IN EPISTO

IL AM B» PAVLI APOST» (td ^ontAnos Adaotatione! loanne

Oecolampddto Bttfileteprtelea^, eydenuorecognitief

Ctwn IdJicf.

M. D, XXV I,

FRAEFATIO IOANNIS OECOLAMö

PADII JN EPISTOLAM PAVLI AD RHO«

MANOS.

VoniiimdninMiittertimttf etiSßudiofot no adedifcendo^bo nos duthores dccendiyqudin de/}gt;erdtione dbßerreri- Proinde cow perfcceleborrtmdfit epißoU iUd dd Rhomdnos, et ÇupertMcdoeum fit iUdtn Idudare: operifprecium uidetur ad firmlt;indos,p ijui effenKmfif miores dnimos,prlt;emonere de ^uibufddiu, ne uel dijft-cultdte,uel obfcuritdte tcmthde/^erentfe dffegui pofs fe Apoflolicnefdpienti^fublitnitdte.Neq; enim dbfcotti, ditdtn fudin uoluit doârindm. N^f» dlioqiii quid opuf erdtiiïdm in medium dffêrrefNibilominusboc nomitte apud plerofque negleädßut,c^infitM idcuit.Fd'eri quidem cogimur non deejfeilli nodos quofdd. Num ey inpofteriori epißoldPetrilegimus,mhuius epiflolis no'tnuUd effc inteUeHu difpcilid, quic Modi, or pdrS firmi,peruertunt in fudm ipforit pernicicm.Atqui ob~ fcuritds dttentiores jdcere debebdt : qute diuino coßlio fdcris nonnunqudm Uteris ddhibetur,quo ntdgis nobis commendentur.Itd ey Cbrißus pdrdboUs ac lt;enigmlt;i~ tis ufus eß, ut ignduis (y hypocritis ueritds obtegere^ tur:(ludiofis dute cr ßmplicibui mdnißßd fièrent myt ßerid regni, Pro'mdeiiynos dffirdnMt Atumum fùnpU (em,n9

PRAEFATIO. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

ientiWnfeélMte m ea i]U£ huitts mundi,fed guteretem' ^rinm Chrifti: O’ inteUeäum pollulemus d domina, gt;■ nee dubitemus quin dituruf ftt.Sed qult;eris, quinä tdin grdttiterin doärinn Pdub impmgdtiHdbet ad Colo/f, i 2 Je inßdtii mente cdfnis fute, qui non obtinent eaput, ■ quodgrduiterdberrent.Hiautetnft0ttquin3obtinent cdput,qui non prie omnibutgloridrn Chrifliquierunt, qui operibtts fe,O’ non fide/aludricredunt : qui etiaitt fidemoreßtentur,nodutemopcribui:quifublimitdte predeftindtionis impediti,iniuflitiie deunt drguüt: qui luddicdsceremonidfferudnddseffecontendunt.Apucl ThcJ/dl. offendebantur qui terrebdnt alios, quaß inß4 ret diet iudicij .Origenes dicit hoc loco,errdre negatet liberit arbitriu : fed nihtl plus impofuit qudm idipfum. In fumnM,quifquis err are no uoluerit,afferat eundent ‘ Ißiritu quem o Paulus,qui omnia proßercoribus re-putabdt,ut ChriHum lucri/àceref.o ut in nomine lefu fleâdnturomnidgenud, ScopusenimtotiusfcripturiC Scoputferi eflyumdicare gloriam dei, ut regnet deus 'm omnibus, pturte, tndxime aut 'm cordibus hominu.Sunt O’ alia qu£ diffi cultdtem uidenturinuehere, nempe ttebraifmi hypen bdtdydnMtdpoddtdperfondrwm mutdtiones.Veru iüit omnia funt fuperdbilia ßudio O' diligentia-.tantu affe-ras animu fimplicem,ddntem deo gloria fudm,O’ mue tùesPdulu agere per omnia ßdelemminißriichrißi, inqi utilitate dominé fui omnia ucrterecupienté. Vnde prima commendato^ciü fuü,Secundo gentiles o Im«

PRAEFATIO»

iieos codemndiipeccatores amp;nbsp;'mfirtnot oflcdenf, utfi lutem i Chrifto petâtomne!.Tertio,fide 'm Chriflu lutê duri docet. Addit uutquotnodo fides operibus or-funds,cr quo cultu deus coUndus : interim difigt;utans, quid ù nobis er 4 deo hdbeamus .Ndmab Addm er i carne,peccafum,feruitus,er mors funtù /jiiritu dei,flt;tnilifictitio,libertiis, uita,erfccuri-

tds. Securitdteuutem prtedefiitu-tione munit :'m quibutomni buigloriamdeipr£i dicuriuidebis, qudmt^ per nos fanilificiif riprecemur»

IN EPlSTs

IN EPISTO

LAM PAVLI AD RHOMANOS Adwtitionef, lo^inneOeco-limpadio authore.

CAPVT PRIMVM»

Paulus feruus lefu Chriftû

Olcnneell prophetK ZTäpollolis olfMiiml'uuincoitt'nendire,tteim bitiofhledtMidatodomtnico o!»-tcmperagt;ttet docere uideanturjCy teßcnturomnibtu fe domiiu,no Çuf dm dodririAm ajferre.

Paulus

De Kofmue Piuli multi multd/mprimit Chryfoflot mu! infermonc de conuerfioae Püm/i . Nofc« breuiter ita uidetur, Sdulum fiiilJè diäu gentilicio nomine: cjnia ex tribucygcnte Beniamin ßiitiin qua Salilpritnut re gnauit. Diéiiu foil dutcm cr Pauliu, quia Kbctnanus ciuif natui crat.Erat autc Pauli nomen Rhomams gr(lt; tiutiapud quoi inßgnet quidam Pauli erant. Hdtut dif cituruico Gyfcalimagro Tharfenfi Ciliciie.

Seruus

Ex hisferuis Paului eft, quof mifithomo rcxß/lu* rut nuptidf /ilio,ut inuitdrét multot, Apofioli quaqtii

A Î

ANNOT» IN EPIST» PAVLI Àh

ad minißerium,ferui: Quantum ad myftcriorum tiontm, amici dicumtur. Plut autem eß dicereßruum, guim mini/lrum. Seruut tnim addidiciut eß, minißcr non item, id difcriminit er Gr£ci habent inter J'SAop er nbsp;nbsp;nbsp;ó.Tpvla.ïtem hoc locoßatm diße [gt;rincifgt;atunt

ecclcßaflicum non eßenifi minißeriumduxta ißud Lu^ cte I a.t^iui maior eß ueßrumßit minißcr.

lefu Chn'fti,

quot; IffîWM Of pom't regibut, er imperatoribut, ^uibut Ciiteri mortalium addidi erant. Plaufibiliui autë Chri fli nomen.qudm imperatoris. Opponitpr£terea Chri ßu/m tftoßi,utpotc Eudgelif annunciatoré,er non onei rum legis- Eene autemÇe mßnuat,tanquam nihil aliud qu£ßturui,ßuäm quod adgloria fui domini pertineat.

V ocatus apoftolus j

' nbsp;nbsp;nbsp;Hefichio tefleuocatus nobilis dicitur, h c/^ avop.«

TOÇ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tut uocatus hießt di

gnitatis nomen.non participium.Sicutin conuiuijs uo^ catos dieimus eos,propterciuof inßitutacouiuid talies autem quos propter iHos uocamus,umbras.

Segregatus

Eß er MJ apoßolis ordogt;ßcut in feruis. Multiferui fiintgt;(]ui non apoßolitita ttuilti apoßoli,qui nonfegree gati.Pdulut autem prlt;ealijs laborauit,er fingularitto caiione eledutddg; inßgni miraculo-.alij ante refurrea ‘ dionem,PauluspoßrefurrcdiotKm, ' '''

«ROM. IO. OECOL. AVTHORE« 4

In Euangeltum dei,

Juxtd tropum, hoc e/t, ad annuncianJum £u4nge~ lium de deo-Opponit fe doäoribut legK. Multo autp gratiM Euangeliu i]udm lex. Lex diciLOccide:Luatf gelium promit tit uitam.i^ uiuificat. Lex dicit, Kedde quod debet : Euangelium dicit, Kemittimtur tibipec-Cita tua. Lex imiugit onera, Euangelium dicit,fublata.

(Quod antepromiferat

Parcnthejis eft, lt;]use iitcipit hoc loco, er finit ubi lt;^i citur,Cum potentia)Et defcribit Euangelium.Eudget; EUMgeliS, litvm igitur eft, quod priediäumßiit in ftripturis fan-ßw, nempendtum Chriftum deiune^hominem,in eftfumnuEuangclift

In facris fcripturfs.

vide Euangelium confirme cffeftripturæ.Proinde Zy Chriftus nihil firèdefe loejuebdtur,nifii]uod tefti-ntonijs fcripturte probaretur. Etfanéld! uocat, quod ttli£ prêter iüaf rei/cimerentur, quantum ad pieta-temuttinet.

Defih'ofuo,

Ud chriftut diciturftne pâtre,Oquot; fine )nlt;itre,prteßa gnatiu per M.elchifedec,exfemine quidc Dduid fecun-dum matrem,id eft carnem, er ita nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;:filiur dut

tem deifecudum diuinitatem, er ita â/dil'nnf. Et hæc eftfomma noftric confiffionis, ut dicamut cum Petrp, lefum efie Chriftumfiliumdeiuiut,

À 4

ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD

Qui fadus eft

Nalim Fdâiu eft,à.'}?'TW nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, quod efl fieri.

tJamgenituf,eflètiuerbû 'ywofj.eu per duplex w» utteftuturDdnuflenuf.

Inpotentia,

Jd efl,multis miraculist

Secundum fpincum fandiflcationis

Htecfunt refircndd ad id quod flpra dixit, Segre.-gatus in Fuangelitm dei. Nitw (ie hoc Chryfoflomut infermonequodam de(piritufanlt;!loita dicit, Quidai^ putaiierunt,quodhlt;tcadhlt;ereantproximlt;efententite. Qui declaratus ft(itgt;crc.twn efl autéflc-.fed Pauluife-grcgatm^ordinatutfiitlecundumfljiritumfaniiifii cations- Et exponit feipfum quando fiierit ordinatm, nempepoflrefurreâionem lefu Chrifti.Per Jfiiritwn fan(iificationis,non inteRige perfonM,fcd donum ffiia rituffan{li,quo fanäificdt [ibi aliquot.

Exrefurreefiione-,

Jdefla, tempore refurrcâionis lefli Chrifli, Ethd-be duo ilia uerba Mortuorum refurreâionis,pro uno uerbo compofito ex duobus mtegris. Dicitur dutem refurreâio Chrifli, re[urreilio ntortuorum : quiaipfe éfl primogetiitus refurgentiu. Ante Chriflum non fuit tâUs refurreâio mortuorü cognita Nam licet quidam refurrexerînt, t amen iterum mortui funt: amp;■ efl quafi dicatiAb inflgni amp;nbsp;uiuifica refitrreôlione lefu chnflù

Perquent

'RHOM, IO* OECOU AVTHORE« Ç

Per quem accepi'mus donum, içhoclocoud beneficium, uel donum efi: /fiiri tut dd dpoßolatum pertinent.Et quid funt udrid dond, bic ddiungit dpoftolici muneris ßtnäionem.

Accepimus

ABudit ddid lodnnif, De plenitudine eiut dccepi-mutomnet.

In obedi'ennam fidei

TropMî efliut obedidntfidei omnet gentet.

Pro nomine eins,

Hoc loco dicit,quid fit Eudngelium dei, hocefi,pro nomine Chrifli. Et hiccoüigit Cyriüut Chriflum net cejje e/Je tfeto«, quid priut dixcrdt ,fie ejjc fegregdtum in Eudngelium dei : nunc dicit, in Eudngelium pro nomine eiut. Notft er nomen obedientiie fidei. ApoftoU enim non dgunt rationibus/ed fcripturis.Jrrident fidé tqotd. qui [olum de fide di/fiutdnt, cy nonobediunt fidei, fidS operibui non decldruntet. Irridcnt etidin quiphilofo-phorumfdpientiæinnituntur.

In omnibus gentibus,

Ecclefid ex toto orbe coBeóid e/l,eiuspdrt efl Rho UM. Vides hic quod no prteßrt cdm ali/s, dum dicit, in quorum numero eftis amp;nbsp;uos,non mter quos principdd tum tenetit.qudfi dicdt, Nomen unius Chrilii dgnofcigt; mus,nondlterius qui difcindit eccleßdm.Nolumus no-uumprincipdtumfiinddn, qudmjfiiritudlem iüu, quo

A Ç

Capf’ï» ÀNNOT/IN EPrST. PAVLI AD

Chrijiut regitdt i« ownÆ««.

Vocaris Tandis

Id eli,qui uocati eflis ttdfdtiâdm uitdm, ucl fdttûifi cdtionem.Solct (cripturd uiuot uocdre fdnâot. Et idc cjfe debebatdicerefditâum O' Chriflidnum.

Gratia amp;^pax

Gratis quo dd deum,quiuefterßutorfit.ouotil-llt;e(bs coferuet. P4x «cro quo dd cordd ue/lrd.Stepe fit quod'mgrdtid deifumut: utpote cü extcrnis mdlis dfi-fiigimurtOcorde (umut minut trdnquiUo-Pdcë igitur fimuloptdtiUt perfidem grdtof nof deo ejfe fciente{,di ' ftiuteq; nos uoluntdtifubijcientes, tranquille uiudmuf»

Adcopatrenoftro»

H»«c locu Aridni pro fe trdhuHt,qudfi filitis minor fitpdtre ■, quid pater deus dicatur, O' fiUus dominus: uerumilli(uoglddioiuguldndifunt.Namfifiliuseddé dona, nempe gratiam O'pdcem donat, qutepatertOquot; eadem ßcit qune pater,idem deus erit cum patre. No» efi enimuna operatio deio eredtura. Ndmalioqui creatura collocdretur in dignitate diuin^ eljentilt;e,uel deus deprimeretur in creaturarum conditionem. Di-citur tarnen de Chrifto,quod fit dominus,ne crucé eius erubefcamus : fe d quid ipfe nobis feruijt, dignum e/l ut tiicijf mnos ipfiferuiamus,out do minu agnofcamus, etiam quo dd humanitatem,

Primum qijidem

RHOM, lO, OECO» AVTHORE* ’ lt;

Commenddreit officium fuum fibià domino deniAm ddtum, nunc in duobutparagraphis ffngulArem fudnt beneuolentidm teffAtur,quA non minui opui eff,ciuÀnt officij demdnddtione. No» eft enim dpoffolorum dge-re principe! cytyi'dnno!,fedpdtre!potiiisamp;-dmico!: inueniaigiturpriecipud! dmicoru conditions amp;nbsp;offi cid. Primum dmici grdtuldntur, Gc dco grdtid! agunt inmutud/ilicitdte:fecundo memora funt dmicorunt dbfentium,tertio ordntpro feinuicem,t]udrtoprie-[ente! effe cupiunt, cjuinto muncribus feltberdlade-i:cLrdnt, Vide item epifloldmpriorem dd Theff'. i« quA per trid primd capitd fermé eddem dgit,qult;e nunc.

Gratias ago

Pnmu'M indicium beneuolenti£fu£, guod gdudet de filicitdte,Cf-fide KhonMitorum- Sed uide quomodo apoflolui non dgdt more noftro. No; folcmut mutuü grdtuldri, qudfi ex nobis effent noffri uirtutes : Apo-flolus dut deo grdtid! dgit, conte/ia! cyfidéfuper qud gratuldtur donu effe dei,cy À deo proficifci-.quodcont trd eo! e/l,qui dicut noffru effeprimit credere:et exigi tur quide primo fida À nobis, fid eius duthor efl deus, dd Philip. Vobis dondtiteff,pro Chriffo,nonfolumut creddtis,uerumctidm ut pro Mo pdtidmini, gtc,

Deomeo

Jtddeumfuumuocdt,utThomds,quidicebdt:Do~ tninuf meusfamp;detis meus, io.to,namp;^4’comK»Kdó«

Cap, I, ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD non fitctidm Rborndworum deus, ucl ipÇius duntdxdh fed quod fe decUret dddiâum deo. Mancipid uentrif, ueld/Jecbe delicidrum mundino poßunt deumdiccre deumfuum,quern pro deo non colunt-

Per lefum Chriftum.

Etidingrdtids agerepro dlijs, Chrifii donum eß» Udm id toto corde ßcere mdgnt charitdtis opus fùe^ rit. Multi ore grdtids dgunt,quorum corfifcrutdreris» non dbfq^ ’muidid inuenires.

Super omnibus uobis,

Spiritudlis perfondrum rejfgt;eilti/m non hdbet, deit lauddt,in quibufcunq; donum dei uidet.

Quia fides ueftra

Fider iUd non dicitur perßäd eudngelice ueritdtis cognitio: ndm dlioqui,quid opus crdtddiUos fcriberef federdt infignis in deum fiducid,ctim dliqudntd notitid Chrifli,per qudm d fajlu mundife duertebdnt,cr propter Chriflum periclitdbdntur. Vnde eonfeäaneum, quod hi qui iUuftrantur fide,non itd illullrdntur,ut nul lo doHore opus hdbednt,ficut docebitcdput proximu. etdd Philip. 5. dicitur,quotquotperfèéii fumushlt;ecfcn tidmustCTquot; fl quid dliud nefcitis,hoc quoq^ deus reuelds bit.Proinde no e/l miru,fi etidm fanâi nonnunq errét, Annunciatur in toto mundo.

Fidrr Rhomdnorum in toto mundo dnnucidbdtur: idefint mdgimpdrte mMtdi,amp; ed quie Rhoinanis fub^ trdt.

RHOM, IO* OECO. AVTHORE. 7

Ui LUC, i.diciturcenferi totus orbU, Niii» Cf Augu/iini temporibu! T rog/orfgt;tw non fidt annuncia tut Chrifiut,neduin Rhomanoru fidet.Et noßrU temf poribuf qult;edim mÇul£ ignonntes Chrißum reperhe funt. Et noti hictjuod quimuU E-homanorum fidet ce lebrior ßterit, quim aharum eccleßirum, non tarnen hec laut ita Ehomame ^edi tribuitur, quaß errare non poßit,ßcut Papißa contendunt.Ccrtum entm efi quoi aduerfus earn pr£ualuerunt portie ittßroru»i,hierefet Cffcelcra, id quod Cf decretalet nonnulhe tcßantur. Etinficiatirenonpoßumutillam nonnuUot fortitant impiot Cf hercticot epifcopot.Et Ubéter admtttimut dUi e/fe dram Noé'cfdomum,in qua agnut pafchalis contedatur,ßcut laudatur à Hieronymo, ditmnwdo fer uet ueßigia Petri Cf Pauli. Alioqui.quid prodeß dege neribur gloriari de parentum nobilium uirtute^

Teftis mihi' eftdeus.

Secundum beneuolenti£ argumentum inperpetUii memoria,qua meiner eß Rhom£. tîocenimpeculiare eß amicis ut non tarn 'm fe, quam in amicU habitet.Sei uide quanta fit folicitudo Pauli,Cf amiciti£ ratio.Nam pro ea aßerenda oper£precium ei uiftm ßiit,iurare,et de um 'm tcßem uocarc:quo difcat mterim de iurament to,qua ratione Chriflianit permiffwn fit,nempeinglo riam dei, Cf utilitatemproximi. Pr£ceptum enim o~ mnino non iurandi taxatanimwmnon maximißcien-tem deum, ncc timetemfacrofanäum nome m re pro»

Cap* I« ANNOT» IN EPIST. PAVLI AD-phaMcontiminari, utpote uel lucri, uelcontentionif grattr.iteq; ncgttrc potes hic Paulum iuraffè. idécnitn-ell dicere ; luro per dewwJiHe/ tc/îw eji mibi deus .quid enitn aliud ßeit iurans, quam quod de um in teße ueri-tatis uocitiEt quid reßrt,quibus uerbis utaturfAttea de infuper quomodo doüori opus fitapud auditoresß de.NÄ /£c«t hic iurat eius rei gratia,ita alibi felaudat, alibi excufat- Nihil enim diabolo gratius,craudito ripeßiletius, quam fidé CT beneuolentia doäoris eße fuß/eilam. Proindeobtreólatrix Maria Hur pereußit eß lepra-.ey terra abßrpflt Chore er Datharii Quem colo in fpiritu meo, luramentÜ exaggerat-quafi dicat,fi-ufiraj'it omnii bborerferuitus, fimentiar. Et déclarât interim pu-rißimum dei cultum, dumfe feruire dicit ßiritu, id eß interiorihomiac,er anima deo.Exterioriautempro- ’ pterdeu^pximo in gratia euangelizädi ßbicocredita.

Qiiod indeiinenter mentionem ueftri faciaiTjjfemper in precibus meis

TerfitwM charitatis ßgnum perpétua oratioßta Cf t.Theß.i, adTheßal.dicit,mentionemuellrißciensinprecibus.

Et Mofes quoque in monte pro populo orat .Erat er alia ratione neeeßarium precari, ut ne concionatores uideantur fuis uiribus magis, quam in dei dono, ueUe tedificare domum dei.

Orans, fi quo modo tandem aliquâdo proßerum

RHOM* IO. OECO. AVTHORE,^ 8 profperum iter conungat

Q»jwo gMdent ttmici mutuis con/jgt;ciltbu^ er col loquijs. Sicutenim inuidiuiderenequeunt ^uorode-funt, unde cr no men inuidi£ : iti contrk amici magnA fuMitäte congregantur, cui congregationiferuit my~ fterium fynaxeof. Ad The ff al.idem dicit,no{ie o- die oriintes,ut uideamuf ueßram fdciem»

Inuoluntatedei:

Congregantur Zir mali.ac princifier ,feJnSi)tuo~ luntate dei,ucru contra Chriflum dominum-Et BalaÄ contra populü dei profferum iter habuit.Pauliu uero Zypij congregantur in uoluntate dei,non carnali amo re.carnalesconuentusfunt,intiuibiugloriachriftino qtiteritur,etiamfioccumenicaconciliafint.

Defidero enim uidere uos,

C^mto,amici liberales [unt. ïta infignum amicitiit rex Babyloniorum dana mittit Ezcchia : Paulus ante logepreciofioradarecupit,ß}iritualiafcilicet. Et qua liah£ciDoi!lrina,confirmatio,Cf-exhortatio. Dorrt per epiflolam:pr£fenr autem conßrmaret, amp;nbsp;tales de ceteffeconuentus Cbrißianorum,i.TheJfalon.^.Adi hortamini uos mutuo, orc.

Quo capiatn confolatfonem,

Vultzyipfecofolationem. Nam,ßcutdoäorcuui- ' deritopus fuiiexußü,hoc eß,difcipulos fuos m tentati one à Chrißo reccdere,ditmnu patitur,cr triflaturiCt _

Cap, I, ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD iw per ignem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^(idc acprofc'*

âufuoruin conßrmtUur cxhilunttur : ncc mirumß er Pituluf confolittionem uel exhortätionem i difcipM lii accipittt,cum c^üofef i lefro confilium acceperit: necinfringetipfequodfcripßti-Cor.i^.Poteftisfin-gulatimomnefprophetare,utom»efdifcät,eromneg tonfoUtionem accipit(ntgt;

Noloautemuos

Hoc paragraphe eer tig argumentis probat non eß fe ßüum uel uanu,qd’dixitfe defiderare inuifere illor»

Ignorare,

Primum indicium charitatis,quia fepe Pautuf inßi tuerat iter ad PJho.erfcmpcr prapeditus ßit:id quoi Rhomani ex PrifeiUaer Aquila, er alqgquiipaulo Rhomamueniebanticognofcerepoterant.

Etprohibitusfum.

Hinccolligimus noneffeßrtuitum aduentvm uerot rum Apoßolorum. Nlt;tw Chrißus hoc fuum opur e/fe dicit,q operariot in me/Jem extrudit.Et apoßolitLu. I o. mquit : Ecce ego mit to uot,ut agnot inter lupor. Nam er Arnot ^..prædiôlum eßtPluet deminut itrdie iUa fuper ciuitatem unam, er fupcr aliamnonpluet. Et Efa.^.mandat nubibut ne pluant.ltaAiiluum iff. prohibenturBarnabat er Silat ire in Bithyniä.Apui T fcr/Ji/. Paulut conqueritur, fe à fathana impeditwtn, quo minurillofinuiferet, AßuitiS, inbeturloqui Co'' rmthij!»

RHOM» IO» OECOL* A VT H ORE.' , rmthijf, eo multü populti ibi blt;tbcdt. Fdcit dut hoe deuitucl quod duiitores indigniftnt,ficut quddo iubet excuti puluerc de pedibtu: uelutduidioresuerbi fidt»

quot;V t fruóium aliquem,

Arguoietitumfecundttm 'd/pe multorti/m fruiiuwm, qudlis^erdbdturd Rhomd, eo i«[ignit ciuitds effet» Cr dontind dccdput mundi. ïtd cr dominu! inquit lo-4Bnw 14• Ego «Of elegi, ut edtts,C!rfruilum dfferdtis» nottcdrndlemffed/piritudlem.

Si'cutÓLi'ncxteris.

Tertio drgaitd debito. qudfidicdt: Etidm/tnuUum fruélum dcapcrem, offtcij tdmen mei rdtionem hdbere debeo. Conftitutusenimfumddeodoélorgentiii, tdm Griecdru,qudm tio Gr£Cdrum ; ut ne quis putet me pti triæfoliaddiäü.Nameomniüecclcfiarupremit folit dtudo, Hdc igitur rdtione ez teneor Rhomdnot doce-re.Eft cr in hoe infigne officiu dpoffoli, q, cruditorunt crrudiumdoélorfit.lgiturcrplebeidptifumtdddo-drittdm PduliiCirfdpientcs ex cdde proficere poffunt. Hecnurutqudndoquidem O' Petro'mfdciemrejlitit,^dÏ4t,s»

Paratus fum uobis quoque.

Jde/l,hocdebitum dcceditme£dldcritdti. Itd i.Co r'i}ith.9.V£ mihifi non cudngelizduero,

Non em'm pudet me Euangelïj Chnftf, Qudrtumdrgumentum dgloridEudngeli/. Poffet eaim quii dicerc^tdteortibi effcdnimit itMifendi,ßgt;ein

Capa» ANNOT. IN EPIST. PÄVLI AD dliquttm fruótuum,(y officiofum lt;juoq;:fcd remoratuf te ^ttod pkroftj;, quid in RhonMtMciuititc drditu üdculii, Cf plcM triumphis,nMle audit ucrbÜ dei:Gr propterea erubef:en!,eo twn accelerar. Re/podet mo dc/le,[e tun erubefcere, cumpoffet maximot fuof tri-umphot ebucciiurc: er fic oftendit maximdm gloriarn cjjbuerbi dei. Interim uide confttfionem Chriftianoru» quierubefeutfermonef Chrifii. NameriUosfiliiM b» mint! erubefcet,cu,m uenerit in mdielldte.

Virtus cnim dei eft.

Cldufuldhtec bene obferuäda erit. tjdt» hicingrefi [um habemu! m epiflolä totam. Proinde hic tanquant in liminegrduiter dberratur. Igitur lidtm rei tradant d£ ellyVerbo deicredentcffdluoffieri. Et hiec eft po-tentid uerbi, ut ipfunt uerbumfit potentid dei, Ad fallt tem,id efl utfdluct omnes credentet: neq; en'm ejl alia uidfdlutis.lta I. Con«.i.Scrwocr«cfî^r^KiJc»M^»» pereunt,/lultitid eflidt nobis qui falutem cofequimur, potentid dei.Et uifum efi deo per ftultitiä prédication nitfaluofficerecredétes. Et uide quam neceffariusfit auditus uerbi dei. Nam fatius firet omnes céremonidt tolli,qudm uerbum dei intermitti. Hic etidm habes,qd’ rcjbondeas affertoribus liberi drbitrij,dicétibus,qud-re deus précipit ea,qué nofiras uires excedunt. Define cöqueri.Ecce hdbes i« «f rbo dei,er in feripturis dif uinam ejficdcid,qué animum excitet, nbsp;nbsp;uirtutem fup

ptditet,No uidemus omnes quotquot uere audiut uer bum dei

KHOM, ÎO, OECOL. AVTHORE, «» bum deifruólum ßcerc, iüud Aut repeHétet exc£cdri?

luftitia enfin del reuelatur

Motfcriptura; ejl, ut uniuerfdlcm pcrßädm, gua UMgw dniDÜf infidedt, bißridm dicdt, nempeperaffir nMtiudingt;Grgt;ttgdtiudin eiui '.utmPßlmo i^.drguenr Boy ejfe omnes peccdtores,0'C. Primtm ponita^riM tiudi»,cr dicit-.omnesinutäetßäi fuut, deinde fub^~ cit negdtiudin: Nonefl qui ßcidt bonum uÇq; dd unuiti» Proinde ubi tdlid occurrut, nemo loqudcitdtem putet» NrffM c(«pb4t(clt;i contentione reifciutur hi, qui fcriptu r£uimßceretütutur. Itd crhocloco cumpropofuif- • fetfinguldrefuum pdrddoxon, quod uerbo deiftlui ß-eint credentetiduplici illud propofitione explicdt,ficut Gr in iiMltis locii fcriptur£:ut I04». j.Qtti credit inß Hum,habet uitä leteriMtn.Vides hic affirmatiuam.Ciÿi dutem 'mcreduliu efl filio,non uidebit uitam,fed ird nM netfupereum.Videtnegdtiuamhic.ltem loan.}. Q«t credit ijj eit»i,itoii codemiMbitur : quiuero non credit, tam condemnatui efl.Et FAarci ultimo:Qui crediderit Grbaptizatusfùerit,faluu{erit,crc. Itt« amp;nbsp;hoc loco primo per ajfirnMtiuain indicat,dieet : luflitid deiper tüud reuelatur. deinde ponitur negatiua : Reueldtur enint ird dei,Grc. Efl aitt dithrni iHud dignu quod ntH' gnifice tradetur. FJäuerbu deipetrd efl et fundameni Veriu M tum,fuprdquodiedificaniu:dequo i.Cor.^.Elaficut petrd^ Chriflus fùnddmentu noflru, itd cr uerbu eiut.Nd dit uerbo Chrifti credimuh Chriflo credimut. in hdcpe-^

Cap»r, ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD trrf multi offendiit,nemp£ vncreduU: faluaturaut alt/» credétes fcilicet.i.Pct. i.Vobis iS, ^ui creditisprecio“ /ui ejl^no credentibus ucro ßtäm eß lipis o/fendiculi» Reuelatur

Confilium iHuddei, quad perfidem er uerbum cru cis omnesgentes fctluMdie, er ttdgloriitm ttdducend^ funt,uttlde arcdnumfitit, er abfeonditum à [eculis : ut Ephef.y.er Colo ff. i.Puit etiam occulMum principi-bus mundi,i.Corinth, z. Nam fi principes mundihunc [apientùm dei,qute eß ftultitia crucis,dgnouiffent,nun , ijuam dominit crucifixiffent. lüud nunc priedicatione Euangelij reueldtur.O bedtSapocdlypfim,dequitdoi nünus Petro : Beatus es Simon Bar}onagt; quia caro er fanguis non reuclauit tibi:fcd pater meus qui eft j» cœ# lis. Hlt;ec eft unica fapientia erftientia Chriftiatiortvm» feire iefum,er hunc crucifixum: quam profiâo ignorant omnes pharifei er iuftitiarij, in fuis operibus,er non in mifericordiadeiconfidentes.Pucrunthailenus obuelati oculi noftri,netdta myfteria cernercmus:nuc gratias debemusdetrahenti uelamen.

luftitfa del,

Cawr Bf intelligas hie per iuflitiam dei, iudiciu dei, quo animaduertit in noxios : uel iuftitidm,qua ipfemet eftfuaiuftitid.namfic exponeredeberestluftusdeus reuelatur per Euangelitmt. Sed Paultu hoc non uult: uerumfenfus ell, quod per Euangelium innotefcit,quis iuftiufit,id eft,quis 'm gratiafit, Déclarai en'm Euau gelium

RHOM 10. OECOL. AVTHORE, « gelium, j deus anticusfit credulis,ïrdtus btcredulù: dt ^ue itd opponitur hic iußitid deiirie dei. Et eß iußitim dei,qu£grdtis iußificdt {»tpiu,dbfj;operu rejpeüu»

Exfideinfidem.

Videmus guofddm tcmerdrio iudicio iudicdre, dcü [ibi uel dli/s oßenfitnt,ue{ betteuolum,ßuidedntfe temt pordliproßgt;eritdte uel florere,ueldeßitui:ßcutdmiä Job de Job iudicdbdnt.Sed no itd reuelatur iußitid dei. Kddlioquinomnes fdnéUguiperfecutionêinhocmutt • do pdtiuntur,irdtum baberent deu:cf Chrißus crucb ßxus mundu placans pdtri, non ßiffet ingratid. S unt dlij, gui fibi ex operibusfuis grdtiam ZSquot; amicitiam dei poUicentur : ut pharifei omnes, non intelligenter illui Efd, à^.jmmundifumutomner nottC^re.hi ßciüt gudt fi non indigeât mifericordia dei. Sed neg^ fie reuelatur iußitid dei ; cum nuHum oput hominis perfe itd nobile fit,ut indeßbi deu promittere poßtthomopldcdtum»^ A.edificd tépld, pafee pduperer^mdcerare ieiunÿr,dn~ teuertemartyres drdore patiendi,uinceprddicandi ßlicitate angelos,adhuc nuUus eris coram deo, neg; itt ßi nomen mereris .Jnguo igitur reuelatur iußitid dei? Rcßiondet:Ex ßdc in ßdem. Et guid hoc eßiVult dicef re, ln omnibusfidelibus. Jta enim fimplicifßme cenfeo exponendum, ut reßgt;ondeatfult;e antithefi. Reuelatur ira dei fuper omnem impietatem. Hicdicit, Dc jîde i» (idem: hoc cßgt; ubicung; ßerintßdeles. Poßcd dutem, Super omnes infidèles^ Et dieet gutst Et guid opus hac

B 3

Cap.I, ANNOT» IN EPIST» PAVLl AD ‘ expoßtione ^Anno potuitßjiritttjfiOJäui dirigerelin-guamApoftoliiUtdiccref.Reuelaturfuperomnem i«# credulitatemf Re,^odc,tjuod necj; hoc caret myllcrio- ' Hoc enim tropo fermonis eleäoru paucitat itidicatur, ^uiuerbo deiobediufit: di/jgt;erßenimßimt:Cr per fericordiam dei h'mcitide affumuntur ■ Non fatisßcit bjc tjuod dicüt,ex hii iju£ patribuf diila,perueniri ad fidem EuMgeli): uel c^uod dißamu! ßdem fub'wde au-' gcfcere.No enim hicagitur an homoßdem habeat tor fidam ueluiuacëjueldeortu, prtedicationis : fed quod deuf pro iuflo habeat omnem qui fidem habet: neq; iugt; fiitiaita tribuitur fidei noßreegt; fiexaéle loquarii quaß operi noßro:hoc enim ßretabuti ßdefifide mea uide-ar fidere, quaß dignum aliquid in me fit quod remuna ret:fed ideo tribuitur iußitia fidei, quia fides tribuit to tum dei mifericordite. Et conßteri debemus interim fis dem noßram ita infirmam er Mignam ,ficut clt;etera Opera,ac orare ut augeatur. Ndw uiuimus, fides imperfiilior eß, eraugeri poteß :nihilominus tarnenfaluat ,etiamßßierit ut granum ßnapis,modo ßtuera fides.

Sicutferiptum eft:

Valde opportune dtatur teßimoniu Habacuc.Apo ßoltis enim dicit reuelariiußitiam dei non ex præfenti aduerfitate uel profigt;eritate,neque ex nudis operibui: fed fide ipfa. Hlt;ec clare etiä muenies apud prophetanr-Conquerebatureiiitthiuxta indicium cKrnthde prpjfie ri'tite

RHûM. io» OECOU AVTHORE» Iî ritdte impiorum,lt;judßiujii effentderelifli, non dc-ccpti deo :Çed ctvm flaret (upercuftodtam Çudm, id eji, cum effet in contempldtione,rcueldtum eh ei peruifio uent,ex quo iuftitidm deidgnoherc deberet : nbsp;nbsp;pr£~

ceptum dccipiebdt, ut tunquam rem memorabilem, er adomnet pertinentem in buxo feriberet.

luftus autem in fide fua uiuet»

Hoc e/l,no putes ißunt mihi gratum,qui hieproffe w agitiuxtd hocfeculu:fed qui /idem habet. Mox etiÖi rei/citurfuperbid eoru,qui in fuis operibus conßdunt: fubdit cnim,Quonudo uinum potétem decipicfficerit uirfuperbus. Conßdentia in bonis operibus,er ßlici-tds temporalis fuperbos reddit, neq; reäeiudicare finit, fed inebridt er decipit:de quo uino habes Eft. z S» Abforptifuntduino, errauerunt'mebrietdte, nefeie-runt uidentem, er ignorduerumt iudicium.

lufius

Septuagintdlegunt Iuhusmeus,id eß,quem ego pro iuflo reputOiUiuet in ßde.

Viuet,

Viuet in fiituro dicit, oflendens quod iußi in hoc fe^ culo cotempti uiuant, er coputentur cum mortuis,cnt cißxi fcilicet buic mundoificut er pfaltes dicit’.Propter te totd die mortificdmur, ceflimatifunuts ficut oues oc-cifionis.EtEzcchielis}7.dicuntur offa mortuitctea terum m (ùtarduitiHicreniuent abfque omni aducf

Cap* I. ANNOT* IN EPIST* PAVLI AD fitiite.Propterea ueru efi dicere,(]uo(l iufluf ttiä nunc uiudt, Renafciturenim fidedd jjiiritudlcm uitü, ut efi Jdco.i.Volutdriegenuitnofuerboueritdtis.Tucaut nAfdmur,quadocreditnus uerbo.Vndc cr ßrcjucnter dominuf dicit in Euagelio: Eidet tc fdluu ficit. Pro'mf dr fi.de! dd operd confirtficut uitd dd dlimentu. Pieri poteflutuiudtdliquis, crdlimentdno cdpidf.fednott inuenies uUutn qui cibii cdpidt,o- non uiudt.çfiuid igif turmiru,fifideiiuftificdtiotribudtur,crnoopcribusi t^aqui fide cdret,mortuo ejl fimilis-De hocuide Chrjf fofiomuminfermonedefide ZirlegenAturte.

Exfîdeuûief*

SignAnter dicit Ex fide uiuet, noexopinione,uelfci entid:nAm iUd trid grddibu! inter fi dijiät.Opinio dm bigud e/l,aec firmiter dffentit : fid nunc hoc,nunc iüud fentit.crdicitur fida fimuldtd,t.Timoth.i.ubi exigit fidem no fimuldtdm. Et hæcefi fides iUd, qud dliqui pa tdntfipoffeè uiribuslibcri drbitrij elicere: ut qudnda uoluerint, creddnt: qudndo dutem noluerint, non cre-ddnt. Scientid dutem certior efi, hdbetur certï! dr-gumentK,quibus contrddici nequit: ficut dum ex creei^ turd cognofiimus credtorem : hdnc Apofiolus bic ueri tdtemdppelldtfdlij hiftoricdm fidem uocdnt.Ethlt;ec pcrfi inefficdx e/l:cr ficut lexinfldt,croperdturira, qudmuis nobis inddminiculumddtdfif.Atfidescer-td e/l zy ejficdx, innititur uerbo dei, ueritdti ipfi, qutefitlli nequit, etidtn contrddicente humdttA rdtione,

Hlt;ec4ii

RHOM. IO. OECO. AVTHORE» tï Hlt;ec lt;tct Heb.ii.dcfcribitur,quod (it earum rr ram (jult;e fffcranturhypofldfis, GT drgumcntum eorum quie non uidcntur.quii(idiceret,eUcpignu! quoddttm, crcerti pojjcffionem earum rerum, lt;lu£/^erantur amp;nbsp;non ui~ dentur.Qjtdh'terautemuiuamur perfidem jnfraldti-Uf docetcdp. ^Auftitiduero dci perfidem ïefu Chrifli, Et quomodo fides fit elficdx,docet cdpite quinto.

Reuelaturenim naden

Irrf de i opponitur iuHitilt;e, O' eftfenfiu huius diâi: Omnes impij criniu/lipcruerbum deidenunciantur df UMJ habere iratum:no quod ira décidât deo,fed quod ejfeiHus irtefentiat, ■dimt deusgratiamfuam retrahit. Et difee hoc loco, quodficut non efi: neceffarium pone^ reffiecialem quandam infitfam qualitatem in anima» prêter peccatum,quando deus nobis irafeitur : ita nec cumfophiftis ponendal}iecialis qualitas grati£, quan^ do nobis amicus efi deus. Nam qui fidem habent, terte 'm gratia deifunt.

Iradecœlo

Id efi manififia,qua impi/ no poffunt effugere, ficut et d (ulmine nemo pote/l effùgere,qd’fupernè defeédit

Super omnem impi'etatem.

Hoc eft,aduerfus omnes mpios omiufios homines, inter 'impietatem iniufiitiam hoc interefi, quod in~ ter fidem o opera. Ndw fi'cKt fide s ergd deum,itd O' impietds ; O'ficut opera funt ergd proximum, ita O' miuftitia.

5

Cap, I, ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD V critatcm in iniuftitia dettnent, Verititem in iniußitiii detinere, eß habere fidehi-ftoricdm,iinô diabolicam quandam notitiamdci,abf^ pio affeólu.Et boc efl de fl dere talentum unicum à deo concreditum.Talento enimflientilt;e ueritatisfoenerdn dum erdt talentum dliudfdnäte uit£,ut coleretur deui ficut oportet. Ex boc pdtet dpoflolum hoc loco potiffi mu contra phdrifeoc ac philofopho!,ac fapiëtec huiut feculipugndre,qudUKfub iUis eyalij coprehendatur» ijuibuf uel minima dei notitia contigit, atcj; ita totum bumanum genus quodammodo obnoxium fit ir«edei. Omnes enim naflimurfil^ ira, omnespeccauerunt dcdeflituuntur gloria dei. infra ca.yPerftringit tame Jermone philoflphos magis quant alios,quia fubdif.di centesfe efjc fapientes, arc,

quod cognobile dei.

Cluia fidei efl credere miferentem deum, non propter noflra opera,fed propter illius mifericordiatideo Dperapreciu fiiit,ut primu damnarëtur opera noflra, Crconuincercmureffepeccdtores: ficq; agnito morbo medicuaccerfcremus,e3'fidecomitteremus nosdeo. Probat igitur impietdtë cr miuflitidm,grauiffimosfci licet morbos humanigeneris. Cateru quo clarius nos conuincdt, toUit nobis excufandi occafionem, indicans omnibus pofitam legem natura qua deus agnofcitur: idea dicit, Eo quod cognobile dei, Deus quidem natura

KHOM« IO. OECO. AVTHORE. 14 [ud credturis omnibuf incognitus efi,ut loanes inquit: Deit nemo uidit unqudm. ex operibiu tarnen er cred-turis cognobilis eji. Neç nojiri ojficij fùerit myjlerid tiiti curioftuf mueftigare, ne utferutatores maie/latû opprimamur : Sed adoranda potius funt arcana,quam ijotift excutiendd:ficut er angeliobuelantet ßciemfuam alis apud Efaiam cap.ó.conte/lanturfe nonpoffecompre hendere notitiam dei. ideo dicit, quod cognofei de deo potefl:ciuid non totus cognofei poteft.

Deus enim illis manifeftauit,

Cognoueruntilli quide non cognitione ouium, quie pdflorii uocem dgnofcunt,er quorum peäoribui diui na myfleridfignificauit deui. Quarti/m etiam cognitio d fide non differt,ßcitqi ëioMaKlouç, lodtt.i o .Ego fum paßor bonus,er c.Uiatth. 11 .Nemzj «owit pdtrem nififilius,erc.Cognouerunt aut philofophicdcognitio ne,qu£ data eß, ut homini defitexcufdtio,no qu^ per illam proficiat:caret enim energia.

Inuifibilia enim mundi.

Tnuifibilid eius intcUige,ut ipfe exponit,potetid er diuinitas.Exponit aut hoc uerfu quomodo deus fe mat ttißßet.Creauiteni iUa,erdnte oculos noflrospofuit, uimq; agnofeedi dedit,£ternu ertttcomparabile e/feit Ium,qui talia codidit,Ciuod fi quibufda nunq tatus rat tionis ufuf, uel potius tata lÜufiratio coceditur, idé de iHis fudicandü crit,quod de puerif çr merionibiu.

Cap, I. ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD Inuîfîbiliayô^c.

Exponit tjuomodo deu! miinifeß:etfe,O‘ comittetidii turnobis contemplatio diuinitutis à. rebus uißbilibust ^udt»négligentesarguuntur,Efii.^ Opus domininoit re/jgt;icitis,proptercd captiuus duélus eß populus. V»-de Pfdltes admiras dicit, Pfalmo 18. Cœli enArrantglo, riam dei, çy opera eins annunciat firmamentwm. Et, Eleuata eß magnificentia eius fuper ccelos,(yc. in tjuo rum interpretatione quidam exißimant omnino [cri-pturis 'mdignum,ex uifibilibus diuina contemplari,dis tentes, quid magni [i de cœlis ißis 'mteHigas ? proinde adaUegoriasfeuertunf.fed babes hic Apoßolum mo-nentem.Di[casigiturexpulchritudine,[itu,magnitudi ne, celfitudine, duratione, ut adores eum qui tanta fù-cit:cr[iini/screaturisaliquem deß(lum inuenerit, di[cas id deum permififfe,ne in creaturis h£reres oblit tus coditoris. Atq; itafit totus nuindus tâquam liber, quo potentiam,[apientiam,ac bonitatem cognoßas. Êotentiam quidem,nam nemo alius tâtaßcere poßet, Sapientiam uero, quia omnia mira uarietate dißiofitit [unt.Et no inuenies in toto unam rem alteri per omnia fimilem. Deniq; (y bonitatem, quianihilfuautilitate caret,etiam uenenofa, zy qu^e nobis inutilia uidentur. Vidit enim deus qu£ ßcerat,zy erant ualde bûna,Ge-ne[is primo-E t A poßolusßgnanter non dicit ex crea-tione cœli, fed mundi: neinfolisfummis deimt admira-bilc credaano enùn minus admirabilis m mtifca quant clephanto,

RHO At IO, OECO. avthore; »5 elei)hlt;into,iitflofcitlo qudincedro. Hiecigiturfintno-biikgis loco,cr ddmonantut credtorem Çu^ricredi turam diligdmut.Pertinct enim cr hoc ad fidem,ut e/l adHeb.ti.ubi dicitur: Perfidem ’mteÜigimus perfiéhi ejfe feculdiUt fx b w tjult;e non appdrebdnt,ea cfue uidei fur,fierent. Pides autem non foltiuultut conie£les,fii planeconfiddsiUumip((i/m quitantacreauitiCrtuunt e/Jc acfiire Çalnatorem.

V t fint inexcufabiles.

Non dicit commendabileffied inexcufabilef. Deut enim commendabilis e/ifolut, utretq; ac opera noftra iÙi tribuenda funt.Scientia ideo ddtur,utficiat mexctt fdbilem, ne quis deivm iniuftiti£ arguai. Facit or cum inexcufabilem.ejui mfirmus ejl: nam O'jua culpa itifir t»U{ cjl. Et w qui prtefcribii tantam legem, fidelii efi:, utinuocatu! auxilium fuumprie/let,quoleximplea~ tur. Infummd, d nobis ejlauerti i deo : à deo uero,ut perpetuo iHi adhiereamus, Proptereaquod cum cognouerintdeu, • O/lcndit impietatem cr iniuftitiam omnem ab igmi uia amp;nbsp;contcmptu uerbidei originem ducere.Ft plane terribilisfententiaefi,qu£ merito omnem ofcitantiam noftram excutiat. Nam qui in uno talento infidèles fiie rit,Z!r 4 cognitione legis ac dei fe auerteritper fua net gligentiam, non/olum nonconjlituetur fuper multa» fed amp;nbsp;eo qwdhabcipriuabiturtgirauibusqi panis af»

I» ANNOT» IN EPIST» PAVLI AD ‘ fiigetur.Jgituruitiorum C(lt;Mf4 eß conteptuf uerbi deit per lt;}uod deum cogitoßimuf: fiue id fiat per opera na-titriCicreatorei» demonßrantia: fiue per doétorem, ß-ueintutdoceatur.

Non ut deum coluerunt,

’ Primiii» oßenditur impietahcontemptut [cilicei iei,quindo iton ut decetglorificatur.DicitautciH Pau luti.Corinth, ä. Glorificatedeum'mcorporeueßrot Cr/pirituueßro. Spirituglorificamue dewinfidc,ciuie fàcitiUtdiligamu! civinfuperotnnia,adoremuscrlaut demus:!^ omnibus modis uolütatem noßram per obe dientiam crgeßationem crucis illifubijcimusgt;quo tna docrChrißus patrcm glorificauit. Corpore autent glorißcatur continentia er caßitate ,uteßm priors ad Theßalonicenßs quarto : Sciât unufyuifq; ueßrimt uasfuumpoßidere cum timoré. (2rclt;etera. Glorifica-mus item deum operibui noßris,quie dum proximi ui dent,adglorificationem dei excitantur.Primum hic di citde glorißcatione inßgt;iritu,deinde de glorifications per Opera, ßue in corpore noßrofiue in poßeffi-one noßra,dum beneßeimus proximo. Ptuidentur quidemiUa ad philofophosfolospertinere,quiuerif tatem detinuerunt in iniußitia : Sed reéie ad omne hominü genus retulerisM omne os obturetur,cr ob-ttoxiusfiattotus mundusdeo. Habeautexemplumin Adam et Eua,quorum naturam fapimus. Nam iHimox ut uerbum dei neglexerunt,in impietatem c:ralia uitiit corruerui

RHOM. IO* OECOL* AVTHORE, W corruerunt. Apojlolus quaque diligenter dgit,ut iußif tid deintdnißßdfit,er noftra miußitiaconuincdtur, DcîWtt glorißcdre,dei donunt eß.'Nemoenim gioriß-Cdt,uelgrdtids dgit,niß 'm/ßiritu fdndo. Deum dtttent non glorißcdre, ex noßrd ignduid eß, ficut er caetene quicfequuntur. Qjidterdutem hdne edndem fententi^ dicit.Secundofnbiungitijmmutdruntueritdtem'mme ddcio. Tertio dicit, qtiëddmodutn non probduerunt ut deum dgnofcerét,etc.Et (judrto dd ßnem capitis dicit: Qui cu dei iußitiS cognouerunt,erc. ut fepe repetiU ' eddé fententid,euidentiuf guod uolebdt,docedt.

Etuant fadifunt»

Aßudit Hieremidf cdp.z, Qÿid inuenerunt pdtrer ueßri in me mi^uitdtisiquid elongduerunt à meferdnt bulduerut poß ult;initdtem,er udni ߣli funt.Qui entnt ddh^ret credtur£,udnuf fit : qui uero domino,diuinu« ßt,ut I .Corinth. 6, Qui ddhlt;eret domino,unuf Ißiritut eß : itd etidm qui dccedit dd lucem domini, ißußrdtur» Dicit Pfdltcs : Accedite dd cum er illumindmini, erc» qui uero lucem negligit,obtenebrdtur.

AiaÂoyicr/xo7ç.

Vertere potef er difeeptdtionet, ut perßrmgdtur philofophi,er reliqui 'm dubiu uocdnter cd qutc de deo didicerunt.Ndm J'ioAoynr/ji.oç etidm âclt;S'o7i^‘Xjc^eß. lUsefunt tenebric quie operierunt terram, er cdligo eß quieobtexitpopulof.Efdi£ 6o. Cumfecrederentfi-pientet coram mundo,fiultißäifunt corum dea.

Cap, I. ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD Etmutaueruntglonam

Vi de progrc/fum peccati, O' ^uMum crefcitt itn-jliitim ei per pcenitentUm obuietur. Dißgt;u-tAtionem enimiUitn fidecarentem fecutießidololi-triif, quit glorite dei potiffimum derogitur: quamfeit-tentiam ett'itm fepe repetit. Et uîde etiä hoc loco quan tum ab idolis o fimulacris abhorrendum fit, per qu^e aliquid diuinæ gloria decrefcit iOcommutatur ueri-tar i« mendacium, Nilt;fM ditwr eis quod non funt. Sunt enim lapides o ligna, o did 'mcipiunt deus, uel diui. Vnde Ladantius etiam fimulachrorum nomen dedu-äum dicit à fimulatione,id efl jàüada.

In fimilitudinem i'maginis hommis, VtfùeruntidolaVeneris,Palladis,Iouis.O'c,

Etuolatih'um,

NdtM Aegyptq coluerunt accipitrem atq^ ibitn.

Etquadrupedum,

Coluerunt enim quida boue, ouentfleporciCr etUet, Etreptilium»

Itrf exctecatus fiiit homo, ut etiam infima animan-tia coleret,utputa murem. Inuenis autem m hi/lorijs» quod ciepe,cymintm,oßrnacem,O' fibrem,O'pab iorem, o- alia dignatlt;e funtgentcs deorum nomine» Obferua tarnen non omnes tarn flupidos fiuffe.quod ignorarint lapidibus er lignisnuUam ejfe diuinam nat turam/edfiatueruntidola in terris uirtntibus quibuß damca-^

RROM. 10. OECOL. AVTHORE, «7

. d^mcaleflibia.Et dum honoréhaberentidolis intergt; ra,putituerunt fe rem ßcere gratam iji,quos dicebant inccelo .Elt;idcmc£citxt€ non parui parsuulgi adhuc labor at,(}u£gloriain dei in creaturat, er mfanélos,at que in idola,cotra pr£ceptum dei tranifert. Origenes contra Celfum libro ^■.laudat rempublica Iudlt;eorunt, in qua nee imaginum jàélores, nee flatuarum fàbrica-tores fiierint. Et declaram legé Exo.z o nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mentent

l^gi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utfingulii in rebut, ficut ueritat exigebat,

Iud£iuer[arentur :necpr£teruerum ejfmgerentalif qua.Libro autem 7.non uult difjimulari impietate cut tut idoloru/m,quemadmodumphilolophi ßcerunt.

Ideo Sc tradidit illos deus,

H(t«c tmpif tiitem [equitur miujlitia : quia non redt diturcorpori,qd’corporidebetur.Debemurautcor-pori contiaentia er fanélimoniâ, utpoffiteffe templu ]jgt;irituffan(li. Peccata autem ilia poßeriora, dicuntur pa:n£ inßdelitatK,er ßuäut carnis : quia fiuere cre^ deremus deo,fanüißcaremui corpora deo. Porro def tit traditpeccatiSyÇubtrahcndoÇuam eußodiam, er ret Itnquendo not cocupifccntiß, qu£ mî carne nafeuntur, non inuoluntarios ad nouai cocupißentiai protrudeit do.lacobit. Vnu^quifque à propria cocupifeentiaab-firahiturcTinefcatur.Deindeconcupifcentiaubicont cipit,parit peccatum.Secundo deus tradit,dando occa fioneitC^non impediendo. Tradit tertio deut,peccae turn puniendo peccatif»

, I» ANNOTgt; IN EPISr» PAVLI AD

Vt dehoneftarent corpora fin»

Primorum parents noßroru corpora cttm dihttc tto peccaffcitt in paradifo, ma^ndglaria ucftita crant, [cd propter inobedientiam ablata efl.Vnde nuditatent fuam agno^centesdegebät fe perizomatis.Porrà proa labi in immundiciam multo maioris dedecorif efl:natgt;i fic pudororperizomataabi/ciuntur. Primu compft-ratu! e/l Adam tumentii mlipientibiit. Ci^anta igitur fœditahfiultcriui concupifcentiagraffètur.Vnde P.i» litf Corintbijf dicit'. Qjiifcortaturiinpropriucorpui peccat. Vnde hic uocat affeäioner ignominiofar fædi-tater,amp;prtemia erroris.Et ammaduerte,quomodo et ab hoc peccato ad maiorafiat tranfitits.

Et coluerunt creaturam^

Argumentum hoc loco habes,^cultores idolorum etiam agnouer'mt fummit de!t:l'edpr£tereum etiä alia Of co/Mcr««f. Paçà eiiint pr£pofitio non tarn fuper, q prater[ignificat. Quamuis cuicunq; honorem habea tnu! alio praterito, iUumfummo loco colere dicimur,

Qiii eft benedidus,

Signanteraddit.quaßdiceret : Ci^antumcunq; dea um colueris gt;nbsp;maiori honore dignior efi, laudandut eji m ßcula,ita ut à cultu eins nunquam ceßandum, er ad alias tranfeundum.

Amen»

Subfcribit pio affeilu alios etiam adhortans.

Propter .

RTÏOM» io» OECOL» AVTHORE.

Propter hoc tradidtt.

Eo dem uerbo utiturquo fupra. ut itcru indicet pcc^ Citi peccitis pumri.Nim niftpoetiäentia rcfi-enemur i pecando, gntiidci nos reuoantc , mdicsgriuiui pecanMs. Iti quum prins pofuitlibidmem,utpœmnt iinpietitismunc portentofim Sodomitirum libidinent fabditiUtgnuiorem pcemm.

Nam 0!^ fœminæ eorum

Fceinis£, qn^ propter mtunlem pudorem conti^ nintiorcs effe debeb.mt.

Miitauerunt

Bene reßjondetfuperiori^ententise.Quii enis» mu tlt;(ueruntgloriimdehpnnii{ntur,utcrluitmipforti)n gloriim mutent.

Naturalem ufum,

Sicutin impietite idonuerut idolife indignion: iti cr in immtiîditii détériorés fiant brut is inimaiti busgt;qu£ nitunlem ufum cuilodimt.

i Et præmi'um quod oportui't» M.ini/èjîe dicit peccitum peccito puniri.

Et quemadmodum non probauerunt»

l^unc tertio obijcit contempUmnotitiim dei, EC ihimpœnÂmfubifcit,nempeiniuflitiiminproximos.

In reprobam mentem»

Rçpamp;a me nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M iudiciu efi,duboni iudicunus

mdli botM:Qr luce tenebris,et tenebns lucet

Cap, I» ANNOTgt; IN EPIST, PAVLI AD

Ht Ep.Ç.CZ î 9.dicitur imnütterelpiritum uertiginiii

Impletos omni iniuftitia.

Jniuflitia genus eft miquitattmt, (fu£ ergx proxi-t}wmc[uent ojfendinws,uelindiuit^s,amp;biecfitper aumtiû'.uel in honore,amp; htec fit peruerfutidin:uel i« coiuge,uelfililt;t,(^ f7lt;fc fit perfirnicatione:uelin ment bris corporis,Gr h£c fit peroccidédicrudeUtdtcm.^t dehishdhemusquittuorprieceptdin decdlogo. Aud^ ritid prohibetur, dunt dicitur non firundum : Verfutid uero, infilfo teflimonio : ßrniccttio,guuntprohibetur ddulteriivm: affiigendi libido,im homicidio.

nojviw,

Scortdtio hie generale nomen efi,etiamfubfe adub tcrium continent,

PoVH^'a,

Proprie dicitur malicid,Grpertinet ad malignas tentationes,^utefubdolo animo fiunt. Vnde gt diabo^ hwTPvn^oii dicitur: utinorationedominica,Liberd nosàmalo. Etopponiturmaliciahæccandori. Candidus enimomnid tn bonam partem interprctatur,Gr fyncero animo ddefl:'3sovH 5 oç autem infidiaturfimte, erdolisagitomnid.

PXtovtf'a,

Auaritiæ genus ejl, quod[ub fi fiirtu, latrociniuntt tffuram,Grclt;eteracontinet,

Kock IOC, yideturhic proprie libidinem offendendi fignificare.

KOCKO-*

RHOM. IO» OECOL» AVTHORE» KaKOKÔt/aç»

Qtii ^unt ttMlis affeilibiu pr^diti, inepteq; gäudet Cr trifiantur, tintent crßgt;^rdnt qua non oportet, kk-kok 9 a e (fjciMt t»r. Nit w deillK qudtuor affediibut hoc nomen proprie dicitur.

^iBu^isocç,

Sitfurronef,qui in occulto obtreildnt,

KaToTLOtAaç, Obtrelldtores,qui in dperto.

©iosu^ag,

Dei oforet ,qui oderunt dond deiinproximif,ßcut Cain in Abel lt;egreßrebdt dcceptum fdcrificium,

X7^Klt;fav«g,

Eldtorpriedlÿf,aA!x^ovlt;xç,Thrdfonet,crgloriofor, EcjjôV'ÇiTaç xaKW/J, inuctoretrndlorum. SicutlyrdnniquiddmprtemU fldtuerunt ijt,qui noud tormentd inuenirent : ut Phd-Idris. Alij pr^midftdtuerunti/nuentoribus noudrunt ttoluptdtum,ut SdrddiMpdlus.

roviva-ip ûCTraSaç,

Pdrentibuf immorigeri. vide qudntum peccdtunt grdffetur-.quid cr in hoc leges ndturic oppugndnt,qult;f docentpdrere pdrentibus,

S tupidi,qui nefciun t fe pccc^rf.

Aircio6tT«g,

Tixdißdgi,cum quibus nihil negocij geri poleß,

C gt;

ANNOT, IN EPIST. PAVLI AD

Asoç'yyç,

Ciui cdrentnAturAliajfeiiu'.Milis eft parentum er gdfiliofiCrcontrd,

AOTO^VcPyç.

îrreconciliabilef[emeloffènfhueletiamfii[gt;fiprio-r« offenders cœperint.

AviAtH^x-ovaç, Immifericorder, qui nec mortuis pdrcwnt.

Qui luftïficationcm dei cognofeentes»

H^éJenuf arguitnMnifèftiut peccantes, nunc uero perfirmgit aduldtores e^ hypocritds.Etexponitur lo eus iUe bifàriam-Primum contra phi[ofophos,qui inno centius uiaebant, nequefuperius diütî peccatis coi/itf quinàti erant : hi taxantur quod adulatiftntpeccantis bus, atq-itaadulatione no minus nocuer'mt, quàm alif fuis peccatis. C^uibus zy hodie multi ex doâoribus ftmt fimiles : qui autboritate, feundia, cr eruditione prodeffepoffent orbifed metupericulorum coniuent, filentiZy adulantur. Alij exponunt de ijs qui peccant, Cr âlios ad peccandum inducunt.

Aixûww/xa,

Ju!îificatioueliudicium,quodtdlii ßcientes dh grti fint inerte•UE.M.PE.,exponit quod fit iudici-omdei.

CAPVT

rhom, io. OECOL, AVTHORE, J*

CAPVT SECVNDVJW.

Ideo tnexcufabilis es o homo.

AxAt hoe loco hypocriti!, amp;nbsp;eos quicon-'

ph.in'l'ieo-.Grdtiardgotibi domine,decimdf do omnium qu£poffideo,Grc.Et uidetur quidem Apo flolui indices mdxime reddrguerc : fed reuera uniuer-fant hominum condemnatiuftitiam, quatenus no agun turljiiritu dei.Dicitigitur,ldeo,id eft,cddemratione. Sicut no eH excufabilis qui manißlle peccdt,Gr cogno^ fcà legem : ita amp;nbsp;tu qui latenter peccas, feiens er ipfe legem,fiue iUafit natur£,ftuefcriptd. Ndw fee t dicas: Hon pecco publice,non adulor,non probo impietdtent aliorum : ecce in hoc erts inexeuftbilis, quiafeis teßt-cere qutedam opera répugnante affêdu. Et cum tua te arguitconfcientia,quod naturali uolumtdte,qu£ eji procliuitds ad peccandum, contradicas deo ; qu£ tua eritexeufatiol

O homo.

Dices llomo,admonet humante ßagilitdtis,qu£ ad ntalumpropenfaep:,ttt Gen. 6. Ctmäaeogitatio cordis admalumprona.Gal.6. Confidcratemetipfum,ne Crtutenteris. Ham credndemcdrnemge/lds,ern{fi nüfericordia dei te conferuajfet, non minus proßnde effet proldpfus. Eadem enmßcis tu qui iudicas ; çÿ-Jï fionfirisitainenincorde.

Cap« II«. ANNOT» IN EPIST» PAVLI AD Scimus autem quod iudfcium de» cft fecundum uentatem, ludicttMM dei fecundum ueri^ätem, efl nott eUgere perÇonAm,^^ non infpecicm iudicare. In hoc enim diffère iudicium deiab humano, quid homo fecundum dem iudicat,e:y externd : deu! dutem corda hominut» nouit, Lucæ 16. Vot eftii qui iuflificdtis uofipfos cori hominibus:deui autem nouit corda ueßra.

Aduerfus eos qui talia agunt.

Agere hic no folum dicit externu opus ,fed etiäinf ternu. îJam crederc etiä opus eß, fimiliter er non cre dere. ludiciu enim dei maxime eß aduerfus incredulor. Cogita autem ô homo,

Df 0 ut omnem iußitiam tribuit, ita O' omnemfci^ entiam. Arguit autem de daobus hypocritas: Primui» obßmulationem,qudfeßlfuros dcuarbitrantur. Deinde ob impccnitentiam, qui£ comes eß hypocrifeos-

Aut diuitias bonitatis eius contemnis^ Keßütturßultum iudicium eorum, qui opinantur feobpræfentem prolßeritatemtuelextemam iußitis am diuinum iudicium eudfuros: quos cogitare oporte-bdtpr^fentijfimam iram deie(fc,ßliciteruiuere,O’ uitdm non emenddre:ut ellofelt;ee^.cdpite,ubißlilt;e adultérantes non corripiuntur. Infuper iußitia no-flra interna uera cß,non cxterttd.Pdl.44.Pulchrititf ^ofilù régis ab intus,

Diuitias bot

RHOM. IO, OECO, AVTHORE, n

Diuttias bonftatis,

TropUfeflHebrteuttide/lydbundatembonitätemi it4diuitiiefdpienti£,ideß,abundansCcipientia.Propo tiitur item nobis longunimitas deiin exemplum,ut p4s tienter ßramus inimicos noßros, cr alidaduerß. in# terbonitdtem, ptttientium lenitdtem diferimenefl: hoc.Bonienimlargiunturßäuiter. ApudGræcosucr lumeßfignificantius, ;iÿn50Tuç,cluoduenitd;i^mo!jC, id cß,uti,du/m quis expoßtus eß ufuiomnium.Pdtiéti^i re/erturfimpliciterad tolcrantidm mdlortvm.Lenitds adijcit diuturnitate teporis,et expeäatione patietite»

Äd poenitenti'am te inuitat

Difce hoc loco,quomodo interpretaridebeds opef rd o-làild deiin hocfeculo,nempe ut omnid in bonimt tttum permiJJdfintjfiue bondfufceperis,pue muld. Et unde feimus hoc ? quid dicit prophetd,Nolo mortem peccdtoris,fed ut mdgis conuertdtur er uiudt. ltd etiÄ dcusuultomîtes homines fdluosfieri. Numtdlidl’uni: omnid operd dei,qu£ dd pcenitentidm dei nos 'muitdre deberét. E diuerfo mdld omnid nobis ddfiribédd funt, ut Bdruch.i.crDdn.p. Domino deo iuftitid,nobis du temconfùfio ficiei nofira, Etofiiet^. Pcrditio tKlt;t jfrd'él,tdntummodo in meduxilitim tuum.Difce etidtn quod thefdurus irienon irrogdtur fimpliciter peccds tis,fed impa:nitentilt;e,qult;e eft peccdtum dd mortem. Amos i.Super tribiif[celeribus,crfuper qudtuor «o»

C $

Cap, II, ANNOT, IN EPIST. PAVLI ATgt; conucrtim ßcie oienm-Jd cß uenid datur peccdtK cognitionf,uclßrinone,ueloperefiunt:injpanitcnM autem ucniam non aßeguitur.

Iram in die iræ

IrrftM dfcit ablationé grätiicreuelätioHem, dbldtio ncmhonom:iußumiudiciimtperpetuufupplicimn» lufti iudi'cq dei,

Jußum primo, ijuid contrdhonorem dei perpetuo uoluerütpeccdreimpi/,etmdelicij!peccdtidgere.Vn de dignü ut er perpetuo puniatur.Secundo^quid noltt erut hic dudire deü duocdnte gt;nbsp;imdignifunt quipoßhdc exdudidiJtur.Tertio quid nonßerut mifericordetpro ximis,proinde etipß miÇericordid nofunt digni.Qudr to,iußiim eß utdond dußrdntur ingrdtis, er mdudn-tur rMlediäione,qui noluerunt benediäionem.

Qui retribuit umcuicj,

Retributionem bonorum poHicetur fidclibut, qui per dilcéiionem ufq; in finem perßuerdnt : er itd tritt commenddt,fidem,dileäionem,erperßuerdntidm. lEide enim quccrimus.unde dicit: Ciuteruntgloridm er honorem. Nulluicnimqult;erit,nißcuicßßgt;esinueni-endorumbonorum,nMxime~dutemglori£erhonoris, er incorruptionii in humilitdte er contemptu, dc dd-uerßtdtibui huiut uitte. Non uidenturenim qute que-runturuclcxpcddntur. Itd Abrdhte loquituVi Exi Je JoMo tud hl terrdm qudm inoitßrduero tibilt; de incer^

tdteru

RHOM. IO, OECO, AVTHORE, zt tlt;lt; terra loquènt, ut ittuifibilium f^e (idem comprobi-ret. Secundo charitatemueldileäionemcommendat, dumdtcit,boni operis. opera enim charitatis bona funt,c]u£ inter bona opera rccenfcantur. Tertio com-mendatperfeuerantiam.Nemoenim rcmuneratur,ni ft ^ui legitime certauerit.

Glona,8C hononôf pax.

Gloria irlt;eopponitur,(]uiaeflabiindansgratia.Hof norueroreuelationiignominiarum.Fierienimpotefi, ut gloria alicui cotingatabfq; honore. Dénie]; incorru ptio re/podetperpctuofupplicio ex iufto indicia dei.

Contention

Judicium ipforit eß ex mcredulitatc-.omnibta enim guodammodo cognitio ueritatii mnata efl,qu£per co tentionc esquot; incredulitatecontemnitur,t^ negligitur.

Furor ÔÔ ira.

Interftirorem O' iram hocintereß,quia 0uzxoç fit ror dicitur prima commotio animi etiam adhuc later. Iraautem o^yiialiquo indicia erumpens, ut eßm Pfa. Domine ne in ßtrore tuo arguas me,nec]; i« ira tua cor ripias me.unde mitior eß ßror quàm ira.

ludæi pn'mum ÔC Græcf.

Pr£mioru ofupplicioru quidâ ordo eß,itt quäto ^isueritatéclarius cognouit,tàto maius accipiatiu-diciit.Vndegrauius punitur iudieus,q Gétilis:chriflia ffus daßusiCrtpifcopus gt;nbsp;quàmfimplcx chrifliaouf.

Cap.II, /KNOT, IN EPlSr. PAVLI AD

Seruuf enim [ciens uoluntitem domini,cr nonßcienfi ualgt;ulabit pligif multis,Luc£ii,

Non enim perfonarum acceptio*

î^omine perfonce mtcBige externa iüa omnia^ (fult;e deu! non rejpicit,qui cor cr fiiem attendit:unde cr ie iunilt;l,Z!releemo[ynas,0'prcculd!jiitq;dUdphAri{lt;eof rum opera inter perfonat numerare licet.Non enim il lii datur mercer, quamuis hie de gentium dcceptione uideatur loqui num quie fit Jud£ut,uel Gentilis. ’

Qui'cunc^ enim fine lege peccarunt,

StBî lege peccare, eft cum ignorantia legis Mofaii c£ peccare:nam alioqui nuUi dee ft lex natur£ • Maior tarnen condemnatio eft in lege peccare,unde Mofes eft qui condemnat lud£os.

Non enim qui audiunt legem,

Loew ille non fuffrdgatur i/s,qui contenduntex operibus effefalutemiCy no ex fide. Nam quamuis obi ijeiant ctiam locum Matth.de mifericordibus,ex-ternis tarnen illis operibus nonpromcrctur homo falu tem,neq; ipfa iuftificant.fedfunt indicia GT teftimonU, intern£fidei.Vndeamp;A.mbrofius his uerbis hunc loeft explanxt ; Non hifunt iufti quiaudiunt legem ,fed qui credunt in Chriftum quern promifit lex,hijÀciut lege, 'Itaamp; Gentes mcircumcife feruant legem.

Nâ cum Getes quæ lege non habent. Per Gentes ne intelligas hie impios,fed uel Chrifti/t nosex

RHOM» IO* OECO» AVTHORE, ïj

nosexgentibufalJ!imptofgt;ucletîâfMâot,cjuitêpore legit làoÇiicie'mnoctnteruixerüt-.quctliilùit

Syrus'.uel etiäante legé,qualit ßiitMelchifcdec et lob» ac fimilet.Sed crhoc bene animaducrtegt;lt;]uod «on pro^ pterea humants uiribus falus eft tribuenda. Nn m l]piritufanito adi, bona opera ßcerunt perfidem^

Sibqpfîs font lex, Sibifpß legem ejj'e,ell habere legem naturalem.

Reuelationis lufti i'udtcq dei»

vides hic libros,qui aperiendi funt in die iudicij, de quibus apud Dan.ca.v.eytiiere.i y.fcriptumeflpec catum iuda ßilo adamantino. Reueiabitur enimcon-feientia noßra in die iudicij, ey reuelabitur uoluntat domini.lnuoluntate dominiferipti funtalicjui in libro uitte,alij uero cxpundi.ln corde autem noflro,uelcoti feientia noßra cogitationes opera funt feripta,

Qut demonftrant legem naturæ

Lex niitwrafe ipfa eß confeietia: lex quidem dida, quiaprteferibit ejuid iußumtcjuid ßciendum.Confcien« tia autem,guia ßdorum noßrorum teßis eß, ex ope-rum noßrorum jpedatrix. Dicitur autem er lucerna mentis, er incorruptus iudex, ac régula iudicandi de moribus.Eßitemertortoris loco,undeinfcripturis Efajoi-Oquot; ultimo, uermis diciturac tinea,infuper er ignis leternus. Netjue aliagrauior mentibus contingit erinnyt, Porro ad legem naturie non attinent ea, quit

Cap.II, ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD nobis cumbrutis cofninuni:t:ut funt gignere, educ^rei diligerefœtus:ut leguki dicunt.Nam iüi reéliiis mtfr nituralcsaffeilus ponimus.Interctcten dutem lex turdlis docet deum amp;• pdretttes colendofgt; gratitudinS c(mplexdddm,Reip.feruiendum;neminem Udendam, eyut e/lin Eudng.Lu. 6. omnid qu£cunq; uolueritis ut uobis ßciinthomincs,edde!n ZT iÜis ß,cice.vbi UQ-luntds ipfdlegis loco efi.Cieterum ßcut lex feriptd jiid, fciétiineminem iu/lificdt,niß ddiuueturgrdtid: itd nec lex Mtur£,qu£ deum diligendum z:r colendwm cx cre dturis monfl:rdt,pios reddit.

Scriptam in cordibus fuis»

Ndturdlis legis gemimfuitt te(limoiiidgt;externd[ci licet eyinternd.E/lenimtpptmet teftis intrin[ecus,ZT extrdfe declirdt operibus Hine eft gd’Add ßigit dd uo ce domitti,g,(e excufdt, gd’culpü in E«î reijcit,gd’eru befcimus,quodcotutttelidiputdmufobieiild crimittd. In eo die ciim iudicabit dominus.

Dc iudicio occultoru, cdtbolicd fentêtid eß, omnid (« die iudicij reueUndd.Vnde amp;i.Cor-^-dicit:t^e dn te tempus iudicctis,donee uenerit dominus, qui il-lumindbitdbfconditdtenebrdrMn.cs-pdteßcietconfi-lidcordium.blontdmen omnes conjentiuntpdrticuldi tim omnibus omnid in die iudicij mdnijeftdndi. Ambro fius hoc loco dicit,miniliß:d omnid fieri his, qui hic ne-gintiufiumiudici{imfigt;re,utconfited!tturinuiti,quod ffionte

RHOM» IO. OECO. AVTHORE. 14 fjjontenokbint. ltaßngHlrifudnotxeritimpictaf,amp; à. fan cogitationibiM rcdargucncur, Relmquentenim cogiMtonesgt;notäf cjuafdam, quafiin libro defcriptar, tune rdfelind^^.lta cr quod lAittb.io.dicitur, Nihil occultum quad non nunijijletur. non probat f mguUs [mgulorum cogitationes manififtari, jed iniiocentiam aliorumdeclarari.zyaliorum prodi improbitatem, ita iit(quod in btic uita fieri nonpoteji)hypoerit£ di-fcernaniur À ueris dei minifiris. Nmhc enim permb xtum cji triiictim cum ztzttniff gt;nbsp;tune autem triticunt purgabitur.

Secundum Euangeli'um meum.

1 udieiü uoeat Eudngelium,id efl: eertam induib tatam pr£iieationé:ltetum quidetn nuneiü bonts fieiM^ turii capita fua in aduétudomini,croeeurfuris illiob-idarn in nubibiisigraitiffima autannuneiationé malis^

Per lefum Chn'ftum.

Rc/rr ueladiudieiam, quiaCbrifio pater omneiu^ Jicift») dedif.uel ad uerbum Euangeliu,quia à Chriflo accepitEuangclium,Gal-i.

Ecce tu ludæus cognominan's,

Finis bic efl digrejJioniStCrfit reditus ad ed^quaifu periusfint di{la, ut cr lud^ei condemnentur, qui lege aeeeperât-Eoufq; auté deducitfermone exaggeration ne gradibus quibufdâ, utfummu facerdoté 1 udieo-tum legis notitiafanäißcari negetgt;Vide igiturgradut

IL ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD ex ordine. Primo ponitoriginem exfanäis paretibuf, dumdicit : Cognomithtris ludeuf. Ndw uerifimile eß: illorplu![apere,ijuii religiofis pareatihmprognati fint.quafi diccret,Tu qui uiderii cum matcrno laäe di uinamfuxilfcfcientiam. Secunduigradusylludiwmle^ gis : uamftngulis fabbatis legem meditabantur. unde dicit: (tcquicfcis in lege,id eß,p-eques et 'm leäione ud auditu legis. Tertius gradue,eß 4 beneuoletia dei.qui maioremfapientiam ïud£is poÜicitus erat.unde dicit, Gio riaris mdeo.Et Deuter. 4. H« eß ueßra fapien-tia, er 'mteüeäus corampopulis,erc. (iuartusgra-dus eß, cognoßere eximia, nempe latentem in liters f^iritum , er promißum e/fe feruatorem Cbrißum. Quintus eß,'mßitutos ejje ex lege, ut omnia probare pofftnt idoneis ex feriptura teßimonijs. Sextus, itd prouedoselfe,utconßderepoß'intfeprteßare ducatu c£cis,quo ad uiam morum. Septimus,poßc etiam eße lumen uerfantium in tenebris ignoranti£, er docere ea qu£ßtnt fidei. O(lauusgradus,baberc ins caßigangt; di alios. Infipienti enin^difciplina debeturer uirga, ^Jonusgradus,eßein tanta authoritate,ut abßj; caßi-gationeßola uiuerbidoceant imperitos. Decimus,tan tarn habereß rmam cognitionis,erueritatis per lege, utdignißnt etiam primo honore facerdotis fummi. In cuius rationali er peäore feripta erat dotlrina er uet ritas,quo mdicabatur[ummum facerdotis oßieium eß ß,d,ocercueritsitem:de quo hdbesE.xo,a3.'E.thace[fe . ßntetttiatit,

RHOH* IO» OECOL* AVTHORE fententià,patet ex tterbo /^o^(pucriç,quod proprie fi guris amp;nbsp;inuginibuf dptJtur.lnfumtiMboc dtdf.guan tduii uideturprærogdtiua fcientite, no tarnen iußificdf bit abfcf; fide.ttd dominus lAdtch. S-Quifolucrit unit de mandatis hif minimis.

Qui doccs alium, teipfum non doces, Suntguihiecfimplicer cxponant demanififtiscrif minibus,fed mens Pauließ,interna er latente honunis malitiam arguere. Ambrofitu omnia, iUdde increduU~ tateexponit. Namincredulus ignorant eß, fitr,adub ter,facrilcgui,cy dehoneßator gloria; dei,quantdctiw que fciat:no enim aßert ex fcriptura.qu£ oportet. Na feripturafidem docet 'm Chrißum.Etitem bic attende pondus er gradus uerboru. Qttvnq; enimponitdignii tates,erqumq; uitia.Gradus dignitatu bt funt: Inpri Mö enim eß do{lor,ille er priuatim docet. Infecundo prlt;edicator,is publice annüeiat. In tertio uero iudex, is fententiä dicit,id eß,prlt;ecipit. I « quarto iudex feues rior,q execrdtur,ercu authoritate répudiât.In quins to,q plurimu de diuinis donisgloriatur.His opponun turquinq; peccatoru gradus. Primus gradua Ignoran tia,quiealiqudntäexcufdtionö babet.fecudus Furtum, quo muaduntur aliéna bona, tertius Adulteriu,contra aliéna uxoré. quartus Sacrilegium, in ijs qult;efunt deo facrata. qu'mto gradu eß fcandalum, quo dehoneßatur gloria deitqd'œteris uitijs tàqgrauius poßrenw loco ponitur,aßato adhocteßimonio Ep.s x.rt E wb.5«.

quot;Cap, II, ANNOT, IN EPIST, PÄVLI AD Nam ci'rcumciGo quidcm prodeft, Prob:it hoc loco ludtcos nei]ue cceremonidlibuf opc ribtKfuis,neiJ; iliff opcrib'if legis iußißcari :ftcut 4»^ tedprobsuitnoniullificariiuflitidlegis.Vndeguodde ciriucißone hic dicit, intclligercpotcs de omnibus fX-terms operibus, etidm bis in lege pricceptd funt. Porrö dpoflolus cdute ingrcditurfermonem,ne uideds tur dduerfdrius legis nbsp;nbsp;bonorum operum. Locus con

trdriusuideturdd Gdldt.^.Sicirctmcidinüni.Cbriftus nihil uobis proderit-fed non eß contrdrius. Vult enii» ut iußißcdtio non pondtur ra circumcifione,fed in Cbri floipfo. No« probifcft q, c^eremonid;dliijutehdbeatur tdm^Ud operd chdritdtis'/ed negdt ^uod ßcidnt iußosgt;

Si legem feruauen's,

Legem hic diciturferudre,(juiferudt meutern legis: id eß,c]uißdem habet in Chriftum.Poffunt alicjuot con clufionibusfententitepr^ßntis pdrdgraphi explicdri, tjuiie ddmodum difficile tjuibufdamper/uadentur.Con-j nbsp;nbsp;nbsp;cluffo prima er fenfus huius di(li:Pidesßtcit omnid exf

ternaoperdamp;condtusnoftrosbene udlere,cy utilid: quid legem ferudre, eft hdbereßdem.

Quod ü tranfgreiïbr es fegis,

e Secunddconclußo, Cdrentidßdeiuertitomnidin-peccdtu,erßcit omnid operd inutilid. ut inßd : Quod noneft exßde,pcccdtueff. PdcititemexJudlt;eono !u-i(eu»t;tMm hoceff u^rtere circücifionemitiprieputiu.

Sf igt#

RHOM, 10, OECOL, AVTHORE, J«

Si igitur præputiutn,S«fc,

Conclußo tcrtii, tiabesfidcm in Chriflum.totitm Î IfgemferuitiCrnon tninusgratui erit dco abfq; cxter M operC) guim cum illo.Vrieputium enim dicitur, qui extertum iuftitùm non habet. Certum tarnen ejb,quci omnet quifidcm habcnt, tempore cr loci^ opportunis tutUum externorum bonorum opcrum omittent.

Et iudicabit quod ex natura,

Quartaconclußo, Habensfideßneexternoopere, 4 incoparabiliter melioreßhabeiite innumeraextern4 Dpaßne fide. Nä üquot; iudicat illu,ßcutßtnäus impium. No enim is qui in manifefto ludæus eft. Sequitur probatio diilarü conclußonu, quid lex e[l ffiiritualis,ut mfia cap.7. Et regnum dei inlra nosefl. ltaqiiußitiaeß,ubilfiiritus fidcm cordibus concedit. ludæut duplex eß:uerui,qui habet promiffionë Abraa htCiCyadmiffiisefl in numerumfidclium,is non probat turdcircucißone,uel alio externo cultu,fed fide.Abrd hamenim quid credidit,iußificatuscfl-Gen.s^- Et ludæus perßonAtus,quibicdicitur intnanifißo Judteus: qui à Chrißo negatur ejjc filius Abrahte,ß fidcm, quic prtecipuaeß inter opera Abrahæ, non habeat.

Nec ea quæ in manifefto fit in carne,

Adoptio in numeru filiorti dei,non efi per extcrnS circucißonciid efl, per uUii externu opus,qd'humanis uiributcoßiit:fediper(ircucißoitemcordis,ctinnouit-

D Z

Cap, ÎIL ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD tionetn homims.dum fit exueteri homine miuut,^- c» cdrndlifi7irituttlK:gd’nofitncfiper/])iritudei.Vndeet Igt;4uid orat: Spiritu reélum wiBOMrf i« uifceribtti meif^ Scd qui in occulto ludæus eft, Literttm die, quietjuid non uiuit in corde per/fiiri-tum Qr gratiitm.Spiritu autem,quodjfimtugr4ti!e iw cortIc uiuat.Circuncifio cordis fit per affedufitciendis legis : prteputium autem er cetro cordis pera/feäu ne gligedie legis. Litera relittquit,lfiiritus circucidit pries putium.Literahypocrita(imt,eroccidit:ßgt;iritus Mi tem ueracem facit,er uiuificat.

Cujus laus no ex hominibus, ftd ex deo, Qttiequid laudabile in bomine efi,nonellexhomi-nibas,fed ex deo. ttaq;neccoiMtus quidem laudabilis, ttifi Ifiirituffinélus iHum operetur. Etenim c«w diuida mns bomine in naturalem,rationale, er ffiiritua lern: feriptura folumjfiiritualem latrat: naturaliterer moraliter bonum, quomodo er philofophi boni fiierut,codemnat.

CAP VT TERTIVM,

Quid 1'gitur habetludæus, in quo præcelIatc’fiCc,

N terfîo hoc capite ludeos er Gentiles ß-tnulcontruditfiib peccatam. Verum ante^ MeJ^! hoc/àciat,fequens exemplum Chri/li,fy fftendensfe non aduerfarium legis, proftrt quandant prero^

RHOM, IO. OECOL. AVTHORE, »7 prterogMuam ludlt;eorum: qutttamen abfj; fide non iu flificMtur. E/i dutempriuilegium hoe, ijuodpric dlijt concredita fiunt iüis onculd dei:id efipromijfiiones,(y ftcrteliter^-Fideliorenim et domino dcceptiorferuut exi/limdtur,cuiplurd tdlcntd concreduntur :crfinoit merito ferui,domim tdmen benefieio.

Quid enim fi quidam non crediderunt?

Dieet dlicfuis : Iwó Ij4cprlt;erog(lt;li«4 nofunt ffieildbiles,fid ntdgis ignominid notdittur,qudndo^ui^ dem ed dbufi fuut,er promijjionibut non credidemntf Rej^ondet, fe non uenerdri ludieos propter ipforn mo ritd,[ed propter deidonum:ndm de eis (criptü, Notu* iw nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de us-Et iterum-.üon fieit tdliteromni ndtiof

ni. Et obfirud hoe loco, honorem mereri dignitdtem, qu£d deo credturæ confirtur, etidm fi illd ingrdtd fit. Uldgis enim in oculis nofiris dondntis dei munerd con-ffiicud efific decet,^udm decipientium fidgitid-Videnwt 'm hocexceïlentem dei bonitdtem, quad qudmuis pr£s fciuerit nos omnet efic peccdturos, uieerit tarnen no-ftrdm mlt;ilicidm,beneficiumq; fitum non fubtraxerit: attjue hdc rdtione etid diaboluf fuum meretur honoré. Vndeficut efi in epi/iold lud£, Angelus non fiiit dufus mi mdledicere-.quduis ipfe optimus efiet,illepc/fimus: agnofcebdtenim deicreaturdm. Hdcetidm ratione md gifi:rdtibus,iudicibus,fdcerdotibus, «t^ dlijt gui diui~ nis füngittur muneribus,mdledicere ey detrabere non iicetgt; üonoreitm dono deidebetur, nihilominus mte»

D 5

Cap, Iir^ ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD

locuf evpofcdt, iuxtd prieceptii domM tMiju* frdtref drgui poffunt. Dicit igiturhic Paulus, quduis quiddfuerutincreduligt;egotdmendonudeiddmiroritt illK:qd'uocdt fide dei,quidpr£ßitit eis quad promifit, Imbfit deus uerax,

Scripturisfi ntentidm diéidm cofirnut, qu£ tdmett propofitofuo multumferuiunt, qudndoquidem humad Kdm iufiitidm codentnarc mtendit.lnfummd dicit, deamp; ontnem gloriam deberi,homini diît conßißonem. Ntt»» nos impij fiinus indigni,tdmé deus in prof tnifiis fuis uerax ejl, 'm operibus iufius, 'm iudicijs Oquot; ccrtdnùnibus uiélor.tjos dutem conuincimur omnes ntenddces, iniufti, amp;nbsp;rei- Pugndtitem hoc diâum md-nifi/le contrd eos, qui nolut hoimnem wi ƒ«« operibus peccdre.ltem contrd eos,qui dliquos peccdre dicut ho mines 'm dliquibus, zy non omnes in omnibus, qudndo JfiiritudeideftitutifuM.

E t omnis homo mendax.

Signanter en'tm dicit Omnis.Efidutem homo men-ddx nonfolü (« potentid,quid no po'efl prefidre quoi promittitficut quidam hune locum exponut: nam hoc non eft proprie menddcem efte,fed mfirmum. Deus ait temhocetidmmodo uerdxcft,utE.fdiie 14. Do»»anwf decreuit, quis poterit mfirmareiltem no peribit apex 'ueliotdde lege, ere. Nonfolumigitur homo mendax eft in potentid, fed zy iudicio ; quid fillitur, cr indigne dediui-

KROM, lö. ÔECOL. AVTHORË. »8 de diuinis rebus pronucùt- Næim imbwZitt in tenebris, lt;}uändiu Bört ßieritiUufirätus ùdco.At hoc modo deut non e/i mendnx/ed maximeucrax.Non enim jàllitgt;nef ^ueß,llipotc/l,quumueritasip^ajit. E/iautemhomo, etùm mendnx opereer uita: guia concupi[centiic ma-lo obnoxius efl. Et ita quâdiu uiuimus in hac uita,fcmf per efl aliquid latentis bypocrifew,etid Wî bis qui fana ^i exillimütur. Prowîde homo nunquu caret peccatis, vfemper orare habet, Dinùtte nobis débita noflra, quoderfanéli orant, no folum de pr£teritis peccatis, fed etiamprlt;efentibuf. De!W ititfcw etiam hoc modo ne rax eß,erprorftisfine macula,acfanélus.

V t luftifi'cens l'n fermonibus tuis»

Jnhocuerfuprimum aninMduertendum,quodre-fèrridebeat ad principiumpfalinijernonadinititmi ißius uerfus.Dicasergo:M.ifereremtideus,ut iuftißce iris 'm fermonibus tuis,etc. er non,ldeo peccaui ut iu^ fiißceris. lufiificare aiithic eß iufluapparere, er co-gnofei à nobis.Sed Dauid no folu dicit lußißceris : fei addit,lnfermonibus.Perfermones inteüige pronu/jioa nés er oraculaim quibus per Chrißßpmiß'a eß ommS peccatorum remißio. Oratergo,ut cognofeatur deus feruare^pmtßiones fuas m condonandis peccatis ipfius.

Et ui'ncas cum ludtcaris»

Multi funt qui deÜ iudicät, nepe omnes qui credut ttosoperüiut noßris iußificari,Qmonfide:fimilitei^

D 4

Cap.IIL ANNOT, IN EPIST, PAVEI AD ^uidicuntdrum nonßciki» ad miÇertndum.Uem qui dicut,no exeequo eum dinüttcre grauù, ey minutgrii uia,fiadfitßdef. Item quino/lrinfttisßätottet requi~ rumt : hör um omnium dem uiiloreß:, dum gratis per Chrißum nobis peccata condonat. Grauiter aute peccant , qui talia de deo tradunt. Conanturenim deum ßcere mendacem, qui promifit per chriflumfe condos naturumpeccata.

Quod fi jniufti tia noftra,

S«w«»tM»p7fxdi(fï/y Dauid male mteUeâisoc-cafionemcauiRandi zy blaff hemandi. Namquia dixit Dauid, Tibipeccaui ut iuliiftceris.arguwnt : Ergo Oquot; tios peccamus deo,ut iuflificetur. Inßrut item amp;nbsp;alid abfurda, quod deus fit iniuflus, quod non iudicet, quod nuRus peccf t,cz quod fit peccädumARos reßRit Apo ftolus noua digrefjione, concludens damnationem iRoa rumiullä,eo quodfcipfoscodemnentfuoore,ollendeit tesfe ejfe ex damnatis iRis coram deo,fo ^«od dicant: tionfumficut cæteribominum. Clÿid e/lenim quoddi cere uoluMt,dum dicumt : Faciamus mala,nifi quodglo tientur fe carere malts ? N^m rcKcrit non uiuimus abfs que maliszypcccatis.

Quod fi im'ufti'tia noftra dei iu« ftit/am commendetj ÖCc^

Non po/fumus ire mficids,qum etiä omnia mala int piorum quodammodo cedant mgloriam dei.Vniucrft enim

RHOM. IO. OECO. AVTHORE.

tHim propterfcipfum condtdiMiam impium ad dient malum, Prouerb. i6.gloriamq;[uamnogt;tdaturufejl alteri.liaexpeccatismuniuerfitatererum, guafiex antithetii, decetior lt;}uidam ordo oritur, cuiordini zy malaferuiunt. Porro decentia iUius ordinis probaturà deo Gf diligitur. tAalum autem perfe no diligitur.ne-ijueprobatur,nifiguatet;ufuniuerfitatirerumferuit, Itatj; dumpuniunturmali,Gr boni magif honefiantur, Cr longanimitas deiin tolerandif malis cognofcitur» diuina commendatur lußitia. Porro bob eft tjuo d infè-, rataliquis:Ergo iniuflui elldeuf,quipuniti Nrfw Bfijj; in ciuitate iudex tanquam miuftus argueretur, (i tanq iu/lut ab hts quor punit,taudaretur, zy ipfefuamprobet iußitiam dc ordinis decentiam^Etiterum noneß quod quis obi/cidt,Secusfe habere in deo zy alio indice,cu deus poffit prohibere ne quis peccetgt; His rejjion detur-.Si deus prohiberet ui quadam peccantes,iâ nul-lo modo iuliitia eius innotefceret.itaq^ non eß miußut qui odit omnes opérantes iniquitatem,tametß interim decentiam ordinis rerum approbet: Jniquus autem ß-ret,fipeccatum laudaret. Item,non eß iniquut,qui mat lis,quos non probat, bene utitur. Ali/s autem,qui inßa runt uel non peccatum, uel peccandum, ut iußificetur deus,zygloriofus dppdreat,ita rejponderipoteß-.Uof debere exißimare,quodpertinednt ad gloria dei,qu£ ipfeprieccpit. Pr£cepit autem ut uiuamus iuxta uer-bum[uum,noit iuxta cuentum ucl dißgt;enfationem;imi

Cap,in, ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD ex uerbis eiui fatis claret, deum noUe nospeccare : er quantum ad euentwn attinet^plur [dtii peccatorum hti bemu!,è quibm elucefcat gloria dei.Denique prophe^ ta dwm diM,'iujlificeris in fermonibut tui-s-.co ßjeilat, ut conßtentibu! nobi^ peccata,c^ damnanttbics opent nollra,iußutappareat deur, er non fimpliciter nobis peccantibus-

Humano moreloquor,

Id efi,in aliorum perfona obieiiionetn proßro. Abfit,

QBi/idiWjqwä tarnen reijeio.i^am fubinteUige dû nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

cut:Sificeß,quomodo iudicabitdeus hunc mundvm? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gt;

Quid igitur^PræcelIimusc’

Pofldigrejfioné redit ad itißitutum,oßendens,qu£ tum ad iußificationem attinet,eandem omnium effeco ditionem. Itaq; neq; Iudlt;ei Grlt;ecof anteccUunt, neque Gr£ci lui£os, quamuis alia aliorum donafmt. ludtei hochabebant prtegentibus,quod acceperant leges er promilJîonesàdeo-.Gentilcs autempræ ïud^is laudai bantur,quia lege quam non acceperät,non erant trä[-grejji,er ita minus arguebantur.

Nam ante præcaufati Turnus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

ldeßlßeciatimoßendimus,nuchos,nuciUostaxatt

do.tudieos,ut docentes legem,erfeipfosnondocentcs: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;

Gentes uero,ut ueritate in iniußitia detinetes. De Ge tibur enim primo capite dixit,de ludifis infecundo.

Sicut

' RHOM, lO, OECO» AVTHORE, λ Sicut fcn'ptum eft*

EgregümilliimjententMm,lIominefc/JepeccatO'‘ WjCZ folum cMlïwm iujlvm, probatfcripturà. Citât Mtem wdgw men[em,iJU4m uerba fcripturie,z^cx Mrij! locii in unum tcjlimonia congerit, Primus ucr-fus ejl ex Pfdlmo iiecimotertio:Ne unus ijuidem iuftui. Secundus ex Pfulmo s. cum dicit : Sepulchrum apertS guttureorum.TertiusexPfMmoi^^ ubihabes: Ve-nen'jmdl}gt;idttmlub libijs eorum.CiUirtus ex PfulM, ’m quo dicitur : Quorum osexecrutioneplenum, QttintKf exEfi-Citp.s?. qui e/l: Vcloces pedes eorum, ^c.Vltimus ex Pßlmo 5$.

Noneftiuftus,

Proamp;itt omnes homines eße peccatores wj o w«i gef nerepeccdti, VidesMtem hicdifcrimen peccntorimt. Rddiccm enim peccutorum cum urbore ponit.ïncredu litas radix e/i, cr 'miujlitia dicitur:ßcut fides radix eß iu/liti£,criufiitia. Primum autem 'mdicat uitia 'mter-ni hominis : cuius du£ funt partes, mteüediua, Oquot; affeéliua. lnteUeiliu£ uitiumejl ignorantia ue/italt; tis,de hac dicit,quod non fit qui mtelligat. Accipe auté. per intclleaum,confumnu,tam doürinam uit£,qu£ ß cit ut homo m omni re prudenter iudicet, amp;nbsp;reïlefa-piat de deo,amp;omnibus:unde no funt intelligentes phi lofophi,Balaam, Bliu,de quo lob cä.ji. vitiatum aut tem hominem ex hacparte uel hinc habes,quod anim4 i/shontonoitintelligiteaqu£deifunt,t,Cor.tt^

Captin« ANNOT, IN EPIST, PAVLl AD Non eft qui inquirat.

Affeäiuitquoci; uùitnimieuitiiitdefl profiter ^xvlîixp,hoc efl amoréfui. omîtes qu£ (ut funt qu£~ rut,ubideefichtiritlt;is.Vnde dudicit: î^o ejlquiexqui riitdeum,intelligens,lt;iffcilucordK.

Omnes declinauerunt,

Oedinitio incredulitatis e/i,qu£ quMtulttcuitque pirud itoit exci^at 4 pe cctUo. Sicut fide dppropinqud-mus ad deum,ita i/ncredulitate defieäimus 4 de o.

Inutiles faóli lunt,

Vbi defidus eJlfideiabipoUuta funt omnia opera. Jnfidelitate enim omnia opera corrupuntur, mfr a ca. J 4. Qgo dnoneflexfide,peccatumefi:.

Non eft uftp ad unum,

Taxatur peccatum omifiionis.tlec alijs uerbis ta^ xatur,i.Tmtoth.t.Cufmtabominati,'mcreiibiles,cr ad omne bonum opus reprobi.Aduerte autem diligeit ter,quomodo dicat,omnesfimul,et non efr ufq; ad unit: quo conumcat nos omnesefre peccatores. Porro non fuHt audiendi ludai, uel iudaizantes, qui pfaltem ex-ponunt, tanquam loquatur duntaxatdefui feculi homi nibus. Similiter autem nec ilia euafio ualet, qua quida tropumfermonis dicitt,ut omnes accipianturpro mul tis:ficut'mGene,Omnesprouinci£ueniebant'mAegy ptum.uelillud in Euangelio,Omnis Hierofolyma exi-uitad cum, ubiOmnefaccipiuntpro multis. Proinde Apoftolus

RHOM, IO» OECOU AVTHORE, Apoflolus euertit eorum crrorcm, dicent : OWBff p-tnuhcy- non tjl qui ßciut bon(mt,crc.Si uutcm obijcUt tnuhotin fcripturis de iuftitia luuddri^nempe Nog AbrabittMjIoamp;.ez' fimilei : cr hï houd teHumento Zlt;lt;-chitridm ZT Elizttbet/cids iUos iuflißcuricompuratio Bc dd miujlioref, non quod fint expertet omnii nucu-l(e:qu£ foliuf Chrifti Idus e/lgt;qudmuis ucrum fit,credé tibuf id quod habet iniufiitiie no imputdri'm peccdtu.

Non eft qui faciat bonum»

¥dcidt,rcfi)ondet mdgis mëtifiripturlt;e,qudm exer ccdt.Potuiffet cnim dicere Apoflolut a.lt;rKugt;p

Sepulchrum patens,Sóc»

Ponit/ruäuspcccdti,primumtnfirmone.Cogruit dutemuerfus lUepotijfimum contrd ßl[os doiioresao feientidf affligentes fuis doärinis. Sunt dutem doHri-n£ ßlf£ qudfi cddduerd. fidtth. z i. Hypocrite dicun-tur fcpulchrd dedlbdtd.Suntdutem uerbd mdld,cr bU ffihemi£ de mdlo thefauro cordis : num ex dbundantitt cordis os loquitur.

Linguis fuis dolofc agebant, Kdlo dffeélufud, quicrétes uteuq; officiofi uideätur.

Venenum aipidum fob labijs eorum.

Hoc proprie quddrdt mdlis doärinis, qute kthiß-r^funt.

Quorum os execratione plenum, Kdledi^fio e/hquicquid doceturueldefinditnrcoit

Cap,. Ilb ANNOT, IN EPrST, PAVLI AD tra E.UMgeliu:ficut benediäiogt;ubi pruedictitur Eudgf lium-bJd«» per uerbu dei benedicüturfil^ Abrdblt;e.

Veloces pedes,

Howfctrfiertn pontt tanguant grauiffimu/m pecct(~ ta)M i« fcriptura. Vidts autem emphaftn uerborum il-loruni.Nonfolumhomicidasd{cit,leduetocetcurrettf tetadhotnicidium.

Contritio ÄTcalamifas,

Hoc eßgt;Omne/ludium eoruni eß ad conteredot amp;nbsp;àffligendos paupcret. Exponit enimßipfum. Koncof gnouerunt uiam pacii,hoecßgt;non funtpacifici.Gr quod de ira dicitur.idem ct dc cupiditate inteüigaf,

Non eft timor,

Caufam omniu maloru dicit iitcredulitate, Gr defè flum tintoris deiAdeo cnim no tintent,guia no credut. Ad probandam aut hancfcntentiä,funt Gralia teßimo nia multa ßriptur£,ut Ecclefiaßes y.Noneflhomoin terragui/äciatbonÜGrnonpeccet.Pfal.i4.i.Noiußi ficabitur in conßiedu tuo ontnis uiuens.i. ïoan.i. Si di xerintuf guod peccatum non habeniU(,Grc.

Scimus aut quod quæcuncp lex dicit,

Nf guis pr£texet ea gu£ in fcriptura diâafunt.fo^ lis ntanißße impgs diäa : nianißße indicat guod hiec ad omnes pertineant, gui ad legem pertinent, amp;nbsp;con-demnatis ijs guiin legefunt, condemnantur Gr gentit tes pluribuf peccatis obnoxij,

Vtonmc

RHOM» IO* OE CO, AVTHORE, V t omne os obtureturj

SMéîd e/fefententia iUd comprobätur,cjuit(glorM iliit tJf 0, iJißenim peccatorer nof agnouermuf er mé däcet,deum ueracem nonficiemuf- Dicit autem obtuf rädum os,tit ne de minimo gloriaripcffiitiur,cr ita ne ntutire c^uidem Mdeamut.

Propterea quod ex operibus legis non luftificabitur

Operd legis uocdt ed,per ^Ute legem exprimere tut firisuiribus coneimur,Qritii etiam uirtutes peccatd dicuntur ■ NuÜie enim tarn candide funt,i]tiin Idbcculit aligud in cis inuenUtur, ijute tdmen non nifid ualdeljgt;i ritudlibus cognofeitur.

Omnis caro

Cdro totum hominem [ignificdt,tdm mternwrn tjudm externum.

In confpeeSu eins, lîoc[igndntcrdddit,(]uû per lege iuftißcdmurcord hominibusyfed non cordm deo. Fide dut cordm deo iu-flificdmur.Sed et operd iuHificdti hominis poUutdfunt ob cdrnis procliuitdtem.itdutiuftificdre nequednt-

Per legem eni'm cogniti'o peccati,

Obijcienti,^uid ergo proderit lexi Reßjondet^per tegem eß dgnitio peccdti, id eß,Udletdd dgnofeendum peccdtum.^uod ucrum eß tdm de lege ndturie,qudm k gefcriptd.Abolitio dutem peccdtipcrßdem eß,

Cap.ni* ANNOT» in'EPIST. PAVLI AD-Nunc uero fine lege

In prioribuf [atif codemnauit not omnet effefiUot ir£, O'obnoxios pcccato : nunc Icgeproftrntot erigit EuMgrUo,incipien{ probare dlternm parte,de qua üt cu. I .dixit: luftitia dci reuelatur inillode fide 'mfidem» lüRitia dei,

Etiam hoc loco iufiitia efl,qua not deut iuftot rcpie tat,quandofcilicet 'm eiut gratia fumur.

Abfip lege,

Non quod omnino prohibcamurfitcere opera legir, fed liberum efi iUa ficere ,prout fidet er charitat di-ilant.dicit autem iUa opera non reputariad iuflitiam, neq; de aeremonifs folif loquitur,fed omnibut qu£ 'm kgcpr£cepta.

Dum comprobatur teftimonio,

Chriflo glorificato 01 monte tejlimonium perhibe^ bant Mofet,cr Eliaf.quando ci-auditum,ipfum ejje di leitam patris,tAatth.t y .Teftimoniu legis habemus, Gen. ^.ipfum fernen fcilicet contcretcaputferpentis, idefiChrifius.EtAbrahtediäumefiiGcn.ii.lnfenüs ne tuobenedicentur omnet gentes.Teftimoniti/muero prophetarum habemus, pr^fertim apud Dauid, Pfal. I JI. c«{ diäum efi. De fiuilu uentris tui ponam fuper federn tuam.er ctetera. Efai£ $5. Et firiam uobifcum mifericordiat,efc.

lufiitiaucrodei,

HiMrt

' KHOM, IO» ’GECOU AVTHORE», JJ

NLirmpoffêt ijuttre iujiitU dei dicdtur, cum fit bt-dulgentiffimn mij'ericordia. Caufa hac ell,quiit mniti-turpromilfionibus. luftidutemefiprajldrepromij^, Etguid deus pronùfitfdlutem perßlium,eyKonper opera no/lra, reéleiujlitu dicitur. Prattere a iuftitias cfl confugientcm ad fefufcipere: iniujliti£ autemßret Cr(niquitatis,nonfufcipere.

Per fidem lefu.

Et BO« per opera noflra, quia Chrifltu iußitia no-flra eßtuelper jidemàd eft, per /idem iUa iti quaprtea dicdtur lejuStfi receptafterit.

In omneSîôif fuper omnes quicredunt»

Infinudt no fufttcere dudire,mft zr credatur.In funt Md idem dicit quod fuprd, iuftum ex fide uiuere, Fides dutem non eft ni ft ex auditu-

Non enim eftdiftindi'o* l^ofolüdegëtibusjed de teporibuf omnibus ucrtteft hocdiélu. tuftificdtienimmfidenofolu funt gentiles, fed et iud£i:dtq; etiä hi q in ueterigt;et qui 'm noua lege,

Omnes enim pcccauerunt.

Hitter hic mdnififte O' fanólos peccaffe. Et non di( citimperfèélifùerunt, neq; Ad malumpropenfi funt: fed, Peccduerumt. Agnofcamus ergo nos peccatorer, vfq;ddeô dutein uerum diélum eft hoc, ut tuillus prie-terChriftü lege impleuerit fuis uiribus. Semper enitit faaäis adbiefit labecula quedam,

B

Cap, III. ANNOT. IN EPIST, PAVLI AD Ac deftituuntur gloria def.

Gloria dei e/l,guod gratis dimittu»tur peccatdper ifkritwn Clmlliabfauenoßrafatis/aäione.Itiiomner fgf wt gloria dei,quia iußitia carent.

luftificantur autem gratis,amp;fc.

Jußitiam accipientes, ut congruat omnibui quouit tempore ad Chriftu uenientibus. Bene aut nota uerbci Gratis’.quia nihil opérantes, neq; uice reddentes iufti^ ficamur,quandoquidc antea peccatores initnici erd mus, ut mfra capite ^.Et apud Efa. qq. Venite (^femi^ te abfq- argento, er abfq; cotnutatio»e,uinum cr Idc»

Per illius redemprionem,

duid Chriflus dinumeraHitprecium,femetip[M»

lt;jtcrens,adGalat.3,

Quem p ropoful t deus,

'Eeólius propitiatorium, id quod Graciuerbipro-prictasßgnat.Diciturenim 't\os^^iop,ficut ^iop,donu quod ad propitiandum datur. AUudit item ad propitiatoriu ueteris teßantenti, quod erat opère» Iwm arelt;e foederis, undefe deus propitiußtturupromi ferae. Pro'mdc ad Chrißum tanquam ad afylum confit-gimus, I. Joan, z.propitiatio dieitur pro peccatis.

Propofuit,

jUam ante multafecula inhocpriedeßittMit,uet etiamante oculos tioflros pofuit,qHonMgischaritat ileififftificatur.

ferfidem

».HOM, IO, OECOL, AVTHORE, Perfideminteruem'ente ipfi'uslangui'ne,

cdto.Exodi I i.SitngMW agmpdfchdlii,(juo oblittebanf tur poßefjßciebdtprtfterire angelumextermindto-rem : itit cr fanguis chrifti d marte nos libérât, Defi-gndtur item per fdnguinem pafferis,per quem munddt turleprofiisfeptiesa^erfufLeuit-i^-ltiilicbrie.i), Propter tjuod lefus, utfunilificdret per fuum fdtt» guinem populimt,extra portam paffui efl.

Ad oftcnfioncm iuftitiæfuæ

lullitilt;efute,e]uia dem promiferatfe remt/Jurit pees eataperCbrißum.

Præfcnti tempore

Hlt;ec enim iuftitia eß inpr^fenti tempore .Namin futuro tempore poß hone uitam iußitia dei eß, ut uni-cuique tribuutfecmidum operafua.

Prxteritoram peccatorum,

Innuit deßßendum 4 peccatis, amp;nbsp;non redeundum ad uomitult;gt;n:ficut er i .Pet4.S4t enim eß uobifgt;^uoi anteaiüo tempore,crc.

Vbi jgi'tur glomtio:'

Dicituf(j;adeö iußifieationemnon ßtaminnoßrit eperibm,ut de nuüo etiam minimo gloriart liceat. Vns de qui Opera habet.nonbabet quod opponat cora deo, eiquioperanonhabet. Eidei uiseßexcludere glorios tionem,^dare iußificationem: operumuero,ßcere non adiußißcationem ,ßd adgloriationë. Fides enim

E * a

(;;ap.in, ANNOT, IN EPIST. PAVLI AD innititur diuin£ mifericordiie: opera autem ad honüne

Efaiie «4. refiruntur. Et lt;}uia 0 mnej tußitiie uel opa no/irafitnt ftcatpannui tmdierK tnenflruatee,non e^ quodgloriei mur in operibut. Sed cpiid efi quod Paului ad Corinths didt: Gloriatio noßra teflimonium cojcienttienoßrtef An non nbsp;nbsp;ipßgloriaturdeconßientia^Sanè hic lolt;]ui

tur Pauluf de gloriatione coram deo, ut iußificenwr: alio autem loco loquiturde ^loriatione coram homini but. NamoperibMetiamcoramhominibiu iußtfica-m«r,fo cjuodfidef occulta cß.Qf foil deo nota, itaque corädeo nec gloriamur de operibtu, nec iußißcamuf peropera.Näi.Cor. 4. dicif.Nihilmihicößiuffmn, er i» hoc non iußißcatuc. Nihil fibi confeiut erat apui bominer,fcd iußißcatuf non eratapud dewm.

Ärbitramur igitur,ö(fc.

ideß, Coüigimus er concludimus ,fide iußißcari hominem abfq; operibut legis, qualiacunq; prtecepta funti» lege. Origenes hunc locum aperte déclarai, dh cens, fufßccrefoliusßdei iußtficationëtita ut credent quis tantummodo,iußificetur, etiamfi nihil ab eo opet risßieritexpletum.Huiusexemplum idoneum arbiträr latronem cum Chrißo crucifixum: cuius cum noit deferibitur aliud bonumopus, quam quod clamduit: Kemento mei domine, dum ueneris in regnum tuum, erprofola hac ßde audijt: tiodie mecum eris 'm para-iifo. Opponatur ergo latro lüe alteri abundanti ope-ribus, apparebit hic latro iußificatus fine operibut

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;legis

RHOM» 10. OECOL. AVTHORE, JÇ

Ifgw.'^uw dominât no reguifiuit ab eo, tjuid priut ope ratuffiicrit, nccexpcdiauit ^uid operis expleret cum credidilJet:fed foliutfidet iuflificationc comitem in plt;t radifumaffiumpfit.Infuper iy muiter 'm Euâgelio Lu. 7,non pro opere legtt,[ed pro juaßdeaudiuit: Remit tunturtibipeccdta.Sed ßrtajfehcecMdiens, beneope randi negligentiam arripit f Hhjc dicitur, quod fi quit poli iufttficdtionem iniuile agit, fine dubio iuftificdtio.-nit gratiam ßiernit • Quippe non ideo dafür uenid,ut rurfum liceatpeccare, indulgentia enimnobttnonfu turorunt) [ed pr^teritorum criminum promittitur.

An ludæorum deus folusc*

Probat conclufionem fuam diujlitid dci,quinonhii btt rc/fiellu perfonarit neq; operum/cd ßdei. Omnet f rgo iußißcatqui credut, fiue fmt l «dif i, /iue gentiler. At BO« eft quod hinc drguat,quod deutßmplicitrrfal-uct omnet gentet: fed quod credÓtet gentet non minut ttccipidt, quam tud«eot. Per circumcißone tn mteÜige ludlt;eot:pcrprteputium,Gentet.

Legem igitur abolemus^amp;fc.

Obifcit,Fdcile adducerer in hanc fententidm, ut ß-decrederemiuflificarihomintm :fedobßat reueretid legw. Nam admiffo hoc dogmate, confeilaneum erit fu perudcuam effe legem. Et ita ßciam tUdm irritam i Re ßgt;ondet,quod er Chriftut dixit : No uenifoluere lege, [c4itnplcre,Vitle( ^d'i» Chrifio adimpletio legis eflf

E gt;

Capain» ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD Qui (ide hibet, nihil omittet de lege:cjui ßdem non bn betjfrußrii omnid opera legis fàcit. Igitur lex defirui-tur amp;nbsp;per eot,quifine pcenitentia no ceffant peccare, O“ tarnen de fide gloriätur. VeletiampereosquiignA ri(unt huius fidei, etiam fi bona opera in (fieciem ficb tmt.Cieceru quod i.Corinth. 4 .dicitur: Si quod aboie tur fuit in gloria,multo magii idquodmanetefi 'wglo rid.vbi de abrogations legis loquitur,(cia{ earn aboU^ tione ejfie perfèótionê legis:ficut (i lux matutinaper me ridiana perficiatur.tiâquodobfeurius crintperfiilif ut in lege, nunc per fide plenius etclarius adimpletur^

C A P V T QJV A R T V M, Qiiid igiturCDicemus Abra^ ham patrem noftrum, 6Cc, fintentiam fuam quod iußifice Ira nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exemplo confirmât, crfcri-

ptura,amp;rationibus. Exemplo autem non triuiali:nequeenini quieuis exempla a/fiumenda(unt, fed ea qute authoritatem àfcriptura habent, ut exempla propteruerbumdeicredatur.Proponitur autem Abraham patriarcha, ficutadmonet Efaiaf capite 51, Attcndite ad petram unde excifi ejlis, cr ad cauernam îaciundepr^cifi.AttenditeadAbraham patrem ue-firum, Z2rc. Sic ctia dilfiutat ad Gal.3- ut hi qui ex fide funt,filiffint Abrahie. Etpaffim in Euangelifi,M.atth, i-'èie dieatis intra uofmetipfos, Patréhabeinue Aamp;rd-batniGre,

ÏIHOM» IO* OECOL« AVTHORE«. 5« blt;tm,Czc, Mitth.S.priedicutur multi ab oriete oc cidéteuéturi, crdccubituriinregKo Abrahne. tu i6.

L(»?4n« déportât ur infinü Abrahte.Lu-iç.Zachaut fiUtu Abrdhit dicitur.l,uclt;e 8. ludai negantureffe ßli] Ahnhie.Pro'mde nMxime idoneum exemplum eß.

Quid igiturCDicemus Abraham pa.amp;Sc

Senfui eß: Age,qua ratione dicemut iußificatum AbrithäntiCrqttiddKetKprobaßedeü i« Abrdhdm?

Secundum carnemî’ ld eß,hoc loquor tttnqudm ludxut.

Nam fi Abraham ex operibus,

Habcî hic duplicé iußificdtionem eygloridtionem, ßcut e^ßtprd diäu eß,vbi igittirgloridtiofGrc.Cduo te hic loquitur ApoßoliK,primum operum Abrdh£ co rdmhominibut Ltuddtorum obiter mentionem ßeiem, 2udßdicdt:Hdc drgumentdtioae iwlo derogdre Abra-’ iCdpud homiaet propter opera eiuf ,ßteor eian efje gloriofumex opibut fuisdpud hominec:ucrtinut!cfub!i liitiiord trdäanuu, nepe quit laudatm fit apud deum.

Quid enim feriptura dicitC

Abrdha no ^nunciatur anted iußusgt;q talis à feriptu ra declareturiut difcas interim,quantu ualedt locm ab dUthoritate negatiue apud theologot • No« poffutnus dute negare, quin er Abraham antea habueritfide, exiret de terra er de cognationefua, Gen.ii, nwtquü Oll« exiluffet/ nifi credidißet. Atferiptura non abß^

Cap, nil, ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD cäufddnte circumcißoncm tütim iulîumuociit,nemp^ ne iulîitid circumcifioni tribueretur 4 pofteritdtegt;ficut hodieetiamnugantur ludtei. Sednegue dntchunclo-çum dttnunddturiußuf,(juamuK multd operd ficiffed Uicenitn primum flududm dus conÇcicntiduerepd-cdtdfùit^umeduâu! è tdbernaculo duffut eßrmmg-rdre llettds,ddditd promi/Jione poßeritdtis dnteüexit enm tune Chrißum exfe proditurwn, per i]uem cale fils iüd poßeritds promiffd.Ndm filij Abrahie cy fidef les funt,tdnclutim fleüte cali. Vnde amp;nbsp;Chrifius eccleßf dw regnum calorumuocdf-cr 'm principio Eudngelij fecundum Mdt[hlt;euni Chrifius legitur filius Abrdhæ. lodnnis 8. AbrdbdW diemmeumuidit,O'gduil'useft.

Crcdidft autem Abraham deo,

Crf didit deofignanter, nS fignâ, non mirdculismo humtnis rationibus : fed deo, idefi, ueritdtiipfi. Q«i(l enisn iufiius,^ ueritdti ipfipropterfeipfam crederei Et imputatum eft ci ad iuftitiam,

Opus iUud dei, fides 'mqudm 'tmputdtd.

Ei uero qui operatur.

Locus hic folusfußicit dd euertendd meritd nofird, erfinülis eßfßcut 'mßd: Si pergrdtidm,idm noexope ribus :lt;]udndoe}uidemgrdtididm nonexoperibus. Sm tx operibus, idin non efigrdtid : qudndo s^uidem opus idtn noeß opus. Deus en'mt nullius debitor effe potefi, qu’m amp;ipfum^d’ßcimus operdturinnobis.Homo dfit ftmper

RHOM* jo. OECO. a VTHÔRE. Î7i [emper debitor eß,lt;juiä per legem incumbit ei nece/ftt tu ßciendi legem .Vnde hoc quod Lucie 17 .dicitur: C(«M ficeritis omnii quiecunq; pr^ecepiuobK, dicite: Serui mutiles fumui.non folum ad arrogantiam uitam dam pertinet,id quod C!rprlt;ecedentiif docent.Nam e3r plurimorum operum debitores ßimus, guàm lex prie-i fcribit.dicit enim : Quis ueftrumferuum habet aranté er pafcenté:,qui regreßb eoab agro dicat,llatim trana Jieraceumbe: er n6 potius,para quad canemfex qui bus patet deum noneffe debitorem,fed nos.

Poffo ei qui non operatur.

Vidctwr fjoc loco manißfla pugnantia ejfe inter Itt coBiw« er Paulumgt;quod iUe negat iujlificattvm ex ope ribus,lacobus uero afferitzunde de authoritateepiflo ie illius etiam Hieronymi temporibus fuit dubitatum. Poffunt tarnen ita concordari, quad lacobus loquatur de iuflificatione apud homines,qult;e fit operibusz Paulus uero de iujlißcationeapuddcum,quiefide.lacobwt item magna ex parte de ßdeß{la er mortua loquiturz ■ Paulus uero de uera ßde. Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;urget lijcobiw.

Videtis quomodo ex operibus iußißcetur homo,er no ex ßde tantum, loquitur de operibus qult;e exßdepro-cedunt,ß operandi tempus adßt. Pides enim naä:a opa portunitatem,ociofa e^e nequit. Perßäa opera fine ß de non inueniunturzfides autem abfq; operibus. Vnde fapiens raptus eß,ne maUtia mutaret mtelleäum, Oamp; ^ciuntprieterea Cornelium centurionem, cuius ora-

E $

Cap^rïm ANNOT» IN EPÏST» PAVLI AD tioiK! CT eleemo/yitie deo plicuerunttcjitimuis nond» • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;co^nouiffetChri/lum:de guo (Juidä dicÜt,opent eius fit

ijje mortui: ut Chryfoftomut fermone de ßde cT ope^ ribtu.verucumplacueritdeo,i»diciueflcTipfumpllt;f cuijJèdeOiethibuijJefidéietpretereA/piritudeiaàu. Impoffibile enim eftfine fide placere deo.Et nemo fide ubftji^irituhabet.Proinde corideo iullificdtus ent, fed confcientid eiut nondum firmdtd cognitione chri-ftiiCT myfleriorumfignis:ficutCTde patribiu ueteris teftdmenti credo, quorumpleriq; fidem hdbueruntin deü dbfq; certd Chrifii notitid:ndm CT finritu dei dge-bintur. Chri/lum dutem dgnofiere coeperunt, iUofe-ipfam dpud infirof pricdicdnte, i. Pf t. 4.

Beati quorum remiflæjSCc»

Etidmhocuerfufdtis exploduntur humdndmeri~ td,fdti/fitäionef,in/litutionef,difiribulionefpdrticipit tionum,CT id genui. B edti enim dicimur propter 'tni-quitdter remiffdi.Neq; hicdudicndutimpiuf comment tdtor,ddifcient non ejfe remijfionem dbfq; poend-Ndtn qudntumddpoendmdttinet . ficonuertdmurdd Chri~ fium,ipfe pro peccdtis omnibus fdtisficit. Pfdltes enm nil dliudfubiungit,qudmconfi/fioné cordm deo, corde tdmé nondolofo.Pr^terea in tribus illis uerbis,remits tere,obtegere,crno imputdre peccdtugt;et ubertdsgn tU.comenddntur nobis,CT peccdtdplene dimifido/iSs duntur .Jdmde quo dominus poendm fumit, iUi ddhuc peccitum imputât.Paente dutem prafentis uitx reme-

RHOM. IO» OE COL* AVTHORE« » dû potiuf, qudmfdtKßäionet dicendte funt. Per eat eniincttutiufpoßhdcuiuitur. Fieripote/l fdtisßäio-ttisnomen inoleuijjepropterpœnas,quibus fdtisße-bat olim ecclefi^e.

Dfcimus enfm quodimputata.

Jnfinuat,fi Abrahæ, qui tot bonis operibut abundd uittfold fides ddiuftitiam imputdtd eß,relmquitur nul lumtdliumoperibusiujlificdrL

Quomodo ergo imputatac*

St db dntiquitdtegloridndum effet, utiquepritpu-tidticircumcifis effent digniores:undeca Zdchdrite MBcfc«tMo:Hi qui in prlt;eputio erant, qudndo deusfix-dushdbebdtcum omnibus populis,dicunturuirgdde~ coris,qudm fe deus dbfcidiffe dicit,cum effet prior. H» wcro quiincircumcifione, quando deushdbuitgerma^ nitdtemcum ludd e^lfrael,dicunturuirgd füniculh qudt» Ztr ipfe prtecidit.

Et fignum accepitjamp;^c

Quid opuserdtiußificdto Abrahtefignofut habet ret fignaculudd efi^certd obfignationetuel certitudiw fe ex fide iußificdtü in prlt;eputio,id eft,dbfq; operibut. Res enim drdua efl,Qr bumanum cdptum trdnfcender, credcre fe dbfque operibut poft peccdtd iuftificdri:wtt de confirmdtione opus habet homo. Duds crgoutt-litates habuit Abraham à figno circttmciftonis, Pro-denit enim ehutftuftuamipßus confcientü cçnfirtuih

Cap, Il 11. ANNOT, IN EPlST, PAVLI AD retur : unde dicit,Signdculumßdci iuliitiit. Prodertt^ deinde qdf iufiificabaturapudbominehguod ufef;adeó uerugt;n,ut decUutus fit p4ter omnium credentiu,t4nt Judlt;eorum,guim Gentibum.Vndefequitur,ut effet pi ter omnium’.quod inteUige fic, ut declararetur eJfenS folumpJtcrcredentium perpr^putium.fed Cf pater (ircumcißonü. idem ufue circucifionis crludæis erat» ^uia primum pro fe credebant fefaluarißde in deum, cuiuearrabonemhabebantcircumcifionem. Etitaiut fii apud deum. Dfmdc proximos quocj; certos redde-bantfe effe ex ea gente,iiuam deux peculiariter tanijuS fiiam amp;ßbi dedicatä hoc ßgno deledâ habere uoluit. Videe ex his manißße, quis ufus facramentorum, etii noßrorum:nempe in baptifmo i^participatione men feferuiunt enim O'fidei cr charitati noftrie,cr ita no bis ac proximis, uel coram dco O'proximo : nobis ad picandascofcientiasexcrcitamëto ßdei:proximis, ut ex conß/ßone ad eccleßam nos pertinere agnofcant. Baptifmus enim certos nos reddit ,perßdem in Chri-ftumfubmerfum Pharaonem nihil poße nobis nocere, dam credimus uerbis dei, qu£ ipfe tali ßgno commen-d4uit. Baptifmo teßamuretiamalijs admiffosnosin eccleßam. Scd dicis : Quid ergo opus participatione mei^ig,cum iam t« coißcientiafecuri ßtmus propter ba ptißna-.oproximi (ciant nos dediffe nomen Chrißo per baptifmumiHuic refßondemus, c^uoniam in multia iudiitebaptifatorum non défunt qut gratiamcoinquis nenti

rhom. io, oeco^ avthgre, nencopuf e/l or in i/lis di/crimine,guintum ad proxit tHum:Qrnoui confirmdtione confcteiitiæ.,tjuantum dii ipfot pattitente!. Confirmdntur Autem plurimum hoc tnyfleriojbabentesprorni/Jionetn ddditdmfigno,guM do fide non wi d(jiMm,no i« panem,non uinufignaipfit, fed in chrifiumipfum mtendunt,cuius cai'otradittt,ey‘ ftnguis effitfminremifftonempeccdtorurniiuxtaproi mi^ionem.Atcj; ddeo cdro ChriflhCr ipfe Chrifluf,fii gnum eft reconciliati patris,cui interim feruiunt pints ueluinam.Jnfuperey religionis unita ferudturhoc fymboloy^uod co Chriftianot i non Chriftiiinisgt;cr me bn eiufdcm Chri/li dignofcimutM fimut omnet infirm tnentitus pants Chrifti. Hic CT ^lia de pueris projpe~ amp;at lt;]u£ftiogt;num cy illi circumdfi patrem habuerunt Abraham^Certe Gen.iy.Niftoäauadiecircumcidait tnr,exterminari iubentur de popalo:circwmcifi datent inter filios Abrahterecenfentur.tietj^ exiftimadumeft in mis menddx fignaculum,c]ui proprium peccatum no hdbent,necobftftutgrdM.Selt;]uiturautcm, quidcircii ^ifiopgnaculum eft iuftitiæfiiei propterfidem paren twn, zy cede fite dcccpijfe et iHos ffiiritumfandum uel dnte circumcifionem, tarnetfi nonditm ineis operatun fit,utpoteorganis nodumidoneis. Satisadeft^irituf-fandus pueris, ßquide a deo non habenturinter filiot ir£: Operabitur autem ijuando er ubifibi uifum fuerit per fidem nbsp;nbsp;charitatem. Qjtodfi gui adulti fua ignat

Hid donum deicontempferitit,çy prteputia fibi afiiue-

Capanii annot, in epist* pavli ad rint,iigno[ciinus ittot cr ittSie d deo non dgnito!, ijuor ‘ tdlerfore pr£cognouit. Tune quumres occulta effet, Crlpft melior,fujficiebat ffgnu: quod quid ff^reuerut, condernnantfeipfos cuius ffiiricus fint. Nam cr dormi-entesfdnili ffiiritu non dcflitutifunt,tdmetfi non opere tur in eis.Alioqui quantum ad pueros dttinct,efffetlo^ cut tertiut necfdluddor(im,nec condemnandorum,qué ttefcitfcriptura.Eodem modo amp;■ de Chriflidnorum ptt erts drgumêtdri licet, quibus cyfine bdptifmi liudcro, mtiui peccdti remiffionem cr fdlutem poUiceri non dU demus: bedtißeumus dutem Idudcro non priudtot,Hec tdmen tdm crudelem credimus deum, qu'tn prouidere illis de remedio uoluerit,Grcondemndre nolit.Omnes alioqui melioris conditionis ßrent pueri, quifub lege, qudm qui tempore grdtilt;e ndti • Ndw illi hberdbdntur db exterminff mdlediUo, circumcifione zy obldtione,

Non enim per Icgê promiffîo,ÔCc, Arguitdrdtionehiercditdtis,quidgrdtuito bæredi tdth^eredibus obuenit inequedpdrentibutemi folet. Porrö hicreditds no/lrd iuffificdtio e/i,per quam domi nuripfe hterêditds dicitur,Grnot quoque hiereditdf domini. Itd Pfdltet : Portio mea dominus. Sdlutim fùc populum tuumdomine,cr bcnedich^reditdtitute, ZT clt;eterd.E.titcrum,Deusueneruntgentes’mhtereditet-tem tudm.Itd fideles hiereditds funt domini, (y domi-‘ niuipforumhareditdseff. Ad Chriffum dutempro-priepértinet effe hieredem,quidndturilis filiusdeiz

RHOM. IO* OECO. AVTHORE, 49

Vdeuffilio omitcf dedit fideles in htercditdtem, Pfsl-fecundo : Poflula dme,zyddbo tibi gentes haredtuté tuam.cr c£terd. l^os Mtem per Chrifium hæredesfu mus,cr itd etiam Abraham h^res fuit mundi.infra ca.

8 .Sifilif,igitur h£redesgt;hlt;eredes ijuidem dei, echteredes autem Chrifii. Eti.ad Corinthios quarto : omnia namq; ueflrafunt,uos autem Chrifii, Chrifius autem dei. Vnde fequitur Chrifiiattum efje dominum omniu» CT ucre liberum,quid fernen efi Abrahæ. hic enim per fernen,cui htereditas mundi promittitur, Chriflum Cf ecclefiam nobis denotdt.

Sed per luftitfam ßdeh

loan.i.Deditpotefiatem filiosdei fieri,erc.

Etentm fi higt;qui ex fege,ö(fc,

Accipehic aliud argumentum à promiffione :fic enim arguit ,fi ex operibus fdlus,flulta efipromiffio. Confeäaneum ergo efi ex promiffionibus non poffe probdri conatus nofiros.Nam promijfio arguit imbe-cillitdtem, ahoqui non effet promiffio ,fed pradiäio. Hoc enim promittit quod ipfcfitcit.Porro hoc ulteriut probat, quid fi aliquid uirium m nobis ßret, iUud lex cum promiffionibus excitaref/ed experimur infirmi« ores nos, quam ut legem adimplerepoffimus, er per kgem magfs irrequietosfieritquod ipfum efi peccare, er uis peccati fi muitus ficias legem : er hoc efi quoi Heit gt;nbsp;legem operari iram. inuenies autem geminuMt , .

Capulin, ANNOT. IN EPIST. PAVLI -AIgt; modivnt loguendi de lege. Dicitur enim lex qudndolt;jue fdnéldiUt mfrd cdp.7.Noitat(ngudm uero non bond.ut Exech.io, Et hie dicitur opcrdriirdin, Efldutemlex perfefanéld, zy bond : euentu Mtent quoddm dicitur operdri ir(im,Z!r non bona-3ond eß.quid außrt excu^ fationem,ne quis dicdt, Non erat prieceptmn,uel nefci ui. Secundo item bona eratgt;ut omner[ubditosßceret deo, Eonanon erat, quiacoepitmibi obeffefcire,id quod per mßrmitatem no poffum uitare.Nihilominue tarnen etiam huic 'mßrmitati noßr£ ßtbuenit deuepcr gratiam,dutn agnofcimus i»ßrmitatetn^oßram,cr/ü^ Hi fubditideo cum ßde eiu! auxilium pofcimur:fcd,tuc aboletur lex,zyßt homo nonfub lege. Et obÇerua qua tuorgradus.Primum fumui ante legem, ßequimur concupifcentiam carnis.Deindefublege zsquot; muititra-himurad concupifcentiam:quia concupifcenti£,quie in uitium nititur, uii qutedam acceditper legem : ZT lex iram operatur,dum quod cognofcimuhexequi no pofa fumut.Pofteafuccedit gratia,qu£condondtpeccata et tribuit iußitiam: fed concupifcëtiam quandiu uiuimuf, in nobis relinquit:qu£ tdmen quamuis peccatum dicaf tur,non imputatur in peccatum- Poflremo pacem acct pimus dbieHaomni concupifcentia tZ^idin morte ac refurreHione,

Lex em'm operatur iram, Obferuacumdiuinalexirritamentumßtpeccafo-* : 'rtmt, quanto magis humaniC in ijs quiefuntanimiei m-efficaces

RROM. IO. OECOL. AVTHORE.

r/ficicetfuntf i^cccflquodärguit aliquii, Silcxirttnt operatur, ergo deus fèrcm legem, ponit offendiculmn Cicco f Nam dem legem dando, mox crgratiam poUi-eetur:quod alij legiilatorei non ßciunt.(Xuid enim ilt lipræjîare pofjùnt animabm ?

Idcirco ex fide,8^c.

Nihil firmu e/l 'm creaturii, nifi quod rei firmte mui titur. Sola autemfide 'mnitimW reifirmie,criedifictt- ’ mm fuper petram. Sola igitur fide firma fit promi/fib, ficutprim arguit àprotnifftone. Etnequis putetfidem ipfam efie ex nofiris conatibm, addit: Secundum gra-tiam.SicEphef. z. Gratiadeiferuati efiiiper fidentt id^ non ex uobis. Dei donum efi,non ex operibm.

Non ei qui ex lege folum,

Videtur duoe ^brahatno!ficere,ficut duos Adamos. Abrahamumfecundum carnem, uel ex lege tantum,is expert e/l benediâionit promifiionis,Zb- re ipfa in-circuncifm coram deo:Qr altertim Abrahamtï ex fide.

Qui eft pater omnium noftrum.

Gloriari in Abraham non e/l aliagloriatio, quant fi quit confiteatur fee/fie membru ecclefi£.Et hic uidea re licet fantlos nobts propofitos, non ut interce/Jorer, fed ut exempla uiuendi: ut imitemur eos,nan »: quauis re,fedfide or charitate.inuocatur aute Gr dem m no~ mine Abraham,ut dum diciimt: Dct« Abraham,dewt Ifaac, dem lacob, quo magis confirmcturfides nofirit,

F

Can«UII« ANNOT* IN EPIST« PAVLI AD er eändem nobK dei mifericordiä poUiceamur, ijudnt cofecutifuntpdtriiirch£,cum ijuibuf deut fadtu inift propterinfigitem fidem.llicetidm aides Euingelicum iüud MLdtth.z^.quo prlt;ecipiturgt;neque uoeemus pdtrc faper terra: magis pertinere ad uitandas adulationes, Crffiem 'm carne, q ut hominifuiu honor denegetur. Patrem muîtai um gentium conftitui te* Con/litai dicit m prietcrito, citw Abraham nodiun haberetpueros.Sed mos eflfcripturlt;e,ut propter cer-titudiné promiffionis fütura per prêtentu eloquatur, Nimirum ad exemplum dei»

Kimirum adexemplum dei,id eji, utconfiraturaU quo tnodo cü deo. Vertu enim Abrahä credidit omnia pofftbilid, ficut deoo mnia font poffibilia. Et ficut deat uiuificat ea qult;e mortaa, ita Abrahä credit quod ffem excedit.Vnde expoMs: Qui pr£ter/fgt;em fub ffgt;e crcdi dit,id eft, qui hoc qd’erat fupra ftgt;em,fubftie credidit^ Ponit autem duo dijficiUima «td credëditm: creationetu fciltcet, dtim dicit, Vocat ea qua: non fant.Q- refurre-£iionem,dum dicit:Qui uiuificat mortuos.

Adexemplum del.

Sicut deus eft pater omnium, ita Abraham perfidem eft pater multorum.

Multarum gentium,

No« foi««» mult£gentes in femine Abrahä fuut be iudiä£, fed ctiamomnes tribus, non tarnen omîtes ex omnibm

RHOK io, OECOt. AVTHORE, 4* omnibui tribubut. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exduobut i» uno leâo affuttii

twr unu!, O' relmquitur alter, Lucte decinwfeptima.

Firmatuseftfi'de,

Faciut hic dijcrimeii inter inßrmä ßdem o fanant. Tureólius expones eximiä fident, ficut o nunc dixit, quodfupra/ßem credidit : o mox,Kobußua fiélus ejl fide. Déclarât aut eximiam fidemex fterilitate Airaa he,o Sarre. Sed dieet aliquK : Ç^uomodo Abraham habuit tune mirtuum corpus, quipofi maltos annos legitur accepiffe uxorem alid Cethuram, è qua genuit ßliosi Verum ex hoc.magis patetpotentia dei, quiin~ tantüuires eius uegetauit,utO' po/iea ad generation nem no e/Jetineptus. Commendaturetiam fides Abra he,quod non hefitauit petendo fignum, fed inox ad au ditum uerbideo credidit.

Dans glon'am deo,

Signum robulle fidei, 'm arduis ueritati propter fe credere. Vnde o fides magnu opus effe docetur, dum ratio umcitur.

PÂH^OCpO^HëîlÇy

Pro mullis argumentis habuit,deumpronüfiffe,Ni hilenimdubitabat.quineaquedeus promitteret,er poffet O ueUetpreflare. Eandemgloriam deo debe-mas er Ml Euangelico negocio, ut credanws quod qui proniifitfe daturu os erfapientiam, cui aduerfarij no pojfint refifiere:eaprocul dubio fit daturus.

CapfV» ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD PfGpterea tmputata eft.

vides ([udre hlt;ec tä lÓgd fernwnis ferie fmt proditd? népc ut inde coUigds,fidc er no opibus nosiufiificdrb Non fcriptum eft autem,

Hmc pitet exceUentid [criptur£ pr£ dli/s.Ndm no folum hiftorid in iUd quierendd eß, fed O' uit£ utilitds» Qutbus imputabitur.

Abrdhdm iußificdtus eß cx eo, c^uod crediditfe biturwm filiwm^ut interim benediélionem alidm trdnßi lidnMs.tiobis dutcredendu efl dudito uerbo dei, Chri ftum refurrexi/fe i mortuis, dtc}; i« ißtH» credere. Re^ /»rrcÄione ponit, ut rem difpciliórem dd credendumi qudm qui ucre crediderit,O'dltd credet. Etpriemittigt; tur interim premium refurreäionis, ut comodius infi^ nuetur quid nobis ßeiendit. Ndm ficut Chrißus trddi-tus fidt propter peccdtd: itd propter Chriflum er nos abßinere debemus d peccdtis.Etficut Chriflus refurre xit,itd et nos in nouitdte uit£ dmbuldre decebit.Bene-dicimurdutem morte er refurreüione chrißi, utmof ridtur uetus Addm,er refurgdt nouus.

C A P V T QJ7 I N T V xM. luftificati* igitiir exfide, pacem habemus apud deum.

• —' ^3 Rdnfitnuncddopcrd crfruflutfideiiimo bedtitudines,qu£exfide proueniunt. Pri-mum fides iußificdt cordin deo, ut fuprd dbunde

RHOM» IO» OECOL. AVTHORE» 4J

lt;bu«dc diZîowi. Secundo, päcdtat reddit confcientidf noßms. Tertio, confiantes er perfeueramtes ficit» Quarto concedit ut gloriemur C7-gaudeamus.

Pacemhabemus»

Pax iüa non efi pax mundi,fi:d cordiu,qudndo cer-to pollicemur nobis deü effie placatvm O' anjicü:pro-ptertjuod ct nos cum omnibus pacem habemus, etiant cum ijs qui nos oderunt.Ç^uamuis aute fentiamus quo tidianä pu^nä, o expoßti fimus uari/s affiiäionibust tarnen idipfum maxime pacis indiciu ficrit, quod cum deo pacem habemus : qui fipro nobis,quis contra nos?

Per lefum Chriftum»

P/iM placet ßmplicitas ueteris translationis,Aditu habuimus.Chriflutenimofiiüefi.ïoannis lo.EtKW, uita ac ueritas, loan. decimoquarto. Exponitautent per hoc quid fit dicerc, Per dominum nofirumiefum Chrifium: id efi,abfq; co nunquam obtinuiffemus id be neficq.Habent O hnpij nonnunquam pacem, fidentes fuis operibus,fedfilt;llam,o momentaneam,qute ipfa ir requietudine periculofiorefi.

Inquaftamus,

Pidei donum efiperfeuerantia ac conflantia.Ita fra:Tuautem fide fias.Et Hebrie. n.capSanäiperßa dem uicerunt régna-

Et gloriamur fub fpe.

Ex fidt habemus fecuritatem ofiduciam tantam^

3

Cap»V, ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD' ut gloridri poffiinuf non in nobifipf^ cjailt;ié,fed in deo, tfuitalitipromifitcrdedit.Duplex uKißdelihus occtt^ fio gloriandi eß.Primd i« fße gloriæ dei, cjuiuper urri bonefßiritut/ßem hiibemusfiiturteitanwrtalitdtis, O' g[ori£ apud deum.Et propterea infultämar cum oÇea diceter.vbießmsrfuculeus tuiit,ubinwrjut tunt infir nei Näper )ßem nobii deuiéiiK inßmus, aptum coclü, triüphumu^g; Grf^demufincoclefiibmcum Chrtflo.

In affliclionibus,

Alid occdfiogloridndi t« dduerfit : quid in bonuni omiùdceduntbonif,quiçuw tribui puera incainino igniietidbcnedicu^ntdominu'ti.EtdpudEfdidtn cdp. ià.dicunf.lnfemitdiiidiciorumtuorüfùflitMimufte.

Scicntes quod afflidio.

Tdntum dbefl ut dduerfd nocednt,ut etidm utiliii ßnt. ESdmboni qudnto mdgis dffliguntur,tdnto mdgii pdtienteseuddunttfcientes^ quod per multdf tribuld-tiones itcr eß in calum. I n pdticntid dutem dgitoßunt feprobdriM i. Pe. i .Qmo explordtio ßdei ucßr£ mut to preciofiorßt duro, quod périt, O tdmen per ignent probdtur. Probdtio igiturh£c conßrt adlßemipßam locupletdndam. Cofiderunter enim nos in tdntis ac Id^ tibus non dercliélos, conßdimus etidtn poUhdc non det relinquendos. ^Jdmduminimici noßriobijciimt, vbi eß deui tuus^O' occurrtmtdduerfdrißgloriciri licet in truce, per qudin ß)cs dugetur. Spetdutem miro modo

corro“

RHOM» IOgt; OECOU AVTHORE» 44

corroborât • E t ne quii uattAnt effe putet,ficut ininticui obijcit,habcmus certiffitnum tefttmonium,cjuodjj’iri' tu/fini^lui perhtbet nobis, Dei«« nof uMe diligcre. Impif Mtemficut non hiibent pacem, ita nee pittienti-am:nec dictmt cum Dauide,Bonum mihi c]uia bumilittf ßi me: fed obinurmurunt, O' dum fideles ulternm pal-tndm obuertunt, er benedicunt dominum, lüi reper-cutiunt er bld/^hentAnt.

Adhuc eni'm Chriftus

Oßendit certa indicid, (juibus fijiritus nunififidt cordibusnoßriSideum optime nobis uclle:er jecure tiosiüi confidere, Maximum enim argumentum amo-ris eft, quod filium fuum pro nobis dédit, cum c/femus peccatores er inimici ; id quod credentes er dmpliora f^erarepoffumus.

Quum eflemus j'nfirmü

jd eß, cum nemo effet, qui humanü genus redimere pojfct : utpote, etw« omnes rei er peccatores effent,

luxta tempus»

I li eß,predeßinAto tempore.Noluit autem mox ßf ßummitterepoßIdpfum Ad£,utcognofeeretur pcc-catigrauitas: neque expeäauit ufquead confummatio nem feculorum, ne nimia defijeratione animos deffton-deremus. Pro imp^smortuuseß ipfeinnocent,pro^ brf qui mßle mortibus digni.

Nam utxpro iufto qm's moritur.

f 4

Cap^V» ANNOT» IN EPIST» PAVLI AD

Jttuftrat (Juoil dixit. Jnter lußtvm Mtcm bonutn hoc intereß: ; tjuia iufliu quamuii uirtute fit prlt;editiK, propterea tarnen ad amorem fui fingularibus bénéficiât non inuitat.Bonut auté eß, ^ui er uirtutibutprue-ditut,er benefießt not profequitur. Atqui not neutri eratnut, ut Cbrißtvm nobii deumeeremut. Non cn»» iußi eramut, fed peccatoret : neq- boni er beneßci,fcd immici.Arguitigiturfic:Maximncharitatismdiciu»t eß,proiußo erbonoinori: at nwlto ampliufgt;quoi Chrißut mortuut eßpro peccatoribui er ininücis.

Miilto magis igitur iuftifi'can.

Cum mort cbrißi tarn efficaxßdt pro peccaforit but,quäto magisefftcax crit uita ciut pro iußificatis, er bis qui nunc à peccatisabßinent,ttetimercfibide-beant ab ira:id eß,in die ira;,m die iudiciji

Nonfolum autem hoc*

Non crit parua ßgt;es noßra,fed abfque timoré,ey cum magnaßducia,ita ut er gloriaripoffimut, non in noßris quidem operibus,fed per Cbrißum dominunot' flrum. Obferuahocloco,quomodoabapoßolispaffio domini recogitetur:nempe,ut eius memoria ad/ßem et charitatem extimulemur.

Propterea quemadmodum per unum»

Anten docuit not omnet effe peccatoret, er fide in cbrißum iußificari: ultcritu inueßigat unde er à quo peccatoret efß cccpimw, à quo origp iußitiie. Prit mutAdant

RHOM» IO* OECO. AVTHORE* 4lt; wt« Adam pater ttobif fuit peccdti,à guo originale hie reditamus peccatu:feci(duf Ada Chrifluf^dutor efl in ftitiie.Coparatautem iUosduos inter fe nbsp;nbsp;diftiaguit.

Obferua hoc loco originale peccattim fiindari, quod pauciffatis cognitmn, Nam ft fatif cognofceremuf, ad eiuf tiim compefcendam perpetuo luótu defudaremur, fempergratiam i domino petenteii Eft autem hceredi tariaquiedam procliuitas adpeccandum,crcomités habet ciecitatemc2rlluporem:amorem fui,odium dei: fugam crucis, odium legis:ftftidium proximi,cr id gef nus.Scholafticipoftbaptifmafttenturquidemremaite rcftmitem cÿ‘ tyrannidem eius, abhorrentes à uoca-bulo pcccati.Vcru Apoftolus maniftftepeccatii uocat etiä CÜ no imputatur.qué imitari no fteritpiculofam^

Per unum hominem

Dicit,ftcutperunum hominem incocpit peccatum, ita per unum incocpit zy iuftitia. Alteram partem ftmi litudinis accipe exfequentibus uerbis dum dicit,qui ty pum gerit iÜius fùturi,

Pertranfijtin miindum.

Simpliciter exponc, cœpit effe, natum eft. Per HUB») hominem,is fuit Adam, à quo omnis pofteritar, cr per peccatum mors. Mon ut poena peccati ccepit perunumhominem.

Et fie in omnes homines mors peruafi't, Poftq cœpit,paulatim propagatueftinoës homines, ''

F Ç '

Cap»V» ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD

In quo omnes peccauimus.

Omncs peccauimuf nonfolum imitattone, ut Peltt“ gidni expontinf.fed etidm,quta hdbitduit i« nobii cdtum,quod h£rcditduimu!.

Vi^ ad legem em'm peccatum erat,

Probdt tdin eoi, qui fiterunt dnte legem, qudm eo! qui[ub lege luere,peccdtores. Nam mon regnduit Wï omnes:ubi dutem mon elitneceffdrio prteceffit pcccd« tum:quid,ut dixit,per peccdtum mon.

Ponó peccatum non imputatur.

tiomitteiipßnonputdbdnt fetdutum peccdreco~ rdm deo,etidmfi peccdrent dpud homines: neque tanti ßciebdut peccatum,[icutpofi legem, ignordnteffcilid cetpœnam.

Imb regnaui'tmors ineos,qutnopec,etc

Id e/l,in eos etiü qui erdntfdnâi.cr non cotrd ddtd tegempeccdruntficut Addm:peccdrut tarnen,unde no eximebantur À morte. Vf l 'm hocfanóli no peccauerut, ficut Adä:quia wi Adaw fuit mtegritd{ndturi£,quie po fieritdtideßtit.Colligere dutem licet, Enoch er Elidnt ho fiiifje exeptoi à morte,quäuiitcomunis opinio cre~ datiUotadbuc uiuere. Sed quid fi traßdti ßterunt ßcut Kofcticuiui fepulturam deur ignorari uoluit?

At non ut peccatum,ita amp;nbsp;donum.

ïntermtfcet hic quidam per hyperbaton, fed tamé ab inßituto non aliéna. Dtäa cnim fimilitudine, dijfii militudincitt

RHOH, IO, OECO, AVTHORE, 4« inilitudinem ponit.Vt dufem pldu[ibiliordßnt,itd lege ut IpemiUii confirmet,de qudZ^fuprdmeminit.Qvid enimatroxßcies peccdtie/l,ne dnimwm de/jtondeitf muf, udrid rdtiocindtione colligit, Peccatu non poffquot;e uincere deibonitdte zy- grdtidm.Primum igiturfifug~ • gerat hollis, cum peccdtum unius tdtii graue fi/erit, ut omnes illud adhuc luamus ßili mortales'.quid fiet cum peccatore multis peccatis obnoxio i Rc/jjondct : No« tfrrcf dM6o/e,«£t(K multo magis gratiaexuberauit.ct ficut po/led,dum dicit : Condemnatio ex unius deliélo: adcondemnationem,ßtetur unius pcccatointroduäü ngt;ortent:led coßlatur nos, quod omnia dclióla quäta-cunque ilia funt,unius iuftitia, id eft chrifti morte ftnt abolitd,modó uere in ilium credatur.

Eteninifi per unius deliAum, îtem,Siper diabolumobijeiatur, quamuis ueruftt per Chriftil deleta ejft peccata,terrere tarnen tyranni dem peccati per morte: quid mors c^peccatum etiam regndtinnobis.Reftóndet,no minus regnare gratia, imo incoparabiliterpcccdtum exceUere.

Multo magis ij qui abundantiägrat, ôic.

Ad gratiam pertinet remiffio peccatorumtaddonü uero fufteptio ftiritufftanäLcr donorum eius.

Itac^ ficut per unius peccatum,

St tertio obijeidt diemon ad debilitandam ft)cm,pec catvm nobis effe 'wgenitwtt,Gr refidere 'm penitiffimis

Cap, V» ANNOT, IN EPI ST, PAVLI AD pcnetralibut hominù.iteru rcßiondebimus de mdgnif ficentUgrdtiie, quod ida maxime interna occupe^

Ita per untus luftifîcationem in,amp;rc, i Ow«ff bomww mteHigecredëtcs-lncreduloi enint . ttoniuftißcarimanißßtimeft.

Quemadmodû em'm per inobediêtiam,

Exponithoc loco, quod fitpeccatum Adlt;e, nempe mobedietia,per quant ftilum eft,ut noftracaro i«-obedienrfit deo,quandiu non aßiaturftiritufanäo.tu ftitia Chrifti fiiit in obedientia ufq; ad mortem crucif, cr operatur mi crfdcntifciM, ut iam non inobedientee, I * fedobedientesdeoefteuelint.S^ontamennoftraobe^ dietia quätacunqi fit,[ufficit ad fatuté,quia femper ad-hucaliquidinobedienti£ adiunëlu habet. Coterie obet dientia Chrifti credentibus imputatur adiußitiam.

Cæterum lex obiter fubijt,

Probat hoc loco etiam data lege omnee homines fit iffe pcccatorcstCy magis peccaffê,quàm ante datam le gem.Quilt ptr lege nondabatur homini uis ad implen dumpr£ceptum,fed tantu cognofeendiftcultas'.quam to magis autem homo cognofeebat quid ficiendMn,Gf nonftciebat, tanto magis reus erat, ©■ ita abundabat deliélum:cr- id eft quod fupra cap.} .dixit,legem opes rariiram. Porro hocnofolum de lege Mofi intedigas, fedetiam de qsqu£per Chriftumfuntpr£cepta.Nant cz nos quanto clarius uoluntatem dei intelligimus per

Apoftolof,

RHOM, lOt OECO» AVTHORE. 47

ApojioloS) cum non (tdimplemu!, tttnto pluribus digni fumu! Uiipulttre pldgif. Ctetorum etiam hoe loco iterü coiifoldtur,cr/pcm erigit.f^amncg; pecca.tul'Mdbim d4ntiii,grdtilt;e pr£ualere potefl. or iterum : lAdiui ejl regnum grdti£,(lddm fùcrdtpeccd ti. o bferud hoe loco aninMmnugt;tqudtneff'eregittam,amp;-uereliberdm.Ndia ucl eft mferuitutepeccdti, e? itd ui ([Udddm concupi~ fc£ti£fu£ ruit m pecedtwm:uel cfl: in grdtid,Gr itd per Chrißumuincitpeccdtum.

CAPVT SEXTVM*

Quid igitur dicemusc'manebimus,6^c

BKudentii dodoris eß itd pldntdre uirtutet» ne interim fuboridntur ziZdnid, dperidd _____ j turßneßrdpeccdtii-Jgiturquidoß'enditjui dam po/fent pr£dicdtione grdti£ [uperabundatit ubi dbunddtpeccdtu: erhme arguerefieut cfuprd cd.j^ ßeidmusntdldiUteuenidt bond: hoe eßperßueremut inpeccdto,ut dbundet grdtid • tdlibusignduis reß)on~ det Apoßolut dliquotdrgumentis, docens Chrißidnu fidelem minime mdnere in pcccdto ,ßd exercere fit in bonis operibus.

Qui mortui fumus»

PritfJMtM drguit db officio Chrißidni hominis : ^udfii diceret, c^uomodo dudes infihnuldre Chriflianum ijudß obleddntemfepeccdtis^cum uitd Chrißinniexdidmes tro pugnet cum fiudio peccüdiiE.fi enim uitd Cbrifiitt-i

Cap.VI, ANNOT. IN EPlST* PAVLI AÖ ni meditatio mortis pecclt;ttigt;non quad femper ante ocd los habeat,qiiomodo mortui expirent, pallefcant,rige feant,horrere orfcetere incipiant:fed quod peccatunt aboleat,(:y non obfequatur ulterius concupifcenti/t pcccati. Dicit Salomon m Canticis: Laui pedes meos, quomodo inquinabo illos f Ciuomodo ergo quitnor^ tiiipeccato, peccato uiuent Præterea officium Chri~ fliani e!l,utreparet uitam, quam habuit Adam ante^ quam peccaret : imo, utfequitur, imitetur Chriflunif quinonpeccauit.

Anignoratfs,quod qui baptizati,ô(fc. Argumentum fecundum à uoto erpromiffione noi ffra in baptifmo, cuius obliuifei plane fiierit turpe.qua fiarguatin huncmodum ;(Quomodo audes nobis im-pwjgcre peccandi fiudium, cum in baptifmo renuncie-mus diabolo,mundo,crcarniiEthabentquidemChri fliani magnam baptifmo externo reuerentiam,nepecs catis ilium polluât: fed incomparabiliter maiorem inter no,quo feiunt Chrifli fanguine animas ablutas,quds iterum coinquinare ßrmidant. Alioqui propter pro-miffionem in baptifmo à peccatis definere, res indigna Chrifliano fkerit. No enim ideo abluimur (inquit Ter tullianusdepoenitentia)utdelinquere deftnamus,fed quia defijmus,quoniam iam corde lotijumus • Caterii fi ab aquis peccare defiflimus,neceffitate no ffonte in-nocentiam induimus. Atffiritualis baptifmi memoria ualuntarios à peccandi fiudio abfirahit, Vnde cr my-.

fierium

RHOM» IO. OECO* AVTHORE» 4« flerium baptifmi hocloco apcrit.

DE MYSTERIO BAPTISMI,

Ç^inttiisdeus fola fide hominem iufiificet,cluiA corde creditur ad iufiitittm ; ez Chrifius Ad iufiificd-tionein efiomni credenti, itu fiilicetfi’iritu fanélo ho^ minem régénérante. Ne tarnen uana fidefeipfum pal-pet homo, confi/fionem tjuoque retjuirit deiit, quam uera fidet nunquam intermittet gt;nbsp;Conßjfionem au-tem cum audis gt;nbsp;inteUige omnia quibut Cbrifiianum teßari debes. Dicit enim Lucte duodecimo capite : Qtti me fiieritconfi/Juf coram hominibui,^?' ego com fitebor eumcoram patre meo, }giturperclt;ercmo-nialiagt;ZT a,lia opera externa mi[ericordilt;e poeniten ti£,confi/fio fit, quam tantam e[fc oportetMmoripo tius uelis, quàmficubi locut pojlulet, confiteri Chri-fium aliqtio opere nolts • Baptifmus autem zy Eucha-rißia,quantum ad externa,clt;eremonilt;e fymboU funt, in ufum confi/fionis adeo inflitutte, quibut tefta-mur not habere fidem in Chriflum, cradhoc eniti m'-teriut,quod iUafignantnobit exteriut.Semei fit clt;erea monialis ablütio: fed perpetuum quoad uiuimut, in no bit debet ejje fludium abluedipeccatum,eo quod abfq; intermiffione 'm carnepeccato originaliinfilt;ila,pcccat turn puUulat. Ad hanc ablutionefemperjfieilandwm, quæ eftmortificatiopeccati. Et de hoc loquitur domb nut ad Nicodemum Ioannis capite tertio:f^ifiquis «lt;lt;« tuf fiierit ex aqua et/fiiritu, no potefi intrare rfgnuwi

Cap. VI, ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD cœlorum, Dominus MtemUàitrciultimodicens: Qui crediderit, z}- baptiz‘itus fiicrit. baptifmi nomine ad con/èffionem nos urgetiOquot; perfiilam fidemànobis exigit. î^am qui baptizuri non mit,is etiam Cbriftunt confiterinonimlt.

In lefiim Chnftum,

No» dtciï mpatrem,et filium,o-ljgt;iritumfanilum. No» enim ponit qua uerborum forma fimus baptizMf di:fcd mylleriwm baptifmi mortem Chrifli dicit.lta ^3quot; Ml Adis hortatur Petrus, ut unufquifq- baptizdurin nomine lefu Chrifii-.hoceflutaggregeturChriliianis. Pormam uerborum apoflolinon admodum rcligiofe cußodieruntopinor.

In mortem Chrifti,

Hoc myfterium baptifmiefi, ut baptizeinurht mor tern Chrißi:^' difcamus,quod ficut Cbriflus lefusmor tuus eß,ut fatis/iceretfua morte pro noßris peccatis, ita zynos moriamurpeccato.W.oriautem peccato,efi non obfequi deßideri/s peccati. Clt;eterum apoflolus tri um bic meminit: Cruds, fepultur£, zy refurredionis, inquibus oportet Chrißianos Cbriflo conßirmari. Et cr«ce»i quidem Cbrifii re ipfa inpriefenti uita firre de bemus,fepulturam autemcr refurredionem fide ac figt;cgerimus.l^uncdiciturnobis’.Tollecrucem,t3fe-quere me.Gr,tAortificate mébrtt ueß:ra quiefuperten ramfuntfColoJf, 5 .vnde idem eß: crux crbaptifmus

ChrifiMno,

RHOM» IO. OE COL. AVTHORE,

Chrifiûno, totam^; uitätn noßräm crucet» crbapti-fmum ejfe oportet. Porrö fepulturä zr refurreHione nuncjj)e obtinemur.Kho. S-Spe falui ßäifumus, Grcgt; Confcpulti en'äfumus cum Chn'fto, QCCf tiimirum perßäum ftbhtißnum ßrieintes:fed hoc titiUi contmgit in hac uittt.EfJc datent debet nobis pen petuié ßudium, ut perßüe enitimur dd donuendds cott cupifcentids. Et itd confepeliuntur,qui pcrßäe renuit fiant inundo: noti mages curantes nMndivm,clUdm iwor tuM uiuentes.Sic er Paulut dicit: Nuendus nuhicrueiß xtu,cr ego mundo.Et nonfatis fiierit mortificdre can nem,er declinare à maloefed etiam ßciendafunt bond^ utßgt;iritualitcrre[urgentes, ambulemus i» nouitdte ui tee. Arguitigiturhoc loco : Cum bdptifmus nibildßuii prafignetiqabolitionë peccati: temere twbis obijeituv quafiprtedicdtionegratilt;e,peccandifrenurelaxemuf^

Nam fi infi'titq fadi fumus^

Argumentît tertiü ab operatione nofira: ^Uie no eß noßrd,fed Chrifli potius.quafi dicat: Eß in nobis Chrf flus,cui implantati funtus, qui operaturopusÇuum: ey dudes dicere,nos contuere adßdgitid ? Hoc enim ßierit dicere,Chrißum ipfum peccare. Nam cum furculus 'm plantatui,eundem ßuäüproßrt quem arbor.nos inßt ti Chrißo,Chrißiquoq^ ßuHusproßremus. ïoan.i^. Egofum uitK,cr uos palmites. Namficutßuxit ex rd~ ßice Adieprimi, [uccus inobedientilt;c, ut repugnet cdr^

Cap» VK ANNOT, IN EPIST» PAVLI AIK, ex radice Chrifti manat in not gratia, pef Chrifiur ca quant obedimut deo. Eßprteterea Chri/lut caput nof putnoftrti. jirummonÇicutprincipedicunturcapita populi, qui nihil efftciunt in ali/t fed jolunt aliquanto fublimiut fa~ piunt.Ita autem caput eft,ut animet totum cotput, ex co totum corput coagmentetur, ut ad Ephef,^, cy f(c«t naturale caput uitam diftiUat in membra.

Similitudfne mortis eius.

ProParticipct,repeterepotet lnfititi/gt; perfimili-tudinem refurreâionis,zy-c. Subejlibiarquartuar-gumentu.quo arguitajpe noßra.quafi dicat: Putat'ne not bonarcfurreóiionitueUe amittere ignauiaf Amit~ teremus autem, nil'i imitaremur Chrifiwm inftmilitudi ne mortii.Et nota,quod non dicitur ibi ßmilitudo mor tis Chri/îi,quafi Chriftut no fit uere mortuui:fedquoi not cidebemui affimilarip morte: hoc eft,ut ficut ipfe aeßtnilui e/lhacuita,itanotdcfùngamurpcccatiSf

' Illudfacientesj

Exponitfuperius diiHa.Sed difee hie modu loquen-diapojioli,quid ueterem hominem, cr noutvm homine dicat, Aiunt ueterem hominem,quatenui /firitu fanilo af/îiti nonfumut. Et bene, Sed quit iüe, nbsp;nbsp;quomodo

crucifigenduiî Inobedient iUe deo i^O'fui commodi afgt; * feilator.Crucißgamutigiturnoßram uolutttatem,cr tarn no quteramuf no/1ra,quàmji non eßemut:fedgloa riam dei in omnibut /ßeiiemut.Nouui aut homo efl à quißgt;iritufanilo aßiatus ejïjCS’ bic obedit uoluntati di

itiM

RHOM, io. oecöl. avthore,

Mté diuittieobedire, ù. Chrißo eftyC^ui hancfudtn obedicntufuis ctid i/nßiiritf.O' itd aboletur, peccatUydünon/cruiturpecctito.Difce etidmbic,qute fituera imitixtio paffionK Chrifli. guia Chrifiut dicit: iJoHteßerefup me,fedfup uoßpfoi. Redcigiturimit, tdmur Chrißumyfiaffediones noßrds crucifixerimuf, ' Etem'm qui mortiius eft,

' Senftti eß:Si eßei omnino ntortuui peccdtOyictnt tf-fcs iüßificdtiu quoq;, ZT ne tninimum quiddam tibiadi hiereret. Probant hoc dido baptißnudurareufqueadl mortem, er tune demum hominc uere iußificari. Prof^ tnde er hoefubijeiunt : Siquidé uera eß iußificatioyer confummatainmorte,ßejuitur, quodß purgatoriim eßet poßhancuitam, eße etiambaptifmiquoddamgei nui,er nondum peccata uere mortua .Sedtu exponat deßudio mortificandipecciitum,lt;]uodcum ßdetinno^ Ins opertttur,mortuifuwu5ctmi chrißo,erßgt;em uité literntehdbemus.

*Scientes,quod Chriftus femel,

Senjus eß'.Sicut chrißus perßde er una morte fa-tisßcit,necf; Opus eßutiteruinnwridtur pro peccdtis; ituetnoseüinutdri debemusyCiuod perßdccertemus contrdpeccdtivmyddntesoperdm ne reldbdmur.

Ita 0^ uos ipibs exiftimetis

QUdntli dd bdptifmu dttinet,de fe debet unuftjuißff boc [entire,quif' mortuus müdo,er ßbi dicere in t entdtiouibus,Ciimmortuut[is,quidddtemundusilti

Cap, VI» ANNOT, IN EPIST, PAVLl AD honifMtem operibiu tamjuamuiuent deo,alttcritef ûbediregt;eo quod [cit lUa placere deo.

PerChrittumlefamt

Hoc nonfitnojiris operibut,[edgriitùdominin9-ftrilefuChrißi.

Ne igitur regnet peccatum,

Exhortatur ad uit£ fanäinwniamgt;quo magis dilit-itt quodobieäum, Chriftianos probarc peccatum,

Igitur

QMM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;promifimus in baptifmo, quia tat» tubi

teffumuhCf implantati Chriflo, quifua operaoperaf tur in nobis, quia tanta bonanobispromißa funt- Jgi~ tur nunquam admittamus,ut i« ko6w regnetpeccatü, Peccatum

No» «»«(« er alterum dicit, fed procliuitatei» ad peccandum : or hoc efl originale peccatum quod habit tat in carne noßra, propter quod dicimur peccatoret etiam poß baptifmum.Relinquutur enim concuptfcen ti£ Uhus in carne noßra, ficut lebufeiin terra fanila.

Ne regnet

Uondicit,ne tenlet,uelexerceat:fed,neuincat,C!f‘ primas partes habcat,extmihoß)iritu dei-

Veftro corpore

Corpus totü hominé uocat,etià internü. Idem etiitn efl quod inßa dicit,peccatu uobis no dominahitur.biet' que enim omne peccatum in «rw eft, hoc efl,exteriut appa-

RHOM» IO«. OECOU AVTHORE, 5» appitret: ficut defuperbii(,cr h£refi,muidii(,crftnül(-but pi(tet,i]ult;e mtrmfecui latent: quee tarnen c^ipfa di ctmtur opera carnis:^- qui ea ficiunt,carnAles dicuna tur. ïmè Proprieomnepeccatumfedem in animaha-bet,cr exterior homo non efl: ntÇiinftrumentum.

Mortali,

Admonet interim noifragilitatis noflræ. nicitau-tem mortale corptu, hoe eft,peccabile, er ud fecudam tnortépropenfum. Corput enim hoe aggrauat anima,

Neobediatis concupifcentqs,

T ejlatur adeffe quidem cupiditatet, fed hortatur Hf quis iUis obediaf.ad quod exponunt iHud Genef. 4, Subter te fit appetitus tutu.

Membra ueftra

De externis maxime loquitur, utputa dures ne au-diantfcurrilia:oeuli auertantur, ne uideat uanitatem: tnanus continedtur,ne rapiant : pedes,ne currat ad efa fùndcndumfanguiné: lingua,ne loquaturdolum: O' re liquü totum corpus fanâificetur.Tarnet ft o de inter^ nis no indigne mtellexeris,nempe ut fil careat ira,cor aüt uanis cupiditatibuSiO prophanis cogitationibui,

Arma miuftitiæj

Arma,ide/l,inftrum£ta,organii.Mauulttamcnhoc nomine uti, ut admoneatperpetui belli contra/j^iritua les hofles-Etut oflendat diabolu nosarmis noflrii ex~ (»ugndre, cui occaftonem ddmufper ignauia ac pecci~

G Î

CaptVIf' anno T, IN EP I ST. PAVLI AB'' t(( itoflra,ut itccepti potefldte d deo nobis illuddt. f

Sedaccomodetis

Vf »quot;4 iujlitid db internis incipit.unde dominus dicit, Kegnu dei intrd uos eft. Vult igiturut imitdntes Abel, primum nosipjbs ojferdmus deo, deinde dond.nub luf enim bona opera ftcit, niß ipfe anted ßierit bonus. l!}eq;fruâus bonos anted proftret,nißßierit arbor bo nA.Vult infuperutcu magna alacritate O'g^ndio nos offeramits tamjuamhi quicarcerefoluti, uelèmortç fuftitdti (unt.Vnde dicit,uelut ex mortuis uiuentes.dh ludcnsdd iUud Üzeche.^ y.

Arma j'uflitiæ deo,

Membra noftra ßnt arma iuftitiæ ad conßffione er çonteftationem ftdeiinnobis latentii. Inßtper erad fuam ipforum humiliationem, quo parabiliora ßnt 44 ßeruiendu/mjßiritui er proximo.

Peccatumehimuobis. '

Poft exhortationem comendatiuncula magis inci-tat-Perme enimßc dicit : exhorter quidem,fedßcio er conßdo,quod non ßtis ex eorwm numero, quibus pccf 'catum dominatur.er cdufam ßibiungit:

Non em'm cftjs fub Iege,ö^'c*

Quandiu uel inuitus, uel in hominumgratiam, uel ~metusdutpr,emq rejße^lu ftcimus ea qute im lege pre cepta funt ,ß:mperadhuc fub Icgeßimus, er nos reos agereercondemnare lexpoterit. Quando autemß:i-entes nos per Cbriftü rcconcilidtospatri,alacriter er ^onte

Ä.HOM» 104 OECOL. AVTHORE» 5» ß)oitteß,cimtis eit cjUiC lex pr£df'it,ß^luri ei, etinn ß tfuUilexpofttaeßct,fnb gntiafumits.Ethacefllex, /piritusftnäus in cordibiu hominumfcribit,

Qiiid igitur peccabimusc'

Secundi obiedto, Nf cjud euingeliu aufcturfolue re lege,eo quoddiamus,fideles cffel'uprd lege. Ndw ÇKÙ Chrifius efl fupn lege, er ejui fub gntii [unt,ini corporätifunt Chriflo,et iti cu cbriflo etiä ipfl fupn legé,fed/èliciter, No em'm hoc cedit id exiggenndi pecciti,fed idfindimoni^ iugmétum- Arguitiut in huHcmodu:Eius c^uis open ßcit,cuius feruut efl : uos ferui eflis iuflitiepergntidm chriftu, ergo etiiot iuflitiie open ßcietis.

Pcccati ad mortem,fiue ad obcdicntiam»

Cotrd neutnles duisponitobedietiis,peccitiflilii ceter iuflitilt;e,mediï ignont. Interim er libertdtc ir Ifitrij qnuUifit, infinuit. Aut enlm feruus es pecati, et eius tynnnide in pecatu ]fionte trdfis:uelferuus er gntiie, er opcrïte per te deo opi,gloriofus ippirer»

Gratia autemdeo,

Cntids deo dicit, neqs uiribus fuis libertdtc tribuit.

Obediftis ex corde*

Jdefltßdi eflis flgt;irituiles,er iti non hibetis oput lege qu£ pofiti efl ntilis-Seruitis enim unäionem er cTjirititem, qute ßrmi efl dodrinie, in quim tndudi eflis.Hoc enim minditum Chrifti efl, ut diligdmuf iiicem,[icutilledilexitwf,

Cap,VI. nbsp;ANNOT, IN EPIST, PAVLI AÖ

Liberi aurem fadi peccato, Jteru n£gcit e^fe mediu:fcd neceffe nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uelbonufpf»

ùelnMlMtfrigidiis uelcaliduf.tepidoieniweuomitdef, t(f.mere.i4;funt ficuf unldc bon£,(y uMe mdhe.etc Humanum quiddam dico,

Ètùm hoc loco exhorttttur,ficutCupra,cum pojptn fnulta à uobut exigere. Ciuid enim nondcbeinus Chri flo pro nobis pujjof Sedljgt;t(täs imbeciUitittem ueflrâ, hortor tMtumJi non plus feruitis iuftitite, filtern tan^ tum ferutte iuftitiæ, ijuintum inta feruiftis pecato.

Vt iutemjfjonte iccendimur ad exercedum nos m bo Uis operibus, proponit antitheftn miniflerij peccati iufliti£- Inmini/lerioenimpeccdti e/ipriuitioomntu honorum,ijuia feruus peccati liber eft iuftitite: ideß^at retiuftitii'.cluoduelunumfolumdetcrrere deberet i pecato. Infuper in mtniflerio pecati eft immundttii, Cr deinde fruilusyconfttfto,cr crubefeentii-.demque fti nis,morsinimæ.Cotrà, ubiferuituriuftiti£,ibieftnw# nunüftio 4 gnuiffinM illi feruitutc pecati, à qua libc~ fari perfc magnum eft-.deinde eft tradudio in feruitugt; tentdei,cuiferuireregnare eft. Eftautemcrproim-tnunditia fandiftatio,pro confitftone fiducia,pro mor teuitdieterna.

Etenim authoramenta peccati mors,

Mors quidem nobis debetur tufte propter peccdta. , Vita iut £terna donu dei eft,utfcias deu fua dona in no bis remunerare, Atlt;^ ita nos deus gratis beatos ftcit.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CAPVT

RMOiï. IO, OECO, AVTHORË» $5 capvt SEPTIMVM^ An isnorati's fratres, o

■ LU fimlitudine tidllruit,(iuod dixerät chri jltMos non effc fcruos peccati ,fed iuftiti£, Zyprædiciitione cunngclij uitijs ianudm no dpertri.Eftdiitemfimilitudodconiugijsiumptd. Duplex enim ponit coniugitim,ficutet dupliccm pofuerat feruitutem.Gerit autem uxor in coiugio ferutlem per-fonam; cum nos comparée uxori, utrobiq; declarat [eruire, atque hac ratione libero drbitrio iterum nihil eritgloria. Hlt;tbcf etiam hie ßntent dßegöridrum de matrimony s,quorum crebra mentio in fcripturis,

(Sdentibus enim legem loquor}

Jdcfl,doéiis loquor:undc drgumenttmeftchrifliel nos tunc/îiiffe excrcitdtos m lege: uelfaltem fciuiff~etM turam legis,cr quantum lex obfiringat. tiidm quanditi lex durdt in fuo uigore,tenetur homo earn feruarc. Vit de legem à Uganda didam uolunt,ficut religionem d re ligdndo,quod obliget. Vocdt autem cr peccatum oris ginale, acueterem hominem legem propter uim cr ty rannidem[udm.

Nam quæ fub ufro eft mulier.

Coniugia duo ponif.Primum cfl mulieris cum mari to turpi,cyignobilijprocreanteq; monflrofos partus. Secundum eft mulieris cum pulcherrimo O' benignijji Mo,procreanteq; nobiliffimamprolcm. Primus uir n»

G 5

ANNOT4 IN EPIST, PAVLI AD fterefi ueturhoino,eyßmetttJpeccMdum,uirpl.in^ turpiiiCr lt;jui turpijjimof partuf procréât,opera cdrf nis : unde per illtt mfra dicimurfruitificdre morti-Vi^ dutem fecunduf.e/l Chrißutdodn.j.Qui habet ßgt;on-ftm,ß)onfur eß.Et Matth.9 .Non poffuntfili/ l}gt;onß Itt ^ere. zir c£terd. Df boc ß)on[o inteUigitur canticum canticorum. Et ofeæfecudo'.Vocat me uir metu.i. Co r in th. duodecimo :Adiunxi uos uni uiro,crc.Ex iUo ui ro habemuf nobililfimos ßuHut, nempe fruäuf ßgt;iri~ tut : dim nonßruimut peruetu/latem liters, fed per tiouitdtemf}gt;iritu!. In litera feruiut omnet, guotejuot în/^nritu no d^unturß}iritu dei : inßiritu autem,guigratis er feruMHtgt; hilariter deoferuiunt, non/^e prlt;emiorum aüeili, nec tnetu pocnartm territi.

Igitur uiuente uiro uocabitur adultéra.

Traâdtdpo/loluthunclocimi.Corinth.^.id^ [erio : f?ic 4«tfnj folum pro fimilitudine ajjumit. Ani-maiuerte tarnen, guodß mutier difee/ferit à uiro pro^ pter ddulterium uirkiam noeß obligata uiro, Matth. ^.Si tarnen Chrißiand,udldefolicitd eritprofalute ui-ri, etidm ddulteri, pro tjua nihil non ßret er tentabit. Animaduerte hoc,guod iut ueteris hominis non itd ltgdtperomnia,ßcutlexconiug^ uxorem.Vetut enim homo no proprie uir eß, fed magisadulter. Ada enim iußut creatus efl primant : proptered defeifeere debe-niusduetere Adam. Dicitur tarnen uir propter ty-ranitidemçyuim,

Qijii

'■RHOM. 10«. OECOL« AVTHORE« Ç4 Quid igitur dicemusC

Ex bw diäafunt, emcrgit ([uteftio de(inHiu-te legis. Dixerat enim legem operariiram:cy cos qui fubgratiit, idin non effcfub lege. Pneterea. compara^ rat ueterem hominem cir peecati ßmitem legi. Pote-rlt;tt quis ßljiiairi coUigere, legem effe peccdtupi^et' itdbld/jihemdremMofency-legedei. Proindeutoße ddthone/ldtem legis,reß}ondet,Abßt.qudßd!cat:l^o dixerim [egcm,qu£ per Mofen ddtd^impidm, cum pee cdtumßt trdnfgreffio legis:ßd uelim deplordrcitißn niitdtem cy debilitdtem noßrdm hi(ee uerbis: Nd poß peccatumprimorum pdrentum itduitidtd eft ndturdi noßrd) ut lex d deo ddtd, qudmuis uerefdnâd fit, non folum tdmen noniiiuet,fed eSquot; détériorés redddt. Si dif tern qult;eris,CiUdre ddtd fttit olim lexiRe/})ondeo:De bebdt homo dbfque lege deo hildriter fcruire omnibut fuis dffedibus'.uerum ut peccdtorerdt, non eognofte-bdtmdlitidmfudm, quod tuntdpronitdte ddpeccdndu firretur. Poftta igitur eft lex, ut cton uiderctfe tüdm nonpo/fteimplere, dgnofceret feinßrmtint,O'pl‘tgt;^^ impiu,eo quod affeäu repugndretfttirituùdtqj itd de^ fßerdns de fuis uiribu[,ab optima dco peteretduxiliîé: dccepto diuinitus ftiritu ,/àceretquod cdrnis negd bdtinßrmitds,

Scd peccatutn nö cognoui, nifi per lege«

Hoc unumpreftitit mihi lex,ut dperiret mihi ocut los ad cognofctnditpecçati(;boceft,pcccatricé iHa

Cap. VIT* ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD [ducünt naturant, homittibus ßrme ßmper occultdtn. Tttntu! enim ante legem erat ftupor,ut ab externis er hypocriticiioperibus metirerfanäimoniam,ermihif ipfi incognituf eram,quod tarn turpis,infirmu{ er ab-ominabilis e]Jem:uerum ijuodfcio nunchabitare tnme fgt;eccatum,hoc debeo legi. Ante legem nuUamßciebam confeientiam fuper concupifeentia prohibitorum, ZSquot; odio legismuncpoß: legem,quia iÜa uideo ejfe in me,et ii/plicere dco, neceffc eß ut ßtear me ejje peccatore.

Occafione autem acccpta,peccat3.

QKf reret quißgt;iam: tiihilne proßiit tibi lex ad emë dationem tui,poßquamcognouißite eßepeccatorei Diät nihil fe à lege emendatum, fed cxcitatum, er m-fiammatum ab ea ad peccatum:hoc eß quod dicit, Pec catumgenuit in me concupißentiam : id eß, peccatrix mea natura er contumax legem eJJe indignabatur: er que antea peccabat fimplicitcr,aceepta lege cum odio legislatorif peccare coepit. Etficut Cain male diuide-bat,externa operaßcieni,animum aut à deo auertef . Stqui'dê fine lege peccatum mortuS erat.

Hic mortuum eße,non eß idem quod non eße,uelno imputari ad peccatum : fed peccatricem naturam non ita irritatam,neq; ita territä à lege,Antea,inquit,non eram notut mihi,quod ita regnaret in mepeccatum:ßa cutpharifei fecura er tranquiUa confeientiafunt iußi ßcanteffcipfo!,erpl4cente{fibi, Namquialegern er um

RHOM. IO» OECO, AVTHORE»

Him le^is non cognolcumt.neq; terrentur, neq; confittt ' duntur ab interna fuafœJitate.

Ego autem ah'quado uiuebam fine lege,

Itttfßigrfy, ^«0 tempore [gt;harif£umageret,nondii cognita ui legis,quie omties uires requirit.

Porro ueniête mâdato peccatum reuixit, id efl,cognita ui mandati,reuixit uis peccati:id eft, confeiur fäHus fum,qudtM» rebeUet caro mea f^iritui. er apparet quanta in me pronitas peccandi,

Ego autem mortuus fum.

Ex eo tempore didiei, quam nihil poffint omnes hu Manlt;e uires,er me effê infirmu,ac mortuum.Vide hoc loco quantum ualeat liberum arbitrium.

Hoc efle ad mortem.

Et non folim uidi corruptas uires animi, fed etiam me non effecurabilem fimpliciremedio.Nam remediu legis,quod uiuißcare debebat, tarn nonproficiebat, ut etiam ad mortem cederet,

Nam peccatum occaftone accepta,

Qÿomodo cedebatad mortemiaoe modo. Na pro nitas peccandi, id eft, peccatrix natura, qute intra me ei1,ut inteBexit fibi modum poni,crfe refrenari,nonfo Iwm no fècit bonum, fed etiam addidit malum:utfciam me magnu peccatorem,qui antea iuflum me putabam,

■ Itacßlexipfaquidemfandaeft,

ÓPfVïIi ANNOT» IN EPIST» PAVLI AÖ

. NibJÏ queror de prtecepto uel lege, quie nonfolunt' fdndd eß:,quis((i,deofdnätttritditd :fedetidiufttt,quü Cd priefcribit quie deo debetur. Deitilt;J; er boitd eft,qit muftd fecu nobis i^^rt comoddyfi iüdm feruduerimus. Ergo quod bona, mihifadum eft mors?

Al(4 w fKo»ct ^uteftionem. Diceret enim qui/^iidin» Pugitdstibijpfi 0 Pdule, Qtiomodo dicis legem bond, cum edndem uidcdris dicere duthorem mortisiHiecci-ne fcilicet legis comoddiRe)jgt;ondet:fib[it ut htecfic did cdin, er legi meum miferidm dcceptdm ßrdm:fed tri-buo boc peccdto,er peccdtrici naturte me£, qult;e optimum pharmdcum legis reijeittOf quod dd fdlutem dd-titm,fibi MJ «cnerafwn conuertit. Legem bonumßteor, fedpeccdtricem meum ndturdm tdtiebonitdtis no effe cdpdcem doleo.Ndm iÜd mortem pdrit,tton lex.

Vt fieret maiorem in modum»

Quomodogignit mortem uitidtd cdro, uelpeccdtuf Quidpoßprteceptum non folu non defino peccare,fed erdmplius pecco.Vnde nuüd relinquilurmihi excufdd tio,dicorq; peccdns peccdtuÄdq; percxceUcntidm.

. Scimus enim quod lex Ipiritualis eft»

Mdnißfie fuo exemplo probdt,quomodo in malum ceddt lex,fud tdme culpd: quo etid decldrdtur,fdnlt;!lot Lex qudre »S cdrere peccdto in bonis operibus. No ideo dute lex ' l^iritudlis ßiiritudlis dicitur, quid dUegoricds infe cotinetfenten ■■ Äcdtur, riinfed quidj^irituexigit,er »ult ut omnid ficidniut, ficui

(. K HO H. IO* OE CO. A VT HO RE, t peut ßgt;iritu.i.les, Niß enim ߣlui ßteris notais homo,tt fegenerdtus per (ßiritumtne dpicem quidem ddimple-bis in kge:ubi^utcin dcceperis l}gt;iritwnChrißi,qui cß tmpletio legis, tune te nuUd lex dccufdre poterit. hoc qui feiunt, nequdqudtn cum phdrifd’is de fuis operibtis gloridbuntur.Obferud tdrnen,quod non idem eß dice-re,legem effel^iritus,cr legem f^iritualem efje. Lfx enim Mofidici poteß /fgt;iritudlis, quid affcüus exigit, fed nonuiresprtefldtddimplendilegemtNdmlexJpiri tus, lex eß fidei:ut infrdpdtcbit.

At ego carnah's fum,

Ego qudtenus mihi reßäus fum, er iuxtd primuge nerdtionem db Addm, cdrnalis er erdffui fummon/jie Ho gloridm dei,ßigio crueem,dmo commodd propridt ernonfolum cdmulis, erficut minißer dddiHus carni, fedßcut empticium mdneipium, qui non poffum fu/pi~ gcre imperium domini,ct ßeio quiequid cdro imperdt. Lex/^iritudlem requirit, ego dutem cdrndlis fumtlex uult Überum,ego dutem cdptiuus fum.Cdmdles fumus in peccdto Ad£, quiperdidit innocentidm, eo quod itt ißo peccduimus omnes : cognouimus dutem per legent nos effe uenditos.Efd.q i.Ci^idgrdtis uenditießis,er non in drgento re dimemini.

Quod enim ago »non probo,

No» introducit dpoßolus dliendm perfonä, fedfu^ propriam,dieitdUtem:Ciuoddgo,mcdrnefcißcet,(md

Cap«yil# ANNOT* IN EPIST* PAVLI AD probo per legem, Oquot; odi fjfiritu. Et ägnofcit in je dd^ hue Apo/lolus etidm iuftificittuspecccttfimt,Cirpeccin^ dicupiditatem.

Non enim quod uolojfacio*

Htc appdret uitam tußorum effe perpetudmpdlæ-flrdm:impcllunturenimdjpmtu/anäo adfdcienddbo nd,fed obßdt caro,C!r deßrmit opur. ïuftuscupit dgef re bonum opm optime :fed cum confiderduerit quak iRud fit, inuenit multid modis uitidtum, er nonßtilum ficut uult,er diädt lex dei,er proinie non probdttdt-tdmen interim licet ipfo inuito ddmifeedt fe dliquid m purum eringrdtum,nihilominusadnititurßcereopiu legit,quo ßudio teßdtur legem effe bomm. Exempllt hübe! inprecibus,quas quii cupitdbfq;eudgdtioneme tis deo dicere,(ypr£terfententidm fudmudridscogi-tdtione! ddmittit.

Nunc autem ego non perpetro illud»

Q«od opu! famHum non legitime fiit, in cdufd ejl peccdtrix noftrd ndturd 'm nobit hdbitdns,ey fuum tyt rdnnidem exercent.

Noui enim quod non habitat in carne.

Id eß, re ipfd experior, qnod nonfolum habitat 'm mepeccdtum,fedetidm nonhdbitdtbonum. Namfeio «ifturdtM itd uitidtdm, ut qudmuit ßgt;iritus aliquid reue lduerit,ereoncefferituetle,tdmen oppugnetcdro,ded fintq^ uirct dd perficiédum,nifi idem fpiritus perficiat.

Porr»

57

RHOM. IO» OECOL, INTER?, Porro fi quod non uolo facio.

Senfuf tjl: £x hlt;tc inobcdientùfttis appiiret, ^uoi Ji frccro bonu cpM negligentius,cotranitente bottA uo Ittinteite, iTlitw negligentiie cmJa eft inhabùÀtpeccatîé,

Deledat cntm me lex»

Ex boc Zoco nMniftftum eft,Päulwm hec in fud per-Jona dixilJe.fjudmuK effet iuftificatm- No» f»fgt;» dc/e-ildt lex del,niff iu/hftcdtot,

V ideo aufem aliam legem,

Diftenfdtione del, ne fuperbidmuf, tyrdnttK uel im perium ueteris Ade priccipit contrdridlegidei. Lex del uultM coldm dewn fuperomnid:lexquemmem~ brisyiubet ut comodi propridfequdr. Lex dci uult,ut diligdm proximu ficutme:it lex ndture dicitycharitd-tern 4 feipfo incipere,Vide aut ut feuiat lex cdmi{,re-beßdt enim legi dei. Neg; boefatis uidetur,m[iperlegt; gem ddtdm män 'm remediü, cdptiuu me ftcidt kgi pec Citi,hoc eftfibÿpfi. Peccdtu enim hie uocdmuf uitiatH H4turdm:legem dut ciut,impetu[ducie «4t«rlt;e (« mem brii o-dffeâibuigt; Pducif,ipfdpeccdtrix ndturdfuo Im pcrio fibi me uindicdt,crd mdnddto dei dueüit.

Mifèr ego homo,

Deplordt[eipftlt;m,cy hec eftuerdQr perpetud cdiu Jddeplorddi nofipfot.Alibifolet Apoftolutgloriari in pdupertdte,in ignominid,in dffliâionibut:etftmilibuf, cdmii aitt inobeflifntM btget: amp;nbsp;non Joli dicitfe infir • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H

Cap,VH. ANNOT. IN ^IST, PAVLl AD /num ucl cdptiuu/ed plané mifèru,ctcmnî auxiUóalb ogui deßitutu:hoc cß quad et Dauid deploraf.Heu ttii hi,qa incolatuf meus prologatus efi.Et Efa.^ 9-'P-ugie mus ut urß,meditabimur ut coluba,quia no eß iudiciu. Ex hoc corpore morti obnoxi'o,

Jdeßgt;procliuiad peccandum,ßcut amp;nbsp;fupra dixit: l^e regnet'm mortaliueßro corpore peecatu-Velßm-pliciter : Quis liberabit me à morte ilia, O'g^ituilüd mißriatPotcß er corpus mortuu appeUari, quod dor miatab ailibus interioris uitlt;e, er mortuisfimile fit. Nà licet quorundä fides deo uere uiuaf.ut eß 'm 'mfinf tibus er imbecillibus 'm fide,mortua tarnen eß mterdü â uita proficientiu deuirtute 'm uirtute .Etita corpus fuu Paulusuocat corpusmortuupropterpeccatu.ini quantuenimcorpus quod corrupitur,aggrauatdni-mam,er deprimitfenfum à cogitatu rerü meliorudn-tantu corpus eß mortuu.Et idcirco etiam nos dicimur mortui : er confequenter fides quoq; dicitur mortua: quia fides dum nonoperaturper dileitionem, quantu ad illud Opus quodficere debebat, mortua dicitur. Et it(i quis pojfet etiam iHud tacobicxponere-.Fidesabfq; Dperibus mortua eß, Sedpraflat quamftmplicißime feripturas exponi.

Graf i'as ago deo meo,

A poflolus circutißicicnsfcipfum cumfuo libero ar bitrio,er uiribus rcliquis.pcr omnia deßitutufe muea fiit, er 'm folagratia Cbrißi, qui dat ut umcamus,fal~

KHOM» IO« GECOL« AVTHORE, Ç8 uarifepoffc cognouit:unde Cr- dicit deo.

Itacp ego mente feruio legi. ’ Epiphonemdrftmhuncfenfum: Taliie/lcoditio ho Minis,utgudtenus tTlufirdtus ßterit/f)mtufdnäo,fcr^ uidt:deo:gMtenus aütftbijpßrclidlus,(eruidtpeccdtOt

CAPVT OCTAVVJM.

Nulla 1'gitiir nunc condemnatio, dc ndturdpcccdtiegit,cycirnis:

M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ndturte miferidm dcploräuit:

eji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inciDi't none de grdtid doccre, quie nos libé

rât de corpore mortis, facit ut peccdtd, c[uce nec^uit uitdre humdUA imbccillitds,dcus ignofcdt. Eft dutè grd tid ,non quihtds qudddm dnim£ ,uthd{lcnuf doifum eftftedftuor dei.quo uel ex filijs ir£ fiut filij regnt, uel conferudntur in numero filiorü,^uifunt filij regni.Edf uordut iUe in filios.eft exfiiuore dei in Chri/lftnAturd filtiideitde lt;}uopdterdixit,Hiceftfiliusmctn dilefttis, ‘ im quo mibicompldcitii. Vndeomne neßrummeritunt eftmChrifto,q!(inoftrdiußitideft,crdbftulitpeccdtd mundi,ut eft z.Cor. 5.Ehw lt;J«i ßon noucrdl pcccdtü, ficit^p nobis peccdtu gt;nbsp;ut efficeremur iuftitid deip lÜu,

Nulla i'gttur condemnatio,Sfc.

Sinu[ldeftcondemnAtio,igiturnrc culpdimputd-bitur,neq- peendexigrtur. ConfeiUdneüetid eft quoi' hi qui fidedefitngüt'urhdc uifd, dd purgdtorium quod ’ comni(iitifMtt,nontrdnftunt;fi(ntei}imtllim Chrifto-

Cap.VIJI ANNOT. IN EPIST* PAVLI AD

Iff«perfidéAtd i.ïodn.i.Siconfitedmurpeccätdno-flrafidelit efi dem et iullut,ut remittit nobis peccdtit

Qui funt in Chrido Ie(u*

ebn/it« cttMM uitis eß uen, mi ^«4 ^uiftjuis ntdnfe-rit,sffèretfruéimn multumAodn.i^.Sed obijcis:Satis igitur ent dicere ,lisq funt in Chrifio lefu:neg; oput ent dddere.Quf uerfintur iuxtd ßjiritum.Verum hoc adijcit,ne ^uis udHA/pefemetipfumfeducat, er fiilitiS fident prouerahdbedt.Siceir lodnnesin epißoldfud quunt diceret, omnis t^ui ntMet in eo nonpeceat, diligenter fitml ddmonui(,ne ijuis fefeduceret^

luxtafpintum*

Juxtd l^iritwm uerfintur, qui umbuLint iuxtd noua tiffeâlü, legem nbfij; imperio legis ficere pdrdtum,^-peccdtis repugnantem. luxtd cdrnem uero ambulant, quiomittuntca quie lexpr£cipit ; uel etiam.qui ca fit-ciunt qu£ lex priecipitfied inuitus,atq; adeo ut ueUent non effe legem. Quotquot autem tales funt, ad chri-ftum non pertinent,quatenus carnemfeélantur.

Lex enim fpiritus uitx in Chrifto*

Qtia;ris,quomodo nuUa eß condemnation quia fili-iu,cuipater omne iudicium dedit, reddit nos liberos à, iure, id eß tyrannide,peccatier mortis- î^on dicit aut tem,quod omntno liberet nos à peccato er morte ; fei tantum à iure peccati er mortis, nefcilicetdamnofe [int procliuitas peccandi er mors,

Lex

RHOM, IO, OECOL, AVTHORÊ» Ç,

Lexfpintus, •

ließtguberniitiouitAlis/pirittUiquemfuppcdttdt Chri/lut.nonfolumadmonent not exempta mortùfuie ad chirititis opéra ßcieda, fed etiam operant itlarn in cordibut noflris. Ex hoc/piritu profluit gaudiu in adt Kerfit/ecnritat in medijt periculiS:/^ef in bis ^uie f»ne pneter/pem.

Etcnim quod fexpræftare non potuif.

Hoc efl i lt;]uia impo/Jîbile er at bomirn fuis uiribttt implere tjuie in /ege funtpriecepta:propterea mißt dcf iisfiliumfuum,per quem iußißcaremur, cr legem pleremus.îiim propter ilium non imputanturea,(}ult;e oUmpeccauimustZtrdatur gratia ac^iritus,utbilarii ter deittcept mandata eiusßciamiu.Cateru bk te non moueat uulgare dklu. Anathema effe, i^uod deus prie» cipitimpo/Jibilia tuerum enim effet, fi ^uk fecluderet gratiam dei, cum cjua omnia po/fumus, cz pne qua m'a hil poffumut quàm peccare : quod ueriut quk dixerit, nonpoffe. Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tanta eft 'tnfirmitas noflr^ naturte:

kxlitera:occidit,ffiritutuiuißcat, i.Corinth.A'-eap, Qupd autem ita 'mfirmifimut, umtfquifque in feipfo at gnofeerepoterit. Lexpnecipitamareinimicot ex toto corde. Item uultmeßt nobis cor lapideum. Sed co« gnofee teipfum,an quit cortuum mutarepo/fitprieter deum.Non nünut enim eß, quàm [i quit mortuum fufci taret,uelclt;ecMtt iUuminaret,

Cap»Vin» ANNOT, IN EPIST. PAVL, AÖ Per carnem,

Cdrnem, totu homine inteUige grdtid de/lituttim. Opponitur eni’n hoc loco euro jjiiritui: unde no poteß pjrti hominis dttribui.Eneruatur ctidm hoc loco Ubes ^riarbitrijuisdd ficiendubond:ficut c^moxinpoße-rioribut,cu dicit : Affeilus amis mors eß legi des nonfubditur:ßquidemnepoteßquidem.

In fimilitudinem carm's peccatb

Hic VdkutirtMf zy M:trcionfumunt argumentÜ,qd’ Chriflus notthabuerit uerit, fed phancaflicmn corpus. ‘ Atqui Apoflolus no negut, Chrißti hetbuiffe uerä car-nem,qudmuis dicatfimilitudinem carnis.Negat autem hdbuiffe uerant carnem peccatricc: quia caro eins non ' ftätpeccatrix,qudmuis fiicritfimilis noßrte, quaipec-cacrix: fed in hoc habuit fimilitudinem, quia Chrißus tnortuus defeendit ad mßrnutquod nÖ uidetur ef]e,ni^ fi eorum qui uere peccatricem carnemgeßant: quiaßi pendium peccati,mors .Et ob hanc rationé, Num. 21. -comparaturferpcnti£neo,quihabcbdtl^ecjëferpen-tis,lt;sruerusferpens no erat.Et Deut. 2 2.dicitur,Mad ledii'lus omnis quipendet inligno.quod inteUige de Chrißo.nonquodprofe,fedquodpronobisßteritß-ffusmalediélamcoramdco.

De peccato datnnauit pcccatS in carne, id eß.perhoßtä,uelfacrificium corporis, quod di-äum fiat peccatum : condemnauit,id eß, uim ademit: peccatum,ideß,tyrannidcmpcccAndiinnobis.Solet enitn

RHOM, IO. OECOL. AVTHORE, d» cBim infcriptura etUmfxcrificiu pccatu did,ut ofe£ ^uxrto-.Peccdtapopulimdcomedét fdcerdotet. Etitlt;t fwrx Chri/li, quidj’xcrifidum fuit, pccatum didtur. Condemnduit dutem peccdtu hoe modo,quiiinnocenf fuitcdroChriliiyamp;mortud-.periniedcucrcpecedfJ'ct, Codemndtum efl peccdtum, id ell,ßdum eft odiofum, er dbominAbile,itd utftirititi dicdt in nobis: Eccepro ptcr temortuui eftftlius dd,iUc 'mnocês er immdcullt;i tus deiftlius, ut poftbdc te dbftineds d peccdto, ditnitd idnturq^ tibi priord peccdtd.Quid peius igitur pcccii-toierqudre denuo redires dd pcccdtum f Üicffteddn-dumeli,qu!ilefttfdcriftdumiüud,erqudntdchdritdte, qudntisq;doloribus,erqudntdinnocentidfitobldtMn, utfftonteprofilids ddbenefùciendumproxùnOiChrifîi chdritdte motus. Hicc dnimi promptitudo ex fftiritu Chrifti eft,erplenitudo legis. Et hoe eft quod didt, ut iuftificdtio leg^ impleretur. Chdritds enimtdUsims plet legem.

Quæcarnis funt fapi'unt.

, Triplidter diftinguit mter eos, qui deftituti funt grdtii,er quigrdtid funtdjfequuti- Grutiu curentcdr odles : hos deftnit, quodfdpidnt ea qu£ funt cdrnis, id eft,feddnturfud ipforit comodd :quod non folié deex-ternis intelligus, fed etia de internis. Nü quicunq; lüi Ji/nt, quifibqpfis placet in donis/ftiritus, utfuntfdens tid,pdtiétid,erfimilid,uerecdrnd!esfunt.SpiritUdles dtutem amp;nbsp;grutidm dJfequHti,funthiqui quierunte^

H 4

Cap VJlI. ANNOT* IN EPIST» PAVLI Algt; quie IpiritM, id e/l, M qu£ [ant dei. N(lt;m Kcf t quitte quod ad intemi hominis decorem ßcit ; ut e/l,meditari fielorare,cr «o» retulerisgratuitoin taudem dei, tieit tiquam eris jpiritualis. Oportet enim ut renuncies o-nt»ibus,etiam internisgt;Qr'mte opereturßgt;iritus dei, Affèduscarnis mors eft,

SrcMndtt diflinâio ex fine. Nam quicquid a^t carnAles,mortak e/l,eo quod non reßiiciunt deum,qui ejl uita, cr fins uitlt;e : quoduero agunt ffiirituaks, m-talee/l,cyuitamadfirt.

AfFeëlus carm's inimicus deo.

T ertia dill'm(lio,quia carnales intmici funt dei, NS quiaoderunt legem, perconfiquens etiam oderuntle~ gislatorem. Spirituales uero amici funt dei,c^ proint df grati deo, Gr filij,ac templam dei dicuntur,t^c. Leg» enim dei non eft ftibiedus» Cauendus efi hoe loco Marcionis Gr Vianich^oru trror,qui naturu quandam aducrfariä,Gr contra milit tantem deo effe dixerunt,qu£codita ejfet à deo mah. Affèâus enim camis ideo dicitur contrarius deo, quiit fubtraâa gratiaiam nofeélaturhomoquiedignafunt ileo,nihilominus tamë deus etia iUa malitiä expugnat. Vos autem non eftis in carne,

Jncipit blande exhortari Gr à laudibus, ne m numt ro peccatorum Grcarnaliumnumerarifecredant:de quibuf dixit,quod feëlétur ea qu£ camis, digni morte, aciiûmià

RHOM, IO» OECO» AVTHORE, lt;« -

tie inimicidei.quafi JicitHNon numero uof inter carn4 les i[los,fed fjgt;iritMles .Efjein carne, cfk elfe 'm operi-bus carnis-.ficut et 'snlrii,CAro erftnguis no poffidebut regnumdci.Noncnimdominaturfubllantiiicdrnis,lcel operamec reatusfubll.inti£,fed conuerfationis. Stulte quidam hoc loco coniugium facerdotum mpugnant» quafi fcilicet Paulus non feripferit coniugatis ,£queac ccelibibus.

Siquidem Ijpin'tus dei habitat in uobis,

Iteram ne adulari uideatur,dicü,quomodo illos latt darit. Sedutfciimusquomoda ffiritus deihabitetia homimbus,obferuanda eft uaria accept io nominis jfi-ritus.CralJilfimenomenßgt;iritusprouentoe:rMhclia tu accipicur tn fcriptura-ut Ioannis tertio capite: Spi-' ritus ubiuult^irat.i.Cor.s^.PfaÜamlfiritu c^meit te.Et nonnunquampro re nihili cj-uana,ut Efai^uige fimofexto : Concepimus, er peperimus Ifiritum, Sei dchis nihil ad propofitum. Nonnunquam er pro ange lis uel d£monibus accipifolet.Clÿantum uero ad pro-pofitum attinct, de/firitufanilo mentio eft, quiunut deuscumpatreerfilio- Etuocaturhieffiritus dei.jfi ritus Chrifli,erßgt;iritus eins qui lefumfufcitauità mor tuis : quod idem e/l dicere.Appellaturautem cr non-gt; nunquam à donis fuisiut cwm dicitur/firitus adoption Uis uclfamHificationis : id e/i, Ifiritus qui adoptât er fMÜificat. Sei amp;nbsp;donijfiritus,l^iritm dicMntMr : Mfi

ö S

Cap» vu b ANNOT» IN EPIST. PAVLI AD ßgt;iritus flt;ipicnti£ zy inttücilus,j})mtus confili/ crßr titudinis'.utEfaiieii.

Inuobis.

Ittiîliî hdbitdt jjgt;iritui dei,lt;juo! ßcit ex ßlijs lias picis per fidem nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;qudntam ad naturam fudi»,

eß tibicj; :fcd efuos tdles ßcit ,ßgt;ecUli modo guberttdt: itdutdgnito beneficio Cbrißi,idcmß}irent,ßpidnt,itc uelmt^quod ille,ciiu exindniuitfemctipfum injeruituté noßri.dtcj; higratidmcrcharitdtem bdbent-Qyod fi quis fpintum Chnfti non habet, ni joli ad Cbrißumpertinet,t}ui charaéicrem Chri ßigérant, Vnde uerum efl ejuod domina! dicit : Multi funtuocdtipduci uero elcâi- Nam guicuntj; nontoüit crucemfuiimgt;cr illumfeqaitur, non eß eo dignuf.quiit Ißiritum eiat naüiK habet, niß qui [ublata cruce iÛum fequitur. Similiter, qui non omnia relinquit propter Chrißtmt, non eriteiu! difeipulu!. Vnde non loquitur hic de dono miraculorum,uel deßnritu fapientite Chri fli, aeldealijs eiu!gratif r: fed eo fflirita ,quoomne{ ebrißiano! prædito! effe oportet. Spiritu! Cbrifli eratueüecrucijigigt;crabolerehomincmueterë.Morr tuai eß enim propter peccata noßra,hoc efl,ut deflfîa inui à peccatiî'.ficut mox déclarât.

Si autem Chnftus in uobi's efl»

K nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Dicit iadicuijßiritutChrißi efje, abolitions eorpo

ris.Cyinnouationent uitx infßirita.Vocat aut corput itiortuH

AHOM, JO» O ECO» AVTHORE, tttortuum, non quodalfciluf muU [imulomncf emori-^ntur.quid hoc no coceditur nobis m hdc uita:{ed guod fgt;erpetuut» ftitdium mortificandtajfcélus malos,et me bra (jult;efuprrterramfunt,habentfidelcs, qudndiu dit rat hlt;ec uita: cz per hoe deprebendes inbabitare wj ho mine chriflum.

Quod fi' fpin'tus eius,qui fufci tauft, amp;fc,

Mercedem ponit Cbriftianlt;e uitte.cjuafi dicat’.Si itlt;( ficeritis uoluntatem Chriftijpiritus eius hoe operabb tur in uobis:utc]uemadmoduttt impojfibile erat detine ri Chriftum in inßrno, cyperpetuo iacere defolatwn fandumiHud templwm dei : ita mpojjibile erit uot non refußitari : quia eßis templutn dei, quod/^iritut qui inhabitauit,non relinquet inexeitatwn.

Prepterinhabitantê fpirftû efus, ÔCc, vides unde gloria, refurreéiionis f quia non tribuit earn ineritis,fcd ßiiritui habitantiin nobis.

Debftores fumus ,non carnf.

Diluit er eorum obieélionem, quioeiofos dicunt credentes,cr irrident dida hec diccndo,Sinamus igi-tur Ißiritum operari'.ewm perpetuo ext'mguant )}gt;iri-tum.Reffgt;ondet,cr dicit: Debitoresfaniui:quia^iri~ tus eß in nobis,non debemus ejje ociofi, [ed obfequißgt;i rituigt;quicquid iüe iufferit. Camiuero nequaquamßu-mut debitoresifed ß(ilt;l eins,id eß affidui, moriißctt--rcdfbftMMf.

Cap, Vin« ANNOT, IN EPI ST, PAVLI AD Si autem fpiritu fada camis mort.amp;fc, A/feüUfCitrnKmortificttnturßudiocontrdrio’Ni J^irituf docet httmilttatent,ut dornet fuperbidin’.docet frugilitxtem,ut tollat auaritiamicr fic de fimilibtts. Qui fpiritu dei agunturjfilq funt def. Spiritui ßcit, quod inßrmitat noßrtt pr£ßlt;(re non poteß.Trahit auté non inuoluntariot,fcd mtcrrtrf ^uOi dam fuauitate.Et trahit ad imitädum exemplum Chri fli,quiobediuit patri uflt;J; ad morte, ut eiur gloria notefceret in toto mundo. Vnde etiam filij dei dicutur fic traäi,quia regeneranturpcrßiiritum Chriß/.Etfi eut itte natura eß filiut dei.ita ipß adoptione. Nonenimaccepiftis ipiritum feruitutis, Seruitutis/^iritum accipiunt,quifolo timoré acme tu bene agunt:et iHi dicunturiterum eßefub lege,quia tex datait cum terrore,uteß Exodii^.Spiritumau tem adoptions accipiut,qui libcre ac hilari animo ope ralegisßxiunt.Etquiaacceperunt/piritumChrifliide omutpatrem muocantficut Chrißui.

Per quem clamamus, Abba pater, Pater nomen charitatis eß, quo appeHamut deunt propter magnam ßduciam : er non appeUamui ultra dominum,quafi timentei iUum feruili timoré, ey acce-dere non audentei. Porro cum deum patrem appeUa-mut,teßamur quod nihil nobh debet,fed fola benignia Meeiutuiuamiff,

RHOM, 10» OECO» AVTHORE, O Tpfe enftn fpi'ritus teftimonium reddiï Ipiritui noftro, quod ßmusfilfj dei»

Exponit feipfum,quid fit cUmare,Abbitpdter.HtU krf CBII« ßducixm l)ondm,quod deus pdterae nobifcS agat, et affurus fit propterChriftum,quem imitdri cu pimuSiCertiffimam teflimonium eftgrdtilt;e zr cbdriU tis,Cf quod filij dei fimus.Vnde uditum efi quod quidi trddiderunt, ïgBordrc nos dn in grdtidfimus.uelno», Tdles nimiru nunq orduerunt infjiiritUiEdternoficr.

Si autem filîj,ôi5haeredes»

Propter eundem/piritttm,qult;ecunq; funtchri/h’, eddemfunt amp;ttofird.lgitur Chrifii iulïitid/dnélitds» innocentid,htereditds,crdlid quieq^ ,noflrdfunt.

Siqm'dem compati tnur»

Vnicd ddfdlutem uid efl per crucem,fine qud no in-trdtur in gloridm dei.Et in hoepotijfimum oftenditur fpiritus chrifii,fi er hic uoluerimus effe coßrmes msl ginis eius,hoc efi firendo crucent eumfequi.

Exiftimoenimquodnon fint»

Si quis obijceret,Ridiculum uideriittum effie filitnH dei, qui llt;etdntibus mdlis in hocfeculo, dfiiigitur. Re-Jßondet, No» efie reffiiciendum dd ed, quie pdtimurin hoe feculo : ndm hic occultd cftglorid filiorum dei ,fei Ml fiituro feculo reueldbitur. Vnde multds confoldtio-’ B« cr beneficid ordine ponit, d quibus confoldtionem stccipiuifthic,quifuntfilqc[eh Primtm confoldturst

Cap,vin. ANKOT. IN EPlST. PAVLI breuitiitehuiuf uit£. enim confèrendum cjl tter num cum mométineo, neq; puriffimum guudium cunt intrrpolita trillitiii. Merpohttam trtjlttiant uoco ca, t^ute aliquid cofalitionis lidmixtum habet. NuRa enim tantä fidelium eft trifiitia, quin confolatione quapiam temperetur.Sed ncq; paffio leuiffima, qu£ mfirtur no bis à, credtura, compararipote/l cbjk gdudio fummo, quad d credtore ipfo accipitur.

Nam expecflatio creaturæ,

Alia confoldtio. quaß dicat ; Ecce omnei credtur£ propter hominem conditie funtgt;ut eißruidnt. Homini enim fol lucet,terra jruilißcdtJgni'S cdlefàcit,Qrnullie Kon creaturiehominem dgnofeunt utdominum,ut ipfe C^deumdgnofcdt dominum.Cum omnailhegemant, dolednt,pdrturidnt,ct- liborent propterhomincm,ut ad finem fuum iUe perducdtur : cur non er ipfemetfo-licitjfs ejj£t,ldbordret,ey equo animo /irret affiiólio-nemf Dicuntur autem creature expe{ldre,noÛe,con-gemere,parturire : non quod fenfitiuefmt ,fcd tropo quodam fermoni^:ficut nbsp;nbsp;laudare dominum dieütur,

eo quod /Üdem pre fe fèrant dolentium, repugnantiü, crparturientium,er cetera. Vnaquequeenimresin fidtupermdncreudlctimorruptibili,quemddmodum didmuf omnid appetere E/]e,eruitdm.Atqui deus alt terordinaiiittutcorrumpantureraltcrenturnuncin utilitdtem hominis. Ciuidenimopus habetdrbortot fi-uäibus,udg tUind tot ouis.^cr ita dc cetcriscreatus rit,

khom. io. oeco, avthore, . ^4

»■w. Nófjnf c omn'u propter hominemCuntf Vbiau~ tern homo feruitute illomm opuinon habueritjdcut etiam ceeteras crcaturäs nobilitabit, lt;zr liberabit à. {er uitutecorruptionii,utetipfiefiKtineorruptibiles:at~ ^ue ita calum Z3- terra dicuntur tranfire.

Vam'tati cnim creatura fubicda eft.

Id efl,creaturaßäa cß cotruptibilis- Liberabitur à feruitute corruptionK,id eß,crit incorruptibilif.

In h'bertatem fih'orum dci.

ideßycum furrexerimuhcr incorruptibilid corpo rafumpfcrimut. Eß autem cr alid confoldtio .Namfi Itberandd glorißcädd eß credturd,lt;jueeferuit:qudn to maiorfiiturlt;teß^loridhominK,quiefldominiti mX di,CT filiut dei^

Non folum autem illi, fed Suf nofipft.

AlidconfoUtioefl.FuturdmglofiäteßanturCTM ßrigemitu!,guinoneruntudni,qudndoquidemdßfiri tu funt. Gemimus dutem,id eß dcfideramuf redemptif onem corporis noßri,hoceß omnium fidelium.

Adoptionem filiprum dei expedantes.

QMawMK hie per fidem fimus ddoptdtigt; CT feripti i«tfr biercdes,ddoptionem tarnen adhuc expeäamus, utßuamurpromißa hicreditate, quaßmulin deoglof iriofigaudeamus.

Intra nos gemimus,

Impij gemitus corum funt,^ui cupiut 4 cruce huiitt

Cap.Vlir, /NNOT» IN EPIST, PAVLI AD wïie liberttri, cr non defiderM ad deuntßntem uiuu: nam hoe effet repugnare uolutati diuiniefficut crifre pugnat, qui moritur Mtut. Gemitui autem pio runt funt,qui non detreffant ntoleftiat huiutfeculi,diffolui tupientes,(y effe cum chriflo.

Speenitn falui fadifumus«

Alia confolatio eß I beneßcijt qute olim accepiniutî »f I f tûm pdtr« noflri acceperunt,qui à grauibut periculis fiepe liberatiflierunt. Pfal. ti. Pilt;tr« noflri I» te fl)erauerunt,çy liberatifunt.Hoc enim habet ffb ritut dei proprium,ut alienif bonif tanquam proprijt eot quot 'mhabitatibetiflcet.

Porro fpes quæ uidctur,non eft fpes»

D jciî : Qttodnam indicium rei fferande habebo ? Keffondet hoc effe contra rationem ffei. Namfi ffet» id efl res ff enta, uideatur, non efl flies, id efleuacua-tur flies-Kagnu enim diferimen efl inter fliem et rem. Ham quihabet rem ,fliepotitus efl ; quiautem habet fliem,re caret. Atqui deus ipfe/}gt;es noflra efl,quam no uiderepoterit homo uiuens.

Si autem quod non uidemus gt;nbsp;(peramus»

Exempla funt in agricolis,nautis,milittbus, sÿ' relt quis maniflfle.

Confi'militer autem fpin'tus adiuuat.

Alia confolatio ab adiutorio noftro in gemitibus et noftris.SpiritUf tnim fan flus adiuuat infirmi talent

'RHOM, ro, OECOL, AVTHORE» taténollrâ,amp;fuggent, ut uelimm qu£ Chrillut,i(tlt;![i elt;t 'mceffdnter ordre facit, eo quod e/i fpiritut Chrifti: quem tùfi dccepiffemusdgnordremui plané quid oram dum:deprecdremurcrucé,qu£rercmutcdrnAlid:qudgt;t .doquidê cdro nefcit qult;eßnt dei. At ubi tali^ fßiritut fù erit 'm homigt;K,ipf'e intercedetpro eo.Impoffibite enita eß,ut'mgrdtus fitpdtri fans cir ßlij fpiritut. Qjtiigt-turuolueritexaudiri preceflud!,orct 'mjßiritu Chrh fti.qui amp;nbsp;ßiit obedient ufq; ad mortem,er nuUdfdnélo rum intercejfione optes hdbebit-

Scimus autê, quom'â dih’gentibus deum»

Alid confoldtio à dignitdtc elcélorîi dei. EleHidei fant.quibus fßirita fuu uere concedit.Efi dutem htec tb lorÜ dignitdt,quid deus omnidßxit, equot; fieri permittit adillorumutilitdtë-Nonfoluenimcœlu ef terra[ier-uire iUis fitcitfied etiam fi hdneferuitute fubtrdhdt eis» nbsp;nbsp;*

profiiturum eß.Etnonfolu prodefi eis experiri ffiirit tum gementem mtrdfe, fed etiam ft lapfifieritibprode rit:ut Petro ez Dduidi,qui dicit:Bonum mihüquid bw# milidfii me.^eq; folü iüd proderunt,quie olim permit fit amp;nbsp;fielt, fed etiam omnidqu£délurus e-permtffis-rus efl.Satis ergo ßieritfcire uoluntatê dei benignant, erpendereà uerbogrdti£ eiur,approbdndo tamnitt qu£ ipfe arbitratut fucrit. Proinde confiant 'm jfie niAi neat,etiam fi quando caro obluiletur/fiiritui, Z7 diffit cilemfeexhibeat.

Qui iuxta propofitum uocatt funt fa-ndlf,

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

Cap,yiII, ANNOT. IN EPIST* PAVLI AD

Dicit qui fint illi diligentet df «. Non c»i w hi ftMt» ^uifolo orc Z3- fimulittione drum cohint,fed quot deut ab lt;etcrno prxdcftinamp;uit : ut uideat not gntia Cf üione leruari.non operum noßrorum meritit.

Quoniam quos præfciuerat, eofdem ÔC præfiniuit,conformes j'maginis fiJq fuf»

Alid confolatio. Njim ^Mod det« (lt;6 leterno praui-quot; ror.aon eil ingratum ei,qui ß)iritum dei habet. Prlt;eori à’'gt;fd-lt;it daté ab teterno,utper nudtat tribulationet grfd’/xfWKr tw regnum ccelorttm:nAm ita er dignijfimu fUumfungiorißcduit. tarn conditio ferui non erit me-iior conditione domini. Pieriigitur hic conßrme ima^ gint ßlijyeßcrucifigicum Chrifto.

Vt ipfe fit primogem'tus inter 9 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;multos fratres.

Chrißut quo ad natura fuam, qua eß natufdlis del ßli’.ti.diciturunigenitat:[iautemadnos reßratur, qiä Jumctadoptiuieiutßatres, diciturprimogcnitiM,pro (terprimaridm dignitatem.

Porro quos prædefinierat,

N«n«î «c« doctut eß, neque uere iußificatut, niß quipcrßueratterit:quid 'm perfeuerantia erpatientia crucitmacrime glorißcamur, cr ejficimur conforter tmagtnitß’iijCXa'^’''^^ hilt;^ quidam, num pradeßina-tto rebt^^ necefftcdtem mßrati QuicredulifuMt.uiuét fub r ^edientia uerbi, neque uolcnt ultra fapere, quam

Mhom» ÎO. OECOL. AVTHORE.

fut infirnütdti concreditum. Scimuf autent, ijuod co-2gt;Jitio cr uoluntis deiimmutabilcffuntifedilloipfo deur fuos incffdbi[itercon[olittur,eo ijuod )^iritum O’ , fide in uerbo eim cogtwfeunt, ipfum fibi bene ttellc:O’

'qtiu ßgt;iritum habcnt,non qutcrut qiiiC fua [tint,fed dei. PhtcebtMtergo eiiuoluntat o cognitio dei, quomo-docunque fehabiturlt;efinttOquicquiddecreuerint, etùin ft quod impojfibile,eii uduerfdretur.Obferua tlt;t men hoc loco,quod prlt;efcire non idem e/l,quodprlt;eco-gnof:ere:fed itd prtecognofcere,ut etidn ftutuatur. Cf r

multof pr£cognouit dumuMdor, DiHinguitur autem Ù quibufdum pr^feientiu d pr^dei flittAtione.Ceu! enimprtefeit etiam mdlot, qui exipfo Hon fwtt hdbituri cduftm operdtioniffuienMhe.Quos uutem deuf pr£deflinlt;it,i!loi ita priccognofcit, Mt cti* omniu qua ficiunt, ipfefît author. Et ita agnofcK de» non e/fe proprie duthoré mdloru,fed proprie authore bonorutn.Vnde ofedf dicit : Perditio tud jfrael, tantu in me auxiliam. Vnde bona omnid ad largitorem, co-operdtorem'que deu:mdld ucro ad uoluntdridm rdtiot nalis credtur£ nequitia refèrenddfunt. t^eq; prtedefli nationis nomine fitti uiolentiam intelligd{,cuiui opinio udnaefl. Deoenimnullo modophaseßadferiberemtt iorum qu£ agimitf culpam.

Eofdem ÔC uocauit^

forropr£definito!,ordculifipphetdru,uocduitper

Cap.VJIL ANNOT, . IN .EPIST, PAVLI priedicationé EuM^eüj, ^3quot; iujlificduit per morte Quidigttur dicemusî’

Excf dit omnem confoldtioncm,fcire tjuod deitsno“ bis optime uelit.Tuncenimnihilcll quodnocere po- , terit, fiquidem hoe per jjgt;iritivm dei cogiwuerimus : Ut in/riideclttrttt.

Qui proprio filio fuo non peperci't,

Sujficere debebantconfobttionef alite, Gr promit ftones:fed deus ut obfignaret promiffîones fuas, tradi-dit unigenitum filiumfuum in mortem-.quefummagrit tia eß.i^ihil enim maius dare potuit,quàm filium, que non minus diligebat quàmle.in tanta confirmatione promifftonum quare non adhiberetur fides uerbis deiî ut nihil non de deo nobis polliceamur, ^am dicit, pro nobis,tain Mignisfiilicet peccatoribuserwimicis. (3quot; dicit, N O pepercit, eoquod obiecit eum ßmtmis (3quot; acerbifiimis doloribus, ignominiofifiïmisq- probris. Deus autem ipfe diciturficiffe, quod permißt ludais fitccre,ut mterimfileamus, quomodo in omnibus ope-retur. Tradidit autem iHum non folum ludteis ,fed(^ dtcmonibus ipßs tentandum. Porro quoddicit Omni-busdnteUigeßcutpleraq; aha loca. Nam pa/fio quidc fatis e/ficax frlt;tt, cz confidla i« poculum immortali-tatis,quod omnibus prodeffet, ß ex eo omnes biberët: fed quia non omnes bibunt,ncque omnibus prodejl.

Cumillo omnianobis donam't,

omniit

ïtHOM, IO» OECOL, AVTHORE»

Omniiedc}U£ not dccipereconuenit, uti filiotper adoptionem. Simt enim t^utedamproprittfolifilio colt ceffiiM ijuodipfe cß: faluator naßer, caput noftrum, ^uod offerdt in lt;eternum:G-ßmilid,qu£ ip fa noflrd, funt,quid not hetificdnt crbcant.

Quis accufabitî’

Tiicit qua ßntommd iüd, qu£ nobit cti Chrifio dot Mtdflnt.Primumenimuiant eßfatdn,dduerfdriuf uel crintinAtor,itdutnonpoffit ulteriut dccufare elcdot, coram deo.Cdute dutem dicit, eledot, ne binepeccdna di occdßonem dccipiant mpif. Quamuis dutem tiuUut pï dbfq; peccdto,perChrißunt tarnen habent fidelet fit duciam quod non dccufentur,pr£ßdnte earn iSis ßjiri^ tu,quihdbitdtmeis.

Deus eft qui I'uftificatj lußificdt propter Chrißu,quigratut O' dcceptui deo^ Quis ille qm'condemnetc*

St ttfiMo dccufdbit, nemo etiam codemnabit : O' ubi décrit crimen,ibidécrit O' poend.Puincit O'ißc locui dduerfut purgatorif doiloret, nuUam cffe deß{ndo~ rumpoendm.

Chriftus eft qui mortuus eft»

Sic not Chriftut liberduit a, condcmnAtionc O' dccu fdtionc'.id cß,d poena O' culpd,utpeccdtttm non impui tetur tO-pcendnovirrosetur Ata quoddmpliut eft,

Cap»VIII. ANNOT. IN EPIST. PAVL. AD etidm Àptriculis omnibus fuos liberet. Mortuut enfin Chriflus mortem deuicit,Gr [ult;i morte abforpfit-, ne ub tra terribilis e^fet^ z^pro fomno ac quiete haberetur» Sufcipdtus itutem 4 mortuis, mßrorum portas confre~ git,ut detineri no po/fimus inpuluere, lt;]uin amp;nbsp;nos res fttrgeremus. Denique afcendit ad cœlor, nbsp;nbsp;ita coclos

ttobis aperuit, ut O'nobis iUuc afcendendi/pesfit, CT i«iif nobis omnigena Ijiiritus^aniti donaconcedantur. Diciturautem Chri/lusejje addexteramdei,hoceß iitpotioribttsdonis.

Qui Sc intercedit pro nobis,

- No [olum utignoÇcat pater peccatis, fed ut libcre^ tnur à pericuUs^o eius dona capiamus.

Quis nos feparabit à dikdione dek

Exclamatio entbufiaßica.Vult quod quamdiu/}iiri tu Chrifti pofjederimus, nihilpoffit nobis nocere.ïUo autemfubtrnilo no eritMidcgloricmur. Ero'mde alio loco inonet-.Videte ne cxtinguatis Jpiritwm dei. Redit autem ad id,quod antea dixit y Non accepißis j])iritim feruitutis adtimo rem, fed accepißis fpiritum adoptioa nis.Et quod dixit,fifimulpatimurcuillo,oglorifica-bimur. Dicendo autem Nos, istelligiteleâostO eot quifortiti fu'Htßsiritum Chrifti.Tales enimgaudent i» obcdientia dei ufq^ ad mortem crucis. Et non fcdum no feparantur àdileâioneperaffiiiHonem, uelperfequu tioncm:fedgiUiie/Jtaffiigi ,fciétef bratoseffê qui per-

ÄHOM. IO* OECOL* AVTHORE*

fequutioné pätiuntur propter Chriflum, haberc^i Uit rias confolätiones .Namproßme pafcuntur in Anima, pane calefli,pro nuditate ue/iiuntur Chriflo.

Propter te morti tradimur tota die,

in hoc nimirumfidetef proximc exprinntntChri-ftum, ut ficut ipfe ßdus eß propter not agnui olmu-tefcent, dum partatur ad uiäimam : itlt;t fideles ipfi iticijfim fiunt mnocentes hoßi,e propter Chrißum, c?quot; tton propter crimina tradunturoccißoni.

Habitifumus»

Ab impifsfcilicet,cr filifsfeculi-Reuera enim Chri ßianuf occidiaequit,nAm per mortem tranßt admt-luortAlem uitdm.

Sed in bis omnibus fuperauimus,per eum qui dilexit nos.

QUitmdtu fe ruduerimus fidem,tdmdiu uiälores eria miK.Ztlicetocciddmurperfeuerdntes 'mfide,tUMCtd-mé magis uiHores erimus, unde dicit^v-i^viKZ/dSjjji eß,plus qudm uicimus.itd enim mdxime uincutur, qui fidem dmiferint,tdmetß in diuitijs,crßeculdriproffie-ritdtepro/fierdti ßier'mt-Porro perfeuerdntidmfidec retinerenon poterimus, nißiUdm Chriflut qui dilexit nor,dederit, A/fidndocnimßiiritu fuoprimum/fiirt-tumddt.

I 4

Cap.lX, ANNOT* IN EPIST* PAVLI AD

Heg'; mors uincet,uióld enim eflper Chrißummecj; uitit Gr logitudo annoru buius feculi.expeäumus enim meliorem uitammeq; angeli, ^uiaßsnt minißri noflri: neß; princip^itHS, fine huius feculi ,fiue ctiam aduerfn-riorum di£moniorü:d.duerfM enimecclcfiamdeineij; port£ mßrorum praualebunt.

Necp prælènn'ainecç futura*

Mulw fimul dicit, ut declarct omnino inuiéîu eße ewm,tjui Ißiritum dei obtinuit: Gr pdratu potius amitf tere omnia, tam ea ciu£ftmt in hocfeculo, ejuam qu£ funtin fkturo, potius quam amorem dei uelßdem.

CAP VT NO NVM*

Veritatem dfeo in Chrifto lefu*

SVo exemplo oßendit Apoßolus, quantus fit impetus Gr affèâus charitatis.lta enim hominem à fui amorc ad amorem proximi de-riuat,utetiam anathema, pro illo fieri cupiaf.ßquidem tarn uiolentus ßierit,qudntus fuit in apoßolo.Quidam opinatifumthyperbolicum eße fermonem, quod dpo-ftolus cupiteß'eanathcmaprofratribus.Alq uero per anathema intellexerunt temporale mortem .Attune nürerisMm hoc agere folet ffiiritus Chrißt. Vbi enim efi ßiiritus dei,pr£ omnibus qu£ritur gloria dei.Quia autem Paulus nihilfublime defeipfofentiebat: Grplut glori£ aceeßurum deo credebat ex omnium lud£orui iuàmfuafoliusfalute,Proindefatius exißimabatß ipfe daman-^

69

RH OM. 10. OECO. AVTHORE. dumn^tretur faluis alijs : atq; hoe e/l perfèéie perdere animam.qMmuis eititem piuf affeélutfit itlt;i optMtiu, non finit tarnen diuina. benignitas taks prcces exaudi^ ri. Similis ajfeélus fitit in Mofe,Exo.32..dicentis:Aut dimitte cis noxa hanc,dut dele me de libro uitie.Qnaf ws ardentior affiäusfit Paulül^am lAofes uokbat eit JudiCis perdi, Paulus autem pro ludteis. Denilt;J} ^uod per anathema, non intettigamus fimpliciter mortem, cogit apo/iolus dum dicit, A Chrifio. Qui enim mori-iintur,no feparaturà Chrifto,fed incipiut effe cu Chri fto.Anathematis nomen a fegregando efl.

Cognati mei fecundum carnem.

Nofifimpliciter Apoftolushieprlt;eflrtcognation? fecundumcarnem-Elefcitenim charitas ilium refpeäii perfonarum :fed eos priefert in diledionc fliritus dei, 01 cjuibus plura amp;nbsp;magis admiranda dei opera funt co ßticua. Certum autem,non fiufle aliamgcntem pluribus priuilegijs honeflatä-.unde O' nonnuUa fubdit. . Quorum adoptio eft fih'orum.

ïudiei 'm peculiarem gentem dei adoptatifi{erut,ut ell Exodi i^.Etuos eritis mihi regnum facerdotak, O'm gentem fanólam.

Etgfon'a.

Pergloriam, Kebrtei communiter diuinitatem dti iuxta arcam foederis mteUigebantfUerfus quam ar «rttrefolebant,

V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I $

Cap/lX. ANNOT, IN EPIST, PAVLI AÖ Et teftamcnta,

Pluritlitcr didtpitäitpatribu! /Àéhtpemlitjuiift“' gnd'.ut cum Abraham,er lfraël:er i« datione legis,cu (onßjergerentur papulm er Uber legis [anguine.

Etkgis conftitutio,

Gloriibäturerinlege Juda.NuUaenimgensfub fole tarn ^^uas er [andas leges habebat.

Etobfequiumy

Cultus conßftebat i« caremonijs,flt;tcrificijs,er teftr plo.erordinibus Leuitarum.

Etpromiflîones,

Varie hic dicuturpromiffîones per prophetas ab[-^ue [ignis : er in hoc diflinguuntur à te/lamentis.

Quorum patres,

Patriarchaserprophetas dicitgloriam ludlt;toru: fed maxime eorum gloria fttit, quod protulerunt Chri ftwm [ecundum carnem.

Exquibus eft Chriftus fecundum earner

Manifè/lehoc locoinunaper[ona Chrißi duplex natura ChriHi oflenditur, humana [cilicet, er diuina. Vndc [atis hie locus pugnat cotra Arianos apudnos,fi cut contra lud^os locus que dominus citât ex P[almit slicés-.Dixit dominus domino meo,[ede,erc.

Nonautem ha:c loquor, tUefuperioribus bene coherent. Dephrans eniin ruiMi»

RHOM» IO. OECO, AVTHGRB. 7* , rstium /ratru, ro guod btciderat «« materiampriede-fiinitionii,amp;decl4riiueratalfeäum charitatis, c]uM tu{ effet in ladlt;eo!gt; co quod illis maiores promiffiones ßilte:nunc confolaturfeipfum duobus modis:Priwunt quod prisdcßinatio immutMlis meinet, Demdc quoi promifftones propheteirum non eudcuantuncrhoc eft quod dicit,Sermo dei non exeidit- C^uod ad pradeftinA tionem attinet.Deus prædeftinauit non carnales filios Abrahiegt;[ed ffirituales'.ita etiam non carnalem jfraël» fedffirituilem-.zritaexciccatiscdrttaltbus ïudlt;ei5,nii hil decedit gloriæ dei, Proponit autem Abraham po-tiffimum o- ffraehquia cum iUis maiora paâa deus co ftituit amp;nbsp;teßamenta,ut dixit. Sed alia de caufa memi-nit Abrahie,ey alia ffrael.ffaac Abrahee filius natifala Uitorii typum gerittpopuli autem duo,Gentium et IM deeorim,per Ucofc Cf Efau mtelliguntur.

Non cnim qui funt fernen Abrahæ.amp;fc,

Pilij Abrahee funt,qui fidem accipiunt,per quam »4 tuseji ifaac.Etficut Abrahamcrediditdeodelfaac, ita ipfi credunt dco de chrißo, qui natus efl, deifilius, adfalutem humani generis-Nam quoddiciturGenefli uigefimofecundo : in femine tuo bcnedicentur omnet gentes. hoc non impletum efl in ifaac, fed in eo qui in îfaacpromiffiueflAbrahie.

PromiHi'onis enim uerbum hoc*

Hoc eJî,iW promifit dw

Cap» ÎX. ANNOT» IN EPIST, PAVtl AB In tempore hoc» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

ließ,hac parte anni reuoluto anno, Sedôé Rebecca»

Atiud exemplum, quo 'mdicaturprlt;edeßinatio dei immutabilK.Nam antequàm natus effet ïacob,pr£de flinauit eum deus:E,fau autem odio habuit. Igitur nibtl

deperiet de prtedeflinatione propter excteeationei» ludieorum. Et uide quomodo hlt;ec noftro propofito co ueniant.lacobo enimfilio lfaac,olimnonperfcéieÇer-uiuit E[au. ucot fùgitipCum Efau, adorauit, er muneribus placauit. Sic etiam populo ludlt;£orum, qui diciturcarnalis Idcoamp;, nonferuiuit populus Efau, tametfi nonnunqua uiélus fUerit àïud^is.Sed hoc unit figura, quodpofferitatiiacobpromiffa ffit fèrtilitat terrte Canaan.Po/leritat autem Efau eieda ßiit,Gr ha bitauit È« montanis locis, afperiserfaxofis. Et promter hoc dicitur in figura odio fitiffe habituf deo, ficut patetapudM.alachiam. Clt;eterum ueritas reiitafefe habet. Efaufignatcarnalem populum ïud£or(im,cui ab lata e/l terra Canaan, intellige,cognitio deiuera. Per iticoE» autem,hocellminorem,intelligecontempti hilem populum gentium, £terna pr£deflinatione à âtodilcilum.

Nondum enim natis puen's»

Ecce nonpoteft aliud euenire,quàm quod deus no-tfitfùturum.SedaiilniaduertefcripturaMbrfitriamlô-qui.

f RHOM, ï|O4,«OECOr AVTHORE,

. Loguitur enim noitnunc/udm [ecundumprtefcieK-tiMjUt hoe loco.Stepe ttutem eueaitiUt hi quifecundii pylt;efcienti4nt funtinnumero malorutn,fecundumiu-ßitidtn pripfentetn dicdntur in numero bonorum, Qi-ittt remunerentur.Ndm amp;nbsp;de Sdiil dicitur,quod fiterit uir bonuf, ZSquot; non erdtitto meliorin filijs ifrdël. quod nè-ceffdrio 'mteUigitur deprlt;efenti iuflitid, qult;cplerimq[} fiâd eß, ttfc tdmen irremunerdtd ddeo.Itdor ludds ifcdrioth fortitui erdtfortem minifierij inter dpoßo~ los.£t difcipuli quipoßea receßerunt,dudierdnt: No-miHrf ueßrd fcriptd funt in coelis, Et itd etidm in dlijs locii inuenies.

lacob dilext, Efàu autem odio habuû

Per dudi qu£ßiones dicit immutdbilem ejje deiprtcd deßindtionem:primo,utdpud deit nonßtdcceptio per fondrum:fecundo,ut ßt etidm mdgnd iußitid. (^uod dit tem nonßt dceeptio perßondrmn dpud detim, in ddul-tii fàcilius comprehéditur, qudm in pdritulis,cr non-dum ndtis.Fdcile enim quis dixerit Phdrdonem merut iffe obdurdtionem-.Sed cur Efdu odio ßerit hdbendut» quis digne explicdriti Attdmen dicimus noneffe dcee» ptionemperfondrum, quid deus nuUi quiequam debe~ bdt,c^ pr^efeit qudlis uniufeuiufq^ uoluntas ßtturd ßt. Jdeo dutem nuBi debet deus dliquid’.quid omnesßtmits . ex eddem peccdtrice maßd ndti db Addm,filij ir£.idtn ft curioßis ulterius qu£rdt,cur Add nonßertt conditus in ndtura ßlici impeccabilüK uidedt boniMem dcb

t

Cap. IX. ANNOT. IN EPIST. PAVLI A'D quitm migKdecebdt hominem condere tdlem,lt;juipof-fct peccjre, or-fu(t ^rdtiadpeccatts defi/lere, quint omnino impecclt;tbilem:ut occaßone hdbeat iu/le remu^ nertindi. Tdlem boniNtemfuttrnpropternoßrü malb ti4in,qui maxime bonut eft,obmittere non debebat.

Miferebor cm' mifereor.

luxta proprietatem Hebraici fermonii ita habet E-xo.^^.Mtferebor cui mifertuf cro. ßtper eum ef-ftindam ui[cera,fuper que uifcera ejfundo. Efflmdere autem uißera,exceUetis mifericordi'i efl:cr ejl is fen'' fus,Ei mifeyicordia dabo inpræfenti uita, cui prcefciui tne daturum mifericordiam. Præfcit autem deus fe da-turumilli,quipofl:emre reéio corde ad ipfum reuer titur.E/l autem eadem fententia cum co,quod fupra di Hum e/l: Qjiospr,efciuit,hos Cdr prtedefiniuit. Et hi Je ^Homo Jo conneélat pr^efentem iuftitiä cum prtefden-tia.Sed hicprlt;efens iußitia,ucra iußitia eß.

ïtacç non eft uolentis.necß currentis,

Efflcax locus contra Pelagianos efl,quem iUiuari/i Modis corrumpunt mifere : nunc per modum interro-gationis Icgunt, cum tarnen nuRa hic fit intcrrogatio, fed deßnitiue dicatur.nunc dicunt, uerum quidem effe, neminem fuauoluntate uelcurfu aliquid affequi,fed omnia pendere à mifericordia dei: fed mifericordiam il tam dicunt faluis noßris uiribus, quafiper nos poffî-tuur, fi deus non obflet, amp;Uj non minus inepte dicunt quident

KHOM, IO» OECO, 'AVtHORE»

guider»cooperarideum,Greffe ffmulcu operatione îei 'm nobis qnoddam ueUe Gr currere. Sed dicant tUe» num deus fit ßns omnis boni ? Quod fißtentur(ut na eeffirium efl )fe^uitur ctiä hoc bonum,quod e[l 'm UO‘ iuntdte er curfu,cffe miferentis dei.

In hoc ipfum excitaui te.

IJ c/l, iw boc alite gentes cognofeent non atium effè deum,quàm me uerum deum.offenditur autem uirtut dei 'm malis, qui referuantur i« «üd per aliquot tepus: ficut fapientia medicortvm, qui libérant damnatos impi as ad falutem uiuorum,ut ittos pofiea anatomizët- Lo cwbtebdbetMrExo.ÿ.

Ergo cuius uult miferetur»

Expone ficut fupra, Mifereborcuiufeunq^ mifere-or. tuifereri enim Gr mdurare,iuxta pra;fenté iuftitii dicitur:ucÜe uero, iuxta priefeientiam.

V oluntati eins quts refîftitî’

Vult hic non folum immutabilem effepritdeflinatif ottem,fed etiam iufiam.Neq; eff quod quis dicat,nemif nem po/fe refiffere diuinie uoluntati, gt promde nemi nem peccaremam iHafemper iu/la eli,etiam finosfuc-cumbamus. Vndefubfcribendum erit ci cu/in magna huf militate,ne^ oblatrandum gt;nbsp;Oblatrantienim dicitur, iquodignoret menfuram futeparuitatis.

Tuqufsesî’

HocefiMfUtescrcarnalis,necpotcris copreheif

Cap4X, ANNOT* IN EPIST* PAVLI AD dere /piritualitt.Quodhomini cumali uidetttr iniufftt^^ fpiritunliscognofcitiuftum. QuMdiu igituruiuimta, inhabititmuf craffn corpora,atcf; diuina pcr/^icere no po/Jumus: fed abfolutià corporibur, amp;nbsp;fàâi fftiri-tualef,illttfcieinu!.HocnuncfatMßirritfctre,deumßa ciffe uniuerft iufte, CSquot; propter femetipfum, non quod accedat fibialiquid utilitatis inde, tanquam indigenti, Gr minus beato:fed utcognofcaturperßäe beatus,Gr nuSius indigere.Pr£cipuum dutem,quod homo ßccre poteft,eßglorificare deumßgt;iritu.

An non habet poteftatem fi'gulusc’

Compdrdt deunt ßdorem omnium figulo-.quod fut blimiter 'mteUigds.Ndm figulus fimpliciter unit,Gr ni hil ddhibet iufiitiafirmddo ex eddem md]fd oHam dd ignem,Gr poculum dd menfdm,uds giorite g? ignomif ni£. Sed uoluntds dei femper iufld efl. Similes compd-rationes babes Efd. 64..Grr^S Gr tiieremi£ 18.

Aliud uas in honorem*

Vas in honorem,quod deus fpiritufanâo dignatur: nas in contumeliam,quodlj}iritu fanâo deftituitur.

Quod ß deus uolens oflendere iram»

Coneludit per argumentum a minori. quafifiear-guattSilutum non habet quod obijeiat figulo,multo mi nus hdbebit creatura,quod obqciat deo. Obferud ante quod dicite andern maffam- NamfieademnM(faefl,Gr iotdpeccdtrix: qu£ iniujiitid, fi totutn humanugenut reijeereturf

RHOM* ÏO. OECOL» AVTHORE,

re ij Cf returfplanè nußd.Non pote/lautem non efje mi fericordia, jiportionem guampcam deur non abijtùtz qujm tarnen,heet ad interitu pr^eparatam gt;nbsp;non omnif nofuabomtate fraudai. üamdiuin£ bonitatisefliUi dare effe,z^ utuere,amp;permittere,aliquandiu naturat libui bomr non minut perß-uiquamfiliot. Hhocuide» mui dei mtfericordiam. Ca-terum etiam iußitiä uide-mui.Nam quia iDii/nfuü tnalü talibut abutuntur,iuße deu{malitiaißoruutitur,nofolumad[uäglorilt;itn,fecl ttiä adgloriam ßlioru,quos uocAt uaJa mifericorditet

Quos ÔC uocauit,

Quo{,rcßrturad uafa mifericordiie, undeßrtdffe fitiuieratuertere,quteuclqualei.Magn4autemcon-folatio efl,impietatcm afioru eleilis feruire,quos deut colligit ex ludæis etgétibui dira relßeiluperßonttrü,

Sicut in Ofee din't,

Niwjc ffcH« Jo confolaturfeipfum, eo quod reieilit ludieispropbeti^nMximteimpleantur.Afßeridutem prophetid! exoßee capite z. et ex multii Iods Efdù^

Vocabo non populum meum»

Dicit populum nonfuu, carentem cognitione t'pßi Uttqudlis erat populut Gentiliu, qui in tenebris uiue-bat ; dicebaturej; non diledus, eo quod non accipiebdt ^iritualidbenefjciddei-.contrd, populus ludieoru di-cebaturpopulusdeii^diledus. Mantfeßedutem dOquot; (et oßeeiimmutdtiottempopulorMn ßturam.

K

Capax^ ANNOT, IN EPIST» PAVLI AD Efatas autem clamat,

Climdre dicit Efaiam, utcldriorempropheta, - tdm minifille prieiicentem,ut contndiciei nelt;iuidt.

Si fuerit numerus filtorum Ifrael,

Locwt itte e/l Efdiæ i o. er eßfenfur. No» uf(J;ädei pduei conuertentur ex ifrael: fed fi refiduutn quad cott uertecur cx eis,fit tantum, quantur efl numerus hare-the,rede dixerts reliquias,cr iült;e uerefaluteerunt,

Sermonem enim confummans»

Hftext«; legit, Confummatio abbreuiatii inunditiuflitiam: crmteUigitperconfummatas reli~ quids, dpoßolo Sidodores orbis, qui inundauerut mun do iuftitiam, id eßßdem in Chrifiu. Poffis iuxtd Heft. txponere, Confummatio iußiconfummauit iuftitiam, ideft,mors Chrifti.Iuxtaapoftolumautemficintellis ge.DcMf abbreuiauitfermonem,ideft:,abbreuiduitfu-perbos lt;tc impiosfuper terram. Hebr^i enim fermonc proreipft ufurpdnt,uteftdpud Lucam Euangclißa: Videamus uerbumquod ßdum eft, crc.

Abbreuians in æquitate.

' Id eft, totd ludiea erit confummata er deuaflatd, folis Hierofolymis exceptis . Per Hjerufo/em »wteffi difcas paruas quafdam reliquiasfaluandas. Ceterum Hierufalem ecclefigt;e typum gerit, extra quam nulla ^esfalutis.

Super

KhOM. io» OE col» AVTHORE» 74

Super terram»

Hebr^Uf legit, In wf dio own w terrte. ubi feptud-^ntn o- apoftolut dicunt, omnis tcrrj : per medium omnis tcrrte,Hieru(lt;ilem intelligente!.

Nifi dominus fabaoth,

Efiite cnp.t. hoe tefiimonium habe: : cr uocat^a nKnreli^uia!,^uxsiitmdixcrlt;it, nimirum dpoßolo!, tJ- eof ^ui ex ludlt;eis credideru^.t. ReliiJUd uideuntur dpud prophetdin ipfum.

Quid igJtur dicemusc’

Q«ù de prophetis teßimonii protulerat.eluie ßn tnercfpieiunt priefentemiußiMmtundec/uoiie! apnJ iHos poen£ pr£dieuntur,ddiungugt;^tur cr cdu\£ pœmtd riwM.itit (S' hoc loco nddit cdufnm exciecdtionis iud£-aram, cjuod pldcueruntfibi/piis in operibusfuis, gute uocat hie operulegi! .Vndedifeimu!, nofirdtiuoilue mérita nuUtte/fe.

Quod gentes, quænon ledas! banruriuftidam*

Semper aqua gratiarum ßuit in uaUei humilitatii, ' t3- déclinât montes fuperbia;. Quia igitur gentes non habebantfeproiußis,chrißtimacceperut,fola tarnen mißricordiadei. Nonhabebantenimquo dicerent je gratiam iUarn meruijje:fed ludieifidebant multum fuif fipeributiamp;dimi/fifunt inanes,

Cap,X, ANNOT, IN EPIST, PAVLI Ap Ifraël ucro led:ando legem luftitiæ, ExterMerift iußitu ludteortm, nbsp;nbsp;omnino phdt

,rifäica.Näcu docerentur èi legeut cognoßerent Cbrt fium,[u[gt;erbia nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;amifertmt.

Quia non ex fide.

Inte Uige de fide'm Qbriflu/m,Gr'm crucifixum,quî4 uerbii crudsfim^ fcadalo fiiit ludteis : non aut de ßdc creationis, qu£ non [ufficit ,polfqudm uenit Chrifiuh Impegerunt in lapidem, Teßinwnium hoc babes Efrfi« »8. er 8. EtJocet Chrißum eße petram reßgij credcntibus.lapidem aut bffêndiculimcredulis :hoc eß quodEuangelißa dicit Quicrediderit erbaptizfttus fwrit,faluus enïjCzc. *

CAPVT DECIMVH, Fratresjpropenfa qui'dem uoinntas, ÖCc,

^jTeroin mdicatfe nihil per'muidiä dixifie S aduerfus ludieos, fed coadu ueritatis anu» re:quod er nobis 'm docendo exemplu effe debet.Senfusanteeß : Quamuis tarn dura dicam ludais, ex animo tarnen lüis bene uolo : noit fol um autem bene uolo, fed er pro ipforum falute oro» C^quatenusUceteos excufo.

Teftimonium enim perhi'beo illis.

Admoduttt nüfera excufatio eß: quandoquide aute ^i4nonconcedebatur,ne^ iUam omifit.nxcufatquod ignonater

RHOM, io, OECOLi AVTHORÊ» TÇ ignoräterpeccent.ficut er Petrus'm Aäibuscäpite j» I^UHcfcio quodper ignordtttiam ficiflis. Non omnes itd excufdiitur. Ndw lt;}«i peccauerunt i«^i'n-tum finäum, dicentes Chriflum 'm Beelzebub eijeere dlt;emoniA,tugt;npeccdueruntperignordntidm:confcient tit en'meorÜconuidie erdnt.Vnde er dominus io.dicit:SinonuenijJem,pecc(tttim non fjitbcrcnt.

Aemulationem quidem dei habenr.

Vide qudmpericulofumfit carerefeientid de i. Ndn« qui iüd cdrentgt;compdrdntur lud^is, qui obfequium fe putdbdnt prießdre deo,mterßäK apoftolis. Compd-rantur en'un flrennuis militibus, in quibus non tdntwn Iduddripotefl robur, qudntum culpdtur quod ignoret in quof debedntftr'mgereglddios,dumoaidunt mnot center dmicof.Hoc uitio etiahodie multi Idborant, qui cotemptd mißricordid er iufiitid, ßrennuc zeldnt pro humdnis trdditionibus.

Ignorantes enimiuftitiam deijamp;fc,

Vt probet iußereprobdtos Iudäeos,ftcutcoepitfue periori cdpite- Duplicem ponit iuflitidmgt;undm dei,dl-terdmnoßrdm,qult;eeßiußitid operum. Cteterum hoc unico uerfu repeHi poffunt omnes fiäithe religioner,ß quis m eis fiducidm habeat,eo quod nonßmt ex uerbo dei,er derogdntfidei in chrißum. Siquidemignordnt Chrißum iußißcdtionem noßrdm,erquod nuUo 'me digediitus ddfilHtem,qudnt Chrißo. Obferud ctid dm

Î

Cap,X» ANNOT. IN EPIST* PAVLI AI? mndri eoi,gui qu^runtproprüm iujlitieini, nbsp;nbsp;putani

fufficcre ad bonitatem opcris.fifibiperfuadcant mtett tion'nt bonam e^fc-Namhoc cjiciUierere propridtniU' fUciam.Non ejl autem cenfenda bona intentio,nifi ipiif per ßdem operatur. cr iwxta uerbu dei ,abf(J; ^uo no ejlfides-.alioqum zr SauHsintétio fiti/fet bona,finge» tisfe fiituru uotu de pecoribuf pinguibuf Amalech.

Nam perfedio Icgts Chn'ftus*

Qnia nemooperibus implet legem, ideo fide in Chrilium confiâtfalus. Dicit autem finem legis Chri“ fiu ideo-.cjuia'firiptura concludit omnia fub peccatunt: Crdeusdedit legem impofiibilcmnofirisuiribus .t^c igitur iniufius putetur deus,caufam addit cjuod ea ra^ tioneperueniamus ad Chriflu, à quo auxiliit petimus^ de/fierantes de noftris uiribus.Nam fi ex operibus no~ ftris falus, fru(iri mortuus ejfet chrifius. PromJc lex ad Chrifium ducit.vbi autem chrifiu habuerimus,ju^ periorer erimus lege. Judiei er omnes operarq infe-' fiduciam ponentet,legis finem negligunt.

Mofes eni'm fcn'pfitjöirc.

Lor«r iUe habetur Leuit. 18 CZ Ezech-1 o .ErrdBê qui hune locum trahunt ad iufiificationem operu. Na enim intcUigutuim er emphafim huius uerbiFeccrit. N.ti» pr.ecfptlt;( nonßcimuf,nifi affêâum operibus ada damusficutfupra diâu efi, lege effe ffiiritualé,Spiritus autem talis nuHi datur,nifi per Chrifium»

QftAr,

RHOM, IO» OECOL, AVTHORE, 7lt;

Quis afcendet in ccelumc'

LocttïiReeflDewt. capite )o- Etinfumma docet Kf rrfiM iuflitiä effect non dubitetur d:ßje, cju£ in cbri fto. Abutuntur hoe loco Pebginni, «t tribu.tne libero Pel^idnü/ urbitrio uim dd ßciendiviK bond - SedMofes non logub t«r de implctione legit, nifi perßde. E t fi penitius jpei Ues,de cognitione legit ait : ejuap dicat, Ecce iam babes propofitam legem,cr eogno[cis earn, po/lbac no« trit excufabilit.

Id eft Chfiftum dcducere*

Pitwlur teßimonio Mo(is adfuum propofitum uti-tur,utfciamas noriußificariperafcenßonem cr refur^ redionem chrißi:liberariautem àpeccatis, pf r »wra tew, çr defeenfum cius ad mßros.

Propeeft uerbum in ore tuo.

Summafideinoßr^eß,credere Cbrißumßliudet, Uamfuperhuiusconßjfionis petram dominus eccleßÄ fuam ledificauit.Non eß autem fermo de ßde hißorica, fed ea quam pater cordibus reuelat.Eides item in duof butexplicatur,nempequod Cbrißut uerus homocr tnortuus: oy uerus deus,qui refurrexitàmortuit.

Corde creditur ad iuftitiam.

iiquitobijeiat, Annofaluabiturfolueredescordef quid/acitcSßffioad remt Nonne mox fubijeitexEfa, Oitq credit meoiito pudefietiQjiidfi no effet oppers . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K 4

annót* in epist. pavli ad tunitar conßtendi,ßd(le num Jammiret deus?Ktjj)Otn de.confvffïonem lünmeffeatteßiitionemfidei utlciitt fidem minimeelJ'eocioftm:amp;etmi cfuiuere fidelKeji, ttoncontentu,mßi.t[dute ,fed glorißcurc deum operi-buf ZiTexcplis, cupereq; omnes luerart Chrißo. No» »«të hic fit mentio de enumeratione peceatoru, fed ne guis erubefcut nomen Chrtflt,fiue hoefitm buptifmu, uelEuchuriflU, uclopenbiu mifericordhe, uelntdr^ tyrio,ue[ guibufeunque alijsy qutbus gloriam dei pro* ximo Meßumur.

Omnis qui fïdit i'n illunijnon pudefi'ef» Infignemfencentiâfcriptura probat. Locus eß:Eftt.

2S.liebrlt;eidli/suerbis 'meandem fententiälegut, accelcrabit, ucl trepidabit,nimiru ab aduentu ludicis. Non eni'm eft diftindio ludæi Sc Græci»

Efl diflinäio, er no eß dißmäio. In externis deus nondißinguit, fiue fit quis ludteus,uel Gracus : diues, uel paupenplenus externis bonis operibus,ucl no, in internis autem dißinguit.Nam credentes er inuocan-tesfcfufcipit,crineos diueseß,plus dans,quam petes reaudeant.Incredulosautemreijdf.quiiufle nonacci fient,quod daturum deum non eredunt.

Omnis enim quicuncß inuocaucn't,

Iterufcripturä cofirmatexfentétia loëlis,qdicit, Jnuocantes deufaluari,hoc eß, credetes. NuBus enim inuocjLqui H0 trcdit.Dicit tarne ftÿtûter inuocandu,

utma^iH

RHOM, IO* OECO. AVTHORE, 77

Ut mitgna fit nobisßddfcruädte cura-Aducrfarius ent nofter no dormitat,fed circuit,cr lt;]ult;erit perdcre nor.

Quomodojgitun'nuocabuntcumf

Litius docetpcrirepereuntefßuculpa,Qrfiluiri fdluMdos diuina mifericordia.Sua enim culpa pert itt, quiapoHolis er Eudngelizdntibuf nonobediunt. Di~ uirtamifericordiafaluantur,ddquostf}ittunturapofto li: quandoquide hic iuftificationis ordo d deo datus eß-^ ut per uerbum eius uiuamus- Vide autem gradud mife-ricordidrum dei. Prima mifericordia efl habere apoflo los:fecunda,dudire lUos prtedicantes: tcrtia,illis crede re:qudrta,inuocdrc: qutta,faluari:(juieß fummusgra dus,ad quem abfj; alijs non peruenitur. De f uerK no rß quod hic obijciatur.apofiolus enim de bis loquitur, quifua culpa pereunt.

Nifi mi'ttantur»

Miffifunt,qui chriflum pure annunciät,citra uan^ glorilt;ecrqu£ßus cupiditatëtitaenimcr Chrißusfe probat mijjumdpatre,quiapatré, no fe,glorificabad Quam fpeciofi pedes euangclizann'um,

Loc«y eß depromptus ex Efa-si.Vtitur autem apo flolus omnibus iüis locis magis iuxta feptuaginta tra^ lationem,quàm Hebraica ueritatë : fed nee per omni4 feptuagintdfequitur.

At non omnes obediunt Euangeltb»

Culpttm ludforitm oßendtt,cum üm beneficiü det '

K 5

Cap» X. ANNOT, IN EPIST. PAVLI AD indicdjjet dpofiolorum mi/fione. Et itcr« diäu eonfirmdt,quod dixit:

Quis credidit audi'tui noftroc*

Senfu! ejl, Mirü q pdruus numeruf credentiu.Prof ttomé cnim Quis, no omnino negdt aliquot crcdidiffè* Ergo fides ex audi'tu efi.

Declarat eirexponit prophetam.Naminpaucis uerbis prophets mifericordiam dei, er ludieoruttt obßiaationem infinuat.Nam dum dicit Sermonibuf na flrisjicet intelligere mifericordiam dei mittentis apo^ flolos.Dumaut dicit, Quit credidit auditui noßroM guitur ludlt;eorum miußitia,qui crcderc noluerunt.

Atqui i'n omnem terra exiuit fonus eorff»

Adhuc ßrmiter probat lud^ot fùi/fe mcxcufabilet: quia cum in omnem terram exiuit fonus eorum,id eß, firè nuUus angulus eß, in quo non pr«edicetur Euange lium:qu£poteriteffe excufatio Iudteorum,àquibtM prlt;edicatio Euangeli/ incoepitf

Sed dtco,nunqin'd cognouit Ifiael.

Senfiu eß,Quomodo at^uc pojfcm dicere ifraeleiu non cognouiffe f Et ite rum duo teßimonia affert :pri~ mwm ex Qeut- ii.ubi Hofes dicif.Ego ad temulatione prouocabo uelirritabo.Exquibus uerbis difcimus lut if or conuinci ex clt;ecitateipforum,quod non ignari fùe rint pnedicati Chrißi.Exciecatio enim eorum abiemti ittione o' Muidia proceffit:quM uideruntgentesft^ iea»

tlîïOM, IO* OECO* AVTHORE. 7» • 4em fu[cipere , priedicdntet dpoflolot GentibUf» perfequutifunt.

Efaias autem audet,8C didc.

Breuiterinuerbis Efaia difcis otnnet faludndot Ji • uinit mifericordid ['alum,cr dbpj^ fuis meritis eli^.dii ciieniin:Con/picuusfrôlusfHmhis,quidsmenonmter rogdbdnt.Si non interrogdbdnt de deo, qu^ meritd er go prætexent-^ Similiter omnes reiefti fud iniuflitid dd mndntur.Quomodo enim cxcufdbimus eos,ad quos de w mifitprophetds,(^per iüos uocauit^ Et fie totd die id eß femper, expdndit mdnus fuds,id efi, uocduit lon-ginquoSiUocem fudm non dudientes.Iterum babes mis ferieordiam dei in expanßone mAnuum: miuflitiam a» tem populi in mcredulitate.

CAPVT VNDECIMVM»

Dico ig{tur,num repulitdeus popu.ö^c.

lud£os oflenderit inexcufdbiles,o*

^***

quippiam dixiße uidedtttr,demum qui bufdä argumentis fpem lüis de mifericordid dei affert, p hac ratione dliquos lucrißcere poffit. MifericordiS dutem dei in boc commendat, quod reliquias ex iUis fumpferitiCr quotidiefumdt^

Abfit»

Poffet quis obijcerefundignü effe deo,quod populi

Cap.xn ANNOT. IN EPIST. PAVLI AD fuunt,quempeculiariter(ibielegit,c]uäfiimmrmorpro miffionum ttbiecerit : iieo dicit. Abfit quad repulerit: Protniffto enim folis fidelibut ßäa eft, quorum nul-, lumabiccit.

Nam æ ego Ifraëli'ta furn.

Probit fuo exemplo.quafi dicat: Si totut jfraeleffèt abieâus,ego no cfficm apollolut:fed quia me perfecuto rem deus no abiecit,neq; de reliquis deßscrandü eft.

Populum quem præfciuit.

Signanter dicit populum priecognitum,non repuis fum:quia promijfto cr hæreditat ad folos firtcdeftina-tos pertinet • Ioannis decimofeptimo : Pater quos de-difti mihi,cr c£tera.

An nefcitis de Eh'a quid dicit fcripturac*

Tertij Regum 19. habemus de zelo Eli£, qui zj-ipfe conquerebatur intcrcidijje promijjtonem,eo quod non apparebant fideles:fed reprehenditur i deo,cuius fudiciaocculta.Certu enim eft femper aliquot e]Je bonos,tametfiignorentur ab hominibus.

Reliqui mihi feptem millia.

Pf r feptem millia inteHige uniuerfitatem fidelium^ qu£ cum aliquanto numero eft.Ita enim folet utifcri-ptura numero feptenario, licet multo plurcs ftnt non eleéli. Neque ita tnteHexeris, quod ißa feptem miUiit omni careât peccato.Q_ÿis enim poterit dicere corfua KwiMundom 4 pe ccato i fed quod nonftserint grauibus criminibut

RH OM. 10. OEGOL. AVTHORE, trintinibuf impliciti, priefertim idololitriie. Quod ut cogiiofcerctElixs^isiditfidcm,innocentidm,crf^pli-citiitem Elifiei ab aratro llatim fefeguentif. Reliquiae fccundum eledionem gratix^ id e/l,ita gratuitte gratis fiüt,ut reliquite quædctnt feruarétur ex Iudlt;€is,ut plané défais merit is nihilpoft fent obtendere. Noweu cniiM gratis, maxime,fi eleâio nem apponas, ex diametro pugnat cum merito operu, quod duobiu enthymematibus probat.

Quod fî per gratia,iam no ex operibus.

Priwtww enthymcma: Si deus gratis elegit,ftultum fùeritfuperbire ex operibus, quandoquidégratiaiant nonejfetgratia. Itaenim repugnant opera naturae, gratiie : ut fi operibus tribuas nomen gratis, euane-fcatmeritum.

Quod fi ex operibus, iam non eft gratia, Secundu cnthymema efi À contrario.quafi dicat: Be nefequitur,fi ex meritis operu/m, iam non eji ex gra~ tia. Sufficit hic locus contraeos, quiponunt meritunt congruio-condigni.

Quid igiturî*

Ex fcw fequitur,lfraeli nihil profiiijfe fiduciant operamtfed quotquoteleéitfunt, qui hic dicuntur ele-âio,folagratiafuntafiumpti.

Dédit eis fpiritum compundionis, Probatfententiam diäo Efa, cap.ô.Spiritus esna'»

Cap.XI. ANNOT» IN EPIST» PAVLI AD pundionw durus cjl ZT inflcxibilif. non obedient, fei' repugnitm uerbo dei, cr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l}gt;inApungês. Obferuii

autem ^uod oculot habent,cy- non uident: guo miferi-cordia dei o- iujlitii cognoÇcuntur. Ciuid enim miferi^ cors deut,dédit iüitoculos'.quUiiutemiuftui,dédit jpi ritücompunüionisiutnonuideät.amp;quibus dédit tale fpiritumi nimirum confidcntibus in fais operibus.

Fiat tnenfa eorum in laqueum»

Propheta loquitur de menfa fcripturiC unde pafcH turanimie: illaconuertiturinlalt;iuewn ijs, qui habent Jjiiritum compundionis, hoce/i, difcruciantur cr dif-fecantur cordibus fuis, uerbum dei audientes. lAirunt autem eft, quod unde alij diftunt ftgere à laqueis ue-nantium, inde illi iUaqueentur cr capiantur. Et ^»0(f dlijs eft uirtus,itlis fcandalum eft. Hoc oZw etiam fignA turn eft per manna, quod incredulis naufete ftit, cu effet per fe optimifaporis.

Obfcurentur ocuJi eorum, ne uideant.

Non uidcre,eftcarere dono inteüigentilt;e,quo defti tuti,etiam incuruantur,nimirum fub onere peccati.Vi deturhoc teftimoniwm partim defumptumex Dauii Pfal.ys.partim ex Efaiacap. 6.

Nunquid fie ofFenderunt ut caderentf

Hoc interrogat,nunquid deus gaudet cafu amp;nbsp;ruina Jud^orumiSed rejpondet,dcumnon tarn ftedare iUoi ftm cafu/m,quam utilitatem gentium ex hoc cafu pro-uenturitt

RHOM, ÎO, OECO» AVTHORE, wc«t«r(tw. Jußitia autem dei ßc oßendit.Ciuiii enimiu dii propter fu^rn ipforum mdlitiam peccArunt,deaf il lorum malitia bene eß uf tt :dult;into magit ßcredidif-feut,ipforum ßde inßiiim ßiijjet ußttgloriitm^

Vt iIIos æmulentur.

Reifîf trdilitt iUud propheticu Moßs: Ego ad lemu l -tionem uocdbo «or. prouocdnturenim ludteinoßrd ßde ad credendum.Tametß boc beneficium, ßcut ple-racj; ilia,contemnant, ita ut non (olum ipß non credSt, fedetiam lemulatione maU credentes odio babeant.

V obts entm dt'co gentibus,

Vfrtitfermonew ad Gentet, uult not affêâum [uduem c ßaternum etiam erga reprobofferttare,ni hilq; mtermittere, ß quo paflocr itlot lucrificiamut» tamctß quodamtnodo de/fierati uideantur.

Minifterium meum honorificabo»

Hoc e/î;p maxi ma gloria ducere,ß polficm it a mul-tosßatret lucrifitcere.Vocataütludteofcamem ^uà.

Reconcih'atio eft mundi.

Exciccatio iud£orsim non efi reconciliatio mundi, ficutfangnis Cbrißi:fed quiaßruit,cr occaßone pr£~ ßatreconciliationi multorum.

Quæ afTumptto, nifi oita ex mortuisj'

Hoc e/iytantum miraculü ßierit, quant» ß ex mor^ t»if refurgcrct. Deflitutienimfide,uercifiortuift^t,

Cap.XL ÄNNOT, IN EPIST. PAVLI AD

Nfqi; conuindt apo/toluf hocloco,fubfinein mundil» dieotomnetconucrti’niot-

Qiiodft prùiiin'æ fanlt;^:c,

ArgMit non eff£impoffibtle,ne(]; abfurdum/ietûtlt pleriq; lucif orum rcjipilcantiijuindoqutdé à tarnftn^ âù p^tribni dcfcenderunt.

Santfla eft ôC confperfio. ’

Primiti£ jàrris ci.i£ offer untur domino,fuel obUtio ne ßciunt etum rcliquum con/ficrfionem fandtm cr benedióiam à domino. N4m ijuiprimitiiit domino con fee nnt.ßcde relicjuis c«m» grntûrumiâione utuntur. Qui aero primitiit nonfindificMt, quidpofleaßüu n effendAppjret dutem exprimitijsobldtum guiddS ßrin£,cr ntde tancjittm ßrmentum nd conßferfionent feruitum. Per primitidr pierig; mteUigunt Chrifitmi» qui ex Iud£orumgente mtus efl : per rddicent dutent pitridrchit,quorum nmifunt ludteL

Qiiod ß nonnullf rami firaefti funt.

In bocrfpparct minfuetudo Piuli.Non ßrent enha ludteii à ^entibut infuleiri.illirum deprimit fuperbi^ (im:et reduciteis in memoriim indignititem priflinï, eo quod lùeruntoleiflri,id eß idololitr£, non pdrticif pcf Ifiritutp'mgueiinis Chrißi.M.ifericordiidUtent dei, non fuis meritis iggregitte funt pitridrehirum G- prophetinmi focietiti.

Quod ft gloriaris,no tu radicêportas.

Vidf

RHOM, IO, OE COL. AVTHORE,

Viie, miiuit,quà,m fluke glorie fis. Gloriarii cnim (fudfi tu portes rudicemtZy' Chrifto aliquid dederis,cti potius Ù radice Chrifio accipias, qui nihil ù nobis actif pit quod fibiaccedat,nifiquod peccata noßra tulit.

Fracfli rami,ut ego inferar.

Ita oportet loqui,ut noßram impietatem cr malt-tiam nondeo^fednobkipietatem autein non nobis, fei ' deo adfcribamut. Hoc c/î enim quod dicit, Fide conßif tißi. Fides enim in nuUo humano opere,fed mfoiadei mifericordiagloriatur.

NoncfFeran's anima,fed n'meas.

C(«M eandemomnescarnemgeramustG'nonnii-nuf ad peccandum, quant reliqui procliues fimus ,'noit eß quod coniemnamus alios. Niß enim adiuuaremur per dei mifericordiam, nos multograuius caderentus^ Affêrat igitur alienus cafus maiorem timorem deitCr /àciit cautiores,neßdeumnon utoportetglorificaue-rintuf,nos quoq; relinquat.Ita Gal.capite 6. Fratres, fipræoccupatus fùerit homo,orc.

Nâfîdeus naturalibus ramis non pe.S^c.

Hoc contéplari licet in omnibus qui bonos parentes fortitifunt, er dégénérant,Bonienimparentesnatus rales ramißtnt,quibus promißt deus in miße mißia mi^ fericordiamteruidemus tarnen eorumfilios reprobat ri.Qttidigiturnon timendum, ubinuß^e promiffionet parentibuifunt datief

L

Cap.xn ANNOT. IN EPIST. PAVLI AÖ Potcns eft em deus iterum inftrcre illos»

DenulliiMhominiffitlutfii]ujndtuhicuiuit,df^flt;f nre iebrnnK,nec tdlum licet 4.nitthenu dicere- Tgt;e diit autem(clt;eterif paribui )maiorem /pem concipt-rt Uceret, c/udin de Gentibtu, propter promiJfioneM pirentibiK fädam.

Nolo em uos ignorare fratres njyftcna.

Myllcrium eß, non guod ommnofilere cogamurt fed i^uod multitefiabfconditum. Eaenim Chri/iiäM-ru [unt dogmAtä nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;er fuper teda pradiare licet.

Kigntem dutem myfleriumuelarcanum, ^uoddeut ita uoluit uti malitia ludteorum, ut nobis beneß.ceret, ey- Gentes reciperet.

Et fic omnis Ifraël fafuus fieret.

IJ eft,eccleßa,ex Gentibut er ludieis in uitum oui^ le congregaretur. Ntttt^uam enim fiiturtim,utemtte/ Judteiconuertantur/icutnec Gentes.

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ventet ex Sion qui en’piat.

Teßinwnitim boc ab Efaia defumptum, non coit-^ cludit,ni(ipro reliquijs tfra'el. No enim dicit guod ada tsenturiu-ßt i« fine mundified ablaturiu eßpeccata tof rumMmirummbaptilmoßiiritiM.

Secundtim eleiQionem autem chas riftimi propter patres.

videntur luditi exofi apud deim :fed mm prorfit fxofi fitnt.Stabil enimpromiffio deifirma,fedfolfscrc

îtHOM, IO» OE COL. AVTHOREi -dentibits. Zitch.^-Eritautemhoc/iaudituitudieritif WDCcm domini dei uijlri.

Ita Sc jpft nunc non crediderunt.

Si^uidem æmulatione fidei ueßrieprouocabtuttur^ ^H£pnncipiilis cdußi cxcaationii corum eß, ttt tis M bonumceddt: quamuis propteripforumnulitiä,guilt;t credfre noluerunt, contrario modo eucnidt. Sicut lex lt;iuocjuefdnlt;2d eß, fed propter nofiram infirmitd-^ w iram operatur.

Concluilt ein deus oîa fub i'ncreduh'tate*.

In grnrre quidem ma, nißßum eß miferof crpec~ cdtores ßiffe tdm Gentilet,qudgt;n ludteot. Et quid, fuis uirtbusfe iuuare non potueruntddeo eis deus tanquam miferisfubuenit. Defmgulis quoquedicerepoffumus» q«o(i miferifimus er peccdtores, no percipientes rny» fierid dei,er indigentes miferentc deo.

O akitudo diuitiarum fapienriae Sé fcientiædei.

RcÆe definit exclamando, occurrelts, er ternti-nwm ponens curiofitdti temere mterrogantium. Ne énim credtura. poteritproßindam er copiofdin dei fd-pientiam cognofeere: fed hoceifdtisfit,dcum omnid iti ße licere,cr nihil dbfq; reconditis rationibus.

Quis cnim cognouit mente donn'ru'c’

Nemo nouitnifißUus, er/ßirituseius-Eti.Cd-rinthios z.Spirituales tantum fciunt, quatenut eis per ^irüunreutldtur.

gt; lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Li

Cap.XII. ANNOT. IN EPIST, PAVL. AD Qufs prior dedit ei;quot;

Etiäm hoc diólo eliditur UK mcritorum no/lroru, ^uidenime/tcjuodnonaccepitniis?

Quoniam exi'Ilo 5 Sein illum.

fJoneft: neceffdrium ut dill'mäionem per[onarum hicpona{,[ed ßmpltciter tribuas deo.Ex ipfo cnim dco principium ejl Gr origofubflantiteuniuerforurndd ejl, ex uolitntate er poteftate eiut. Per ipfum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;deum

eßopcrdtioGrcontinuitio,quielig:tt,conllr'mgit,lt;it(jf eöferuat uniuerfa. Et m ipfum deniq; deufunt omhia^ QjfMdiuenim uult,omntii eiut uirtutc mAnetatq; coit fi/lunt. Et cor« eß iuxtd dei uoluntdtem, CKittt rfr bitrio refoluuntur (2quot; bedtificuntur.

CAPVT DVODECIMV JM, Obfecro itaque uos Fratres,

A«Ii« ttt bontu drchiteäuf,poßqudin iecit ^/^folidußnidamentit ßdeimCbrißu,pcrque folumiußificdmur, mcipitGrfuperßrucre, non ßipulds c£remonilt;irum , uelmutilium operum: fed durum Gr drgentum uernrum uirtutum, quie Chri ßidnum hominem conßitudnt;nempe obedientidtn dei, chdritdtemhumilitdtem.pdtientidm, fobrietdtem, tu» fticid,Gr fimilid. Vnde difcimuc quomodo gt not docet re oportedt : neq; enim exordiri oportet db operibut, hocenimejjetfuperhdrendiedißcdretneq; hortdri di 'Mutilid Opern, nnm hoeeßet ftipulds fuperlt;£dificdre,

Obfccra

RHOM» IO» OECOL. AVTHORE»

Obfecro fratrcs.

Vide apoftolicam tMnfuetudiaem.Nonfolunt enint Uocatfratres cjuos hortdtur,fedetijm obfecrdt:fed çr per miferationei dei ddiurat.quafi dicdt : Tdntum ud-^ ledtiUd exhortd[io,tjudntumper hoc mtfericordtam deidjfcquißierdtis.

Vt exhtbeatis corpora uc ftra

Quwpfr fidem didicimui Chrifitim pro iwbis fdcri ficium,Qr noßrdtn iußitidm,noßrdßgt;onte ftudtofi grd titudinif,ctid ipfiddfdcrificid uertdmur.no more Gen tiliu uel luddorü,^ pecord immoldbdM dlicjuid ddre fedeo credebdt:fed Udrijs modii fidem exercere cone-mur,cr nor totos deo cofecremur.'Ndm du dicit, Exhi bedtis corpora ueßra :non jolmn uult nor carné inob-fequiutn dei offcrre,fid uoluntdtem amp;nbsp;mentem (juocj^, dt(]ueddco tiuicijuidfumus. Vndedicimurnofipforfd-crificdre deo,firenter crucem cy obprobrium Cbrifti. Igicur menr non plurfdp{dt,cjudm cx uerbir dei cogno feit.Et licet mturdlif rdtio refrdgetur,crucifigcdo tdi mé fe,m hoc ceddt ueritdtiprimlt;e, id efl deo .Crucifigd turitem qt uoluntdr, ut ed fiicidt qut deo probdntur, non qu£ cdro diiidt.

Hoftiatn uiuentem, fanrtam.

Viudhoßid fumut uiuificdtijfiiritti, er depufdti dd reterndm uitdm, no ficut uiéiimæ deflindti dd mortem. Setnüd dutentfi à munddnis contagijt dlienifiterimut.

ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD

Accepts uero deo, fi non compofuerimiu nos dd Idudo l}omittum,fed pldcere deo ßuduerimus.Deo enim placent omnes,qui ipfipldcerefludent.quamuis dlij expo ndnt,quod Çdnéld hoflid deo ßt pldcitd »Cftdlis ßt rd-tiondlss cultus, id eft dUenus 'd luddico cultu. Rcgnitwi enim dei intrd nos eft. Et deus dntdt ddordtores wi ritu cr ueritate. Nf q; aberrabis ß rationale expofues ris,quodiudicium rationis iuxtajßiritumdei habet, ßcut exponu'Ht qute [equuntur. Hoc c»»» eft rationale obftquium,non prorumperead opusftU imitdtione dliorum, amp;■ (apere quod caro ipßa docef.fed innoudri iudicio mentis,ut folum hoc probes quod deus probat, Cf uideas queeßt uoluntas dei. Voluntatem autem dei Voluntas non aliunde cognofcimus, quam ex ßtcris Uteris, quie deifacris è verbum dei continent. Rationalis quoque cultus docea Uteris co- bit difternere inter bonu er non bonum,inter dcceptit gitofcitur, deocrnôacceptu,mterper(èâuetimperftilu:ideftt inter ßgurä zy umbram,interlucemcrtenebras.

Sapere ad fobrietatem.

^Jonfatis fùerit crucifigere çrfdcrificare deo exter itamembra ey affeäusßd ey rationi ponendus eft mp dus : quod uocat ftpere ad ßibrietatem. Non enim h* textu eft de(eftentire,fed(olumSentire. Eftautem zy in mmio appetituftiendi quxdam mentis ebrietas,qu(i fobrietas périt, nißquis addiélus manferituerbo dei, nel diuine reuelationitque bic uocantur menßtra fidei, aeeeßarig

RHOM* IO» OECOL. AVTHORE» 84 tJeceffario aut aberrabitur, nifi lux ßdei nos direxe-rit. Vbidicitur Sij^ere ad fobrietatem,pojjes legerct Siptre ad cajiimontam. Habet enim cy mensfuam ea'‘ ßitatenfgt;{i non copulaueritfe aduUerints dogmattbus. Caßi animalblouerbo dei contenta erit,alia uero ^uam adulterina noncognofeet. Ner tlt;«wé ualdemte-rim contradicimus hiftqui hac ad modeftM transßrut uitte,cjuam humilitatemuocant.

Stcut cnim in uno corpore»

Ne contrißeris,flno appréhendas omnia wyßeriat ne^ueenim uni concedit deus omnia, fcduult nos eße Ml «BO corpore uaria membratin^uo unus alterius m-ügeat minißerio, zy altert non obßßat .Sumus enint tnyßicucorpusChriflitUthabes i.Car.io. Vnuenim corpuStCr unus panisfumus multi- id^; eß lt;]uod teftaa tnur Mlfderdment0 fynaxeos eße nos unît corpus,ejuod «o; ad nttiiorem ebaritatem admonere debet, noflrlt;t forte Contentos.

Siue prophctiam fecundum ration» nein fidei»

vides hicuariosgradus ordinum ecclefiaßicoru, Ofdinu^c-^uomodoHon uni omnia conucniant ■ Primi funt pro- eteßaßieo-phet£, qui reuelant arcana prophetarum erßriptu^ ruÿndutf rarum.Secundi,minißri,quibaptifmo Z3' menßedoitti^ Hicieferuiunt,atq; alijs ecclefiaßicis ußbus.Tert^',do-Sorts,qui dilucide tndwhqd’prophette reuclauerut.

L 4

Cap.XlIf ANNOT. IN EPIST* PAVLl AÏJ No« min; omnes qui arcatjA intclliguntgt;etiamgratiant diludde docendi habmt. C^uArti, exhortatorcs funt, ^ui ea qu£ cam perfuafione ab ali/f doda mentibtu in« finuant.Multienimreuelant,ijuidoccre nequeunt.cr runftm, multi nequeut exhortari, qui reuelant docent.Cluinti,imp artientet font . Sexti,miferentet, qui inhQC différant. Nam qui mutuum dunt , nbsp;nbsp;de ßcul-

tatibus fuis fuppeditantefurientibas ac nudis, impar-tiridicuntur.Etbos oportetfimpltciterdare, nbsp;nbsp;gra

tis,abfque reffeilutemporalis uel amicitiie uelcom-modi. ciuiuero uifitanttegros ey captiuos, cr affli-dis adfunt, hi iniferentes dicuntur,cr officium fuu ßce re debent CÜ hilari animo,ac promptaalacritate.Scpti tnt/untpricfides in quacunq; congregationethos opor tebit effe officiofot cr impigros.

Diledto non fit fi'mulata,

Ponit charitatispriecepta,cruera dUedione uult, qu£ no ffHatur proprium conwdum, neq; tegitodiu, neq^ adulatione palpat,neq; i« neceffitatibus deeft.

Odientes malum,adhæa rentes bono.

I« hominibus non naturam odio habeamus,fed pece cata.A^dhierere, Hebraico tropo,e/ldiligere,utPfal-Moéz. Adhtefit anima mea poff te.,

Chan'tate fraternitatfs.

Verbo iiAoso^yqi uult nor [entire bladpr amp;nbsp;Jula ; ;

cct

RH OM. 10. OECOL. AVTHORE, ccr dffcâui ergd diMos: itd ut ttuUiK nncoruel durii tifs in nobis dclitefcat.Nam hoe uerbo proprie(ignifi^ catur tener iHe amor, quem habet mater erga liberos^

Honore inuicem præuenientes,

No» ipfe appetas honorem,(ed alios honora:id cfl^ unwmqucnq^ te meliorem crcdas,cr te honore dignios rem:atq; ita inuitatus,locum ultimum capeffas. ’

Sohdtudinenonpfgrù

tJonfolumhonorcaliüprofequitor,fedetiâpromf ptus eflo ad feruiendum alijstftcut Chriflus uenitmini ’ flrare,non minißrari.

Spi'n'tu feruentes. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Hoc dicit contra animi trißitia crfomnolentiä.Eß enim in fanólis prudes quidä impetus abßj; tepiditate, quem experiütur iw zelo,precibus et alijs minißerijs^

T empori fer uientes.

Qpportunitatem/peâare dccet,quafratrem lucre mur : quemadmodum O' PmIus circuncidens Timo-tbcum: qui er pro tempore omifibits omniaßebat.

Spegaudentes,

Beneßjeremus de proximOiqd^ lUitaUquädo lucre mur,tamctßnonihil interim nobis accedat affitäionif»

Precationt inftäntes. ■

Pe}feuerirenofuultmprccibus,qua:ieneiungun • furpaticntiie.

CapiXm.ANNOT, IN EPIST« PAVLl AD

Neceiïîtatibus fanc^orum. ’

Grutcu! dicit ;!^ii!x.ici,ciuodcll ußbut.tioh extremis exptäes nece/jitatem fjcdguitmpriinuuiderif /ratri eperam tuam neccffaràm, iUt eam ne deneget,

Holpitah'tatem fedantes.

Exemplum de hofpitilitute ponit,criubetfeäii' ri hofßitalitdtem, («jt » Mlt;tn r non expeéfundum, donee lid te diuertant peregrini :fed ipfe uenêrit iüot (y w-quintSiittque udeè intrare compeRehexemplo Abra^ beatclue Loth.

Benedicite perfequentibüs uos»

Non fo/io» corde et opéré beneßcUs proximif/ed e^dffabilitate,Gr beneprecunte ferma ne amicum te il lit perfequentibut declttn. Longe mtem abpt impre-catiouelmdledidlio.

Gaudetecum gaudenn'bus,

Omnino uult nobis eße idem cor^ er eundemfßiri-tum,utproß)erttlt;tduerft^ omniitcomunia habeamui. NÓ loquiturdcgaudi/rhuiurfecuUt quäuis de bonauti ktudine et pro/jieritMe aliorit iure gdudeamus,optii tesutillism glorium dei cedüt:ficut de dduerßtitibut dolemur.quibut ubfirahuntur à diuino cuitu-

Non arroganter de uobis fentientes«

Humilitas bene probat charitatemßfolluofi na fite rimus.^ectiedeatnosconuerfdtionishumiliuiidquoi pfdatittofiripropidculohabentt

MHSi

' RHOM, IO. OECO. AVTHORE, 84

Nulh' malum pro malo reddentes.

Etùm ethnicif non uult nos mikßcere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U Nof4,

îf4t, quod 4 gentibus fumpferunt iurifconfulti, licere pnrpttrircpendere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Prouidentes bona.

Cbitrititr ntdxime lt;tppd ret ergd inimicos.No eniin beneficere debemus amick tdntu,fed cy inimicis.jnfu perntonetne uUk fimus offendiculo, fcdut fiilgedt Iuk noftra cordhominibut,quo glorißceturnomepdtrk, St fiert poteft,cum oibus ho.pacem,amp;fc,

QuMuk quiddm propter dtrocitdtcm fudmuot ittfe/lent »iüktdmen uos nc dcderitk occußonem : fed ojferte pdcem ante cmnid,cr beneßcijsßudete demul çere,ultionem deo relmquetes Cirnidgifirdtui.

Mihi utndidia amp;nbsp;ego retrtbuam.

Dicit Kofes ulttonem reknquenddm eße deo, non petenddtn ab eo.Nam qui uinditHam petit, animo ui-cßcitur.lgitur deo committc ut iÜe ulcifcatur, uel non ulcifcatur. Habet cniin ultioncm, hoc efi, potent ad uindklam efl.

Carbones ignis fuper caput.

’ Bifàriâ hæc fdpientkfentétia exponitur.Beneßtci« endo enim inimick noßrk eos magk reprcheßbilet cimur.et carbonet ignkgt;id efl uindiää,illk inßrimut, ISl4 per cdrbones ignk ttidgttditt tntm dei intelliÿerf,

Cap.'XlIb ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD lgt;offumus,utP[iiLi7. CtirbonefigHKfucccnfifuntfub eo.Velexpone,Lucraberisiüos ijuantumm teefl.Be neficia enim did poffunt carbones ignis, quia inßam-wsant etiam inimicos.

Ne uincas inmalo malum.

Halo uelhomine,uel affiidione ipfa:fed in patten-tia poffide animamdmo uince bono malum,id ejl ob-fequifs cy beneficentia hominem malum uincas, Ronfiirorem fitrore.

CAPVT TREDECIMVH.

Omnis anima poteftatibus fit fubieüa,.

Ocet hoc capite obedientiam, quam magi-firatuidebemus, nimirum in ijs qu£ ad iu-rifdidionem attinent : nam in ijs qu£ funt

anim£,nibil poterit imperare. De hoc habes in epi/lo lapriore Petrica.i.dicentis: Subditießotecuiuishuf ntAn£ créature propter deu.Neuter tarnen deecclefia fiicapoteftateloquitur,feddefeculari tantum uterq,-,

Anima,

Hf braico tropo anima pro perfona hominis accipi titr.quafi dicat : Quifquis uitam habuerit nbsp;nbsp;animam

fupertcrram,fubditus/itpoteftatibus. Vnde locus hic aduerfaturpriuilegijs clericorum çy monachorum :(i eut bene hoc loco annotat Origenes ,cr Bafilius quoc^ M régula monachorum,cap 9 7, i Noneftpoteftasniftàdeo,

Hagi«

RHOM« lO» OECO. AVTHORE« «7

täcigißrdtuf,etiimßfidemperfequatur, poteßatc Notlt;lt;» /«iw habet À deo,licet tUa abutatur.tÇldm ^^yoculos no ßrofiCydlid d deo effeßtemur, cfuibuf tarnen non ra^ iro abutimur. tÇtccj; Pilatus habuijjetpoteßatem cotrd Chrtßwm,niß eißtperne ßijjet data. Etapud Hieremi um tlt;iabuchodonoforßruus dei er columba dicitur.

Quæuero funtpoteftates*

Quiafetnper inucniuntur aliquimali,proptereit Opus eß magißratibus, per quos coerceantur -Namfi omnes effent boni, neque legibus nesjue iudicibusßret Opus.Lex enim iußis non eß poßta.Cteterum hic dißi nus iusgladij inßitutum effe 4 deo,id(j^ à primis tent~ poribus. Ndw er qiuttm Cain occidiffet Abel, inteUige bat ß dignum gut oceideretur, quantuis deus moxitt» eximebat. I tem Geneßs nono. Itertwn datur lex coit“ trahomicidds,Exodi xi.

Propter confcienriam,

No« wjtrßige, quod iudex ßcularis poßit obßrin-gerc conßientiam alicuius,ßpro ßta libidine leges (an ciat:ßdidco oportebitfubdiiühneoffèndaturpaxpus blica,er ordinatio dei.i^eq- enim contemnendus eß,ne que dandum eft offendiculu alijs, nißßrte aliquid prie cipiat,quod animiefalutiobßt, in quo nonfunt curädit ut Nlatth.! o.dicit dominus, t^olite timere eos qui oc-cidunt corpus,animam autem occidere no poffunt. Et ittefi Aéluum 5, Deo magis qudttthominibus obethre

Cap.XIII» ANNOT» IN EPIST» PAVLI AÖ

« oportet.Quinetittmnuttacreäturitkgeffionerepote rit Mîmdbuf.Ntim quum nullius fit iudicarc, cr leger ponere,nfi eiuf qui norit uim eorum, quibut ponit le-gem:c^ deutfoliufcrutittor efl coriium: igiturde bis folisdeufprteciperepoteftuerbo fuo.Gen.i. Creatut ell homo,ut prtefit uobttilibuf cœli,cr pifèibus muriSi Cf-Minuntibuf terræihoc eft,clt;tro cdrni,fed non /firi tibut Cf confcierft^t. Nitw ^«o ad confcientùîtiequilr-le{fumu!,crunum dominum Chrißumagnofcimut» Sdnè ecckßaßicd poteßuhß uerbo dei prtecipidt gt;nbsp;üni non ipft,fed deur prcecepilfe dicitur,

Cuiaibutum,tnbututni

Tributdpcndentpoffefforet, amp;nbsp;mcohe terrie:ue-^ ^iigilid, negocidtoret. Timorem hubemut dominkt honorem uero ulijs dignitutem gerentibtu. örigenet duo iUttihoc eß tributum er ue{iigdl,clt;efiiri,id eß ter^ ren£ poteßiti deberi dicit : timorem uero er honoré, deo: quid deuifolus timor noßer eße debet, dtque iüi foil ßruire debemut. Porro honor quidem eß inßrior co quem deo debemut,ßeutferiptum eß de honordn-dk pirentibtu -.erknoneß denegdndus primdtibuii etßnon ob dlidm cdufdm, certe uelob hdne, ut ßueii^ tiores fint Eudngelio-

Neminiquicquam debeatis.

Omnium operumueßrorum reguldmerdireäri“ (cm babete chiritdtem : qudßßtludmferudueritk.no peccdbitk»

' kHOii» 104 OÉCO* AUTHORS, if fgt;eccitbttii, neq; uor ah'^uK ultri obßrmgere poterit» Hincctiam pctendue funtreguLein contraâibuf ,cr t^jtcaufis :de quibui Icx nihil præfcribit.

IN HOC VERBO REi

CAPITVLANTVR»

In hocfermone fumm4timcomprehenditur(/icut Cr dominât dixit)pendere d prtecepto chiriMis,legé Cfprophetat.Vnicum enim Chrilliiinoriim eßpr^cet ptum, charititt : qu£ bi fe compleélitur beneficentùiit cr MtfJOceritMw, hoe eft,ut benefrcûmuf alijt, Cr ne-tninemoffendttmut.

Et hoe fcicntcs tempus.

Q«w recdptÏMkh'oBf m kgis pofuerat, Cr fubldt4 funt onera (ÿ- umbra kgit,exhortatur à ratione tepo^ rit,ne fiamus poßerioret ijt qui Çub lege uixerunt: CT mottct it a uiuendu, quaft nue bißet diet ultimut, nêpe diet iudieij,euiut memoria ßequeter bieulcarefolet»

 fomnofurgere.

Somnum uocat ignauiam Zir torporemiita Z!f domi ftutnotuigilareiubet.

Nox progreffa eft.

Vitam noflram reliquam crepufeulo eomparat.quil fi dieatiSatif diu peccatu eß,tto Çunt iam adijciéda pec cata peeeatiiifed ita inßituenda uita, quaft mox adeu» dut ßtiudex.Perdiem êateBige diem iudicij.

Cap,XI.lIi A NNO T. IN EPI S T* P A VL I AD ƒ Abtjciamus ergo opera tenebrarum: opera tenebrarum dicit, lt;]ult;e lucem diuini iudicif fêrrenequcunt:operaautemlucts,delt;iuibu{notterit-befcimusindteiudicij.

Si'cm in die honefte ambulemus» Viuamus tanq domino prtefente nbsp;nbsp;iamiâ iudicaturo.

Non enim in comeiTationibus.ôfc.

jnter opera tenebrarum numeratgulam es- libidi-nem,lt;luibus malts obnoxij funtßrtunatiores: conten-tionemq; es ^mulationem,quibus laborant hicgt;quiad uerfamexperiunturßrtunam.

Sed induamini dominum»

Ad exemplum Chrißi iubet uitä inßituere, es boe 'eßinduercarmalucis. Intrepideenim ipfûmaccedi-mus,fi ad exemplum eius uitam inHituerimus.

Et carnis curam non fecerifis.

Docuit cluid deo.quidéf; proximo debeamus'.fubdit quid es eorpori. Bene autem habita mentione iudicij, ad temperantiam hortatur : hoc enim es dominus obi feruati iubensut caueamus à crapula es ebrietate, ne repente obruat nos dies iudicij . Non prohibet autem fimpliciter omnem curam corporis, fed no uult nos ef-fefedatores uoluptatum esconcupifcentiarum.Quod ßomnino uoluptates quierimus, quieramus non pecui-fed caleßes es angelicas. Certiffima autem regu la tradandi corporis efi,fimferuitutem infiariuméti redi^d'

RHOH» io, OECOL. AVTHORE, «9 redigdtur.Eciuus quidelicdtiuipafcitur, dominufuum excutit:qui uero premitur inedia in medio itinere defii dt.M.oderdtione iÿtur maxime opueeft.

CAPVT QVARTVMDECIMVM,

Infïrmum autem infide affumitc»

N boe capite travat de ratione ciborum, de Ka' nbsp;nbsp;nbsp;fernere iudicando, O’de cauendo fcait-

Jafo.Infirwt« elî,quijàcile off'enditur,0'i» inßrmut, cognitione Chrilii,ac libertatii, quam iÓe fatiguine fuo peperit.parü pro fècit: faits jjJ'umédu{e[lgt;hocelï,cum manfuefudine fraéladus, neretrocedat.Sanus auf, qui feif libertafé Cbrißianä,quod omnia mudafinf müdis, ?dius qufdem credit.

P^lius,[anusßilicet, is non habet deleéluciborum» fed feit bona confeientia [e quibmlibetpoffe uefei,

Oleribus uefeitur,

Nonputans Heereuefei carnibus, oinhocigno-rans quanta libertasfit Chrißianorum.

Qui uefeitur, non uefcentê non fpernat.

Sigmmter dicit de iudieio, quodfani iudicent qui~ buslibet Heere uefei.No dixit quod uefeâtur, aut quoi neeeffariufit uefei eredentes.Libera enim illa funtiOquot; uolumtati hominisfubieila : o propterea eauendum, nehinerapiaturdiffidiortmi materia gt;dMn alter altef rum de/fgt;ieit,uel iudicat.

(^ap.XIlIh ANNOT, IN EPIST. PAVL. AB* Qui non manducat,amp;c.

infirmimtßgnificat.

Deusem'm aflumpfic ilium.

Satis eß mi qd’ad gratiâ eß uocatus, etiâfi no ieiunet, Tuquisesc'

Hie temerarium iudteium reprobat,ejuod nbsp;nbsp;donü-

MHf Lmc« Ä.probibcfjid^- uarijs argumentis. Primtt, No t«d{Mn quia omnes ex aequo fumus ferui det,Of proinde no eß dutll, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noßrumtudicare. Deinde quia l'oliusdomimeßiudi-

care,cy cognoßere arc4R4 hominis. Vnde ludiciu do^ mini ufurpat, qui alitem tudteat. Denique nunc non eß tempus iudicandi:fed poß banc uitä,quando omnes flit tuemurad tribunal Chrißi,iudtcabitq; Chriflus.

Polens eft enim deus ftatuere illum.

Df mife ricorde deo meUora prießmimus, quad etu infirmos ad pleniorem fui cognitionem adducat^

Nam alius iudicatdiem,öifc.

Sicut Chrißiani nefeiunt deleilwn ctborum, ita er diferimen ignorant diertim, habences perpetuti/mfab-batifmum. C ifffnw« /îan dies quibus ßriari folemus, proptermßrmos feruantur. l taq,- fanus tn fide eß, qui nouitomnem diem dijudicaretanquam fanHumii/nfin mior autem, qui unter diem difcernit. Neque hiccfola de iudatcis fißis tnteBigimus ,fed de omnibus diebus. KoU. Dies enim propter bominefiiätfiint,nS homines pro-pter

RHOM, IO» OECOU AVTHORB, y« fteriiem.Et dominus ejifilius hominis,etiâfMsti»

Vnufquifque fuæ menti fatis faciat.

Hoc cfl,unufijuifg; fuitm ita inftitudtuitä,utfe deo pldcere fcidCCy ijuod agit,cu gratiarumaäione agat, là «on deiudicio agit,fed oÿe ipfo:hoc eß, [îue edimus» ßueßriamur,ßue no ßriamur,gratias agamus deo.

Nemo enim noftrum fibi utuit.

Argumentum i maiori quafißc arguat : Trfm «on fumus noflri iuris,ut ßue uiucndum fit ,fiue moriendit, gratias agamus deo,cuiusfumus, cr per guem redem-ptifumus:quanto magis in edendo,uelno edendo ,grlt;t tos effe oportetf

In hoc enim Chriftus mortuus eft.

Agnofce magnitudinem imperij Chrißi, qui cr uit uentes occidere, er fufcitare occifos poteß. Pr^tere^ inhocfenfu intelligere potes, quad à domino coferue-mur uiuentes ac mortui,

T Ujfcilicet infirme cur iudicas,Qrc.

Omnes enim ftabimus ante tribunal Chrifti.

Tertia ratio propter quam uitandutemerariuiudit eiumiquiaunufquifq; de feipfo rationem reddet.

Non ergo amplius inuicem iudiccmus.

Dr uitâdo fcandalo agit, de quo banc regulam habei inhis qu^ fideifunt,ucl diuim priecepti, ofiendiculumt

M i

Cap.xmi. ANNOT, IN EPIST.'PAVL, AD BO»» curibâ : in ijs uero quie Milferentiit, charitate in conßliariä 4dhibe:id enm crit ßciendu/in^ciuo pluribus prodeffepoßiftiuf.Studiü cJuidettobKe/fedebet,lt;]uo^ modo ledificemtti proximum:(juemft iuuare non pojfn mut,[altem [candalo ei neobfimui-

Qiiia nihil cómune per feipfum,

Comuae uocatnr itnpuru^cr ijuod coinguinatiHe-braico tropo. Atqui nuüa res per [e imjuiaata eß : [cd conßientia neßientis lt;juä Uber täte perCbrißubabet. Si enim propter cibüfraLt. contrift. ôéCt

Sicut Chrißtanosueritas uereliberosßcitabob^ feruationibut legalibtudta charitasferuosßcit,

Noli cibo tuo perdere ilium.

Charit4s requirit, utficut Chrißits pro mepajfuf (K corpore toto, c]uo redamem illu in omnibus mcbris eius.tlembra auteiusproximosdicimtss, quos itadili geredebemus,[icut Cbrißus nosdilexit.Qiiandoaute moriemurpro proximo,qui à cibo nondu abßinemusS Non ergo blafphemetur noftrübonum.

’Bonum noßrumperßäa libertatis cognitio, qune bla^hematur,[iignorata ßeritcharitasi Grabuta-mur iUo in deßderijs carnis ; quibusfolis declaramus ttosChrißianot.

Non eft enim regnu dei in cibo Äf potu.

Per cibum er potum intellige externAquteuis:nJ£ i mIgt; internis Chrißitintvm di[cimus:cy regnum dei intra nos

KHOM* 10 OECOU AVTHORE»

Wf eft-.ßduiußifictit zr guictat confckntiaf.

Sed Juftiria Si pax.

JußitU noftra in Chrifto efl: fide auté iuftificdtnur. Plt;tx ,fecurititf cordm deo cx Euangelicis promijfioni-ius.GaudiuinlfiintufiindtoddcjiIfimtuale ^uedpn-cem cofet}u{tur,cr etiâ in mediji aduerfitdtibiK duratt

Qui emm i'nhoc leruit Chrifto»

Per cbitnïiitcm fequituriiifiitid crfidé tan-quim fingulari dono dei, etiam hcmituhut probamur: (tt non item percognitionem libcrtiüis, Noh' propter efcam deftiuere opus dei, vfij;ddeó cura tibi (it proximi,ut etiam commodi ^pprij obliuifcaris:tantü abe(Je debet, necibo cffendas iüu.Deucnim cuius opm eft ,obleruareinil!o debef, Omnia enim munda mundis,

Vt efi Gen.i.vidit deus,er omnia er ant ualde bond, Sed malum efthomini,

tüalum A nobii eß,(i cbaritate deftituti contempfea rimus fratrem’.tuncenim bonum ftterit non edere carnes. Et nou dicitfimpliciter, Bonum efi non edere carA ttes:(ed idea,ne frater peius habeat.

Tu fïdemquamhabes,

Siquis ebijciat, decere,ut tUa libertas declaretur apud aiios ■: huic re/fiodet no opus effè talis fidei ofiend tatione,fi proximo periculum imittineat. Namfatis (»-eritfdin deo eße notant, -,.....4 i

W 5

annot. in epist, pavli ad

Bcatus qui non iudicat (èipfum»

Bf atuf lt;]uinonficit contrd confcientiam fuâm : mi-fer uero, cjuicontm eonfcientiim ßcit.Pentus quittoif aliudßcit, quam quod probat, hoc eft, cognojcit uti-le:Condemnatuf autem,quidijudicat aliquid non agen iium,cirnihilominuf agit.

Quia non ex fide.

Fides hic eft credere, quod deo placeat quodßcif^ In hocprccdtur dupliciter : uel in maniftfte malis,quie nemo debet credere deo probari:uelin ftieciem bonis ,fi dubitamusan placeant deo. Scire autem debe-mus, quod deo placemus per Jefum Chriftum, non ex operibus noftris. Nlt;lt;m kH per Chriftum grati jueri mus ßili deo, etiitn opera noftra grata erunt,ftue edd mus,dormiamus,crc. Atqui fidesiUamox ad chari-tatemextimulabit.

CAPVT Q.V1NTVMDECIMVM, Debemus autem nos firmiores ♦

Vod infirmiores, qui adhuc obftruat delef {turn dicrum ac ciborum,nonftntconte.-mnendi.nuncdocet generali regulatoften^ densdebere nosomniuminfirmorum habere cur am .Et obferua uerbum Debemusmeque enint

tanquam confilium, fed prlt;eceptit hoc iniungit. Uanc^ ideoßrtiores amplioributuiribus prdditifunt.utim firmiortg

RHOM» IO» OECOL, AVTHORE, 9» fîrmiores iuuent.cr non [»ropterfeipfof. Etenimficut eculu! uidettoticorporhCrfimiliter manus Uborat toticorpori:itlt;i iy-ßnguliuiref,utferuiamu!ali/h ret cepimur. Vlt;e igitur mK^uis dtß)enfatoribut, uel tale/t-tumrecondentibu!.

Infîrmïtates»

Jnfirmitttet uocdt ignordntidm,morofttiiteln,dfndf ritudinem,procacitdtem,ç^fi(]Uieidgenui,ijudr apui Gfildtdr capite à. uocdt oncrtt,diccnf : Alter dlterius onerd portdte. Porrô aliudejl ferre i/nßrmitdtem, dliudconniuereddmdlitidm.Mdlediciturpdflordptii Ezech.cjuimfirmdnonconfoliddt, Cf-confrdäd nodl-ligdt:cotrdgt;boniu pdflor feipfum lupii obijcit, ut ouet feruet. Exemplofit nunfuetiffimut Nlofet, guiperui-cdcifftmdm Iwdifore»« gentem,toties obmurmurdnte, Z^ldpiddntem,tdin longdnimitertulit.

Et nonnobifi'pü's placere*

Sibi/pfipldcere hoc loco,e/î quterere commodam proprium-.pldcere dutem proximo, efl cjucerere utili-tdtem proximi,idcfi non dnimo trilli,fcd heto dc hildri, Cr in bonunt proximi.Bcncfùcereenimproximo utofs fènddt zy contrißes,non ßterit bcneßcere. Alidtpro-hibeturueUe pldcere proximo, ideß,hdbere er dffe-Hdreldudemd proximo,ut Gdb i.Çcribif.Ego fi homi^ uibu! pldcere uellcm,dei feruus non effém.

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M 4

Cap,XV» ANNOT, IN EPIST, PAVL, AH Etenim Chriftusnonfibiplacuit.

EjficaciJJcmo exemplo chrijii nor docet, ne pbceit MiK nobK.Dicii itutem,quomodo Chrißuf fibi/pfi po^ tuit dt/plicerc,qui fumme bonus, cr pcccatum nonß-citißdddhocdicitiguodßmetipßum exindniuit propter nos, prcdigus fuifanguinis amp;nbsp;uit£, perinde acfi feipfum odio buberet.In hoc igitur Chrißu fequi debe^ fnus,ut odio habeamus anima nofträ in hacuitagt;Grfic in £ternu cußodiamus. Porrô i^ui cotemnunt mßrmio res,peculiariter ßbi placent,faperefibi uidentur.

Opprobna opprobranti'um tibi,

E/ÎPfalten p[almo 6g.ijuitotus in Chrißim iidtus .Hoc autem uerfu prtediâum ßit, quod quicf quidalij peccarentindeum,hocChriflus dolebat O' ßrebatudguodcy apudEfaiacapites^.babes, quod iniquitates noßras tulerit.tiuius didiicynosinconuia cijs numores eße oportet. Uequc enim feruus domino tnelior eß:neq; rartvmfi minißri dei male audiant. No enimpoß'unt placere mundo. Vndco Mattb .q.Beaa tieritis,fi maledixerint uoshomines propter me.Et Ezech. 36.Pro eo quod defolati eßis, o coculcati per circuitUtOßdii in h£reditatem reliquU Geutibus^O' aßendißis fuper labiu lmgu£,O' opprobriu plebis.

Quæcunqueem'm fcn'ptafunt.

Ne quit putet tefiimoniumprophet£temere id-dudlu, dicit proprtu eße facrts litcri!,ut melioret not reddMt,

RHOM. IO, OECO, AVTHORE» 9) nbsp;)

yeddàt,dliocjuin d ßbulis (y prophanis nihil dijlcirét. Et ex foUsfacrii literis fpcî folidd concipipotell,quoi in Gendliu difeiplinis denegdtü eli.üeq; cnim ctrtum ucrbuhdbent quo rcâe fidas, quadoquidem omnK ho ma mendttx. Qji£ autem in facris tradita funt, ßüere nequeunt,utpotc ct^iritufdndo diHdtd.

Vt per patientiam ÔC confolatfonem*

Vel quid fcripturlt;e ÇdcriS patientidm amp;nbsp;confoldtio nem docencvel quid continuo erpdtienter in iBis uer fdndutn,(y Idc confoldtioiiis edrumfugendutn eft.

Deus autem patfentiæ.

Adfinem trdnftenf epiftollt;e,ft.milidriterqudddnt ddijcit-.Gr primum Rhomdnii precdtur, Kt omne t ue~ refdpidnt ed qu£ funt dignd Chrifto:itd enim uocdt fen tire ftcundum Chriflum. Vnde cr fitturum, ut cz uno oreglorificentdeum. Atquinemo Chriftum reélefd^ pit J ^«i regnum eiut ddhuc in externif iBisfitu putdt, Spiritudledutem regnum eiut efl tquodftfdperemuf, fldtim dd unitdtem perduceremurgt; cz non diglddidre-murde externis.Deu pdtiétilt;e crconfoldtionis uoedtt quid duthoreflpdtienti^ei^confoldtionis.

Propter quod fufeipite inuicem.

Semper inculcdt exemplum Chrifli.Vdlde cfficdci-terChriflus nor dffumpfit, zy ddiuuit, non egent no-flro duxilio.Nof dutem imbeciBet alter dlterius auxit lioopufhdbemut,

M 5

Cap,XV* ANNOT» IN EPIST* PAVLI AD In honorem dei.

Omnid /iciebtit Chriffui in glorùm pittfif • Vnie eodcm animo er not proximii cupiamus prodeffe.

Mim'n-rum circumcifionis.

Ecce Chri/lur (eruiuit iudieä er Gentibut.ludieif, auia exeif natus fiiit, er ft militer cum eù legem Moft feruauit.Gentibuf uero feruiuit.mi/fii ad iUat apofto' lif- VtrutKf; autem/ècit Chri/lut in gloriam dei. Ndnt iudieisferuiuit,ut appareret ueritaf dei, quiapromif-fut erat femini Abrah£: Gentibutuero, ut pateficret mifericordia dei. Hoc aute m ejuibufdä teftimonijsftrif pturie Pfalmorum ojlendit.

Deus autem fpei*

Sc cundo precatur, ut confummentur in uirtutibutgt; Ueij; enim folum initiueis imprecatur,utfentiantqu^ fmt digna Chriflo : fed cupit ut impleantur omnigau-dioerpace:id eft, ita digna fentiant de chri/lo,ut gM deant,erfeeuri fint,er exuberet/jies coraw, ritus fanilus potenter operetur in eis. Apud Græcof e/l TrXKÇ» rai mjinitiuui,et fubaudi concédât uel det, ^uodàprima precatione repetitur.

Perfuafum enim habeo.

Excufat fe apoftolut,ciuod non tanqua ad malos uel Modosferipferitifedquoduniuerfttati Gentiu pro-deffe cupi?s,ofticio fuo fwgeretur.Nä ficut ca.i, e/i,nofcripfit Rhomanis ceu cotetiofis, fed utper illos toti.

RH OM. 10# OECOL. AVTHORE, totiorbicofuleret, eo ijuoil Rbomi caput eratorbis, Quoniam ÔC ipfi pleni efti's diledibne»

Non locjuitur de per/èéla plcnitudinc,cjualïiin ChriftoiUel prtecipuK apoftolis, fed deea c]u£ difcipu-torum. Amatenim fcripturainlocjuendo fimplicita-tem (juandam, iuxta guam cr impletof uccat. A/fo-quinemo tam bonut ueldoâur eft, cuinihil addipof-fit,idquod fatis liquet ex eo quod additur, Valenter inuicem admonere.

Audadus em'm fcn'pfï uobis,

Ideft fidentiui,ita ut poftit audacia uideri : [ed no^ eft omnino audacia,fed fiducia potius.

C om m onefaciens.

vides perftilioribiK etiam admonitione opus, Eê BON c/l MiriMn ab apoftolis admoneri,quwm Mofen cr focer letro multo infirioradmonuerit.

Propter gratfam quædata eft mihi.

Qjtam grattam præ ali/s à deo confcquutus fit,coït fequenterhabes. Primo enim plus ali/s laborauit inco uertendis Gcntibus : ideo adminiftrat Euangelium, ut fiat oblatio Gentium,id eft,ut Gentes olferantur,crac cedant ad Chriftum. Difcipulienim er auditoresdicu tureffeuiiüimadoiHorum, quam immolantcultro uer ii dei, er perftiiritumfanélum ; qui er fandfificaittur, äumfanäantuitammillisgiiritusoperaturt

Cap» XV* ANNOT» IN EPIST, PAVLI AD

Habco igicur quod gloner»

Secundo mAtufijla efl gratilt;t Pauli,quod ueruf Grß delis minißerßt, quod nihilperfe uel loquutusfitgt;uel ßccrit in adminißratione Euangelij :Çed Chrißus opa ratus eß per earn. Et ita non folutn habet à deo quoi adminißrat,fed er quod fideliter adminißrat. Inuerbo amp;nbsp;fadis, in uirtute fignorum»

Tertio manißßa eft gratia eius, eo quod dodrini ipßus uarqs modis probata fit: nempe potentia uerbi» ßdorum,ßgnorum,er fßiritus.

Circumiacentibus regionibus.

Vt Arabia,er Damafco,er Antiochia.

Ne fuper alienS fundamêtum ædiflcarê»

Quarto,gratia Pauliglorioßorcß,quod fua lediß-ctaaßndamentis extruxit,et abßj; adiutoribus, eo qdl Gentibus pr^dicauit, qui antea prophetas non audie-rant. Apoßoli uero prlt;edicarunt ïudæis, qui recepe-rant prophetas. Tametfinemo aliusßequentior fit in citandis prophetarum teßimonijs-.quamuis prophets sib initio ignoti ejfcnt Gentib us.

Sicutfcriptum eft,

Efai£ i^.ubi non de Paulo propheta loquitur,fei de uocandis Gentibus.

Propter quod As impcdicbar,

. nbsp;Excufat tardiorem fuum ad Rhomanos aduêtum,

iS jMod or ci(.i./cc(t.Ex(i4lt;(t autemfe duabus rationi bus.

RHOM* 10. OECO, AVTHORE. ff ' t«f. Primo propter Euitngelium annunciandum, Se^ cudo propter dtaconittumgt;co^uodpMperibui Hiero* folymitanis eleemofynam aU^turus ent.

Nunc autem profiicifcar.

Opportune mcidit in memoriam eleemofynie, itil ^Uiimaliorum excmplif unfre Rbomanot prouoeat, non eis dure prcecipicns. Voedt dutem cleemofynd co-ntunicdtionemgt;eo (juod eleemofyna ceddt iw utilitdtent tdm ddntis,qudm accipientis.

In pauperes fanórorum.

Duplicirdttonedicitdignos mi[erieordid Hiero-folymitdnos,cr (juid pduperes erdnt, cr tjuidfdnâi dc pdeles. Ldbordbdtur dutem HieroColymis penurid dtt non£,lt;]u£téporeCldudi/impcrdtoriserdt.tnfuperet ,pptcrperfeguutioné,feuiores tudlt;ei in pduperes erat.

Etdebitoresfunteorum.

Dcbitume/l(iibuenire doiloram neceljltdtibus, ut hdbes i.Corintk.^.O' Gdld .à.ey Mdtth.i o. Sed torlt; qitenthunc locum queefliondrij amp;nbsp;Papiftæ, qui hoc na mine fuds mdulgentids uenditdnt cr clt;eremonidrum onerd.qute docent dd grdUdndds cónfcientids. f^dmcdr ndlid cddmnofd communicdnt, cy ditioresip[idp dit peribus cxigunt.

Et aflïgnauero frudum hunc.

Sudm pdem mdicdt in reddendd eleemolyitd: ut di^-fsdfnon derogdredignitati epi[copdli dj^ereofficium

Clp,XVIi ANNOT. IN EPIST, PAVLI AD diiconi-ß ncceffit^t uel chttritis requint.

Vt adiuiietis me in orationibus,

ItfrBWi indicdt defiderium [uum ueniendi Rhomä: qudndoquidcm fummis precibui rog4tgt;ut profc intern cedAnt,ne impediatur.

CAPVT DECIMVMSEXTVM.

Commendo autem uobis Phœben.

Vdmuii ultimu hoc caput ßrme in faits uert t^ommendationibus, j^'jnon tarne inutile eß.Difcere enimpotes,c/ui bus laudibus fiue titulis Chrißiani pr^dicandiftnt. N* hic laudantur.non laudantur à diuitijs, ab elotjuen tia,ucl potc/ldte fcculart :fed à charitate,fftnplt'citate, obedientia,ßrtttudineßdci,cr ßJelitate mimßerij. Qttin zy »» titulis acepithetis relucetmira, fimplici-tas. Vocdtur enim minißri ecclefi£,adiutores in Chri' fio, diledi, multum laborantes in domino, infi^nes ins terapoftolos,probatitn Chrißo. Preeterea uideshic habcrinuUumrefpcéîumperfonarum. Ndmàfaluta-tione O'minißerio etiam mulierescrdomcßicinoßie runt reieili Hodie diffimilis ßcies eß ecclefi£,

Miniftra ecclefiæ»

Qualitermulieresminißrcnt habet adTituca z. Utdoceantiuniores,crferuiantalijs.

V t eam fufcipiatis.

Yalde

KHOM. IO» OECO. AVTHORE» O

Valde pricdicatwr ho/J^italitcttii «irtwr. PbcebeiHd hoßiitalis ßiit,meruit etùm ab alijs hoß)itari. Et 4ujct omucfpjudof hoßiitio fufcepit, meruit er Paulti fufcipere,quomodo Lotb cz Abrdbttm ob rxiou'itm bo m angelot habere meruerunt^

Digne fandis»

Fideletfan^i dicutur, eo quodfanili'm Chriflo,cui [eruiunt,er «on mundo.

SalutatePrifcam öi Aquilam»

Dc bw blt;tb« Aft.i 8. q«od ciufdem opificij fuerwt etwn Paulo:er laudantur propter gratitudinem er eo k^ionemfidei-.paratienimerâtmoriproPaulo.Aqtù lat nomen uirieli.

Item quæ in domo illoru eft ecdefia m» VideI er paucot fidelet ecclefiam uocari.

Primitîæ ecdefiæAchaiaî» ld ejl,qui primut inter Achieotcrcdidit.

Salutate Mariam,

Vlaria apud Hebrieot crebrum nomtn.Certum eft iHam habitaffe Rhomte,

Salutate Ändronicum 6C luliam»

Hi creduntur fuiffe ex feptuagintaduobus difeipn-lK:quiadicit infignetfuijfe inter apoftolot,er olim /«e rMtcapticum PtUtlo.

Ofculo fando»

©

Cap. XVI, ANNOT, IN EPIST, PAVLI AD

I«xt4 patri£ morem lotjuitur. ofcuhttn Mtem di^ citurfttnâum, uel quid caßum,uel quid abfj; dolo: (T fynceriechdritdtMfymbolum.

Salutant uos ecclefiæ,

Tittttit ueßralttuf eß, utomnes ecclefi£,ubiuiißmt, Itobii bene precenturpropter chrißum»

Rogo autem uos fratres.

Benccomme ndit eis doiirincimfuatn dpoßolMgt;nf d pfeudoctpoßolis feducätur. ‘Doilrind dute fumnurid Pduliß(it,fidein chriflufdludri, no exoperibus:Pfeu^ dodpoßoli dutem docet luddicds c£remonids,et à fide »bducuntddoperd.

Qui diflenfiones faci'unt, .

TS!oifomniddiff{didfutittimendd,fededqu£fitntco trd dpoßolicdm doHrindtn.

Chrifto non feruiunt.

Docet internofeere inter ueros er fiilfos dpoßolof. Veri dpoßoli qu£runtgloridm chrißi, cuiferuiunt cit omni minifierio:fi,lfi dpoßoli gloridtn Cbrißi non md-gnificiunt- Veri dpoßoli qu£runt qu£ utilid fünf dlijs: pfeudodpoßolifunt mdneipid fui uentris, Veri dpoßoli docet uerbo deùfàlfiuero bldndiloquëtid et dduldtione Ho curdntes uerbu dei, quad er deprdUdre no timent^

V eftra enim obedientia»

Tdnto mdgis debetis confulere uobis, quo mdgif obedientet pr£dicdmini, ne ßlfi dpoßoli ttbutdntur jobedieittid amp;• fimplicitdte uejird^

Sdpietet

amp;

RHOM» IO» OE COL. AVTHORE, 97 Sapientes in bono j fimplices in malo.

No» omnis fimplicititf bonlt;i eft.oportet eninfmi pficciM ejje ad mdlitm,itd ut neminem affligar.fapientS ttf ro dd bonum,c^ dd mteUigendi diuinA myjierid,uel dd bene/dciendam proximo,

Deus autem pacis conterat fathanam.

Perfdthdndm mteüigaomnes ijuiobfiflunt ueri-tdti,fiuefmtßlfidpoftoli,[iuedli/,i]uos deiM breuicont teret: non enimftnit ultra [uos tentari qudm ßrrepo-terint,ueldiutiiii quam expédiât.

Salutatuos Eraftus quæftor ciuitatis.

Hiwcrfpprfrf t Chrißianos fimgipojje mdgiflratu^ Cum omnibus uobis,

Etidm cumillKquosnonnomindui, uelquortm nomina incognitd mihi, Eiautemqui potenseftuos confirmare.

Definit 'm grdtiariMndüionem,cr quodprte omiti-buf quierebdtifoli deo omnemgloriam tribuit, Solifapientideo»

Obfcuritdtemhuiui byperbatifacile 'mtelliget, fi poHremo loco legere cceperis, Solifapientideogloriit infeculd: er regrediar'n ad initium, Ei qwipotf »f eß, Etlauddt in deo potentiam erfapientiam,

Confirmare»

Etidmfiego nofcribdgt;uel confirme uof,deuidbfe^ tne potcrit.Et itd cofirmat fidé lUoru d potentia dti,

N

ANNOTgt; lO. OECOLAHP, luxra Euangelium mcum.

Suprn capitc t dtxicje no pudere Euingelipunde hic Euangeltum fuum uocat.

Secundum reuelationem.

Definit (^i lit Eudngeltufuît- E/t cntm Eujngeliü ret uelitio fecreti, quod multis temporibut fitit ignoratu, Cr p propbetas priedióH(,crp apo/lolos annunciatit» Myfterrj,

Se ere tum autem illud fiat,quod omnet geniet 'm figt; it,V non operibuffuK faluentur. Et «c quit putet telt;lt; tnerariam predicationem apofiolorum, comendat ty fapient iam dei.quihoc my/lerium pateficit iuxta pr^^ dcftina(ionem,id cl},f!cutfibi placitum fiit.

Suil fapienn' deo.

V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qui.i[oluideiherrarettcqti}ifiétisluK,Ct,ppterea

hÖ eft lüi obmurmurMdu’-fed gloria düda i« omwfcttt» Cui honor Sc gloria.

lïïegîori/îcfiMr.fMjwfloiiiM ejtgloria.Quamuit aut glorificctur prr le'um Cbrtfium, una tarnen gloria efi patris iy- lefu Chri/ïi.

ADNOTATIONVM in EP1STO«

TAiVl PAVLl AD RHOMAa

NOS, lO. OECOLAjMPA«

DIO AVTHORE, PINIS.

tRAECiPVORVM LOCORVM IN * AdnoMionibm Ioannis oecolampadÿ/uper fpißolam diui Pauli ad Khomanos, cotentorum Index. In cjuo At prioremchartiefàciem, B,uerofecundam, dénotât»

NoBw eft,auerti 4 deo: à deo uero, utper-petuo Uliadhiereamus.charta

Abel imitandus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$ i. B

Abrahteßli) qui.

Abrahæ ßlius ifaac,, natißtluatoris typum^erit, e3‘C.

« lo.A

Abraham aßgno circuncißonis duas habuit utilitates» charta

Atteptio per[onarum non efl apud deum»

Adhierereefldiligere.

Aübicrfit; crf(lt;t«rlt;c,M4NtK fit:deo uer0,diuinus. 16. A Adoptio 'm numerum ßlioru dei,nonßt per externimt

Amicoruntofpciagt;acconditionesprieciputequi£. 6. A AmiWit caßafolo uerbo dei contenta. 8 4 A Apoftoliuerictrß'lßinquterendodiuerß. 96.B Apoßoli,quo ad minißerium,ßrui:quü itd fwgt;ßf rior3

asnitionem,amici dicuntur,

INDEX.

Apo/lolorum noneß agere principe! er tyrMHot,fei patret er amicot,

B

Bdptißni nomine äd coßffione not urget, perßAtim^f inobitexigitfidem.

Baptiz^itut guid deßdebeat [entire,

Bonut pdßor feipfum lupis obijcit, ut ouet [cruet, charta

Bonißmper [u»tdliqui,b'cet ignorentur abhominii bur,

Boniwn noßrum tjuid, er tjuado blaßhemetur. 9 o.B Bob4 omnia ad largitorcm cooperatoremq; deum:mii laueroaduoluntariä rationalit creaturie nequitii reßretiÜa[unt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;66, A

C

Ctremonianonomnino prohibentur,lt;]u^ fiunttati“ lt;}uam opera charitatif : [ed negatur quod jùciant iu^ flor, charta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tç.B

Caro totum hominem [ignificat,tam mternum, quant externum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jt.A

C(«ro chrißi, er ipfe Chriftut ,[ignum eß reconciliati patrit.

Carnit affeilut qua de cau[a contrariut dicatur deo.

charta

Carnet nonedere,quando bonum [it, Carnaletiinimicißntdei,

Carnatit

INDEX,

Cttrnalef qutcquid ägunt,nwrtilc efl:/pirituiikt i/ew.

uitAle. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÄO.B

Commune JififwrfwpwritMi.

Coniugiaduopottufttur.

Confeerf muf Moîdeo.

CorputmyflkumfumiuCbrifth nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8 4. A

Corpon^HiCdfamp;cnt«»'.

Corpore glorificAtur deuicontinentitt,caßitate, charta

Credcrefeabfyue operibut poß pcccata iiiflißcari,ret ardua.

Xx^içijuid.

CbrfritoprieceptttwCbri/îwnoriMM. 88.A

Chrißuifinislegk.

Chrißus prlt;eßgnatu! per Melchifedec, 4. A

Chrißiueflfccunduiuirnoßer.

chrißus iiberat nos à tyrannide peccati CJquot; mortis, charta

Chrißumnento reäeßapit,^uiregnitm eiusadbuc i» externisßtumputab

Ad Chrißum qui pertinent.

Chrißianus ab internk agnofeitur, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9 o .B

CMlprffwfj^Kipereunt.

Guipant adferibere deo maloru quteagimus,itullo modo phaseß,

D

Debit» efiidoHorufubuenire neceffltatibus, • A N }

INDEX»

Deuscompiirdturfiguloi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;71.8’

ncoquipldceMt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gj.B

UeumiudicdntesquifMt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 g. A

Deßterandam deftlute bominK non nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hic uiuit.

chdrtd nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gi.B

DûboZuf (Zin'twr ■ss’Otffçnç. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ig.B

Didbolurfuummereturhonorem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ly.A.

Dignitatumgradaiijuing;.

TiiÇcrimen'mterl^emc^rem.

Di^crimen inter bonitdtem, pdtientidm, zs- lenitatenit guod.

DoÆorw fîdemdc beneuolentidm eUe[ußgt;cfldm, did-bologrdt(mi,duditoriueropeftilenseft.

Do(Snnlt;e ßlflt;efunt gudfi cddduerd.

IionAj})iritus,^iritus dicuntur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ei.A

E

Ecclefia/licM principdtui efl minißerium. ^.3

Eleemojynd uocatur communicatio gt;eo guod cedit in utilitdtem tdnt ddntis,gudm dccipientis,

Eleâifoldgrdtiafuntaffumpti.

Eßeinciirncguidfit.

Euingeliumguidfit.

EuMgeliumgrdtiute/îlege.

Exemi'ldwngu£uisaU'umendd.

Exteriorho/no in^rutnentumpeccdti^

F

fideffeinperdugcripoteß,dumuinimnf,

fidet

INDEX.

fiJetquidoperetur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41-B.45.A

Filier ad Opera coftrt,ficutuita ad alimcntwn. i z, ß Fiif f magnwm opuf,duin ratio uatcitur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4 i, A

FW« cmntu uertit omnia in peccatum.char, zç .g

C^charta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jo.B.crjs.ß

Fidem habensin Chrißwm,totam legemferuat. zä a Fide iußificamur coram deo, (y per legem coram ho-minibuf. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îi.A.ctja.b

in fide morientet funt apud Chriflum lefiim» $ 8, A Fideiufli/icamur.

Fili/Abrahe^ui.

Fratributfubueniendum, quamprimum caufdpo/lu-

larit.

Frui^i« peccati,confitfio amp;nbsp;erubefeentid» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5 z. B

Furor zrira in tjuibm différant. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;zz.A

G

PerGentefe/uidintcUigenduM. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xz B

Gloriari in Abraham tjualMgloriatio.

Glorificare deum ffiiritu, magnum opiu hominii eß.

charta

Glori/îcitwttf deum operibtu noftrif.

Grittiif iworwtHbKidcoitgrniiiC.

Gratiae agere pro ali/r,chrifti donum eß.

Graduf oriiinum ccciefw/licorttffl $ 4. A B GrudurmiffricorJwritMxiei.

CjjcdltWCOKittMPilHiHf.

H 4

I N D E X, H

Homo KOU folu mendtix eft in potentù,feJ nbsp;in luji-

ciogt;o{)ere,C!ruita. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17,3

Hominem rMturaliter Grmoraliter bonum fcripturit nonlMddt,[ed/}gt;iritualem. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i6.B

Hominet efte peccdtores, multisfcripturirtimteftimo ni/tprobatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;îo.A.ji.B.erjî-A

Homicidium grduiftimwm peccatu infcripturti. Ji -B Koftid uiud,fM0id,accepta,cjunndoftmui. gj. A Hypocrif« arguuntur de duobus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2 o .B

HjypocnïÆ dicunturfepulchra dcalbatd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;31. A

I

Jacob fttgitipfiimEfdu. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;70.B

I(lt;coamp;«f er Paulus de fide differentes, quomodo concordant.

Imitamur Chrifltvm,cruciftxis noftrisaffedionibuf. charta

Impiorunt mala etiam cedunt in gloriam dei. xg .B lncrf(i«Z«r cjuantacumjuej'ciatdgnorans eft, fur, adulter, (acrilegus,crdehoneftatorglori£dei, z^.A

Jnhotbusnonatura,fedpcccata,odiohabenda- g4.B

Jnftrmustjuisftt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9,9. A

JnfirmioresKoncontemnendi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^t.B

Ipdc Abrah^eftltus natifaluatoris typumgerit.jo-A

Iudlt;euiucrus,cyper(cKatus.

Judicium tcmcrariumrcprobatur.

ludicifeculari q^uare obedicndum,

juramentH

INDEX.

turdmentum quiiriitione Chrißidititpermiffumi 7-A Juiglddijinßitutumndeo.

luflificatoslexdeideleâat.

L

Lf X (judJ-c ßirituiUs dicitur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;$ S. B

Lexefifdnâi.

Lcxndtwrdfe qw'JJocfdt.

Lexeftbond.

Lex praßat agnitionem pecedti.

LcxiiWgdudodi^d.

Lexqudrehominipoßtd.

LegK notifia non fanâificdt abjquot;^ fide.

Legem[eruare eft habere fidem.

Literd quid dicatur.

Locur ab authoritate negdtiue,dpud theologos quantum ualeat,

Locum nee faluando rum,«cc condemndndorum,neftit fcriptura.

Kaledicere no« licet hif, qui diuinis fimguntur mune-ribur.

Kemoria ffiiritualis baptifmi, uoluntariot d peccandi ftudio abftrahit.

Men;nonpluffdpidt,quàmex uerbisdei cognofeit.

charta

Mcnddccxomncf coniui(cintnr,ittiufti,amp;rtt. 27,8

N 5

IND E îff

Nifericor dû diuînit cjuifdluentur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quot;71

Morfftipettdiumpeccati.

Morientctmßde,funtapud Cbriftwn lefum. 5 g-A H«f(cr difcedeni 4 uiro propteradulterium uiri, bftt ttone/lobligdtduiro. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SJ.B

Munduf totuf,indexpotcntiiediuin£.

lAyflerittomitiit te nonmteUigere^netrißerit, Kyßtria arcana fcriptur£diuintenoncuriofefcrut4n da,fedpotiutadoranda.

N

Nomine perfon^quid inteHigendum,

o

Occafio litittm non danda,

Offeramtunor chw alacritat e cr gaudio. $ i. b oficium Chrißiani. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^7.A.3

Opportunität temporiifpedlanda.

Oratio perpétuacharitatis fignum.

Originale peccatum nonfatis cognofcimut. 4$ .A

P

6i.B

Paulur ordinatus efi pofl refurreâionem lefu Chrißi. charta

Paulut natut uico Gyfcali.

PrfMkf^uarfdidi«. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem.

Pauperet ejuomodo recipiêdi,exempla Loth cr Abra hiC. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8$

Peccatitni originale non fatit cognofeimur» 4S- A

PfCU-

INDEX

PeccitorumgrdJufcjumcf;.

Pecciioram pr^tentorum uettü nobis proitiittitur, nonfitturorunt.

Pccctftfï r(3 co«te«c)jdi,«!tm nifi ddiU'Uiremur perdd mifericordid,gt;nulco grduius cadercmus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8 ï. A

Per fatbjtïdm quiintelltgancur.

Pcrtvâioribui ctidmadwonitionc opus. 9'^-^ PerfondriMtdCceptio non e/iapud dfttui. 7ilt; A PUcere ßbifpß,itetn proximo,quid.

Pœ«ic pricfe» t« «itic, remédia potius quàm ßttijßiiio nesdicendteßtnt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;57.B.er?8-A

Pûpulu carentem cognitîone dei, deus dicit nonßtum. charta

Populiduointelligunturperlacobzg-Efau. jo.A. Potentiauerbiqult;e.

Pr£ßire quid fit.

Prafcientiai pr^deßinatione diflmguitur. Ibidem. Primitias qui domino confecrant,facile reliquis cu gra tiarumadione utuntuncrecontra.

Principatus eccleßaßicus cß minißeriunt.

Propria quidam funtßilifilio conceffa.

Pueris adeßfßiritufj'andus,

Q.

Qtj^re participa tione menfie opus.

Qj/id kiffl/igfttJiwn perEfau cz

R

Rationale obfequium ^uid, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SJ.B

INDEX»

Rf mijjto pecc^ttorum fit db[cj; pand.

Kcjfionfio dffêrtoribus libcriarbitrij.

S

SMdtifmatn perpetuum hdbent chriftidtti.

Sdcramentorumauiiufut.

Sdcrifiduminfcripturdfoletpeccdtumdici.

Sitnôlinon curent peccuto i« bonis operibus.

Sttnus quis dicutur.

Slt;t«/«îcxHb« e^genteBeniummfidt.

Scundalumuitetur.

Scientiaquare nobis ddtur.

Scripturaamatflmplicituteminloquendo.

Seruitutis figt;iritum qui uccipiunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;6 * .B

Seriuuit Chriflus ludicisac Gentibus, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9 j.B

robuft^ fideii'm urduis iierituti propter[e cre dere.

Simubehrum nomen deduâumLuâttntius dicit ù fimu Idtione.

Swe ffgc pecare ,^uid.

Spiritus nomen erdfitffimein feripturdprouentoQf dnhelitudccipitur.

Spiritus ^uiddicdtur.

Spiritu glorificdmus deum fiie,

StfpcB£i((w«pcccdtj,fMo«.

V

Venenofd dnimilid utilitdfenon cdrcnt»

VertwMdetpctMer/iWliÄweBtww.

Vetus

INDEX.

Vf tut homo,(te nouuhfecundu apoßolum quid. 4 9 .B Vilt;S{»ilt;t doâorum dicuntur difeipuli auditoret.

Virtusdciolienditurinmdlii. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7*. A

Vifibilid legis loco moncdfit, ut credtorem[uper cred-turdmdiligdmut^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iç.A

VÏKCtttej dc mortui conÇerudmurÀdomino^ 9 o. R.

Viuosfcripturduocdtfdnäor. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5.B

Vocdtut quit dicdtur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j.B

Voluntds, dc omnid nollrd deofunt offerendd. 8 j.A

Vofuntitf quomodo crucifigendd. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibidem »

Vtiufttficeris mfermonibis tuis.cxponitur» i8.A

VxorfcrHi7emgenïper[oBiiw («coingio. 55. A

FINIS.

BASILEAE, PER ANDR» CRA* TANDRVM, MENSE lANVA* RIOj AN» M» D, XxVl»