Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge • the back board

*h roïiologi con pi ren SC.

S. oct.

906

s. oct.

906

Historic Geotiütó

Octavo n’ 9^^*

CHRONO^

LOGICARVM RE-RVM AMPLISSIMÆ CLA-RISSIMÆQYE VRBIS SPIRÆ, JNemetum AugullaCj iam inde ab Anno ChriRi Saluatoris primo ad Annum ferè M. o. L XÜL gcftarum, Libri xv

•^^ceffèmnt ^raterea tir alix tnemorabiles ’varid~ ftm Nationum hi^oria, creb'-'iores 'vel Kegionunt yel Imberiomut miitationes z^r 'valldtiones,horren“ qttte ad timorem DEl,arden-tem^ inuocationem pioi ogt;»f)ei exdtare debent.

GVILIELMQ EYSENGREIN DE NEMETO SPIRENSI AVTORE.

D» Hieronymus«. * ‘i’ Pulchrumeftex alioium erratis inftituere vî-tam’noftram,amp; non quid al ij egerint quxrere, fed quid optime aäum fit, nobis pioponerc^-f^ ad imitandum.

Cutn Gratia ar Priuile^io Ca[. Maieß,] '

alvmnæ svæ NEMETVM VRBl GVI-LIELMVS EYSENGREIN, S. D.

VÆvniiicrfa amp;c5munîs omnium hominum, omnium gcnerum, actatum, deceniitur cfle quædâ ab infinito tempore çternitas quam nulla dicrum cir-cumfcriptio metitur, ipfa

vies fupenoiis rccordatio ; non ex memoria nollra Patrumqj noftrorum,fed ex Annalium monumentis ac Regiim commentarijs con-quifita,quibus nos benè beateq; caducam hâc vitam tranfegifle tefiamur : animum noftrum À corpore quafi abftraâum, admirabili quo-damad feribendum ftudio concitauit, vt te Spiram, atqui hercule egregiafaéta tuorum, virtutis gloria ad cœlum laudibus cxtollcrem: te inquam, regalibus l'acratis^; refulgentem Priuilegijstquæ nô minus amplifsimas,quàm florentifsimas nofiræ huius prouinciæ vrbes, Si natura,amp; fitu,amp; deferiptione sdificiorum, amp;pulchritudtne inprimis longe miiltumqj fu-pcras,ex cultu Dei optimo, eodcqi caftifsimo atq; fandifsimo plenifsimo^; pietatis, que tu femp puia,integra,ôc incorrupta méte amp;voob A a pcccarij

GVILIEL. EISENGREIN precarijVenerariâuc folebas; qux cærcmonias ßcieligiones publicas fanûifsimè tuendas ar-bitrabaris, propter diiiina tibi conceffa délabra,magnorumq; Imperator«rh,amp; Regu Ro-manorum,Coniugumamp;FiIianim corundem (qua corpus terrx redditur,amp; ita locatum ac fitum quafi operimento matris obducitur)(è-pulturam. Qui omnibusgcntibusac nationi-bus terra mariqj imperitantes, licet continen-ti viti curriculo nequiuere,morte tarnen prs-uenti, quæ quafi faxum Tantalo femper im-pendit, Rcgali Ciuitatis tuætumulo mandari voluerunt.quo cinerum fuorum praefentia inter omnes vna excelleres. Atque hi Chriftiani orbis Monarchç,à quibus amp;nbsp;amplifsimum dignitatis gradfi amp;Maieftatis ornamenta fum-pfilli,publicç pacis Sciuris conferuandi caufa* re Orthodoxx religionis doflrinam ampleüi, eamq; propagatedonarunt: ita,vt ex his omnibus facile xftimare Iiceat.te magnis virtuti-bus,amp; fiimma felicitate in rebus gerendis à DeofuilTe exornatam ; quam merito Romani Principes,alteram Romam nuncupate, no erubefccbant. Cum efies omnibus his virtuti-bustoto iam orbe clara.conftabilita pace, rc-paratis legibus, redado in ordinem religionis natu.vt prçcideres magnorumincommodo-rum occafiones. Id^j; ob folam pietatem cui iuftitia coniunóiaeft.incredibilemq; Ecclefia-llicx fanäitatis religionetn contigiire,haud inique

AD NEMET. SPIR. 3 inique dij'udico. Tu fiquidêm,quæ quondam Mercurij atque Dianæ, Veneris Dagonis (quem ApoUinem dicuc) inani religioncj qus turn temporis omnium ferè animos atq; no-minum imbecillitatem occuparat, attenuate gau deb as ; pro his piecate Sciuftis precibus, non contaminata fuperftitionc, nee cæfis ho-ftijsjed facro fando IE SV C H RIS TI Sal-uatorisnoftri (anguine redempta, iam nunc, fummo pietatis ardore,omnibus neruis ac fa-cultatibusjgloriofifsima Dei matrem Diuam Parthenicen MARIAM, Stephanum^; Papam amp;nbsp;Märtyrern,fidei tuæ præcipuos habere pa-tronos contendis.Nec (olum ijfdem fidei pro-pugnatoribus te fubnixam cœleftium Exer-cituum Imperator, Rex ac rerum omniû Do-minus voluit : fed hos alteros prxtcrca fanâi-tatîs præfîdio munitos defenCores, vtpote ex Rauennatibus B. Guidonem Abbatem, Gre-gorium Maurorum Ducem, Spem ConfefTo-rem, Zoilum amp;nbsp;Secundinum Martyres,atque Leonem fummumPontificem Maityremoue ( quorum facrata cadauera nunc retines ) ftbi adoptauit. Nec vUa ex parte D. Bernardum' Clarcuallen. Cœnobitam prstereundum ar-bitroFjVt quem Dodorem vitx habuifti in ter ris meritis eius infignib.iocundata,nunc eiuf-dem Pontificis gloria, partim miraculorum gratia, partim dodrina amp;nbsp;patrocinijs fiifFulta multuni exuperas, Soia igitur ex laude pie-

A 5 taris

GVILIEL. EYSENGREIN

tatis fu mm us honor tibi defertur,cum pijs co-natibus tuis, conceptaanimi fortitudine,Sacrament Ecclefixjpiasq; illius cæremonias, îpfos quoq; Sacrarum xdium aut diuini cultus miniftros, Saceidotesinquam 8c clericos, amp;nbsp;vtriufq; fexus Cœnobicas.nedu nullis cini-libus exaäionibus oneralli : veriim eciam, ab omni prophanæ plebis ad bona ipforum di-ripienda inftruda; iniuria,in rebusamp;perfonis, intra mœnia tua jp virili tutos,8c ab omni con tumelia benignifsimè fouendo fecuros reddi-diüi. Qyam prophanæ genres negledæ reli-gionis vltionem experts (int numinis permif-fu,plura in medium nedum ex facris , verum amp;nbsp;ex Æthnicis traditionib. afferri poffünt exempla. Igituradfobrietatem nos faperead-hortatus e(l Paulus,nee plus quàm oportet fa-pere. Defipit nimirum , qui vel Superos, aut îacraillorumcontemnere, vel templa, feu res quouis modo illis dicatas fibi vfurpare aut prophanare non veretur ; cum id inultum fe-rat nemo.

Quintus Fuluius Flaccus impunè nontii-lit, quod in cenfura tegulas marmoreas,ex lu-nonis Locrinæ templo, infortunac Equeftris xdes quam Romæ faciebat tranftulit. Nc-gatur enim poft hoe faótum mente conftitif-ie, qui etiam per fummam animi ægritudi-nem expirauit. Cuius Proferpinæ Locrenfis thefaulos vfque ad Pyrrlri Epirotarum Regis

ætaeem ,

AD NEMET.SPIR. 4. setatem(G Liuio creditur) intadosjcum idem Pyrrhus in nauim pofitos feciim abduxilTec, clafsis ipfiuspofterodicfœdifsima tempefta-te lacerata, oninesó[ue naues, quæ facram pe-cuniam habebant, in Locrenfiumlittorarc-ied« funt : qua tanta clade, fuperbifsimus amp;nbsp;facrilegus Rex Dcos effe edoüus , omnem conquifitam pecuniam in Profèrpins thefau-ros ïeferri iulsit: nee tarnen illi vnquam poft-hac profpcrè quiequam euenit, Italia namque pulfus, ignobili atqueinhonefta morte occu-buit. Brennus Gallorum Dux, Delphis fa-nutn Apollinis ingreffus, Dei voluntatc infè nianus vertit.

Mifitamp; Cambyfes maioris Cyri filius Quin-quaginta millia hominum,qui templum Am-monis louis diriperent contemptu religio-nis,fed ingensilla hominuiti manus.ftibita ventorum tempeftate , priufquam ad locunt veniretur, arenarum cumulis obruta cft, vc nemo extantoagminefit nuntius repertiis : ex proximis tarnen harenarum accolis, eins rei fama ad poftcros manauit. Nullus igi-tur mentis compos , diuina facra negligat, nee his admininrandis temerè Fefe ingerat, nee Superis dicata quoquo modo rapere aut prophanare moliatur, aliorum exemplo eau-üoi redditus.

A 4 Oziasgt;

GVILIEL. EYSENGREIN

Ozias.Hebræorum Dux conftitutus, cum regiaeopes affluèrent,floreret^; vt fiquando alias Regum ludxorum quifquam,ocio rc-gali opulentia Cacodxmonum prxfligijs fefe addixit, pio facrorii ritn tarn fluke quàm impie negleäo. Affuit breui cœleftis vltio, infe-äus lepra, regno cedere coa^lus efl amp;nbsp;fe in or-dinem redigere : vt qui ex fummo loco diuina faftidiflet, inde in fordjdo amp;nbsp;humili ab omnibus faftidiretur.

Antiochus, ob res multas przclarè geftas, Magni cognomen adeptus, cum diriperet o-pulentifsimum templum Beli in Syria,oppref-fusefl à promifeuamultitudine colonarum, qui ipfum vnà cum comitibus ad vnum om-nes iiiterfecerunt. Qtràiri mernquot;'T' riiamp; horrenda cædc fumma ludaicx -^euiis in Chri-ftumimpietas expiata fueiit,k..i, - ignofci-mns,quod Decies Cenium Miliia ludxorum obfidcri cceptafunt à Romanis,! if. Vefpa-fiani duâujvrbc tarnen capta, vix herum décima pars venit in viüorum pcteftatem,estera multitudine aut fame,aut ferro cofumpta.

Nee Arrius Alexandrin, Ecclefiæ Presbyter impunè tulit, quod impio commento, or-thodoxam fidé indubiû trahere impie ador-tus, filium ab sterna patris fubftantia fepara-uit. Nam concepti erroris tenacifsimns, cum forte ventrem exoneraret, ruptis fubitô vifee-nbus,niagnaqjinteflinorû parte in latrinam detnifla)

AD NEMET. SPIR. y demifla,fœdam mortemobijt. Clodoueus, Dagobert! Magni Francorum Regis filins,patrio infignitus aiademate, aperto S. Dionyfij feretro, brachij partem inde abftulit. Quam tametfi reuereter haberet jptinus tarnen mente côfternatushumicecidit ; fecutsq; funt per nbsp;nbsp;9

Dionyfianum templum tenebras, ac return o-mnium obfcuritas,vtqui illic aderant pauitâ’ tes, citif'simèillinceffugerent. Rex,etfi infa-no non difsimilis eflet.brachij partem auro amp;nbsp;gemmis circundatam B. corporireftituit.fi-mulque donaria Monafterio attribuit, quibus meliorem fibi mentem recipere poffet. Qpi ctfipanlonBcliufculusexciteritjpr« fc tarnen tulit inlànis veftigium , donee poft duos an-nos fpiritum exhalaret.

Cuius parens Dagobertus Magnus Francorum Rex,quam graue aepernitiofum fit vel facrilegium committere gt;nbsp;vel ccelefte numen contemptui habere,experimento didicit.Nam extafi correptus.vifus eft fibi amp;nbsp;alijs quibufda religiofis vitis amp;nbsp;fandis, animam ad tribunal iudicis fifti dxmonijs^; adiudicatam,intcrcefi-fionibns B.DionyGj,Mauritij,atq; Martin (i qs prxcipuos patronos colebat ) eripi, corporiqj reftitui. Dagobertus refumpto fpiritu, pceni-tentia dudus,quicquid interceperat in (juadm pla reddidit. Nouas Ecclefiasconftituit.Mo-nafteria fundauit. Inter hic, S. Germano An-tiftodoieni£pifi:opo,Cœnobiû extra vibis tii£

A $ tnœnia

GVILIEL. EYSENGREIN mœnia(vbi quondam Mercurij templum erat celebre ) conftrux'it, egregijs id docando pro-uencibus. In Chriftiparx Parthenices quoqiie, ac Petri amp;nbsp;Pauli Apoftoloru honorem, VVeif-fenbui gen. Ecclefîam,cuius Prçpofitus eft Re-uerendifsimus Spiten. Epifcopus,regalidonatione dotatam etexit,veluti patentibus litc-ris,figillo ÔC manu ^prijs diâi Dagoberti Régis munitis, probari poteft.

Et vt vnicumhoc facinus plané dcteftan-dum apponam: Fuit in agro Moguntino,Anno ChriftiSaluatorisM.CCCLXXXIII. Vie obfcuris natalibus, cognométo SchellkroplF, aleæ deditifsimus ; qui cum in Filtzbach pro-fgt;ius vrbemMoguntinam aduerfante Fortuna udo viâus.inanisnummorum exiflet. Invr-bem rediturus, obuium in compitis facellum îngreditur, ibiqj repertas Crucifixi Saluatoris noftrijDeiparx Virginis, ac Ioannis Euange-liftç ftatuas furore pcrcitus.ftriäo gladio femo tis arbitris inuadit Si vulneratrrofeo cruore ex ligneis fimulachris,ilico,haud fecus ac fi viue-rentlargiterproflucnte, obftupuitnon imme-rito atrocitaterei amp;nbsp;miraculi nouitate flagrio, falutem fibi fuga quæfiturus ; veriim irato cœ-li numine,tanquam terrç affixus,pedem ex eo loco ne latum quidé vnguem mouere potuit: donee à prxtereuntibus in facinore deprehen-fijs.atq; ab apparitoribus Magiftratuû in vincula Vt commeiueiac abduccretuc torquen-dus«

AD NEMET. SPIR. g dus. Vifitur adhuc eo loci templum violatæ Crucis celebcrrimum.ac mukis miraculis no-bilkatum : cernuntur amp;nbsp;illicdiâafimulachra, plagas amp;concretum cniorem nunc eciam prç îè ferentia.

Ncque impunes fibi perCuadeant nefarios conatus fiios diutius fore multos.Lento enim gradu (aurore Valerio) ad vindiâam fui diui-na procedir vkio,rardirarem fupplicij grauira-te compcnfarura,Sc vr Pcrfij verbis loquar: Jgnouiffè fgt;atas,^t(a cum tonat,ocjus tlex SttlphuredifcuMur facro, quàm tug, »ÂM quit non fibrit ouium Ergennaq^ intente Trifle iacet lutit etàtandum^ bidental, Jdcirco floltdtm grabet tibi yeUere barbant iH^^iter.

Non erenim eueftigio à CHRISTI pafsio-ne, aur lacobi lufti obiru, fed XL. Annos poft, Hierofolymx diripiunrur, recurira genre commeriris affliâa fupplicijs. Non fuir ob ludx Scariothis abominabile fcelus,perperuà deinceps facer duodenus Apoftolorû numerus inrermilTus : Marhia hand longe poft Dominica pafsioné,pdirionisfilij loco inApofto-licum munusfurrogaro.Nô funrdeformanda fed reformâda Monafteria feu Clerkorû Collegia , nec fifcus fed Chriftus in hoc ncgorio quxrendus eft. Sed cû aliud fcribendi conOliû mihi Gc propo(itû,paucas quaCdamies ruas in prxfentia

GVILIEL. EYSENGREIN

E)rx(èntia perftringere eft vifum, reliquis fuo oco amp;nbsp;tempori, pro eo atq; decet, rcâè rcfcr-uatis : praefertim cum id quod nunc quoque carmine compleäi conftitui, proprer abundantem atquc cxuberantem Hiftoriarum co-piam,me adnouam quandam redigat ino-piam : ita,vt etiam ea qus cupio perncere nc-queam^eo, quod perinde atque in prato vario innumeris^ueamcenitatibus fca-rcnti, ad fc quæque res me pertra-hant,cis^uetraäandis rcti» nere conentur. Vale

amp; Salue.

QVI

QVI EX VETERI-^

BVS CLARISQVE SCRI-

PTORIBVS, DE FOELICI NE-inetum Augufta Spira, hono-rificam mentionem faciunt»

CjrLJrS CÆSAR LJBViO 1,

de bello Gallüo,

T\f M vcro demi'im, necefTariô Germani fuas copias traduxerunc è caftris,gencra-tim^; confticnenint, paribusqj interual-lis, Harduos, Marcomannos, Triboces, Van-giones, Nemetcs,Sebufios,Sueuos, omncmq; aciemfuam rhedisSc earns circundederunt, ne qua fpes in fuga relinqueretur.

JDEM LJBRO VULDE

bello Gallico,

T-IIs rebus confeâis,ad legiones in Belgium

■quot;■Is lecepitjhybernauitque Nemetocern« : ibi cognofcic Comminium Atrebatem,pixlio cum equitatu fuo contendilTe.

Etfiatdo jioßeodem libro.

omnes regiones GallixTogatsCellar percurrilTet, lumma celeritate ad exer-citum Nemetocernam redijt, legionrbus^; cx omnibus hybernisad ânesTieuiroium euo-catis»

VETER. SCRIPTORES

caris,co profeäus cftjbiquc exercitum Itiftri-uitjT. Labienum Galli« Togatx prxfecit.quo maiore commendationc conciliarctur ad con fulatus peririonem.

RAYMFNDrs M^RLJAl^rS tnlnlMinCa/arem,

Emetes populi Germani,inter Belgas nu-^merantur.finirimi Meten. Argentinen. V ormarien,amp; Rheno flumini:ferè omnes Ger manica lingua vrentes : CiuitaseftEpifcopa-lis,prouinci« Moguncinx,Halfarix afcribicur, nunc SpirenGs dida eft.

Idem in eodem loco,

Emetocerna in Belgio, vbi interdtim hyC' mauitCf far,inter Belgas,diâa forte è Ne-metibus nunc SpirenGbus.

P.CORNELIP^S TAClTf^S DR moribia Germanorum,

TPfamRhcni ripam, hauddubiè Germano-'quot;‘rum popuU colunt, Vangiones,Triboci,Ne-metes.

rD,ALRICrs HATTENrs etjttcs ErancM in P. Comelinm

Taciturn,

^JEmetes Spirenfts. Exiftimo autem no-” men recens Spirxgræcum effe.Nam vrbs

Spiu à Conftancio condita aut oinata eft, qui

DE NEMETVM SPIRA. S qui quia ibi erat cohors prxtona,vtin aula feu Regia,nuncupauit vrbem à cohorte o-arâfap, honeftifsima appellationc, quafi eam vrbem vellet fpeculam quandam elTe totius vicinis.

nunc quo que eft lcdes iudicij Imperato-l'Û-

MARCEL-Itnus,

quot;P^Ein, inquit, prima Germania, vbi præteE alia municipia Moguntiacus,amp; Vangio-nes, amp;nbsp;Nemetes, amp;c Argcntoratus, barbaricis dadibus nota.

THEODOSIP^S^ IN ITINE-rario fuo.

TN prouincia Germanorum priorum, Ciui-■quot;■tas Metropolis Moguntiacen. Ciuitas Ar-gentorateh. Ciuitas Nemetum, Ciuitas Van-gionum.

£f rurfi/s (tsillatun defmptù omnibus digni-tattbus,fttbMngit bac yerba,

Vb difpofitione Speâabilis viri Ducis Moguntiacen. prxfeâus militum Menapio-rum, Tabernis præfeélus militum Andericia-norum, Vico Iulio prxfeâus militum Vindi-cum,Nemetis præfeâus militumMarcenGum, Altaripa prxfeâus militum Secundæ Flauic» Vangionis præfeâus militum Armigerorum, Mogunûacopnfeâus militû Bingentiû,amp;c.

VETER. SCRIPTORES

D. HIERONYMUS

Gerontiam.

QVid agam,inqnit,frada naui de mercibus ^difputo innumerabiles amp;. ferocifsimx genres, vniuerfas Gallias occuparnnt, quic-quid inter Alpes amp;nbsp;Pyreneun: eft,qiiod Oceano amp;nbsp;Rheno clauditur, Qjjadns, Vandalus, Sarmata.Alani GepidxjHcruIijSaxones^Bur-eundiones, almanni,amp;Ô lugenda Refpub. noftes Pannonij vaftarunt. Moguntiarum nobilis quondam Ciuitas capta arque f ibuer-fa eft, ôi. in Ecclefia multa hominû millia rra-cidata.Vangiones longaobfidione deleri. Re-morum vrbs præpotens, Ambiani, Atrebates, extremiq; hominum Morini, Tornacum, Ne-mctcs , Argentoratum translatx in Germa-niam.

GOTEFÆ/Drô' HITERBIENSIS

Vninerfitntis [uee farte decima-fefttma.

îienricM magnui^numero Qt^artu^ refutandtttt Qtânquaginta duos yita ferfecerat annos, Bella quwtts natifertur amara fati:

Tune obijt,tune Leodqyoluit tutnulart, Canonicißuduere fui corpus yenerari, Moreq, regah condere membra larf.

.At quia Rex yoluit yiuens anathema mererîi Papa caput Cleri iubet hinc corpus remoueri, Cun^îai Leodq mox anathema ferit,

Pellit

DE NEMETVM SPIRA^ »

Pf Uli CT à Jacrfs corbuf, rebifi 'Variatis, Filttis offa, pairii doluitfore rttm ßelerat^t^ llîi tùo jublMiî longuts ire facit, hpatriam Spirant qux Rhenicalittoragyrat OJft patriï ntinat^nimiu!» cont/tt^tt/s in tram .Aphra cdpella fuit,aux patris ojft tulit ; Rex ita translatifs, feretro^^ noitorcferatitS ffßtti-ttns annisfuit intumulatm.

Etpaulo poil codent loco, Sacra fepultura tune Cxfaris eß yalitura, .Aurea ftruSura patris cß, dans gaudia plura, SanSa:f Spirea membra reeondtt ea,

ri'lTlCHINDf^S SAXO de Henneo llll. Imp.

t-JEu Mogunt’u quantum decus perdidiftt»

■••q.ix ad reparandatn Monafterij tui rui-narn tabni aniificem amififtijfi fuperftes effet diim operi Monafteri) tui, quod inceperac, excremain manum imponeiet, nimiru illud illifamol'o Spiren. Monaftcrio contendorec, quod iile à fuudo fundatum vfq;, mira mol« ßc fculpcilioperecompleuit, vtnocopus fu-petomuia Regiim antiquorum opera lauda amp;nbsp;admirations dignum üt.Qualem eciam or-natum ex auroj amp;nbsp;argenco, lapidibus precio-fisj amp;nbsp;fericis veftibus lUi Monafterio contule-rit,difucile eftcKdeie nifi cui contingat amp;: vigt; dere»

He/n

VETER, SCRIPTORES

Idem paulo poß eodem in loco. TpfcRexGrxcix vt metum difsimubret,a-'quot;^micitia eiusexpetebatjamp;qucm futurfiho-ftcm timuit,muncrib.ne fieret hoftis prïuenic» Teftatur hoe aiirca tabula Spiren, Alcaris.tam artis nouitate quam metalli pondère miran-da,quamRex Grarciatdum Imperatoris votum Sc ftudium circa Spiren. Monafterinm feruere cognofceret, nobile donum amp;nbsp;tam eo qui mifitjquàmcuimittebatur dignifsimum tianfmißr.

D.BEKNti^RDl/S EPlSTO^ la C C C XXII. Domino E^i~ feepo Stnrenfi,Clero,Z!r boOH-loyniucrfo.

QVia ergo, fœcunda virorum fortium terra vcihaamp; robuftanofcitur,in iuiien-tute refetta ( ficut laus eft veftra in vniuerfo mundo,amp;virtutisveftr« fama repleuitvni-nerfiim orbem) accingimini amp;nbsp;vos viriliter, amp;nbsp;foclicia arma accipite Chriftiani nom in is zelo.

OTTO EPISCOPES FR.I-fingenßc.

T Mperatot HenricuSjapiid Leodium Belgicç vrbcm dicm obijt. Sepultisque ibidem intc-ftinis eius, corpus in Galüæ ciuitatem Spirant depottatut,ibique in EcclcGa B. Dei ge-nitncie

DE NEMETVM SPÏRA. ta

nitricis (èmpcrque virginis M A RIÆ, quant ipft miro amp;nbsp;artifidofo ficut hodie cernitur cô-ftruxerat opcre, iuxta Pacrcm amp;nbsp;Auum Impe-ratorcs,cuku regio fcpelitur.

Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poß eodem in libro.

jNfignis ilia Ecclefia, 8c regium opus Mud Spiram ciuitatem, igné confumpta eft, Sc defuper concinuitate mûri rupta, ruina mole-fta plerofque ficut tune fama fuit inuoluic*

ÆNE^S SYLf^irs, Oyj foßPiusEa^a II.

^J^Ec Spiram quifquain contemolcrit, populo plenam,amp; magnificis ædibus orna-tam. Cuius nobile tempkim quamuis anno lubilxi coiiflagraueritjica tarnen poftca reftau racum eft, vt tœlix incendium iilud fuiffe vi-dcatur. inhoctemplo non pauciiaccntCae-fares, inter quos Rodolphusfitus eft. Is qui Auftriæ familix aiiftor habetur,

EX P^R.ALI PO MENIS IN k'rß/ergeti. Chroincuti.

ppDiâa Curia regio amp;nbsp;Parlamento folenni '“^in ciuitate Spira, qu* ell pomcriunidc-leâabilcRomanorû î’egum,merise Augufto

B a conue-

VETER. SCRIPTORES eonucneiunt Principes amp;nbsp;regni deuoti. A« eodem tempore tres ibidem Keges conu;ni-unt, videlicet Henricus, Adolphus, amp;nbsp;Alber-tiiSjqnorum duo mortui fucrunt amp;nbsp;fepulti in Spira, prxfcnte Henrico atque alijs Piincipi-bus.

MATHIAS EPISCOPES Sprenfis.

^QOs Mathias Dei gratia Epifeopus Spi-renfis.ob honorem Sacri Romani Impe-rij, aclaudem huius infignis Cathedralis Ec-cleGx noftrx Splrenfis , quxcft principalior fepultura nationis Almaniæ,Imperatorum amp;nbsp;RcgumRomanorû, Coniugum amp;nbsp;Filiarum, banc tabulam fieri ordinauimus.

ERASMl^S ROTEROHAMrS in Hieronymum de Monogamia ad Gerontiant,

Cpira vrbs, inter Gcrmanicas haudquaqna poftremi nominis, neq; foliim Epifcopali (edc infignis,verum etiam templo admirandg ßruüurx, amp;nbsp;regum Germanix fepultura no-bilitata.

JOANNES ^FENTJNyS IN tAnnalibui Boiorum.,

quot;pExfeaura Rheni in coplures diflèaa Prin-_ cipes^IreuiihVeftriajI^ediomatricesjMo-guntia,

DE NEMETVM SPIRA. ii

giintîa, V angîones, Borbetomagus, Neme* tum,Augufta Spira. Triboci.

Et paiiià fgt;eß eodem in loto,

^^Ermania Prima , prærer alia municipia compleâitur Araris fontes, fecundnm

Marcellinum, Argentoratum, Nemetum Aur giiftam, Vangionum ciuitatemBorbctoma-gum, Moguntiacum.

EEATVS RHENANES ' Seletfladien,

XTEmm Triboccsqui inMcdiomatricotû ’ traûu confedcrunt,vbi hodie eft Alfatia :

Ncmetes,Vangiones, Vbios jamp;GmiIespo-p^ulos qui c Germania rranfgrefsi in Galliatn Rheno propinquos agros occupauere, libcn-ter credidcrim bilingues fuiffe»

£X CHRONICIS NORINBER, gen, Cohnieni Treueren, libris Ca/^ari Brufehÿ çr Munfleri.

quot;'l^Rbem autem Vangionum vetuftifsimî ’ tlTchoctellatiir,quodMiHeôcquingen-tis Annis ante natum Chriftum, præclaram ciu'.tarcm, vibi Treueren, cum alijs quinq; Rhenen, vrbibus.ßafilea videlicet, Argentina, Spira,Maguntia,amp; Colonia tributariam fuif-fc, in veturtifsimis vrbis Treueren. Monumc-tis, Chronicis videlicet,faxis ac pcriftiomatt-businuenimusi

B 3 Tieuui

VETER. SCRIPTORES

Treuiri in fummo templo hxc piöa vifun* turin vctuftifsimo periftromate.

Treberü'vrbs multis belloqnodcomigt;ta triunt^lnt, Cumpopulis fortes qutttq, fubegerat yrbes, ji quibus immenfumconfueuit tollere cenfu»!, locu^etari cæ^it ninüs nbsp;nbsp;dominari.

PifïitrA 'Vrbis Treaeris z?quot; circa illam altera Roma,

CiuitasRaura Ciuitas Vagio- CinitasMo-corumBafilea. num Vormatia, guntia,

Ciuitas Neme- nbsp;nbsp;nbsp;Ciuitas Vbio-

tum Spira. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rum Coloni^'

Ciuitas Argentora- • . . ;um piöa.

Lifra ifta fcripta funt fequcntia Carmiha. Tgt;Jim S emir amis qux tanto coniuge fcelix^ Plurima poffeditJed plura prioribus addit, Non contenta fiiis nec totis finibus orbts, Exbulit è patrio priuignum Trebetamfolo, Infignem frofttgtts noßram qui condidit yrbet»,

SEEASThdNTS M^NSTERFS in Copnographico Juo eperct

jNter ciuitatcmSpirenfcm amp;nbsp;montes occi-■*^duos nobilifsima cft terra, optimo vino ru-bco, quod Anferum pcdes vulgo vocatutjfru-fliento amp;nbsp;amygdalis abundans. £ft ibi tan

ta

DE NEMET. SPIR.

ta amygdalorum copia, vt ferc tota Germania illis fruatur.Potifsimum autem prope oppidum Dydefshaim,agri in modum fylux rc-plcntur amygdalis. Amat arbor ilia folum o-pimum,amp; calorcm Solis ,qux duo in hac re-gione inueniuntur. Nam habet Solcmmatu-tinum, amp;nbsp;leHexionem à montibus,

paulo poli eodem in locot

poftea Henricus Sandus , Conradiis Se-cundus Sc Coniunx cius GiCcla,tanta mii-

nificcntia dotarunt amp;nbsp;auxerunt Ecclefiam Spirenfcm, vt non benefadores fed fecundi fiindatoresEpifcopatusdici mcruerint. Nam dédit oppidum Bruxellam,extruxit inGgnem îllam ac longé amplifsimam BaGlicam, qu« adhuc extatjn quatotauguftalmpcratorum amp;nbsp;Imperatricum funt maufolca.^

CJSP^R RRVSCHiyS AD 1N~

dyttim yrbem Sriram,

Spin /(qui iuflii^ donuts, domus indjta R.cg»m, yix e(l Rhenofilia ptdchra magis,

JÜMflris triplici, diunm bonitittc,Senatu-.

Cteri, JiffèjjorumCafaris,atqf Patrum.

Quod Ditulcmd tno clemsntia numina Dusum t CqnJeriKnt atpitt Re^i^DtHudi»,

B 4.

VETER. SCRIPT0RE5 pulo fvfi codcm in loco, NEmctum Eccltfiam Imperator Conra-dus II.FrancorüDux,amp; coniunxcius laiidatifsima ac optima Imperatrix, Domina Gifela Burgundionnm Ducifla, tanto ftudio amp;nbsp;tanta munificentia dotarunt, auxerunc, óc illuftrarür;vt nó bcncfaâores.fed fccûdi fun-datores Spircn. Epifcopatns dici mcrucrint. Nam amp;nbsp;oppidum BruflelUn. cum adiacente ditiuncula Epifcopatuidedit,amp; inGguemil-lam ac loiigè amplifsimam Bafilicam cju« hodie cernitur, amp;. in hodiernum adhnc diem confpicua, ac mukorum Germanias Impcra-torum ói Iniperatn'cum habet auguftifsima maufoixa: in honorem B. MAR1Æ Virginis; amp;nbsp;preclarum S.Ioannis in fummitate vr-bis fitum tempïum, foris^; amp;nbsp;in agro Neme-tum,excafhofuo Lympurg, inquonnpèc adeo filiolum Conradum ex prxcipitio quo-dam decidentem amircrat; magnificum Coe-nobium, maximis fumptibus ac impenCs couftiuxic.

WACHIMVS MYNSJNGERrS

Ventatus à FrunAeckj; Ltb,!. ,Außnad.

Poflquam ergo Rodulphus Jam Celebris rebus geflts, partis^ trobhais, Jiis /extern lußra exfleuit, non quot;vlla jentUa Vamna ferens,^recul exuuqs, (orgoris atrd

Ut»

DE NEMETVM SPIRAî lont mole abiedis, ^urgatoRedore fedes gt;nbsp;l.xtns in ictherea^ cel/t mtgranit Olympia Hic ybi perpétué refident ^audenttf^ beati^ JUius at corpuStrecubant at^ ojja Nemetutn Molliter in templo tuius pinnactda quis non Miretur fummatcdudam^ ad lydera molem?

rrOLFGANGTS 3 AF K inyit» Praßdum Nemeto- ‘ cerna,

'^TEmetSm vrbs Germaniae clarîfsima, amp;nbsp;apud Caefatem ac Plinium exterosq; ve-tuftiores feriptores notifsima,cum adiacenti-bus fibi pagis,Epfcopalis fedes Heraclij tcin« ponbus excitit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•

Et paulo pod codem in lÛCO, ^^Onflat Si C. Marium in Cimbrica, luli-^^umquoque Cæfarcmin Gallica expedi-tione, plerunque apud Nemetes milkemin hybcrnatraduxilTe ob locifertilitatem.

Idem inProemio eiufdem libri,

Spîram extollam, nobilifsimis reful-gentem Priuilegijs, qux complures Germania; vrbes exccllis, ex religionc amp;nbsp;gloria propter diuina tibi conceffa d3ubra:magno-tuniq;lnipetat;O£UtnS( Regum fepulturam.

6 5 Qamp;i

VETER. SCRIPTORES

Qui toto orbe imperitantes, amp;nbsp;fi te continu» vitç prxfentia nequinere,cinerum tarnen fuo-lt;utn commendicione pliirimum decorane-runt. Atque hi Romani Principes,à quibus amp;nbsp;dignitatem amp;nbsp;nobilifsimum nomen fumpfi-(li, deligcrc tc vt akeram Romam nó erubuc-Tunt,

aLBERTFS RE1FFENSTE1N t» Epßola Nuncu^atoriA ai loAttnem lAcobum Ftiggerum tÇtrchberga vr F'eijen-horni Dominum,

minum tellimonia, quibus facillimè me probate pofle non diffido, ilium Spiræ, cum ad tribunal dicundo luri, cotius terrarum or-bis amplifsimum federet, ab huius feri-ptorislcâione, quotics idperne-gotia facere licuic,nunquam vacationem fjbi dc-futnpGlfe,

lÂCOBJ

lACOBI VVIMPFFELÏN-GI SLETTATEN. DE LAVDI-busamp;cætemonijs EcclcGac Spirenfis carmen, adLudoicumdeHelmftat Antiftitem Spircn-fem.

D'“ parens CU Ii.1 STI fer opent mihi In/totatio, quefo benignam.

Spire»fe yt templum tollere ad aflra qtteam.

TemplH ajtÿtflü Ingens yalidisfublime columnis, Templ»ni,

lliifßre er plenum laudis esr artis opus.

Telh equidemrutilofaßigia lata metaüo, £tßmili turres condjtwnc nitent.

Scilket rtre graui medijs Athlantis in orts Quale ßw aquoreolittore PhœbfiS altt, yeflibttlo puppiif, p«res Jexculmitie turres, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Turres,

Omatu praflant Jßlendidiöre deatS.

Parsquoa laua ßbi multis formofa faceUis, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Capella

Matthia iii^^u nobile iunxit opus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;marginales

Et cleri ßadio excellent, admifit ytrun^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Excelfa co-

Contiguosaltaconcauitatechoros. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cauitas y~

Quai bombicepikantfilum praßantetapethas nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;triitfq,Cho-

Seces murorum culmina lata tegunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ri.

Vana nee admitttt paries infignia yulgi, Tapetha Pompa iflhac mûris eß aliéna fuis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ferifa.

Uaud DEKS adefua yult fe oflentarefuperbos, .Aßßbiyultillkexhibeaturhonos.

Sed loctis eil udquüa ; »am Rex Conradus origo Ecdeßaßnempoßeritate de^t.

4' lAC. VVIMPFFELING,

J^ecres miranda,nec cerea corpora pendent, Cinfta^, mnneribus non ßat imago fuis, ^ec fecnm plebs dona ferens yt cotisât ‘vlqndnt Inuenit ancipinm prodigiofa nouum.

Crux mt- Ex alto CHRISTI fua fe modo yi/ibus offert gna in me- nbsp;nbsp;Jn cruee relliquijs plena figura pÿs.

dio Eccle- Sub'erranea 'vigintifufftdta columnit fi‘^» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^raiteßudo continet off oßtas.

Crypta fub-^datronx^ aram graaide perlxpefupremant terranea, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Llt;rta fit yt partus hora fubire j oient.

Refugium Et candelabrum late fua brachia ff argent gramdarn vdltarù fummi fiatprocul ante pedes, mulierum ^endicat atq^ fbi /ummo de culmine pendent ad .Altäre Parte chori media magna corona locum, fummum. Totaoleoforas nofluflagrarcvideret Cadelabru, nbsp;nbsp;Lampades in facra feptuoginta duo.

C orona ta- Qua feriunt clangorefuo rejonantta cœlot delifera. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JAaßa Sacerdotes eminus ter a -rocanti

iJiiXll. Inplerif^ licet palmamfemes Neometis, lampades. Primatum prabent area quot;vafa tarnen. Excelletia Clangores fmul ara fuos dum concaua fundunt, tapanaru, nbsp;nbsp;nbsp;Dtdcibus alludunt organa fape fonts,

Continua Circuituq, iuuat tumulosffeflandopriorunt tnodulatio nbsp;nbsp;Contiguum templo praterijjfe locum,

crganorn. Hie diuerfa patent pulchrùcalatafiguris, .Ambitus nbsp;nbsp;nbsp;Rati pofleritas yt memor eße queat.

ecclefia, nbsp;nbsp;Marmore defoffocelfotffuperbapriorum

Sepultura nbsp;nbsp;nbsp;Ædes facra negas effe fepulchra patrumt

Pontificum Pompa deefl turnwis, furgunt nec tn alta coluntna, Koa fuper- Jt^^mHiJaxomoUiteroßsutßtant, ta, — nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Euneribut

Tftnenbui tibi delegit qtiod regia tecngt;» Miiieftat requiem,gloria grandit erit, In te (poßhabtta patrta) [ua corpora condi Hand abs re tanti conßituere Duce!,

Quin isr Conradum Regem yirtntis amanteto ^Annales legem conßituifje canuntz

Vt'vitam Reges egreßi circiter Alpes Hic optent membris dar a fepulchra fuis. Quid loquar in tanti Scaurus praconia temoli ? Qitid expi tantôt magnißcare yiros ? ïgt;Jon yetnt à MuRs tanta mihi cop'a laudû.

Non eß mgenium ; carmina : Itngna z manns» î^il equidem Patres mibi neglexiße 'videiitur Cußodet

Eße quod in jacra reUtgione decet, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;£(deßx»

Scilicet hanc adem cußodwm oRlo tuendant,

I rudentei notlu conflttuere Patres. Elaruinibus faci a bijjem patr antibus aßunt Eratres : ne de fit offictofa manus. Cantica cxhcolu ar dumpracordia dantuff In duld jegnis carmine torpor aPeß, Non feßinatosdepromitconcio pjalmos, Septenaiq^ horat pjallererite jolet.

£ß modus : esl ordo' [unt quot;Voces, murmuradeßunt^ Condnna laudat quot;voce caterua Deos.

£t iucuada]uo reßondent organa plaufu, .Altemutj^ leuant pebius tn alta Jonis.

Terquotienshymnojanliumcanit dmbrofiano Canticu te In matuttms concto jacra D E K M. Deum lait* Turn CHRISTI corpus cernuegenuq^ reßexo dttnMf»

Ingetatnn urn twte retrod colit,

StUifitwtt

lAC. VVIMPFFELÏNG. ’

T^tu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3quot;oüicitum cemes ex omni f^arte Decannm,

quot;vigilantia NoÉtesat^dia-viferetemplaD El.

Hecatà, Nemj^efraeltfiatuit^modumleget^guhemtlff Et iuuat ex humera pondera ferre juà.

Jjtfts Lu- Quin diuinM tuui o Pater indite leges doici Epi- ohfematttem te Ludoice yidet, fiopi Spi- îtffiida: te t/dtarem: pietata amantem, ren. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et jaH£ite yita gaudet habere caput.

La/^ Lu- Quid defratre loquar Supcrumprudentia foU doici exfra Prapofîtum tanta quem dedtt eße domus, tre, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;0 fcelix princeps : o fortunate Jacerdos,

Q^od talemfratrem fata dedere tibi. Qui nedum propria^fueuit percellere mendaS} Sed quoq,/ubieEos perdomuiße folet. Et populi mores oculis circumßicit 'vncia^ Cafligat^ malos ytr probitatis amans, Callet enim frater luris Ludoice profeßor Incumbat collo farcina quanta fuo.

Cana fides dalricum laudabit in auum, .Atq^ amor in mijeros, larga^ dona manw. befauros fuperam prudent pramittit in aulam, Jpfe fecuturus dexteriore yia.

Hie ferit ynde metatgratos in morte maniplot^ Kt femper yiuat mritiis die ftudet.

Non périt ex toto dulces qui deferit auras. Pars qu/edam maior nobiliord manet : Mens aterna manet : manet indelebilenomen Æternum,yirtus esr benefabia manent. frafulis intrepidus flamen yefligia carpas. Qui tibi Dux artaftipundit ad ttfirtt yiam.

VontifitA

de lavd. eccle. seir; ts

Pontißcii fandos fi conjefîabere grejfssf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Exhortitri

Horrebss 'vitam contaminare suans, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iinttand^e

Nonfurit hicfafltts, non yida libidine cdl^, fraßdia

Nec timet inßdias cerua lepus^ fuas» yirtutes ai J^on equidem cœpit yenando Dyana modeflnm, quemgt;^ fa~ Nec iaculum fixit exitiale l^enuf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;oerdotemt

lA^mina Nympharum non hic iunguntur E^httbf, Nec gaudent turpes ducere forte choros.

2don hic lafcittus mtdto clamorefatelles, Jdec trepidam plebent dira flagella prentunt, Hic jefeJflendent aura nec e^hippia fulttOt Hic etiam minui plangit tnane decus^

2don ilium obledant thoraces.telatCaballif Lancea non equitis congredientis atrox'. Et Proceres pompa Mymos quoq^ Praful edau Sumptibus nbsp;nbsp;yanis fape fouere cauet.

V iuit yt uÆntifles nuUi grauitate fecundM^ Quem quifquif fequiturdeuia mtUa capit,

Sxpe obldta iioi Rex o cœleflis ab illo Pro je pro^ fuis yidima laudis adeft.

iduneribus latagens tefledet e Prafulis »^ar^ Nonceffdt populum conciliare abi, 2d on foletarmenti iletofiß yiuereprxda, ^ecgaudet nudè carpere yellus ouis.

.Atteatui non efl yt per phasq^ per^ nepkas^ Deljioltat miferos excoriator Dites.

Obfcura ne^i contemni degente creatos Ex clara yentens glana fttrpe faât, iJon honor dotîos : mülum fafltdit egenwa, Ettlerifœlix agminapajlor tunat»

N»

lAC. VVîMPFFELING*

‘f^on [olas ^rxflo eß cAujof au lire Qtüritnntt Nee proceruff] tantum iurgia/ctre cupt ;

Quin nbsp;nbsp;dignatnr fidei cognojeere caitlas,

Et yita regimen /j^iritualis amat,

Paßores quid agagt;it,ouibus qua ^afcua ^raßentt Sufcepti^ ^cgis nun fibt cura leuis.

Nouitenim de ß tandem ^eccata requiri, lunEium oneri nouit pontificale decui,

Eccleltaßonjus : paßer : Dux : attchora : conßd Crebro certat opes amplißcare fuas.

Expeftata fuis fouet yt fententia yerbis. Nm facile labris pracipitata fluit^

Nouit enim gemina sußum fußendere lance, Nec fibi qua placeant cuntia Heere putat»

Prafulis o frater ißos ampleéîere mores,

TJou Um Exemplaryita reßiee quafo fua, OHcjtOi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aliosfiforte imtCabere yiuens,

rralatoru» j/ expelianda morte beatus eris,

Derfiq, et ta laudo, quod quando hac teda fubintrSt Jngenuos pompa pojfe carere yiros.

Non yeniuntcambru ciniliyenatibus aptis. Non yelut aucupio forte yacare yeltnt.

Et quadiuinosßeßareyidcnturad yjus Pralati yigdes nuila deeffe (inunt,

Vontimi ,Ante diu terra quàm/undat lumina Titan^ Nißdrum 0 tibi Nißapater munera laudis habet, telebratio, Offertur^ tibt probs te yiiiimaplacans^

Non intermißdfedulitate pater.

^ißi Mar fiißf^ tibi canitur cunfîis re^na diebus, timatia de nbsp;nbsp;nbsp;f^tf Matutinas perJonat antepreees,

S.yirÿtKt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Q^otidic^

lAC. vvimpffeling.

Crux pre- Tutn preciofayiri collo pluuialia seiîant tiofa Eccle- Centum bifiênkqiios fouet iiîa aomus, pa Spiren, Clerum rclliquias tum etreumferre yiderct, quam Hen- I^laximus cy Superis yt referatur bonos, ricus III. tAfficeres cailas fimA innuptas^ puellas dono dede- Ordino iocundo conferuifie latus.

F'trgineits ffarfis coetus per terga capill is Succen/as manibus gaudet babere faces.

Corpus ep- in medium Chrifli dum nobile fertur, Nox facra clerus y bi templa reuerfus adit ;

Inter melli/luas alterna carmine latAes

Curuato yideas poplite rité coli.

.Ajjn ceres cunfîos magna gietate fidelet Procidere adC'hriflt mjflerialedectts» Prafenta- Hoc^, infignc pettmt Collegia catera tcmglHm, tio Colle- Fefla celebrari ditm gotiora folent. piomm in Adiientare timet niuea ftne yejle fdcerdos Jttmmu m. nbsp;nbsp;nbsp;In Sptris donum ßgt;iritnale tenens,

re- Hat er“ in ade [acerfuerit qtiicttn^ minifler, ligione non A fe nntriri catera templa negant. licet intra- Nam rationis apex/uadetjexjphat^, pium^t re Eecleßa. Partiri in multos emolumenta lefu. Non licet rnde Dei rogo tanta domus ßscHacula prabeSf beneficiatu In^ dies crefeit lausAecus^ynde tsr opes i“ ejfe in di- Qnomodo'tanta Dei famulis alimenta minißrai ? uerHs colle- nbsp;nbsp;nbsp;.Agmina cur cleri tanta fouere potes

gijs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Omnia rité quidem, non ylla fine ordine fiunt,

Caufie con- Ob/eruas Superos ynde tibi ifla (Aus, feruatiuie NAores etiam 2,elo pietatis opimam E^cleßa, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chara fuderunt pofleritatis opem,

Rat

DE LAVD. ECCLE. SPIR. tg

Karo tuM qttijquam litcem fîtûuit alwnnui Dotis non metitens immemor e^e tucet r'ntie lieperjies enim quot;vita: ^uffragia Hm 'voluit dignas morte redire quot;vices.

Et merito quomamcidtum quot;vehementius anges, Qtio magis accrefcunt emolumenta tibi.

Deniq^ dat largo quam-tu quot;veneraris honore Ne labare^tasfida patrona manns.

Et folers tibi nobüium prisdentia Patmm Impendit fidam ne mtnuans opem.

Perpete juccenfus cura -vigü atq^ fidelis Incrementit tut cxtits honoris amat.

Conueniunt Proceret doEii expertiq. fagaci Qui roburfuafu dant tibi jacra démtus.

Nec cfipidi quos feiitngit diftantiafratrunt Inter fe cenfus difiribuijje filent', At fabnca mes ejl abfentum tollere fruSut, t conßare domut femper amana queat* At^ tibilibertatnmplacidtfsima quonMnt Nultarum clari dona dedere Duces, Atq,faeerdotum ciuilis farcina fi fi Ne grauet exemptum conßituere genui. Res evperfn«^ ef rußica pradia largam

Spante dedere Duces(»e prcrnerenturfpem, ’irentur opesetiam tibi Spira paternas

Eeruidui imptderat relligioms amar, Hine yenère tibi rtu,arces,opp:da, 'villie, Htiic dena ex ctatliis portio grata bonis. Hine tu quot;vetiigalyhinc theionea^cobercens Cenßtrii populosi'acijtepailor habe».

C 2,

lAC. VVIMPFFELING.

tiinc f« nauigiutn/J)aciofa'fgt;er xijwr/i Rhenif Cudendi rntminos iui pater inde tenes, O clan Reges, b candida turba Qniritnnt, O quos extollit nobilitatis bonos.

In produis quantui Chrifli deferbuit i^is, Quantus ceepit amor relligionis auos.

In ycbts patriam turpè eß frigefcere flammdtH, 1 urpe efl à fama degener are patrum.

PsJec teincrè yirtus templum boe delegit auitat Cm tam largifluas tenderet yltro mantts, Tiicere nam yerum falua fi pace licebit, In Spiris floret relligioms apex.

Hic fidet bafls efl, bicfacri laurea clerij Hic fandi cultus maximus ordo yiget.

•M n V. Hicmibiqmd facrationinueniaturin lede bir m U Obflequqs Chriflt quiequid adeffedeceti’

* Quo temper patio celebrentholocauflaminiflri

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Praftanti in libro régula certa iacett

Bibliotbeca Suggérât y t falem tibi do fia Minerua Jacerdos, Hena flat egregijs bibltotbeca bbris.

Cocionator Sed nee abefl fidei iaciat quifemina yulgb, Retlor nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tpuo doeeantur adefl,

jcbolarum. Haud alimenta flbiqueritur pnereptajacerdos Curator a~ Commiflie cuijunt yt bene pajeat eues, nimarum. Et quotient rojeis lampot Pbxbeo quadrigis Sxnodus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Himidium /exto menfe peragrat iter.

Epijcopales Conueniunt yntla yeteri de morecaterua .Ad Sp^nodum^ lacram confluit ordo frequent, Rbetoris ad Satyras arretlas cominus aures ytfua cognojcatfrimina derus habet,

Jd^

DE LAVD.ECCL. SPIR.

mihigratum efl : cleri (juod 'viitit ijtiotannis rttrbit mentor lethi co^itur e/Je fut.

Quilibet enarratpoß trißia fata reliblit Cuiyelit in rebM/trorfui habere fiAent, Deni^ zr hacmagft^ landt (»atrnnuj, piornm

Sollicitis animts cenjeo ^offè dari.

QuanttfjtergratAt clerus Snpcris canithtras Inter quan^ diu congruit effè choro»

Non eß quod retrahat,non mercatura cohercens, Non f^orus out quot;vario murmure ^lena domus, £,t cum diuinas clerus facer odas, R.aro chart pedibus area trita patet.

O patres,fratrest^ pifferuififilelcs, O tu Spirenßs magna caterua domus :

Perge precor tantis yirtutibus hocq^ labor a Obfequium fummi continuare Dei.

Quanti/perßquidem Deus hic yenerabtlur : ißa ßxcrefcens ßabit non ruitura domtts.

0 tu ma^a parens, noßri patronal templi, Huius eyquot; Eccleßa nobilis ynafalus,

0 regina potens hanc adern iure tueris Quo peragit cultus obfequiofa tuos.

Candidus Oceano dum Sol caput abdere per^t, Dumq^redit canitur hictibiquot;virgoftlits.

Uictibi Bernhardus folito quondam addidit hymtstt, 0 pia,ey‘ o clemens, b quo^ dulcis aue,

Hic tibi fape cohors Pfalmis ara^ holacaußo Magni/vat laudes ofßciola tuas.

Ergo beata parens hanc falua iugiter adem. Et defends tuum yirgo beata locum.

C 5 DE

‘ • DE VETVSTATE

DE VETVSTATE

VRBIS NEMETVM SPI-RÆ,ET QJOD EADEM PRI-nioriim impcratoiumSedes

Sé Renia extiteriu

NEMETVM AugiiftaSpira,vrbs Germania: claiilsima, amp;: apudC. Cxfarcm ac Plinium, cxtcrosqj vetuftiores,qiio-iiis genere monimenrorum, ab omnium in-genijs fcriptorum notifsima: fita infolopa-ïiiftri, fereque ex Omni parte flumine amp;pa-lude qiiafi circulis quibuftiam redimita amp;nbsp;cir-cundata, pomérium deleélabile Romanorum Rcgum amp;nbsp;Imperatorcm efic cenfetur : nam diuesopum, bellique ftudijs acerrima, pinnis tcmplorum elatis, arque altis longèco-lofsisvifcndam fc offert. Vniucrfahuius vr-bis regio pro glcbx natura tam cuïtu quam frudu vbique conformis, frugis abundefe-t2x, tellus Iwienofa , quæ fiumenti fatis tarnen abundans ; nulquam non amnes ad-modum pifcofi,fonticuli falubrcs lacus amœ-nîjgratæ coniialies. Vndique in huiusam-pliftimae ciuitacis Diœccfi Bacchi colles, hcr-bida prata,fertiles agri,fyluariim nemorumq; viridaria ,quibus incft plurima fagus, nume-rofa quercus innumera: per faltuofa ncmo-raferat) pafcua latèfloiea,pecorisoninigeni I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vis

VRB. NEMET. SPIRÆ. lo vis vndique magna , copîofus vbiqiic vini, frumenti.pomiq; proucntus. Act iftate com-modus, hyeme teperattis, ad tomiofum Rheni margincm longé latcq; florent vibes célébrés: quasdam mediocri magnitudine, quæ-dam parnae quidemfed xdihcio cultiiqj fpe-äabiles. Nemetum Augnfta Spira, quæ velue in medio-tclkiris eius dominio condita.ci-uicas Epifcopalis, quad Metropolis cxiftit amp;nbsp;Regia, esteras vrbes opibus, xdifieijs , homi-num frequentia ôc magnitudine excellens, Adde, quod per vniuerfam illam J^uIkho-hi populus armis, humanitate, condantia, reli- , gionefpedatus : oppidanon itagrandia fed magnitice condita,quædam loco,quxdam in-dullria fatis munita : pagi frequentes, pleriq; adinftaroppidorumculti. Arces natura, loco, manuque munitx, captuque difficiles vi-rotum domi bellique prsftantia. Sylux fa-gisamp; quercubus amœns, feris aptx.ceruos potifsimum alunt,prxterca fetigeros apros, paucos illic vrfos aut ferocitatis eximix lupos videre licetzfed tanta ferarum pfertim no vfq; adeo ferociu feecunditate fcatcnt,vt iliac tran-feuntifuerit ominofum, nificeruorûpafcen-tiumSefînepauore libéré^; vagantium con-ffiexerit arméti fpecie grandius agmen. Ibidé Cngulis annis tanta ^uenit vini Sfruméti copia, vt nedû cultores qrum ii^ens eft numerus nccçftadü lubeAnt viftum; led fupeft tantu,vc

C edam

DE VETVSTATE cttamviciniquiq; eorum abundantia fruan-tur. Nam nobilifsimum vinum quod crefcit, continua vsólura cnnuum, amp;nbsp;aliquâdo ctiam nauium, abducirur in Heluetiam, Siieuiam, Bauariam,Lotharingiam,amp; inferiorem Ger-maniam:quandoq;in Angliam. Eft Rhenus eoloci auri valdeferaXjquippeqnod purnm ex harena colligitur amp;nbsp;eóflatur. Vniuerfus E-Öatus mediocri falubritate gaudet ,cele-imis vfbibus, vicis amp;nbsp;caftellis quod di-xi refertus: amp;qnæ ad Chrillianam rcligionem fpeftant pulchcrrimis ac ditifsimis templis, CollegijsjMonaüerijs variorum ordinum, fê-xusvtriiifqueBafilicis, ParochialibusqucEc-clefijs exotnatus.Nihil quod ad humanum vi-öum neceflarium efl hic dcfidcratur, nam extra montes in planiciemiram habet hæc Regio fru menti vbertatem, in montib’decoqui-tur generofum vinum,amp; (imul in eifdem cre-fcunt Caftaneæ ; in pede montium pulcherri-mi plantantur horti, amp;nbsp;in planis agris copio-fa prouenit fcges tritici,filiginis, hordei. Prx-terea in Rheno qui mediam ferè alluit Diœce-finjinnumeri per fingulos annos capiuntur pifccs,prxfertim AnguilIæ,Barbones, Carabi, CarpioncSjLâpctrÇjPrafmijSalmonesjTéchç, amp;nbsp;id genus reliqua. Propc Bruflella eü magna copia Ardearfi.atqjibi in forefto quem vocat Liifshart nidiHcanr. Eftautemauisaquatilis, gux viuit ex aqua, amp;nbsp;tn pluuias amp;nbsp;alias tépe-ftates

VRB. NEMET. SPIRÆ. ji dates horree, quasinfublime volans euitare conatur : fecundum illud Maronis:

not/Mq^ ^aludes

Deferit : nbsp;nbsp;nbsp;akant fn^ra yolat ardea nubent.

Ponk nidum fuum in alcifsimis arbonbus, Sc habet naturale quoddam odium contra Acci-pitrem feu Nifum, aGrxcis dicitur

Nemecum præpotens Vrbs, cum adiacenti-busfibi pagis Epifcopalisfedes Conftantini 11. Imperatoristemporibusextitit. Qua: poft Saxones ad fidem conuerCos, ( Hunnorum Gothorumó; hxrefi eradicata ) denuó in cul-tiorem amplioremq; Ciuitatem furgic, quam Nemidonam quidam Maiores appellarunt. Verum,non multopoft, à Rudigero Spiren. Antiftite foiTa valloq; munita, vrbêiamam-« plam ac magnificam, veteri appellatione ex-oleta Spiram , eó quod Rhenus in modum Spherx eius mœnia alluat, nnncupauit. Ne-metü populumq;dedu(ftumNemetes, tempor© lulij Cafarisextitifleronftat. Oyi cum Oro/i totas Gallias immenfis copijs Rheno tranf- ca^ ;r, miflo fubijcerefibi parabat, AriouiftumRe- StKt,deC, gern, Germanorum multirudine amp;nbsp;virtute iHlioCaßt-’ excitatum , magno difficiliq; bello aggref- re.J^yolf. fus, turpi abaûum fuga maximis affccit cla- B4«r i» yi dibus. AriouiftuSjinGermaniamarrepta na- fâ jvafulS uicula, Rhenum tranfuedus, effugit : duabus Jpre». vxoiibus cum vna filia cxlis, alia autem in-

C $ teicepta.

DE VETVSTATE terceptajcuius fœliciaufpicio Rex in gratiam Cxfaris receptus efl.Fuerunc in excrcicu Ger-manortim Regis Harudcs, Marcomani, Tri-boci, Vangiones, Nemeces, Ediires amp;nbsp;Sueiii, omnes Rhcni fluminis accolx. Hac Casfaris vióloria ten ici hoftes fugam dederc, qua per quinquaginta niiilia pafluum funtcxfi, nec potuic conijci quantus fueric numerus occi-forü, Manifeftö liquet amp;nbsp;C.Marium in Cim-brica, vt lulium quoque in Gallica expeditio-ne, plerumque apud Ncmetes militem in hy-berna traduxifle ob loci fertilitatem. Cæte-rum lulianum Apoftatam Rom. Imperato-rcm, Spirx quoque at eius vicinia regiam ali-quandiu tenuifle rcperio, cum adueifus Gallos amp;nbsp;vlteriores Rheni accolas procinâum mouiflèt. Atqui Ncmetum Auguftam, à Mc-tenflum ciuitatc nomen traxifle vt plerique iaâitant, quafi nouam Metim, falfum efle confiât. Metis enim Galliæ Belgicx ciuitas, Mediomatricum nuncupata, à Metio Romano nobili, eô ad Colonias Romanorû obler-uandasprsfedomilTo, Metis nomen fortita efl. Ac diu poft domatas à CxfareGallias, Mediomatricii dirutum, Mctius nobilis Romanus eandem denuó inflaurat, nomen ex auäore imponens Jicut antiquifsima fcriptu-[anotatui:

wnten idetiM yrbi

Auguflus

VRB. NEMET. SPIRÆ. 2»

Auguftus Gmiliter Cæfar , in dcfcriptione fiia communi terrarnra AuguÜam Neme-tumappellat, acquein quarta Occidentalis habicabilis parte fitam demonftrat. Huius noftrx vrbis ( de qua fei mo eft ) fundamenta prima iafta, veterumq;incolarumscftafin-gula referte opereprsciiim foret, niu fcripto-rum negligentia, aut pofterorum defidia pe-rijfleut. Hoe liquido patet, quod Mille amp;nbsp;quingentis Annis ante C H RIS T V M Sal-uatorem nattim rügens amp;nbsp;prxclara vrbsfue-rit, ac Treuirorum Augufti: cum alijs quinq; Rhenen. Vrbibus, Bafilea videlicet, Argentina, Vuormaria,Mogvitia,amp; Colonia, tribu-taria exriterit, ficut in veeuftifsimis vrbis Treueren. monumentis videre licet, vtpotc quæ Dagoni, quem Apollinem vocant, cenfum per decennium denegatum perloluebat. At-quehanc antiquitatis rationem Spira noftra quamvfurpet, amp;ex multorum feculorum fcrie trahat, facile docent Commentarij lite-ris Hebraicis atque Latinisconferipti. Tra-dunt Annales, pauló poftmundi diliiuium à lapheti filijs Nemetum Auguftam exordia fumpfifle. Ad haec in confeflb habetur, Aftro-logiam in precio vfuq; frequenti ibidem fuif-fe : Dcos denique vt omnes Belgas Mercuriu, Apollinem, Venerem atque Dyanam coluif-fc, donee Petro Apoftolorfi Principe,fummo lefu Chiifti vicaiio Romana federn tenente,

Matemus

DE VETVSTATE

Matemuscum complicibusfuis S.Euchario amp;nbsp;V aleriojiió paruiim apud Belgas populum CHRISTO acquiGnitJpfiim DEI patris om-nipotentis filiiim ex Maria Virgincnatu, pro Humana falute pafliim ad l edimcdum fa lignine proprio prothoplafti crimen, tertia^ die à mortuis refurgenccm,ad ccelum eleuatn ec ludicem viuorum,mortuorum^); in fine ic-cuiorum venturum, voce afiRrmantes, fignis aftruenres, fanguinisq; cfFuGone atreilantes, idololatria femoca, Deum vnum in Trinicate, amp;nbsp;Triniratcm in vnitatc colendam docuerüt. Edocct antiquitas, apud S. Germanum celc-bcrrimum fuiffetemplum Mercurio dedica-tum, quod régnante Dagoberto diriitum, amp;C ineoloco Cœnobiû Bencdiâincn fundatû. In monte verb S.Guidonis conftitutum tem-plumVeneri facrum.ct poftChatedralem Ec-cleGam, vbi iam Scholaftici eft manGo, tern-plum Dianae conftcratum extirifle dicunt. Ec adprioravtreuertar : Sunt quidam, miino-ftram vrbem à Romanis conditam aflerant, fcdfalfo ciuitatitribuitur, cum amp;nbsp;multopoft Nemetum AuguftamRoma fuerit oxtruâa. Hoc manifefto liquet, poft multipliçem bel-lorû cxciGonem â Romanis eandem reftau-ratâ.Nam Romani terra mariqj vidores hunc (eruabant morcm.vt quçcunq; régna prouin-ciaf^; fuxpoftenc fubijeere didioni, aliquo piopugnaculo} caftro auc etiam oppidoita fumaient

VRB» NEMET. SPIRÆ; îj firmarent amp;nbsp;corroborarent,ncfubieâipoC-fent aliquo tumultu fcditionéiic orta rebella-re. Vndc prouincias eorum Imperio fubie-öas, Romanis moribus inftitui,S£ lingua lati-na loqui ediâo cauebât. Ojiod ira die abun-dè teftantur vrbcs amp;nbsp;arces, pafsim per Rheni ripas fundatx ; videlicet luliacum à lulio Cx-farc, qui omnium primus Romanorum per-petuam diâaturam arripuit, Agrippina quo-que Colonia ab Agrippina Ncronis matre etiam num deduûa, qnemadmodum amp;nbsp;Mo-guntia in honorem Moguncij Troiani nun-cupata fuit. Sic ôc ipia de qua nunc loqui-mur Nemetum Augufta Spira (quamaliqui Nemetocernam vel Nouiomagum vocant) magis munira, amp;nbsp;in melius conftruóla eft. Hine Imperatorum præcipuorum hic locus commoranone infignior deinde ell redditus, Hine ell , quod ipia vrbsobfeuris inchoata , principijs,qunridiemagis magisq;aufta , infinito populorum numero repleta fuerit. Qyare, cum iam fonus Apoftolicx prxdica-tionis, in omnem iuxta Dauidis vaticinium terram exiret,cœpit amp;nbsp;Spirx lumen Euange-licx fidei, licet inter nebulas, propter Princi-pumperlecutorum metum retplendere. Tandem verb, in meiius proficiente ÔC vigente ibi Chriftianareligioncjdecreuit Apollolica Cedes, vrbem tarn infignern Pontincatus hono-le amp;nbsp;EpiUopalis dignitatis cathedra conde-coiare,

DE VETVSTATE

corare,vt qux longo admodiim tempore mater fuiflet errorum potencifsima, nunceflet vericatisgenitrix 8c verbi diuini pixdicatrix indefefla. AtqiiediimS. lefsiusapiid Belgas milita miracula edidiflet, populum (atis in fide confirmailèt, Nemetum Anguftam Spi-ram, fiia prædicatione ad fidem Catholicam maxime conuertit, ibiq; in Epifcopumele-âus,peraliqiiottempus ifthic moratus, officio prçdicandi verbi diuini fidelitcr et ftrenuè tieraûo,in Domino fœliciterqnienit.Sed mil-cartificis aftu, in fidelinm cordibiis femina veræ fidei iaâa,Arriana inficit labes.qua Attila Hunnorum Rexpublicus Chriftianæ reli-gionis hoftisimplicitus, fidelinm templade-iiaftac, gregem dominiciim difpergit amp;nbsp;difsi-pat, Pâftoribus viris, fanâifsimis partim tru-cidatis, partim perpetuo carcere mancipatis, alijs publicè virgis cæfis atque in exilium re-legatis, è quorum cœtu, Rupertus Vangionû Præful à Berchario Duce ciuitateeieûiis,martyrium pertulit. Verum, baud longô poft, DEVS Opt. Max. omnium creator, iuftus Index, huiusvrbismoleftiasagnofccns,Ec-clefiæ fuæ alios fandos paftores prxfecit, qui multos finitimos populos gentili errorede-tentos , fana dodrina illuminarunt atque conuerterunt. Beatos nempe Confeflores amp;nbsp;Martyres Athanalîum, Lattonem, Bene-didum, Gebhardutn, Einhardum, Regin-baldum.

VRB. NEMET. SPïRÆ. 24. baldum, Gotefridum amp;nbsp;Baldericum : quurrt Sigcbertus AnrtraGx Rex,Dagobert! Francorum Regis filins, ob rcdditnm vifurn filix fuæ cxcz natx à S. Florencio Scoto , defolacas quondam Romanorû Pontificales fedes, Ne-meten. Moguntinen. Sc Argentoraten, re-nouarat, atque magnificè dotarat. Tnm temporis Ncmetum Augnftam , amp;nbsp;S. Seruatij Patrocinio fuflFultam ferunt ; qui cum in agro Spiren. fiti affligeretur, digito figno crucis in tcrram faao,fons aquæ humo fcaturi/t, amp;c exinde nunquam defecit. Hinc ilia pietas, hinc fplendor fidei peruenit ad Catholicos et Orthodoxes Imperatores, vtzelo religionis hâc nobilifsimâ fidei bafim agnofcerenc, hâc colercntjhancinhabicare, hanc cineribusfuis condecorare non erubefeebant. Hinc tan-tus delubrorum amp;nbsp;templorum Iplendor, hinc cam magnificæ amp;nbsp;regales ædinciorum ftru-auræ. Hinc Conradus Imperator Saliquus eognominatus, Oftrofrancotum Dux, Hermanni filius, amp;nbsp;coniunx eius laudatifsima ac optima Imperacrix, Domina Gifela Burgun-dionum Ducifia, tanto findio, amp;nbsp;tanta mu-nificencia eiufdem vrbis Epifeopatum dota-runt, auxerunt amp;nbsp;illuftrarunt : vt non be-nefadores , fed fecundi fundacores dici meruerint. Nam amp;nbsp;oppidum Bruffellen. cum adiacente diciuncula , amp;nbsp;foreftum Lufshart dédit, Atque Bafilica Spirenfi ve-tufta»

DE VETVSTATE

tufta, in honorem D. Martyris Stephan Ï, dicatam papx , vetuftatc cafum mini-tantc deftruäa, à fundamentis fumptuofif-fimam illam ac longé ampliffimâ cçpic ædifi-carenouam,quæinhodiernum adhuc diem confpicua, amp;nbsp;multorum Germ’aniæ Impera-torum 8c Imperatricum habet auguftiflima Maufolëa, in honorem Sandx D EI Genitrn cis MARIÆ amp;S. Stephani: ftatuitq;, vt Imperatores infraOcëanum amp;C Alpes mori-cntes, de cxtero in Spira deberent fepeliri, quodamp; primus elfecit: Ôc quia morte prx» uencus, nruûuram confumere non poterat, pofterisfuis perficiendamdemandau t quam magnihcè cœpta, poftea Henricus iil. 1111. Imperatores magnincentius perfecerunt.Ha-bet munitum fitu, fpeâandumq; miris moli-bus regium hoc noftrum Spirefi. templum, nobile amp;nbsp;Ingens quoddam opus,cuius fimile necin Germania, neque in Gallia aut Italia inuenitur : nempe fumptuofifsimam illam Oliueti montem , laborem excultifsimum, totius^jGermaniæ opus præclarifsimum, fe-ptenisctiam Mundi fpeâaculisanneâendii, Sed placet vnum hoc amp;nbsp;fubijcere : Athenas quondam» ingeniorumcultus, fcientiarum omnium fons, amp;nbsp;eorum hominum conuen-ticulum qui eas aut inuenenint, aut inuentas funt interpretati, non modo caeteris Græciæ ciuitatibus celebiiores ac honoratiores, fed

ipfo

DE NEMET. SPIR.

Ipfo vniucrfo penè terrarum orbe, hue locurA anguRum quidem,amp;ncc magnitudinc nec diuiîijsSpartæ comparandum, decantatifsi-mum reddidifle, hîRorica nobis fides oRendic. Qui laudis prirogatiua Platonis Lyceum,Ci ceronis Academiam ac Tufculanum, przdia tantum , amp;nbsp;minimas villas eadem confecuta cR.Itaq; etlî fuperiora encomia,qui vel à Romanis AuguRis amp;nbsp;barbarorum Regibus, eo-fum^; iRhic regia pofita, vel ab Ecefefia Chrî-(li,5cnouo apud Germanos conRituto Impe-rio Nemetum AuguRs noRræ adieéta docui-mus,cumulatifsima effeappareat ;amp; qui vel folaapud citeras nationes, ipfaméi; Rudio-fam veterum rerum poReritatem,hune locum commendarepofsint ; maiori tamen fœnore encomium hnic vrbi,amp; perpctuam,ccu qnan-dam laudis rationem accedere ab amplifsi- , mototius orbis terrarum Cifareo ConGRo-rio, ac dodrinarum omnium conuenticu-lo crediderim, prifertim viroriim illuRrium qui dicundo luri animum addixerunt. NeC folum hoc luo, Mufarum alumnos adflo-rentifsimam Spiren.vrbem tanquâ ad equum Troianum confluxifie, dtco ; verumamp;Ma-iorum ætatem recolligendo, deprehendimuS omnium dodifsimos non folumdiuinis,fed etiam fecularibditeris in hac vrbe eruditos ex-titiffe. E quorum mimcro emeritus illejaco-bu9 Vuimpffelingus; neenô loannesMutter-

O Rat

DE VETVSTATÊ

ftatamp; VuolfgAngus BaurSanäx Spircn. Ec-cleGx Saccrdotes. Prtceptores noftri, emerfe-riint. Qyoriim ctiâ aufpicijs fœlicioribiis in-nixus, hune laborutn meorum manipulum congefsi. Sic amp;nbsp;in hune vfq;diem,viri autho-ritare dignitatis grauifsimi, fanôifsimiq; fa-ceidotio prjediti, omnibus numeris officij fui impletis, proprio cxcôcione plebeculam fu-ani infticiiendo fcrmonc, colloquijscum ad-uerfa parte tranfigendo, fœliciter nolhz vr-bis Diœcfûna'dminiftrant.

Sed placet monumenta pernoftrae vrbis Diœcefin animaduerfa à nobis lubijccrc,quo • rum ihapfodix hx funt,

/«fr4 ISIeïneuim ^ugufiam Sfiirata htec extant,

D. M.

CONSTANTIO VALENTINO FRATRI ET LVNÆ

MATRl CONSTANTIVS MAXIMVS F. C.

,Ad,[iniilram porta S, Guidonit»

NlRiyS MA

VIX

VENERI D

N

O

üiieamp;

VRB. NEMET.SPIRÆ. 2i

Jiidetnre^eritur Ad fmißrutningreßM tem-lgt;lf S. CermAfti Mount^,

DEO MERCVRIO

ACCONIVS T. A.

Jii Rhenii

DEO

MERCVRIO

MNSVEVS

AR FACI E

OCIATÏ A

SECVNDA

VSL. L. M.

Ibidem yrceui de}gt;iSus,ybi legitur»

FAVSTVS FECIT.

A'etjjènbwgi ad Rhe»um,parieti ia-fertant re^eritur.

MERCVRIO

BASEM CVM

L CANDI DV CATO R D V S L L M.

- ENCOMIVM

NOBILISS. AC

FLORENTISS.VRB1S

SPIRÆ ENCOMIVM. CtVONDAM Reuerendo Marrino Mutio,Cathc-dralis NcmetumEccIefîæ Yica.-^ rio, infoelid Agnppina Colonia, me Authore,

Sdicatum»

I mijmorantur ^idhuc Efhe/îna facraDiano^ ylc ^fJaufolai marmora brilca yigent. Sicelebratur adhac »oflris Babylonia turritt Heu po^ultexitioquàmferijdeferunt.

Jp'a Khodoscelfosfiiaffatclara colofpgt;s, Q^os quondam [aluos iamferfü hcflis habet, Queis ^rohibet noliras yel relîigione yetußof P'el facris (i/e»iti nos memorare domos^ Nemetum ifi fofUx jlugujla Nemetunt yrbû ßtsa, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i^fcet yrbs, Princibe digna domuf,

* Pars^ yrhis Rheno cinUa eßi/antlo^ yireto^ Pert^ recens lgt;ratum y aile nitente iacei, Condita Romanis yrbs inclyta [um^tibsffj are, Quis poterit laudis non memor ejje jua ?

Singula quid referam 1“ ft ruxtt gens extera mur OS, Gentibus immodicis firinci^iumq, dédit, Sbira ftquot; ll^^^i‘screuerunt,yrbis^ulcherrima moles utolus me- „ diamalluit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rajgt;tdoagminej^erftuttyrbe,

yrbem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;defluuq nomsne isomen habet,

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Terrdi

VRBIS SPIRÆ. î7

Terra ferax, eampiti ridenSiqnetn ditat ybi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jjid de^cri

P'beribusyerêfrugibuiomnisa^er. gt;nbsp;Proibtmnt grauidoi fœcunda^femina /picaf,

Midta^flori^ero ycrgit arifla folo, Pampinus ybertor maturas occidit ytioi., Frngiferii crefcunt Maßica yina iugii.

Culta rei^rafentant dulces pomaria fruauff nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f^re» bortf

Herbas yiuaces quoi légat yxor habet,

Pernariasplantas telli/s produit opima, Hitini^ cum yiridt gramine prata patent. Ardua prima Pyrtts.mox Ficus,Perfîcgt;u,at(^ Aiel^lus,e^ Morns, Caftanea^ yigent.

Hinepracox Cerafits,/pints turn Prttnits acutit Germinat : cr tenera comere fronde feiet.

Nttne etiam foli/s pramittis Amygdale/lores. Et frulîus multos pofl coma fpj//a gerit.

FJefeius a/piciens faeros yel .Adonidts hortos

Diceret.aut magni forfitan Alcinoi.

•A/piciaf hie templa Dcum, yel culmina Regumf Tcmpla.

T angentest/, buins /ydera pene domos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Domus »

na domus claras nunc multas continet aulas.

Nunc pulchri thalami /plendida muit a tenent. Quid numerem nitidas hic nbsp;nbsp;fine farde plateas, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Platecec

Quid forai' qua nullt di/plicuijfe yalent.

Non dicam yaltdo quàm fit circundata mnro, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mania ‘

Ad con/eruandum pacts in yrbe deetts, Condita Cyclopum dextris ni/i nomina fiÜa

Moema turn po/fent dicier art^um.

Quàm benefrmata e/l muro^ nbsp;nbsp;turribsts altis,

tAduerfuf ytdeiftrtia tela trucis.

D i Har»

ENCOMIVM

JImc dtntna mantUimox hoftica mania cingunf., Carulcts^f armat Rhenui amatnts aqttii, ^uri confnrguntjcd cur ego mania narro ? Accrefdt -virtnii crefiit ybiq^ fides.

Hane non infanifaflttSjfcd candida yirtui Et meuetantiqua relligionis amor.

Bellica ntmc fulgent jaxis conßmiia yetnftit nbsp;nbsp;nbsp;'

.Altadjftdmineo mania circuitu.

ExttiUa Sollicitigelida yigiles ybi noße fre/juentet noßttma, nbsp;nbsp;nbsp;Excubia^i ^andnnt,offieiumq^ ßutm.

ydochina jibdita per turret qua fulminât anea bombo iellicce, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Defendent patnam machina terrifico,

Pracept dependet Cataraßa yenire cateruas ' Hcßilet prohibent non fine dente minax, . St4gna» Hie tua yelpinguet cupiunt m retia Carps, l^elDipM in Rheni gurgite cornigeri z Hie j^nguilla latet bonga cognata eolubrat, /bultipedet Cancrot limpidus amnis habet.

Dideißnos inter yolucrum modulamina cantM Per iugaper yallet eoncinit albus olor. Diuttia. Ponderafidgentis/iquis congeßa metalli, Si concempletiir Pygmalionis opes.

Syderefubfauflo yel mania condita dieetf yellatis Superû,omnibusf, bonis.

Cunßos fortune ficlargus riuus inundat, rxcundat fc fort mox opidcnta domot.

Templum Templum augujlum sngens mtdtis fublime colunUtf Tdtmtale, ytrginisintaßaquodfibifeßa colit, f'rbe fitum /umma,(jenitricia Regia Diua, Dctdaleas (reda4 hecfabrifalfe manus»

^lole^

VRBIS SPIRÆ.

MoleÇj fiiblimi tefludine nititnralta, CrediAeris [»»tfnos tebla tenere Ueos.

Eminui apparent excelfo cidmine turret Sex numero^teblum plumbea majjafecit.

Res memorSdaquidem',flat porticus addita temple, TebÏum^

Et legem in fortbus fablaq^ Regis habet, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Porticut

Marmore nunc Paria fidgent nunc gemma colüna, qr,^ inferta Nunc templum antiquum nobtleiaffat ebur.

Celfaijß^iifflenlos releuant laquearia lychnos, Inflabilii tremulas commouet aura flues.

Martyrn hinc Stephani, Regnrn quo bt^îa decora^ 7 um quQ(^ Gregorij corpora janbia tenet.

Sunt alif Ditn,quorunt mine corpora jeruat, , Qua fibi ne noceant tela inimica cauent, Diuus Bernardus fxltci floruit yrbe,

Tita pralu(lrfs,relligione,fide, Jn totum mundumfauflißtma dogmata.miftt t Orbe^ nunc toto feripta /acrata quot;figent.

Cernite diuino panduntur quot;ft omnia nato, Fumofo^^ ardent ligna caduca foco.

No{lis erat mediumifocat as.tema incipit ara. In templo 'vigtlatfeemina 'vir^fluo.

Sptra Bernardi/f,cum turris ab are yocattts, Conuenit ad templum.certa^ facra facit,

Rem facit arcanOfres eft hic digna relatu, yifus erat tacitafundere quot;foce preces, Sujflicit in calum.tendens ad lÿdera palmas^ Mira cano dibin fomnia nidla meis.

Dixit lt;^r i,) folio^'vultns^ in imagine fupplex CQittiltel i exatidit Dwn rogata preces, D

ENCOMIVM

En l^iti^o rutilii reßilenduitigttibM antro. Créditépoßeritas, 'virgofatrataDei.

Salue,inquit^multum Bernardo Ditta Maria, ,Ae tulit è medqs matntbiu illa caput.

J^idit ztr obflnpuit Bernardui fydera fpcblatts, Fatidicia flupiut tota corona [onii.

Hieronymta Stridone fatits dum régna peragrat, Protulit angel tas nui fua quot;Verba charts'.

Hicpatria pro^ugus jacras holocaufla per arat, Fxtd zv hic docuit publicus ere fidem, Q^in ntedio Regum reqiiiefcunt corpora templo, Inuida quos nobis mors ttdit ante dtem.

Jwperq fidmen Frastcorumjanguine princeps, Exemptas feclo condittir hic tumiilo ;

CcefarConradaSjpietatis magnas amicus, Chrijliadum in rabiem qutfera tela tidit.

Extruxit pritpas magnis hanc (umptibus cedent. Flic dedit esr facro plurima dcna loco,

Jßitfs meritis pietatis Jacra vigebant, Hicßudia,ev quicquidteta Sophia decet.

Cccjar Henricus Francorum nobile culmen, Qui pias zse tittdo,dicitur populo:

Primi Conradi foboles qui Gifela natas, ludicio pollens, conßlto^ grauis.

Corpore nunc Spires requie[eit,f]tiritus arce .Aßrigerageflat ccelicafceptra manu.

Henricus Qt^artus fed ternus in ordtne Cetfar, Cefiit cui tremulis pallida yita labris ;

Qui fuit esr generis deci/s immortale patemi. Et Martts (olumettflußitieslt;^ dtcMi

Pendu-

ENC0MIV5/

Crf/// t/” nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;clarent dofiii placidis^^ hac mmia Mujts

rorum do-^oruitt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dofïarum cidtorcs mille S ororum^

Etfnnt Caftïl^s omnia plena Jacrit. tÂttica Ramante ^nt ùtnxtt-verba lo’iuelm Hac petitnr longa /olm hie quot;v/tp^ quot;via.

DoEloret Hic qut lura Jciitnt,n»merofa 'volumina legum» inru. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 empor a tjuo digné lanrea /?rta tegant.

Cratoret, Oratorei, Medici/,, Mathcmata lacra /iJcdici. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Florent : acßudijs gloria parta manet.

Mathema- Ca/arenm Vroceretiftlnncpofuere tribunal^ tici, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jitdiciitm/ummanobilttaM habet.

Sumit Ro- Htel»nt Dotioresltnguarumf}niM^,periti, mani Im- nbsp;nbsp;Ft fttmmnm Impery lt;j»i tenueregradum,

fei i) tribu- Et nuibtts ingen o,pietate,fille/femnduSt nal Came- Jußitia nemo, iudicio/ fun. rd, CtefareitradantFnuofa'volumina lurij, I^^bm itmocHOS -vt tueare reos. Jnuida Ifinojas exertet curia caujof, Sanfia/, dat populit crédita iura fuit.

Thulia/ pojcnnturfiFcepta munera caufte^ JnnocMCS falita dexteritate leuant.

Viuat lo Fiean,florent pro paupere leget, Jura/ pita patria, gua'm malalwra placent.

HaBenus hiec cecinitmea tarmina blanda 7 6d/z«

In quibm ingenij eft non bene cultus ager, Si mihi nunc Pcean facratos panderet arcus^ y erteret in lepidos nbsp;nbsp;mea 'Verba modos.

a/ld latios/ larejpenetraret facra Mineruat

•Afferretfecum (armna (uita mihii

puua

VRBIS SPIRÆ. 30

Quum no» ad Patres 'ventum clari^, Senatus Senattts Concilium, cuius famadecus^ yiget, yr^is S^i*

Currite iam Mufx celeres frajentia curju

Labuntur fdcili,carbaja plena ■volant.

T^unc opus eloquio cultori, altoq, cothumo

Perfeiïum nbsp;fummum tangere yelle gradum,

tAßidet hic Brtatis ’viffriciafceptragubernans,

.Ajjertorpatria qui futur a cauet.

Judicia Fabius, cuicedtt Tullius ore, HincMarcellus adefl, relligione Numa.

Fatales Decios cernes geminos^ Catones,

.Attilium Scttuam, Scipiadas^ duos, Pompeies geminos, Catulum, Curiumq, •videbis,

rabrittos^ duos, Flamimum^ genus, Eß grauitai dubijs, fludium pietatis vr aquif

ludicium, probitas, in mtferosf, fides,

Jullitia, pietatefide, yitaf^probati,

Con/ilio pollent,relligione graues, / 0 ytinatn doblo pojjem palleßere ludo

Verfibus egregijs Diua Thalia tuis.

Sacra fcatet longe noflris àJedibus ynda Caflalidum, »ec nos ,Aona prata rigant.

Sed quia nunc tempus lyra poflulat ergo coronam

Ponite The/fiiades, tu quoq, Mi^Mile,

D5

DE CATHEDRALI TEMP.

DE CATHEDRALI

BEATÆ HARIÆ DEI-naræ virginis Templo

Spirægt;

AlMÆ Thcotocos virgini Diuoq; Ste phano eins nominis Summo Pontifici primo amp;nbsp;Martyri facriim templum, à Conrado 11. Saliquo Komanorum Rege ,Im-peratorevero primo inftauratum, dcniqueà fundamentiscxtrudum, primo fefèolFertlo-co.HæcBafilica, quafi parens cxtcrarum Ec-defiarum.fanûifsimis religionibus confecra-ta, Epifcopalis cathedra, necnon Maiifolçû Romanorum Regum, magnifico apparatu, iaquearibus Si columnis inftruûa, admiran-do fui fulgore venerandam rcligionis maie-ßatem acceiïuris prxbet. Sunt ibidem fingu* latim capellx:

Qyarum prima Sanâa Sanaorum nuncti-pata, Dioz Parthenicz Mariz ac Stephano PapZiPetroamp; Paulo Apoftolis, necnon Bern hardo Clarcuallen.omnibusqjSanâis vendi-ta atq; addiâa : eft fumma Ara, in qua mul-torumChrifticomitum fanûifsimz reliquiz contincntur,ac fubfequcntes przcipuè :

Cranca niminim.aut fi mauis, capitis cal-tiariaD.Stephani Summi Romanorum Pon-dficis primijfub Calieno (vt quidam volunt) vcl

ET ALUS ECCL. SPIR. jt yel potins Deciano cdiâo, vnà cum plcrifque , fuorum marry rio coronati.

Celfipueriatq; martyris fub Claudij priui-gno, Ncrone matricida, Mediolani pio Chri-ui nomine pafsi ; vbi legitur ;

Si caput hoc yiolet aut dißipet yuquatn, ftdminet ira UnJuper hutte finerequiei.

Neenon Anaftafij, fub Cofdroa Perfarum Rege tructdati. Ex cuius arcula fuperiori qua huius reliquis Martyris continencur, argento dolata hase carmina vifuntur :

Martyr ^naßaßui pro Chrifli nomine paffiUt Cum jandù gaudet, pro nobu omnibus oret,

Referuatur 8c caput ibidem virgineutn Vtfulanx cohertisjfub Attila tyranno Marty-liocoronatarum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»

Corpora verb Stephani Pap«, Gregorij Thebeorû Ducis, Spei Confeflbris cum cul-tell o, Zoili 8c Secundini Martyrum, ac Leonis Pap« 8c Martyris cumEpitaphio:

Brachia autem lacobi Apoftoli, Sixti Paps, Nicolai 8c Leodegarij Ponrificum,Ciria-ci Diaconi, 8c S. Cyrilli : cum vetuftifsimis S.Patriarcharumexuuijs, Abrah«, Ifaac,8c lacob, in ea ara venerantur reporta.

Continetur ibidem aliquid8cde S.Vdalri-CÎ Epifeopi Auguftani veftimento. De Syri-doneChnfti. Delintheoquo cinûusert lefus in ccena cum lauaret difcipuloium pedes.

Olt;

DE CATHEDRALI TEMP.

De veliimcnto Domini. Cingulum S. Marias matris Dei, De fangnine Domini inpanno iniiolutus. Quatuor fpin* de corona Ipinca Clirilti. ReliquiæS. Dionyfij. Depecraiupec quem Angélus (edit ad fepuichrum Dominû De loco Caluari«. De Sepulchro Domini.De pecra fuperquam Dominus fedit.

In arcula argenceadcaurata continetur de capite S. Georgij, 8c de veftimento S. Mari® Cniilli matris.

In Cruce duplicata anro Sc gemmis orna-taamp;oblita,contineturdepctra fuper quam Dominus ftetit cum afccnderet cœlos.

In Ciftula paruula de lapide Onichino,auro amp;nbsp;margaritis ornata,habetur de cute S.Bat tholomxi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

In vafculo Criftallino tcneturde fanguine Chiiftijamp; corpus Domini,quod S.V Villchar« do cœlitus à Domino tranlmiflum elt.

ReliquixdeS. Pelagio ôc S. Venia in hoc Altari rclèruantUGquas tulit Berengarius Rcx quando in Vngariam pergit cum S. Egenul-pho Epifcopo. De vélo amp;nbsp;crinibus S. Clar«. De fanguine S. Stephani prothomartyris. De lapide vbi Dominus iciunauit. De vefte S. MARIÆ Virginis. De ofsibus,fanguineamp; vc-ftibus S. Thebcorum, ex Ecclefia Bonncn.at-que Xanthen. Spiram delata. De ftolaS.Ge-ronis Epifcopi. De libro S, Syrnconis Treuc-reà, Epifcopi. Decatnili» S.ïheobaldi. De

fepulchio

ET ALII S EC CL. SPIR.' 3» fepulchro Lazari. De cafula amp;nbsp;infuU S, Martini Epifcopi. De S. Bernardo abundantes reliqui«. De ftola S. Vdalrici. De fpongia Domini noftri lefu Chrifti,

In Monftrantia ex auro amp;nbsp;argcnto confe« âa.concinetur virga Moyfi.

In Monftrantia alia auro amp;nbsp;argento perfe-âa, habetur de fepulchro S. Catharinx.

In parna capfula ex Onychino, dann». S» Petri Papx amp;nbsp;Apoftoli.

In cornu deaurato,de veftc S. Viâoris.

In bicorni dcaurato gemmis ornato, d® oleo S. Catharinx.

In Monftrantia maiori preciofiori, conti-netur de columna fl jgellationisChrifti,

Superbit ibidem fiimptuofifsima atq; ma-gnificentifsimaCiux.fulno métallo,auro ob-ryzo, lafpidc gemmisq; dillinâa clarifsimij : quam Henricus III. Imperator cognomento Pius8cNiger Conradiil. fllius,famofohuic Spiren. templo contulerat : in qua particule dux ligni Chriftiferi et pars ciaui referuaii-tur, vniuerfis ßcfingnlisChriltindelibusipfo Paralceues die , quo Dominus nofter Icfus Chtiftus pro humani generis falute cinci aflS-xus fuit, prccibus amp;nbsp;gratulationibus non fd-lum veneranda tèd etiam dcofculanda. In huius illuftrifsimx crucis circnmeatu legitui; Vontnieratjaniïafxlix hxc dina Mxria

Semftr yt xterw mHHM yita,

HenriA

DE CATHEDRALI TEMP»

JienTtch Conradi natas de fiir^e }\donarchi, Gifcla (jtâgenituSfmultam faits i^fe henignus.

In pofteriori quoque eiiifdem crucis parte, a ua viridis oculomm acicsrecreans Smarag-us cernitur.auguftifsima Henrici Regis od-latio hifce verfibus colligiturî ,Ad -vctum Regis tienrin dona ferentis, Kejfice defolio refidcs qui ChrißeJu^ierno,

Eft practerea in cminenrirsima hac Ara,ar* cella ingens eburnca, à Beatrice Impératrice tranimilfa, multorum Chnfti famulorum rc-liquljs oniiiUjvbi legitur:

Hoc altarefacntm aurogemmisd décorum, f'ecit peccattix,non re fed yoce tieatrix, Hißtereat prorfus anathcmatis igneperußtts Quifquis id abfltderit : facro cuicun^ dicarit.

Infinis ip(i Arcæ Porphireticus lapis, orbi* culariter carminibus circum circa incifis, hxc profitetur legcntibus ;

immolât hic almum rediuiui fanguinis agnum quot;Dextra Sacerdotts^potum abumf, redemptis^ Çuo fabîte fortes ammx per bella, per hoßes, Duleia perpétua redeunt ad gaudia yita, Cruxma- Pono expreflam lefu Chrifti Saluatoris ^inme^ crucifixiimaginem, fanâifsimis patrumre-iioEccle- dundaiitéexuiiijs, à lutamentis fabrefaâam ;

Otto Imperator conftrui fecerat, Pontifical! Spiren. cathedrx prxfidente Ëinhardo II. qui arcum Cnici fubdidit tsdi elogio :

Pramitt

ET ALUS ECCL; SPIR. 33

Premia digna Deo fgt;oM elÏ perfoluere ne/no, Paßo pro nobis tanti tormentudolorist Sed 'velut Einhardm præfentis conditor arctfi. Da taa largsa ei coteumq^ cacumina cceli.

Tiimdenique infignem canddiferam co- Candelife-tonatn cupream, fulgenti métallo illumina- corona tam auroq; fubduâam, ex CummachoriNe- i»choro Ee metum concauitatc dependcntem j maxime fufpiciendam cffe admirandamq; hominum rcn.exjuni generi duco : quam S. Reginbaldus eius no-minis fccundus Nemetocernx Antiftcs fieri curauit:vti exlitcris aureis eidem imprefsisf^^^^”^* patet.

Cer«zt«r in Medio Séraphin celßßiMM ordo, Eximius merito qui prtelidet altits olympo, Efi Chérubin divins celpßiMUi ordo fecundii^, Hine ^Angelis CiMiles confißere laude tonantis, CxtHS nbsp;nbsp;Angelicui reltquis fancis yeneranduif

CoUaudat DoMinumpropria Deitate re/petîuM, Eormantur yerè poil almi quinq^ Prop beta, Spent MagnaM nobis qui pradixere jalutis, yirgo Dei genitrix,Jpes mundi,gloria,nulrix, GeMMapudicitia,regali nata radice, Hinc atria charuM deuotus cerne Senatuni, HoJ]gt;itio Dominum qui Itepe recepit alenduM^ l'trgineo Kerbu portafli corpore CH li.lSTK Qux Kegem Reegum générant ^ub tempore legum. Hinc duodenus apex tsquodtfcrtmtne Index, Secernit iuUos abtniquisigneeremandu.

DE CATHEDRALI TEMP,

Iflud non MdgWim dignanter fufcipe donum, Quod Reginbald/a tibi Praftd retÙo milelluff Munere fed paruo yideas me cordù in aruo, Olje dabit mentem fimtd prolongitt agentent, Pro ^ectatorum mtferanda molemeorum, J^on tantum praßo quantum tibi debitus exto, Si Hater at natui Dç,tif ynui fjiiritus almus. Efl quod •veile me um tibi plui donare paratum.

ChorUi re- ^mc Chorum prilibatum Regalis fubfc-polu Spira Hucns Parochiæ locum fibi vendicac, in prz-fens vfque Romanoriim Regum amp;i, Impera-torum, Coniiigum 8c Filiarum eorundem c-uideurem l’epulturam,amp; tumulos de marmore fabncatos ac politos oftcntans. Horum quatuor fummum Imperij faftigium afle-curi, Czfarco diademate refulgentcs', Conra-dus II. Henricus 11 {.Henricus 1111. amp;nbsp;Hen

ricus V. in prioribus Maufolzis ciufdem rtru-ûurz amp;nbsp;eleuationis, vnà cum Gifela amp;nbsp;Bertha coniugibus magnificc rcquiefcunt : hoc-cine fub Epitaphio;

FILIVS HIC, PATER HIQAVVS HIC,PROAVVS lACET ISTHIC: HIC PROAVI CONIVNX.HIC

HENRICI SENIORIS.

Regalibus veriim infignijs clari Philippus, Rudolphus, Adolphus acqj Albertus, vnà cum Agnete Friderici Imperatoris filia pofteriori-bus tumulis funt leconditiimeinona excellen-ti hac rclida; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eataoft

ET ALIIS ECCLiSpiR. 34.

Tamoü Reges clari Comités^ Ducest^

Et Reginarum nobdis yjr^ phalanxt

Hot in magnifîco dum ftabnnt fecida tem^lo, eHrtritm laudum fama perennis erit.

Quibbe domo noßra tui muncra magm dedißiSf

Hand fruilra plamit corpora yeßra tegi.

Speraßis precibus animos qitandog, leuari,

Htcfdcilem ad Si^eros ßies erat ejje yiam, Hinitefxlices aterna lande fepnlci,

Qitomm animos cxlnm: corpora terra tenet.

Hic Saccr lapis gloriofifsimx S. Crucis, în-finitis SanQorum cxiniijs fpiritiialibus quoq; gratijs exuberans infurgit: in quo mcritx grates lE S V Chrifto Saluacori noftro peragun-tur, arque diuina officia, fanâa,viuifica ßc in-cruenta facrificia pro defunftorum anima-busperfoluuntur.

Templum xqualiter mox diuifuminduas Hno Ora-^ partes, ad vtrunque latus habet oratoria faxis toria tem^ clarifsimis amp;nbsp;opera mirabili perfeda.vt fileam pU Sbirett, columnas eorundê poliras atqui ad iümmutn faftigium deduftas. Qviorum dexrrum B. lo-anni dicatum,tria continet Altaria: Primii îo-anni amp;nbsp;Baptirtç amp;nbsp;Enangeliftr,medium Barbar® , tertinm Marix Magdalen® ac D. Seba-ftiano infcriptum.

Alterumautem ad finirtram S. Stephano Prothomartyri facrum, totidem Aras habet: primam vtrifq; Stephanis, media Ciriaco, vl-timatn vcrû Gregodo fummoPôtifici fadas.

Ë Z Infia

DE CATHEDRALI TEMP.

Infra autcm cminentiora iam diûa Orato» gt;hocinquamfempcrfiim admiratns fern-maioTÙ Ec pcrq; videre amaui, fiibterraneam caucrnam, clefia Spf- delubrum oélenis amidum Altaribus. Quo-rum primum S.Egidio, fècundum verô Apo-ftolorum Principi Petro amp;nbsp;Paulo vitrco appa-ratu ornatuque décorum fefe vifendum offert : penes qnæ Impcratricis Beatricis , ac A-delhaidis Reginæ corpora requiefcunt. Ad-mifsis etiam aliquibus viris Principibus orbis terrarum nobilifsimis atqjclarifsimis. estera Altaria, reliquorum fandifsimis Apoftolo-rum præconijs fulta magnificè fplendefcunt. Horum dextræ partis primum Bartholomæo, alterum Philippo ôc lacobo vtrifque, tertium Andres Thomsq; cedunt. Hinc meridiem verfus Simon amp;Iudas primum, medium Mathias amp;s Matthsus, vltimum autem D. Gallus prsGdijs interclufa tenent.

His itaque ftudiofè requifitisjamp; Dominica fepultura fefc fpedandam præbet : quo loci corde pœnitentibus, emendatione temerita-tisj infinita remittuntur peccata fummorum authoritate Pontificum.

tAltare S, Infurgitexinde in famofifsimi rempli hu-^nnx in ius medio Ara beatifsimæ Anns matris Theo-medio tem tocos Maris virginis, inter esteras nec mini-pli, ma ccnfenda,cum indies facrofanda amp;nbsp;augu-ftifsimaChriftimyfteria diuinaq; munera re-uerenterfeptenis.quandoqs nouenis vicibus in hac contiedentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ad

ET ALUS ECCL. SPIR. 3^

Ad cuius finiftrum latus inter tcftudinum concauitates,denis rhillibus Martyrum Altäre facrum cernitur.

Inquircntibus quoq; Septcntrionalia lare- Sex facetta tu, fexSacella ordine oftcndunt feamp;occur- adlatn^Se runt. PrimumD. Afræ (vbi quondam Hen-rici U11. Imperatoris cadauer in farcophago Spiren, lapideo quinquennio ftctit inhumatu) iècun- Baßlica, dum hinc B. Marix fandoque Germano ac Chiliano. Alterum D. Henrico Imperator! 8c Chunigundi coniugi. Qyartum S. Bernardo. Qiûntum aims virgin! Agncti Martyr!. Se-xtum 8c vlrimum,elea!fs!mo gentium doâo-ri Paulo ad porticum Ecclefis dcdicata.

Medium at diem verfus, Deambulatorium ,Afnbitui (in quo amplifsimaMaiorumnoftrorum mo- Cathedralit numenta ad pofteritatis memoriam notan- spiren. tur ) videre licet. Vbi penes Orientem Marti-nusTuronen. Antiftes locum fui occupât in Sacello inferior!. Appofitisetiam collaterali-bus Cucia 8c Otilia virginibus, cum lodoco Confeffore. Aras fuperiores D. Catharina tenet. Altera Blalîo acDorothex dicata.

Binafimiliter SacellaOccidensprxbetjfu-perius Altäre D. Laurentio, inferius verùm Goari ConfelTori eximio.

Continet 8c Oliueti Mons exquilitifsi- Oliueti mus todus Germanix labor Aram indu- Mota, fam*

E 3 Qijibu»

DE CATHEDRALI TEMP.

Qnibus omnibus amp;nbsp;fingulis fuperaddere licet banc quam Pontificix ædes habent.Nec-non eciâ in Archidyaconi maioris habitatione fitam Aram B. Cniifto{?liori ac Marth« pa-trocinijs exuberantem, communibiisé]; cum fiimmi rempli Saccllis gaudentem priuilcgijs,

DE PERSONIS ECCLESIÆ Spirenfis dc eorugt;n ofßcijs.

IPfaNemetiim EccleGa foIcniSacerdotum collegmdecorajæqnabili vniuerf« turn vitç turn fingulatum aâionum Cleri cateriia fuperbir, qui centum billeni numéro, datutis 6c Iblennibus facrificijs aftridi tencntur. E quibus pars fanftifsimo lacerdotio prxdita, pars quoque Leuitici viri ordinis, Altaribus aftantes, vuà cum Sacerdotibus myfterium o-mnium maxime horrendum verendiim^uc perfoluunt, deftinati laboris præmia ex com-niuni ærario fufcipientes.

fratresSe- nbsp;nbsp;Fratres quoque Sediiim duodecim fàêtnla-

tlium -vul- res eifdem perlbnis dellinantur, qui priuatis pari appel~ l'acrisSc Altaribus débita peragant: paluda-Tatione ygt;o- mento ornati, habitu videlicet monachal! at-tintur bic que frontali fiue tegumento capitis albo v-0tûlb:u- tentes. Qiiibus inflar feptem horanim Cano-î)er, nicarum diurnaleiniungiturofficium. Ora-tionescnim Dominicas amp;nbsp;falutationes Angelicas Matutinarum loco Quinquagcnas, Sed

Pli-

ET ALIIS ECCL. SPIR.

primarum,ac Tertiarum,ac Sextarum,Nona-rûmus,vicequarumlibet Trigenasipro Vefpc-tis quoq; Completono annexo Gmilter Qiiin-quagenas. Sedamp;horas concludendo prædi-éianim orationum, ter Symbolo Apoftolico adiunélo.funimo Deo omnium Creatori grates referunt. Atqui cum Magiftratiis reéla SC veilia amp;nbsp;côiunéta cû legibus præfcribat, vercq; dici pofsitMagiÛratum efle legem loquentem, Icgem autem mutum efle Magiftratum,fimili-ter amp;nbsp;hi fratres inter fe fuperiorem agnoicuncgt; vt quicquid agendarum rcrum furrcpferit,po-teftati uix déférant. Sanûifsimo quoq; con-iugiodeuinaitalia muncra fufcipiunnvcrùna* quod fi vxoriucis hanc vfuram rcddidcritjcce-libem fub priuationis pœnavitam traducere dcuinciuntur. Quorum bcneficiorum colla-tio foil NemetumPrx(iflifucciimbit, qui fiiz Ecclefiîveteranos milites huiufccmodi libc-ralitate benignè fouet.

DE CEREMONUS et MIS-

fis Ai(efidtt in Ecclefîa Spirenß fer integrum ,Annum.

CÆterum vt aliquid de huius Imperialis

Spiréfium rempli Ccremonijs in mediri dcducatutjà Chrilli lefu SaluatorisNatiuitata €xoidiîmur,q uina obUcione diuini,myliici, U... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;E ♦ K

DE CATHEDRAL! TEMP.

Cifalutaris facrificij honorificentifsimè pcr-foluta ; fani Antiftes peruigil, Matutinum dici iungit Septenarum horarum precibus,vocum inflcxione dulcifsima. Hine vefperx laflan-titim iubilus,vocc teihntium quod corde con ceptum eftjCuiufque hominis oculos pafeens: tantus ex omnibus fpeâaculis plaufus exci-tatur.

Altera dies D.Stephano Prothomartyri fa-cra, folis viris Leuiticis abfoluenda quatuor vocibus cedit,

Tertia B. Ioannis Euangeliftx feftiuitas.fo-lis Presbyteris ad vtrunque facrum peragenda Qiiatuor vocibus traditur.

Sanctorum verb Innocentum diecula. Colis pueris ditirnales horas omni lepore ac ve-nuhatc decantandas præbet. In quibus etiam diebus fupradidis , poft lepidiCsimas neruo-rum vocumque cantus, hinc tibix modulate canentcsamp;fidiculx numerofe fonantes,hinc Organa clarifona fuauitcr erumpunt amp;nbsp;con-centum cum bombo emittunt. Hinc medio Coro txdas flammigeras, hinc clangorofa x-nea vafa mirabere : omnia ipfi C H RI ST O Domino noftro, Deo amp;nbsp;homini vero ex vir-gine Immaculata Maria natojaudis prxeonia defcrentia.

Purificationis fubindcB.MARIÆ Virginis gloriofiCsimx DEIgenitricis fefto.cxri-ferariam ex ordineCletircligiolifsimam ca-

teiuam

ET ALUS ECCL. SPIR. 37 teruam viderelicctj amp;nbsp;hinc virornm maxime ilkiftrium candela cærea publicè large effu-feq; donatorum, fummam frequentiam fub-fequentem.

Qiiadragefimali poke a tempore in fidei rebus interpretandis amp;religionc explicandis iamferè confedo, Dominics cœns formam reprsfentando humilima pedum fit lotio, ac multa valbrum magnifiée etpreciosè cslato-iLim, fplendidifsimiq; apparatus, omnem re-cipiunt non modo libenter fed etiam æquo animo conuidorem amp;nbsp;conuiuam.fuo q^uem-piam ordine tanquam in fpeculam colloca-tum.

Defuper qnarta Pafcali feftiuitate,reliquo-rumCollegiorum Canonici, totius vrbis Clerus,vniucrfus monachicus cœtus,totusq; Se-natusamp; candelata plebis caterua addidam Ecclefiam Maiorem congregâtur: qui Dei-paræ Maris virgin! Patrons amp;nbsp;conferuatrici folenne amp;ftatum Sacrificium, fandas Cære-monias, Lstanias, facrofandum lefu Chrifii Saluatoris corpus (verc pané angclicG) ad té-plum Dominici Sepulchri delatû infedando compenfant. Indcq; reuerendo,in Cathcdrali Nemetû templo oblata auguftifsimamyfte-riorum confecrarione.quifqj ad fua redit.

Supplicationesquoq; maiores Marcians» à S. Gregorio Papa, ncc non esters Rogatio* num fettiuiutes àfummis Romans amp;Apolt;

E $ ftolicx

DE CATHEDRALI TEMP.

ßolicx cathedrae Pontificibus inftitutae, tant* deuotione peccatorum confcfsionc amp;reue-rentia pcrfoluuntur, quanta nunquam fuit. Et quod maius eft, omnis fiibicda prouin-cia, inugnem Eccleftam Spirenfem tanqiiam matrc filia recognofcit ip fa Dominici Afccn-fijs feftinitatc, ad quam quinquaginta duo culcifsimanim villarum vcxilla conuolant, atq; artificiofo hymnoium przconio omnem vrbcm perfonantesexufcitant.

Scdquomodorituq; folenniaamp; ftatafa-crificia, qua deniqnc fiequentifsima celebri-tatc amp;clarifsinia cæterx maiores feftiuitates, quantoq; dccore pcifoluantur : Clcro videlicet gemmato, (erico, bombycinoq; habitu (delatisante fe facratisftatnis Scfanélorum exuuljsj illuftrifsimamCruce) apparatifsimu ac Deo deuotum plebi fjieäaculum ofFeren-te, dum dckibrum hoc Impcratorium augu-flifsimum, ad quod cartcrorum Collegiornm Canonici ftatutis quibufdam dicbus, prafer-tim in maioribus folennitatibus amp;nbsp;Impera-torum anniuerfarijs pcragendis fefc prxfen-rare coguncur, more foheoambitur, incrc-dibile foret diâu.

Mira quoq; referri poflent de Anniuerfario Regis Philippi obitiis die XI. Calend. Iullt; Necnon Henrici III. Imperatoris VIll.Iduum Augufti, de miriftca celeberrimi huius rempli chtione deq; quottdiaoo apparatu,qux ex re' moUfsimit

ET ALUS ECCL. SPIR. ;8 motîfsimis finibus homines in fui allicerent fpeâaculum,niG auditorum animos offendc-repettimcfcctem.

Qüo tarnen liberius fincm huic noftrï pro-pofitæ materiæ imponcrem, maxima omniû Cæremoniarum fummâ anneQere (iamizqux cft de innumcra Miflarum cclebrationc, quarum plusquâ vndena Millia annuatimper-. foluuntnr. Harum priuatæ funt feprendecim, prxbendales autcm indies ciuinquc dicendæ. Prxter alias Sacrinciorum oblationcs, quibus certus numerus aut dida dies eft deftinau.

D£ rRATERNlTATlBKS Ecclelta Sj^ircnfts.

FRaternitâs infignîs Cathedralis Spirent fium Bafilicxeft tripartita. Harum prior

amp; fnperior ß. virginis nûcupata, omni fcria quatuor tempotûÇquam Angariam dicimus) viuorü orationibus perficiturxû folenni ori fa crificiorum oblatione, deuotaq; fcpulchroiu viGtatione,peccata mortuorü foluuntur.

Peragttur quoq; pcculiaris omnium fratru amp;nbsp;foroium commcmoratio Gngulis feptima-nis.dumde B. virgine facratilsimx aiuino-rum operum laudes perfoluuntur.

Altera minor vocitata. Qya mortuis auxi-liumferendo, quotidiepreces proipGsofFe-luntur, vttandc facra oblatione, fupplicatia-nibu%

DE CATHEDRALI TEMP.

nibuSjcleemofynis adiuti.mortuorum anîmx deliâoriim amp;nbsp;refrigcrij veniam impetrent.

Tertia vero fabricæ Chriftiparæ M A RIÆ virginis appellatur , binis anni temporibus exeqiicnda.In vigilianamque Annuntiatio-nis cutn maioribus vigilijs 8c defiinâorum oblatione : amp;nbsp;in profefto Natiuitatis inuiola-t® Dei geiiitricis Mari®, cum ipfius incruenti facrifîcij deuotifsimacelebratione, Chrifti fî-delium demortuorum animabus fubuenicur.

DE LlBERTATlBrs SlKE immunitatibui Maioris Ecdclitç

S^irenftum.

PErindevtomnis Ecclcfiaeft locus refn-gij delinqucntium, in quo Chr—’ lt;îdeli-um animç agnum ilium verè occifnm ëi. pcc-catamundi tollentem deprecantes, propitio Dco reconciliantur. Et quia liante vniuerfr ^ermS,^ 2 populo, manus in cœlo extendcnte,cœtu ité

Sacerdotali, verendoq; oblato facrificio, ora-tionibus fanfl® Ecclefiæ 8c Eleemnf/nis quæ pro defundorum fpiritibiis erogancur, non dubitamus mortuos adiuuari, quincumeis mifcricordius agatur quàm eorum peccata meruerunt: nequcncgaripofsit, demortuo-lum animas pietaw fuorum viucntium( cum pro illis facrificium m^diatoris olïcrtur)àma-nibus tnimici hunianæ faluationis releuari : meiicô

ET ALUS ECCLi SPIR. 59 meritó quoq; eadem Ecclefiaportusamp; Aly-lum excabiCjVt confugientibus opis caufa,tot tantisq; difficukatibus affeâos atq; affliftos, à poteftaïe fecularium ludicum hberatosex-cipiat.Eam ipfam fummi prçfidij libertatem, auguftirsimum hoe noftrum Spiren. templü fibi vendicat cum circumiacentibuslocis, pec Quadraginta palTus, ceu Matrix aliarum Ec-clefiarum, vt nocatur 17.q. 4.. c. Sicut antiquitus. Eitautempaflus menfura quinq; pedum, pes verb menfura viginti quinque digi-torum, vtdicituringloff. diö. c. Sicutantiquitus. Docct hanc libertatem viridarium, quæ Curialibertatis nuncupatur : Lapis quo-que ingens concauus ante introitum templi conftitutus, cum fuforio xre infculptum le-gitur.

2«'velit htec relegoi) yt lanx cautis iße Cathi-nus,

quot;Duin nouM .Antißes Procerum comitdnte caterut rbe hatte intrat eques ; hue Baeehi tnunera fundit yirginia à tetnplo : Clerifitnul Eeelefiarum^ T erminus Itmes ßat libertatis Alylum, Et fit eonfu^ium,j^orttts esr ara reis,

DE RELlQ_riS NEMETVM ,AHgußa eollegiatis Eceleßjs,

SEcundam Archydiaconatus federn, poft fumptuoGfsimam Deipav« Mart« Virginis

DE CATHEDRALI TEMP.

nîsBafilicam,occupâtD. Germani Antifio' doren. Epifcopi faciata xdcs, extra vrbem Nemetinam (vbi quondam Mcrcurij fanum èrat célébré ) à Dâgoberto Francorum Rege extrufta;qua: ob crcbras excurfiones,aliorûq; hoftiliumdepopulationum incommoda po-fteris prxcauenda,fub Mathia Spirêfium An-nftite,cum fingulis Sanâorum reliquijs ac fa-cris veftibus, toto^; cleroin vrbem ad parochiale D.Mauritij templum eft relata.

Tertiamexhinc famofifsimum D. Ioannis Euangcliftx templum Archydiaconatus federn praeripi t, cuius fecundo loco iaâa funt principia à Conrado II, Imperatore, in monte Veneris fituatum, cui modo S. Guidonis nomen imponitur, eo qiiod Henricus III. Imperator ex Rauennatibus veniens , corpus Beati Guidonis Abbatis Spiras dela-tum eo loci ad D. Laurentij aramrcpofue-rat. Hoc celcberrimum templum, primitu» opera Romanorû Regum creétum, bine Ru-digeri atq; Arnulphi II. Pontificum (quorum cadauera retinet)factiltatibus magnirteentius excultû,etamœiiû8cfalubrem locû forcitur.

Infimum Archidyaconatus locum occupât S. Trinitatis Ecclefia,inquaolimTem-plarij milites vitx tempus tranfigebant. Qui cumexpijs Chriftianorum operibus luxuria rèrum nimia defidiaq; craflantes,ditefcebant, ex a(Us huius Ordinis fneribus Spiræ, Colle-

ET ALUS ECCL. SPIR; 4® gium Canonicorum extrui captum eft, afti-pulantc EmichoneEpifcopoSpiren.in quo non paiici morum integritate clarifsimi viri, fumma generis nobilitate Sole meridionali clarius refplendefcentes (inter quos amp;nbsp;Si-gebodo Nemetum Prïfultumulatus)quie-Icunt.

DE PAROCHIALIB^S Sfirenfium Ecclefijt.

SVpeiiorem omnium Ecclefiamm paro-chiam, adeoq; matrem ad quam meritó cunâi fideles veluti obedientiï filij conflue-re deberent fumptuofifsimamNemetnm Ba-filicam cenfendamreor. Qüiatamen,tanto hominum conuentui ac frequentiæ huius no-ftrs vtbis amplifsimæ ab vno eodem^; redore fatisfieii nullo modo poteftjdcirco in qui« decim partes vulgus^ue diftradunri, quinde-nas occupât parochias. Harum quatuor Collegia conftituunt, qu« S.Crucis appdla-tione notantur.Reliqua funt S. Stephani pro-thomartyris in çde Thcutonica,Bartholomçî* lacobi, Petri,Ioannis Baptiftæ, Georgij ßc Mauricij. In Suburbijs verb funt Martini, Egidij,8c MariïMagdalenx. Qiiintadecima S. Marei, ob hoftilium depopulationum in-curfiones, extra vrbem quondam fituata, in ciuitatem eli lelata : parsque S, Stephane, paiamp;

, DE CATHEDRALI TEMP.

pars Beat! Bartonx cefsit Ecclefîæ.Germanus item amp;nbsp;Mauritius in ipfa vrbe Nemetina mit-tuam (àrcinam férentes, contubernale pacro-cinium codem in loco fufcipiunt. Tredecim igiturhoccine temporis in hac ipfa Spirenfiu norentifsima ciuitate curatoria delubra nugt; merantur.

Cathedralis Chriftiparæ virginis Ecclelia retinet curias libéras, vicum clericalem, lu-daicum, Texcorium, Adaquagarium amp;c forum publicum.

Germani Sc Mauritij fàcrum Afylum alci-fcit vicum gregarium, Sutorium, Linarium, amp;nbsp;forum boanum, Fruduarium amp;nbsp;Pelleu-Hnum.

Guidonis templû occupât rcgionem mon-tanam,ftratam Vangionenfem,amp;vicum Au-gullinen.

Trinitatisvero, vicum fanäum, fratrum, amp;nbsp;Rofarium.

Cxtcræquot;extra Collegiatas parochiæ »prima S. Stephani, partim à D. Marcomutu-ata,airumit Suburbium Rhenanum,amp; vicum pilcarium.

Sanâi Petri, alteram eius Suburbij partem habet, amp;nbsp;vicum laterificum.

HincBartholomxuscurât vicum caninu, Lanarium, Spinarium, amp;nbsp;forum frumenta-tium.

lacobus occupât vicum lacobi, amp;nbsp;forum boarium.

ET ALUS ECCL. SPIR. 4» boariumiCâbaUinum.Pontem vinarium,Ma-cellum,Panarium.

Ioannis Afylum retînct regionem voragi-neam, amp;nbsp;vicum Pelleufiniim, Prxdicatorum, Gryphonum.

Georgij templum habet vicum lapideum, Salarium,amp;fornm lignarinm,Pifcarium,Gra-minariumjtem lanienam amp;nbsp;Panarium.

Curatoria delubra Suburbana,primü Martini,veterem Spiram incolit.

Marix Magdalens facellumjeporinumla-cum colligit.

Egidij verô, fuburbium Agrarium, quod ante veteriorem portam nuncupant.

D£ M0NASTER.11S REGVLA^ rium Sbira atqne al'ùs briuatii

SacMit.

MOnafteriadefuper regulariahinc inde in florentifsimaNemetü Augufta con-ftruda occurrût. Inter quæ primo Dominici fepulchri ædes facrata fele offert, illu-ftre fpccimen Hierofolymitani rempli prx fc fercnsjinfinitis fanCtorum exuuiis Patrû Pon-tificum^;exuberans. Inhabitauere iftudquô-dam virgincsveftales.fedob certas caufas a-liorCum l'aluis vitx neceflarijs translatis,à Cô-rado SpirenGum Antiftite Conuentu Hierofolymitani ordinis ibidem inllituto, cum omnibus iuribus ac pertinentijs hune locum Prç-f pofito

DE CATHEDRALI TEMP.

pofîtoinDcnckhendorfFin perpetiiü tradidîr.

Secu ndo exindc loco domu s Thcutonico-runi B.Stcphano dicau confiftic.

Hinc domus lohannicarum feu Rhodiano-tum militum.

Hinc xdes public« Anachoritarum Maul-bninnen. Gotzianorum,Limpurgen. amp;nbsp;vallis vcrinx,{ingul« lingula facella contincntia« Sanäimonialium veió Cóuenttis font duo, S. Clar« in Suburbio vctcri in quo Abbacifla dcgit ordinis Minoritani.

Akcrvcro conuerlarumB. Mari« Magdalenx ad lacum leporinum, olim expago S. Leonis translatns.regulx Dominicaux. ,

Mcndicancinminfuper Ordincs Quatuor: videlicet Carmelitarum.Auguftinen.Prxdica-torum amp;nbsp;Minornm.

Cönerfarum mulierculanimfeculariu plu-rima conuenticula reperiuntur. Inter quz e-minentius cenfecur S. Martini Sacellum Sub-urbanum,cuius virgincs veftalcs folis manuii fuarum laboribus viäum fibi quxritant.

Altera domus adS.Alcxiûquafdam fouet forores, ab EcclcliaS.Trinitatisinftituendas.

Sunt Sc alia priuata Sacellain priuacis locis ConÜruâa.

Ambrofij in xdib. Scholaftici maioris,(vbt qnda fuit Dianç facriï)hïnc facellû Ambrofij.

Cyiiaci ôc Polycarpi in xdibu» Dccani.Ni-Colai Sc Panthaleonis ad Cuiiam liberam.

Lucie

ET ALUS ECCL. SPIR, 4t

Lncix amp;nbsp;lodoci,Bernardi amp;nbsp;Leonardi, Vr-banijloannis Euangelirtæ,Pétri amp;nbsp;Pauli,Mar-garetx,Agnetis,amp; S. Crucis pomerialis.

Extraciuitatem Nemccinam, S. Marei Ec-defia,vetuftate cafum minitante(quam Guil-helmitici Ordinis viri religiofi quondam inco-luere)ob crebras excurfiones hoftilium depo-pulationiim, inipfam vrbem redada partem D.Stephano, partem verb Apoftolo Petro re-liquic.

Vdalricusquoqnc Præful haudlongius ab vrbe Sacellum habet, vbi villaVVinterhaim fuerat, EcclefixSpiren.teftamenti iure tradi-ta,ab Arnoldo amp;nbsp;fratre ipfius comitibus.

Martyr! etiam D.Laurentio locuseüin a-renaad Vangionen.viam, vbi villam Rincke-berg nominatifsimam extitifle conftat,

Sanâorum quoq; Michaelis atq; Germain (èmi dirutum facellum adhuccernifolet,cn-ius fani fuperbifsimi fornices teftantur ma-gnificentilsimam Regis Dagobert! inChiißi miniftros religionis çmulationem.Cum eo loci quo templum extitit Mercurij famofifsimu, atquetotius prouineix nobilifsimum emporium , extirpato idololatrix cultu, mona(lic£ profeCsionis Collegium inftaurat, fummis id dotando prouentibus. Hæc omnia SeûnguU recenlîta Sacella,reliquix funt amp;nbsp;monumenta hoftilium depopulationum.

Ir 3 CHRO-

L IBER PRIMVS.

G E B A T V R annus orbis terrarum gentiumque omnium Ojiinquies Millefimus Centcfimus NonageGmus nonus,

Imperatoris verii Oftauiani Qya dragefimus (ecundus, dû fcriptu-rx oraculis promiflus «jà iKiTHS, Pontifex inquam nofleril le.verè Dei filius, Dominus cœliamp; terrxj IE S V S Chriftus.fub co qui tum inrtabat cenfu, Cyrenio Syrix prxfidente.in Bethlehem nobis cx-hibituseft.

MA R E B O D VS Sueuorumfqui Germani funt) Rex contra Clau-dium Tiberiiim excrcitü mouens, multa Romanis clade illata, Ra-uennx duodeuiginti Annis conlè-iiuit,rupti$que umitibus Imperij,

GVILIEL. EISEN.

Pranomen Tiberi natlui Nero^ ^nma iuuenta

Tempora laudatogeßk i» Jmperio. Fruflra dehtnejolo CaprearumciaufM in antro,

Qu^aprodit 'vitijs,credit operta loa's. fubieda amp;nbsp;oppofita Soli,radios eius atque lumen apud Ncmctcs, Vangiones Sc Mogun-tin.obfcurauit;tum ipfain vmbra tcrr«, € rcgionc Solis, interpoficu intcricâuq; tcnac repente in tantü defecit, vt ca ex numero hominü cijciendam, fines^j humanz natu -rz extcrminandos fore putarent: przfertim , cum altifsimiim Cceli domiciliumex omni parte patens atqueapcrtiim, aceibifsimoqua-fi incendio conflagratum dcciderc confpiceretiir,

T. L1VIV S Patauinus, Lati-nz Hiftoriz Princeps, ac verè la-âco eloqucntiz fonte manans, amp;nbsp;admirabili orationis grauitate, 6c copia ac fplendore omnibus lati-nis Scriptoribus anteccllens : fin-mam Romans Reipub. Legiim, Sacrorum, Magiftratuum, pacis bellié|ue inftituta, prxRanrium gu-

bernatonim amp;nbsp;Duciim imagines illnftreSjConGlionim maximoium deliberationes, resdomi foris^ue geftaSj amp;nbsp;mutationes infignes, ea-iiimq; caiifas, miro amp;nbsp;iucundifsi-moorationis candnre amp;maiefta-tc explicauic : amp;nbsp;temporum,ac an-norum fingnlortim fcrism , anno-tacis Conftilum nominibus, accurate difcreuit.Padiix fèpiiltus.

STRABO etiam Tibcrij Cx-faris tempore orbcm Tcrrariim de-cripfit.plurimas Grecç hillofiç, ac inprimis Homeri partes clarifsimè illuftranit. Trithem.

VEL LEIVS Paterculus,qui fub Tiberio Imperatorc prxfcâus equitum, amp;nbsp;Qnxftorfuit, purifsi-mo,amp; dulcifsimo orationis gcnere Epitome hiftoriæ Romany,vfq; ad Tibcrij Imp. annum xvi. deduxit, C A IV S Claudius cognomen-to Caligula, Germanici nlius, mi-litibusadmodum chains, Tiberio mortuo cui tabificum ferebatur dedifle vencnum in Imperiofuc-celsit. Hie in Treueris vico Am-biatino fupra Confluentes in ex-ercitu natus amp;nbsp;cducatus. Vndc Suetonius:

2

S TI exequentibns, S. Maternus auxilio fideliü fretus, locum quondam infigncm qui tunc Nouien-tum, nunc veto Ebershaim Mun-fter vocatur.haud procul à Selcfta-, dio Gtum diruit, vbi Iulius Cxfar magnificum pro adepta viftoria contra Gallos tcmplum condidc-I rat. Exin Argentoratum dum pro-J ficifcitur.vt amp;c ibi idololatriam ex-I cideret , vrbis repulfam patitur. j Nec multo poft in innere moritur, I locijsRomamrepetentibus. Bea-I tus itaque Petrus Apoftolus.pafto-I ralcm virgam per cos ad fufeitaa-Idum S.Maternum mittit.quivc-I nientes ad locum fcpultur« fide amp;nbsp;j operibus bonis pleni.fub obedien-I tia magiftri admota virga, focium à morte refufeitant. Oftenditur

I adhuc hodie baculum Diui Pc-

iniinimenta aduerfus Alemannos cxritere.

S A N C T V S Cletus Æmiliani fi-lius,Romanus,dc rcgioneVico-patritij, Clemente inexilium aâo Romanam Ecclefiam rexit.atqiie poü eins obitum vt antiquior in difciplina Chridiana difcipulus,amp; de ca prx catteris bene nicritus, Pontifex Romanus omnium presbyter orum amp;nbsp;reliquorum Hdelium fuffragijs audita Clementis morte tci'.firmatus eft. Sedit ab obi-tu Clementis Ann.vi. M. v. amp;D. i i i. Maityrio coronatur fub Domitiano , curn nihil prxtermififiet quodadaugendam DeiEcclcfiam pertincrct, Sein Vaticano iuxta S. Petri Apoftoli corpus fcpultus, multis miraculis clarefcens. Hie Apoftolicam benedidionem falu-rationis vice litcris amp;nbsp;populis offerte cœpic.

TIT V S Vefpafianus , VefpaGa-ni Cxfaris filiusöc Oomicillx, bi-ennio poll pattern regnauit. Na-tus Rom« ptope Septizonium, eo anno quo C. Caligula Cacfar occifus cd. in puero (latim corpo-

CHRON. RER. LIB.L

ris vires animiq; dotes fplendore cœpetûtjformal'atis venufta, pro-ccraftatura, memoria fingulari, do cilicatc immenCa ad omnes difei-riinas percipiendas. ArmorumSc qnitandi peritifiimus, Grecx a-coqi Latins lingux eximie peri-tus,nec Mufic« quidem ignarus. Vbiadoleuit,in Germavia amp;nbsp;Britannia non fine Ibleiti quadam in-duftria amp;nbsp;modeftia militauit. Prx-ditus omni genere heroicarü vir-tutum, quarecommendatus ab o-mnibus.nominari folcbat amor amp;nbsp;delitix humani generis. V irtucem Titi filij Vefpafianiis parens tanri emper fecit.vttumultuatibus qiii-bufdam ob cupiditatem imperan* di dixerit; Aut neminemjaut filium regno potiturum. Nameloqucn-tiisimusin pace, fortifsimus in bel lo,amp; elementifsimus in delinquen tes eft habitus tita comis amp;nbsp;libera-liSjVt nuHi quicquam negaret.Ho-rum cum reprehenderent amici,re fpondilTe fertur : Neminem à vul-tuPrincipistriftcmdifcedcre opor tet. Addidit amp;nbsp;illud, rccordatus quod nihil cniquam ilia die mune* ris dediflet; Amici diem perdidL

GVILIEL. EISEN.

mus.Vbi pater rerum potitus, cru-deli oppugnatione Hierofolymam fame,ferro,amp; flamma confecir.Su fpeâaineo luxuria erat, quod ad mediam nodem commcfTationes cum profufifsimo quoqj familia-rium extcnderet. Vixit Annos xli, amp;insodem quo paterapud Sabinos agro febre interijt,delatufq; ad lepul^ru eft publico ludu ach pa rente orbati omnes eflent.Nos Au-fonij annedcmustetraftichon.

Ftelix imperio, fielix brewtate re^endi,

Exners ciuüii Çanguinis orbis amor, Vnum dixjfti moriens te crimen babe-

re,,

Sed wdli de te,non tibi credidimui. F L A VIV S Domitianus, frater Titi crudelifsimiis.imperauit Ann. XV. D. V. Natus Romx fexta vr-bis rcgicne ad malum punicG ix. Calend Nouemb. à paterna piëta-te ita degenerauit, vt Caligula: amp;nbsp;Neroni nmilior effet quàm paren-tibus.Moderatior tarnen primis an nis eft habitus,mox in ingentia vi-tia prorupit libidinis, dendi«, ira-cundijc,crudelitatis, qnibus triminibus tantum odij in fe concitauit, vt pene patris ac fratris nomen a-

bolcucrit.Tantæ defidixfuir, vt in cubiculo folus mufcas captaret, amp;nbsp;ftilo prxacutocôfigeret: vnde quidam prodiens interrogatus, Eflet ne quifpiam cum Cæfarc ? Rcfpon dit perineum, Ne mulcaquidem. Germani auaritia Domitiani quod folitis ftipendijs priuarer.tur common. cranGtis Rhenoamp; Danubio, vtraq; ripapotiuntur, Argentora-tum,Nemctum Auguüam Spira, Vangionum ciuitatemjMoguntia-cum, toram dcniq;Galliam cum Treuirorum Augufta, MœGâjPan-noniam,Vindeiiciam,Rha:iias,No riciim,igne, ferro deuaftant, vicoi inccnduntjVrbes diripiunt. Domi-tianusRhenum Danubiumtj; na-uibusinmodum pontïs concabu-laueratjverum aGermanis tot militates viri opprefsi atq; deleti funt, quod emptapace, annua tributa conftituerentur, vti fe trans Rhe-num Danubiumq; continerét.Ex-pulit Domitianus vtbe Mathema-ticos amp;nbsp;Philofophos. Speftacula magnificentifsima amp;nbsp;fumptuofif-fima xdidit. Caftrari mares vctuit.

Hinc in laudem Domitiani cecinit Martialis :

^nni I CH RON, RER. LIB.II. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^^nni

Chrifti H : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- nbsp;nbsp;' I Pontif. Cajaru

_____I diopacis præditus, vtfspcreratiir ____i __: — 14.0. I dixiffe, H oneftius effe à Cæfate v- pquot;. Hy- -Anto-

I num ciué feruari ,quàm mille ho- I ninus ftes occidi,Multis fuorum miniftris F nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jPw.

qui otiofi viuebant falaria fubtra-1

xit,diâitâs,nilelTecrudelius,quàm I

Rempub. ab ijs arrodi.qui nihil in I I earn fuo labote confetunt.Eloque-1

tix fingularis extitit. Rhecoribus, |

Philofophis pcromnes prouincias I

falaria amp;nbsp;honores decreuit : largus 1

' fui,alicni abftinens. Dacosamp;Ger-1

manos iniiadere Rom. fines me- j I ditantcs ad pacem amp;nbsp;fœdus illexit. | I In viöu eius erat opulentia fine re- I I prehenfione , amp;nbsp;patfimonia fine I 1 forditie. Apud Lorium in Aurelia, I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

dum alpinum cafeum in cœna e-1

dens auidius noétc reieäaret, febre 1 I correptus obijt; cum vixiffet Ann. j I Ixxiiii. M..V. amp;nbsp;D.xvii.Sepultus I

Romæ in mole Hadriaui nabens I

hoc elogium: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;|

IMP. CÆSARI TITO Æ-

LIO HADRIANO ANTO

NINO AVG. PIO PON-

TIFi MAXIM. TRIB.

POT. xxiiii. IMP, ii.

COS. iiii.P.P.

- NûcAufoiiij fiibinngâ tetraüichô: Antonin’ab hnic re^imecapitfiUenocatu

Colultttt^Pius^nomen habcns meriti. Filitts hnic fnto nttUus, fed lege fttornitt A ^atria fHmpfit^tjni regeret patrta.

SANCTVS Pius, Rufinihlius, A-quileieijfis, S. R. E. Presbyter, ledit Ann xi.M.v. D xxvii, HicPa-fcha ad diem Dominicam celebra-ri decreuit Baptifmum amp;nbsp;Eucha-riftiam factamenta decoraiida cen-let. Ne panis facratns terram,lignn, aut Iinteum attingeret vetuic. Virgines facrari ante Ann. xxv.prohi-btiit. Sacrilegij qui homines aut fundos Eccletjjc attingerent nota-uit. Obijt,amp;in Vaticano fepclitur. Vacat Cedes D. xiii.

SANCTVS Anicetus, Ioannis fi-ius,de vicoNumifia,Syrus,S.R.E. ’resbyter.fedit Ann.ix. M. viii. D. xxiiii. Ne Antilles vllus à paucio-ribus qnàm tribus fui ordinis facra-retur voluit ; vtque Metropolitano confccrando ex tota prouincia E-jifeopi adeflent decreuit. Capitis verticem quoque in Spherulæ mo-dum radendum Sacerdotibus prs-cepit. Martyrio coronaturxv.Ca-end. Maij, lepeliturq; via Appia,

GVILIEL. EISEN.

cgit. Ad quod bellum gerendû itu-rus, cum non habeiet vnde militi-bus ftipendiaprxberet,neque indi-cere prouincialibus,auc fenatui ali-quid vellet ir.ftrumentorum regij cultus: faäain foro Traiani feâio-nc,diftraxic vafa aurea,pocula cry-llallina amp;nbsp;murrhina , vxoriam ac fuam fericam amp;nbsp;auream vefté, mul ta ornamenta gemmarum :ac per duos côcinuos menfes venditio habita eft, mukumq; auri redadum. Poft vidoriam tarnen emptoribus pretia reftituit, qui reddere compa-rata voluerunt. Moleftus nullifuit, qui maluit femel empta retinere. Multas prxclaras leges confcripGt, quæ adhuc extant in Pandedarum libris. Etiuftam illam legem tulit, qua parentibus liberi ab intcftato luccedunt. Idemq; fanxit, vt filio qui teftamcnto prætcritus à parentibus debitam gratiam non renilif-fet, quadrans paternx hxreditatis (hodie légitima dicitur)detur.O-bijt Sirmij in Pannonijs,cum vixif-fet Ann. Iviii.M.xi. D.xx.SepuItus Romxfup coinna Colide. Vixdi-ci poteft,quantû vrbs audito mortis nuncio, publico ludu confufa,

GVILIEL. EISEN.

tßalijen 5Û Kijfac|gt; gut aidpctj

SANCTVS Eleutherius,Habundij filiuSjNicopolitanuSjGrxcus, S. R. E. Diaconus,fedit Ann. xv, D.xv, Hic à potentifsimo Britanniarum Rege Lucio Epiftolam accepit, qua rogabatur,vt fe ÔC fuos in Chri üi fidehum numerû rccipeiet. Qui Fugatium Sc Damianû viros fan-dilsimos eo mifir,vt Regem ipfum ac populo facris vndis abluerent. Staruic contra Seuerianos , nc quis Chriflianus aliqnem cibüquove-fcerêtur homines l'upernitionis eau fa abominarctur : ne quis priuare-tur facerdotio nifi accufatus amp;nbsp;cri-minis conuidus : Sc ne reo abfente fècundum accufatorem vllum fieret decretum. Vita fundus eftvii. Calend. lun. amp;in Vaticano fepul-tus. Vacauic turn fedes Romana D. V.

L. AVRELIVS AntoninusCom-modusjmpcrauic Ann.xii.M. viii. D. XV. natus Lanuuij pridie Calend. Septembr. M. Antonini filins, Augufius à pâtre appellatus in Pannonia, crudelitate plané Ncro-nem adxquauit, à pueritia turpis,

Æli ifidicio cenfulto leUt SenA-tM,

Pnntept dccretis f rodite, nofi fîu-dijs.

Quod docuitrtiAlefidA cohort errore pro-bato,

CuriA quod caÏÏris teßerAt rio.

DIDIVS lulianuj Seuerus Imperator,regnauit Men. vi. D. V. filius Petronij Didij Scueri amp;nbsp;Clar« Æ-milix, ac Pronepos Saluij luliani, Iuris doüifsimus fuit, faäiofus, prxccps, reçni auidus, ingenti pecunia emit a militibus prxtorianis Imperium. Nam cum Pcrtinaccm occidiflent, vénale imperium pro-feripfere. A Germanis exerciti-tibus apud Rhenum Clodius AI-buinus Galliamm Proconful to-

I

K a.

M. AVRELIVS Antoninus Bafsianus Caracalla, Seucri filius,Liigduni natus,impc-rauit Ann.vi.M.ii. D.vin piientia blandusjingeniofus,amp; affabilis, e-greffus ex ephæbis adeô mores im-mutauit truculêtior faftus, vteum quem puerum nouerant multi efle non crederent. Afperiorpatre,amp; li-bidinis intempcratifsimus, nouer-cam fuam non timuit habere vxo-rem. Fratrem Getam virum pro-bum, moderatum, amp;nbsp;lenem, tra-dantem honeftiora ftudia , placi-dum amp;nbsp;humanü in optimos quof-que, patrc mortuo ftatim in gre-mio matris fux occidit. Poftulauit à Papiniano lurifconfulto vt parri-cidiü in fratreadmiflum excufaret,

GVILIEL. EISEH

ad quod rcfponfum à Papiniano eft ; Non pcrinde facile cfle defen-derc panicidium atqucperpcrrare. Qiiamobrem ôc occidi iufsit Caracalla Papinianum, qui iuftitiæ 5c honeftatis nomine,vitæ pciiculum maluit fubirc, qnàm faâum inho-neltum probarc. Bafsianus ex Aui materni nomine diâus elh At cum è Gallia vcftem plurimam deue-xifiet, talares^uc caracallas fccif-letjCocgifletcjue plebem ad fc falu-tandum indutam talibus introirc, de nomine huiufce vcftis Caracalla cognominacus eft. CumCar ris iter faccret,prope Edeflam in Melbpotamia infidijs Macrini prç-feâi prxtorio perMarcialemCen-turionem pugione confofl'us eft, dum fubligacula deduceret, ven-trisquconeri fublcuando intcnde-ret. Sed Marcialis dum fugam mo-litur , mifsilibus perijt. Sepulcus eft CarsHalla Romæ in mole Hadrian!, vixit j^inos ferè xxx.

Nunc Aufonij ftrbiungam tetra-ftichon:

Difsimilû yirtute patri, e^multo ma-illi, _

Cutui adoptiuo nomine te pcrhibes.

btilumappcllatiis,gladiator,Venator,tabellio^; , fuperbus amp;c fangui-narius. Seuerum Ce amp;nbsp;Pertinacem nücupari voluit, cum Senatus eum Pium amp;nbsp;Fœlicem appelblTet. He^-rodianus tradit, quod cum milites pognaffent contraMacnnum,poft deÆâionem ipfum imperatorium diadema abiecilfe, detonfa barba, vefteq;lanea,conteda facie aufu-gilTead vicum quendam Bythini» prope Cbalcedonem, vbi cacfus cft cum rïlioOiadumeno Idib.Iul.cum imperalïcc Ann.i.M.ti.D.iii.Æta-tis Anno liiii. Abfcifum vtriufque

Tecrafticho Aufonij nunc clauda-mus;

Pnticifühic tuftoi, fum^tum pro Cafa-referrum,

rtrtititt Mtwrem (xde Macrinus iners,

Max eum prole ruit, griuibui ptdfare ^relù

' Celletberfidai'.ijuapatitur meruit, M. AvRELIVS Antonmus Baisianus Vaiius Heliogabaliis, Caiacalhe ex Semza conlóbrina occulte ftuprata filius ,imperauit Ann.iii.M.ix.D. iiii. Nullam de fe

Bafsianam (é pro Baisiano iufsit appellari , abl'cifisq; gcnitalibus, matri magni fe confecrauit. Primus Rom. holofcrica veftc, menfis ac capfis argenteis vfus eft. Admor nentibus amicis caueret ne ad ino-piam redigerctur.refpondit :Qj.iid melius quàm vt ipfc mihi hxres firn amp;nbsp;vxori mex ? Occifus eft Roms tumuku militari,cum ad latri-nam confugerat cum matre Iulia Semeade, xi. Calend. Mart, statis Anno xviii.Etquia hoc loci Aufo-nius deficit,lo.Cufpiniani tetrafti-chó deinceps pro more fiibiungâ: Tun'etjamûdugufla fedii (gt;cnetralu [«das

Antonimrum nomina falfagerens ? tAntomgt;je[telushominnm,Selu^Sa~ cerdos:

Sed potius monßrum, tetfsa gefla frobant,

G VILIEL. EISEN.

S A N CT VS Vrbanus, Pontiani filins,Romanu s, fedic Ann. vii. M. vü.D. v.Hic Ecclcfiæ vafa aurea amp;nbsp;argentca clTe voluit ; fundos amp;nbsp;a-gros à fidclibus Ecclefix oblatos accipiendos ftatuit. PrxdiaCleri-corum communia, atque ftuâus viricim diuidantur,co«nituit.Mai-tyrij palmam fubijc viij. Calend. lun.fepultus via Appia in Cxmitc-rioPrxtcxtati cum S.Cscilia.Ti-buitiojValerioScMaximo. Via-uit Cedes D.xxiii, M.AVRELIVS SeptimiusA-Icxander Seuerus,filius Varij amp;nbsp;lu-lii Mammex SyrXj confobrinus Heliogabali, vnicum virtutisexé-platjSenatus ac militum voluntate creatus Imperator, regnauit Ann. xiii.M.vii.amp;D.xvii.Natusin vrbc Syriç Arcena.Optimis Principibus æquandus innocentia in viros bonos beneuolentia,amp; (ingulari in o-miics clcmentia.Matcreô vfq^ueil lutn coëgit,vtilla ipfapermodica fi qua menlç fupereltent quamuis ft-mefa alteri conuiuio apponeren-tur. Aduiatores,Parafitos,Eunu-chos, ioculatorcs , amp;nbsp;huiufmodi Principû peftes aula femouit.[gt;o-

CHKON. RER.LIß.in, 7if

minum fe appcllan vetuic. Literas Græcas amp;nbsp;Latinas impenfè coluit. Græca tarnen facundia plus valuit, carmine conferibendo inßgnis.Ex Græcis Platoneni,ex Latinis Cice-ronem in lib. ofneiorum amp;nbsp;de Re-jub.fecutns. Horatium atque Ver-gt;ilium leólitabat, quem Platonem Poëtarum vocitare folebat, Dodis Talaria inlUtuit.Conuiuijs viros dodos adhibuic, quibus cum conuer-'arecur.Sententiam illam Chriftia-nam, Quod tibi fieri non vis alter i ne fecerisjvfqne adeó dilexit, vt amp;nbsp;in palatio Si. in pnblicis pcrfcribi iuberet. Iiiftitiam coluit, vt nemo vnquam de illata ab eo iniuria cö-queftus fit. Procul omni pompa Sc ambitione vixit: vnde femel tatum diimConful effet pida toga vfus eff .Tantx prudentix extitit,vt à nej-minedecipipoffetjcx quoTurinu qui munera accipiebat, quod magnat autoritatis apud Cxlarem effe vidcrctur,in foro tranfitorio ad pa-lum alligatum, fumonecariiulsit, praecone clamante ; Fumo punitur qui fumum vendit. Artaxerxem Perfarum Regem vicit atque de eo triumphauit. Et quanquam feue-

riculis Vlpiani interpofuit, amp;C fuo cumpallio texit, vt intelligerent milites falutem Vlpiani Cælaii cu-rxeffe. AdMuficampronus,Ma-thefeos peritifsimus fuit.Ob animi vigorem ac vitx integritatem Pius, Sanâus, Pater patrix, vtilifq; Rei-pub.eft appellatus.CumGermani-cum belkim immineret,confcripto exercitu ad Gallias intumultu militari quod feuerior cflet, non longé à Mogunciaco ad Rhenum in fi-xistétorijs eft occifus, infidijs Ma-ximini cum matreMammxaiiii. Non. Odobr. cum vixiffet Ann. xxix.M.iii.D. vii.Cadauereius Romam delatum eft. Mater verô Mammæa ad oppidum Vefaliæ iu-xta principe fluuiornm Rhenû fc-pelitur. NuncCufpiniani carmen fubiungamus.

—: ;------------------ttquot; Ponti f.

initicuic ad res Martyrum delcri- J--_ bendas. Martyrium pro C H RI - An S T O fubiensjvia Appia in Cxmi- fheria.

mortuo Romana Cedes D.vi.

C. IV LI VS Maxim inns c mili-taribus pofteaquam bellu in Germania profperc geiïerat fine vlla Senatiis autoritäre Imperator ele-ftus ert, Amicos Alexandri crudeliter interfici fecit, Natus in vico Thraciæpatre Mirea Gotho.matre Ababa Alana,imperauit Annos ii. Menfes ix. Is diimiuuenis effet in Thracia pallor opilioq; fucrat. A-uarus,rapax, alieni appetens. Sx-uos, rapaces, amp;nbsp;fui quam fimilli-mos prouipcijs procuratorcs fit ci dediqqui per fas nefafq; pecuniam extorquebant. Ad Qyadringenta millia paffuum logé lateq; incédit vicos Germanorum,Nemetes, Vz-giones,Tribocos, atq; Moguntia-cen.oppugnauir.Crudelifsima hçc beluafextamin Chriflianosperfe cutionem mouit. Fuit, vt Cordus fcribit.oâonis pedibus, atque vno digito maior ; pollice ita pingui.vt vxoris dextrocherio pro annulo v-teretur:vi tanta,vt equum pugno

percullum nudaretdentibu», crura calce pcrfringcret, Topazios lapides fricaretdigitis, maiufciilafq; ar bores dimidiaret.Qiix virifi mulci-■piex cxperientia eftecit, vt Antheii quidam eum vocarent, auc Milo-nem Creroniatcm. Tants voraci-Caiis et gulsjonod vno hauftuAm-phoram vini biberet. Comedic amp;nbsp;carnis libras xl.Cordus,autore Ca-picolino, Sexaginca fcripfit. Sudo-rem fui corporis vbettim flnsntem calice excipiebac, vt interdum ex eo tres implcucritSextarios.Is dum periequicur pecuniofos, infontes pariter noxiofq;, apud Aquileiam fcditione militu dilcerptus eft vna cum tilio, conclamantibus cunétis militari ioco, Ex pefsimo genere ne catulum quidcm habendu. Ca-dauerain profluentem funtproie-âa, capita verb eorundem haftis aftixa AquileicnGbus oftenfa, po-rtea Roma funt mifla. Nos Cufpi-niani pro more tetraftichon fubij-ciamus :

Maxtmintti atrox nbsp;nbsp;nbsp;regnum [angui

ne guarit,

Sanguine commaculat facra kommet.

vterentur confticiiit.Pœnitentes nô rebaptizandos clTe voluit. Sacra-tifsimusille Pontifex, operibus amp;C fide plenus.fub Valeriano Impera-tore cum multos gentiles ad Chri-(lum conuertiffecj plura quoque S. Martyrum corpora humo condi-diflet, comprehcnfus, ad templum Martis deducitur vt idolis facrifica-ret, Eo tarnen expanlîs manibus humilima cordis deuotione adDo-minum Saluatorem deprecante, Martis ftatua fulmine taâa corruit. Præfedi milites metu côterriti, Stephanum dimittunt.atqui cdiâo Cç faris denuo requifitus, cum D E O plenus myfterio omnium maxime horrédo verédoq;infifteret,ad martyrium raptuscapitemulâaturüii. ^on. Auguft. dum S.Ncmefium 'acris vndis pcrluiflct, filix quoque cius ex vtero matris luminibus de-litutx vifum prccibus ad lefum fuis cum reddidilTet, in Cœmiterio Calilli via Appia lèpultus.Vacauit turn fedes Romana M. i .D xii. Ve-rùm enimuero,haud longo poft té-gt;orc, Sacratifsimum D. Stephani ’apç amp;Martyris corpus Nemetum AuguftamSpîram delatû.precio-

GHRON.RER.L1B.III. 89

uit Ann.iiii. M. xi. ßc D. vii. natus Sirmi) in Pannonia modicis paren-tibus.MarcomannosMediolanum vaftantes ad Placentiam vicit. Ad criidelitatem tarnen ita propenfus

Lit, VC non fclû nobilcs plui es da-mnarct,fed amp;c fororis fuç filium ne-caiec. Difciplins i.iilitaris amp;nbsp;mo-1Û magna ex parte corredor, hand dil'similis Magno Alexadto feu Cæ fan Didatori,nam vrbéRomanam tricnnio ab inuafotibus receptauit.' Mei etur inde non vulgare laudem, q, in excrcitu amp;nbsp;inter milites mo-deftiam amp;nbsp;difciplina militarem firmiter femper feruatam voluit. Ac-cidic.n. vc miles per vim Hupifi inferret hofpitæ fuxiquod vbi refciuit Aurelianus.grauifsimofupplicij ge nere adultetum pnniri voluit: iulsit arbores duas è fummo curuari in terram vfque , S: vtriufque ramis rtupratorem alligari, ac deinde fo-' lutus magrta vi iteiurn furlum ten-dentibusdifcerpiiuuenem. Hoc tempore Franci tranfito Rhcno Gallias vallauit, Nemetum atqiie Vangionum vrbes diiipiunt , in Moguntino tarnen agro opprefsi ad Germaniam tranfrhenanam re-

GVILIEL. EISEN.

pulfi flint. Primus apud Romanos diadema capiti fuo impofuit, amp;nbsp;velUs auro gcmmisqiie conte-xtas in vfu habuit. Porcinæ qno-tjue carnis vfiim populo confti-cuit. Nouifsimè cum pcrfecutio-ncm aduerfum Chrillianos agi noniis à Nerone deccineret, ful-menantceum magno pauorecir-cumrtancitim luit, ac non multo poll à IbisBizantinm inter amp;Hc-raclcam in Ccnophrurio vix veteris occiditur. Princeps feucrus, truculenrus, fanguinarius, amp;nbsp;Impel ator magis ncceffarius quàm boniis.Quocxro interregnum fuit M. vii.ßc D. xviii. Nunc Cufpinia-num fubiungam :

(Jr be ^urgantt dux hoßib. ^urelianuf,

bt PerJas 'veteri limite continuit, b'indicat esr Gallos : mirum ^ttam deinde trium(gt;hdt,

Pefl yrbis muros v facra tem^la locat.

S A N C T V S Eutychianus, Maximi filius, Lunenfis.Tufcus, edit Ann. viii. M. vi. D. iiii.

s C C C. Martyres fuis manibus (epclitiic. Frugibus amp;cumprimi$ fabis amp;nbsp;vuis in Altari benediâio-

nem conftituit. Martyrium pro CHRISTO tulit vi.Id. Decemb. amp;nbsp;in Cœmitcrio Califti via Appia fe-nilcus.Vacauit turn fede» dies viii. VI. CLAVDIVS Publius Annius Tacitus , vir egrcgiè moratus amp;nbsp;lt;eipub.conimodus ,rcgnauitM. i.D.xx.Commemoratur intet lau atifsimos principes, vinearu cultus Gallis amp;Pannonijs permifit. Vitsfuit parcifsimægt;amp; validior in fenedute, adco vt ctiam Cenex mi-nutulas literas ad ftupovcm legerer. Nunquam noöem intermifit qua non aliquid vel fcriberet vel legerer. Conlulra xdidit.ne quis ar-gcntopublicè priuatimqjmilcerct autiri plumbum.Laélucisfibi fo-mnum conciliauit,rarö balneis v-lus.Correptus febi e obijt 1 hai fi Ci liciç in Aua cumvixillet Ann.lxxv.

Qlio mortuo Germani rupto Khe n-tno limite,occifo Poftnumolegato, Gallias neminc refitlence fe-curi inuaduut , flotentifsimas vr-bes Argentoraten. N emetu m, Van-gionum,Moguntiacen. diripiunt, lxx.nobilifsimas ciuitates capiunt, Danubij quoq; accola in Rli-rtias Vindelicüq; irrü pic.lllyrici guidas

L -

3

GVILIEL. EISEN.

linum ob ncquitiam Neroncm a-dxqiianccm, parens Imperator ad Gallias contra Germanos tutandas dimittit,lccum Numerianum ado-lel'centem turn leütlsimum turn di lettiliimum, Oratorem óc Poëcam lui temporis poteiintsimum reti-nuit. Carus bello Pcrfico capta Sc Icuciaamp;Ctefiphontc dum adTy-grim fluuium callramcntatur fulmine idus petit, Numenantis d-lius dolore oculorum captus.in lexica dum veheretur ,inudi)s Apri foceri lüioccifus efl. Cumqj mors eins occulcaretur donee Aper regnü polfet .nuadere.fœtore corporis fee lus.prodicum eft. Frater Carinus p-lio à Üiocletiano viftus,apud Mur-fiuminGallijs trucidatur. Nunc huius Pnneipis vitam Cufpiniani tetrafticho claudamus:

Pÿjt Carui ^ater, zr nati dao, forte gu-bernant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(ter^ breui,

ÆilUA orbetn : at cecidtt Cajar t-Pannoiùâ Carus dû iiberat Ixfiib^et res Perfarunt attriuit, fulmine cSciderat.

SANCTVS Caius, Caij filius,Salonen. Dalmata,ex gencre Diocle-ciani lmperatoris,fcdic Ann. xii.M. iiii. D.vi.Is Oltiarium,Leâorc,Ex«

1

M 4.

CHKON. RER. Llß.III.

cimo poft Neroné loco pcepir. Ri-ftionarins quidâ impij Maximiani s,Ca~ impius Dux, có numerolb exeici- »/j, tu ad Ihebaicç legionis milites qui CHRIST VM confitebantur, amp;. in Treuirorum Augufta turn habebât ftatiua mittitur. IngrelTus vrbcm hiccum inftruótis copijs,nullum crudelitatis genus non edidit.In il-los primum generofo Chriftianoq; pedore Duces amp;nbsp;milites,deinde amp;nbsp;in vrbis patritios, amp;nbsp;in vtriufq; fe-xus plebem. Verum poftquâ mor-bo fuerat Maximianus crudeliaf-flidus,edidum per omnes prouin-cias edidit vt Chiiftianis parce-retur. Fl. Valerius Conftantius

Chlorus CæCar poft abdicatum à Diocletiano Imperiû maxima cû laude regnauit Annxiii.M. i.amp; O. xxi.natus viro potente inter Dar-danos amp;nbsp;matre Claudia,erga D E-V M religionc maxima vtebatur, vnde amp;nbsp;mcritô religiofus pater re-ligiofiorem filium Conftantinum regiii benè parti hatredem reliquit. Adoptatum à Diocletiano Gale-rium in regni confortem eximium bellatorcm prssfecit Illirix,Græciç, Afiæ, atq; Orienti retentis fîbi Gai-

conceinpcor. In coutuijs aurea po-cula commodato accipicbatab a-micis, vt abacum cxornaret, pau-cifsimis contentus à fiä'libusnon abhorrebat. Galerius truxacpro-pcimmanisnoftriq; fanguinis ap-petentifsimus. Sed dum Conftan-tiuj Gallias Si Hifpanias in (lim-mo ocio tenniflet, hboraci decefsit ibiquefepiikus. Coniugcm habuit S Hclenam Auguftam, ex qua tu-ratoré.Chlorus cognomenco au ali viridis à colore appcllatuseft. Ga-leriiis regnum Rom.adeptns, non multô poft genitalibiisputrefcen-«Bus Vits tsdio.vim fibi gladio in-tulit. Nos pro more Cufpiniani carmen apponamus:

Quatuor hiuc jurgunt, frifttns^ Dio-tletiawtf

•Alter ar Uerttdius Maximtanui erat.

Quos jequitur Conßantius, inde Gale-nue,eequa

Orbent fatandum ronditione tenent. SAN CTVSMarceninü8,Proicäi

GVILIEL. EISEN. --------------------------------------Ponttf.

LOGICARVM

RVM AMPLISSIMÆ clarifsimrc«^ vrbis ■ / .

SpiræNemctum Auguftæ*

LIBER OyARTVS.

SA N C T V S Cyriaciis,S.R.E. Dyaconus, cum idolis facrifi-carenegligerccjin carceré con-icâus picc feaienci fiiparfunditUFj moxcormentislüfpenditurplum-batifq; ccditui;, atqui cü iatn Deo-rumfimulacra concidercnt, iuflïi Maximiani Cæfaris.cum Largo amp;nbsp;Smaragdo, focijs atque xx. capite truncatur. Cuius Sanélifsimiviri brachium in Summo Deiparæ vir-ginis templo Nemetum vrbis Spi-•æ reièniatur.

N E M E T V M Augufta Spira, tf. joft multiplices barbarorum cx-curfiones in Gailiam, cum iam fx-3ÎUS direpta.flamma ferroq; vafta-:a, adeoq; dcrolata relinqucrctur: Cóftantius Chlorus Imperator tâ-

R

CHRON.RER.LIß.IIIE »oi

adcpcus eft,non folum pure, intégré cartèq; vita traduxit, fed, quod amplioiis cenietur viitutis tantæ gratixjtantx fanäitatis emicuit, vt omnibus vetx perfedionis in fua conuerfatione præberet excinpin. C H R1S T VM vnicum amp;c verum generis humani redcinptorem,Ne-mecibusatq;populorum finitimo-rum cociliabulis annunciauit .Magno animo atqiieinfraélo proJSii-cxna fidedifputäs, ab Atrianisex-pulfus aliquandiu delitefcere coa-dus eft.Etquanquä ad federn vndc pulfuserat reuerfus,vanjs agitatus eft contumelijs, amp;nbsp;infidijs petitus vanjs, infrado tarnen pçdore cau-fam Chrifti pergit fuftinere,quo3d plures Deus in Apoftolico minifte-rio cxcitarct, qui partem oneris in hum cros fuos recipercnt. lefsius didus eft fcrmonc Hebraico quafi curator fiue medicus, ab hoc for-talfe, quia animas fidelium faluas fecit atq; pauit Dei vcrbo inftruen-do.kftxi em prias didi erantquam Chriftianorum cognomen fideles obtinuerunt. Ab Antiochia namq; ficut veritatis argumentum habet difeipuli amp;nbsp;Ecclefia Dei vniuerfa

remittuncurhominibusj qui autcm blaiphemaucric Spiritum fandum non remictetur ei.neque hie neque in fuciiio, fed leus encxcerno iudi-cio.ldeO Epiicopumeum manife-ftumeftefle nonpollc, Seuerinus Epifcoptis dixit : Cum conftet Eu-phratam fubi'criptionc fratrûplu-nmorum in Spiritum fandum bla-fphemafle,negando Deum Chri-ftumjegoconlentio cundemiuxta Euangelica prxeepta iure ab Epi-fcopacucficdeiedum. lefsiusEpi-fcopus dixit : Non folum Epiftolis omnium EcclcCarum qui audie-runt Euphratam negate D E V M C H RIS T V M,fed quod ego ipfe auribusmeis audiui.iub prxfcntia Martini conlenioris noftri, amp;nbsp;Me-:ropij Presbyteri,amp;Quintini Pres-jyteri.ßc VidorisDiaconijidco co-

âor Epifcopus dixir:Qiioniam pa-bmfadum cllamp;probatum, Eu-phratamimmcmorem facramenti cœlcftis, blafphemaffe inSpirirum fandum negando CHRISTVM DeumDeihlium,amp;muItis crimi-nibnscoarguitur,quod Epifcopü niillo modo decec, confèntio eiim elTedepofiüum. Amandus Epifco-piis dixit ; Siqiiidcmin præicntia, qiiando Enphiara à qiiinq; Epifco pis fententiam acccpiqme interip-fos faccor elle confentaneum, qui epidoiis meis adeiindé deponen-dum cêfcnfifecundum faliam do-ârinam ipGus, quiChriUum Oo-mimim Dcum negat, merito in ip-fum iententiam collatam efle confiât,ad cuius damnationem cófen-tio. Seruariiis Epifcop’dixinQuid fecerit quidde docueiit Euphrata pi'eudepifcopus, non opinione fed vericace cognoui, pro iinitimi loci coninnâa c!uitate,cuic]5 piiblicè Sc domefticè obftiti fiepe,cû ille Chri-flnm Deum negaret, andiente A-thanaGo Epifeopo Alexandrie, amp;nbsp;Presbyteris amp;nbsp;Diaconibus pluri-mis,amp;idcircô cenfeo Chriftianis