitia, fefe atque pro^ uinciam Chriftiano nomini conferuduit. Pamremenim Hf fimuldtione tranfinittendam Solymanus exifiimabdt, ru indt Bibus minis idum offenderet,quem omnino dmieum uel in^ ctrtd
SVI TEMP. IIR XLIlr. 23« etrftt fide, quà m patefd^h odio certum hofton experiri tnaOet. Tantodutem bi Panncniddccepto detrimento ,non iefnere,qui ab in/i'gni publica; pacis Gr facri bcÃi^ludioue cordiamprincipum execrantes, magnopere Ixtarentur, Ruanda nulla tam alia ftics parandie concordi^[u» perejjit,qttam ut dimicantes inter fe reges ab extremo ignominbepudore adpie tatis decus reuocati, territi^i metutanti hoilis, faniredefine^ rent.
PAVH
I
P A V L I I O V 11
NOVOCOMENSIS EPISCOPI Wiccrini ttiftorurnmfuitem^orif.
LIBER X L I I II. -
? E M P V 5 cz or do, quibus unit [ rerum geftdrum feries, rdtio^ omnis totius InÃoriie certiÃimi conftdt, crfcriptor explicdtui perpetui operis fui Ãdtm tue^ tur,nos admonent,utundedifcef fimus opportune reuertdgt;gt;iur.
enbn xinulatiotK pii^orunt
fieripoteÃ, ut quj; diuerÃÃimis in locis uno temporegeÃd fint,ed fcriptor tUqudin in tdbuldm coHdtdÃcite^ depiild, fub unum oculorum dffeilum legentibusoÃenddt. Igittir
Ctc/br db Itdlii Pontificeq; difceims,dd Bclgicu'di pro/tlt;!{us bellum.ddBoimdin Vbioruin oppidum,luxtdColonidmA^i
grippimm, copidt coêgit atcy,recenfuit.ln his fuere amp;r= indtiorum peditum cludtuordecim millid mercede condii-cid,dt:iiâ i:em Ã/tguld cjudternd millidttdlorumcrUilfd^» norun.His prxerdnt duotribuni, Aludrus Sdnd£us,Gâ L.udouicusPeretius,illisuero Cdmidus Columnd,CJ' Rnto: nius Aurid, ejuiidosex fibinotisueteribuscp; militibusiit Itdlid conÃcripferdiit. Adhos cluoîp Aurdntius regulus BcU gdrum,peditum duodecun, ecjuitum uero drmdtorum duo millid di Ctsfuremperduxit. Aderdnt dutempdrti!nG:r^ md,nici et pdrtim Sei^udniei noininis gdledtoruni
tuni
SVI TEMP. LIB. XL! III.
lÃHi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïtalici Epirotidj; generis huitämiA
tur£équités fexcëti.Ctefur diui/is muneribut Stephdnu colü ttim, dnthorititte ntihari uirum inftngnë, ut eo bello operi tiAUctret i Cofmo Medice Ãbi traditii, cuflroru magiftrti â¬f=gt; Ãeerdt.Tormentis duté prxfecerdt IdcobumMalicem, que beüic£uirtutis mérita iampridem dignitdte Murchicnent itppelidrdt.Totius uero equeÃrislettis urmaturiStribuerdt irancifcoAteliino, quievdtVerrdrienÃsprincipis Germd twfrdter. Hii tdmettamnibusuices Cdftris implens, impc fdbdtïcTi-iittdndus Gonzlt;t^, cuiusuirtuti C£[ar plurimu tribuereeratfolitus. QuibusmÃie^tisordindtisqÃ, C^efetr tunüisdgminibiis Jifedrmdtum , aurdtuq; purpura pdlu iitim oüendens ,ddbortdnsqi, ut ad pr/da GT lauden: ire périrent, adDuraoppidutertqs caflris peruenit. iderat primii in Eburonu Ãnibus, quad tanquam eximi£ munitio tiiiSiiuentdntiC£[dri obieclum , Guilermusopinioncfuaf inoxappdruit,inexpugndbilerebatur. id lateritio mu gt;'oetfoffd duplici itaerat pr^cinäu ut inter exteriorë inte ^hrëq; ÃÃamperpetuus agger ea ahitudine eÃet ereibit, qndtotiusferè nturiäbitus,ufq; adÃtmma corona prote=gt; gerefur ,dppdreretq; nvirü nequaq comode torme tis poÃe quati,nià prius tätiaggeris deieëki atq; proÃiÃa munitio^ termëtcruglobisuiamaperiret. Eauero neq; facile dirui peterat, neq;Ãne certd inuddentiu pemicie cofeeii, inter=gt; eeiëte prefertimpriore Ãffa,quonidtoto dggere oppor* (unis in locis propugnacula eminebaijin omnes al^eamp;is ad ttsii tormëtoru aptiÃime feneÃratd,qu£ DuretiÃs tormclis hÃruxerdt.viÃquoq; Menapius, wmine Elattes, prsÃdij pr£feólus,qui ualidas cohortes in oppidü (t44»xe)-lt;f,et Vu teÃü iuuëtutéarntaHcrdt,fe oinniu falutc, et antiquu Sha h o runt
PAVLI lOVII HISTOR.
trorumdeciK adii:r[i(sC£Ãrismii{rij.m coHMtiÃime ie» fenfur um profteèdtur. Ne^; ez«'»J demnt ueteris hiHori^ regionis^;periti,quinon longèiDura ,fubTittirio SibU no,or Cdio CottKjïulij Cigfaris cohortes oUm concifts [uif fe memorarent,nec eius gentis milites,tdn(iuam d/}utos mi ximeq; piigttMes,C£firidni contemnebdnt.Ndm biduo tèleuisdrgt;ndtur£â¬quitumdlim exploratum pnmijftm, bodies egregidineundiepugn£ çr moxfugjefimuldtione in inÃdids pertrdóieim, /ùbitô prouoLintes èfyluis, nbsp;nbsp;mere
Cermdnorumper équités fclopcttdrios rem gereutes, inÃ* gni ittdto detriment o percurbdrdt,quum dnte dlios ex prf fedlis s/bertum nobilem Mdntudtiuin,^ lAdrcum Bulud^ num, illudlris nominisE.pirotdm, occidiÃent, lodnneetidnt Zucero uetere Grlt;ecorum duce intercepto. Ccefdr ex pro* pmquo,nec Ãne periculoloci/itumcontempldtiis,utrepen tinumhodli nwtuminferret, primiscondtibus celeritdtem Adhibenddin iudicduit,extemplo^ confici Gquot; proimmeri ni neds,^^ tormentd produci iuÃit.Expugitdndi dutem, inni dendiq;oppidinegocium,pdriconditione Hiffdiiidtq; Iti litdnqudmagilitdtecorporis,dc ingeniorum expeditdni promptiores,primd,qipericuldcontëiiere foliti, defumpf* re,qifum inproximo Germdni,gemind phdldnge condlit» td, quddrdtisq; totidem equitumagminibus indlruâis eon Ãitilfe!tt,ut oppugndtionis fuccelfum,ddueiitum^ exterio i-um ho{lium,pdrdti ddpr£Ãium,expcfldrcnt. t^dtnrumor iiicrebuerdt non longe abeÃe M.drtinum Rojfemiunt, eu/it udlidiÃimif Metupiorum or Sicdinbrorum copi/s,qui Ci* fdridnos 'm oppugndtione oppidioccupdtos ddoriretiir. II 3elgdrum populis Ãiperiorednno,Antuerpienfibusprife'( tim(ut diximns) profligdto Aurdntio,grdue detriitientunti
SVI TEMP. LIB. XLIIII. îjj Cr multo mAximun terrorc intuier at. Sed eos minores de RojJemij aduentu, ncqiiaqnum importuné excitaos, uifh) fuCelArispauciÃimishoris extinxit z Hdnq'CXpugnA^ iioquitdrigintumdioribiis tormentisante aurora ccepta, neq-pcrtotam ferè diem unquam intermiÃd gt;nbsp;cum Irabuit eiientii ,utdeie^hsexcorona defenforibut, crpcrÃÃisuit diq; lateq; difrup tis cditioribus propugnAculiSyiniUtes ïtali Ãilpaniq^ pariter iCmulatioiie laudis,ini!ifJu,nuUoq; decep to figno certatim procitrrere,prioreq;ÃÃam,non fupcrait le umbiliciiin aqud tranftre, cr in aggq^em confcenderemi hilil: dubitarét, grduüer primo idferëte Gonzd§i,fèd mox 'tarnm audaciam, qiiam imperio reprimerc non poterat^ bono euentui commeiiddate. Erat eiiim atrox fÃcfbiculü, quum ij qui dggcrem occu parât, expoÃti ad hoftiles i^is, tmuroaÃiduagldndiumproeelld, er maioribuspilisÃera nerentur, necejj'ario^ aut in exteriorem, dut inÃecundam ÃÃä deturbati prociderct. Verum qui audacijc er teineri^ tatis poenas dabant ,neinul:icaderent, incredibili animo-rUm fortitudinein prxaltä Ã/ÃimÃefegregdtim intulerut, bjÃis er plicdtiUbus ufi )calif,qHas ad murum deÃerebant, er acri tumultuoÃoq^ impetu ad conÃcendenda moenia tranà ndtdrunt,q:(dnquä multi graudti drmorii ponderc,preÃiq^ abdlijsincumbentibus abÃorberentur, att^ itidem in trän Ãtudb imminête paratoqÃioÃe uulnerentur. T^ratmuro ctniitän excelÃor domus, inquarldttescudeledctl Ãuoru manu uerÃibatur, inagnaq; inde heflium Ãrages edebatur: nam er dggerem er fo/Jam hoÃium cadaueribus complet ueratz quo animaduerÃo detrimento magiilri tonnetorum d diionftraute iubtnteq; Catfare, maiores alitjuot in earn do mumglübos fiatim coniecerunt ,pr£Ã-dbtisq^ tedloru con»
S
PAVLT lovn HISTOR.â ~ tigndüonibus, Gr PiMtm gt reliqtios owiies ingfntÃTuii na opprejftrunt. At ïlatte cü proniptioribus miferabili=â ter mterfrlt;flo,Duren/lbus tifq- adeo comminuti pint animi, ut iam languidius fef; depndcrent,atg- tta corum priftinia ardcrremitteretiir, ut C£paricinipepepibletiantes,nptiin^ tesq; per ruinas, in murum uexiÃa effrrrent,ccntempti5^} ignibus inanium circulorumex repiiacr piceardentiuis, uaÃrumj; buiupnodip(liliu,i:iu£ prouoluebat bopis,)«u* ro atq; urbe incredibiliceleritate potirentur. Durenfesai unum omnes,Gr pr£pdi/ milites,pcuiente uidore triiddati funt,eo dcerbitis, quódexltalisac Ui/panis fexcenti pn aut in promtirali aggere occupando, aut inpiperanddpP~ ptperijpènt .Ex bis longè promptipimos centurionesFacd um Pifanum,Gr Sanfeuerinum ïlt;leapolitanum,ciui cecide» rdnt,lpedidtorpugn£ C£Par, uirtutis nomine puplicè lau^ dauit, Q«MiK uerbmuralis coron£dectispr£n!iuigt;!^;di«gt; dntè alios pgnipri pet eren t,alt er E.andolazus,ndtioneQit tdber,Gr alter Ligiir, cui Gregorio nemenpuit, Gr uter^ teftes ptosprodticeret,acccnps utriufe^- gentisddfauendunt Pudijs,res ad iudieium Caparis dclata eP,qui grdui conÃHo fuÃ^efd fententid, ut neutrum cfjtnderet,amborum fpes lolt gipimè extraxit,ne ex ea contentione augerenturodia iam-pridem multis de caups ab utripj; concepta, ciu£non femel alias in cruentam feditionem exarppint. Eo modo Sicam» brorum urbs Dura,ad feptimum calen. Sept.tam fortitef capta, guam peuc trucidatis ciuibus direpta/ubdittsfacibus autponte exortis incendiis totdconPagrauit,pcuttemz plum cum facra turre, inpgni papigio conpgt;icua,peintM cremaretur.ExiPimabat enim C£pdr cam cladem merité ït beUibus ineidipè, iitpcte qui ünrcnpum acerbiÃimo excitt^
SVî TEMP. LIB. XLIHL tj4. pfo rcliquii hofiium oppidd perterrcri ueUet.Ncceum opb mofcÃÃitiMmptoxiiticeiirbcsPutrcmonda cr Vatuhlo^ dium, ^iilt;e GuiUrmi pr£Ãd:is duce Cortopiu tencb-Mtur, â ddinouaitii-im c.tflrn Ge/ari continuo porta upcrucrîtf. l^ecmultopóftipfiGiiilennus DurenÃum cUde pcrcuh /us,ufq; iideo unimum dcÃiondit, ut /à lutis nbsp;nbsp;fortunuritm
fuaru reliquaÃgt;csoimics m C£furis clementU coüocundü arbitrdretur,in cuÃraq; dcduéhis,ù, Brüiiuchoatq; Aur-un tio deprecdtoribu!/uppUxiC£fircuei}ium petijt,cdq-cagt;t ditioneingruti.tm eÃreceptit5,ut in pofterit principis no-â mine ubfiineret,pr.efeóhi5qi tunti! dutboritute Cutfuris Ghd â¢drenÃs dppelldretur,ciusq; nomine GheldreÃbus imperd^ â retjesr Gdüic£dmiciti£pcnitusobliuifc£retur.P.i Cxfurdi £eiiudprouoluto,dedcntiq;Ã,nibddrriÃt,quuinfenÃÃt/^ â ïiq oris kdbitum cü dignitdte rctineret, qujnqMdpoÃcd'Ci ^erditidndiÃdtrisÃlidmnuptui dedcrit ,qudndo ilk4dm=gt; pridcm(ponfdlid di'ÃÃluijj'et^qu£ atm Henrici i^dudrr£rc gisfilid fuo loco cekbrdtdfuijji docitimus. Uispdclionis gibus Åÿiitis Guilermi muter uirilis dniini mulicrcocep^ to uuiini dolore indigmbundu cxceÃiti ui tu. Cxpcr quotti Murtino Ro/Ãemio dementerignouit,uc eu cum fuu legio^. â¢tie,tduquüreibellic£ peritü dccrriinumq; ducö,militi£ fu£ ^dfcripÃt,z^uduerfus Gullos cn ingentibus copijs es} pro^ fei.lus,iaito per eos dies fadere -, cit Henrico Bi itunni£ jts ge,utexcismpoÃtoduobus exercitibusGulli£Ãnes inudde^ rent,Ciuumpleriq;mirdrcntur,què/d Guilermusddeo pro pere ubieQis belliconÃlijs, uel pudendum pdcem non inde^ eoroditbijbeüi periculoprMlifat c qâuundo,ei citmÃe^ quentes tum exercitute fidorum miiitumcopi£,peritiq; du ees Longdudlles,utqi RoÃimiusÃipereffent,quibus nuper
PAVLI lOVII ÃÃISTOR.
ArelcotumUclgdrum ducem cnjlris atq- torwcnti^ fet,craliquotqnoc^-oppidiicajiell^ci- ad fujlittsndamuint hofliummirificcmunitadicerentur,nonnuUiqiité anttcc^ rü^rancifciregis auxilia intra paucos diet /à pernentnra diÃererenDreperiebamus dtiat comutati repente animi eatt fafÃuilJe,quarum alteraÃerebatnr,i^ 4 qnibufdaméiuipriâ^^ matibui^qui Reiptib.potiui,quam priuata: Guilerini digni tati Ãuderent,populares induâhs affirmabant, qui ingru^^ entit beüi incotnodaformidantes,arma deprecari Cf pt«^^ expetere liber is uocibtts auderent^quod parmi neceÃärht ipÃs incolis,Cf ualde importuna Gallorumamicitia putare tur,propter quam princeps grauiter ojfenfo Cxfafe, cidiiitotiusprouinciigbeÃumlongè grauiÃiinü inueheref, alteram porrà fuiÃe GaUici auxilii irritam Ã^em ,Prdn ciÃo rege fcilicet in continendis in fide Leucorum oppidis, qu^ ceperat,occupato.Neq- enini rex iujlas copias,uti Sicambro ru pericula flagitabant,celeriter cogéré atq; fummitteTe plt;i tuit,quum minus expedita ipfius confilia uis ardens Cf/âi ris,miraqiceleritasanteififiet. Gaüiper uernum ccfîiuuttt^ tempus paper ioris anni Carola Aureliano in Leucis proÃt re beüngerente, crVandomio inferiores Belgarumfiiiet peruaflante,grauia detrimenta Cafiarianis intulerant,Lan drefiumq; oppidum, id metu defirentibus in colis occupa^ rant,propinquum Cameraco, quod eüurbs libera er int-munis,mediaq; inter Gallos crJ^elgas, utpotequte pari fix dio Belgaru principum er GaUiae regum amicitiam colat. Cameracum antiquitus Samarobrinam,iulij Cecfarishyber nis celebremfuipfe nonnulli cxifii'imant. ^os earn hodie fan Hi cynintini oppidum potius eÃe credimus, quodSomnuf fluuio adiaceat,cf Samarobrina: cü oppidi tu praterlabe» tu
sVI temp, lib, XLIIII.' Ijy IJîrfWnw uomenfuiÃe Iccorumperitii uideri poÃiLLdndre fium itdq;,quod dd inuddcitdos hoflium fines indgndm portunndtêe!Jèthdbiturutn,rcx?rdncifcas ingenti ftudio Ãi muniendum exifiimdtiit,ut fuis indefi-eqiienter eruptn^ fgt;f,zrfdcilisegreffùs,Grtutifiimus receptus ddrctur.Regis ftudium proceres £muL-intur,fuoq^ fiimptu fingiila propu^ ;êndcula,conduéiis undiqj operis,erigcndd fiifiipiunt ,ufq; «deo feruidisfingulorum ingcnijs,ut intrdpditciÃimos dies perpétuant inunitionem extruxerini, fibi quifep totiut finpaifi fumptus,dbfoluticl;operis nome,hone/iiÃinitetdu* dieejfiirum duceret.Perfe^is dggeribus, oppidoÃ; egregiè ^ââdiq; permunito,Ldnddpra:ficittir,uir apprimèfortis er Ãââenuus,cui collegd zx ddiutor ddditur Deceius cum expc ditis equitum turmis. Ldtidrefio per bunc modum in oculis be'garü iuÃis CaUorà præfidijs confirmdto,proxi}ni CatÃl ditionis incols:,utpotequiquotididnis StSoru iniua l'iis fcexpofitospYouidebdnt,mdgnis precibus d Ctcfare po finldruntjUtdntè omnid Landrefium ex bofiiü manibuseri pere,regionemq^ grdui incoinodo dtq- pcriculo liberdre uel iet ,prius qu'dm in dMeriord GdUiiC peruaderet.Hoc idë tie benienter expetebdt Arefcotuspeculidri incenfus dolore, ç Ldtidre/iueiusditionisfiiijfet.ytdulfitfdcile Cdtfar dquiÃi^ nisfuoru precibus, ereptd uindiedre fit£ dignitdtis efii Ãdtuebdt,codiqoq; exercituper Cdmerdcenfiü fines dd Guu fiitt,nonlongedLditdrefio, profeëfuseü.SubijciturGuifi ^Pptdu, dntiquiÃinid turreinfigne, bisdtergo collibus, è I quibus Scaldisfluuij fontes erumpere dicuntur.i^on longé I dutem db oppido,Gonzdgd, pofitis dd MaroUdm cafiris co Ãdit.H^c opulctiperinunitiq^ coenobij uicuseH, unde Gut fimfi excommodo fieripoÃit,ddoriri cogitdbdt. Sedüm
pÃvxr îovir ttïjroR? â eum mmitieiucm nouiprlt;eÃdij (iduentus,çr Trdnci/ciAÃè Ãtiii cdÃisfacileMertcrunt. Petrus enim Strozz^lclt;il'iÃi~ mos fclop ettarios numerc fere qumgentos, qui ad conÃci^ eiidiim.iter,utintegris uiribus remgcrereat,fmgulis equis iithelgt;antur,peropportufiè in oppidum introduxit : quunt forte AteÃâinus explordtum iiicdutiusprocurrifjet, coffe^ dhq; boÃe zr cencidente cquo ferè inermis er pedes eÃet interceptas. Aiüiffo leuis armdturig equitum prgfiéb ,nh
tcjtdtd Gui/d,Ferdindndas ddLandreÃum fe conaer» tit,dd iienim oppidum Arefcotus,er Hddridnus Beurenus c CroidfdmilidriimmiBelgarüproceres, Kdriueq; regitup eopidru duces,multisdntè diebas caflrd poÃicrant. Apai. eosfacre,preterBelgdru copids,qudtuormiUidGermano^ rum,cr llilfdnoru trid millid peditii,qu£ db PliÃduid per GccAnti ddue^A fiKrdntdPetro Tolctano, cui âisochirno. cognomëfuit.Iuxtdeos,Britdnnoramexercitus,qaiexfces dere paielo ante in continente trdiecilfet,duccGdloppo,ud[ Litis cdÃris cofliterdt.Britdnnorîc copia: ex fdgittdrijs md^ gttd ex pdrte coiiftdbant, quii uix quartd pars bdftis non multi roboriSjdUt dlabardis uteretur.pqiiitesieuis erat ttr=, mdtur£,femicrmes,exili ldnced,aatleuibus idculis pugiidi tes,qui feorfiim d Belgis fud cdftrdjconexis inter fe curribtis w.terpofit[sq^tcm!cntis(ldudcbdnt. Inipfo dutecdftrorli umbilico pdvudm manitionem crcxerdnt,in quam torment tdrij pulueris copiam omneprocul ab omniincctidioru pe~ ricala contulerant. Inter eoru tormentd uifebanturpataU oris inortdrid,quibus intcriord hoÃiu ^dificia, moreidm^ pride dpad noÃros exoleto, deeidentibus è fablimiLipideiS gtobis,dirucrét.Gozdgd iuffu C£fdris,qiii ualeiudinis cdu^ fi Cetnouo in oppido fi(bfcdeYdt,aniuerfHmexercità Ladre
SVà TEMP. LïB^ X LI 111. îji jîo lt;tiîino«it/6 cdp-trte C(iftrnmetittus,ciua decurrcns ain^ niculus fuA caÃra i Belgicis ätq; Brità nicis dirimebiit,ftc ut wie tres exercitui nqMrenUir,zr 'âtirii^Uci loco certatitn («dtnotis tonnctis LdndreÃMapropugtiacuU uerberarët, Wixtmeq; utwn omncs latcritu turrë,qu£ muro prope co iunchlitltMS emincbät,dimere coiiarctur.Sed ueteris Ãru^ dure tSrd £rittÃrmitiM,ut quu media turris tio caua et inet niSjitcrufolidaterrenoq;repletaeffet^omnc uitn tormento m facile perferret,elifaq; tantü incruflatione indomita per ÃÃeret.QHiin re peragenda Britanni ÃmulcrBelgitper tinacius hfreiites,irrito conatu niagnam uim tormentarif ptiluerisoâpil(iru,4cerriinèfefe tuentibus Gallis confum^ Plerunt,?^ Gonzaga Ãudiim operainq; omne ab oppugna tionead obÃdionem,fcalpendasq;Ãubtus aggerum radices, tfertendamcenfebat'.quôdLandauirindefeÃustracer, rc m inopiapotiuSjGT auxiliora deÃgt;eratione,qitdmui formé tomfiibigipo/feuideretur.S£piuscnimeruperat,no(îuc[; femel egrefÃfs,grau: tormentu^Ãopitis Belgis er nequicst quam demu experreitis ademerat ,er impune per fojÃant uel profunda aqua redundante ergataru funibus extraxcs rat. Necj; Dcccwiw équités unq itam cejÃarant, quin crupeit do pabulatores zx Hxas hofliunt intercipere niterêtur.Per buncmodu,qu'imBelg£,Britanniqi inea oppugnatione Waltos diescontriuiÃent,etqui ab imo fundamenta operu fubtrahere conati fuerant,uti crebro torr- âtis iëli,nibilpro ÃcerentÃozagaÃtccrtior,Francifcum. ^c,utLand£ ope 'ferat,aduëtare,uifaqi ell C£farianis fcfeojÃrri occaÃo(uti tnaxiinècuperent) conÃrende manusdtaq; pugn£ auidus, Arefcotum,crBeurenum,afq; ipÃtmGaloppuin opportun ne ad:nonet,hortaturct; ut inotis cafiris,fuperatoq; flumine
ë
PA VIzI ÃO VII H IS TOR.' Ãbife cottiungMj quonUm GiillifdduentMtibuilfMiù* culiK min-imè entfiipenndifs, etipÃ^d excipicndum impcttimfutitritieÃ'etinÃrinior,iuÃad/emuiid caÃrdco.^ piditrctduccrent,qudtidodi/tuiidäeÃitgulorum uiresnihil ad ui^riamparandam prodeÃe poÃint. Sed ttiri ingttiiii pcrtiiidcesinanibui induSli drgummtii.necp diiiinos ad Ãd^ lubre conÃliitm adniouere,!iec[i uUd rationcadduci potiie^ runt,neinÃiiiueteribuicdÃrifperittdnerctit:Ãcut GoKZd gd Ipefiiddcceptui imperitif QT obÃitidtis pdrere itidllet^ qtid!nÃluiitidubi£pugn(e difcrimâ¬ndeucn(re,dtqi itdft Ã}ertii,dmitti(ppugti£atlt;ji ui^ri£ occdÃonem qumns^ ultrafluuiolà dd tos cdÃrafua traduxit. Merca TErancifcUi Ãbiiiidecorumforeiudicdns,fiLandte defebenetr.mù fd=! îuttm negligeret,Ãneretqi amitti oppidü tanto fumpti/,,tdti
Idboribuipermunitu^generofo conÃlio totius fortut^ uirtutisqi fua: Ãtprcmum periculu facerecüÃituit,nihil re^ formiddidpitgnie dled,quäpr^culdubio Ãibiturus tÃe trc= deretitr. Proaidebat enim fummi difcriminis eÃe re, ciumda CgÃdr omnium ferè gentium duxilijs cofirmdtus,numerous C?â ex recenti uiilpridprixÃroces copias, in aciem eÃet pro duóhtrtiS.Sed dntiguum GdÃi£ dccus tot dduerÃs ainiÃunt pr£lijs,utaliqt(dndo reciperçtur,mdgndnimu er arma, promptiÃimn regeinplurimum dccendebdt,eiqi non ittcer tamuidk)ri£jpemfdciebdntiïclneti£ legiones,gH£ Ãers mdnis diÃiplin4 pares,«equato numero,quibufdä etian^ rebusfuperioresforët:^udfido hü lefHÃim£ etiam cohor=. tesltdlorutt VaÃconu acceÃiÃent,et prêter has nom legio GdUicig iuuétutis ex ordinenobilin Ãonte gratuitolt;i; nogt;ni na ddntium,decoret drmis,plcndq; ingenuae alacritdtisinÃg licÃâ^dtiregioperdprceÃarepercuperet.Equitdtiisquorii
«X
s VI temp. lib. XLIIII. 2J7 txontnîGjllijf prouincia nomindtimcuocatufjfe ^omum Mnnil'iiiiäorentrediturum proÃtcbatur^cui nei^animi Uirtute^ncqj cquorü robore,ncqi armortî peritia. Cafaria^ f!f equitei comparari po/Å uiderentur. Ab hocanimi dccre to Â¥randfcus,titi erdt egregiepius fdcris inftdtirdtis,rdigis pfdluÃratimcfe/c O'liberos db omnicriminu Idbe puri~ drcxpidt^zr'dGuifdoppido expUcatis ttexiUis defeendit, eoiifedkq; decan milidrium j^dtio^dcic in/lrudki itd Lan^ drefio appropin qitdt,ut in con/^e^b'.m holiium at^ obftÃt forum ddretur.Primo dgminiprferdtHenricusCelphinuSt fçcuitdo rexipfeduplici fubÃdidrid dcie circnfeptns,fubfe^ qnebantiir cdrn complnres erfdrciiidrid iumentd, quibns Kogiid uis comcdtus obfeÃis iinportdbdtur, cldudebdi dg^f pti Ediiebdldus dignitdte Amirds. Quu rex dppropinqnd^ Tet,atqi hojks coitiniti in unum, inftrubüsqi ordinibus pd* fdti ad pugnam nihil fe comouerent, Ieuan drmdtura eque Ãre,Brifacco dtq; Tiecarjo impigrisducibus,emifit,qtii ex^ eitdtis diuerfo in locoleuibusprslijs,hofles diflinerët,uni= ^^^f^qipngndijflan crflâecianpritberent.îio deftiereCiis ftridiii,qui pari pugiite ftudio incitdti procurrentibus Gal lis occurrerentjntercurfuq; expeditorupeditum cotrafh tianiihuoÃÃinio certdmineprdlidrentur. interim Prandà (USdextro cornu ldtèextento,prttmifldqipcditudtqiequN tuualida manu ,quos ddiiexerdt,cogt;nedtus in oppidum in^ lroniiflt,pri£fidiiimq; labore dtq; uigilijs cofedum reçenti milite renouduit,d:groq; zx multùm defeflo Landiie Vdrmi^^ uiiiin fuflicitÃmmd in his confleiendis rebus ufustraquiU litdte,quum Perdbidtidus niflldcejfcretur, nequdqudm Ãbi uniuerfo prxlio deccrtdndu exiftimarct ,q,lt;iequiorem loci fitiZqueni ultrdflumcnpdulodntc tenuerut ,culpd fociorü
PAVLI lOVll'HlSrOR;
'(imifijfet,necdbfenteC£farecoUdtispeiejlribus copijs di* micdre uellet,quëM.irtini Rojjêmij, nbsp;nbsp;Mduritij Sdxoni!
cofgt;idi expeéklre intelligebdt.Frdncifcus totu id quod proa politifià fuerdtegrcgio dufucofecutus ,dd CambrdÃnutit uicum,ittde centum fere/iddijs diftdntem cdfird uertit, mo rdtusà ibi intégrai dies duos,C£(dridnis comittendiC pug* K£ poteftdtem fecit-.qudndoquide Ciefdre Cdnouo oppido dd exercituperuenerdtjduüus bis quds diximus Ro/emijet Sdxonis duxili^s^uCq; ddeo duidus ineundipr£hi, eSâ in ednt occdÃonem intentus,ut intrd minoris tormeti iddu, cdjlri cdÃris hoÃiü coÃerret,ipfeqi prodieiis cum imperdtorijs in Ãgnibus equeÃrem hdÃdmexperiundo corriperet ,Gr nti ntox cocurÃtrus edm dd Ãmurdldcritercodptdret.Pugnd^ tdturenim continentêr omnibushoriset locisdb letiidr=gt; mdturd,cuifclopettdrioru diÃjarÃemdttus miÃebdtur.t^^ nutti cddebdt,multiuulnerdbdtur,pr£liumq;dtroxe7 tida rium dlterndte euëtu pdÃim edebdtur,Ãc ut neutri,dut uiit diilf cupiditdte,dut nimid /Ãe uiéhri£ dcceÃ, inÃdnte nos éie fdcilè dirimi,reduciq- pcÃent, çtrlegiomscxpropin* quoin dciecoÃitut£ /ÃeSnntesq; modo Ã)cioru £grè ÃiÃi^ nentiu,mod(gt; hofliu gnduiter urgentium dlternos impetus, â no diu quingrdduminÃrrentpugndmq; cdpelÃerent,cons tineri pojÃe uiderentur.Et tu dnimdduer/dfuerdtdqmbuÃs ddducibus no iniqud occaÃo inuddendi regts, à proximo! coUiuuertices undiq^ hoÃibus circnieShs promotis cdflrit occupdrent,q fieri non poterdt,nià copi£ omîtes dmnicus lû,quemdiximus,trdducerëtur,quipropterdbruptMetcce noÃds ripds ncqudqud cbmode,trdnÃri poÃ'et,ob id pr£Ãrs tim,q, (nitd eius coÃlij rdtio celcritdte exigeret. iJon deerdt turnen CdfldliufÃn locü diÃedentis Stephdtü Col!{ti£ cdfiro
~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â quot; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fUt» »
SVI TEMP. LIB. XLillL tjS ïuntinitgiflereffèihis, qui /è nMiculif [ubitariAqi mdtcrict pluribuiÃmulmlocisangufti tius amniiripAi coiunihi:: tuntjCr mdturé mpidi onitKS conflrdto ponie Irunfmijjù^i rumpoUiceretur.Cieteru CieÃtr,^ did ferumeÃi:t,amp;â uti bybemif cdliginoÃs diebiis tu icddit ,pdru luci^Ãiper== tÃitjin poflerü dient dus coÃlij rem diffirendu cenfuit, ob id quoqi libentius,q,equos leuis d.rmdturie,fclopettdriosqi pr£fertimpedites,logofeÃbs pr£lio,à uniuerÃe pugnte ca fus poÃ:eret,nimio laborefutigdtos nollet,per quosilluÃres fepe uiiJoriiis ejÃt confecutus.Multi enim utrinqi cofaud^i atiÃterduf.mpdrtibui fdlicet GaUorti^Andouinus, Delphi dg^rutidclums equeSjglunde traiedus occubuitjUpud CiCs furdnos uercgt; Hieronymus Pdcecus, Hif^dnorum tyronu^ qui nuperdb Ocedno dd Belgicdordm uenerdnt^prxfeihts. At FMnci^tcKS qui fe eo coÃlio ueniffe meminerdt, ut Ldn^i ' nbsp;nbsp;dreÃiim obÃdione liberdret,dbunde dignitdti fu^fdtisfdüie
tjfe rdtus,q, hofles pugfid detreâaffê uideri poflent, de fe^ cundd uigilid cdflrd mouit,nonutld impedimentd, er udrij (omcdtusuafd,ignesq;de indttflridrelinquenSAd pricfen^ tis exemtus ffledemhofli pneberet^nec prius qudm diluce ' nbsp;nbsp;nbsp;fceret,de eins difceÃii hoflis certiiis cognouit, Acddit dute^
quod minime pr^termittendü uidetur,ut Sdldzdrius uetus älioqui er dflutus miles,dubid ftib luce flieculdtum miflltSt rmimcidrethofliu cdflrd eodemloco^quo interdiu fuerdt, Helustidsq; legiones in fldtione conjflid, et mdiord dliquot tormentd obuerfd/Ãe^klre. Veriim non multi) pofl eins er« 1 rarem certior dies detexit, ndm eds quds putdrdt hofliunt I copids Germdnorum eÃe, er qu£ tormentd dppdruiflent, ' drbarum truncos fuiÃ'e compertnm efl ,Ãc ut is diudpui Ãdfdrem ridiculus er infdinis extiterit. Fer/Ãeilo itdc^ ho» fiiuM
PAVLI lOVII fif I S T O R?
fîium iijCcjJu,C£pirferius quMt oporteret kuei» aritiâlu* ram (y expeditos pedites poftremum abeuntium dÿtutt. it^equi iuÃit.Verum ^rancifcus ad Guif un itcrextendms, Ddphinum tueri tergd,cr iioneo in loco interfyluds cou Ãftere iuÃerdt,ut boÃes jï perÃe^td anderent,diddo^ er fé ftindntermorefuo tdnquamdd pardtampraddinlongius dcajlris prouoberenter,exinÃdijs inuddcret,dt^i repri» meret. Nec conÃlij res fuit,ndm uti ^rdncifcuspr^ feiiferdt,quum plures hoftinm diÃnnält;emdiiiis inÃquereti tur,in Delphini tur}nds,inciderunt,d.^uibusrepentè{dllo impetu facileclt;£f£pulf£(^ funt, iniquiore forte Germano^-rumequitti)n,qtdcxald Briinfuici reguli fuerdnt,ndm in eos drdentiÃime res ^jid eft, it. Grads prafertim eqidti» tus, quos fumm£ peritia dtq^ uirtutis duxeorum Theodo rus Bedenius Spdrtdnus,ex iiiÃdijs in perterritos emiferdt, to pugn£ eucntu,utnonnuSis interfediscrodptiSireliqui ferè omnes in[dciefadduulnerdfufciptrent,mird Graco rum dgilitdte, qui in dpertas fubdudkl bucculd ÿ.leds tranf fifrÃmgräuesglddiosddigebant. Delphinus re bene^Ãi pdtrem eà confecutus, qui idm totum der quietiÃime conâ^ fccerdt. tluiusÃrenue initi conÃlij, faliciterq; fufeepta ex peditionis euentuin itd pleriq;rerunt periti Idudabat, ut fton immérité) inter pr£cldrd ^rtidcj-regis fa^numerd^ rent, qHdnqud)n hofles pleniorem ei Idudem inde obuentu=gt; rdm fuifje dicerent, flfe pdtrdtonegitiomdturiüsexplicdf Ãt,qudndoncqudqudm cduti boniq; imperdtoYlsfuerit,fefe ex bidui mord, dd mdxime periculofl certaminis diferimen ferociÃimiscir inuibhsgtntibusobiecijfe. Qjiidporr'odlie niusddifciplind, quam propter inane oflentationis decus, non neeeÃarium cumÃepe uidhribus, aquato etiam uiriit
numero
SVI TEMP. LÃB. XLTIIÃ. «3^ «uwrojpugrt^ Citfum fubijjJeKifirueró,^, by és tam fit^ hträt, amp;nbsp;lithdles nwrbi ex uentris profluuio mil^riinier torpord militum ecepijjent, itinerd^ mdximè e/fint lutu=^ lentd,crcoelunt pltiidd niueq; turgtdum uideretur nihii tiltrdfibitentdnium dccernens, exercitumferetotu dimi=-fit,et à Cttmbrefio 4d Cdmerdcum profieihiscfttubi aliqudii diitpeculidres dul£lu£ cepids in bybemis continuit,qiibd. edciuitdsergd GdUos lt;equo propenÃor uifd ejjct, utpotc qu£/i toto eo bello grduid detrimentdd Cefaridnis co=i pijtperpeti quereretur.Sed primores fetidtus dduentdnti eetttbi'MportdS dperuerunt, abhisq; faélusell intcmpeHi conflertidtionis dutbor,amp;'reus urbis dntijiâ¬S,cui tfiet ex Crow fdmilid,fdcile Cdtfdr ignouit,l]c taméut leuis populi, qui nouuin amp;indnenctitrdlis f ut diuttt yftudif Hoinen drrogdnter deCumpferdt,ceruicibus munitdtn drcent imponeret,qudÃnondubij,fedC£fdridni iuris effe in po^ flerum fdterentur. Nec po/i Clt;efdr dd conuentus perdgendos,quos Germdnis iiidixerdt ,Spirdm Nemefît «r bé dfcenfurus, 'FerdiiJdndii Gon:^iigd cr cum co Ca/fdli!t,in ^ritdnniddd Heinricu rege miÃt, ut eu dducrÃes Gallos diu dnteamultisde cduÃs,multisq;legdtionibusconcitdtu,di Traijcienduminproxintam GaUiiecontinentem ddhortdn do folicitarcnt, zr qu£ ufuidd bellum terra mariq^ geren^* dumuideripoffcntjÃgilldtim perdoccrent. GrauiÃimunt^ enint uterq; bellmn, antiquis dtq; recentibusodqs incitd=â tus,dduerfus Gallos molicbatur. Ferdindtidus Conzdgd dd C£fdrem reuerÃis, Heinricum regem, à quo elaboratiar» gentipr£tio/d Ãippclleflile dd ornanientum abaci fuerat donatus,retiiinciduitfuopte ingettio aduerfus Gallos uche» tnenter effè concitatum,Ãquenti^ a^ateproculdubio cunt iiigeit*
P AVLI ÃÃ VII HIST or;
ingintibus copijs ifi continentem GaUiie trdieâuriiin, Ul totiia Britdtinici regni proldtis opibus,longé nMxiinuiU G.'tlli£ bäUum inferret. Necj; cum ucl grduiÃimo fumptK polJidetcrrcri, quo minus liberdliterC^firi expetenti in fiipendid militum pecuniäconferret,Ãcuti untea Muxitnili ano cius auo Heruiorum etr yAorinorum beUo largiÃinte fuppeditaÃit.interim Cccfir omnibus confilijsdd Gallicunt bellum intentus,operant dabat, ut quo/dum Germunos pro ceres in fide atq^amieitiacoutineret , qui per cdufitm LUâi tberanjefeditionisduetere ergafeAujtriamq; donum offi ciodilceÃijjeÃerebantur.ld enimunumClt;eÃirfibi eontctiî denduni exijiimdbat,ut quamplurimosèbellicofis regid=â nibus Germanos militia;iii£ adfcriberet,nullosuerô,quM tum per leges ÃueriÃimi ediiti fieri pofÃetÃnuitantibus ma gnaq; propofita mercede conducentibus Gallis relinqucret. Tranjeuntibus enim in Galliam,perpetui exilij,interceptés uero Ultimifupplici/ peena imponebatur. Sed populofiÃh m£ liber£q; gentis uiri ;nilitares,tanquam uberriinis inuh tati pr£mijs, nuUo poen£ metu deterrcrfnullaq; cu/lodiaa rum diligentia probiberi poterant,quin in Galliam manU pulatim inufitatis praÃertim tramuibus tranfirentMiitiint enim ualebat apud quoÃlam odium contra Ãuftriam dos mum conceptu,tantaq; erat uti certiÃima Gallici auri/fes, ut cunéUtl edicîa facile contemnerentjçyquisq^exegah tiÃimo longé ditiÃimumexiguo tempore Ãeeuafurum arbi« traretur,Guilermi Frufiembergi exemplo, qui nuper A ree ge repudiatus exauthoratus,qu(gt;dlegiones pr£d£ hae buifje,regidq; pecunia interuertilfeacciiÃaretur, intllimae bile auri pondus domum retuliÃet. EiuÃdemanni AuguÃo men/e,quo Strigonium in Pannonia à Solymano captli, ö*
üuM
«VITEMP. LIB. LXIIII. 24« tiurd in 'Ãeigis i Cafare exl'ugnatd eü,Hariadenusquot;Earbi tujjit ddl^iced Prouincid:cldÃtmddmouit.Eranebdt ctiitn Earbdrus tantum marisÃ^atium cmenfiis,Ãu{ird ucnif= f: exiflintdri poÃit,cum idà urd Ãu£ dignitdtis, poSquain rexGallus magno hoftium fuorumcomodo, itiitd agitata^ toticsccnÃlia adgerendum bellum explicare termiuare^; mÃciret^Qr totiusfufcipiend£ maritima; exp editionis tem* ptisfegnitereffluerepateretur.EiusÃquidem ignduix, uel ineptix cuädtioniSfÃe inprimis reumByzdntij futurum,So bmatiu ueró,^ui amiciÃimo regi opem ferre, eiusq^ beflià tus mdximè tiocerepercuperet,t(gerrimè laturum,à tanto fumptu itiilruiln,çr inextremas mdrisordstrafmijfacldà fi,inanem opem focio, Oâ tu ualidis hoüiu armis circum^ WOjtuliÃi diceretur.lpà uero ncqudguam fegniter, quit hnipus ferret ,rerum occaficneadexpedùnddarmd utià bto,multùm exi^limationis priflintc laudis deperiret, à Md iam £{lds in dutumnumprxeeps MiaÃilienCi in port», ftbicunäHs perignauiatorpeÃterentmanus, abÃimeretur. Ãis de'cüuÃs idem Polinus, qui 4 pyzantio claffem adduxe fâtt)e't legdtionis munereapud BarbdruÃdmfitngebdtur,dA ^(gecotendit,expcÃtisqi ordine rebusquixin negotie opus forent,er BarbaruÃfa fuperbo couitio flagitaret, régis de^ cretum ad claffem retuiit,quo Eiiceä dggredi,cy oppugndm ri terra mariq; iubebatur.ïudicabdt enim rex,nequdquÃ' £qiiitate difcedcns,ed qu£ fult;e ditionis anted, nee omtiino dubij iuriseÃent,armis repetenda.ltiicedmnamq; urbem A maicribus fuisurgentisbelli neeeÃitate,pecunilt;eqi inopict ooaäis,Sabdudio regulooppignoratamfuiffe conüdbat, quam oblatd eadcm,ampliorcq; pecunia,iuSis primo pneci ergraut demum obteSatipne, Ãbireddifitiilrapo^
SulaÃet,
PÃVLI lOVlI HISTOR.
flultiffèt.'Neq; enim dlio Turcarum etrina uertedi rehtùt'^ ^iiód odiofum nomini fuo,amp;inflt;ime prorÃii futurum pro ^icerct,à immdnium Bärbarorum cldÃctn inexpiabilci amp;nbsp;Ãne/idf alläturä eludes,ChrijiianiilMoributitnmitteret, quundo infenà Ãbi C£furis iniiiriiis,miferorum üâ nihil tule merentiuin populorumdetrimcntuminimèfuble^ uurent.PrieÃcerut Gul]ic£cluÃi Anghiutium udolefccntem) è Borboiiiufumiliu regi£ ftirpis,Vuitdoinij reguligermunu frutrent,uttrierurchi,Grnonnuüi itemGuüi nobiles èel^quot;^ fe,quiuirginij VrÃni tunquum externi dueis iinperio pro^ bcprudetiterci^^obedirenollent,jiobiliÃmo fu£gentis prd^^ feäoobÃequentiÃimepurerent.CluÃis conflubutuiginti dd dbm roÃrutis,QrdecemGrâoBo nuuibm oncruriÃ, âluibiiS iinpoÃtu Ãunt oilo miliu peditum, pr£tcr comeutus in mul tos dies fuffvdbiros.Cittuterttu enim miliu PolinUS in ^nr^ bonenà Guüiu,c TuÃconibusq; pr£Ãertim,ultcru uerô e^ud^ ternu Scrocchius,Subuudio cxpriuutisodiisfuihis hoÃ'iset exul, ex citeriorc Prouinciu,gentibus^; Lemuno lueuicP Alpibus pr'opinquiSiCoÃcripÃerdnt.CluÃis è KluÃHieiià per tulumbendooruinint![on£ci Herenlis portnm feintidit, bidnoq-, pöfleodem eurÃi BurburnfÃu cuin centü C7 ^uugintu nuuibus,qu£ remis ugerentur,ÃibÃctitiiS eÃ,Pri tnkm omnium Polinus,iuÃÃt régis,GenuenÃbus Ãc ripfit, ttt nihil timere ueHent.Tureuru enim claÃem gu£rcgi! duffU eiis rcgeretur,nemini pr£ter quum HieenÃbus, ni fc dede^ rent,eÃinoeiturum,cr' utregiæ uolututis decretiÃ; Ãdciit fuceret,nonullosLigures 'mbiremibuseuthenutos ùTiireis impetrduit,eosqi Genuum remiflos propingiiis er purenti bus inÃgni benignitute reÃituit.Hicenfes nero humunitn' esl udhortutus,tit ueterein influmqi ipforumprindpent,nà minus
SVI TERXP. lib. XLIIIL t4t tenus liberdlitate qià m potentid inclytu ,Ãufcip!rc, tjuiin fuprcm£ clddis difirimcfubire tndUmt, cuts egëtii perplex xij; princip(fgrdtid,(iui cum d C£fire, tuntdb ipfo reg:, citnëbira propè regni (di urhium domiiidtii jj^olidtm, nuU luin ommtio dUü dijjiciiltdtibiK fuii cxitÃreperircc, ijudin utiitriq- iinpotéter occiipdti, lcgt;rtun£/u£reliquu,iniquij'* film pr£d£fetes cr notes ejfc filieret. Heino eniin eo tépo^ reprincipnmomiiiïi ipfo Sdbdudio imferioruidcri poterdt, quiim eins regiw pduto diitc opulentü, ultrd citraq^ Alpes, d;iit.e dtque dntiquifim.e b£reditdtis, à propiiiqno reg- pd ritcr etdbdffne dmicoó; C£fdreiniigieldcerdricon/ficcs ' retur. Proinde Hicefes nihil omnino, uel in pr£fcntid tuti tis dtq-, fdlubrius, uel in poferu jfu^luoÃus dc honefius effe fdfluros, qudinf necef'jri£ deditionis confiliu celeriter ex f e dirët,quddo ipfi ultra fe dedentes fuinmd beneficid publi= cecrpriudtiin expeëhre pojfnt db eo reg, qui ideirco eos expeteret,ut indulgntiÃiine eopleifh'retur,et urbe AUfili^ tnfiutn colonidnouis immunitdtuin commodis dugret peiâonuref. Deeuriones nihil feÃde potius hdbere rc/fode-xmt, qudin tueri uellcnt erg Cdrolu Sdbdudiu, quod cte piitdret legitimu eÃe principe,cr £quitdtis clemcnti£q; no niiiie long optimum experirentur. Prouidc Uteris Gâ nuticijs dues folicitdre defineret , fe enim eos omnes qui fe in conlfc^btm ddrent, pro hoftibus hdbituros. Pixe edâ iemordtores d fenutu dd Anehidnum mifi detulerunt. itiq-, Gdlli d cohortdtionibits dd uim conftlid dtq^ drntd uertentes, expoÃtls copijs, triiiisq^promotiscaÃris, urc I bcm oppugiidre cocpcrunt. Nic£;t excelfo ddidcet pro. ntentorio, quod initium hdbet db Alpibits perpetuoq; lorfo defeendens in ntdre excurrit. Uuius extreme in h
P A V L I I O 7 11 H I S T o r;
îugodrx poÃtd ciiiandquornmProuiiict^regit oput,cli» riÃimorum fjipe ducnm cdrcerejCr mifere latte exitu net bilitdtum.liicc fubieiklmäridhti:dcÃjediit, drduocpMÃe urbi coinngitur.Sub rupe iuxtd littuiÃubrii dqui copie /iÃimus fans erumpit,gt;naximdruclaÃiumaguationi pers opporcilt;nuf.Mani4urbif,titii{etiiÃioperii,tiemdgnopere munitd Ãuntjfed ed pdido ante Nicenfcs nouie propugndcii îicaddHxerdnt,docente dttjiddminiftrante Paulo Simeone, arcis praÃch.is magnum habcbal militia: ufum, et uti erat Rhodia: militia: adÃcriptuf ec^uei, a pridonibut olim caps tue,'ÃarbaruÃÃe aligudndiu feruieratfiortabaturq^ ciues,ut Turcarum nimconÃantiÃimiianimii contemnerent. Hoc tttdücriw erpertinaciusÃacercnt, uxores ecrum cä'libes Ÿos,imbellemqi turbdm,in arcem reccperant ,cr qiiic^mi militarii inftrumcnti prjefens periculum depofceret,Ãudis ose Ãuppeditabat. Polinus ab ea muri parte lt;^ii£ ucrgitad feptentrionem,pcirtamqi habet ad VillaÃanchampcrduces tem,oppugnabat. Anghiatius intercedcte dmniculo,lt;jui tor rentifimilisÃaxco alueo non longe d mcenibits decurrit,fub» ditihis indccliucm locum tormenta cotulerat. Turcduero nolongc 'aPolinicaÃrii ddmirabili celcritate dt([;peritid produdis operibus,coÃitutisq; tormcntis,moe!iiu coronain decuÃ'erattt.Gaüoruin interea claÃii circumueän proinon toritim,in urban ita tormenta dirigcbat, ut nonnunqitatit pratteruolantcs fail^ in aduerÃi Turcarum cafird decide^ rent. Quo animaduerfo periculo Turc.e ad cam parteia, quam Leo Strozza iuxta Polinumuerberabdt,Ã'fe applc» carunt. id eratpropugndculuin neqiiaqiiam durata calct coÃrmdtum,utipaulo ante à ISiicenÃbiK adificatum. Itd^t tantum muri, tantumq^ cius propugnaciili a Turcis lieber mentis'
SVî TC MP. LIB. XLlIïL »4* ^tnüÃiriicreger£ntibiis,dirnt!iinprojirdt!(mij;e;2,!ttbr£ ,J«hs uexiâilis confmidcre duierentjpdiiij; dudAcid Etrufcn icoüis cohors .â cmuldtioneuirtutis Edïbdros d:c^:idre conds rttur.Vsrîaniiiccn/is mdgno prxlèti'iqi dni;no propage ndiit£:,mdI[isiiiterjiSlii'cruulnerdtis,Turcd!/inndcrco^ ior.âcm per ruinM dcpuUrüt.Eo d;c cdptü eil Turcdritue-xiiluininterjióJo f!gtiijêro,dltcrugt;n uer'j Leonis difclt;rp=^ td!n,lt;}uti eum tdtnenuuliierdtusucxiliifir cgregic pugtids JeriiMilJet.Perierc ex Tureis,}ut tum,diitpoÃed cx unlnc nbits,pdtilo minus ceni!tm,ex coborlc uigintiduo.Sei inox ktrbdraÃduimomnemconÃrriiiiÃit cd diruendum edni turriin,qujepor!:.lt;:imiuinebdt, mdximec^^cmiÃisitiie tor^i Kentisoppugiidntibusnocebdt-.qud nondiuqndff'dtdLice-rdtd^,Z^ proflrdtis non uno in loco meenibus, NicenÃes dc ijgt;erdtisduxil!Ã,prd:Ãdioq;ão miliiari^quod ernt exigu», mdgnd ex parteÃagittis couulncrdto, de deditione è muro proloqui cocperiint, edd; conditione Angbidnuseos inÃde recepic,ut iureiurando conÃnmtretjcos hiÃem legibusÃib ngeÃturos,quibus hdenenus Ãib Suhdudij imperio fuiÃ,-Ãnt.VeritusdutemPolinus,ne träÃd^ic: dtditionis pdtiiones iinpedirentÃoloreq; dmqÃoru comilitouum, er )je pndd- irritdtiÃnurbem irrumperent,ib Lidriddeno int petrditit,ut milices reuocdret^GTdd cldjÃmredigi iuberet. Lidl^decdufd nonmultopoÃlanizen utiÃduddtiÃdfÃe, PoliiiumetLeonein'icodoquioBirbdruÃie redeÃles inter Ãeere coMti Ãunt.Vrbe inpoteÃdtem reddbÃl,co!ifu!tdtiint tUde expuguddddree, cuius confilq dujc rationes i Pdrbit riiÃd propontbdntur,dudrum dlterd in ettflodid urbis po^^ Ãtduidebdtur,ne edmdbdrceiinprouifasboÃisinudderet, tt intutdndisfuburbdnis cdinpis, nc diicudehoÃes in oppif
PAVLI lOVIl HISTOR.
gnatione occupatis fupcruenirët.Altera erat poÃtd iitda* minijirationeiornientorum,iplbq- quajjà ndx urbi!ne^o=gt; tio.'Vtrdm mdlkntmuti^risconditionemdccipiendjin'Bdf barulja Gdüis ojfmbdt ,fe pdrdtumprofejjusttcl adorirt arcem tormentii, ucltutdri cmnpos-Vifus cfi PoliiiufbiCrt re, qiMm non facile in ueftigio quid Cibi potiu! eligendunt foret,cxplicarepo/Jet. Atq^ ita 'Barbarus noftrorum ing^* niatanquam ad bedicumfacinus audëdum minime prom^ pta contemnens,explorato in loco,crcc!erriméfuis dggCâ ribus permunito, tormcnta feptem coüocari iuÃit,inqiteis fucre duoeximi£ magnitudinif, quum reliquaiuStà more noflro amplitud inem non excedercnt. Hisfumma ar cis pro pugnacula idoneaq^ ad excubias xdiÃcia celerrimè perfre* git,Ãc ut propugnatorum in corona conÃÃere änderet ne mo,c^ imbcîlemtiirbam ueî impgt;auido Simeone magnus in uaderet pauor.Gaüi etiainpartitiinterà mimera,nb aliji uehementer oppugnabantlocis,Ãngularcmq; cum fumma agilitateTurcarumperitiam in producendis dirigcndisq; tormentis admirabantur. Vertan tot iSlibus ad tantam de^ uentumerat tormentarij pulueris cr pilarum inopiam, ut b£cpolinus,autmutHo,autpretioà Barbaruffa petereco* gcretur,fremente atq; obiurgantc Barbaro,quôdin Galba aliéna apparatu indigcrent,qui M.aÃili£ multis uini dolijs, quà m rebus ad bcHum neceÃäräs nauigia onerare matuifr jent. Neg; cnimuirfeuerns crferox 4 iaciendis probris ab Ãinebat, querebaturq; fe clafum ffe rerum ingentium,qnas Polinus Byzantij longé ampliÃimas promiÃfTet, c tanta quidem iracundta, ut Polino cathcnas fe inieihirum mina^ retur,qui co ipfum'a Byzantio perduxijÃ't ,ubi aut exiSii-niationis iaSliiram facere,aut claÃein confumpto tormeih
torum
sVI TEMP. LIB. XLinr. Ã4t Forum inibruinento inutilcm redderc necejjc foret ^(^ibus CituÃs uebemeiiter Gallis iratus, repente diuanium indi ^it,id ell milit.iris concilij genus,ad quoderedh pro caftrit tribuiiiiliaUoquendi confultandiq; cauld,trierarchi,pr£=â
omnes,Jigniferi cr centuriones aduocantur. De re^ lt;litu nanq; ad Orientent, maturaq; profeäione fe decretu^^ fum dicebat,poÃquam apud imperitos rerum/nepebp men dûtes ignaiios,fecus acpollicitifuerant,cunila impera* tai'eperiÃet.Qjia pronunciatione,Gallis,Polinoqj pr^fer^z tint nihil grauiusacciderc potuit, Ãc ut menteperculfus, inÃmas preces deprecationesq^ turpiÃimas adulando poilùejido^- defeendere miniinè dubitarct, multaatq^ opi-»ta,non'ÃirbaruÃ'£ modo ipÃ,uerüm Ãgillatim cundis la^ ânzerorumcenturionibuspr£mia,exregialiberalitatepol hccdo:qu£ tota penituseÃent pcritura,à rege eluÃo, abrup tat^amicitia importune difeederent,cuius temerefadino^ ânen,grauem omnino molelliam Sclymano,ipÃs uero non diibian pocnameÃctallaturum.His promiÃis precibus, ipfo^pricfcrtim AnghianoiratumÃenem leniÃime demul=gt; ^i:nte,non lt;egrc eft impetratum, ut indidæ profeliionis tonÃlium abiiceretur, nec ab inüituta arcis oppugnatione difeederetur. Seduixdumpacato,ç^ad belli gerendiconÃz, liaconuerfo BarbaruÃit,intercepta: funtliterte Alfonà Vda Hy,ad Paulum Siineonem arcis prisÃ^imfcriptx, quibus tum prolixe hortabatur, ut tantijÃer hoHium uim fuHine^i ret,donccipfe pra:miÃis iam expeditorummilitumcoborti bus, cu toto robore grau is armatura: fuperuenirct. Se enim permaritimarii Alpium t.-amites iter facere,affuturumq; biduo,ut cum Turcarum ca:de,ipÃ{m atq; arcem omni pe^ riculo liberet. Ex bis litcris ceMtcr in caÃris euulgatunt
h iij
- r ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' %
P AV LI lOVir HIS TOR.
nonprocul dbcffit,cuni iuftisad coii/!i^e» dam copijs dÃuctüdre-.qud egt;!!diidntcfMid,d(ieogrduli dquot;, i npaitiniM timer Turcdruin pdriter^^ Gdlloru m dnmos' ificeÃit^ut quumfortèedno^dd confierndttdos aoiioin* epmmodo mditcs procedofut dtqiie denftÃinw^ imbcrino ^ruiÃet^cundiimimitionei dtque tormentd de/irmnt,dr= ijtdqi relinquentes, pcrdrduos cdlïcs fupcrdto dorfiiu^d i pnecipiti fugd defcendcrcnt,et ddcl-gt;(Jim conÃigtrmt. Sei dUs,quimoxper:crritif iUuxitz;ânufqudm con/pedbiibp fiU^Z^cbortusinde pudor dnimosrejlitucre. ïiecmultb qv.um drx ipjd omnium prope indicia,uti excclfx iti rd pepoÃtd,iegcrrime tormenticqndli, nequc ciinicu'AÃub» terrnpem excditdtifjniÃilongo diÃiciliq^ Idbore, dtq; éeni dtibio ciic!itu,cdpipoirc cenfmtur,reduci tormeidd ccm^ muni canfdio cocptdÃint.Ed in re adminiÃrdndd,miriÃcd, fuitinduftrid Turcdrum,quincnfiid modo ,fci Cdlloram £grc molientium quicque grduiord humerif. reportdbdnt, non obfeure bis increpitd Cegnitie,qui corporibusdtque (inimisnimiscitbfdtifeereuidercntur. in co difceÃui de^ pretotumultudrio^ldbore,Bdrbari imperio cotincrine^ quiuerunt,quinmurbemcelcriter imimpaitescunamp;tdU ripèrent, ctrift tefiiffieudinccndid excitdrcntgt; Di/cefÃtnt dutein e{idllt;!iced,quum idm Scrocebius aliquot oppidd rcgianis,bcrtatuÃuo dtque dutboritdte, qudmultùm apud edfgentes udlebdt,dddeditiGnem cempuliÃet. Atque eo moda, quum Atigbidniu ultrd Ãumen Varum copias ri^ ducerct,'RirbdruÃ'd ad Antipolim cum uniuerfa cldÃ'e con^ eeÃitfUbi quumftdtionemhdberet,ddinfuldm Lerinam, quam Margaritam ndutf uocant,cognitum e^Vafthmt dtque Sdbduiium cum Auriand claffe h} ViUaÃ-ancb^ portiiitt
1 SVI TE AIP. LIB. XLIIIL 14 portuin pcruenijjè^cniui in ingreiju Vaftiut fuminum nduc pericuhint adijt,qni{m triremis, qua. ipfe uchebutur^ Exorfd rcpmtmiturbinifprocelLt um fcfefcopulis iüide^ yet,tiià quidam miles rei naualés non imperitui,fubldtoftd tim dolore proram inflexi/Jct. Eadcmuit fubit£ uekeincn^ tifque procedx quatuor triremes Ãuriatiiis,fefeindper~ tum mire eripere condtites,i'n rupes exeà promontorij traf uerfusegit,ufquc ddeouiolentisÃullibuf, utferuisdd trait flra cdthcnatis ad exuendas cotnpedes JÃatium deÃierit,dtx queitdÃibmerfi adunumomncs interirent, or tormentii liantes carinasgrauantid profundo mergerentur.Eo boÃi* um periculo aducntu^ cognito,Polinustdtiquamexplo= ratdoccaÃonedelendjthoÃiumclaÃis, Petrum Angeliuin 'Earg£um,po'étd!n,uirum Grdcdperitum lingu£,ad Bdr= baru]fam legdtum miÃt,quod ei ufque a, pyzantio iiotui ef, fct,quiinÃgnem abhoÃe pracellaq; oblatam pulcherrimi tdendi facinoris occaÃonem iemonÃrarct ,Ãudiofeq; eunt lortaretur,ut eximi£ laudis certiÃimiq; prouentus edudkt in boflem (laÃe Ãu^him percipere maturdret.Annuitcon^ filio Barbarujfd ,Ãbi^, ubi laus jfeätlretur,minimc defut turuin promiÃt ,fed quo minus id dudaékr expediteqi ten» tiret, perÃantes Euri prohibere uiÃÃtnt, quibus tarnen cito ÃtbÃdentibus,quuÃuäuofummdrc mitefceret,ipfeq} eduà tt cldÃe contra confuetudinc conÃderatius c^fegnius proueheretur, circa AntipoHtani littoris uineta curÃim fup preÃit,admirdtibus primo,et inox ridëtibus trierarcbis atq^ Sanzaehls, uÃ^- adeo Uberc,ut per ironiam dicerent, gquH tffe,ut tiariadenus Aurite taiiquamÃatri, er ex piratica (onffiratioiK legcé^ admutuain Jalutemfxderato, nibd h iiij
PAVLI lOVII HISTOI ef}icerct,{)drgueilli beneficium optima fide redderet,cinod aliquot ante annis ad Hipponam liberaliter Occepiffit. Ex fciî ^ui earn cunamp;itionem carpendo ad inuidiam uerterent^ eratCayerogliSfSanzttcorumfacileprinceps, eius I-'iemz phiticiCayerbeifiliuf, quiprodito Campfone Sulihaito, totiu4Aegypti prafeâuramà i'clymomeruerat. Eiusai(= tern omiffie reinomeiitcr tumey'Syzantij Hariadenusita refeHiteydiluity utdiceretmnltafibi exadtS atatis duci, uel hebetibus ocuVs,clarius çy certiut guam iitnioribus uU deri,Grgnum de Cayerogle mentio inferretur, renidetis in guit ad fuos couerfus :er^ nodifiimili ratiane magna mihi pra:mia ab bofiibus erunt expeäanda,du eis lubcterparco^ pojiquam pater eins ad Singam ab fuo dextro cornu ohie=: {hs hofles Turcas non in!iaden5,cejfantis opera: premium, Aegyptipracfeâuram ab bofte uidhre tulerit. Caternm deft nente proceÃa, mitefeenteque mari, Salecbua cum uiginti quinque triremibws,lt;:y cum totidem Gaüicis L eo StrozZ^t, adportum contenderunt,potit!que funteius naufragij reli quift,fic utper urinatorcsaUigatafunibus tormentaè pro fundo ergatarum molimine extr obèrent. Ncc di« poft ^ar barufJauerfusiJiaÃiIiamadTolon!^portum,quiToimnti antiquitusfuit,eftreueOns .Vaftius autemeum Sabaudio Niceaminuifitjaudatoq;Simeonemiferosdues cofolotus eft,cr infftedis Turcarum operibuseorum folertiam acaï tificium in conftruendis aggeribus ftcmirabatHr,utno= ftros,'Barbarorum comparatione,huiufmodi'in rebus nnd to inferiores ftbiuideri nobisbsc fcribentibus fateretuï. Exinde Vaftius cum bis copijs,quas mctu Barbaruffte con cripferat, aliquot etiam additis cobortibus,adoppugnant dum Aïonieuicum, qu£ eft ampliÃima erfertiliÃimaciud tos
SVl temp. lib.. XLIllL, 14lt; ti«interSubalpindsurbes, duxit. Namineaerantualidti GiiHorHin Heluetioruq;[gt;rfÃdid,(iult;e duce Caroto DroÃo «ndigcrt.«, uiro egregiè forti, frequentiaincommoda Ctefa^ tianis inferebà t.ltaqimagno fumpt utnagnoq; lab oread-â¢luftiî tormctii,urbs no uno in loco quajfataeft, ufq; adeo Vehementer, utinurtundiquecollabcrentur,uerùmenixè etuigilâtcrdefendëte DroÃo,resect reciderat,utVa{îiuipe ne Je expugnationedeÃteraret.Namfortecontinuis imbris tuscunda oppugnandi munia tardabatur,cr uix miles ad verà cali iniuriosferebat, quanquam ex omnibus locis co= hartes murum alacriterÃibirent, cr inter ruinas acerrimè eertaretur. SeJdeditio,quiie ab obUinatishoüibus ui atq; tormentisexprimi nonpotcrat,dolo quodam,quod printers ntittendum non uidetur,expreÃa cü. imploraratÃepius ^pemDroÃus à .Buterio,qui /umma: rei Callica: imperium âpud urbem Taurinum obtinebat. Hoc ex difficultate periciiloque ho^iium,interceptis eorum Uteris, Vailius di= iicerat. Qu,amobrem literals Buterij nomine Gallica conferiptas lingna efÃngit,quibus gemmn eiufdem (igiUum appoint,exemptum ex ueteribus Uteris. Ea: erant in banc fsiiteutiam,utÃbicot!fulcret,neque opein expedaret,quos niam rex Belgico beüo occupdtus,Ã{pplementa cobortium iiiitaliam fubmittenda non putarct. ldcirco,Ãrebus atq; opibusfuis di/fideret, nec defendi urbem poÃebis quM obtinebat miUtum neceffariaru reruin copijs arbis traretur, fcquaatque bonefla deditionis conditione aex reptaeuhofle paciÃeretur.HasUteras Va/tiusrefignatas, tanquam ab fe interceptas, DroÃo mittit, bortatûrque ut pcrtinacioâÃmmfaciat, nefefe tótque milites egregié fiio muitere fundhs çtr mbeUemciuiuin turbam in non du h 't
â â PA Vtl 10 Vn HISTOR.â iiumfummicailJmitdtli difcrimendeuocet. Seatintieii^ tionm extcmplö fdcienti ca omnia in tc^ afiie, lt;lu£ hone» flaconditione trihuipolJenttCciKcjJuriint ,ne[ibi necej/è Ãtmultofanguinciti^riamparare,qu£ iam eÃitexplo» rata. DroÃui perleiliflitcrii, Biiterij lignum agnofcens, nee quiequam de earum fide fubdubuans, multumq} if Vafiij hoÃif dementi ingenio reponens, uti multii rerutf difficultatibui circumneiitut, deie^hisq^ Ãgt;e auxiliorutf ieditionemfacere conlbituit,fcilicet, ut urbanam multitn» dinem,copia!^ omnes, erfefeÃeruaret. Itaque pacifci» tur, utÃbi cumpricÃdioÃaluii omnium rebui, fub uexil» lis egredi liceat. id unum poftularat Vafliits, ut caÃdluift quad erat in proximo DroÃj prdÃdio cuÃ'oditum ,Ãbi de^ deretur, in eofilium ptierilis admodum tctatisiyrofiat hdbebat. Verumdbeunte iam DroÃo,qui idÃdediturum promiÃrat,cr fuat copias pr£cuntc,quum euÃos caÃeHi, idem^ pueri nutricius, CaÃtrianos, quieoaÃcenderant, nequaquamddmittererenunciaretur , utpote qui effet if coÃigenda fapdledile fclicitc cr trépidé intentuf, Vaflit^ fttbito iniram exarÃtÃuÃitqinominatimquibuÃdam equb tibus, ufDroÃum continuo perfequerentur, eumqdi^f^ quamfidem faHentemretraherent. Tanta autem fuit ali» orum equitum,uclÃmulprdfldndlt;£opcra:, uel c quod cre» dipar ed ) prd;d£ cupiditas, ut integrs turm£ tumultu» ario procurÃt, ultra feprimii aggrcgarent,CT qnnm Dro* fil» pernici equo ue(ius,infugamÃextenderct, milites pr£Ãdij, ipÃ)S(ppr£fertim Heluetios lenius fuo more itet 1}iib(ntcs,nectalequicquam ueritos hofliliter-inuaderent.
, svï temp. lib. xLirn; 24^#
occiÃs er mlncratis inuÃtata crudclitdtis er aua ritidfdcinu! Admitterent,ud recldtndnte Vaüio,erutiuin tintum Dro/itm depofeente. Sed Mnw tumultu inconjuhè proruentium Htfpanorutn res cceptd pdtrdtd^ eü, iit Vd^ ftiuspciiè fero perturbdtis, crd!reptis,mdt(g;mulddtts opon dtfKÃcriï.id uerb prêter fpem, erfecus c^tà m intpe^ ydrdtjVailij diiimo molciliÃimum incidit, tatito cumdo^» lore pudoreq; perturbdtie mentis, ut omni benignitdtis offi cio ià atd detrimentdre/dreiri iuberet, occiforumq^ propiit qids er uulnerdtis dona confcrret,opportund pldcandccfei, ritdtieiiis^entis,qu£ trucukntis uocibus er minis contre tus gentium inÃgni fc dffeiidm detrimento querebdtur, Hoc ap«d Vd^ium receptie urbis dtq; uidoriic Idticidnt minuebdtjÃc tdmen, utnuHaÃueritdte ergdÃios,qui au* tbores cecdis fuerdnt, uterctur, quumHeluetiorum dolov rem,pducis cdpitis fupplidopunitis, expidre polfe uidere^ tur. Nîc multo poR diuiÃs per municipid ueteribus color* tibus,nouisc^ dimiÃis, Afldm coneeÃit, indeqÃnfldurdtis copijs uicinaoppidd iumpridem occupdtd à Gdllis in de* diticnem recipit, Ludouicum ViÃdrinum, quierdt Cherif, cHin omnibus eius prdÃdij copijs egredi, er Cdmidgnoldin ddoririiubet. tsiuÃdfdcit,dedentibus^à oppiddnif,drcê tormentd ddmouet, edque potitur. Gdllis turn id erdt conÃiij, ut dedutiis prdÃdiis uires cogèrent in tutiorene locum , inÃrmiordol; oppidd itd deÃrerent, ut ed mu* ro er munitionibus nudurentur , ne Cdtfdridnis pduli longioris morlt;e £td cd receptus foret. Ituque OÃumius VdÃco, er Viconiercdtuslnfuber, equitum priii:Ãdi,er c«Kl his Axalius Ãlopettdriorum cohortem adducens^
Curing
P AVLI JO VII HISTOR.
Gfrinidn«)« uencrdnt, ad munitio/KS eucrtcndM ex^oM dôfque commeMuf, quo in opéré quüejjent occupati, Va^ fiius cum ^loboequituin iiiaduerfa Padi ripa fe o/tendit, tnonuitq^Viftdrinum, qui non procul aberat,ut équitésfu^t es Padum uado tranÃre, abeuntéfque hoflesa^rediintpe^ ret.Federicus Douaria,uirimpiger,adhortante vifllt;tri^ no nibildubitat, quin tranando cumturtndfuain ulteria=gt; remripaeuadat, GaUôfquelacejjat, coque auddcius, quôd ei Vajiiusmaturèopemfeldturum poÃiceretur. piusni=â que équités tunnatim ad ducem undique confluebdnt. laut accenfa er at ardentiÃimc inter Gffitmium atque DouariaiX puÿii,quum Vicomercatusct Azdius,qui VaÃiüplMC cum ex ipfo cultu turn prxclara noce aÃoquentem cogna uerdnt, Offumium adbortantur, ut contentionifinein im-ponate:^ferecîpidt,quod in conÃtcdh eÃet Vaflius, qui multitudine fuorumequitum ipfos effet confe/liin inuafu^ rus. Offumius ffudio pugnæ incenfus, quum delendi Pxiud riiccupiditatc teneretur, nihilciusconlîlij dd dnimumadbi bet, e^'niulto uehcmentius prdtlidtur. llli ffco iiinixi conÃ=^ lio fe expediunt, zxquo iter intenderat profici/cuntur. Net ȔoMDouaria; auxilio fuperuenit Flicronymus Syludjcumaldequitumd VAffioftbrniffusfAquo OfumU dni équités proÃigdntur ipfeéj^; equodeieóïus capitur, eSâ apud Vdffiumfe d Vicomercdto per ignauiam deÃertuix queritur. Qjtibus ex uerbis fuperbc iratéque prolatis, deld ti/que dd V icomercdtuin, ortd eji cdpitdlis odij controucr=: Ãd, ufqueddeodccenfafnnultdte,utvicomercdtus OÃhnti um tdnquam improbe mentientem, er inique contumelio fumadfin^tldreccrtarnenprouocaret. Sedrexmultorum tcflimoniiscompertoeius beÃici incurfus euentuffitemau^ thoz
SVI TEMP, LIB. XLIIIT. 147 lloritdte fud diremit, decufc^ue priedpiti contumeliä erepgt;: tum Offiimius Vicomcrcato reftituit. Re bene^fla,, uiCarindnum intrauit,animidi(erl'lqueloci opportuniiz t4te, q«.e erätmaxima atque idonea adpcrturbados Gal los, oppidum munire, priepdioque confirmare conÃituit. l£ratenimin umbilico medioque propc Ãnu eorum munid piorum, qu£ Gallorum pr£fjdijstenebantur. Probatoob omnibus conÃibo ,reliitutif(itie opcribus, cr inftituta uamunitioneeius oppidi tutelam Pyrrho Stipitiano, cuiui in^nio uirtutiq^multiimconÃdebat, attribuit, çy^non^ nulla inde oppida ad deditionem compulit, TSlec multo pbà diuiÃs in hyberna copijs, Mediolanum eà reuerfus. At Bar baruÃaTolone fufceptus, quum'ingenti regiorum prttÃs dumfludio cr totius Prouinci£ copijs largiter aleretur, in Ijicikl eläÃe, uigintiquinque triremes delegit, quas pratda^ turn ad iiiÃandoramemitteret, attribuitq; eas Salechù, amp;nbsp;AÃani Celebo, arilA propinquitate Ãbi coniundbo. li pnterucdit^larbonenÃanÃnumprxdabundi, ©â Caput ïl* lyberis oppidmn antique olim urbis ueÃigium, in eademcj; ora CadccheÃum,cr lA.ho dam, qua Rofam uocant, hoÃili-ter inuaferunt, fuperatóquc promontorio Veneris, quod Creum 4 nantis uocatur, circa ueteres Emporias magno, pratdapotitiÃint, naciiqueonerariam nauem, et triremcni unaminportH,quidicitur Palamos. His captis, Algert» um,ubi imperatum erat, ad deponendam prÅdam, hycman dumq; traieeerunt,utprimo V' ere ad BarbarnÃam m Pro= uineiam redirent. Is eahyeme quum partem claÃisreÃce» tetçy nonnullisamâamentisrenouato apparatu inÃruere» tur, CenuenÃum, ipÃnsq; praÃrtim Auri£ amicitia comi ter utebatur,quiquodam maritime iureper caufam redU men
PAVLI lOVII HISTOR* itiendoritm c.xptinoru!n,qu.f ufuiforent Btrlairo lubente^ fuppeditabdt.Ligiireseniinomnescmicè coiiferMtoi, C!quot; nnfquam iiexdtosrexfrdncifcuipr^jiabdt, inidnaeptii Bdrbdrüfide,imperiac(tc^autboritdte Solyindiii cSfirmd^ l-ft.Neç enim Anrid,exigiiii indppdrdtum rei Mudlii ob^ feqnift importune denegdtfi, hoftilem animnm oftendere uolebal,tfi(dntfndm fe Cfifdrii ducë profiteretur, ne pdtrifi noceret, qnd expofttdin tanUBarbdrorit d^i ddomneiii iniurid coffiiciebdt.rliÃt/èrmè diebnt,cfuibiii Htriddeintt BdrbdruSfd le^édo Itdlije ora,ut GdlUic pne/ïdio foret,Mdf fiüd eii pro,i^!,M:t!edffes rexTunetdnut in Sicilidm trd» iecit, eo conÃlio ut Cdtfaréab Hi/fgt;diiid Genudm deuedim couenirct.CdufdfîifceptienduigdtioniifircbdturtUtdCild re mdiord pr^/idid dditerfm Turcdf impetrdret.ï^dm Tur« CiC Humdeni clientes dliefiiot opportuiids regni urbesfr* mijiimn umbus obtinebdnt, in bis^ prxfertim CotifdtUi* Hdm,jnediterrdned}n urbé cximije munitionis, qudin anti» quitus Cyrthdm ^uiffe dltbi oflendimus, cr w ord Lcptint pdrud,qudm hodic Kdbemedidm Pani,naftri iierö Affiicà appeüdnt,dtqi item Adrumetum,qu£ Aldhometd boite uo cdtur.Ea dutem ordine ex A/ricd difceÃit,ut in regni tuteld. fibi maxime fidos atq; dcc rrimos uiros rclinqu eret, Mabo^ metc in primis,qui urbiprafiderct. Is tit erat infummo d». pud Tunetdnos mdgiftratu, qui ManiphiCtcs uocdtiir, zy propter oristitubdtidmTemtesdppelldbdtur.lnarce quo que cbjlituitlibertu, genere Corfum, cui nome crdtEdreSf (tuod dldcrem exprimit.Copijs Amiddin Ãliü pr.eÃcit, qui fiiburbdnos cdinpos db boÃium Tiircdriim cr ijumidd=â rti incurfwnibus tueretur. A/fvrebdt dute Caftri munerd, pr^tioftoperis tdpetes,udridqi oriidinentd letloruni, dtque item
SV I TEMP. LIB. XLinr. î48 ittmiililt;iuotnobilesg(mmtu,crduoseximiäi proceritdtis liumidicos etjuos.Veriim qumn è Sicilid foluijjct, rdü cur jum Gaiudm teneretion potuit^dduerÃs^i ttaitk, Cdietunt primo,etmox l^ectpolim cü reieSus.EiprorexPetrus 'Io Ictdnus^boÃiitdlis inunificenti/g niuncra, domuntcp IdutiÃu mdlupeUeäik exorndtamcontulit,Eiedpolitdnisnouu gea tis cidtum,uc{cendiq; morem, er oioramcntiomnisgcnc^ MS ex^uifitdtn luxtiricm dimirdutibus. Cundis namep ddpi bus infdtii fumptus unguentd iuj'iirciebant,conftdbdtq; pa^ uonem cum duobus pbdÃdnis 'dÃnidcre cxregi£ culin^ à fciplmdconditum,centuin durcoruin impeiiÃtm cxceÃiÃi Ã.Qu,ippe non coendculum modc),ciHMn in menà concidta ïctur,fâ¬d domutn uniuer/dm,nouo fuditiÃimoq; nidore conipÃuiÃi Ãrebdnt ,tdntd inhdldtione ,tit d totd uicinii buiusinuÃtdtiS e^non cito eiuneÃentis uchptdtis odor fentiretur. Exinde temÃri itinere adC£fdre proÃeifeicoti fiituit,nidre refortnidans EarbaruÃie boftis claÃibtis cccu^ pdtuin. IdmjiRoduIpbus Pius,Rcmd:lcgdtus, ingrdtiam EiitÃris,ueldlknoscokntem deosregem Barbarum,prjta f^nÃis qui inuitarent lautaq; bojÃitia offerrent^eratfuÃepK turns,niÃeum'StedpolimfubÃflereCiefar iuÃiÃet. Erate^ nim uehementerintentusgrauiÃimis rerum conÃiijs, B«xc toqÃn oppido cum Paulo pontiÃce coUocutus ad Sicam-bricum bellum iuflis itinenbus contendebat. Sed ego pox blea ab ipfo ^JAukaÃe regno pulfo , orbatoq- luminikus didici, eum fupra ilias quas diximus ÃiÃepta nauigati^ cnis cauÃts, idcirco A Ãiea libenter cxceÃiÃe, ut magnum, i/ucd Ãbi iinminebatpericulum effugeret. Namutierdt dÃrolog!£ peritiÃimus, fatdli dflrorum influxu amittena Ãreÿii, e^l£U£ necis tlademftbi portendi diuinabaL
' P A VL I I O VII H I S TOR, Cluum unum uerô maxime Barbaru/Jà mÃbi timen^uni exiftimaret,propterea /èfaeilè credidijfe earn claÃem,qu£ ornabatur, aduerfum fe omnino parari. (^uid enim abfurdius uideri poÃkl, quà m Ottomannicam cbÃe, non excidio ÃcutiÃleret, fed auxilio Chriftianis aduentu^ ram iudicaffe Atque ita indiciofuo potins ijuamfyderuitt moiiitu deceptumÃn earn calamitatemfuiÃi pr£cipitdtugt;!t, quam tame Cf exuî,zy inops, er utroqicaptusoculofcf tiÃimcperferret.Dum i^eapoli moraretur NuleajfeSjin« tenteq;/pcihiret, quorfum BarbaruffjtconÃliacuaderent, qui tanta inflruéhis claÃe,irrita incepto ab oppugnatio-ne Nice£ dij'ceÃijfet,quid Solymanus Strigonio atque Alba Regia clariÃimis Hungarici imperij urbibus expugnatis moliretur,quo denique Clt;eÃrpofl Duramurbem inSicani bris manu captam, arma uerfuruse/fet,certisab AÃica nuncijs didicit Amidamfilium ex repentiua defebUon^re^ gni Tnnetani federn inudfiÃ'e,interfedtis^ ipfius amicis at^ que prj:feÃis,crgyneceo inccftalibidine profanato,ar'-cem ocaipaÃe.Quibtis cognitis rebus grauiÃime perturba tus,in Africain omni poÃpoÃta mora traqcere,Câperdb tis rebus uelferam ope m aÃferre conÃituit,ratus fe excita^ t£ rcbellionis initia, filiiimq; prius opprejfurum,quim il-le coüefhsuiribusfefe conÃrmaretAÃum namquepracipi ti confilio afeiturum ÃbiTurcas in auxiliumputabat, qui ex LeptfAdrumento, Cyrteaq; facile accerÃripoffent, ut HiÃanisapudGuletamopponerenturjà ipÃus AiideaÃis caufam tueriueüent.Itaque quanta potuitfeÃinatianc pro lata pecunia milites conferibit,probante Petro Tboletano prorege,cr ueniam exulibus concedente, quinommada-rentjiif Africain^ traijcerent.Ad huitts edià tfamam, »ialt;= lelîci,
SVà TEMP. LIB. XLIIII. i4î» lefjci, iudicijsq; d^mn-xti homines, Neapotim confltixere, 4deo frequentes, utexeogenerc hominum iitftus exercitut conftjn polfe uiderctur,quuni quifque flipendiafdcere,exâ dij nomen abolere, atqiieexperiri duhij Mortis fortunaift ntnilet,qiùm domo profngus, çy-neinoribus inemns, 4 (onquijicoribitsrerumcnpitdlium teterrimnm laqiici ne^ eem expeSkire. Uis ducemfe pnebuit c Piitritiorum or» dinelonnnes Bapti/ld Lofredius ingenio dcer,glori£ milt=^ tmszycerti qu^ftus expr^fe^luraimpensè ctipidusJs cu i^nkdÃe trimejire pdólus Ãipendittm, quodftdtim per/ol^^ ueretur,deleéiumhdbuit, confcriptiscji cohortibus, milites tnilieamp;o^ngentos ndiiigijs iinpofuit,retentddpud fe gndpdrtepecunidâproféras in Africdm, cum rege ad Gu~ letdm dpplicuit. Quomododiitem AmidufiliusdMu= Icdjfe pdtre defecerit,^^ quis eins cruenl£rebeUionisfuerit: exituspion alienum eritdb inÃituto operis ftrifiim endrrd^ fe. Zrdiitdpud Amiddm fumme duthoritdtis proceres, qui iuuenem dlieno conÃlio obnoxium fdcileq; pdrentem pro libidine regebdnt,Qr dntè dlios Aïdhometes eius Bahd^ Mxris flius,qui regn.tnte Mdhometefuerdt Mdniph£tes. Hhi'c MuledÃes potittts regno,defeâis uirilibascontumelio fdmneceinintulerdt,obtre{idtionedmdtoridincenfus,quod Khdlmm indm incompdrdbilis form£puelld Abderomenis Arcis cuÃodis filidm,qudm ipfi dep£rirâ¬t,mdturdtis nuptijs pr£ripuilJct. Ab hdcpdternenecis iniurid Mdhometes cdpitdle in MuledÃem odium coneeperdt, qttodideo miiltis eomprcff'uin annis fuit,ut demum ex occdÃone pdträd£ ut tionis grduius erumperet.Secundum hue erdt ueteregrutid inÃgnis dlter Mdhometes cognomëto Adulzes, exGrdUdtd iSjurus,fclopettoru mirusdrtifex, Aluleufjes percontumt
i
PAVLÃ lOViI HISTOR.
tixmneiiiiiÃimum(cruoYum appeüarc folitus ah fetotunt alienir.it Ai cuin pmcii coninrMtetjexeiUtiffälÃsruino^ rib;is,eÃingunt Muleajjèm apud Neapolim Ãtio coccÃijÃ, aditi'Ãjq;Ãtprem£impietdtifflxgitiUjpriiiSijuîm inorere tur,di Cbrijiiiitd facn defcdjjè. H^c ucrôfMid npëtè per mot'iin excitdnmq; Amidxm circumÃflimt,ddbortdtur(j;i ut dd p.iterndmfedein propere ddno!ct,nc Mdhometcs Ãd^ ter,CbriÃidtiii ddGiiletdobfes ddtus,Ãudio f.iuoriÃ;Toudr rif,e}M expedite hdberet uiresÃpà pinferretnr. Erdt eiiiitt filthomefes dnodeuiginti ndtusannos, toto orcdtqÃnge^ Jiio dttié reÃcrcns^etr proptered Tiinetdiiii db ex indoleÿ'd tiÃimiisAtdcp Amiddneq!idlt;ludm impiger ddcdpeÃinddirt pdtris fortundm,citd^o curÃi è Ãdtiiiis cdÃ'ris Tunetn eon* tcdit.'Poptilus,ilni nihil de regis morte dudierxt, dinbiÿiiî uultibus enm exeipiti':^ cjuum pleritj; minrentur, curia* inÃie pdtris dd urbem temere iienil]êt,prodiit ipfe Mdiiiphia tes,ut diximus cognomento Temtes:hic Amiddin feucrd ob iurgdtione txnciudm cdpitdlisdud-idifdciniisduPum uelx menter increpitdt,^â ut in cdÃrdrcuertdturÃiddet,rejii* tdntemq^occurÃt muliitudinisextra urbem propcüit. At Amiid conÃlio deiedi{s,deceptusq; ftidÃ^Cydd AUrtixin re gionem deflexitjCjine d porta Vtic£ dd promontorium dira t£ Cirthdginis pertinetÃnÃgniu ^diÃdorit Ãecjuentid,amp; reg oru hortorum dmoenitdte pernobilis. Cdteriim AUni* pb£ es reiedo Amidd, celerinxuigio ad ToudrreÃâcoÃrt, utà quid d iuerCt rumoris ex Sidlid dlldtü eÃÃ:t,db eo certi* US exolorjtiusq; cognoÃcdt, zx de Amidx tcmcritdte,into* lerand tq; dudacid conquerdtur. Erätdpud Toudrrem J.itf obÃdes Abddl-igesÃpÃus Mdtiiphxtis Ãdtcr, et CorÃi Earx ar cis cuÃodis Ãlius. Cum bis diu coUoquutus Alduiphitcs, relier*
s VI TE Aï P. LIB. XLIIIÃ.
fettcrfus^ Tuuetum in fu/j^itionem uenit ferfiJioà initi ipjo MiAorefiibleHMteqiToudmyM^hos metes obfes paternumregntunalJvânre diccrctur^ pÅitt Ãquidem jiioptc ingeiro mobiles,repentini, fniÃicdccs, in=: cemsrumoribiisfdcilè Ãrniimt,\:y que audierint fxpiÃU nè etiimfalfd,tcmsreinterpr£tdntur,procomodo fcilicet Ãudioq; fudrum fdôîionit, quibus pcrtuidcifiimè fefe addi^ cimt.Uxoritur itdo^ per urbem rnmor dmbigiins, cr gli-fientc Ãi/Ãicionis Ãdmd,noalettis poptili tnmultits.üecdi» pôü huiiis turbulentie comotioniscdfuSjCdufaq^ perquoà dem dites,qiiibus odiofumerdt MnleuÃis nomen, dd Ismi^
M.drtijsinhortis crebrofit'] irio Fort Md; fnx indig^i ^Mtë,eelcrrim'e deferturAs db eo nuncio redintegrdtd fpe, â¢CrcertisdugitriÃconÃmidtus, Bobdmdris cr Adttcis,fu9 fuin^tgt;mniumhortatu,fortungt;erurÃts non femper incer^ tebono'q-, euaituioccurrcndurdtus,TnneCnm renertitnr, pdtenticf; ingrefftts portd, dd Mdniplnetis domu deeiirrity quodbfente,propinquoseiuscrfdmi[idrcs criidelüer cb=i â¢truncddpdtrdtdq^ c£de cruento cuin dgmineadarcem ccn tinenti curfu protinas dÃcendit. tngrelÃurum Fires cnflos, cancelidtd exteriore idniid,prohibere condtur,comprel}en= fisq;auddéhr eqni hdbctüs inueSbim urgensretroduerti^ Sed Fdres db Aethiope Amide promptiÃimo Ãttcllife, ddd^ âoperldtus mucronc confoditur,renoudtoq; eqiiiiinpetiff Amiddperexpirdntisproflrdtiq; Far*« corpus eqnitmddits git er irrumpit, repcrtumq; JAaniph^tem extemplo in* guldriiubet,crper httnc modum unius bore momenta, urbe,drce,regnoq; potitur. ExindeinminorespdtrisUbe^ roscedibusgrdÃdtusell, ufqueddeo indolenter conturbd^ tis rebus omnibusiUtpdtris etiiVn cocubindt crucntus Ãne
i fj
PAVLI lOVlI HISTOR.
pudore confluprdret.Harum rerum^ulidcciderdnt,Muit.tf fes certiorfitélus, nihil diffèrcndum e/Je indicans, cnm tH=* mnltnarijs,nt diximns,copi,js in ff on recnperandi regni iit Africantraiccerat. igiturVranci/cusTonarresregeatqiit 'Lofreiio appnl/is, uti erat prudcnti per/ficaciijue ingenio uirjdeo'cpfolcrtirations imminentes cafnsexpendens,re^ gi fn idere cÅpit, ne his cum copijs Tunetum ire propera^ ret,prinsqnà m de Tunetanis rebus, ciuiumijueanimis cer« tiiKcognofceret.Snffetiabat enim Punicamfdem, etueni^ Hum Arabum infidias. Eo autem graiiins ac apertius frediuin, ne ire pergeret admonebat, quod in mandatis, ^U£ difcedenti prorexdediÃet,diferte perfriptum erat, ne Tegi anidè itnro procedentiquc pareret, nià iiahda id!tmi=gt; darum manus auxilio uti promiferat adnenilfetSed regen atque LoÃ'ediiim in fua fata précipites uehementer inciidt bant aliquot Afrorum proceres, qui Ãmulatione ofÃcti egreÃiurbepr^Ãofitérant, eiq;folennicerimonia,gladifS inguloadmotis more gentis,fidei militarisfacramentum di xerant, teftabanturq; Mnidam piidore metitque perterri^: tum,ubiipfeinconÃ)e(lumfedaret, urbearcique arrepta fuga protinus exceffurum. Nec mord Touarre frufiri obteÃantepr£dicenteque, utdPniiicis inÃdijs fednlo caue^ rent, MuleaÃes explicatif uexillis ad Tunetum iter intendit, fubfequente alacriter Lofredio. Nec defuere nonnülli perU ti militia ex cohortiumpraÃdis, er ante alios Cola Tlio^ maÃs,z?' tacobus Micedonius, qui LoÃedioÃtadere nite* rentur,iie inexplorato progredi, çÿâ fallaciÃime gentispro tniÃo incautc credere uellet, fed tanti/Ãer cunÃaretiir, dumpromi/Ãiexpeilatdque ab rege propinqnorum Nilt;» Miiarum auxilia Ãtpcruenirent. Ad quos fuperbo ore con»
aerfiK
SVJ TEMP. LIB. XLITir. ïp Ktr/üs LofrediustdeÃnite, inquit, quijado metu comfii tfüs, «d impudcnttr ccmmemordre, quauiris jonibus ani^ Dios conimiiiiiMt. T ant um uoró abeft, ut parata uidh ri£deeffi uelim, uprcâiusmefailurum arliircr,Ãucs ad fcti/la Hcndim inaninKtu n:uliitudiiHm,qudmad/tnetic di,m l.cflem pwmptiores, ultimoÃppHäophiiundos iu^^ iictm. Adea rf,omafiusrcfÃcndins,Ãortuna,inquit,J.o» frcdi, idon[era unquam iemeritatis ultrtx, breutut uidco^ Dtriq; tioÃrorum leÃanda uiriutis expeduum iUraptritt. Ego ccrfè praÃäura hcnori quom dedifti, non ignobili un t£â¬xitukonc/ié fatisfaciam^tuucro utdcris^an tuoniune=i tÃquituorum inonita ufque adoo fupcrbefeÃidis atq^ con» t(ntnis,malècon[ulendoinconfult(:qi pugnando fatisfadu tusfis. Antecedcbatrexcumalafamiliarium, UfxiVare^ Riorum mCignium prafmns, Ãtbfcquebanlur ccmpoÃtis ordini bus cohortes,iamq; ad ciÃcrnas,ubi Cafar cum Bar^ bariiÃd panelâs ante annis conflixerat, tertio ab urbe iapia de erat per uentum,quum magna ccleritdte Ui/Ãani équités à T oHurre miÃi fuperuenerunt, nunciantes à Barbaris pro culdubio inflrudiaseÃeinÃdiasadoliueta, qucdmultal^u Dtidaium agminainhis condita ab exploraioribus refer» tentur. Sedhacrexipfeatq^ Lofrediusfacile centemp/ere, qiium infatafua proruerent.cr tarn feruide quam incaute ad eam portam proueherentur, qua naualibus portuiq; int Diiiiet. Tum ucro è mÅnibus conjfeâo MuleaÃi,Afrorunt equitvmualida manus hoÃili impetu porta erumpit, CJâ nidgnis clamoribus editis pugna committitur. Ala regia familidrium erumpentes egregiefuÃinet. SedMuleaÃesim» pigre hdfldin qudticns, er obuios quofqjaucidns in fronte uulneratur. Cruenta regisfaciesfuos mdgtiopere centur»
i iij
P AVLI 10 Vir HïXtOR?
tdt,et tergd ucrterc cogit.iJec mord ex oliitetis Ã'Ci^ueltteS equitudlje^peditumq;cohortesfcfeundiq^LojrcdiMUS cir* criiM,in quosnoflri aliquot minora tormeta curulia emit funt.Verùin his femel di/floÃs ad iterandos ifius ffattu ao^ flris deeii.Tanta enim incurrentiiï TSarbaror» uis atq^ cele ritasfuit,utno^ris,dbife circutientosac indaginc cliiiÃs uiderimt,animi ccncidcreia,Qr fcedèabieóïisarnns occto^ panic pMore in paludë fc conijcerent, cnitando appre* hendendoq; nauiculas fefi à , Barbarorumgladià cripere ni teren tiic.Eie nauicuU magno ufuifuereproftigatis, qiivm inllrutia:minorÃ^ustormetisBarbaras, admifsisetiamin paludë cquis,noftros auidècofedinmes di/f lodendo perters rerent,atq; ip/os adnatantes exciperciit. Lofredius inopinii tohoÃium iiKurfu attonito Ãmilis,cqu~tThraicium,natare folitü, in paludemadegit, ubinequiequamperuoraginofi uada eluäante equo,ut in Ãccü rediret Uttiis ac honeÃius caderet^à Barbaris ccnfoÃ'usatq; equo deturbatus ütpalu= dcperijtyCr' cu eo Carolus Toccus illuüri Cracorti far,gut tjeprogenitusSolus ferc omnium Cola Thomafius,utiprff dixerat^coflanti/simè oc ubuit,ad}}ortettus notes centurio nes atq; pr£feëlos,ut Ãcn impigrc dimicantes decor am pro äignitateanteail£mtliti£ morte potiuseppetcre quäittr^ pifsime in paludis caeno perire mallent,at^ ita multis Bar^ barorii confofsis Gr obtrucatis inter cadauera hoÃiu noit inidticeciderüt. Xnhis fitere,infauÃa;uirtutis laude digni, l£lt;foamp;«5 Macedonius,Antonins Crandillus,Gr Laurentius Monfortius,tlt;eapolitanihoneÃiciucs.ReliquoshauÃtpa' lus,authoÃilisgladius abfumpÃt, quamelioreforteEran^ cifeus inÃruenda: aciei magiÃer, cu Antonio Buccaplandy zrtucio Briftio incoUimis endtajfeLldnleaÃis fue eruore,
CT
SVI TE MP. LIB., XlIIlI.
©â¢iMMÃto puluerc fced-ituSfijuu inter turbam tergduericn' tiumprojngerct,nulldaliareinagis eu hoflibus produite, ^uMi ungiientorû odore,dgnitus captuiij; eü. üefidtrdii junt ex cdcjtdc fiiprd millec^T'treccnti, relilt;]i,o5Touarref utilimdos recred/idosq;cnrduit,cjui non multo i:oji irait^ f}iortittilil Sicilidm,dMe]fand:fl-etopedibusredeiMes^ab egeftdtc ftjiidloreq; deformes,earn clade I^eapoli miferabi^ léfeccre.At Ainidd uit'lor nihil antiijtiius hdbuit, qudmut f .itré,(((!emp(o ei oculoru lumine,immdniter obcdicdret,^ febdtcdndeiitifcalpeüo,profci/fd utriuftj^ oculipupilla, E^indcm fi-dtern.e ftcuitid' ininriam tulere Uaha/dr cr Ab=: i.dtiscumiAiileaffepdtre cdpti, Francifcodutem ToMürrt fgnif.canitdpitdf'e/crudripducos ,0/1705 qnidem iniber^i bes captiuos.AiuleaÃi tierô pdtri dtrociord promeriio, utê iilefratribus fuis olim jècijfet, oculorumjeufum ademijjè, reb^uiifedntemiiitdm, nt ceeteris criideliÃime feuinirtbus treinplo foret, cr ipfe er ga perfidiofum pdtrein à clemëtifi iiamtie non abborruiÃe leftaretur. Finnauit demum ccrtH coniitionibus eaiiiem, cjujecum pdtre fuerdt,amicttidm : lt;}:iu earn Ãbi magno uÃti,in erf praifertim noui regni pertur
i nbsp;nbsp;batione ,fi(turdm exillimdret,nihi! a/fcriiante Touarre,
I prfÃnti commodoferuirc po/fet. Nam pereuÃis inducijs
Ainida aliqudntu pecunbe repreefcntduit,^u£ ftipendij no^ mine pritÃdiarijs HiÃianis foliieretur, reddidit^ nonullos captiuos, 0/ in hisè Kabdtinoru ordine eirciter uiginti e= quites Chriftidnos,(juos cuÃodi£ anted tradidi/fet, tanquit ift fide pdtris contumdciÃimeperfeuerdntes. Adhaicquoqj reÃitutd flint ciinékl.-id «nwm Lofredif uexilld, cddduerq-tius,adcmpto tame cdpite,dd/epulturärcmijjume{l. Ledit ttidm obÃdein Sebitëfiliunt dntiorunouem, q, nome apui
i üij
PAVLI ipVl! HlSrOP.
Panos tenèfortundium ÃgniÃcat, en tamen conditicf!(, ut fiexhis inducijs, guie temporarM uidebdntur,paxeÃc nors poÃet, nbsp;nbsp;nbsp;indeorirttur bellum, Sehitem ftbi Tournes iti^
columemcontinuè redderet. impetratd quoq;funt d.Tö= unrre Lofredinnd (ormentd,quorum idéfurnm qudtiqudiit non mdgnificaretjTunetdnistameii hoÃ'ibusdliquandopro futuram ludicdbdt. EcsinduciiequdnquümnoniniqudâGf multis de cduÃs ncceÃdrilt;e uideripoterdnt, ideo^ à muhif probdrentur, nequnquatn tamenToudrres ex dignitdte Cit fdris eÃefldtuebat,quöd indignumforet eum pctiri regiio^ quiimmdniperÃdid,nefdrio^feelere,id cGnlrnCtcfdris,eif ihoritdtemoccupdÃet. Qjeamobrem PouarresnoUd tdt colilid,quibus uelittgrdti,ueldudridnimirdtio incluÃi uideri poterdt,dccerfendüm que (egitimi£ hdreditdtis regent ftdtuit,qui nutu Ciefdris Amid^iniur id uehementer effets Ã,dpud Tunetum Chriflidtiis du/Ãieijs impernret. Ernt apud Numidds Abddmetech, exul db eo tempore, quo Ro« Ãcetem ddBarbdruÃdin confugiÃedocuimus.Hunc, quoi eÃet MuleaÃisgermdnusfrdter,adÃ:emregnieuocdt,ceu== fi/um Anemlehfi Uumiddrum reguliopibus. î^am dpud quot;hunebenigne exceptus hoÃitio, diu ptrmdnÃerdt,quuni c Bifcdrimediterrdned urbe, occupantibusedm Turcis,ädin teriord. iiumidiie profugifÃt. Nec obldtlt;e ocedÃonidei/t Abddmelech, hortdnte prafertim iJumidd, er prd'dicenti^ bus idmpridem dÃrologis, eum proculdubio regem eud^ rum, amp;nbsp;regni compotem in ipÃa regidTuneticxeeÃurmn e uitd. Pdtrdiidie dutem rei peropportunum tempus dduerif Ãe uidebdtur,quod tumdbeÃetAmidd, uticompoÃtis urbd^ nisrebus, ddBiftrtdmprofeäus, ut ibipiÃoà Idcus niiâ= gnum tteiligdl exigeret, Uaq^ 'Te}Udrres,utpdilionisÃdeitt tuedtur
SV J temp. lib. XLim. ayj fmtur, Sehitempuerum nauigioTunetumreinitittiex^i dpiturt^uè ab eo AbiamaUch, qui noéîu maxime conjeéHs itineribusad Guletam perueiiercft. )s celeritace/jjcculato^ res prituertendos ratus,pau carum horarum quietem equit ïecreanid tribuit, or cum globoNumidarum adBarba* fuecam Tunetiportam peruolat, ingrejjùsq^ confeflimad I arcem (entendit. î^eceum port^cujiodesmorantur, rati (um cÃi Amidam,qui ii.Biferta redijjjêt. Nom Abdamelecb fÅlicidolototà mfaciem linteisfudari/s inuoluerat, Pcenom ram more.qui co zeefamento uti folent,ut ora à folibus pul uereq, dcfendant.EocognitoatteniticufiodeSy quumad ar I tnadtjeurrerent illicotrucidantur,unûfque ante altos adn uerfari aufusprim£ cu/lodif prlt;epoÃtus Nanferhalla,itAtio ' nbsp;nbsp;nbsp;ttf Siculus,co[oditur,atqi itaAbdamelech deterritis cateris,
eymbilprae metu fe commouentibus, admiÃaq;inarccm Tunctanorum ciuium manu, rex falutatur. is ante omnia Sehitem puerum euÃodia tradit, cr in eandem formulant Touarri tributum poUicetur, qua MuleaÃes 4 Catfare reg= num accepiÃet, elque in partem flipendij aureorum nume num fexmilia dinumerat.Eiec multi) poft in letbalcm incidit morbum, zx ut diuinantium matbematicorum Ãdem im« pleret, trigeftmo fexto imperij die uitaexccdens,regio fu^ Here clatuseft. PotentiÃimiautem amicorumcn Tune^ tant principes,obnixè fauente codtortanteq^Touarre,Na lometem filium,annorumferèduodecimregem crearunt, eiq-,ftatimadl}itlere, quiatatem eiusregerent, muneraq-rerum publicarum exarbitrio obirent, Abdalaget NanU phictcs, qui interfeili Temtis erat frater, çr qui tum erat Nefuar Abdelcbirinus, qua uoxÃeruum exprimit libéra^ ftm. Secundum bos Scyriffus Nahometiin.e peritus legiSj
i V
PA VLI 10 VII HTS TOR.
cxBwgfCrf origine Mdurus^et loatines Perellus ex etjuitnnt Kdbdtinorü ord;ne,^ätria Tarcntinus. Hjj cutiébi pare^ bont,fid Abddchirinus internl:efliult;£ probitdtis atq; prtt^ dcnti£ confilinm coquens,qi(u diccret Timetinx ctuicatLiie ^u.-iquiim pucro regeefe opus,fed ftatlt;e tetatis muturtq; iit^ genij uiro,quialieiiis confilijscirciiduci ncn pofec, exinu Jibicitö peperit. Excogitans enim quona modo regi£ ftir* pii regem efficeretjfufru cireum/ficiens.necccnfliù mät tiré explicans, prxoccupdntibus colleglsesi interji^is/d crudelitctle,ut neepropinquis eiusnec clientibuspetrare» tur:Eo fublato,c£teri,quos diximus, fumnite potentig ue^t v-r^éjstyrünidis triumuirdtiicondiderunt.Sed Perellus g)n£ ceum inudft,^ ei tanquüprofefione Cbrijliuno lum lict^ ldt,(yrin libidinë eflufus,Amidj!: eoneubiiiAS ad unam olt;na ties coftuprduit.finguLm cu dolore An:id£,qui Tunito clufus,errjbundusqi dd Leptim,dtq;indenauigiisdd Scec^ CU Gyrjpolitdnii t.âicenicis peninfdx regitlum eofigerat, pdfim ab omnibus opcimploransdd repetendum regnum, ^dnefarijs bomiitibus fùmmd perfidia oecupatu indigniÃi irxudftarctur,quum régi pueroimpotenterdtq;improbi âoniindri,quÃm eifyncerafdein adminiÃrdiida Pepubli^^ cd ddeJfemallent.Hiieceddem uerd e^e Tunetdni fentiebät, ^uerebanturq^ de Abdelekirini morte,qui eptimdtum priit cepspdtercj; pdb-i£,dperiitiÃimis hominibus nefariè fuif fetinterÃfhts, neq^ pati poterant ciuitdtem gubernarid triumuiris ,qui nullum duaritixÃibidini atquefeuitU- mo=gt; dum imponerent,quorum domindtus,firegispueri'matu» rior dttddforet expeibtndd,crefcente mdies licentid, multo duriordcdcerbioreuafuruscrederetur. Dum eo modo A^
^fns,cr d fingulis Mxilid pofluldtis, eiz uitdtuitt
SVI TEMP. LIB. XLÃIIL tk4 itît!itimcrga[iuoluntdtesexcuteret,multisq; poUicitada lubus nouMpdÃimÃbidmicitids parare contenderet,^}»-leaj]ispeiorecarceris,crfilt;£ cdlanntatis deforinitate mb ferabildjdfrdtrisÃlio rege impetrauU, uti arceegredi adb feq^ templu ftbi licerct Ameti Benaros, uiri olimÃanBiÃb l)ii,ijitodapudAÃosiiturbe TimetodÃyli iiiuioldbtlis tta* »niieaiigulhÃsiniii habetur.i^ec diu pà {},quu EertiardinuS iyédociiiSjlli/panicte clafsis prdfeéîtis adGuletä applicu^ ijjlt;^t,expctente Touarre, è téplo adÃdgnu,atq; inde naub g'O adGuletam perdiichis e^i,ut coÃultationibus intereÃetf ^uibus arma aduerÃus Amida,totiusqâeius or£ Turcdtpds rareiitur.MuleaÃes aiiteaTunetanorüÃbi ualde infen/ära !gldd:os effugeratjinuliercuU inopis mifericordb Ãruatus ^U£cu dfiili pictdte inÃcrobe multis aUij Ãertis aopertü ad iierfusgu£ritätesabfcodiÃet.licc minoreguoq;falutis for te morte eÃligi:,quti opportune adGuletam eÃet adue^hn, quiido ei Amida uir f£uus,quimoxTunetiirepetÿt, ueliri tiuguÃi templi afylo,uti ipfe referebat, minime effet parÃt^ rus.MuleaÃes pduloanteÃliam nomine Meluccä,qudt uox Angelam exprimit,TouarreduÃâice,puero regi, uelimpriy ba:itibii5 Tunetanis,defponderat.Ed res eiuium animos it£ txacerbauit,ut Amidam euocarc literis,nuncqs^,dceerfere inaturarent,quibus Ule confifiis, neoccdÃoniiäplanéfito arridéti uoto deejÃt,e Gyrapoli profólus^biremibus Tur c£pr£donis, cuidebilitati cruris uitium Cldudi cognomé fecit,Leptim äduehitur,atq^ inde coafla equitümanu Tu* netum pcruenit, tanta celeritate, ut regi puero uix euaden* di,çy fcaphdm confcendendi jÃatium daretur,cun£tag;ei pittcrcnt, nec quifquam arma corripere, authiÃcere aude* ret. Prirnnm omnimn Amidd Pereüum èldtebraerutunt omni«
TA VLI 10 VII HISTOR.
cmnihus toj-mentisexcrudat, abfctÃisq^uiri'ibus /tiuum itt fiiïocöburiiubet. Nee Pertlioanmicölkntiadejuit,ciiiii oblarouitte munerc adducinonpoÃttuti CbriÃianA rcld gioiK dcficeret. Hec malto poÃ^qutfliotic habita, MMi=â fgt;b£tâ¬m,t]uemAdame[echcr£arat, interÃcit aigiiamur^-bispratorem, cy'Ãecundum hos exordine Tabatanoriicif eiter quadraginta, eiuoru cadauera rex inhumana firitatH laceranda cMibusobiecerat, alias Ãolitus in uiuos etia ho* mines mordaces molojÃos, diuturnaq^fame, utaÃ.erius fa* uirent, efferatos immittere. in eo quoq^ Ãupra etudeli* tdtem ineeÃd Itbido uehementer eÃirbuit, quum necÃcro* ri qitidem parceret,cr inomnemÃexum, ubiÃrmaadffni um re (jioderetÃmprobiÃimö debaebaretur. Caterti Muleaf Ãesno diu apud GuletaÃubÃedit, ut ipà aiebdt, Touarris a» uaritid grduiteroffinÃus. Querebdtur enim ab initio depo* Ãtäapud eu regiagdzd nequaquam integraÃde tarn iniquè dÃrtuna mulilAto redditdÃtifÃe,pr£tioÃd:q; fuppedebttlii parte, cum inÃgnibus gemmis certoq; auri pödere ,Ãbi nti* fero iniquiÃime furrepta. Quuanteeiuscontumelianota Touarres phtribus drgumentisdiluereproperdret, eores eflpcrdudla, ut Touarres ab regefurti er peculatus apud CaÃarc reus efficeretur,er uterq; in Germaniam contetide* ret. Verum CaÃar adaquitate falhcontrouerÃdadducens compoÃtd potius qua diiudicata Ute, eoexitu utrun!q;di* miÃit,ut Touarresex GuletaprafeibiradetraäusÃt, Mu* kdjjes uerö in Siciliaperduceretur, publico SiculoruÃnn* piu alendus. Filius autem eius Mahometes, qui obÃes Ãte* rat, ad ulteriores Mumidas LentigeÃa duia propinquos, utfraterni imperij Ãucce^Ãum tutus ab inÃidijsexpelüiret, auijsitineribusconfugit.Quumex innere MuledÃes Ro*
mailt
ï VI TEMP. LIB. XLIIir. tfg KdmucniÃct, cxciperettirq^ couiuiodbAlexädroFjrnlt;^ fio Cardi:idle, iti fe ad udrUspercunilAtiones humMum fd (ilë^; prfbitit, utinfigni cultm çyquot; geÃusgrduitdte ueteris Ãrtunfi mdicllatc cuerctur. eldti ingenij moreBjr^ bdris iiiÃto, deiuiht-, ad PoittiÃce, nequdquant »tdi oré ho:, noré impendit, lt;]Mgt;n ut eigenu tantü ofiuhxretur, çr ^ui oculoru orbes linten uittd occultdtosgerens nihil intuere^t titr,obÃipd tdmen i:^' ereibtceruiceregisefuperbiieinÃot lentid refemt. Ab eodemü iidrrdnte mnltd literdru mema risdigrM,derecentib(iS beüls, Punicis^; rebus, er inflitu^: tis didieimus, er quü non inepte de philoÃophid fermones il Idti eÃetu, qudncjiid peridiotds interprètes colloqueremur, periÃieue tdmé eil Auerroris fludioÃm ,er Ãeiiatore, dilÃx tuido deprjehendimus. De ndtdlibiUdutë fitis itd diÃeruitf Chorexfdiniliie nome, ex qun ipÃe priCdltoftemmdte ndi, tifseÃ,dd Hogt;».(rë, fà xhometis pfeudoprophetxcofdngui^ nëdtq^difcipul!{,referret, cuiusÃirpis Tunetdnireges, ni hilintereifd , dutdlienofdnguinedeprdudtdferieperno^ ningëtos fuprd quinqudg'ntd qudtuor unnos regnarinL ProptercddffirmdbdtTunetdnuregé, duguÃiore cogno^ tnento, dppelhri EmirMuincnim, hoeeÃin religione opti ntè credentium principc.M.emordbdntdutëfd}nilidres eiui neminem eiuirtute equeÃri peritidq; drinorum poÃecont^ pnrdri, quum ex dduldtione iddïtlrent eum, quod ad ue^i ndtori£ drtis decus pertineret, non multis ex quo int peraffèt dnnis, ducentos amplius iubdtos leones inÃyluii tqueÃri Idnced conÃxiÃe, quorum tergord Ãccdtd repie tdq^pdkis, ddimdginemuiuorum, teÃimoniumqiuirtugt;i tis, tdnqudm decord proxirnnqi militùe honeÃiÃim£ exer» (itdtionis trophid, in perdmplishortoru porticibus ^e^A
PAVLI lOVri HI5TOR;
rentiir.Qu.bM de cau(ts,Hule4jJ'es tam fieiio dir^ablti^ tittif infortunio prorfut indignas nobis etùm uidmpoÃit, Eodem hyemis initio, quo tAuleufJcs ub uduerfa fort unu 4^ cerbiÃimi inulcbihtus eR, et Barburuffn tyiiceie arce neqiiic=gt; qaitm oppugn4t4,dd Tolonent in hyberitd cottceÃit. Frdtiei fcus rex it Belgico bello hone^id am laude reuerÃis, Latiâ^ dreÃano prjiÃdtc opent fortiter attulijÃet ,prodnäti,à ade C£Ãiri maxiinis gentium fere omnium auéli copià pugit^à poquot;eÃdtemÃcijÃet,nou4copidrum fupplementdin italiaiit mifit^utamiÃiMonteuicidetrimentum Buterias nouoaus fu reÃtrciret.Umeniin Hipporegiam tormctisadortus, eà prxÃdiü Cifarianoru adduxer4t,utproflrdto muro £ga'= rimé G jllorum impetum juÃineret,cr deditionem brau ft (hirum uideretur.Sedaduentu Anghiani nouiducis exGji Ud, Buterius quum db eo ceffare oppeririq^ fe iuberetur, cu recentibus fcilicet copijs dppropinqudntein,utprdâlioC}' expugnationi urbisintereffetÃndigndbundus itd impetunt repreÃit, uthoÃidderigendosnouosdggeres, confirmdn^ dosq; animos/Ãdtiumddret, er pdrt£ propèHi^}ori£des ejfemdllet, qudm eius propè conÃdlinegotij laudemcitnt adolefcente imperatore coinunicare.ls erat regiat ftirpis e Borbonid familid,qucm MaÃilijeBarbdruffam excepiÃ'e do cuim!is,cui Buterius uetus miles, er dux ingenio turbidOf nihil prêter honoris nomé militùe cocedendu exiÃimabat, amijÃeq; proinde uidhria: euentu maligne Utaretur, quant ille imporiunoimperio iuuenilià libidine interpellaffeuis deri poÃet.Floc enim ingenioru hdbitu,er tü,erÃepe aliîs C dli du ces inter diras obtredhltiones bella adminiflrare iti crant foliti,ut rcmpublicam podl priuatum decus facile hd* berent: neq; ob id pccnaAmitiÃimo rege uercrettiur.Galli etiaitt
SV I TEMP. LIB, XLIIII. m ttiitm per eos dies ÃreCcentinü oppidum tormeiitis tum,ZTliefjnnM,fdn(liép GermMiuicind oppida Cttfa rijiiis ddemerât^magno cü dolore VdÃi!,c}uiÃuftra diu po ftuldtdiqu^eÃoribus mfubrii pecunid,tit noiiM conlaibc= ret cohortes,imparatus,inferiorqj multis rehusper hyemë belhigerere cogebatur. ProceÃcrdt turnè üouurijm qudiitis pOiuic couétis copiÃ,utprouinci£ pr^eÃdio foret.
GdÃi intrd Montisferrdti, zr Sabdudix ditionisÃnesà intulerät, et eircufeÃim Cdrinidntioppidt/,quod eii iuxtd Pddum poÃtum,tädebdntiir.ld iidÃius pdulo ante occupa^ til ( ut diximus ) udlidis dggeribus munierdtjpræfcceratq; tiPyrrhüStipicidnumÃimmx uirtutis dtq^ conflMti£ ui= rum Eidutem dderdntFcelix Archius, cum Cermduorum cohortibus tribus,zr UVLichdél tiiJjiMus, ca totidem üi-Jfdiioru uexiUis,cogeÃisq; omuis generis coinedtu Galloru impetum expe!l.tbdt,q, fumm£ opportunitdtis ejfet id opt pidiim ddgerendum bellum dduerfus Gallos, qui obie^t tiltsmunitifsimilocimdgnopere tarddbantur,ne ulterius proferrèt uires,Gr liberiusrcliqudoppiddtcntdrent. Gdit debat VaÃiusdcce'sione eiusoppidi multis de cduÃs, eaq; pr£cipuè,^ amifsiÃiperiore duno Clardfcht pdf dctrimct tuiB hofltbus rependijfet. If lt;(lt;J; obflindtis dnimis,et VaÃius idtueri,zy Anghianus obfidcre dtq^ recipereccntendebat^ tanto ftudio,ut Anghianus longam obfiiUonem inf itueretf caÃrisincon/beShi hoÃispoÃtis,ct- Vaftius èCermaniaiit nuxilium duM legioncs dccerferet. Totd namque utriufq^ impcr'd ,cxiflimdtionisqi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oppidi defcnÃonc,
txpugnationecj; poÃtd erat, Ãcut plerique facile prédit tarent, uti mox euenit, earn contentioncm uniuerfe put cdfuin alldturam, quod anted per odo annos inter
PAVLI lOVIl HISTOR.
âperpetuum ^rentes beUum nunq/am uccidiffet. Proinde fitturum, uMinÃgni pugna diuturiio bello, intollerdti^ disq; mi'erorum incokrum cahmitatibus finis imponsre=â tur. idmpluresmenfes Pyrrhusobfidioneindtt^ueinediM ÃrtiÃimefullentardt,fic utpr£lidij leitifiiini milites db itio pin rerum extremaq; de/fierdtione duxilifi de eruptioiie co gitdrmt. Sed eos Pyrrhus dnimo corporeq^ dd pcrfirenddS totiusinopi£difficultdtespdrdtiÃiinus blandis honorific cisq;dlloquijs in ofificio contntebdt,ciuum nuUdm edendo pr£lio,fi erumperent, occafionédd ui^hrid ofiendidiffer reret, proindeq^ eu condtumfiÅlici euentu cdriturü, quo^i nidm GdUi nequdqudm temere^ uti dliAs,fefi circumudüdfi fent,multtsc^tormentis dtq^ equitdtuefiênt infirubli,fi)e^ rdrentq; finefiinguine uiiiorid potiri : qudtido etidm db op pugndtionisconfilio propter mirificos dggeres prdfiiih tiscj; pr£fid!i opinionem, non inepte difceÃifi'ent.'tJeqne de tnum de Vdftîi ftudio diligentidcfi efiè dubitdnduin: eit enint et fu£ldudi,etpublic£cduf£,'totq;militu obfefibrum luti mdgnificèdtq- impigrc fdtisfdéiuturum. Proptered aquis dnimisuinidefiderium tdntijfier ferrent, or bis quo rum cc pid ddhuc fupcrefjet, uit£ dlimentis contenti effent, pofiquîm uiri fortes non dd furfures tdntum ,fie dd inufitd â ti ^neris cibdrid, pro commodo principuni pecididrié^fM-ldude,câiqudndo defcendiffènt. P.dquoq- crut Pyrrbicoml tds cxternd iucundd militibus, ut tiini Idgends, qudfi fibi ex petendiAnchidndshoftis humdnitdtis cduÃddono mittebdt, nectudqudm fibi ferudrct , fiduiritim pr£fe^s dtque figniferif qudddm pdrui cdlicis Ubdtione, quod pleno po^ t'à non fufficeret, hyldriter di/fidrtiretur, Gernidniq;, nel n.dturduitiidppetentes,pdtienteret iucundèputedi dqud
SVI TEMP. LIB. XLIIir.
Ãti 11 lmircnt,c!^ cun^bl obÃdionis incotnmodd priu^ /e (èr titer perpejjuro!,lt;]itdm indiffuim guicqudin aetere gentii coniUntid de deditione duribiis ddmitteretur,per centario nes dtg^/ignifcros confirmdrct. Valiüis quoq^eorum ditia inos per literds,qumn Ipeculdtormnfdcultdsdabdtur^bonæ }jgt;(iintplebdt,filittemq;totiusprie/idq, Ãngulorumprje fechrum deciisfumm£cur£Ãbifuturumpollicebdtiir. Eo tempore C£fdr ucKribus fuis innixus conjilijs, iiigensagi^ tiibdthetlum,quo Gdilidin ineuntcceftdteiiiudderet,expert returcp maioribus codais uiribus, dnVrdii ifcusrex elici pertrdhiq^ pojftdd fumiitdin diinicdtionem uniuerf£ pu=i 2gt;i£,inftem dinplifims uifhri£qudmfibi ntiperud Lan* dreÃumpropofitdin, èmanibus elapfam fuijjê iudicabdL Hoc «t dÃequi pofet, aÃidue ddbat operjinper legates, ut iieinricus 'Britdnni£ rex in GaUiam mature traijeeret, fuopte ingenio,cr more gentis Gallico nomini inÃenfiÃim£ magnopere concitatus. Cum eo namq; ita feedus percu/Ji, ratjUtGalliiregnum certa conditione cum Anglis partire* tur. Tantumeniin C£fdris odium ualebataduerfusGallos ab duorum ufq; memorid conceptum, ut grauÃimdrum of* feaÃonum exrepudi.(t£ addäieq; ad necem materter£peni t«s obliuifceretitr, nec in iquum erfide fud indigtium exiÃi tfnret,dd cotumclid PontiÃeij nominis,cum eo regefeedere cdiungi,qui proptereuerfafiera,defgt;e(ldqiCrcounlfatit RomaniPontiÃeis exifimationé, chriÃiano iure andtlie* mate à Romano fenatu fuijfct dänatns, ipfo pr£fertim Ca* fare id orante poÃuldteq;,quufe in pritani régis gratia nit* qHaredituruiuraffet,mfl Potifici£ dignitati Hêricusfatis* faceret,etddueteres (dcroru ritus,prifindép Romani Poti Ãcis dutboritdtein fe conferret.Cltiod autem erat reliquum,
amp;
P A V L r I o V 11 H I s T o R?
'tiÃiduemuigildbat^iteCennMi milites GdlUcisfiipendiiî aHebhinGdUiam tränÃrent, propoÃtis edicts dtrocibia^; fanis,ctrhisqiiiidduÃdepgt; eheiiÃq;elÃ:nt. Pari diligctiit fagorumVcluetiorum principes aggrediebdtur prcmiÃts atq; muneribiK, ut Gallorum dclsóiia in conÃcribendisco» hortibus impedirent,dut retdt dirent, guando in eius gen^ tisduxilijs Ãdlute Gdlli£ poÃtdm eÃÃprolÃiccret,cju£ Cer» tndiiicis legionibus tan^udin exxcjitatd uirtutls opiniont opponipoffènt.Ne ueró itdlidtn ncgligerct,ipÃimq;pr£Ãer tim Medioldttumnouis Anghidtü copijsddpricddm expo» fitum,iiedpolitdnosq;'BdrbdruffxcldÃis reditum extime» fcentes,duds Germanorum legiones 'm ltdUdm miÃt, ^uibus iniun^himâ¬Ã,ut VdÃio operdm pr£Ãdrent,dc demum,à itd uÃus poÃceret,mdriidedpclimdeuehercntur. His prfct rdnt duo Scdligeri proceres, ChriÃophorus,crSrefmor, ejuiÃirpisüeterum VeronenÃum principtim cÃi dicebdti» tur.üdrum IÃe Icgionum conÃÃus VdÃius, q, erant exdele» ' (bl 'Vindelici£,'Ãdiodri£, et Noriei,fÃlendentibusq; thord» cibiK itttrgdleis Medioldtii Ãuerdtit iiiÃrubh,c Vercetlif AÃd fecontulit,c7'mdgtium tndcÃdrcindiiorum iumentorunt uÃj; dMedioldno,dgrcftiumci;cdrrorii numerumcontrdbi iuÃit,quibus mdgtiduis inÃit/iticr-dntedpdrdti comeätus omnisgeneris,Cdrinidntim dd obÃeÃÃos eonueberetur. Et gudticjudm non miiltidpudÃejÃent NijÃdni, necplenicdd» modit eÃÃent uetcrum Germdtiorn cohortes,quds B4ro Seiû neehus dndîabdt,tdmen non dcterrebdtnr quin prodiret, coÃrmdtus pr^Ãertim Itdlicis cohortibus, qu£ dmpliusÃex miHium militum niimerumimphbdnt, corumq; mdgnd ex pdrte Ãclopettdriorum, qui dÃÃieti inueterdtiqi perpetuis Subdlpini belli expediticnibns, egregiic exercitdtionis opi»
ttioneftt
s VI TEMP.' Lià XLinr. ixs «ionen: fitcrMtconfecuti.llis omnibusprxemt Robcrtui San/èumnnSyprinceps SitUrnitdnus, cuiâdiutorcrpropè nii?J/}er à Vdflio fumt dttributus Qieldr lAiÃius, e Nelt;t» poà KctKîpedjï«« prj:/^'ilus,quonemo pluruftipêdiu ms ruer^t^qiiitm per trigintd uimos Cffdri intégra uirtutis tyquot; ÃJeifdmioperamHcMdffet. vnatantü vaftius angcbdtur tquitum pducitdte inÃrinitdteq;,quitm itix feptingenti gd^ ledtireceiilerentur^qui etiam kuis erant drmaturiSyeompit tdtiom Gdllorum equitum, dpud quos iuüi roboris cdtd^ phrddorum alas ejjè didiccrdt,qiidrum impetum C^fdrid^ nidperüs in campis ncquaqudm Idtiiri uiierentur : ob id pricipuc, qubd ülu^res aliquot iuuenes, quorum princin pes erant vidumius, fummo loco in Camutibus natus, f^fjiius AruernuSyGdketi totius Galltic tormcntorum pr.s fiilifilius,pugna'/iudio c GaÃidliortdturégis in castraiic^ gt;gt;iÃe,fecumq; adduxilje plures eximia: alacritatis équités,cx plordtühabcbat.QnibusdecauÃs coaéiitseO: cofugerc ad Cofmu M.edicem,implordnio ut Ãbi in tdiito pcriculo,tails taq; exiguitate teporis,nouos confcribere milites ncqucun ti,dbEtruria équités fiibmitteret.CoÃnus, tametà cauendn Ãbiab inÃdià exulum,quds aducrÃisÃe parari audiebat,er tueniam à B trbaruIJJe impetu maritimdin oram arbitrarcs t»r,qudndodperto iam Vere'Ãarbdri adnauigandit idc= neîi tempus habere uiderentur,Cafdri tarne,cuiÃuir.ma om niadebebat officia, Vaflio aiquapoHuLmti, comuniitt rsrum diÃerimi ne deeffi noluit,mifitq; Rodulphum Ãaleos num, ^AdlateffeÃliumcum inÃgniala ueteranorum equi* tumxuius aceeÃioneVdflius adeoLetatus e?l,utinffgt;e «e= niretconfirmdndiequitdtusÃti,experiund£q;prd;liÃortu» n.t,quum ^iditdtu Ãiperior,alt;it certe par tutô cofligere Ãs
k if
PAVLà lOVII HISTOR. po/Ji^eritret.I^dm co unimo l',oftes,d!ice AnglMiio, äpui ^ucmerdnt pcritiai'ij^dccrrimiducei Ternieusatq^Bnie riuSydd. uilldm StdüomumcaftrdpoÃ(erdiit,ut VdÃium Ã* locpcrtranÃre conantem, iuftdcditdpugiid diorirditur. £rant nonnulli, tcgdtiq^priefertim.qui piigM cdÃtm Cxfd ridnis,tdnqiidm}ninus necelÃtrium, omnino uüdndum effi pndicdrcnt obidÃ; duandum quoquomodobeUumi ut GdUorum feruidd: gcntis impetus ,iion coüdtis in dciem uh ribtis,fedutifispt aliAs,fbdtio,Qrmord,leuibuslt;^ prdtijs frdngeretur,nec turnen dduerfds,qu xfummie erunt in nega tiOydifficultdies explicdrent,fic ut Vdflius ed tdnquatn ue^ terUyZrin pr£j'ènti rerum inomento pur lm opportun^ up tè refeUeretydtq^edsqutedlitereuddinequirent,fortiterai( dendo/uperundds ejjè demonfirdret. nbsp;nbsp;J^am prdterqudttf
quódreceptus omnis/cgniscp cunditltio igncminig Cf du^ riÃimiexituspericulu ferrent,triplexetidmincommodunti quod immineret,cum mugnopere de fummd rei euentu foU* citumreddebdt, Iwrtdbdturq; ut fu/cepti conÃlij propofiâ^ tuin teneret. Primum erut pceuniie inopid,inftdntibus iditt ftipendijsiqudndoper men furios curutu Gcnuif uelmugnif ufuru: impendijs £geminè reprdÃnturetur, necquderut ïnfubribusimperdtdytunquumub aÃidtic expildtis,fdcile exigi er comporturipoÃct,Ãc ut non temere timenduinfos ret milites poffedilubi,qui ÃneÃipendijs, propinquoprlt;f=» firtim uulido boÃe contineri nonpoÃent. Secundum poÃ^ tum crut inÃulute tot fortiÃimurum eobortium ,qu£ cimt Pyrrho,eui propter datum fidem deeÃenon po terut, extrem mum uit£aic exiüimutionis diÃerimen Ãe udire,Uteris erud ÃigniÃcdtiombus oÃendebunt.PoÃremum erat defedtt^ ri cito commeutus timor,num excontinuupluuiu, durislÃ
SV I TE MP. L IÃ. XL Ilir. 2^9 fubuedionibus per lutulentoL itiiterd, penuruddeo creiico rdt,ut pdrdtus ddÃiblciMtidos ob/elJôi commedtus y iitdlU Kcntd prjefentis exercitus dbfanerctur.'Porro dpud Gallos dai^h, crdtpardtiordjCr rerum omnium opiileniiæplenio rd-^Jdin AngljidiiuSyqudnqiidm ddlmc imbcrbis imperdtort ueterum ducum fuorumconfilidfecutus, Cdrtiidnumdupli cifoj]d,perpctudq; munitione circunudlldrdt, bines in Pd^ do pontes üjtuerdt, lundtisq; dggeribus iitraq; pontiunt cdpicd munierdt, per quos quotididnd omnis gen er is cont^ inedms copidiwfqudmimpeditusutebdtur, çy-dduiUdm. Stdllonidm,qi{i efi iticus ultra Pddum,poÃis caflris,dtque â^ggcre erfoÃdpermunitis (. utÃipra dixiinus) hofliunt âtduentumexpedktbdt.Erdtin conÃicdlu Cdrinidnujntercea dente Pddo, ad dextram relinquebdtur Cdrntdgnold oppi^* dnmy z^dd l£uam Montecakrium, qii£ GdUicis pnefldijs te:^ebdiitur,itd ut Cdtfdrianis intercdftclld pricÃdiaq; hoftix tnttdb Aftd mouentibus dter eÃet habendum. Interim Va» fiiusrniffb ad MontemlarumSalcrnitano cum Italorum co hortibuSy quum iliac fe tranflturumtimuldret,eonotimuU to poft reuocato, ad ixuam perpeperiora uerjus Summari» pe oppidum exercitum duxit, eodemq} die Montatam ca» ftellum,quod ex itinere occuparatyperuenit, ratus fe pofte» ro die Summaripam,tertio Cafalem,quod appellatur Crafi pim,quarto Carinianum omninopementurum. Cuius fu* feepti itincris rationes difèrtè explicabantur, quodpiperio ribus locis Padiimuddo tranftre, eoq; itinerisftexu'Pran» /padanos hoftium commeatusintcretpere, erfihoftespi» peruenirent, crumpentes praeÃdij ceen-tiftimaope, ancipi» tiq; dcie inclujbsydutduertcreydutprofligare p)lutd obpdio Ke ftierabatyVerum h£c uel appofttè confultaportunairri»
k iij
PAVLI I O VII H IST OR.â fit,Uli impotës bellicdruin rerumpro Itbidine gubcritdtrix^ iidm cælum denfdnub£turgidum,tdntdmuimimbrMtt iterhdbenti/iip£rfudit,utriiii dgrommduduin finedqu^ in jpeciem dinnuim diq; torrentium intumefcercnt, itinerd pr£dlto obfitd cano,cdrrorum rotMdcu ordrent, eqtii tc^ ndci lutofcmihdufri dd mcelJùm cogi nequirent, Gquot; milites dmiÃis cdlceis dgrè eluddndo tnddcfdfii,miqititdte)n iiine^ ris,nec defineiitem cccliiniuridm deieëhs dnimif ncti per* ferrent. Augebdt tdntd incommoda commcdtuiprcpc itn* minens de/peratio.lStam aÃiduo imbre infufui humor.,cru» dd pariten Gâ eoiittcibdrid Årrnp-erat, tant fado triÃiq;^ incommodo, ut milites quatuor dierum dbaria ficiimfr* re iuÃi, cum publica tum prinata alimentorum idübird tttdgnopereturbdrentur.Tiim ucro Vaftius ÃuÃra indig* itari inft/lxfortume, ab Aflanoui commsätus fiipplaneti*' tumddduciiubere,conÃoldripdÃimmili!ce, utidpluuia'de' trimentum conÃdnter Ãrrc,G' non dubiam cali Ãerenita^ tem ad uiëhriam expeëklre ueÃcnt. interimper Salernitd* num ttdlicasq; cohortes cdftellum Sdnëti Stephani expug* nari iubet,grduiordq; duo tormcnta ibi deponit, quod cd, propter iniquitatem itineris, ucl duplicatis cquorum amp;nbsp;boumiugispcrducinonpcfÃcnt. Cundisdifficultdtikuirtz media qua: Ãrripoterant diligenter adhibet, er cohpi tjti* do milites fÃe priUj dtq; ui^ris implet. Non deeratperi» tus locorum âVijiarinus, qui è cherio per l'edericum De^ uaridm VaÃium hortdretur,ut om^apriorcuid, ad fe iter conuerteret, quod SanSdnna amnis facile uado fuperari, Gquot; Chterij ampliÃimo oppido exercitus aliquantiÃper re» credripoÃret,indeq; dpparatispontibus,obÃeÃisopem û rends tG'ÃhoÃisjiÃe ofjnretjoiquiorecotiditioitcconfli*
sVI TEMP. LIB. XLIIIL
fdctiltdtë eÃet hdbituriti. lam defignuti itmrii qudr^ tilt effluxerdt dies, qnutn J^lmtdnd noitdum cxceÃiÃet, grdiiiÃintit dtijue inopindtiirerumcdÃbus retdrddtut. At Cdlli de cotifilio itincreq; hoÃiiint non innniconieäurd iuc dicdntetjè uiUd StdUonid,iibi dtiejiidndin confederdnt,moa tit cdüri!,ut hoÃi propinquiores eÃent, dd Cdrmdgnolant Dppidtim fe cÃntulcritnt,intcntiq;,zt^ cunëhi cxplordnteSt ddomnempugnx oaÃionem corpord dtqidnimospdrd^ mit. Sequenti die Vdjiiut, quuin Sol ucl dmbiguui ccelunt ÃrendÃet, uti ftdtuerdt, iter d Montdtd dd Summdripdnt direxit. ipÃe dd dextrdin cum indnuequitumddStdllonù cdftrd îlt;nde hoÃis difceÃerdt,QrddCdrmdgnoldmufque luÃrdndo locdproneilut ,repcnt hofles contrdconfuetu* dinemddleuidccrtdmind elici non poÃe,eosq;torinentis tdntuminflruäosinmuro conflflerc. Excepittdmenduot milites forte udgos, d quibus eddem,qttd: de hoÃiibus dnte^ didicerdt, certiiit cognouitipardtitm fcilicct efli Anghid^ numprjelio dccertijrc, euinq^oriidtiÃimo dbiinddre equi* tdtu,qiio fe certis rebns pdretn,hofli fuperiorem, nbsp;nbsp;deniqi
niëlorem eudÃirumconflderet. Vdflius intered,qiiodmdK gno ufiifuit,ex itincre Cercflldm uicnm d pr.eeuntibus oc cupdriiuÃit ,ciq; Guterium Cbefiddin corporis cuflodi£ prxfläim j cKHi dwccntis fclopcttdrijs prxfldio impofuit. Et qudnqudin dd Summdripdin, quod mdgnopere cupie^ bdt, pcruciürc coiitenderct, Cere fol x t onen neceÃdrto cdflrd poncre codóhis e^, quod Cermdni tdrdius fubfe^^ qucrentur, propter tormentd^ qu£ nifi diÃicili mdgno* que ccmtu pcrtrdhi nonpoterdnt, er HiÃani dd pOâc flremum dgmen reliât, ingruente wijinoóle ,redinte» grdtaque pluuid,d reliquis longe abeÃent,dc Sdkrnu
h üij
PAVLÃ lovn HISTOR.
tann!Ualos,udriis atq; duriÃimis aÃiidhs itJccininodif,(X^ tfenidj; laÃituiine fatigdtos ddduxijÃet, (lutbusomnibus, ftSummdripdm petcre uellet, tidÃis frequcnti dqu^rum ttordginecrdliiis, inultisqi buiuÃnodi drbuÃculis impcdi^» td,pertenebrds erdt fuperdndd,dtq; eo iticoinmodiu5,qu()i nili udlde dnguüoscr raros dditusdbdgreÃibus fubditd ntdterid conürdtos trdnÃturisprxbtret.vltrdedm udtlan pdulo dntè cxtrdordiudrij rccentiorcsq^ Itaü Icuis drmdtu» rte procelferjnt, duiidiMCxfdrc MdÃio^captisq; pro* tradis Icuibus pr^lijs propinquo IwÃâi IÃociciu pr£Ãntis atq; iiiflrudi C£Ãridni exerciiiisfeceraiit.Ãc ut GjBi,qui denfd dt^eincttmbobdnt,dliqudndiufujlontdtidtq;repref^ fi,trdnfeuiid£ itjUis confii:umdbiiarcnt,qudm à irdÃjÃcnt, Cdâfaridnk profeSló magnd artd clddes crdtcxpet^.dii* dd,utipoÃed VdÃius diùmdduor/o diÃundiimpdrdtiq: ox* trcitusfui periculojconfcÃus oÃ. Is po/lero die d Cerdofd difeedons ctindum oxercitum tormentdqi trdduxitÃc ut di fiinddfuorum dgmind. dduentdnti A Carmdgnold hofii,pd* tentibus in cdmpis oÃendcrctjCr per leuetn itdlorum dnM turdi» pugndin dccendi iuberet. Nec dofiieruiit obldt£ pugn£ Gdllorum iuces, quifodlacritorad ocmmitteiiddnt pugnam dccinxordnt,oammuîto tubdrumcldngore depo fcontes. Idtn uirinqiltuis armdturd diÃerfo tumultudrioc^ ccrtdininepugnauordt ,quu forteltdlitonnentddiiodudil ciusindcicproduilä Gallis ddcincruntÃndeq; clamor inge* gt;nindt£ uidori£fubldtu5dl.Tiim uero Anghidiws iiniuor* fdscopidshocordino conilitutds promouit: in inodiadcie Vdfconos,cr roliquos Gdîlici n ominis röteres podites opti* mèdrmdtos, decorocultii criÃisqÃulgcntesitd collocardt, utcis Boluetioruin iampridom Subdlpino beüo inueterdtoa
runt
SVI TEMP. LIB. XLIIIL iet rum,usUiAm mänumapf^licuret, quibus tota frons latè ex tmfi GT £^nxta certo (nbfldiofrinabatur. Dextm cornu Heluett/s,guinuperädu(nerant,in/igni aniinorum urdorc fugititm pofcemibiis,dttribuit. in finifro autcm cornu con icitcrc Gruerijnon multi ufits, Gf fubagre^crc militnmgc^ nus.Hi erant cx rcgionibus ^UiC ad Lo/aiinam Cf Genuam^ tcm.mumq^ Idcn'm pertinent,Hcluetijs Bernenfibus G!â ie* dnni^ Unitinti.His ddmixt£ erant italiciS exulumg^i prlt;£ci^ puèlii/tibruin çr AÃobrogtim,Subdlpinorüq; aluiuotco» hortcSfdcies (^uidem mdgiia mnlMc^i uexillis conl}gt;icud,fei qu£ cx t^ronzcin mdgnd ex pdrte dmerfd utentiu iingud,GP timHltudrijsäclcbbbusconÃdtd,nullnm propè certa: uirtu tis, aut Ãrmi confenfus opinionem precberet.Triplicem pe^ ditum dciem,triplex cejuitum dgmen difiinguebdt: num in» terudlld,(ii(d;relitid erant inter utruntj; cornu, er medidin dciem, diuià per dlds ecjuitcs occupdbdnt. Inter hancG^ Uelueiiorunt phalditgem cofiiterat Thermeus, dpud quem erdttotd uis leuis armaturte equitum, unius Cdtdphrddh^ rumdl£pTicfidioconÃrmdtd. Buteriuscumreliquo equita tâi Grueriorum dpcrlitm latus tueri iubetur.Ex dduerfo Vd. fliuiboÃium ordines confÃicdtus, integrum Germanorum phaldngem,qudin inuitli roboris exidlnnabat,medio: hofli» um aciei,ipÃsci; VaÃonihus oppofuit, co ordine, ut in pri:» ma Ã'bte Aliprandu Aladrucciti T ridetini Cardinalts fratré, ipfo iJ ad decus dcpoÃente,collocurdt. Btiam Ãtperioribus etiam diebus generoCus Gtquot;egregié pugndxiuHcnisdlacri=t terfuerdtprofeÃ'us,fe Beluetios, quorum impetum nequd» quam iinperite Vdflius uereri uidebatur, cumfud tantum legione,qu£ trin milium fuinmÃnonimplebat, inuufurum CZ ilreniiè pro{h'dturum.Secm}dum eum Scaligeri fratrei
k V
PAVLI lOVIlHl ST or: tmiUii in medium adem collocatii fuat cohortes coiijirtit ordmibufdtiiiAbant.Cornu dextrumGruerijs oppofituin, Kifl)anifconcedit,fic uthis ftatari£ militia: quinq^Gcrnja^ norum cohortes,duce SeifiKcho,ddiungeret. In Jini/iro IW ïoîoîwnes coliituit,iuÃitq;utfe[e in tumulum, quià modit cdualleleniterexurgit,ÃnÃmtantiuam mfquiorem loeit erigerent,nec inde fe comouerent, ne inordinati ab Helue^ tijSjqui erant in aduerfo loco,utidifci()lina imparts fanden rentier, fed perÃflentes in acie Salemitani er MaÃif inÃif cbtemperarent,er uti Ãrs priilij depofeeret, per Ãlopetta rios operäpr£flarent.Philippus Belga, Lanonij filius,lt;}ui toti pr£erat equitatui,eo jÃatio,^ inter Germanos amp;nbsp;Hi* fÃanos intererat, coflflere eil iuÃfia. ideutfaciatBaleonus, Thermeo oppoÃtuf,iubetur.Pr£cipitauteCaroIoGonza» g£,ut Buterianos contra inÃrudos diligenter obferuet er inuadat.Bomode^cbÃitütadireikiq; utrinci; acie,Ct'di=gt; fÃloÃs utriii^; tormetis,Ãgna cecineriit, appropinquare^; acies cceperun t,inter quas magno cn periculo uolitantiunt undi^; püaritm erglandium VaÃiusobcquitans,coUuÃr3 Jo ciidaoculls,Germanos fegniusquam uolebatprogredi animaduertit,Ãcutpropius accederet ,erpr£feäosad in* tendendumgradà comiterhortaretur ,in uultu Scaligero^ rumfratrudeprehenditnb dubia,ab inuÃtato trifli^;pal^ hre,lcthalis metus indicia.Proinde couerfus ad familiäres Scalengi{,Landrianumq;, er Saiauedrä, qui eit ad excipi^ enda reddendaq^ per acies imperia fequebantur : Deus,in* quit, magnut hocome auertat, er uti maxim'e indigemm» hodie prafentinumine nobis adÃt,poRquäinhis Gcrmanti in quibus tota fpes et ratio parad£ uidori£poÃta eil, q, nts tea nu/quilaccidit,pr£finte prouocaateqs addiini*
SV 1 TEMP. L IB? X LI III. tdndumnuîld alicritateni co}ifpicimus.Primi cmniü daca pto pugtiic Ãgno,lt;^VdlUui fuGrum J)ortdttidcderdt,Tber=t wei er Baleoni cquites cGcumrunt,ufqi dd(o grdui impe=i tu,ut ttitihi utriiiq; Ãemerentur,mdgnoq; drdore poft abie üdi hdftdiclduif atqi mucronibus res gcrcrctur. lbiTher=i wct!s,qi{t{ inpedites Italos procurrijjit,db bis repulftis,uul nerato er cadente cqiiOjd tyrone pedite cdpitur. Baleoni autc ala,qu£ numero equitu erat inferior,quanqua uirtu=z te prdcellerct, çatapbrailortt inuadentiu uimfuftinerew poi uit,ftc ut multi in eo peraen cogreftu in bisq; Iulius Aäi U{,tyräniTudertisftlius,caderent,ipftqjBaleonus fuftoftai ey nioriëte equo oppreftus u ix eriperetur, er pedes et fait cius ad I talos pedites fe reciperet. Ãt in altero cornu forti» na ludo quodam pralij eueiitiim alternarefolita, Kifpanis er ucteribus Germanis arridere uifae^l. Rdiwoii^/o Cardonio er Seifnecho ducentibus,exporreild ftlopctta^ riorum ala,quam manicam uocant, tanta ui Gruerios in^ uaftrunt,uteorum adern totam perturbarent, er in fuga uerteret ,ri!^icaqi cafd,ad quamfe applicarant,er aliquot torinentispotirentur, er ala Gallorie equitumfufts fubfi^ diomiffamcruenta conditioneperruperent. Ceddere in eo conatu Scrocchius,et Carolus T)rojius,qHiin co cornu funi mamnomir.isautboritatemobtinebant'.Aft'eius quoq; funt ma fpciiuuenis feruidius irrumpens,Germanicisbdüisab cphippio deiedus,exgeminato uulnere triduo poftinterijt Eo celeriquanquäinccrto uidoriee prouctu,'t{ifpaniaccë^ ft animis,fu{bs ad multumfpatium perfecuti ita procurrre runt,ut cddcdo capiendo^,ad Carmagnolam uftq^ curfunt intendere it.Eodem tempore Germani,qui bumi procubui rant^ut tormentn uitarentf imperante Vaftio confurre^
xeruntg
PAVLI ÃOVIl HISTOR.
xerunt, coütóhim^ipuluerem, qui efl uctus zr religiop (ius gentis confuetudo, poft tergd proitcerunt,lt;ftit(m Cd remoiiidconcilidriuLihri£ numenarbitYdrcntur ,progt;M tis'^fignishdjiismcUndrunt.Aliprdndusquiinprimdphi idngis fronte conüiterdt^pducispdÃibut extrd dciem pro^ ciâenSt^Jloldmin Gdlltcddcieduceiit, inftgnibuf confticu^ ttm,md!Mddftnguldre certdtftsprouocduit. Nfc te Gdllo itd. concurrit ut mutuis ióhbiM ord perftÃi âtmba cormerent, tAoldquiiemletiifterdcuftiidcfuprdOCidtM ad or dm Cdlcte rcccptd, et Aliprdndus genu uftj^ dd durettt ferftrdtd. Cddentibia itdq^ ducibus dftgt;erïï et tMxime erii^ entum pr£lium à primii ordinibut confèrtum eft, âf trintji robord IctliÃimorümilitum et centurionum pro di* gnitdte nominis Gr pro uiihrid dimicdrent. Alprandt adem drdentius promotdm, Scdligcri aliqudndo lentiut^ oporteret fecutiftint, propter depreÃi er indtqudlis loci i^tt pedimentum, qtionetj; hadije £^udferie ferri, ne(J:âtptcco=â hirentes ordines denjari poter dnt. Eodem tepord moinett' to, quum inter titrdm^i inedidm dciem comittiftd pugnd dr^ dentiÃimi certaretur, C£Ãdridnielt;iuites Ãniflrum hoftinnt cornu, ubicum Ãuo dgmine Euterius adprocurrendumpi-rdtui Gr intentus uidebdtur, ddortifunt, aldcri c^uidemfei indtii, Gr uti mox dppdruit maxime incommodo er frdo procur/u ; naprofedi adboitilem dcic, nulld faékl impreÃ^ ftonc necinclinatishdftis, fejeiitgyrucurfuprouoluerut, fru e, ut leuem hoüium drmaturam eciueftrem, extra erftii® frd^rumfubfidid ddpungndmelicerent, Ãueeluoddcietti perpetuo rigentem ferro ipft leuius drmdti tentdre non du^ decent, ftue dddutli incertd uoceÃGoito, ut dicebdtur, pr£ fetfto editd, ^u4 equotfleäffrt inberentur, ^udft non colld^^
SVl TEMP. LIB. xtrilï. ftiiequortimpei^ribni Gquot; confertd dcie,fedper Ueïdta ta lt;urfutQrrecurfut Uidtirorummore cdtdphvdih) hojkÃ:, retdiniicdndtim. Eafefeprêter f}gt;et)t inflc^entium/^ecus admitationemprimo GdUii, (2quot; mox focijs noniiicertifu^ ^£fulj)iciûn(m priebuû: Ãc utrepenteEuteridni nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tier^t
tmùum udlido procurÃi infequerentur,nec C^fdridni, dd nmteincrepitdntcc^ VdüiofiÃipojÃcnt, Ãed prdcipiti cur Ãi in trdnÃter/dmGermanorumphdldngedeferrentur, cói ^uepdululumpofl Ãgndldxdtdm uelutid^ihcunco to=t tdmdpcrircntdtq-profcinierent. QuocdÃiCdUibiÃiêuc, ftigiis iti bidtumperruptie pbdldiigk inÃnudti, cuihi äud poÃrentosordinesfcedè turbdtos, quod tteçi^gdleis, ne^ite thordcibta, utidntcriores^eÃintmuniti, paruone^tio truciddTunt, quum L'itiiz^pr^grduibu^glddtÃ, quosà . ve ndtorijs cultrii nondbÃmiksÃu/ÃctiÃosdbepbippijsgrÃii^: bant, integros intrmium drtusfdcilè detruncdrent. Tum nero HeluePj, qui Itdlii erdntoppoÃti,corÃgt;e^Germdno ^nmÃuihdtionc çy ctcde, negleäis omiÃkqi Itdlii, dd Ger^ nunos infefldÃgfid uerterut, utpote qiios db ndturdli odio neros proprios^ boüa ducerent, nec ltdios per cduum or indqudkm locum ddoriri poÃent, et deletkcpportunè Ger Kduif pdrtdin Ãre uifhridin iudicdrent. Is repente'fiifcep^ ti conjüii Cd fus non dubidm fdlutem itdlis, Germunis uero certiÃimdm dttulit clddem. NamÃcut drmis er numero in feriores,conÃ!ecbipr£fertim fuorum equitumfugi, Uelue tif impreÃionis impetunt nequdqud dz» Idturi uidebdiitur, itdGenndni,qui 'dfrote^dfeoneset ueteresHeluetiosfum Kiduicertdntes conÃdntifsimc propcUebdtit, inuddentium ex obliqua Heluetiorum recentemuim fuÃinere nequiue» funtfÃCfUtdfocioeqttitdtuuefandettniÃrdbiliirruptiont fff
; PAVLI lOVn HISTOR.
perfKr6ilt;fi,Cââd.ncin(rteddi«ti,^«M,fM in tcrgoA^dUifeiiai tibtis cgclerentur,amp;in jronte argente holiiäpeditdta mnif Ãs ducibitsjiratiséi; uexillii tergd uerterent, ddiinuprope omnesinterÃeerentar. Cecidere cum Scdligeriip-dtribui airi illujlres, dut itdrijs tniliti£ honoribas cldrijprxfeiliji mhortium,dntè dlios Vulcdnus lurÃembergi regtili Ãlius, W.ichdël PreuÃiigber,in regenddduéldnddj; phdldge Brdit norii Scdligeri legdtus,zr Antias VrÃismaltoritm Ãipen^ diorumfdmdnotus,etpr£terhos Hildebrdndiis Tunnius, 'BdlthdfdrChdldcÃus,ldcobasViger,M.drtinuscognoineto 'BurÃd,Addmus BraliuSjCrBdro GriniÃennias. Aliprundus uerb Mddrucius multis uulneribus ÃiÃeptis, inter faorii crhoÃiitm cddiuern Ãeinidnimis repertas,in Anghidiü poteÃdtemdeuenit.'E.dmuerb chdemmerito Germdnisin= cidiÃc tdnqudm impijs,Lutherdn£qi ÃuperÃitionifpidcu^ io dimndtis,multi pr£dicdb.int,qu()d pridie,qaiÃterdt re= furredionis Hei ChriÃi Ã)lennis dies,Ãicris intereÃcnolue^: rint,tdlisqi ãpe,quum ad idtÃvs leuigdtd mdrmofd qineri-tdrentÃn-dltdriorum fdcrdtis menÃs luÃjÃent, e^rliguednt ChriÃiÃrudtoris Ãdtudm diriscontumelijs, et malto iemiî cÅno confÃurcdÃÃent.At ltdli,ubiÃrdtd phdlangis uexilld, er équités iuÃo curÃe infugdm exfentos cofÃexere, neeeÃd rio er utili,uti mox appdruit, potius quam honeÃo coÃlio Ãibducere fe in tutu reformiddto Hi^iore,et per depreÃiiui, quem diximus locum,conÃerudtis tarnen ordinibus, Ãe recii pere cceperunt,nulldudlidiore hoÃiit ntdiiu eosldceÃeitte (tut perÃcquete,eoc^ mododntè medium noékm AÃ.an per uenerunt.Eo malto ante Ldiioiuscum Ãuo equitdtu integer (tpplicdrdt/uboccdÃam uerb Solis ipÃe VdÃius Ãiperiienit, quam fclopetti gldade perfcrrcMi ephippij Ãontemfapf^i
' geiiu
sVI TEMP. LIB. XLinr.' iff4 Jen« uulnusdccepffit,aliquotq- clauarum iélibus couiÃt caÃide nequdclMmhoÃ:icognüus,gladioq;le defitidens, è fnedio aduerfa: pugnte tumuitu fe eripuiÃet. Tumeniin fe=e (usacalidsfoleretjnonmperdtorijsinÃgnibus/eddb-ocr imdiocriÃagulo.nefdcile dgnofâpûffet,ufusfuijjèdicebd^ tur.Cur dutem Itdlos Gdîlicus etjuitatus nee inudferit ,nec Ãtperfecufus,hanc fuijjècdufamreperiebdtnus^quid dmià fo T hermeo duce,life difÃerÃm ad oppritnendum dextri ha ftilis cornu milites conuertijjènt, HiÃ)ani enim Seiftiechd^ micgt;; Gcrmdni,qui Gruerios Idtè proÃigdrdnt, longe^ fu=gt; fosfuerimtperfecuti,^uumredirent,perÃufi nduatte Ãorti-ter cper£ gdudio ,fociorum^ignari dadis ,fiiÃgt;enÃs Ãu=: pentibusq; dnimis ad conÃx^M Ãragcm,in uidores Cdl^ los inciderunt,dciuibus circunÃuÃo equitatu tan^uam ins dagine clauÃ, propeÃne uulnere capti funt, q, uirijortes perditis rebus fortunlt;e cederc,gudm flulta exitialiÃ; perth nacid repugnareÃatius exiÃimarent. Ante alios feÃe dedidit f^aimundiis Cdrdonius,caflroru mdgiÃer,eiusÃlius ejui cü Gallis,Gaflonec^ duce ad Rauennani improÃ:iere conflixit, er cumeoKiÃidniclariores cohortium prdÃedii, loannei B(dmontins,l.udouicus Cliexdda,GonÃdliius Hernanditis, dtq-Cheucdius.'Bdro aute SeiÃiecl}us,obldto Ãbiequeperi eulumeuaÃt,er Carolus Gonzdgd, quum pedites turpiter effugere col}iex!{Ãet,ne id dedecus fifbiret,tn Gallos irrupit^ deieÃitis^ equo cdptus eÃl.Pari etiam pHdore,Ãed iniqnicre honefli conatus forte aceeÃus Hercules Nidrtinëgus,illufiri loco'Bânx£ natus, qutiin conÃrtdin hofliuaciesn cum a'a fudÃefe,tttiVaÃijalumnnm decebdt,uehementtr intnliÃit, cum Atilio Ã-atre interÃÃhis efl. Pagnatum eü ad Cere» [oliqn poÃiridie Iduf A.prilts, quarto çg- quadragefw'o
aano
P A VLI 10 VII HI ST OR.
iwno [aprd(iuingeiiteCimtim atq; milUfîmum ChriflidMfîu lutis-Ocafddutemreferuntur dd duodccim m-üia hcminu, fed multà mtxitnd exporte Germdtiorum. Nf^; cn/m,gM« in acie utrinque ittjUato feré numéro fnpra ijuddragiiM intilia pedttuin conjiitiffènt^omnino incrucntd uiihrid Gdl 11! ûbtingit, /ùn/lro prefcrtint corum cornu m^gis cddn et fiig£ detrimeniis ajjèâhjCr'dliquotex lUuftri Gallicdiiobili tare de/ïderatis, quorum cadauera Angbianus cxquifîtofu neris honore profecutut, in Galïiain adfepulchra maiorunt deferriiuÃit. Dum VaÃiusaccepta;cladts dolore, er toti* Uffummercipericiilo pcrculfui, feruatasudexturpifu^ fôpidî nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ret oquot; inÃgt;iccret, in Ãem uenit uichres GaU
los his pra;Ãdiis poÃe fuÃineri, difsimulabatq; iton obÃura quoritndamdeliäa,eo uultu, utnemini palutnfuccenÃret er de una tarum 'Fortuna quereretur, Baleonum uero exb tma orndrei laude,quem feré unum, (vrtiÃima édita Opera, crCofmoprincipiäquoeratmiÃiiS, er paterno anitoq; fuo nomini egregii Ãadsfecilje, atteÃanteeti.imThernieo, diÃerebat. Hortabatur autem Lanoium , utfatdiserroriS notam noua uirtute abolcndam exiÃimaret. Salernitani auoq; er MaÃij conÃlia probabantur, qui in eo perangu^ fh ato; difÃciliaduerÃe rei momë:o cohortesCxÃarimagno tiÃuifuturas ÃruauiÃ'ent. Verum eins iuÃo pralio iiiuidi anteaducisexiÃimationern, praÃentemq; omnem militaris prouidentij:diligentiam, odium( utiÃ^pe fit)ex rf male Ãirepenteobortum, er pleriq;examicisobtredtlforesfa âi nehementer obterrebant, iniqua hercle er plané miÃera imperatorum conditione, quödÃaluberrima: cundationt periculoÃam pugnf aleam prxtuliÃÃe diceretur, quaÃÃa^^ gieantibus quibufdainÃttorum, qui hoÃes arroganter deÃ* et
s VI TEMP. LIB. XLIIII. lO (eretH,ilimicitndo obteinperiire,nepriflinifuidccorif itiibt rimfa.ceret,quÃm bono publico prgliitmuitare di/firre^f tn^lnerit. Seduti poflea ex ciuf ore dccepimu^.n.KnijMm futurumputarat,quin alioq^ui inetuendam Gidlici equira^ tuf uim,per fclopecturios, peuti adTicinumfceltciier «cci» diffitjfiiilineret cr funierct-, ipfoq; roborcdenfacx pha^t liugis hofîiuinpedùatum egregiè fuperaret.Scd cunóbi co bello prlt;elioq; uel rcbhÃime ordiiutd, unum,ut credi pur effet,iiiiinum mugni itltoris numcn uiolentereuertiffe, fei, licet ut eldtos uirtutiq} pi£ infolenter coiipfos,zyâ nihil de uitloria euentu dubitantes leniter
caüigdret,etrGermiini obiter foedo impiet'.itii fcelere contdmi-iidti gruiiiÃime ple^
ârrentur,
I
PA VLI I O V II
NOVOCOMENSIS EPISCOPI i^iicerini HifloriarKin fui temporis, HEER X L V .
'.OST (M pug}i4m in fubie^lit J CerefoU campis à Ciefiridnismlt;i lè pttgnafdm, AngbiMus ui^r, ^uanguam effitsè lætdretttr, ffe tdmen commouercultrd^ progre di in Infubrum fines, nbsp;nbsp;dcitit^ ui
ihrid utinon potuit,ciu(gt;d muïtis reriim difficiiltdtibus effet circuirt uentus.Atite omnid ucterdnx cohortes,promptiÃimo i^uo^; militum occifo dut uulnerdto,uehc)nenter dtte)iudt£,orbd^ t£lt;^multiscei'^::,'iottibus dtlt;^figniferis,nouo fuppkmen* to erdntin/tdurdndiecundipdriter eguites expedites' exuetere militdriconfuetudine,utidcie uiêbres,dignuni fi^ Ae Gffcelicitdtegenerofi nouiq; imperdtoris dondtiuum po fiuldbdnt,^ tdinetfi prolixd poBicitdtione çr ddtis uddibitf differri extrdhicji pofiê uideretur, nihil tdinen qu^fiorunt inopidmfubleudbdt, ejuonidm Heluetijs perfoluendifiiptnz dij dies dderdt, cjuibufiumnulld excufdtioneutendum forets Cuius négatif difficuîtdtcs, nec/uefiteilè neq^ celeriter potes runt explicdri, propter pr^fentis rei nummdri^ defifhnt, tjux neqtidqudm commode nifî db drgentdrijs L ugdunenfi^ lusdiffolui pofie cenfebdtur, cr ob id aliqudnto dgrius etquot; tdrdius, quM temporis exiguitds zrprdceps occdfio pofttf tdret.
«VI TEMP. trB. XLV. â XS9 kref,i^uumat{dendiprocedendi^ r^tio omntfinfeftituiti^ onepoÃtlt;tputdretiir.Nouü(luoqueexpeditndif cofilijs int peditncntum attulerdnt HelKetiÃquu in confultii pdgorutn fuorumdgiftrdtibui fcClt;eÃdYifÃnes intidfuroi pemeguret, liicebatenimfecdprxcipucdecdtifdi» ItdlidtnmiÃös fuif fe,iit Subalpine ditionit oppidd,qu£ regijs preÃdifs tene=i fentur d Cefaridiioru ui iniuridq; deÃnderent, dtq^ obiter integrd fide renouatifiepe foederis iutd tuerentur, que ui^ gerent inter Heluctiam genté-, oui Grifonesfocij dntiquifus iÃent dnnexijGT ipfids MediolditrnÃs imperij ciuitdtes,quù bus tdnqud ukinitatefiniu,?^mutao Mercature comercia iigt;niciÃimecoiun{lisinfirredrmd,neq; exfoedere liceret,ne ^ueexcomodo fi(£ gentisexpediret.Sed qudtiqudtn tijprecibuscrfiuerdobtefldtione, dut aliqudntd dentunt pecunid fiuo morefieih, in fiententidmcà perducipoÃe uidet irentur,illud unum precipuè progrediendi tentandé^ itev ^um fortune deliberattones fiuffiendebdt ,quod relifffsin tergo tot hoÃiumpreÃdijs ,ncqudqudm prius inlnfisbres Ãgna ex tuto uerli poljctit,qudm Cdrinidne obÃdionis euS turnexpeóbtrent,propter qudnt multofufieptamldborCf Câ fingulariperfieuerantid continudtdni ,fiummierei dificri iiien dimicandofiubire,qudm inde irrita incceptodbficeiere rnaluiÃet.Qudntutnuero qudlecp preÃdiumohÃderetur, qudntdmcp opportunit dtem id oppidum à reciperetur, dd paranddm uiäoridfncÃetbdbilurum ,fgt;eritioresGd}lifdn die inteUigebant. ltdquedngJ}idtius,quimederipriusfuit nia}is,qudmproperdntius quicquam andere moliriqiUOii lebdt,TeÃium,qui pedeflribus preerat copijs, dd occupant dd ^ontisferrdti oppidd,cum pdrtecopiaruminiÃt,cr Cdrinidtium drâtus obfiidere conflituitf Pyrrhut enintt
PAVLI lOVII HISTOR.
nifnl dduerfo Väftij fucceÃu tcmfaóhis, Ijortdnti cominM fAngbwnOjMt dpjudicdt£ bcüi fortune: cederet, define^ ret expeéîare tiouam opent, er pertiiucix finem impone^* ret, poftqudmuircuti exiflintdtioniep fuxttimdiu perpeÃ^ fut inedidin cumulate fatiffecijjèt,elato animo rcÃiondebat, ipÃiis atq^ omnium militum,qui eÃint in pr^Ãdio, unum ef fe decretum,perferre cunSbl obfidionis incommoda,donee extremig alimentorum quifquilig fupereffènt,bis uero con* fl(mptis,adcruentam eruptionem corpora atop animospd rare. Ab aHaquoq^ parte ViÃarinus è Cherio fa:peertiin^ pendo obfidendoep itinera,magna quotidie inferebatdelri menta,Ãepe raptis impedimentis,er equis iugatis,quitor métaconueherét,interceptie,autad fuffragines,ut operiifi utiles forent,grauiter uulneratis. Hoc facile Gallis accide^ bat,quà dfeuidhri£fama tutos rati,pleruiiq- remiffa dili^ ffntia in explorato zr ÃneprgÃdio,inter arnica hoÃilidq; oppida commeando,in priedatores inciderent. Certioretia fiebatAngbianusvaÃiumintegris Salernitani cohortibus, er incolumi toto ferè equitatu conÃrmatHm,à ipfe progre di inciperet, continuo prouebentie fefeueüigijs inÃituruvt, aut adiuätoÃbi viÃarino,et eduóHs coadtisóp in unu onibm prae/ldijs, Pyrrhum obÃdione liberaturum. Ij tum ab AÃd fecundoPado ad Ticinumurbem defeenderat, utuulniU quanquam minimeÃeuum, er obortam inde podagrant curaret,erexpropinquo Mediolanenfi'S pr£Ãdes,reliqua riimq; urbium prgfeiÃos hortarctur,ut timere deÃnerent, conÃrmarenfq- pr£Ãdia,er ÃudioÃÃime,uti Ãmperfeeià feilt,in Ãipendia peettniam expedirent, fuÃinendo Mi ,à forte uelgrauiter affe^lo er femilacero exercitu, conari aliquidjgyprogredi änderet. Nec multo pbà Angbiaituf,
SVI TEMP. 7-IB. XLV. 1^7 vtcdptiuorum multitudinetxoiierdretcdftrd, uberiorec^; dttnond exercitus dlerctttr, g:ncrofo confilio omnes dimia Ãt,ed conditione ut HijÃdni in nifÃanidtnfiermdiii in Ger manidm,per Gdlli£fines reuerterentur. His pr^efidium efi datum, (^uodpdÃim inuioldtos prxjîdretattjideduceret, tdi^hq^regio cdutumcji, utcommedtustrdnfeuntibus p£ gdtini precbcrctur. lere Hi/fidnici nominis milites fexcenti et cjuddrdgintd tres,Gemdni ueröfuprd mille, liberduitcf; deinumcertdpermutdtioue Rdimundum Cdrdonium, esquot; C-iroIum Gonzdgdm, ut Thermeum, cuius uirtutipluris mum tribuebdt,pro duobus dcciperet,quibus etidmlibera» literddditus eft Aliprandus, Cardinale Tridentino fratre eum accuratis precibusimpétrante. Interea Vdflius ere« bris(pcculdtorum nuncijs certior fiebat,regem quot;Eracifcum uni buic confilio maxime in cumbere,ut Angbidnum nouis dugeret copifi,cr bellum multopricre dcrius crintentius in italid accenderet,ut Ctefaris ly Henrici impetum auer* tere dut retardare conaretur.Eos nami^^ aduerfiim fe refi-i» eatifodijs acerbifitmè concitatos bellumpdrdre didicerat.. Apparebat enim Citfiirem,jï amitt nda: Cifdlpin£ Gdlli£ pc riculo difiinerctur,remifiiore sjudm fiatuijjit uirium dppd ratu Galliam inuafurum.Cinamobrem Petrum Strozzam, ^ui Plorentinorum exulucrdtprinceps,regi£q;domuidr* ébd propinguitdte coniunâus,per Rheticds Alpes inltdi: liant miÃt, datis fecretioribusmdndatis,ciuibusGdtlic£fd^ ilionis ftudiofos adnauandam operam excitaret ,guibuÃi cu comunicatis cofllijs csquot; coadis copifS, inüdurdto^pro pere beüo Ctfarianos adoriretur.Erat Strozzlt;i tldto arde ticyingenio,zroptimis exulto literis,Ãedeopterüq- infr£=» Ki,etaduerÃts pcriculaprorfui indomito,i]uu ardua ^u£^;
l iij
PAVLI lOVII HISTOR.
df^erä. tent undo, exctlfoc^immodica ldudisfMcin{ ajppeterct. Iï mtUMdcc oper£ cupidm, totius obeundi dt^; implendi confilij uim omnem in um nidxintè ctleritdte po^ fitdm iudicdbdt.ttaqi quttftores Gdüos nihil expe^ndos decernens^exfad pecunid circiter JèptemmiUidhominum çonfcribit,C7dpud oppidum Kirdnduldm eogit,lt;ptibui Ãeorgius Mdrtinengus nobüis Brixidnus cum did e^tiitu «idiungitur.ïnde Venetidiperuoldt,ut cum Hippolyto A!e^ fiino Cardindlt,dpud cjuem inflriitndje rei (y coÃlij expü^ (ändifununderdtduthoritds, coUoqueretur.tsdcciuerät Petru fUdridm Rofcium ttdlicis cohortibus Bclgico bello prdejJcÃühtum,0'Gdleotu Picum Mirdnduli Comitetn. ClM de totd itineriscdpiundi,fdciund£^; irruptionis rdti one di/jnitdretur, P^oÃim id mdximè iter redid per Aentilid tiid probdbdt,quo paucis dntè dnnis Ceeftr PreegcÃui GuU doB.dgonuseyrCdniniusGonzdgd dd oppugnanddmCe^ ttudm cotcndij]'ent.Puturumeni)neÃe,utprius Pldccntùirt (yr Pierthondm prieteruehereiitur,ciu'im Vdftius pdrcs itu^ nero expediret copias,qudf dd praoccupandU impedieii^ dumq; iter cofirtodgminetrdnfituris opponeret. Anghid^ nüdutemcognitofociorum dduentu,minime dubitdturi^ quiniUicopdrtemequitdtus, qu£dducntdntes opportune pneÃdio coÃrmet amp;nbsp;exeipidt, Tdndrum dntnë trdüccrc iu bedt.Alterderdtquorunddm opinio, dliqudnto mdturicr , dtq;fecurior,lèdqudm ueltdntul£expeitationis mordplu^ rimùm inÃrmdret.Dicebdnt enim eds omnino expedbndiis tjjê copias qu£Rom£pdrdbdntur, iuÃis^i codais uiribus uno conÃenfu,grduiqiimpetu bellum gerenduin. Qninit tte rà dd fldcentiditt in und cdüra peruenirent ,ft idperterri^
SVl TEMP. LIB. XLVi ' a«8 fægcttfis infübrumfamit, zsquot; impitrati hofiis motus depo* fern uidmnturfopcrdto Pado^reiflit ad Tidnum urbem,et Udiolan'Mt ufq^Ãgua promoucrent, excito fcilicet ad co a tttunem ui{bri£ IÃem Anghiano. Q_uod à ad iüe nihil[e (bmoueret^udurbcstnÃibrum opitiione firmiores forent, tui» fecundi conÃlij occafionem fe^uerentur,^' continua^ toitinerc per Acmiliam uiam contcndertnt,coniun(iisf^ uiribuicumipfo Anghiino imperatoregerendarumrerum confiliumcxplicannt. Sed Strozzucui oninis tuminepta tum aduerfaaiidacibus eins confilij tarditas erat,fefuoufn |â (^m conÃlio er beSumgeflurunt dixit, iüacq;perduchi=i fum copias fuo Ãimptu condudas, qua eins fufeepti beüi fortuiia icer monÃraret. Proinde aquo animoperferrent, Ãnon igiutrusrerumfuaruab aliéna fententiadiÃintiret, Cf cderitate fibi utendum arbitraretur, quando ipje pecux Hari fuo periculo,qHodfalutem,fam4m,cropes re/Ãieeret, fuifiudif Oper am inÃgnem regi cifet probaturus. Hippoly^t tus h£c Strozzi depofeenti, enixeq; uolenti uel inuitus coHceÃit,ratuseumexarcano conÃlio quad detegi noUet, nequaquam temerè,fcdexplorat() aliqua tentaturum,quie fubÃquentibuscopqs Romanis, aperiend^ uiihrf£ initia um praberent. Habelfantur interim Romis, omnibuse^ PontiÃci£ ditionis regionibus milititmdde{lus,pariftu^ dio Ctefarianarum cf GaUicarum partium, quum utrinq^ fadioÃprocereSyCardinalesq^bencÃcijs obflridi pecunis. am proferrent ,in neutram partem inclinante PontiÃce. prancifeus VrÃntts,magni pitiliani nepos, er cumeo duo Sanfeuerin£famili£ reguli ,exules l^eapolitani,Somme:z US,Cf Capaccius, aliquot ucteranas cohortes exfadioÃs, amp;elphoq; nomini addiliis, inÃruxerant,pariq; coth l üij
PAVLI lOVII HISTOR.
tentione l^xartita Columnit,cr }tiliantuC£fariänuf ücto'es fuos uniliteSjpdrtiumcj; {Itidiofos ddÃgitd uocduerdnt,md^ gno drmorum Ãrepitu in Gdlliam cifiilpindm prcperdn^i tes,hi ut Vaftio Idboranti opemÃmnt,itli uero,ut Stroz-ZCdnii copi/s iungercntur. Vcrum Cofmus E trllri£prin^ ceps,expeditiorefixlicioreqi inCteÃrem ftudio, Idbdtitcm KedioldnmÃum rerumÃdtum,crVdÃitim a/Ãcrrimis cultdtibus implicitum,opportuniÃimo tempore crexit dt^; firmduit.Is tnimpoÃdducrÃim CereÃcl£pugndm,perÃtdh fumm£ rcidifcriminc,nihil dntiquius hdbiiit,quÃm extern^ plo deleilns pdrdre copias, ciuibus VaÃij uires, c]u£ crditt exigu£afq;diÃuii{}ce,pcrturbdtosg; item metu InÃcbrunt etniinds Etrufci duxilij noud Ãgt;e confirtndret. Itdci; cotcdh fndximcconÃlio,ciuidpdretddAndrcdm Auriam per/cri^ bit,poÃuldtci;, utÃbicld.Ãem uigintitriremium ad Etm-fcum littus mittdt,(ju6d ed dttxilid,multo celerius ab Genud Medioldnu,cjud alio itinere.peructurd iudicef. Probatur ab Aurid conÃliu,miÃiscl; triremibus, duo milia uetaranor.i peditum imponutur. THi Ãumma celeritate Genuam deue^, tninirndmcj; Ãbi dd guietem horam tribucntes,Apcenini iit gum trdnÃcenduitt,incredibiliqi ÃÃindtione,Pddo, Grand tone,crTicino,fuperdtis,Medioldnum magna omnium aid critdtepcrueniunt,ddducente'Podulpho Palcono, cjui eis obuidmierdt,utÃngulosad conficiendum iter hortdretur. Pr£crdntcohortibus Otho Montacutus ,Fcderiiusq;cius Ãdttr,cr iulianut Strozz^ tgrtgic uiri fortes. H£c con=» Ãgt;ciki mdnus,cjuod ex ueteranis notisg^ militibus conHa^ bdt,lnÃubrum iuuentiiti, clu£iam animos, conÃlii amp;nbsp;opiS inops,prope deÃ}onderdt,priÃindm Ãem aldcritdtemcii re^s fiituit .Famaenim erateÃtd in tiitlgus,db hisc^ui Gallico
nomh
s VI TEMP. LIE. XLV. 169 ltominifMebdnt,StrozZâigt;n multo maiorestiudmlaberet^ hrabcrecopidf,Gallos occupata Nouaria inTicino polem parare,cjtio pduciÃitnisboris Mediolanum peruolarent. QnibusfalÃs ntmoribus, in tan to tumultu ptetuq; urbane reserant,ut nonnulli fenatores trépidé uafd coiiigerent, alij dues opulenti cuin liberls çy uxoribus,feconilcerent, infiigam, Va/iius ipÃe perterritis omnibus aegerrimè no men imperii fuflineret. Strozza enimfuaufusceleritate, fiun« Miranduld copiis,padum traiecerat, ad Cabale md^ ius oppidum , inde^ recreatis copijs oppidi commeatu, prdteruechisCremon£ mania,Abduamamnemiuxta C4=» llellioncm nauiculis cbiunEtis ita luperardt,ut in margine ulterioris ripte ere£fd ftdtim ntunitionc, primi qui tranfie=â Tdiit, (/zm reliqui tranÃieherentur,rgregie (eÃe ab ho/libus defenderent.Eo nszng; Hi'crofîtmKS Sylua cum duabus tur, mis equitum,(y' quibufdam CremonenÃum peditum ucxil» lisdduoldrat,utStrozzcdnosdmnis tranfitu prohiberet. Scd ined contentione Sybca glande brachium traieélus, ab eo eotidtuÃc dilceÃerat,ut hofles quo ueüent, nemine qui rcfislerct inuento , iamddeflitrepidisdgricolarumnun^ . cijscrcderentur.TimebdtVaSiusTaudiPomptiiie,propte red eèCaldaroncmUilpanum cum turmdequitummifle^ rd\ qui TaudenÃes inflde contineret. Verum Mediolano muhomaxime timerecogebdtur, quód cum Strozza Paba uicinusVicecomes aduentarat,quidpudlnÃubres tanqudttt cx Mefcre principumflirpe ortus,magnas zy iÃuflresha^ bebat cogndtiones,mHltasq;popularium clienteles, qui^ busindudisamp; concitatis ,tuinultus facile poflit excitari in pcrampla ciuitdte,quieaÃiduis ac intolerandis tributis alienatas parata credif otcrrftdd nouanddsres,ut inui/unt
I V
P A VL I I O VII HIST OR.â
C^pra-graueHi/ftätiiciimpcrij iugum excuteret. Sedpo/k ^U(anKodulphiiSBaleotius,lt;idqtiemanteii Cofntus ddre^ fdrMdamdlamdonopccunidinmiferdt, Etrufcis cohorti* bui olgt;uiampro/èâits,rcdiredtç[ue adducerc mdgnirobas risauxiliaiiuwidtus eA, defrrbuit in populo conceptus ti= fuor crtfepiddtio, mirdque trantpiilUtM urbi dudum dt^ tonU£ reddita cA.Nam cdllidèorcompo/îtè Bdleonus clt;w bortescertisflexibus iter Ato circumdHAdi,ut dntpliotis fnultitudinis Jjieciein fdcerent^ed orditium celeritdte popu» ,lo Auidis oculis f^eSttnti gratuldiitici; oftentdYdt ,itttdn=â ^uAin conferudtor publice fdlutisd, quibujddmprimori* bus dppeSdKtur. Qjà bus rebus cognitis Strozzd, Jltrujcdrum cohortium celeritate fe uiilum uidebdt,nec fife populus,uti/ferAlfet,commouerc fentiretur,indites^ oinninoPdlîduiciniexulis /fes effe con/ficeret,ddl£Udnt deflexit, Ldmbrunf^idmncmfubitdrioponte iunxit, f® guidcm indignuntius er properdntius, guod Mgbidnunt, fccus AC eunt fdólurum a-ediderut, nihilfefe ined reruni occdfioneprouehere,fcd Cdrinidno lente obfidentem in* e/flcAcius er pertindcius ^udm oporteret herere didicif fet.lsndmquepAulo ante preclarèaudentfatt/ue expeditd inferenti arma liter is AC nunci/s figniflcarat ,fe nuUainrei excoinpofito bene gerende occaflotiem e/fe pretermi/fu* rum. interim VaftiusexplorAto,animdduerfoqiÃofliun itinere,multumdiuerfoab co quod anted fuerat fuflieds tus,tanquAm liber atis metu Infubribus, ledicafefe eflirri iubet,eduilisqicopijsLAnoium cum equitdtu ad Selgio* fium oppidum premittit, pedeftres uero copias ddmini* flranteCefdre JAafliofldoneisinlocis,qu£ hofiisitnpe* turn fu/linednt, motum obfernmt,propere diffoniê,
â J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JeKÃ
K
SVITEMP. LIB. XLV. 27S
, kuid^ pdÃim pralia db cxtrdordindriji cointttüti iubeL Sperdbdt enim fe hofton mdgnis inclufum ftuminibuf, rdp» to'^tdiitumfeftaUntempïdne^i irrttitum,nuüo negotie iekturum.THmueróStrozzlt;igt;(liti di Orwm uicumcds ftrdhdbebdt,proMftjrcrHm fudrum pericnlo,coigt;ftlium, quodnectftitdfoff^et,râ¬pentècommutdt:,Gr dcL Padunt fohito LdnAri ponte,nepereum hoftis inftqutretur,ftgnit conuertit, ld iter concepti timorii pknum, tumultuoftc^ fug£/intile,dc exitu peniiciofum uideri poterdt,nift Petrus Aloyftus Pdrneftus èpldcentid aliquotlintres ddpdrdiis dumtrdnfttum peropportunè dt^; dmiciftimè fuppeditdft, ftt,Ãc ut eiusmdturd opportuiidijiOpe Strozzd (ubïeud^ tus,fitmmum ^uod inftabdt falutit diftritnen eudftrit, quti fxdduerfo Vdftius oblatdm delendi hoftisoccdftonem in^c fterato effugioftbi ereptdmftuftrd ^uercretur. Erdteo tempore Pdrneftus dlieno ergdC{efdr(amp;n dnimo,lt;juoddpdis tre Pduto Póntifiee, Pirmx dtej^ue Pldcentilt;ie princeps 0â dynaftd conftitutus, nunqudin id Pontiftctum munusuel in gratidni Mdrgdriteefililt;£ enixè oruntlf, Clt;cfdr Auguftdli duthcritdte confirmdre uoluiftèt. HecenimgemeÃospue^ ros rdrdfoelicitdte, in /ftemduiti principatus Oäduio pe=: pererdt,d!irioremqi medreconccdendd putrem C£furent fuerdt expertd. Sed m Fdrnefto irrittc petitionis do^ lorcm in modum dugcbdiit inultd dduer/ù, gutedeCis/d* risdnimonu{ciudm fibi propenfo nuncidbdntur. Nuiht ^udm entmeum uelin prdfcriptioneUterdrum,uel in le^ ^dtorum coUoquijs loneftiore titulo ducem, dut prtncü pem dppeUdre uohierat^euelindnisMulipr£iudicio im* perdtorij iuris duthoritdtem dbrogdre uideretur.
çontumelid oftèn/u$, ftudium ftwin dd ÃdHicdf pdrte$ ....... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â (Ol{a
PAVLI lOVri HlSTOR.
ecnnertijfe credtpoterdt, non ignaro, diitdiÃimnldte Polt tifice, quiinomniaphone Tridentini concilij CifdridnoS fr£fidesPontifici£ dignitdti grduiter maUgneq;adilt;crfos fxtùiffè cognonijJitjCr PritnÃici fÅderis comuinelitîÃub* amaro animotoUeraret, Cæ/à reid totumdePdulo Pdrne* fioq;fdoilèÃuÃgt;icdnte, cum dliquot in rebut nequdquam le diiÃtmiSy tum eo prg/irtim lintriu beneficia inStrozz^nt coHdto grduiÃime perfiriihis, purem iniurium Pdrnefi» aliqudndo fe reldturii pdldm dixiffit, C£teru Strozz^^i^ Cd Pldcentidin recepto, multisex numero fuorummilitunt dildbentibui,Pitidlidnut, qui erat für nefio urdi^propin^ quitdte coniuniluSyfefie cu Romanit quds ddiuxerat ccph iS Strozz^e coniunxit, ut fecundd fiufcepti beüi cofilid, pofi^ quam eos primd fefeSijfini, nouo con/enfit fgquercntur. Coiunclis apudcafieUuÃdnfH lodnnis in und cdftrd copiÃ, StrozzâiâidPddum/amp;onuertit,occupdtoq; Rififretoop-pidulo,quod efi Pddan£ rip£ finitimum, trdieóhirifigt;eciein pr£bebdt, ut liojks diflineret er filieret. iJdm eum Vcfiiui Piti!i.ini du^lücopiÃ, conÃfumqt Pldcentinoriinduigijs, id dufiirum non temerè fiu/Ãicdtus, ddiunih fitbi cum eqiii^^ tdtu Philtppo Ldnoio, ez adduiht Germanorum et RiÃ^d nor um manu, dd tuendam Pddi ripdm, c Ticino fife contu lerat ( prmiffo dnted Salernitano cum reliquis copijs ad Vicum^ qui antiquitus, non procul d Claftidio, Iterobuiu dppelldbdtur,hodie ueroStrdtcll£ nome habet,Aemili£ ui£ impofltum)eo cofilio, ut Salernitanus, ubidrfliorefiuid, dditu concifo pr£feptoq; trdnfuerfim'tnunitioné erigeret, tormentisq; in eu conftitutis dduerfarios iüdc perrumpere itudentes deterreret, er locum hoftiiitiquiÃimufummd fit^ ôrumfecuritdtelueretuY. Eins infiituUreinegotium Sd^
1er
sVI TEMP. LIB. XLV »7« Ifntitdftus à doporf«nc cekritcr exeguutusefl^ ut Stroizz^cuila exploriititë fufcipiëdi dus iunms totaj})f deijaret, proptereaq; hojiis mulliK uerfaretur in fimula^ tiont traijcieiidmnis, quumdiripdm/emddtquc iicmà ^nd ucrteret, Qr- rurfus copids in cdjird rciuccret, utpote quiperaÃieros montes ddltgudmfscüdum kpcenini radia (CS dgmen duäare decreuiÃet^quod omnino infdnum arbh trdretiir,uelSdlernitdnimunitionesdggredi,uclcontcmne reinfequuturihoftiscquitdtS, à per locapldodidrcâiatt iter ejjèt bdbiturus. Itdq; prouiÃs qtidtuor dieru cibdrijs, à lentionoShiqsfeproripuit in montes, drduum^iter pld^ lt;eeiitinis ufus ducibus inÃgni Ãiidio, ey'toUerdntid militum per impeditiÃimas coudUes,cr cotifrdgoÃd coUià iugd, tri diio eonfecit, fiepe IdceÃitus in tergo, er m Idteribitsdb bis qui Sdkmitdni inffh dbeuntiu ueÃigijs injlitcrät. Iî eni»t cognitdhoiHt(inprofeitiione,Cd;fdrem MaÃi^m, çy Ro= dulpbum Bdleonum, qui nouiÃimos confedkirentur, SÃr tidmq^ itemftndiie Tclorie Comitem, etSfortidin PoRduicU num, qui notis tramitibus, dltioreé^ à rcuitu bo/ks antece derent, cr cired fdltus demorari retdrddrec^ contaiderent, eumexpeditisequitibits, 'Q' fclopcttdrijspriemiÃrdt. Ip feuerà ,ut imperardt ,VdÃitts, reih ui£ militaris itinere Vicum iri£ orDertoiidin preeterueflus, £grè rdptdtisdte^ demulÃs cohortibus, qutetotitineribusfatigdtiecertdftiâi pendij fubfidiafldgitdbdnt, tertijs edüris dd Scriuidflumen peruenit. id ex Apemino pr^ceps datum, ubi Ligurie rua pes deÃnunt, ad Sdrduaüem oppidum, uti per plana locd diffuÃus udddbilefeprabet, innomindtumqs antiquis ferip toribus,db uno tantum Paulo Diacono Seriuia uoeatur.Id îtro;ç:^edn4 uexdld cotiÃiici, appropinquare^ coeperant, qutimt
ïöVÃT histor:
L4«oiKj cumfuo ti^uitiUu Sulemitdno fe cûftîullicif» amp;⢠ij ([ui per montes perfec^uuti hofles fuerant, è iugis dà cdflrddcflenierunt. UecmoYdleuibus,e:!r tumultudriji prflijscertdricoeptum eR.Cittnmuero Strozzednieohot tesdmnis uddumfuperdntes,dddccliutdutnttdmettt eciuh' tum fe fubducerent, cr lentior dduddd dmniseflètpugndi C£fliridn£ aUcpiot cohortes proximimi hofli coUem occu^ pdruntjd nonferentes Strozzeâini,eds u/^ddeo neheineii^ ti impetu adorti fl;ttt,ut neep conflflere nelt;^ uim fuflineri poflènt^zX compulfl in fugdm,tormentdduo dinifltsflgiiH deferere cogerentur.At Strozz^ fleundofliorum fucceflii, tdnqudm oriente uidorid mdximè Utus, cohortdnte thito Foroflmpronidnoprafldo dudaeipotius ^udm peri to,fl cotinere non potuit,^ilt;in è uinetis erumperet, ingeml ndtieq; uidori£ cldmore edito, Fitilidni dgminis pr£frdos admoneret eidccerflret,ut cu phalange poflremdfubfllt;^ui intenta pdflî(,cr clt;£pt£ uidori£ ddefli ueUent. pitilianui ipfe in criire,f'uo an alieno glddio incertum,graniter ittdne fdtus, Pldcétiæ flibfliterdt,flc ut apud eins copias,nounus, fld plures imperii duthoritatem obtinerent, nec peritiori^ btfs pr£fld(s,fed honore pr£fldntibus regulis milites pares rent.Ãîuamobrem exaudito uidori£cldmore, ^uanlt;]uaiit Sommeus,dtlt;}ue Cdpaccius denfata phalange, eundiim eflè ad iiinetd pr£ciperent, noui milites contineri nequiuerut, quin di/fllutls ordinibus procurrerent,extcnudto'q^ ag^ mine hoflium equitibus occaflonem irrumpendi pr£be=! yent,cui non deflit Sdlernitdntis,increpitis equitibus, qui-aliquandin infamiflgnitie celjdtores,neq^ equos tanquam fl[p)sacriterincitare,neque dldcriter pbalangem adorirt tiolnerant. QJianda ( inquit}dcceptam iudum ignominil pralia
I
SVI TÃMP'LIR XLVgt; 'V7i pwlio CereJô!ie,aliguofortifacinoreaboîen(!M tidftùuti iitis f fihancÃÃihofiis laxätis ordinibusraramaciantx tranfnerfo non inuaditisiEruluit cijue!:, amp;nbsp;extemplè uele tnentcrequos indtMitjrrumpente^ ante alios ^artboïo^ niiSo GriCcoVolaterraiiifflirpis Baltoni aU priii:fâ¬do,f!er=t rupfaeHhoflilisades male cch^rens, inuadente^ demunt ex omni parte cgnitatii,eteonfe^uentibus cohortibuSftctA fxdcprofligata diÃipata^ eS,eo euentu, ut paucisccdfis, integi-iferme omnescapcrentur^renouatamemoria incrtt entiepalrum nofirorum militite, namltalus dementer de^ ditis pariebat,^olio cotitentus.lNec adcrant GermaniVti= Ãanine, quorum fteuas manuscaedibus ^audentes ,paud effugiÃent-Bona quoqueforte Sanfeuerini proceresSom^ meus atque Capaccius exules üeapQlitani,qui capitis non dubium difcrimen adibant, dimiÃifunt, quum quifq; miles VaÃio Salernitanofanguine côniundos,humaniter po= tius dimittendos,qiià m feuere ad necem teterrimam extern no i«dicio tradendos exiÃimaret. Vnus omnium nebiliÃia mifanguiniSyamp;'fumma:jfei indolis adolefiens Vlyxes Vr» Ãnus,inacie glande traicfhis cecidit. IpfeStrozzacumiit. eolao Bitiliani Ãlio,Blantinic^ AnguiBario in finesÃeio^ rum GaBorum proximos euafit, fiepe deteflatus TeÃij fegni tiemjionobfcura malignitateconiundbam,qui uti premia ferat, alam equitum è proximo Montisferrati oppidofibi obuiamnon mififfet ,eius enim equittim praiÃdiofama^ hoÃes deterreri fuperariq; potui^ multi prAdicabant. Sed TeÃius neque alam fummittere fine pedeflri fubfi^ dio , neque idcirco è fuis caflellis,tanquam paratis ad defedionem, priefidia deducere uolebat. Cieteriim ra^ in bomine, expilandis^ Montisferrati populis vttento^
PAVLI lOVII HlSrOR.
intenta, publicum commodum priuäti meÃis opio md fupetdbdt, quam dduentu tot Italicdrum cohortiunt ]le rilioremÃbiobuenturdm iudicdret. Nec multo poS Stioz ZdyfluiindducrÃsmui^s/pirituigerebdt, expcriri ùe? rum Vorcundm, inufitdtd, fed faltci temeritato conftituit. Confluentibusemm ad eumexfu^mAitibus, conquiÃtis^ tnultif eguis, Gmeininicommunicatoconfilio, ^uodtutu fudceleritdsfdccret, inopindnübushoHibusretidper Ae^ milidm uiam pldcentidm eÃregreffus, ejuum rubr£ crucis tnfigne militdribus fdgis infiiijfet,ut pdÃim iter hdbens,Cd:lt;gt; faridn£dl£lÃeciempr£beret. Eo modo dcceleruns, necuf quam conquieÃens, it a obuios quosq^ infolida or a mirM^ tesfefellit, ut mox non obfeure à quibusdam pro heÃe iio^ tatus Qrdgnitus,uixfefqitihor£ljgt;dcio è manibus perfe^: quentium, multo fudorcfdtifcentibuseqiiis, elaberetur. K ad pldcentiam receptus, milites colligere Jiioq^fimptu co hartes feribere ccepit,uel id conÃlium nequdquam probatt te Anghidno, qui folicitus de Gallici belli euentu, qiiando iam Ci far er Henricus terrdmariq; ex compofito ludiid inferrent arma, nihil ultra tentandum,perlÃedlo Strozztlt;t tilt;eexpeditionis foedo exitu, iudicaret. Sed Strozzdnihilo fecius pertinaci incitatusfludio fubleuandä nouo aufu par tium Fortunam rdtus, ineÃieatiaq; GaUorum ducum conà lia, neced quidemufquam tempeÃiue fatisexplicdtadeffi eiens, coüegit copias, inuÃtatis^ tramitibus per L igiiÃicd faxd, ad Mantoculum Flijcoruin caÃ-cÃum eas perduxit, atq; indecomnieatuadiutus,in Pulciferamfe dimiÃtualle, to tuttusatq^facilius, quad fefe Genuëfes in neutram par» tem commouerent, pacatnmq; iter tran/euntibus pnbere montanos Ligures iuberent,grauiter idferente Figaroa a
SVl temp. lib. XLV. Ã7J fark legdto.qui Ciuitaté eos quos C£frrinimicot ctuceret, pro lioftibui btibiturdm perfuafuin bdbcbat. Eo «w« tentx porefendtiM Genucn/is GcillicMn nomen, ^uodinnegotid* tionibiuz^mercdturk ip(brum nduigdnttum magnopere tonduceret, amice colendum effe ftatuebat. itaq; Strozzlt;t intra Gallica praÃdia fine uUo incommoda penetrauit,Ak bantq; Pompeiamadortus, eie^h Capinio Mantuano, qui urbi praeratyinpotejlatem redegit,amiÃ'o ibiMattblt;£0 Fo foÃmproniano,quern intempefttuo bortatu fuo uiSkridin (orrupilÃeadScriuiamÃipradocuimui. Hi/'demditbu'^ quibuf Srro;:tlt;t conferibendk cobortibus eratintentua,ut acceptum ad Scriuiam detrimentumaliquaex parterefar= cire conaretur,loannes Vega Hif^ianus ad Vafiium ab Vr* beperuenit, ut coUegatnomtneadminiÃrandkrebmeÃet adiutor. h apud Paulum Pontificem Qefariamelegationit mutiere fungebatur, tiir efÃcax cr feuere grauis ,c^ quod reipublic£ intererat,partium maxime iliidiofuc.ln conferi bendkenim Italick cobortihut,quAt diximus, ccnquiren* daq; pecunia,enixè operam dederat, ut Vaiiio certa ffe att xiliorum mature conÃrmato Cifdpine GaOia: fuccurrereiz tur, rufeeÃerat demum à PontiÃce alienato plane animo, quid ilium à Gallica amicitia non abborrere,C£fdrk incont modo atq; periculo l£tdri,eumq; grattibus diuerà belli dif= Ãcultatibus implicari premiq; percupere crederet. EittS aduentuf quanquam VaÃio parùmgratuf, or Salernitanó prlt;ecipuègrauk,non obfeura bonork obtreóiatione uide^x retur,tamenin unum communicatif conÃlqs Czefark coufa confenferunt, Vega fefe apertiorem ^xquiorem pribent^ te,quiim crediderant. Pratferebat enirningenium more gentkelatum,et uultii ab üalica comitate prorfus alietiUf fa
PAVLI !Ovn HI storI
c^ui fuiM pdrtcs inÃiiciendifprisÃdijs, çjr parandlf com nieaCibmdiligenter obibat.Neq; tarnen Strozz^m per pÅniiiü euadentem iinpedirc, neq; per pritmifjatcohortes et équités eu cofequi potuit,quanquam ex Stozzeanls mul tos dilabijducemq; deÃerere ex itinere coégiffèt. Conuertit à demum Vega ad oppuffiandum Anxianum oppidum, eo euentu expugnatume^ ,ut oppidanos ad unum omnes cum pricfidio trucidarifineret,flt;£uas manus ad earn cddem pri£bentibuf aiÃgt;aniscrGermanis,quiferuatos ad Scri^ uiam hoftes ab Italis nequaquam eo die(anguinarijs,£gcr=â rimcfirebant.Vega quoq;eiutcruenti faólifeuitieminuh diofafeueritate cumulauit,quumdeditos prdÃihm prtcà dij er ÃgniÃrum cum centurione,nonnullkq; militihuf l«â fubri nominis,ad Ãibgrundiaparticuslaqueo fu/ÃendHuà ÃÃet,q, odiquMto pertinacius er infolentius quam deceret, aduerÃ^ CieÃariänos tanta ui oppugnantes propugnaÃent, ui^Hcp demum extrema neeeÃitatefeÃe adarbitrium ui^-risdedere,quiin in ipÃo ÃuÃcepti coiiatus ueÃigio conÃanter interfici maluijÃent ,ficut Itali iniquis animis earn HiÃgt;aM iioui ducis acerbitatein Ãrrent, quanda tj,qui ÃeÃe perjeue^ rantiuf pugnando,cuÃdei,titm militi£ decus tueriueUent, iiihumano prorÃuf morelatronum Ãupplicio punirenturt er eo quidem indignantiui,q, ipÃorum coâwrtes poädtu op pugnatummuru ex ipÃcruento conatu VegareuocaÃÃetf utÃuccedentibus HiÃpaniSjqui recentes er integrifuiÃÃent, expugnatioppidilausipÃaq; prteda omnispararetur- Se4 VegaÃeuerioriseiusÃaitiincleinentiam co nomineexeuÃa* bat,q, transÃugasetexules,dpud GaUosflipendiaÃacientef, tanquamCieÃarian£ditioniiiuÃapcenadanandos indicaà fet. Abhocetiamterrorehoflibuf reÃflere paratis
SVI TÃMP. LIB. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«74
Andefandm oppidtt Ãne uulnere recept/, oh id^gfda ti£ ei d{i£ funt ingentes i Cdrolo Sabdudio, (^itonia ipfum VerceÃlf comordntetn,propinquos urbi Gallos hoÃes, CJ* perpetuif incurfionibuf infeflos ul/uf,utroqi erepto oppi= 'doyiti reliquïc tempus non obfcuro metu, et fumptuofd curlt;t liberaÃet, tjecmultô póH his rebus geÃls Vega,dd fuu fuÃ^ â cept£legationismunus Romam eRreuerfus, ipfo VdÃio di Ãgt;onentepr£Ãdia,ey'Carinidit£ obÃdionis fucceÃumjAna ghianiq; motus obferuante.t^ecmultis inde diebus Pyrrhus extrema alimentorum inopid copulfus, honefla condition Anghiano deditionem fecit,ita dnnuentibus Gennanis pari tercrHiÃ}dnis,quosdiuÃgt;eeruptionisÃtflentdtos in oÃÃr, eio cotinuerat.Ea autê re tranfadA,VaÃius Pyrrho ttehe^ mentiÃhne Ãiccenfuit,qudà fais 5 Ãbieiiunciata cibdriorîi omniuntpenttria,folicitus,etproperdntius quà m neceÃitdS pericnlofe^ pr£lij dle£-cdfusfldgitarent,Ãbiope ferri pa ÃulaÃetÃmportuno maxime tempore^coeloq- phtuio, quin bus tantum Cfifà rianis partibus incomodutn eÃet dcceptu^ Qiiadraginta Ãquidem amplius dies, po^quam ad QereÃ)» Idmfuerat diitticdtum,obÃdionem tokrarat. Quo Ãatio ci^ tra pericttlum inedi£ conceÃo, maturius et apparatius opé ferre,èÿ^ cum hoÃeconÃigerepotuiÃe VaÃium apparebat, 'Verum priores diÃicultdtesnouaplenioris comeatus copia ruÃulerat,repertd quidem in reconditis abflruÃsqi oppida noruhorreis,fdtdgentiumamp;âcunäa Ãrutantium militum iiligentia,qudnqudmVaÃius ex dolore accepti detrimcnti fuccen/us,eä Pyrrhi fatisfa/tioné £gr'e dcciperet,eoq; etiant grauius,q,edudld eÃeCariniano multd iumenta didiciÃet, quibus occiÃs,totiusdÃi{mpt£frugis defedlus tolerdri po^ tuiÃ'e crederetur. Cuius rei opinioné pr£cldrè coÃrmi^ät
P A V LI I O V 11 HI S T O R.' ebfejjorum uultus,nequaqudm,uti ab inufltatis cibii dcci» derefolet,ullamade, autinfolito palloredeformati,quugt;n gregarijetiam milites ora faluberrimi coloris pr^ferrcnt. His ucro conditionibtis deditio fa^ki cft:,ut Germani in Ger maniam continuo redirent, Hifpaiti extra ueteres Subalpi* M ditionisfines,qu0 uellent,demigrarent,neq; intra quaï^ tum men fem C/cfari militarem operant pricftarent: Pyr rbus ipfe/kbfde diiniffus,a,d Prancifcum regem in GaUiant ftatim proficifccretur,amp; ab regia clementialibertatem pe teret, BeUicus uero apparatus omnis, quiCariniani effet, Gallis cederet. Eomodo Pyrrhus à Gaüis Cheriumdedn* (lus,non multôpôH rfd regemfe contulit,'a, quo fi ngulari hu manitatefufcipitur: nom Prancifcus uel in hofte uertt uirtu tis admirator, facile eum ad liberale ftipendium inuitauit, abnuentemafjicitdonis,Qp' ut träÃretad Ctefarem,poteÃ(t temfecit. Sedpr^fefius HiÃianornm, cui cognomen fait Sanà usMichael, nequaquamÃncerafide conditionihnï fiare ui fus efl,qubd nonnulla à Gaüis fibi uiolata fuifje db ceret,atlt;^ ita conniuente VaÃio,fecundo deuedus Pado,ai BrixeUum AteÃiirorum ditionis cohortes expofuit,expedi» tisq-tormentis oppido itapotitus eÃ,ut pr^fedum oppidi cognomine EeUingambumtormentis excruciaret,croppi dani gratuité) uber ioreq; conuidu Hiffanos alere cogeren^ tur. Hoc indulfiffe Vaftius non inuitus credipotuit,qu()d lt;tus oppidi copijs cohortes,alendas putaret, atq; odium in CafaremHippolytiAtejiiniCardinalisulcifceretur.ïsnâ^ GaUicas profeffus partes,omnibusrebus Strozzunt adiuue rat. Hifdem ferme diebus quibus hac interCafarianos ar GaUosin SubalpinaregionegeÃafunt:honeÃopioq conft* IiorexPrancifcusBarbaruffamcenfuit dimittendutn.
barus
Svi TEMP. LIB. XLV.' »7gt; idrus ndintj; Ãbi fatalere,unäief; prxdari, iie^; otium pdti folitHS,(^ercbdtur fe nonÃne contumdia. fui nominis rett* nerijUtpote qui neq^ Gdüo utilis neq^ C£firi hofli infeflus foret, zrfibiopportunumdd iMui^dttdum tempus elabi pradicdret, quo minus fldntibus Etesijs Byzantium reuet» ti pojft,ideoq; excludi prorfis reditu,nià difcedere matu^ raret. Accedebat ddhoc regij promiÃiÃdes,qud eodem dn no ctd Solynidnum fe redit ur um fuerat polliatus. Erf porro, mord GdHis inutili, Ãbiq; ddiiofd emdrcefccre ignobili otia reniigesfiebetdri ndUdlem difciplindm, çy fub dlieno ccelo quot;TurcdS mortiferis morbis dbfunti, conuitiofd uocedillitd» bdt-.aidcnsjiiuberetur, çyrexãfdri impldcdbüifuobo» Ãi in Gdllidm irrumpenti £quo iure nocendum putdret ,fe pdrdtum fore, ut expedita or flrcnud excurÃone totius Ht Ãgt;äni£ordin fummisfem-o dtq^ igne iUdtis detriments,dpri mo Byren£ipromontoriodd Gitditdnumufq^fretum per» HiÃiiret. idconfilium rex dbinÃtd fud pietdte prorfus dlie num, qudiiqudin dmiciÃimcpbldtumcontinuö repudiduit Curenim cbriflidni nominis gentes nihil tdle meritds, pd» rentesq; tdntum imperioC£fdri5,intmdnibusBdrbdris de» lenddsconcederet t Curinhoctdm dtrocifd£kÃti uetuÃi cognoininis obliuifceretur^ Cur deniq; u]q; ddeo deteüdbi» lifCr'impi£dddisinuidiofdmÃbi eypoÃeris memoridnt relinqueret Admonebdtur quoq^ rex,ut prouinci£incom modisdc oneribusfine imponâ¬rct,qu(gt;d Bdrbdriligndtunt euntes,non modo conÃtdUdfldrent, Ãdudgosetidmhomi» nes inÃdiosecorriperc, GrddtrdnÃrd cdthendrediceren» tur. Jtdq; in fupplementum demortuorum Turcdrum con» doiiduiteirexTurciciPuniciq; nominisferuos omnesnu» Wero ferme quddringentos,qui effent Gdüicis in trirenübut
m iif
PAVLI I O VII H IS TOR.' ad remit ddmnali,ipfoq-inÃruentcomni^enere comealitf, tnultd^i infupermunera inipfum Bdrbarujfamcogerente,'^ OttomSnicd cUÃis oratn feluit,tenuit^ reüd curfum dLe»' nnijs inÃtlif ad Vada sabatia,lt;}ui eifportus Sauotiit prca pmquui.lbiab Genuenà fenatu multa tela Ãrica, ricëtibus cibarijsbenignedonüius e{i,indeqiexiens profef JuffeitiLigurianemininociturü,a3'iludmInfitlam conten dit.Vbiueröappulfa e/i tota claÃit ,'ÃarbdruÃd literat ad, Appianu eins infulte Populini^ regulu^mhancÃententidnii perfcripfit.Scio apudteferuire adolefcentcmTurcam,SiadS. prutfeiH triremiü mgnomento lufyiÃliuÃampridcmTu^ neti cdptu.Plunc uelim utamicè reftituof, q, munus oÃenda jnibiÃtiÃegratiÃimü. Nd hiccnoÃra ingem claÃif du prte^ teruehetur,ab omni hoÃiliinitiria er maleÃcio integra',û de temperabit. Quodà mihi obfequi haeparua in regraud terifÃcitoeaclddeminora. ditieniitu^eÃe expcëbiidattt, quteab inÃenÃÃimo hoÃe inferripoÃit. Ad eof literal Appi anus itd reÃ!ondii,utdiÃimulare metu oÃentatA innntri corona armatis hominibus^er munitioni loci conÃdereui=â deretur^diceret^ Ã^quo minus petenti obtemperaret, pro^ hiberi religione,^ adoleÃenti ChriÃianis initiatufaerPi Ã=^ tte piaculo tradi non poÃe facer dotes conÃrmarent.Clt;euris ante in rebus cunSA humanitatis oÃieia traiifcunti prrÃiââ ittru,er iuuene nequaqiiam Ãruifed Ãlijloco ab etus cem^ tnenddtione Ãmper habituru. Addidit etiam munera recent tis comeatus,quibus minus grati reÃonà fuiceditiomm fe niret.Eac ubi à , legato fuc renunciata funt, ParbaruÃa ue» hemëter iratus Appiano,q, cndfn- tius etperplexius quM ipfe cuperet,reÃ}odifÃt,occupai.lt;, cunilis infuLe littoribus, ut militis defeenÃonts faci:reti.t,çr ad pradam diÃurreret pro^
sVI TEMP. LIB. XLV. xy? protiuciduù.In tlua,qu!e Acthalia etiadicitur,gemini funt portus,procurrente inter âmbos enormi quodS concifi lu=s tarif anjraüti^dd latiorif ijilimi Ãmilitudinem,cuiuf dexM pdrsinoblongäexporreäki fronte promontorium efficit, inxtd Sleignetifriipes,q,CaputLiberu incolauocat.ttuio introrfutfubiacetportus ,quütumuis magna claÃif capax, fed Vulturni Euronoti fiatibus expoÃtus.ispropter ni(shiMtiilongitudinë,Longonifncmcobtinet.Alteruerà in diuerÃt infula parte,qui olim Argons fuit, et hodie Fers rdriusuocittur,uergitadfeptcntriones, er aduerfim Etru ria continentem/feikttjcotra Baratiü antiqua Popalotiia porttnEongone qnidé tiitioratq; nobilior,uel ob id,q, adüs co molliorif pelagi Ãnu profundiÃima atq^ optima uel olt;So giiitatrircmibus flatio ariiis adeofaucibus includitur,ut catbena aduerfus omnë impetn pracingi poÃit.Einis quoq; editis arcibtis late maria ffeilantibns,zr portum aptiÃime protegentibns,quM hodie CoÃnus Medicesopportuno in» aceeÃ'a ntrinq; rupisfnpercilio impoÃcit.Haru alteram ab ip/aradioÃadifici) figura Stellam,alteramab excelfa ftru^ ihira Falcone appellauit,utportusufum Barbaris prado» nibusmetnimminentiit tormentorü cripiat,eo etiamgraui oreconfilio, q,magniscircundudis operibusperamplatn colonwm ad tuti Celebris^ emporijnomen omdat,maxis mèfalubri in loco ,pifcc,'b^ littore,ad quam incolis omnis buscon/fedohoÃetutiÃimusÃtreceptus. Primu omniunt Bitrbari oppidit,Caput liberii deproximi promontorij nos mine uocatu,ea celeritate aggreÃifiit,ut oppidanos fermé ownej interciperent,effuÃq; undiq; ad pradam incolasfru ftrainrnpe5fenticofaf,Gr neinorofa locafugientes, uenan titi more cofedarentur^couerfiqi inde dd Vultnrai!(,excek
W iiij
PA VL I IO VII HIS TOR.
fum prdcrupta inc^utecaiiçllum, miÃilibus frufträ tcntii* runtjate^ munita locd prxddti ad daÃent rtdierunt, lt;]Uii fuorum calamitdtenuncidtei^Appianus^ne dus infulie,qu£ fibiferrdriie ãlurie,multdrumgi mum uberrimum ueQit gdlprtebet ifüpremumexcidiudfilugeri;t,cQiiÃilium inut^^ uit,redditoq; ddolefccntepdcemredemit, nontemmiudi» cdns fc tdnt£ cldÃis uim non Idturum, à irdd Bdrbdri impetus c/Jètexpeddndus, qudnqudm CoÃnusintegrieco^ bords prfÃdium ÃbiprinmiÃjÃetÃdcüm pupliae cduÃeÃä lètribuens,tumpriudtlt;g item dmidti£,qiiuin Sdluidtd ipÃ^ VS mdterterd in Appidni indtrimonio effet, ituq; recepto ndoleÃcenteBdrbdruÃd db re:liqHis infulx oppidisc^rmde^ ficijsdbflinens,ddolefcentem,quem Sdlccus ddduxerdt, IW=gt; licdinÃgniddomdtumueüe^tdnqudmfortiÃitnitiiriuete^ risq; fodalis fui Ãlium,pdternd ebdritdte comfgt;lexus e{i,grd tidsq^ dgens Appidno,promiÃi Ãdtm nuÃqudin ei poÃe.d in=* iuriustmpleuit.llunc adolefcentem honoris edufd fepte'n triremibus priefedt,Ãc,ut pofled mitteretur tdnquam poà bminio redditus ddpdtrem Sindin ufq^dd Suetidin Rubri mdris portum, Memphi urbipropinquiÃimum, qui dtitU quitus drÃnoesfuit.lbienim Sinas, propternaualisdifei^ plin£ peritiam,mdgnumqi uÃim in re militari, tcdificandji adducendteqffnlndiam claÃi aduerfus LuÃtanosdSoiy= tndnofueratpr£poÃtus.Veri(m fenexinexpeikttam Ãngu^i Idremqicxrecepto filio hddamdiu fuflineri non potuit, quum pr£gdudio fupremum aninhe deliquiuin incurrilÃet, EratSinaSyUtf£pe alibi diximus, ipà Hdriadeno opiiiicne uirtutisferè par,er £tate £qudlis,prudentiauero £quitd^ teq^ iudicij fdcilcÃuperior,uel ipfo capduorum teÃimonio, qui eum,^drburuÃdtud Ãept irdcundo at^ acerbiÃimo,mi dorent
s V I TEMP, LIB. XL V. 177 tiorcm dominum experti fuijjint.lnterim Cofmus perGriC^ cunt Ãieculatorein, quem opimo Ãipendio in ip fi Burbaruf fe naue pworia ditt aluemt, de profeShone drcdnisc^ etiam Bdrbari conÃlijs certiorfadfut, ÃcutiEtruri£ princi pern deceret,Ãeq(ientibusliterisSenenfe$tidmonebat de di uétu Turcdrum cldÃis,hortdbdturq;,ut qudtn mdximdpof Ãnt pr^Ãdid per or dm ipfjrum ditionis accurate diffonea fent,nealiquodrepentino Barbarorumimpetu detrimen* tumacciperetur, quodBarbaruÃam initiareEtrufciieone portubus,0âtutam Ãbi üationem in Italia parare ueüe didi ciÃet, GdHorum maxime bortatu, impulfiq^ etiam Leonit Strox^Z'£,lt;luem rex Erancif:us cum aliquot triremibus Bar barulfe comitem dederdt,una iturum cum munere legdtio nis «d Solymdnum. Proptereaadauertendam communem tmmanium hoÃium pertticiem,quas ipfehaberet paratas peditumat^equitum copias Ulis ofjrrebat, Ãeas intra Ites reciperct,uteius or£ littoribus atq^ hoÃi,quum expedi ret,eÃetpropinquiores .Cofmus narnq^ communicatis cunt StephanaColumnaconÃlijscbuncenim Etrufcis omnibus eçpijspr£fecerdt)in Ãgt;emfieniebdt,TurcdS,fi defenÃones facerent,Ãubito atq^ inexpeibato impetu factie repeVi ad nd ües,infigniq; iüata clade perturbdtosfn mare detrudi pof* fe,quoniam tormentatriremium nulli u/uifutura uideren tur,quceniÃparicum periculo in permixtos expediridi* fflodiq- nequirent. Sed Senenfes nufquam Ãbi tempeRiuè eonfulenteSyUtihomines natura fuffiçaces, ueriq^ er antis qui Elorentini itominis hoÃes,ed tota conÃlia dtq; prdÃdid repudiarunt,qucgt;dÃttitimorum ualida arma intra Ãnes re^ (ipere minus tutum putarcnt,llultaqi ratione proprijs uiri t«î Barbaro reftÃi poffe conÃd,erent. At BarbaruÃfa ilutt
in V
PAVLI lOVII HISTOR.
éxceJens, Teldmonem^ delatus,expo/itisillicotortndttlt oppidum adoritur, iuxtu^ drcét^uiimuruserat debilioTr mdgnctpinniirum (trage editd,mgrcÃum fibi parat,c[uo pe riculo territi,qui exiguo prie/idio praerant, Hieronymus Cr AmbroÃus cum Verdone centurione, perforate muro ad dduerfam oppidi partem effugere conantesfa Turcaruiit circunfulèrïi corona capiuntur, oppidum^; ita diripitur, ut BarbaruÃa in domu m Bartholonitei Telamonij igne de^ feuiret/epulcbrumqi eius paulo ante defunili uiolatis oÃi busdiÃjceret,ciuödis fuperioribus annis Pontificiarüpr£* fedus triremiumpr^dabundusadLesbtim infuldufq;pro ue£hi$,fJiitilen^um dgrum,paternaiq; BarbaruÃxpojfeÃi ones euaÃaÃet. Eademuiceleritateq^Barbari introrfusi littorcodo millibuspaÃuu diflans Monteanum oppidum noóbiperuenere,IHonteanenfesqi adunuferèomnes miÃ^ rabili captura oppre(J'ere,Ãc, utpaucitantu aratores er dgricol£,quiin opus exierantjÃruarentur.HisnuncijSter riti Senenfes,quu, Barbaruffani ad portas Herculis oppU duimperitèinudlideqimunitu,cotendere fero prouideret, loanne Lunatn urbisprafedu cum manu HiÃgt;anorum, er tumultuarijs ciuiü cohortibus,ddmaredefcédere iufferüt, er q,h£cpra:Ãdiainfiriniora quam periculum flagitaret foreperÃ)icerent,ddCo/mu tandem confugere coadifuitt, atqiitaAmbroflusNuciuslegatus,mutdtis ad celeritatettt equis,adCoÃnücontendit,poflulduitq;, utreSenenfein in fummuaddudampericuîü,erpropeopprelfdm,celeriope priebitdfubleuaret.CoÃnus,età eos indignes putaret auxi lijs, qui nuper fccus ac oportuiÃit, tanq fu/feda repudiaà fent,tarne ne reipub. qtiji religioné et Cæfaris comodum Ã^ tnul rc/ficcretjdeefÃet^ad dignitatem Etrufii notninisoblit
ttifeen^
SVI TEMP. LIB. XLV; Ã7S fiifceniltÃtbdgireflis contumeliie,cr opemntdturiÃereniS ctnfuit,fic,utfiatim Stephanus Columna cohortes deduce^ ret,er feflinandi edufa Cepinius ViteUius cum duidjus tiir^ mis equitu,cr expeditis/clopettariorucohortibus promit teretur.Sed interim Barbarifingulari uà diligentia at^ its credibili drtificio,edu£lis in praialta rupem tonnentis, frp=i poÃtdm arcë ipfum^ oppidu tanta ui diuerberarunt,ut Ca rolus Manutius SenenÃs, er Coranzd KilÃanus inuÃtiUa fumnt£ cladis periculo territi,cu praÃdio in Ãeruitute fe dè derent,oppidu incenderetur à Barbairts, er ChiÃana ma^ gnificentiÃima domus delitiae uaflarctur, ChiÃus enim Se~ nenÃu uir clegJntiÃimus,lt;jui fumma opulentid erat publiai canus,hoc oppidum operoÃs ddiÃeijsexornarat. Fumante dutë eppido Luna ferus aduenit,et tjuuamiÃö deflagrati^ oppido opé ferre no poÃet,in oppidu OrbateHum,^ inpa^ lüde mediaÃtu eü, fe intulit.Is locus ddmonet,ätiquisparu celebrdtus,uteiusregionisfadem breui deferiptione legen tibus oÃendZ In medio ferè totius Ftrufei littorisfÃatio,d, Tiberi ad Mdcrd,nuUu omnino maius dtq^ porrediuspro^ montoriu uifitur ipfo llerculeo,^hodie Argentariu Kocdf. IdpraciÃs undiq^ cdutiumlateribus ita exurgit,ut tan^ natur£cirdno circuduihtsfefe refledat introrfus in gemi nos Ãnus,qui ceruici extcnt£,qua eontinenti iungitur,dps tiÃime cohicrent,er humani capitis aÃixi trunco,corporis Ãguram exprimunt,nonfecus ac PeloponnefusCorinthid* co iÃhmo Achaiteconncxusccrnitur.lnhiscduisÃnibus u» trinq; adcontinentishumerospdtefeunt geminiportus,di ortuin qiiidé Solis,quiHerculis uocdtur,dd occafum uero, Stephanius,abantiqua£defdndiStephdni Ãeuoedtus. I» fKnînjo (futeitt prç}tiQiUori0,pldmcies UdÃimiproÃiedust
PAVLI lovri HISTOR.
purgdtiÃimi^ der is Ãntibus fcdtejis, olea çy palmis, Idur9 er myrto conueflitd, in fÃdtium centumÃrme ÃdHorii ex» pdnditur^conden4lt;eprorfusmdgn£ er perbedtieurbisfe* dem oÃendens fi ngibus noüri feculi ineffèt Idudis (ünor cr(xtend(nd£fdm£pudiu, uliotim idin Grdcisdtc^à Ro« mlt;«wî,Gdüls^Trdnfalpims uigniÃiperfÃicimus. (iudtu do duo tutiÃimiportas, ddomnesmcrcdtitrisinueBimet fruéhium^ exportationes commodiÃimi, et dger intus fr» mentarius, er uberrima dlcndo pecoripdÃiones, fyluf^ c£du£, etuitifreri cottes urbi nondu conceptæ, neq; unejud Ãrtdjfr ndfriturx, rerum omnium copiam, et non dubiaitt toto dimi tempore frertilitdtem repramittant, et fruprd i£c fgt;enignondtKr£munere drgëtdrijs fvdinis ditefrerepoÃit, ^uum etiam intergopifroÃÃimo Ltcuinterutrunq;portu ditetur. In boctdcu,ciuii e^uibufddm olim Prilinusfrifri\ putdtur, Ãtum eji medid in inÃuld oppidum Orbdtettum nt gufro ponte continenti iun^him,contra omnemprddonunt
hofriumuimmunitiÃimu. In id, utdiximus,Lundcuin pr^eÃdio fe contulerdt ,'BcirbdrujÃd!^; inuafurus credebd^ tur, guiidbexpugndtioneoppidiPortas Herculis, nihile^ itisperiti£ eruiolentiximpçruiumfrireconfrdret.ldenim citfd mdteridpdrabdt rates, quibus mdiora tçnnentd oppi do ddmouerentur. Qud re animdduerÃa tantus Lun£prdfi dioq; ineeÃit timor, ut uno confrnÃu, del^eratd defenÃane, indeperfugere cogitdrent, er nemo uel SenenÃum ciuium, quibus imperarepoterdt exÃendtusduthoritate Fantocius, SenenÃs,conÃÃereduderet. Sedbunc terribilemmetum op portune luflalerunt dduentdntes CoÃmianlt;e copiie, pr£eun fe Vitettio quiintrduit oppidum » moxq; utierat uir impin ^r,in hoÃts in littas expofitos cum ipfr Luna crupit,Ãc.
s VI TEMP. LIB. XLV.' 37^ 4ft products equitibui cr fdopettarijs hofles pr£jè)âtim^ Strozzcnnos,qui audacim in littM exierant, in marepro=t pdleret, quifcaphutiindccedebctnt Tunas de/cenÃone prohibtrct, Qjtamobrein Burbarulfa, quèdfd^idbarntiüo , equitatu, {^uê turmatiin auffri conl}gt;iciebdt, militaribusq; (obortibus, gult;e fub Ãgnis in ccnÃ^edit fe dabdnt, non tc^ nsre cauendum exiÃimaret, et captaiafnpaÃim multa prx idfatisin Etruria proÃcifÃet,ad Igiliumjè conuertit. tiac inlulaÃfauiÃiino uino Celebris, duodecint miliaribusapor tu di/hu. Ita^ue extemplö faihi defcenÃone, ac expugnato tormentisoppido, magnum numerumomnis fexus jeta tismortaliuminferuitutem abduxit. ElocÃtbito,ac prope inexpe^o Barbarorum diÃeiÃt, Orbateüani non pra-fenti tantum timoré , fedgrauioris etiam futur! incomodé fu/ficioe liberatifunt, c/uôd Barbants fuopte in^niopera tutus, edoóbiscp impie ù noilris bominibus, uti cfuibufdant rerum peritis facile aufurus credebatur, ibiÃdem minime fgcndam iudicaÃet. Cur autem rei a^eÃende perfiden^ de^ occafionem omiferit, basfuijjè caufas reperiebamus^ ^uoniamByzdntiumeadematflate omnino redeundum eÃe ÃttuiÃit, ideoque iuÃomaiorem moramnufquam traben dam,ne in dubios ineerti autumni tempeÃotes incideret,(iui bus fuperioribus annls, uelnondum adultoautunobisnan fragium, femel ad Acroceraunios Cbimera fcopulos, iterit inprcpontide ad Cberronefum,quamlAarmorauocant, tnultisamiÃis triremibusÃciÃememinerat. Neque tumÃ^ bifatis paratos Gallos, ut oppidum Portus Herculis inÃiit tfaremunircque, er Ãmio demupreÃdio teneripoffe pro^j uiderei, quanciuam occultiore quodam grauioreque conà i!o, una temporis cxiguitate Æ excludi er deterrerifaterea
PAVLI ÃOVIIHISTÃRJ
tuY. Vlrenm immenfe prudentiie,ttc imperij gïori£^; dits,cogitdriit(Ãcittididicimiu)ibipfo Stephanio porttt fojjdm ad altitudinem coincdntiunitriretniunl,perpetuo feruorumldboreperducereddproxiniiim Orbdteüipdlu^ dent,qudin inde nio pliti quMt dd fdg,itt£ idélum dbejjè iditt pridemnotierdt,fcilicet,ut ibicdpdciÃimn cr dptiÃimnnt tdnt£ cldÃi portnm efficeret,dd infefldndd mdrid,int(dden^ dtitmji totiui ltdli£ imperium, dd quad non obfcurè Soly^ mdnum d/pitdre didiciÃit. Cl^indoquidem nuUif fe inde tfi ribuSjUti gndrus noÃr£ inÃrmitdtis dtq^ difcordi£,depeili poÃe conÃderet. Quum pr£terueheretur Lindriu promoit 'toriü, olimPyrg£um,quod ÃuprdCentumceU(ueininet,eAnt urbem inuddere dtq^ incendere ueUe comindtut eil, ex eddé cduÃd qud Teldmonem deleuiÃet. Sed deprecdnte Leone ^trozzd,ne tdntdinde Frdncifco regiinuididcotiÃdretur, uiximpotenti irdcundi£ obÃÃens, db iniurid temperduit, indei^ direih curfu in Aendridm deldtia, odij fui dd tiiced inAlfonfumiydUdlum concepti,oinnemdcerbitdtem dit,quum noilurnd defccnÃone fd{(A,undiq- infuldm cont^ plexus,omnesprope incolids,nequicqudm in dltiÃimd Abo^ ceii montis culmind euddentes intercepiÃfet, tres^ pr£cipif oseius inful£ pdgos,tornium, Pdnfdm Gr Vdrrdnium eud fldffetdpjuni uero oppiduiyi 'PythdcufdS,'DdHdli federn,db^ rupto in coU: dilium^^ d. mdripoÃtu,quütormciitis e^e gic eÃet perinunitum,dggredi nanpotuit,exinde dbrddeni Târochitdm iüdto minore detinmento,i^ inco l£ deinigrdntes nidgiid expdrtepytbdcufds. confugiÃent, in Puteohnufefe iiitt4itÃnum.Ão ordine^ut cldÃis à Kifeno dd Auernumtot to^didnoÃttore extederetur,tutdqieÃ'et 1 tormentiseidt exctlfi lt;rfçH nbsp;nbsp;nbsp;eä dd Bduhs dntiquis Hortenfij ordtorü
delitiÃ
f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- t - ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-ry f *
sVI TEMP.' LIB. XLV. tSo ielitijsnobiks. Turn Hero Salecumcum parte daÃU itiatk verftmlitttistranflre,ç:r tormentlsà mariPuteolana )n(e nia fcrireiuÃit,utà quid d:expHgnationeeffieipoffet,ex=, plorata urbit munitione tentaret.M.agnui incejJiratPuteo lanis timor,quod nuUo militari prteÃdio conÃrmarenturf confeijepeÃintipforuminopi£,nec eieintriduum molitut ÃumentafujÃcerent.Accidit etiam importuné ad terrorem augendumyquôdüijpanutSaiauedrauir militaris, dum itt mûri corona difeurreret, tortnento fuiÃit abrcptt(f,Ãc ut Putcolani ingenti periculo eÃint circumuenti, Sed prerex ipfe iJeapoli Petrus Toletanus cognito T urcarum aducn=gt; tu,nHÃlamCtbimoram attulit,quinlSleapolitanos circuen^i do,fingulas tribus ad capienda arma /plmdidiÃimis adhor^ tationibusexcitaret,Ãatimqinibilrecuf'antes, amp;nbsp;pro pa^ triae dignitatiK/ahtteq^ armätos ad opemferendam Puteo^ losadduceret.Fuere cum eoamplius mille galeati équités^ G-Ãcundumeostumultuaria flrenuorum peditu manus, quorum multitudinem defcendentem i coUibus conÃica^ tusBarbaruÃa,deÃenÃonesmilituin Ãtorum inlnbuit,fe=^ ÿ^iusq; iam Puteolanos oppugnantem Salecum reuocauit: ticÃ,ut acrius murum feriret tormenta maiora in littus ext ponere,crmilitHmuimadmouere cogeretur, inermesfur» b£naualis cohortes,tot armatis equitibusproculcandas tgt;biiceret,quod eratprearÃu alienum à conÃlio, utpote qui improuiÃs tantum,er tutisÃbi expeditionibus obuiaten^ tare,necexpoÃto milite uÃquam cum armato hoÃe congre diÃatuiÃit.AtqueitaBarbarus uno tantum KifÃano equi» tt cataphraih iuxta proregis hortos intercepta, quid iÃe ^udacius procurriÃet,oram foluit,Ã{b Capreis curÃim di-figens, quum in tergo loannes Aurin cum rcÃratis ui-ginti-
PAVLÃ ÃOVÃI H IS T O R.
ginti quMuorè Pauonif portu, Eurtpog; iiifîtic inftilx pl*6 /iliensnotiiÃimiagminii hoüiunlt;ti{igid,tor}nentti proati impetereù. SuperatoautemAthenigoprontontorio,quod nAutiS CampaneUd uocant, ea mente in Iteud deÃexit, ut uf bem Salernuminudderet. Veru obortd tempeÃds,edmdb amceniÃimo littore pemicié aaertit, eo euentu ut difie^iA cldÃif inudlefcentis Cori fldtibusuîtrd Pdltnuru rdperetuf, Brutijsq; littoribusGTCdmdto prffertim oppido, luâuot fd inÃrret detriinentd. E Brutijs démuni multd omÃus pre dd proÃ^his Lipdr di quddrdgintd mdiord tormentd expoi fuit, eiusq; inful£ urbem ufque ddeo pertindci dtlt;jue terri* hili oppugndtione concuÃit, umicoLtiprimdrij ciuisntc* ticuloÃi hominif operd deditionein exprimeret, ipfóclue U* notdntum NicoldO conÃerudio , c£teros omnes Lipdritdt compr^henfos in feruitutem dbduceret,lt;}uiÃeptem milliunt bumdnorum cdpituÃummdm impleuere. H£c clddes euer* fo oppido longé omnium miÃerrimd uideri potuit, quit ne^ fdriut ciuii,uitdm libertdtemÃudmpublic£Ãdlutitt(r* piÃime pritulifjet. Tdntdm dutem omnii ^nerif mortdU* tim pr£ddm, qui in cldjÃe erdntfuijfe retulerunt, ut in toto tnrfti dd Byzdntiüdirea£ndHi^tionis, plurdcdptiuoru ene^fdme,Ãti, moerorèquecorpord, uti erütin inÃmlt cdrinisinterndtur£fordesdnguÃiÃitneconilipdtd, omni* huiprope borûinmdreproijcen, iir, execrdiitituicun* (hs immites Gdlli£ régis et CxÃdris dnimos, ideo Ãudentei tieteribus odijs, etÃtbdit£ ipforum imperia gctes nihil td le merit£ ple^rentur, qudndoquidem ex Ãud eÃr£ni obili KAtdque libidine, d, communi dbhorrcntes concordid, tdn* tis cdldmitdtibusgrdui cuminfdtnidcdufdmprebere dice* rétur. Huw dnnum tot diuerÃscldrum bellis f^bfcquutus
s VI TEMP. LIB. XLV. nt e^quddrage/tinus quartus fupra quingentcÃmiint leÃmumApArtu virginiijpojigrAiiiÃmumbeUü iiiexpe iidtct pjce udlde inÃgnis, qudnqudm ed uti mctximè exoptd td, nonitufirmis ex^LiudtifqilegibitsconflitutdtjJèt, ut diu Ãdturd crederetur,ut-pot£ qiidtn nsceÃiijte potius,qud fyaccrdregumuoluntdtcexprcjfdmhimortalesiudicdrent, ^Mrerumpcriti,gndriqiconÃliorum ç^fenfuum CdÃdris dtg; Franafci regis,nunqudgt;nfore {labilem arbitrarcnturf niputriq^coriim dliguidfcuerd tranÃdbhoiie demeretur. tguod ab ambobM non plane conciliatisÃgt;onte prteftan na poffe iateliigerent.Cje/ar fiquidem er Henricus 'BritdnnLà rex^diitiquis atq; recen tibus incitdti odijs,adiierfi(s Yraitch feum itd conjÃirarät^ut conf ociatis uiribus uno tempore di uerÃas GaUia: regiones irrupturi, exuturiq- proculdubio mtnmjgn£ pdrtis GallUregno putdrentur.ndmimperite prorfus fegniter fuperiore anno ad LandreÃum beUdtü fuijjèmeminerant, exiftimabatq; C£far ^raneiÃeum emd^ nibus Ãbi eldpÃim,qnum die contempto ingenti conferen^ de pugne periculo,po{l Ãolntam LdndreÃj obÃdionem,tus multuofo quoddm rcceptusgcnere,congreÃum dimicaturi inÃequentis hoÃis non t entere deuitans^amp;' obfeure nos tenebrisUtens dnpacatdmGdllie regionemabÃeÃiÃ^ fet. Tum iiero apparebdt Gados nequaguam tantas habt turos copias ,ttt in diuerÃim regionem utrig^ diÃudhm ir?^ rumpentiiuflo cum exercitu obÃÃcre poÃint, quum binc CeÃdrtotiiK Germanitedtg; HiÃaniee robora cum bond fÃe uithrie in adern eÃet produdurusÃnde uero Britanni olim maxime partis Gallie imperio potiti,gui omnibus fe repralgs fuperiores ingentes GaUorum aliquot excrcituf forum etiam rege cdpto, proÃrdi{iÃent,twlgo Callis eÃent
n
PAVLI lOVII HISTOR.
formidable!, quippe qui ipfam PariÃorum tutetiam, uU arcsmgloriofum uiiloriiSfux moiiumenttim rdiquilJcnt, repetituridicercntur. Eoautem Ecnricm c£teriiregibu!, qui unqiMmbeüum GaUisintuîiffcnt.grduior atq^ ualidis crGallo!inudfurm uideripotcrat, quoniäfublato Scoti£ re^e,qui GdUiie regibu! antiquo iurefxderaiu! ejfe coiifiicf fet,nuildomnino /^e! effet infercudi belli Bntdmeiifinibit!^ quo minmduddâvrAngliin Gdüiam trdifferent,dcmefli^ lt;nbsp;-nnetii dtq;periculo retineripoffent,qudndoquidem ScO ticiregnihiereditdtadudgietitemin cuni! puellain peruea niff'et,nec ullui ei certui ddhuc ddclJêtpriniarius tutor, cii^ iuiduïhoritd! effet tStd, utdd fumtndddrmd infèrenduwq; ultro Angliiie bellum udliturdputaretur:uioldtif prafertint indiicijs, quasnon temere Scotiin uniuerfumreeentidtq; funeflo Idccbiregi! exemplo ddniomti,religio!ê cbjQrudn^ ddnducebdnt.TerrebdtdutcmGdllo! non mediocrüer An^ glus,duri poten!,bellicofus,et rfcer, prêter opinionem mul torumCtclariconeiiidtU!,ftedereq; coniunüu!. dnd tn re Pdulus PontilèxC£ffrem,a!iqudnto iniquiu!qu'dtn Chrifli andpietdiÃdgitdret-Gquot; PontiÃcid maieffd! requirere tiide retur,Rnglo adhicÃffe in ccntnmelidm fuam aÃidue prtcdis cdbdt,qucgt;dille birefeos notatus,utifHrorumexpiIator, eteuÃrfor,c:^fuperhdtcininfontesprobitdteéj; confficuos crudeUfi!:uitidinfdmi!,obidq;ingrdtiam ipfius Ciefaritd clemente ddmnatus,db dutboritdte Romani PontiÃcis dû fceÃifft.ltd ut CoL'Ãir cumpromiÃi fui, tum religioni! cbli-uifci, qudmconceptoin Gdlliim odionon fdtiffdcerema^ luiffe uidcretur,pr£dicdretq; fe cequiÃimo iure contra Gal Ium drmd cepiffe ,quod iUe dccitbt Turcarum claÃibus, E» ofialittorapcruafianddobijceret, quancxa cmmefcelui
implere
SV I TEMP. LIB. XLV. iSi tmpîf re er fuperdre à pijs hominibui credi paÃet. CccÃr c totd Ãr'e Germ.mi.ilcgioncs cjuiituorlefhÃimarum ccbor-tium conferipÃerät. in his plurimum cminebant duces, qui PmIo ante hojlesfuerant, Martinus RoÃ'emius Flandrico belIoclarus,er'Guilelmus ipÃ: FurÃeinbcrgus, qui multos annos Gallico, Ãipciidia meriicrat, indeij^ maxime dines fa^ fms,Ãdpropter auariiiam malignitatemÃ; impij er uoldc â ropocis ingeniÃerefeente undicj; in eum odio,Gdllio:finibus exo^is^CäÃari ÃÃe opplicorat,er'{ecundnm hunc Conro= duS Hexius Italicis beüis iUuÃriSy^Aouritius quoque Soxa nobiliÃim£Ãirpis,cuinsPeÃano bello Ãgt;e^tam uirtutem fniÃe meminimus,armator!!m equitum ingentan alam ad^ dnxerat,alteromq; ciporem uirtutc, er numero Albertus -Prandeburgus. Reliqui équités erant partim Belg.e, partittt Menapijer Purgundiones, qui narijs praÃfÃsparentes, â unum priC exteris Maximilianum BnrramÃjngularis ani~ miregulum,obferuobant.Veteresautem équités, Italicis et Gollicisexercitatibellis, fub prteÃiiuraerant Prancifei A-= deÃini FerraricnÃs,qni fuperiorc anno ad Giiifamcaptus, non multi pô^i à Prancifeo rege in grattom Plippolytifra= tris PerrarienÃs Cardinalis humaniierfuerat dimiffus. Re= copia: PtiÃpanicis cohortibus conÃabaiit, qua: fcptem miüiumpeditumnumerumimplcre dicebantur. Jn hà d/oo primores duces,reliquos omnes authoritaie-ncminis ante^ ibant, Aluarus ipfe Sandens, difciplinic milit.aris corredhr acerrimns,tambello milifirciiprobatus, quamPiiJÃanomi litipropterÃeuamin exigenda pana acerbitatem odioÃus fecundnm eim inanebat egregiæ nirtutis famo penes AloiÃum Peretium, cr AlfonÃim ViueÃum. Eo bello QaÃar ïtalico pedeÃri fubÃdio incommode carnit, quod
» 'j
PAVLI lOVII HISTOR.
fùperiore anno italici, quia Ãipendijs £grè Ãbi perfolutiC neqtiaquamhonejlè atq^ amanter habiti^iÃint,Hdutiinii gnantes ipforum Romani dttcis inckmentiam,ç^ fubjgre=gt; fiesergafe contumelias, adGaUicaâÃritannicaq; fiipcndia, tanquam uberiora certiorari,(« contulerant. t:iam tum apud regem gratia maxime ualebant, qui italicis obnixè fiuderent, VetrusStrozzlt;i Florentinus, qui ualidamEtru=gt; ficorumeyâ ciuiumfuorum manumcircumfe habebat, Petrus Maria RoÃcius,fandt fecundi cornes,apud quem ex Omni Italie fa^ofa regione Gallici nominis ftudiofi milites facilecoibant. PeneshosfortiÃimo cuiqjnotoq} militiad liberale fiipendium erat locus,utpote,qui non in lucro inter uerlîsmilitumfi:ipend'qs,fedinlaudeamp;'gloriauerum mili tiiCfrudumreponerent. Cicfar quoq; adfuas lediÃimige= neris copias maiorem qiiam unquam antea tormentorunt apparat um adiunxerat. Antè omnia autem qua; fui iuris antea fuifiènt manu repetenda iudicans,ad Luccmburgum, utiferunt,urbem olim Leucorum,rcilà duxit. Earn Gaüi pauloanteAurelianiiiirtutein potellatemredaâam,maa gnis operibus additis, peregregièmunierant,cr quumalis quando poft a Ctefarianis oppugnaretur, itaper Sergianié CaracciolumMelpbitanii regulugt;n,qucmrex concbiliato torquenobilitatis ata; uirtutis caufa donauerat,omniu re rum copqs,uifa£ia,foeîiciterillatis opportune [eruauerat, ut in ea fupra feptuaginta mediocris maiorisq; generis lt;enea tormentarelinquerent. Seinonfatismagnumautua l idum armatorum prlt;£fidium,quod mania tueretur,tbi re lîitit,neq; tantum penuarij commeatus in urbe reccnditunt ab initiofucrat,utobÃdiodiu fuÃincripoftet. AtqiitauÃt (uenftut Caefar celeritate uÃts, omnem hoÃiiim diligetiatn
pras
sVI TEMP. LIB. XLV. igj prJi!neniret,^iiiopiiX potius reruin prcmendos, quAmtor mentii adiilif ucra ui fnbigendos ejje fldtueret. Priterat pr£lidio tiir mquaqudin animo fortis,ideoq; aliquanto uU t£ faluti^q^; cnpidior,qHÃm egregi£ laudis: Is ita^i perfef-quimenfem^ciuo fpatio aiinona eiegregie fiiffecit,iiicorrn=: ptus eÃ:,fed max adeo ignobilemfecit deditionein^ut t erriet tns amplitndineciijirorum hollilium,etdeljgt;eratis auxilijs^ tomenta Cifari atij; arma concederet. Lucetnburgo per Goiizagam in potejbatem redadh,C£far qui in Medioma-tricibus [ubftiterat, Rrdiienn£fylua:ÃnibusegreÃus, çy* Mofa flumine fuperato,ad oppidum Coinercum reélà du-xit, prolatoq;toto tormentorum apparatue^ conftitutis uineis,grauem Gatlorum oculis utimoxoppugnaturi JÃes ciempr£buit,quo terrore adduäi qui erant in pr£fldio, quatridui/patio deditionem fecerunt. His duobus oppidis fcedi4miflis,magnus illico Gallis omnibus inceflit timor, obidpr£fertim qucgt;dC£far ip forum opinione celerius cod ^scopuSjGr confeilis itineribus in Galliam pcrrupiÃet, Putabant enim C£farianos omnem adipifcendi commeatut JpemeiX facultatem in eins prefcntisQr nondum inaturat aut defeéi£fege tsefle poÃturos. C£fir omnifuperioris an nifl-umenio ddigentiÃimeconquiflto, nonnouo,Ãduetere commeatuideo flbi uteiidum cenfucrat,ut imparatosbor ftcs,nec adhuc coUeStis aut reconduis frugibus perturbatos adoriretur. Quo admiÃo conÃlio apparebat cr regem ali quanto tardius quam ufusimmincntis belli pofceret, Helue tiarum legionum auxilia accerfenda curauijfe,quandoqui9 dem pene improuifus C£far Lucemburgum occupajÃet,Gr Gim£ fines terribili expeditoq; exercitu prius intraffet, quamHeluetifinquorumituxilio prfifentiq; manu regni n iij
PAVLT lOVII HISTOR.
con/litrct faluSynondumerc^Hs uexiüisädproÃ:^Honem pit rdti iiccrentur,ddmirantibuipleriscj;t(itita iim udipjitii-régis itici(ridm,ucl qudeftorum fegnitiem, quicunâantilit pccunumineiiisgentis flipendia dcpromcnda exifliindl^^ fent,qii£ unaresnon mediocre incommodum crdedeciis Gdllico nominipoÃeapdraÃi uiÃteü. Gonzagd ComcrÃo polit us,inde propere diÃedens, dd Ligninium cdÃrdpojii-it.ld oppidum fdtis fiee]uens,uetereijj arce munitit,rex cnt^ nino defeitdendum eÃe cenÃucrdt,qiilt;)d Brienniian et nium cLucemburgdÃmilid régules, quorum ditionis erdt oppidum,nouis duxiUjs conÃrmdÃet,eo fcilicet intremiÃis. duabusEtruÃeis cohortibus,crtotidemCdüicis,duce 5«= ncit) Tiiitduilld iuuene impigro.Gonzugd nihil [Ãutq hoÃU bus ddndiim rdtus,lodnne Idcobo Medice, qui tormcni.trilt;x negoiio pr.^erdt,ddpoÃte dtque ccleritcr adminiÃmate qudtuor pdrttbiis tormentd moenibns admouit. ]s dutem erdt oppidiÃitits,ut duobusdduerÃs utriiiq; collibus Ãubie (him, tdnqudm medid inudüefdciüime cum grduiÃtma etidm interiorum icdiÃcierum detrimciito uerbcrdretur,c^ Ãpldnioribus itemlocis direÃlus munis taiito impetu qud^ teretur,utingentiruind editd,peramplus dditus non pedh timod0,Ãd equiti dd irrumpendum pardtuseÃ'et, tieqtiic=^ qiidmldbordfitibus Gdllis,quinouos dggeresintrorjus eri gere co/itendebdnt.Ndin tdntd erdtuis incideutium undiqs pilarum, ut nemo inmunitione conÃiÃere duderct, quuni mdgndipÃorHmpdrs,iormcntisdiÃarptdperitÃet, dut dc~ â bilitatduulneribus tuerilocum nequiret. Gittibus rennit difficultdtibus GdUi duces Ãacde perterriti, utiex mutuo ÃuCurro deprche!tdipotuit,dc dediticne ccgitare cceperunt, ob idq;fcÃindntius ,qti()d HiÃgt;dnos idttidd irrumpendum pdvdtos
SVI TEMP. LIB. XLV. »«4. pdrdtoùnacie conjjiicerent, quorum uim çy multitudi^ nein multii de cdujisfe neqiiuqiidin luturos cjjèfutehdntur, qudfiqium dUqui non deejfeiit diüino firiniore ,qui indeeos rumcunôHs,ipfîq; pr^fertim régi maxime detrimentofuin foi e teftarentur cum hojiepdcifci, priufqudin eius uirtu-= tis dtque duddcia: periculumfaccrent.Cuius fententigprin^s cepserdt Petrus PaitliisTofingu5,nobilisexul plorëtinus, qudtiqudm ci contrddiceretur à Vincentio Taddeo collega, qui quditqudm egregiè jire nuus,in jententiam regulorim, ntbil ex utno kojlis uiin formidantium inclinabat.lÃi naii^ quemale/diidpericulo/aqi inreÃ/lendo conftantiapublia cam omnium falutem,fuiq; pdtrimonij oppidum in fummue cdldmitdtis diferimenaddueere nolebant. itaque RoÃinius perauerÃun portulam ad colloquium Gonzagdm fùb Ãde uoçduit, demiÃeq;fe uiëlos confejfus, ç^accuratisprecU busmolliores conditiones à uilt;!îore impetrare contendens, fcueroçiT'duriorequdmputaratinedre Gonzaga, reper^ to,eo modo deditionem fecit,ut cunSlA ^pratter omnium ui=s tdin,uicîoris arbitrio concederet. Nec inortt Gonzaga cum familidriummilitum cateruainoppidi poffeÃionem manit duâiis,Pjriennium ipfum atque RoÃinium,ipÃumcp Scenes tum iure belli cdptiuos fecit, amp;nbsp;ad exprimendamgrauio^. remredemptionem,in caflelldCdfaridna: ditionis fepara^ tim cuÃodiendosmiÃt.Painexpeäntafceddq^ prorfus tri^ um inÃgniuin oppidorum deditione PrOncifeus mdgnope^ re perturbdtus,intention curd^qua: ad Ãuftinendum bellum opportuna uidebantur , parare cÅpit, ita ut nobiles quofque è Ãngulis prope regni oppidis équités euoca= ret, oquot; per eos extraordinaria ufics opera , remotiùs conucbifruinentd,Gîâqud:iionduminagris defeikteffènt, n iiq
PAVLI lOVir HlSrOR. comburi^z^proprios hoftium commcdttu cbfcÃis bwintcrcipiiuberet, Qtiibuicuraiidif munenbuf intern^ tim,z^incMtèfefeofjirentein Suriotiiuè ÃorbeniaÃ^ milid domui regi£ propinquum C^fdriatti equües intempérant. RefÅliciterdd Ligninium per Gonzdgdm gefld, lt;gt;tfdr (inguldri dffiQus Um id, quod nufquam CdUiiti ädern prodirent, crnegtigentiÃmefingulacppiid, per qii£trdnÃire boÃes oportere[,permuniÃe uidebantiir, cd» ürd promoueri inÃitdd proxintum opgt;pidiimÃatis munitif ätq;opulenti(m,dtcntplo fandiDcÃderii d Gdllis SeiideÃ^ rium dppelldtum. iJ in Ãdtii indgiid purgdtdq; pldnicie à tim,d.Septentrionibus ntediocriinteriedo /Ãatic MatrcttA ämne permunitur,reliquK pdrtibui drcnmddtur denÃÃi= WisÃyl!iif,murumdatemhabetnouÃopcnbitsdnébim. ïti iidmq; Hieronytnuf Mdrinus,ÃonienÃts drcbiteâns^oppor tiino inloco tnÅninm propugnacuLt fendlrdtà Id'eriltK dccurdtè perfecerdt,noudsq; qnotidie munitior.es inftitite^â bat. Pr£erdtprsÃdto ttirGallns,ÃngulariuigilantUfcrs titndineq^ animi,nomine Ldndd,quem Ãperiorcanno cunt infigni^orid apud LdndreÃum bindt uno tempore CdÃi^ ridnorumcyÃritdnnorum oppugnaticnes pertuliÃeire^ morduimus. Ed dutem uis oppugndiitiumfuit,ut A meriT dieÃubuefbn tormentdd IÃdtio trecentorum paÃburiiincre dibilem proddciitium meenium ruinum ederent, et duo tt'.r ritd propiigndculd db utroq; meenium dngulo dÃiduecolu-brinis terebratd qud/Ãdtdq; proÃerncrent, Ãc, ut prias qu'im'dGaUii interior agger tu to erigi poÃetÃlldc E!iÃ^cni nenonmino incommodé in oppidum perruirpere Ãpojà di^tdrent. Sed eamilitum alacritäs ducibm induit erpe ricuiiplend uidibatur, quonidin tdinetà oppidi in plduoÃ
SVl TEMP. LIB. XLV ï8^ it muns tormentis abrafus erât,Ã!r /ôîopenè (equäfui,fre=: qumtior tdinen igdificiorunt pars in mollem tugt;nuluni,qui in medio oppidi paululum aÃitrgebatjita erat fubduâbttUt innafiirisdcmnmfcrèpeduin fcalisopiis eÃ'e perÃjicerent, priufquà m ad paratos inÃatione Gallos conferendis mani busperneniripoÃct. Hoc impedimenta deterriti Cildriti tiidncesjnlabrolofjd' quadratum etfolidum aggerem, tur ris i!iÃar,e cejÃite glebaq;erigcrecocperwt,in cuiusp/pe-riore plated aliguot mdioris generis torinentaeducëda con flituendaq; cenfebant: ut bisfiiperantealtitudine bodies Je prepiore tn loco conp'ftentes uerberarent. iduero opits^ ^uum abboÃibus inchoari Galli duces animaduertilfenty priemonente demonftrdte^i Karino, parem exaduerfo mn nitionem £dificare cceperuitt,tanto animo, tantacp^ iiidu~ Ãri.tÃclt;jtientiÃimistormcntispropugnantes,utmultdciuo tidie bofiibus detrimenta inferrent,nec uUam pert^rriti ani mi,autdemijp!efpei pgnipcationemdarent. Accidit'autent idibus tulijs^utRenatus Aurantimregulus, ciuiBelgicutn adduxerat peditatum, iuuenls omnibus natur £ atq-, fortui n£ muneribus ornatiÃimus, idecq; Cdfari longe chariÃi^ ' mue,tormentimortiÃeroiäutiulnerarettir. Isenim quunt forte ad Gonzagam,ad opus faciendum milites cobortan» tem aÃidentemq; in fojÃi munitionisfuperueniÃet,eici; bono riscauÃaiUe aÃurgens feUampuamconceÃifj'et,paulo pojl ineiim locum direëlo ab bo^libustormedtoÃtaglobus fcr=i reiK aggeri incidit,ut difprabh replientisq; lapidis fruÃulo letbiliterinbumerounlneraretur. Eumiacente bumani=i I nbsp;ter inuiÃt C£par,expirantemq- complexus, nequaquam
ël£ beneuolenti£ in ea cafus acerbitatelacbrimas effudit. Hec multo poà HijÃani milites non fatis animaduerÃ) peri
PAVLII0VIIHI5T0R.
culo^ ab inconiitaquadcimalacritiite à ducibus pojïuliCâ* runtfiit ddorimdi oppidifigniim ddreminimè dubitarent. ipfos mbn dcceptd uiHoru teljèra. in oppidumforütcrdU quefaliciter irrupturos-l^udduit eorum dldcritdtem md^ gnitudinem^ dnimi Gonzdgd, dtqite itd eos periculi ddino nuit,ut prins locum propius explordre,prxmiUd pcmicit u-n fclopettdriorum mdnu,qudm murum dggredi iuberct. Scdresitdcecidfl,utquumduddciÃimus qiiiddin ïli/pdiio^ rum nomine Chirofd, Aloifij Brduij cohortis fignifcr,id tnunus explordiidi loci dcpoÃceret, çtrfubldtouexillodi murum oppidiire cà ntmdcrct, rcliqui dd unumfigniferi omnesdtmuldtioneldudiseumduide dtquc ccrtdtimfi(bÃ=gt; querentur,dtque uniucià demum milites, cddem Ãicpoti» undioppidiuehemcnteriiicitdti, quin fojfdm fuper.!rent, cr per ruindserepere coiidrentur ,nuUo uctdntium C7'de=i terrentium prisfedhrum imperio retineri po/Jent, tdinctà nullum ddHuc committend£pugn£ figtium it ducibus eÃet propofltum. dJideffrxnidtqueimmoderdtdmilitum cu~ piditdtepermotus ipfe cdftrorum mdgiÃer Aludrus SdU^ deu5,utierdtfinguldridtiimifortitudine pr£ditus,ne in emnem temeritdtis dtquc fortun£ euentum certus dux fuii deejjet, inuocdtomugnd uoceuidb)ri£ nomine, quin pro currentibus fe immifeeret, minime dubitduit, hunc ftdtini fubfequente collegd AloiÃo Peretio, quiuirtutednimine^ qudquim ei inferior putdbdtur. Verkm ubi ex eo tumultiu drio procurÃi dd hoÃes dppropinqudtum e{l,indnis ed dld^ critds cr plurimum funeÃd extitit: num Ldndd peritiÃime tormentd coUibrdri, fclopettdrios continuo dij lodere iubens, tdntdin in fubeuntes confertos tormentorum
oinnis
SVI TEMP. LIB. XLV. tSa pwnij generis proceüdm effùdit^ut totius fojj'tej^atium terfcdhrum cadaueribus compleretur. Num quodantedi Cd'fdrianis diiimdduerti nequiernt, hoflium tormentdrij tud^ijlri biitds in dduerÃs duorum d^gerum Idteribus fe=: nbiclld! in dus didufuin dftutè couflitutds, cr tenuigUbd conteäus^repente dperuerdnt ,è quibus diredisin Idtera colubrinis miferdbilis foriium uirorum ftrdgss editd e{}. Ad hme didm GdUi fiililibus cr tubis ligndS:,notd uÃtdtdrdtione,bituminoà zr Ãtlphurdignis fldmmdisid^ centcs,qud tborddbus zrgdlds ddhxrmnt,multumprot fecerdnt,tdntd lt;]uidem propugndiitiumÃmul dtque inud=i dmtium conÃdntid duddddq;,utGcrmdni hxrentes HiÃm tioSyZ^fldnè mdgnocumincommodorcpulfos confÃicdtt^ infiltré in foffdm,dfc};fuaedere minime reçu furent, Ve^ rum neciudlt;iudm tdiitdfuitdpud Germdnos perfeuerentid, tondtu, idin reiedis Hi/funis,ferre niterentur^ Hdm ubidppropinqudtum ed,pdridprope de nijfdtiipi^ ldrum,uolitantitimque ignium uulncrd fufcepcrunt,eo exa itu, utdligudnto celerius quùm pugnum dppetiffent,pe=! demreferrent. Eddie exHijfdtùs ddlt;iuingetttos,pdrtim infojft occifos,pdrtimgrduibus dfjidosuulneribus, deÃ~ derdos ferunt. in his periere Ãgniferi tres,fdluis tumea uexillis, Sdccdïdtus, qui pridie indujficdtà dd ^eiido^ cix cohortis prxfçôturdin uirtutis nomine fuerut trudu^ chis, zd Romerius Solerius, dtque Spinofd. Ex prdfe=gt; dis dutem Alfonfus Cdrudidl nobiltÃimo ortus genere, cr Aïonfdluus Vdlentinus dtrocibus flummis circum^t uentus. CiCterum ipfè Aludrus Sditdeus ntdnvs dtque ord deformitei' uÃ'uldtus, er Aloiftus Peretius femore glditdf truiedv, uix fefe è tdntd dadeeripuerunt. Gcr^ Ȕi(»or«gt;a
PAVLI lOVII HISTOR.
mättortim Mtem qu i ceciderunt inclyti nominif, fuere Eÿt telfriilius Hohenzoüemtis zy Litdotiicus Curtauilld. dn^ rofaipfe, qui exitiofe temeriMii author fuerat, quumoitt mum uoce damnaretur, pÅnam ueritus, neque ignarus fe ueritatis C^Jaris ad Barium oppidum GaUiciS ditionispers fugit. Biduo poR refcitum eft Landa paripropè forte, qua Aurantius è uitafublatuseft, torincntoereptum fuijfe, cui cum imperia fucceÃit Sanferrius regulus iuuenis impiger, fedftrtitudineaniini,u/uq^militia:nequaqua Landapar, eo Sanftrrio patregenitus^ quern apud Mediolanum Hel^ uetio pralio cecidijfe mcmorauimus. Eo fdw audaciatque improftero [uoru conatu permotus Gicfar, ufque adeo ap petenter Italicam legionem deftderafte diiitur, utfeparùm prouidiconftlijfuipÅniterefateretur, quod Italicospar^ cëdo peeunice ab initio ftcusac aliasfecijfet cr nuperad Duram fuijfttexpertus, non conduxijfet. Bxpeditasftqub dematquepromptifiinas aggrediendis mûris Italicorum cohortes Ki/fanicisadmixtasproculdubio in oppidum per uafuras arbitrabatur, quod Germani armis atque corpo-ribus graues, nequefuopte ingenio multaagilitate poSé^ tes, quanquam inceffus tarditatem c difciplma campeftrh buspralijsrequifitam prafcrrent, qua: aliéna prorfus afu bitarijs extraordinarijsq} inuaftonibus cenftbatur, quibus id oppidum proculdubio capipojfe uidereritr. His de rebus exiftimabat Cafar huiufmodi certamina minime inflauran da repctenddue, quum in his afterrimls conatibus ftorem militum abfumi, augeriq^ inde ho^iibus animos, tanquam exeequiÃimo femperloco pugnaturis, manifeftè projfices ret. Itaque ut cuniculis resageretur, ducibiis pracepit quibus fippoftto atque incenfo tormentaria puluere hofti
urn
sVI TEMP. LIB. XLV. 287 iimdggerfuper(hntibus de^nforibus cxcinderetnr, Qi(o ilt;miiicbodtoprodu£hci;opere,cognittim ejlhojhs exdi=, uerfo pares cunicuios, utidifeipUnx conCuetudopoftuld= bat, diligeterinliituijje,Ãc,utca oppugnatioadobÃdionc dedudkiuidcretur,ncctamm Citfarianos expugnandi op:, pidi totamÃgt;em abiecilà appareret, nam magno molimine maclnnâ injlituebant inÃetrantiqua; tefludinis, ^uam fubie lt;hs rotis ergatarum beneficio ad murum producere cogitd tabant, £ins laterapermunitaerantcraÃisaÃiribus, acex teriuslanarumfacets coniteftita,fupernè autempedalibus tignis inter fc confertis ualida concomeratione protegebet:, tur. Tanta: uero erat amplitttdinis, nt integra,et in ordine fonftitutà ÃrtiÃimorum militum centnria contineret, c^ia denfata acie fublatis flettim à fronte pluteis quum fatis pro^, mota Ãret maebina, per ruinas munitionesqi boilin per= uafuri,atque inde deiefUspropugnatoribus in oppidum ir rupturi credebantur. Sed eius operis labor fubtiliter infti=gt; tutus fucceffu caruit. iJam Cafar confrliu mutare coafhts efl:quumcertiorefrêtfadh(sCallorüequitnm pedituta peramplâmanum ad Vitriacum oppidum , duodecimin:, de miHibus pajfuum diflans, 'Ãrifrtcco duce peruçnifrè. Is aliquam non omnino periculofam ferenda: opis oc* caÃonem expedkins, inde ad obfrffos penetrare ftatuebat^ Propterea C£far,utobfrÃisexpe^ndi auxilij /fern minu^ eret, cr quantum nouusboÃis in congrejfu ualeret,fla=gt; tim experiretur , eum noibirno pralio adoriri conflituit,. Itaquefub occafum Solis miffüs efl Prancifcus Atefrinus cn itaÃco equitafu, cuidueenti Seqitanici generis gileati equi tesadiunilifuerant. DatusefretiamFrancifrocomes da^i flalius dux uetus, freundum hos Mauritius Saxo, cunt duo
PAVLI Ã'OVII ÃISTÃR.â âuobtlS miHibus GcrinMoruin equitum, cuius ue/fi^fjS h£rebutGulielmus 'Eurftembergus cum peditumfuorunt kgione,^u'd,cum feptem muruliu tormcntd trubebuntur^ Continenti igitur agmine cuntes,interfe(iis cx itinere Gdl^ lorum excubi]s,uiIccundum à Vitridco lupidem trccento=: Yuin eqnitum itlum, lt;]u£ho/lium motum pr£jitif£rut, tjuos tifcender£it,dcri impetu fadio profligurunt,multis utique interjedis amp;nbsp;cuptis. Turn ueroBrifdccusexfuoz Yumfugd cognito hoftitim dduentu^certius agnofcendi bo^ fiis explorundij; liioriim cafus ctimudlidi mdttu ptouehi-tur.Circiterdutem duo milita peditum,lt;ju£ purtim ex Gdl licis,partimexltdlicis cohortibus conÃabant in ade con^ fiftere iubet,reîiquAS e^uitum alas pr£terfluentis Matron nsamnispontem tueri,iuffa^; lud operiripr£cipit.E,o mos ioBrifdCcusferuido ingenio prouedlus,in Ateftinielt;iuis tesincidit,G~q^uumconfertd ftatim pugnaincumbentiunt hoftium impetum fuftinere non po/Jit,dd flios rcfugere ccx pit,itdd,tergoinjiantibus hoflibus, utgrduiÃimi preme^ retur, ey ncijuaquam contentis habenis tumultuofo incun^ fu peditum fuorum ordinemperturbarct. Qko«Æ?lt;pun^ EiotemporistotdGdUorumdcies diÃipdtde^,eo euentu, ut niÃt Sampetrius CorÃus Ãclopettdrios Ãuos urgentibiis CxÃarianis oppoÃuiÃetÃpÃe BriÃaccus in uadoÃuminis op^ primeretur,ZTpermixti GaUis boÃes in oppidum irruntz perent.Reliqui Gdilorum équités continuo fug£à manda runt er bonapdrs peditum interÃeclAeü,Sdmpetriustdz men,qui ducemÃeruaiÃe uideri potuit, cum ea, quam dixh mus,manu, infeÃoshoflesglandibus coniedlisrepeüens, ÃeipÃum cum flid cohorte tenebristedlus Ãcruduit. Exiiu» nero Gallorum Italicorumq; peditum circiter trecenti
s V I T E AI P. L I B. X L V. '288 in ((tHfjlum fe conttderunt,quod erat iuxta oppidilt;m indcfclopcttis cmiÃisfe defendm cÅpirStfiuftnt toj A=! uflitio atque Caflalio hortantibus^ut fe dederci!t,nccliie tormentd, qtis cum Germanis adducebantur,cxp(£hit:dd ducersnt.ld ueré militesegregièfortes tniniiKe ercdebcnt, ^uum h£c terrendi fui cm ftc.b hcflibusdici drbitrarcnfur, dtque cc modo bis conditict!ibus,cjit£ militdredecus effila dmnt,repudidtis,in eodempropoÃtofuÃinendiboflisper dliguot bordsperfcuerarunt, donee Furftembergus fuper uenit. tsdum templiftuni injficèret,glandeciredcerui=i cem iibis,ideoq^ crudeli ird perciius,t(gt;nplo fuorum légion: necircumddto,ddmotisqpnurdlibus tornnntis,id inirnd^ niter qudtere coepitÃtd utperforatis Idteribits zz pcrfi'ds iliscolumnis, integrdprope tefludo coneideret,obiter(p infÅlicisuirtutisdtque conÃantid bcmines,ne fornienm amp;nbsp;totius eontigndtionisrtiind opprimerentur, clamore fubldto,ddedf!cmqudsrepudidrdntdeditionis cendiliones recurrerunt. Sedeo tempore,neque Ate/lini,nequeCd~ fldlij, apud incxordbiles Germanos iuflie deprecaticnes naltbant,utpoteqilt;ideditisferudreuitam cuperent, dtque itd patefdâotemplo il Gcrwti«» ad unum emnes crudelifz flmètruciiatifunt,oppidt{mq;direptilt;m. Apparuitur.û tterfum 'Ãrifdcciequitdtum:,magno regis delrimento, quèd, exnobilifimis Gallicit iuiientutis conÃaret,de[eri pot uif, fe,fi Sdxcnes équités iterccnfecre matura^fent. Ãpno cafte Germanicos équités fuograui amp;â contento incefli lran=gt; quillius GT tardius eques agitare folitos ,fdtariainpu-, gna, quam in procurfiticnibus fertuitorum certamU num aptiorcs gt frmiores effeper/feih-mefl. Udcno^ ^urijd uidorid nuncidtct Clt;efari, or obfef.is ad illuden^ dtctt
PÃVLI lOVII HISTOR.
Sum figniÃctitd, miruminmodumeorum animos contrit uit: nam uti erant auxiliorum expeÃAtionefuÃienà ,et di fummam multarum rerum, torinentarijqi prxjertim pul=â ueris iiiopiärcdath, de Ãrtunafua concjiierebantur, quan doquidcm plcriq; eorum amiÃis commilitonibui acceptisq; uulneribiis er perpetuis uigilijsfemieneüi, iamq^ deÃeien tibus eÃ:nlenlis nequaquam abüdè recreati de deditione co ^itarent, necpariauthoritateac antea facere folitusejÃet Landa, Sanferrius de/Ãerantium animos conÃrmaret. Ca-terùin CxÃar VitriacumÃascopqsobtinendnm ratus,ut ioÃi eriperetur, ibi in pr^efidio quinq^ cohortes IriiÃcm=â bcrg£ legionis remanere iuÃit, qu£ demeÃa Ãumenta colli gerent, er eamuniacapefjerentquibusboÃiinaximenocc repoÃent. Sed Genn^mi triduo conÃumptis omnibus com^ meatibus, quumibidiutiusÃtbÃÃerenoüent ,concremato oppidoiniujÃi CdeÃaris incaÃra redierunt, ita utÃtbiratus CatCar Gulielmo acerbiÃimeÃuccenCeret, er in locum earn cohortium,qu£ oppidum deferuiÃent, Aliprandum Via^ druccium Tridentini CardinalisÃatrem cum quatuor co=i bortibus, er quadringentisequitibusÃiÃieit. Per eos dies Calendis AuguÃi aliquot GaUi équités, quum in /yluis ali quandiu CieÃarianorum cxploratorum oculis obuerÃatieÃt Ãent IÃeculantes occaÃonemferendi obÃeÃis auxilij, ingenti aufu globo Ãadh triginta équités ad SandeÃrium percurrct runt,Ãngulos tormentarij pulueris facculos, a ter^ deÃ* rentes. Sed bis eorum exitus fuit, qnanquam citatiÃimis e^ quis uterentur, ut non omnes, autmetu deterriti, aut in^ tercepti à CatÃarianis, oppidit ingrederentur. Q_ua re eX captiuis cognita CxÃar facile intellexit fummam effe apuS obfeÃfos Ãtlpburei pulpburis inopiam, Ãc, ut milites xquio
re
SVI TEMP. LIB. XLV. t«4 ye iM conditione initrumfe inMptros Ji Clt;ejà r iulgt;irct,pol licerëtttr. Re ttd Vitridciim i C£fdridnis beiie gejidytiihi^ lo feciui G.tlU pleni Ãducij rei bens gerend£,ft hoftis nid repetsretjuigildiitiÃiins oppidum t!isbdntur,cun^^t opportund dddefenÃonein ex Kdrini drchite^ priéce^ ptis foiertiÃims compdrdbdnt:,lt;jti;im repente oppido emifc fui tnbicen poJh(Unit,i{t fub Ãde legdtos colloquendi cdn^t fdobfeÃiscinittere liccret^fdilnq; poteÃdte,ViconMS,Riiii ridfC!â Sineus cohortis prd;feóïiis,dd Gonzig-itn uenerunt^ Suinindmdnddtornmh£cfi{it,$dnÃrriuin, qudn^udinest uirtutisdtcj; conÃdnti£ documentd dediffet^utÃbinitüopit éio timendiem drbitrdret!ir,dlienum tdmen non ejfc A deÃi tione oppidià boncftis coditionibiesdgerctur.'Petebdt Gdt ipjîs excedëtibnS;drmd,resj; ones, et cunân tormentst coneederentur,tnenÃs itnins i!iduci£ fièrent,intrd tjiids, ni firex iuüo cnm exerà tn obfeÃis opsmferret, QrClt;£fdretn folutd obfidionedepeÃeret,continuo oppid!nnC£fdri trdde ïetiir,edtdmen conditione utrcficeremxnid,Gt' conjiruere noudsoperum iniinitiones intrd fiex menfes C£fdridnis non liceret. V.£c tdnqudm in/à lcntius poftu[dtd,Ferdindndut itd reiecit, ut legdti fdcils intelligerent qudntd /})erdt£ ui» dorée conÃdsntidhojlismteretur,dtq; eo modo redeuntes inoppidu,nb multo pc)sliterudtq;iterî(£guioribu5 cü md idtisremitterentur,dtq; eo die prêter omnium opinionem dsoppidideditionetrdnfigsretur,his conditionibus'.duode cim dier um inducie/unto, intrd id IÃdtium, ni Fruncifcut rex promoto exercituobfidtonem foludt,adnJerriHS oppido ftdtim excedito,dC£fdridnis excunti prefidij cduft duo tdn tumtormentdconceddntur,Gdtlis omnibus fub uexillis di tympdnorumfonitum,more militie,dbeiidi quo uelint,poe
0
PA VLI TO VII H IS T OR.' te/lMeüo,relic[iiU}n omnem tormentorum dpparätUM to^ tamq; commcatiM copiam CivÃri relinlt;lUAnto, de hifq; re^i bufqudtuorobÃdibuiciiuetor. Abhdc pctbHone ttcceptif Dbrtdibui, Gonzaga in oppidum intromiÃt Hi/Ãanum e^ ^ueÃrti ordiniinomineContrdriäm,ciHi accurate obÃrua i'et,ne Galli tio^ucl interdiii munitiones augerent. HjJ tonfe^ii rebits,quum id rcÃijÃet Trancifcut ,nec, utopent ferret,ex ufu eÃe iudicaÃet, à Sanferrio integra fide tradia tum eiloppidum.Ferunt Sanfierrium fibbiti/s Claiidij GuU fij primari] duclt literii dcceptim, alicjuanto maturiut ^là m expediebat,ad deditionit confilia de/cendijfi.H£ lite^ rxapud Granuelium confiéla: fuerant, er excmptocera: figiUoexueteribus Guifijliterii,ufii.p adcoargutaÃlfirif nanu exarat£,ut pro uerit agnoficerentur, ab bii prrfer^ tim,quieoobfidionitpericulofblicitis ertrepidif animii -celeriter exiini cupiebant.Hiifiquidem litcrii Guifius San^ firrio rejfionderefingebatur, tanquam intempefiiuè ferri fibi Opernpo/lulanti, regem grauide edufaalienumejjed, cogitatipneferend£ opif,ne fife,er liberos,fortunatq- om-nes regni 'm uniuspugngnon neccffariiim diferinten addu= ceret.Proindeipfum,quidmpIiusquadrag!nta diebm infi= gnirégiscoinmodo fummaq; fualaudc acerrimorumbo^^ Ãium fufiinuerit,fi urgeretur acrius, er defireretur i for= tuna,non indecore dutturpiterfachirum,fifefiatquepr£ fidiumbonejbapablioneconfiruandum cxifiimaret. Qui^ Jms literie 4 Gallo lixa pr£finti pecunia corrupto in oppi* clumdelatis,quieascalceoinfutdsad fimulandam ptricult äiligentiam afjTrebat,er 'mcoronaa Sanfirrio perleiliSf nemo militum fuit, qui à deditione diffintiret. Per bunt
Kodtitit
s Vï TEMP. LIE. :XLV. ult;gt;a rfiodumHonpneriftiGdlicivfimplicitätii Sdndcfirio potiK iifC£fdr,quid fibidgmdiim foret in conÃlijs dgit(ibe(t,MU dcpcrpkxt«,drt Qf.lt;Liiin«inopptJK)n5^«od Scidllonuin hodie Gdlli dppeU.znt, in codem ferc itineris ctirfu {ccunzt rfion Mdtrondm dmnnn poÃtum oppugnaret, dn dd Lutés tidm ufque progrcderetiir. îitii:n erplicdndi conÃli/rd(io in eo itertebdtiir, ejuod duccs fermé omnes confirmdrent difficilem dtqiic d:ru)rmofam fore munitiÃimi oppidi ex=: pugndtionem. ide/iii« iidlidis atgucrccentibu^ copiji Ãr=gt;i radtum duélùmq;mdgnis operibus,inflruclum mdgnd tormentorum copid fniffc confldbdt ,nti regem extdiito Sdtidefiridn£ obÃdionis ffdtio protiidifà credt fd! erdt,itd, titexedinutiliprope,qudnqudm dcforit(id SdndeÃrium mord,ddcund.c Lutetid: oecdÃonem pleriq; milites prdd^ Midi dmijjdm fuifje quererentur. Regem porro, qui llel^^ uetiorum duxilid diuexpedkltd,dudum in cafird recepifjet, vducnifjintq; ei ueteres nouiq; Vdfeones, itd efji eonfirmd-tum,periti milites dù^itdbditt, ut quum in proximo cdÃrd ldberet,pr£lio dimicdturus effe cenxretur,à non iniquo loeo pcriculifdciundifdcultdtcm ndnÃifcipofÃt. Erdiitex nim mult£ undiq- cod3lt;e peditum dtque equitum copid, ut refutdndiispotius qudm IdcefÃendus à cdiitis mdximecp prit iientibus,qui erdnt dpud CdÃirem crederetur,itelob id pr£ fertiinquodmultis ex numero Uifpdncritm dut interÃ'Slis dutgrdiiiter débilitât is, zx rdreÃentibus Germdnoruin le^ gionibus,Q£Ãdr neque peditdtu neque equitdtu Ãuperior ex ifiimdri pojÃet, proptered Henricum régis Ãlium id pro comperto dgnofcentem,pugn£q;duidi{m,Jegnid crpdritin generofapdtrisconÃliddeteÃdri utilgo prddienrent. Seit ios fermones grduiter expendens C£Ãdr,in drcdno pin
PAVLI lOVlI HISrOR.
cupidm ita ädmittcbdt,utfccretum tegerct, o/lentdtl^ di^ dnimi cdufaadCdtcldunum cd/ird mouerst, tdin^Min o^gt;pti^ndre ueüet,hoftibus metum inieamp;dru^. CiStcrhm Ãio innixia coriÃlio,repente motis cdÃcris dd ^/perneiinm oppi dum deftiiidto itineri impoÃtum contedit- prteterq^ opinio nem regis dtq; boÃiutn eo potitits, opulcntd onmis generis commedttK copid IdrgiÃime fefe recreduit. Tmn uerô rex aditiib)Ãbi cuin reütjnd copidrum pdrtc Cldudio GuiÃo promotie cdfl'ris in con/ÃeCtum C£fdris fe dedit,intercedeih te Mdtrond dmne,gui uddo triifirinon poterdt, certdtiméli utrinq; excitdtd perdgros incendid iiifebdntiir,(lHum Gdlli fùd omnidjic hispotiretur boÃis,ultra pcrudftdrentj etClt;e fdridni Germdniq; pr£firtim, ut Gdüis mdximè nocerent, incendi/s effiiÃÃime grdÃdrctur. Erdt eins hori'endis cld» dis dfÃeöluspldne miÃerdbilis, quum ÃertiliÃini£ regionis incol£,neutrdm in pdrtem opportundipforum tndlis rentes did reperirent. Ab AfÃerncäo C£/dr in PdriÃos iter bdbe bdt,quumindlterd dmnis ripdregioruni d^nind uifefen^ turÃdco pdri inÃrucki dcie,utà GeÃtr in amtie pontem Ãd ceret,dut uddo trdiiÃre condreturÃn mdrgine Ãuminis pra lia decertdrcnt.CliiodquuindCdfdre exnonini^udcondi tione tentdri polÃt,Gulielmus Furflembergus, odiofuopc culidriin regem incenÃes, ejuodueteribus ^ipendijs cunt ignominid exduthordtus fnijÃt, uti erntperitus regionis, no^luindmnetiitumuddumqu£ritdbi^t,uerum incduteri pis inb£rens 4 qnibufddm cxplordtoribus Gdllis pro IÃeen Idtore intsreeptus eÃ,deduilusq; dd regem Qrdgnitns,cun (Hts prop'eeumddldqueinecemdcpofcentibussuflodiitrd di US eÃ. F.ius uiri cdÃuÃepugn£ decidit CdÃdr, quum iit eins duddciÃimi hominis iniuÃrid fuperdndidmnis confer reni£lt;Ã
s VI TE MP. LIB. X L V. 25t rcnJ(C$ pugnafiicultiitem fe reperircpojjc conÃdijjet, amp;nbsp;rc^eni tiimultu Lutetiano perculÃm non temere pugiiiC potcftatemfii^Inrum ctrbitfarctitr. PcrudÃcratenimcid Plt;tx rifios uÃi; nonfalÃis rumor^ii/drempdÃimexpugnatis op pidis uidhrom appropinqitmytânta omninmperturbdtio ne,ut urbs totius SLtiropi ampliÃimd çy copioÃÃimd ingë timctiic^Udtcrctur, dtq- incohe confuÃÃima trepidations cbarioresres Ãuf, liberos et coniiiges nauigià bnponerét^ nt per Sequdndtneldberentur^crnemoÃereejÃet exindige^ nis Gdüis qui arma caperet,ut feÃe Zir patriam ab koÃis in iurid tnereiur,neq- ipÃc Medonius Cardinalis,qui LutetiiS regio nomine cim iinperio prxÃdebat,tantum ualebdtdu^ tboritdte,i{t fugam perterriti populi nÃqiidm ÃÃeret. Jn co tarnen tumultu peregrimo»mes,qiiiibipergymnaÃa libe ralibus flitdià opcram ddbdnt.armdÃnnpferunt^prxbentc feeisducem Caracciolo Scrgidiii Melpliitani reguliÃlio, qui Lutetia:Ãacerdotium inter cucullatos opulentum libes ralitdte rcgisfuerat coÃequutus-.impigro nanq^ ingenio iu=t neniSjUti militari patregenitus^armis potins qu'ampijsdd. diuosÃupplicationibusinimanes ho^es arcendos exiflimaa bat. ciHxarmatd manusÃudioÃe iuuentutisalacriter digs {la in cohortes,tametÃi impar fuflinendis hofiibus uideba^ tur,nouo tarnen amp;nbsp;numeroÃo armatorum ÃubÃtdiopopus lusconÃrm.dtus,qucd paripdlÃtindirubh exercituregem aduentare didicerat,fugam repreÃit. Qu^um co modo nuüo congreÃu,Ãedcrudetibns incendijs bellum gercretur,de pa* ce per idoneos homines agi cccptttm eilmam paulo anté per Bertouilldmequitem Ligninij captum, dimiÃumq;per iacdbum Medicem cyâLârdnciÃ:umSomalium InÃubrem ui rum cl,(riÃimuin,qui Ctefaris conÃlijs adhibebatur, Hdne*
0 iij
PAVLI ÃOVII HISTOR.
bdlio AmiraiitiÃ^iiificdrMt, Cxfdrcm nbsp;nbsp;nbsp;dice diri dtc^üC
exitialis belli pcrtJifum^eo eÃiditmiOiUt Ãhoneftii conditU onibus pdcein rexpeteret, ab xqua coitcoriid minime di= feeffurum^ipfos autem Medicem atci^ Somalmm^ueterisfii£ militie fiipetidifs nbsp;nbsp;beneÃeio régis addiäum, proÃterifi~
delem operam fuam,qnam ea in re non ingratain Ca;fariÃi=t tarantfcirent.His dJiertouilldnunciatiSitteq; ipfcAmirof, ncq; rexpoÃea fardai anres prtcbuerunt ita ntHcrtouilld. cum lidiliuQ Digionio reriim perito fene cam mandatis re^ mitteretur.quibus coüoquio locum er diem primariiscon fiituipoflaiabant.Eias aulcmaäionisexitusÃät, ut Grd~ nueliufatq; Gonzaga cum Hanebaldo atq^ 'l^dulleio uiro ta gato coïloquuti^ eofacilias de pace tranÃgerent ,quôdni eias rei negotium iam anted Gabriel GuÃnamts llifjoanas cucullatiordinisÃdreginaGallia' adÃatrem CaiÃirem miÃ^ fiK,feChriÃian£pictdtisnomineinÃnuaff'et. Dum hac in Ãiem pacis traSarentur, CxÃar Antonium Perenotum ip-fwsGranuelijÃlium.iampridemad arcana ferinij cenÃlia admiÃÃum, ad Uenricum regem Bononum opptignaiilcm miÃtjUt pereumBritanus naturaÃiÃnciofiis, de bis rebus^ qua; depdceddlitatdÃterant,fednondum plane conÃitutis legibus tranfa(ia,dccuratiÃime doceretur.Scdpleriq^ exiÃi marunt Antonium peculiaride cauCa ad HcnricumÃnjà trdnÃniÃum,at Ca:faris difficultatcs, adeundaq- Lutetia co (iliumexplicaret,peteretq^,ut caflra in pariÃosmouercuel let,utcommunibui uiribufLutetiam occuparent. Qjiödà proprio occupatus bello id facere nollet,/allem hocÃbi in^;^ dulgeret,ut incolumi/eederis amicitia, de pace cum Fran^ ciÃcotranÃgcrelicerct. Quamobrem quot;Henricus Ãiacerta jÃc cxpuÿiaada; Boiioaia; inuixus Antonio iia rebondit, in
s V I T E M P. LI B. XL V. «sx
in poteflate C^cfirisfore cti Gaüo rege-de pdcepdcifci, idq; feiqiio Idtumm diiimo, modo receiitis inter ip/os itlifoc^ deris iurd tiequdqudm preeuerteret.Pluris ndmq; Henricus propinqudm obtinetiis Bononid:/pem,qu 'din Lutetiic pof feÃionemexi/l'imdbdt,quöd Motrelliim quo^^rndgnis uiri^s bus 4 Tdlboto oppugndtum,Ãbi cejÃurum confideret.ltdq; Cdi/dr redeunte Antonio conÃlid pdcis explicaiiit: num pie riq^ nihil ÃultiiiscrpcrnicioÃus fore iudicdbdnt,quAm /t CdefdrinurbemLutetidmlongè omnium dinpliÃimum ir=s rumpereproperdret, inÃdntc ualidiÃimo regis exercitUf , qudtidoquidemirrumpentesmilitesddprddum itddildpfu ri crederentur,ut nonfdcilè, quum exterior hoflis ingrue^ ret,cogi,dut in dciem product ddiierÃts regios poÃe quif^ qudm ducum exiftimdret,qudndoquidem certdfatnes,obÃ^ dente fuburbdiid rege, uiebribus, incolisextimefcenda cenferetur.Quà dji cunamp;t proÃgt;erc Cdefdri prouenirent, nibiltdinejt en tdnto periculo qtu'liturü dppdrebdt, quAm -ut aliéna commodo Ãalntem or dignitdtamÃudm intempe-fliuo temporepericlitdretur,qiionidmfcedere erat ddÃcri-'ptum,ut Ãi pdrtd uichrid,PariÃörum Lutetid potirentur,. ed urbs,uti Ãuperioribus feculis,non Clt;cfdri,fcd Britannico impcrio cederet.'Vrgebdt etidm Qtfdrcm dd copleäcndant pdcempectinidrum inopid, ufqiddeo,utquumÃemercnt Gernidni prdtcritaq; iam et/ inflantid fiipendid drrogaik tiusÃdgitdrentÃpfeingentidnimo dd milites prodiretmol licndts eortim dnimis,Ãc,ut pducorum dierum Ãbi ddri fpd^ tium,ut débitadiÃblueret,indignispropeprecibuspete^ ret,cr fe ipfum in promiÃipecunia: Ãdem, in ipforum ma^ nusdediturumejjcprofitcrctur. Quopudore adduilintia Utes Germdiit,ddutiui}(omnesit{.itwnt fufiulerunt, quod
0 iiij
PA \ I O VII H 1 S TOR.
ïWff(tcdft animifgnum^dtg- inde Ctefdrii uexiüa in Sutp^ jtoncs uerfd junt,d(ud qiicrnm urhiin perfmpilt;efunt di~ üinüiuspdcisleges ,cuius ccmpofitiçms tabuhe pcflea, binc inde inodè ad Cteferë niodó ad R c^ë delatie/unt, donee in bunemdximè mcdnm,ccnfentienteutriulqi uoliin tate,et Ciefar et Vrancifcus coditienibus fubferipfeiiit,qtlt;ie pan Mrin^i Utitia fuf(epta;fnere,ciniï ïradfeus grauiÃi^ macalamitatewifcrcs GaUilt;s populos liberatos per/}ice=^ tet,^ Ctefar ipfe difficiliperictilofoq; negotio ciï diÿtitaie fe explicalfet.Vnus ommnm negenimc lulijji paeem Henri cusDelphinustraditnr, qniCa^Ãremraptouiueinem, co: piaft^i eius midtis ajfeäns incctnniodis,fibiép iinpares^è mi tiibuseripiybelliciuigorisatlt;]i ira lurgidns, uclin eoronii. perÃri^pâtre differebat. Sed Â¥rancifcus,Ãäk fape, improlÃcre ^uidemfortnniC fnicpcrienlo^^nnm Cafarkge nium rcformidare dicere(nr,c!ini.âia Cisfuri ccr ceder,dan-hatnr^modo ei uel inigtia condition c Gallia: Cifalpime impt nu eripcretur, , ciuafniC paulè antè ditic nisfniÃendpiv. äignitateGaUici neminis nelingentiprctio redimendaÃi tueret. Eo etiamjodicititis atop cupidiiis,qucd Ca:far(mä4 totius Italia: ijijperium aÃrirare pleriq^ pra:dicarët,uel ttno (tïgumento,pcll!qudm EontiÃei,ne u/quamuti publica H-lertatisdcÃenÃorcotnmcuerefe pcffèt, graues Tridentini concilij ecmpedesiniecijjçt,qua: eo nomine u idebantur bo= titfTiÃinta-,quandoquidem ex eo digna /âcerdotibusmcrié cenfurd,çj- deprauati à Eutbero CliriÃianidogmdtisfdlu=gt; Iriorinterpretdtio,çirconSitutioquoârereiur, Quam rë tdinetfjPontifex non obÃcureprouidebdt,tdmcnad retinen ddtnfyncerce pietatis exiüimdtioncm, nenpriusprodubH (OndUjqnibtifdäm/'an^ioiiibiiS odioÃadi/Ãutdtione adde^:
(return
SVI TEMP. LIB. XLV; 25J lt;ref«m nlatis ctémcnitiis efl, t^udm /c dcerrim'epcYÃringi, ree !dtn perplexe offeiidi uir prudentiÃmus agnouitjtd ut ex aulhcritate Fcntifieia, nbsp;nbsp;nbsp;malignitdte lt;juonnda»!/ub
ornatorum pra.'fulugt;n in duhium reuocari uidebatHr^de ff'crÃore translationt^i ccncilij apudbenoniam eogitare tnciperct. Itaq^ inter reges diÃidentes totiuscdu/a ingulu db ulroq; grauiter petebatur : id enim unumçtTâ eertn erat f'\(diolancffs imperij expo{}tdatio:Qua re impetrata^fran cifctisfe dcmuifuie peregregiè cotijtdniffi nidebatur. Ca:te ritmCaÃir adeoperplcxadubiaq; ccnditioiieidfeconceffus rum promittebat, utneq^ Pontifex, neq; pleriq;alii nllam cbÃgnato faderifidetn haberent, qnando ea liberali eoneef ftone, reliquaCdfarisccnfjbaeuertiiitdicarent, appare= ret^ãfaremea a{ititè polliecri,ut aliqnod mains inde nan (iÃeretnr munus, aitt aliquant non omnino indecentem uel ineptam à fxdere difeedendi ex intcritallo temporis caufam reperiret. Summafiquidem conditionum ineundiS concor^ di(£ Inec erat, ut uterq^ ueterum eontentionum çtr odiorunt memoriam ex animis expelleret,cr nouo afffnitotis uincu-loiungeretur.Prcmittebat Ci£farfeautfiliam,FhilippiHi ffanite régis defignatifttcceff'orisq;fuifororë, CaroloAureliano nuptuidaturum, eui dotali nomineBelgarumre^^ gndobuenirint,aut ff quid hatte afffnitatimimpediret, los cofflite,rcrdinandi ffatris Pannonia:atq; TSchemiit Aus firiatqi régis ffliam eidem Aureliano in matrimonium eoUo caturum, qu£ dotali iure Mcdiolanenfem principatum Ãs (um traheret.lt;2tuain re deliberandaCacfarodlimeilre ffgt;as tiumdepofeebat, quojj^atio, tumipffusPhilippifflij,tunt perdinandifratris uoluntates certius exploraret, utinde in tra quatuor demum menfes, hoc eff,po/t integrum antiutiti
0 'n
P A VL I I O V 11 H I ST OR.' cm;« dlterutr^ uirginc nupti£ celebrdrcntur.Si autein Cec/it rimdgiiexpediretfratriffilidni qudtn fiiam ipfiut iidtdtn Ciirolo delj)ou-fdre,confeà is ftdtiin nuptijs, Mediohncnfis imperil polJeÃioneinAurelidiw hac legeacciperct ,utdos nec mdfculdm fufciperet prolem, Medioldnt c^CremoniC arces Ctcfaridtio pneÃdio cuflodirentur.Tum uero Cdrola Sdbdudiocundiaquie iHiuelin Allobrogibuf uel mSubdbt pillis ddemptdfuijfent,optimafide reliituerenturÃicer^; GdUo regi em/sretinere drees tdmdiu GdüicisprieÃdiiscu/to dieiidds,c[udndiu GdHix Cifdlpiniedrces,cjuds diximiis,C£^ fdridnoprdftdio kncrcnf«r.Re!i^«æuero ccnditioiiesini£ tee pdcis dtque pcreuÃi foederis eo pertinebdiit ,utde iurià diihone quorunddm oppidorum 'Belgicg prouinciiepr£s ebrè diÃlnircnt ,refti[ieerenturq; ed omnid utrinq^ qti£ ntutuis drinis exiifu belli occupdtd fuifÃentpoli inducids di tlicecdin Prouinciee duthore Pdulo PontiÃce eonÃäds, re=s liiiquereturq^ locus his priiicipibus nomiiidtim tdiiqudnt focijs dtque dmicis,finoui foederis beneficia uti uellent. Hi fuereip/e Henricus'Britdimi£,Sigifinundus Sdrfndti£,lo-einnesLufitdni£,crChrifliemus Ddniindrchi£ reges, dt^ que itcinfîngulifdcri uel prophatiiiuris Germdni£ pros ceres,qui dd dicendum credndumq; C£fdrem fuffrdgiorum itird obtinent,e:^r pr£ter hos ddbdtur etium dditus dd idem pdcis çyfoederis beneficium Heluetioruin rcipublic£ tre^ deciin pdgis, cui dnnexd eü triumGrifonij nominis gentU umfoederdtd ciuitdS,dtqiie item in Ifdlid,principi Venetos rum, dtque îtemDyndfiisÃdrolo Sdbdudio AÃobrogum, CofinoMedicilclorenti£,HcrculiAtefiino Perrdri£, Guie dabdldo Vrbinifiibtrisqi eiuitdtibus Genuenfiii, Scnenftu, atqua
svi T E MP. L I B. X L Vlt; 294 dtcjite LiicenÃum.HM conjrâa, trmifoâamp;q; funt ctpud Cre=i fintim m SueÃionibtacajhlliini ,adjïipulctntibiKutrinqi ittutuofacrdmènio Cigf(iriMiii,Gr'R.egijs, einegotiopriipo (itis. Hifuere, i^icoljiM PeronotuiGranuelita Clt;t:/ariMi fcritr^ mngifler, et Ferdinandus Gonzäg':t,pritnäapud co=: pMf poll CieÃiretn 'm exercitu miliUris imperij Mtliorit(!.i tem obtiiiciis. Abregijs uen Ritiiebaldtis ipfe AmintS:, er Ã^idkïuifeiidtorfupplicibuilibeüispriefèóhis. D^ti autein )Ã!it obÃdcs iiifidcm conceptifaederii^duo Cardituiles, lodit nes ipà Lothoringui-,er Medonius ,qitem dtidum tiftctiis 'taco propinqui bcUintetu,tuiKultuq; priefuiffediximus. Ad hosÃicratos uiros acceff'ere Vuleius citeriorlf Britan=i ni£ DpukntiÃimui regidns, er Agnodeus ddoleÃcens ipÃo AmirMte Hanebdldogenitus^decimo quartoCalcn. Oéh^ brA,qudrtç et quddrageÃmo anno fuprd quingenteÃmuni dlqiicmiUeÃmuin'dpirtttVirginif.Hoc coiiÃe(l£ pacis no=z tnen incredibilein cunéiismortdlibus Utitidm dttuliÃe ui^ Ãim eil,propter fÃerdtdin diu exoptdtiotij trdnquiüitdteni. Sed non decrant,quiedi}i ÃucceÃÃu cdrituram priedicdrent^ qiiod C£Ãir tdtn grdui pondéré obligdt£ Ãdei diÃentus eà fet,ut digrè promilÃoÃaturuscrederetur. Nai» dpparebdt eumÃummo cum incommodo,dlteriitrd quam uellet nupti drum pjclione, aut pdtrimonio Bclgico cefÃirum, autMc^ diolanenÃe imperium importuna Ãbi rdtione in dotem coU bturum.F^eque enim erdt exiÃimandum tanta:grduitatis tdnteq^religionisprincipem adducipoÃä:,utcius initifee^ derislcges, drekq^ obligatam Ãdem Ãtam ulld ex parte uiolaret. SedÃortuna, C^faris uotis er coinmodisÃe= cundiÃime Ãemper arridcns,ex arcano fatorum uiamiti^ fienitf Ht ciiin ddiaiioÃe tranfatlioiiis folicitudine curaq;
PAVLI lOVII HISToâR*
Vel in alteram partem, fi aÃde data difcedereueHet, pro^» broÃo pudore atc^ue dedecorofa inuidia liberaret. Carolin tnim Aurelianus, poftquam in ccmplexum Caifaris detie^: niffet, in pefiiÃrum incidit morbtim, ita utpauciÃimis die binapiid Tirmuin monaÃcriumf£ua morte eriperetur, iu^ nenis omnibm corporiiatquc animi, qti£ conÃerrianatu^i ra poffint,- muneribui,totii(S Gallia iuuenu florentiÃimm, quem unum, prater ipÃs Gallos,poptili inÃubres taquain exoptatumfumma benignitatisprincipe maxime liixerà t, quumdeÃrtunisÃuiseartranquillitateÃcculi facile defpe^ rarent. Caterùm rex Henricuspoà cxpugnatam 'Eononi^ am,atq!ieeam expulfo Varuenio, Obiei M.arefcalcbipro=â uinciacp lAorinorum praféiigenero, AngliOsprafidijS conÃrmatam, gt deÃjcratam MotrcUi oppidi deditionem, quod Obieus deÃnderat, pacem cum Gallo regefacere rccK fault, uel fatagente plurimum in earn rem IcanncBellato PariÃenà Cardinale. Cinibusde rcbuscontendenteiamCa fare, adSamarobrinam, qua Cameracumdicitur, uniuer~ fa Gallorum copia duce Delphino difcedentis Henrici re= gis GX Britannorum uefligijsita inÃitere,utpene nouiÃi tna hoÃium agmina confequerentur, atque eos multis im^ pedimentis exuerent, conucrÃsq; continuoÃgnis Delphit nmBononiam repaiiinus ini!aderet,tanto impetu, utinà riorc oppidi parte, multis Anglorum interfeélis, atque o= biter magna preda potiretur, uideriq; poÃet graui metit hofltum, fuperiore etiam oppido, in quod A ngli confuge-rant, uim admouere cu boita (fe uiikriapotuiffe, niÃhac firenuè audenti aduerÃe tempeÃates uentorum Gr imbri-vm,qua toüerari rto;i|pofcrd/tt, impedimento fuiÃet. Infli* tuba demm eà 4 ^undfcQ rege dqn terreÃris, tum tiaint^^
s V I T E M P. L I B. XL V. ïö^ ilf olgt;/idio: ndmpr£ter copias, opportunoin loco c4= ftrafecerafU, dtcfue imporUri coinsneattis è proximis re=: gionibus pYohibebant, ad oncrarids urgentes nducs, (^Uiie pdÃimexArmoYiei Occdiriportubuscogcbdiitur, roÃrd-t£ ctLrm ndues tädÃilictifcsq; triremes, per fret nm Gdditds num ïîifrdnidm circuire iuÃk, onerdrijs ndiäbtrs dCccfre^ rant, (^uarum dgilitate Britdiinicis liduigdtionibus multit inferebdtitur detrimentd, ufqueddeo, nt Hdttebdldus, cui dderat Petrus StrozZd,et LeofrdtertriremibusprsÃeibis, praho ndudlicum Pnimbelio HenriciprarÃe^, mdgndlo= ci etuentorum confrirantiumopportunitdteprofrerècer^ tdturuscrederetur. C^uibusde rebusficbat,ut Henricus longe mdximis frrmptibus fdtigdtus dd conÃlium pdeis^ qHodnuperreiecerdt,reuerteretur. Eduerbceleriusopi=^ nione omniu confe^ efr, hdc lege, ut Prancifeo regi Bono nidm certo duripondere redimere liceret, duod durii refrir ciendi bellici fumptus ofh penfronibns in Imgulos dnnos à Gadispenderetur. Sed perhuncmodumHcnricuset Prait cifrusnequdqudmdiuedpdrtdpdcelietdri potuerunt. He hc«s enim iam plane in fenium uergens, et mu Ito frrcci dba domine grduis et iners efrè:chis,ldccjjènte dtrociÃebre,prop ter freudm infronmationcin crure uirulëti berpetis, uitani cum morte commutduit, (juum £tdtis annum i^uin^udgtÃs mumÃeptimumageret,amp;'Ãere trigintd oëb annis regtidfr fret,relido regnibxrede Odoardo puero ex Ioanna Semerti fufrepto, ea conditione, ut d T'lioma Sentero auuncula inftruendns regni ddminifrrandi artibus regeretur. Pofr i}uinqudgefrmum autem diem ab Henrici morte,ipfre quoq^ Trancifrus^exapud Rambuletum oppidum infrnibus Pd^ riÃorum,atroci eum quatiente morboze uitamigrduit.Nd
tunt
PÃvfi 10vrr htstor.quot;
t»i« Ci ewt circd fedein inxlignum ulcus, quod fèrpendo ni iuejic£penetruli{(peruadelgt;ut,el: cun^la bitmdni ingenij rf 4uçdid rc/puerdt. Is ewi duobus ferè ditnis Henrico £tdte minor,c^ceris inrebus uerd gflimdtione moru, or ndturte dotiu pîdnè tequdlis, nià Henricus ingrdueÃente £tdteobU tus uer£pietdtis, nobile dlioquin ingenium LutherdnisÃt perjiitionibiis deaouiÃet.Cicteriim Frdncifcus decuntbens, quuni cequiÃimo dtiimo fdidlem hordmÃbiddeÃe prffcnti ret,et Cbriftidno riittfefe religiose et puriterd deltéiis expi aÃet, Henrico filio pietdtem in omni re conÃttntiÃime co^ lenddnt commendduit, er qu£ddm ei drcdnd tuendo regno opportund communieduit, er quibus mdximi drtibus g:n tiuin ÃubieiiarumeertiÃimum fliidiu promereretur, prr^ cepit, utpopulos tributis, propterimmodicos dlendibclU fumptus, d Ãe neeeÃdrio inÃitutis, Cf dcerbius qunm dece^ ret, exdäisÃubleudret, Ãcilicet, ut hdc liberdlitdteÃrmior atque dntiquis GdUidt hoüibusÃuperior eudderet. Peculii ri dutem nomine Hdnebdldum Amirdnteinpropter lÃeila=t tdnt eiusfidem dtque uirtutem miriÃce commenddriit.An=: tecefjèrdtpdrifdto Prdneifeum regem, eodemÃrtimenÃc dieq;l'uperioris dnni AlÃonÃis DdUdlus VdÃius, propter ddinirdbiles corporis dtque animi uirtutes, qUdS eximidlU berdlitds dptiÃime condiebdt, regdli Ãrtund dignus,cui M imperio copidrum, MedioldnenÃsq^ domindtus pr^efeélu^i fdPerdindndum Gonzdgd CdtÃtrfufficerdt. Sedpriusqud horum duorum inÃgnium regum interitus incideret, CiSz fdrdcre beUum Ãufeepit, perdomitdd: Germdnis cduÃt, qu£ noa modo multo mdximd ex parte ab inÃitutis mriorunt fiorumpldcitisq; religionis impie deÃeiuerdt, Ãd ctidmà titdicjlite imperio^ Clt;eÃdris drrogdntiÃiine rebelldrdt. Des
sVI temp' L 1 B. XLV îptf ftcietitcs auttm Cerniciniæ duo duces extiterunt, Phh (ippusLantgrduius Cattorum prmceps,cr lodnncs Fn'dc» ficus SdxonüantiguiÃimtc flirpis regulus,lt;]ui cotumdci d= nimo pro tuenda libertate Cermdnici nonnnis,excitis in id bellum liberis ciuitdtibus, drma fumpferant. CtetcrùmCa fdrpro dignitatefua negudquam idftcuumbcÃumreformi ddns,itd illud ineboduit, ut guum initio pdrüpdrdtus ar^ )nd cepi/fet,in Vindtlicid ecgrepromptiÃimorum dtque ur^ gcntiumboüiuimpctumfuftincrct, et je fein Bdioaridm, dmicitid Gulielmi principisfétus, recïpcre cogeretur, do «ec ei Itdlicorum tres omdtifim£ legiones, GTfexcentend fiiCgdledtorum cquitum alte à Pontifee Pdulo religionis dt que dmicitiic nomine trdns Alpes mifd;, oppertuniÃimo tempore iuxtd Ldnzutu oppidum Pdrnepo Curd, le^to, Oilauiofdtre duccfuperucnerunt-.qudsrontiÃcias co pids lldtimfubfequut£ funtueterdiinc HifÃdnorum cohor» tes. Qjiibus tantiscenfirmdtusduxilijsCdfdr bct!utn,quod inftrebdtur, conucrfdfrtund,itd hoïlibusintulit, utpro^ trddo bello per dliquot menfes,fdfhq; Gertndnorum im» petu, quum nujqudm iuflo pr£lio fiijfet dimiedtum, Gcr» iitdnid omnis inter ridnubium, crAÃbim,^^ P.hcnu ettdnt incredibilijoelicitdte gloridq; fubdibA ft,utroq; duce cdpto to rermnexitu, utipfsuim^isdtqueprodudisnobi
iiÃimumde fuldäti Germdnid triumphum, que Kontdnis olim ducibusdene^tu foiijbt, infruere potuerit.
f l N I S.
tv' fr»U
*r ÃftVföÃ^biüïiiip^ï^
^jjnüttrwsJIö ïj^^Umbilï^ mi'
btw (|mi abfitunu tol nwtô rttwta fiç ftbttim I lt;^(gt;11^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ha top r
artftatw^iù' bücl^Tttotiftt
* totuöttaneaöoïsv . nbsp;nbsp;nbsp;ub^tjOüraâwbisi-
^TStiic-ucncratara i nbsp;nbsp;lÃmtfttt atmen^
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Wtnb piwa
. âlt;J|3blt;fWMÃ)wftb ijïis ms^uenne
^qbttnlo ftbburiH à jjtttib webitaw j; jçi'btîtottîabbw^
Miftifftanecrvol«!« ; fistjectiitumltjtrtt
b6t*^«dl8w^ti^ mtû ^ncb^üibtut cm
ftifitcbftdtf «t afTtbiit'thfittiè »«ènnçntwilp trabe bût mtctita ftttïc owfîâ*nbft mtccrbtf ftiÿiHcJbhitcbfit h»i hmtf uîfctc bès^û (itatc ^ibftt.ttcntÃp Hataut(ruft^r6i4t»i
bavrebo^^nnUam» tpa bftbcbar anita^
étcrwüc tWatmcluV Xîtânbmwibta*?^ foabicjaotHittw^jv tis^ft(h'«tjnabth k tm^ci^t^ntCfêanrn fe) qîb ertr» rarbö^ ab ambieÃM tbnil DClattîCtt btJttiUt. !
limitât? wï |teît(UJÿwf«^i