ORATIO.

QVA PENITIVS hcVTlTVR ET TRACTATVR kpith'pion CERTITVDINIS HISTORIÆ BIBLïCÆ amp;facræ,ex vari,’s,ijsq; valdememorabi]ibus,profano.

rumetianafcriptorum atq; gentilium teftimonijs: SOLENN! jICTF TT{O\iO. tionif Theologorum qucrundam, (ùm eisJ'ummui in Tbtola-^iagradinat^j honos,i^.'^lartij,Anna Chrtßi fÿi^^tribueretur:

AB)

EGIDIO HVNNIO, S, THEOLO-giæ Doftore amp;nbsp;ProfefTore in Academia Marpnrgenfi»

FRANCOFORTI ad MOE-NVM, EXCVDEBAT loannes Spies.

M. D. LXXXVII.

CLARIS s IMO VI RO.

flETATE, DOCTRINA, PRyOEN^

ET VENERANDA SENECTA CANL-‘^ieqjfpeftatifsimo, Domino Philippo Piftorio^ luris vtriufq; Dodori Confultifsimo, Domino fuo plurimum colendo.

A' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;..

El tandem, CLzAKISS1MEgt; CONSVL-tißimeq^ T)omine T)o^or, ad manta tuas meahac quabfcun^yenit Oratio^quaminJ'denniÂÜurt^ nunctationâ 'Do^orum Theologorum,annoJ'upt--riore^à me habttam, typâetççudi amp;nbsp;in lucem bo-minum emittipettß^i. Continet eajànèfirmitatâ

*'^^tt'titttdinàJacrarum literarumlat^ inprimà hitioria^B.ihlictt^ ^’’^tnentumynicum duntaxat^ Q^anquaenim fsromptum fuißetf fiitribui KjgTifZ^ata- oL^pAiitius oßendere, J(ripturu.m Trophe-/^oßolicamnon bumanitta inuentam excogitatamueßed ^latam, amp;,yt^oüoliyoceytar,yerè ^iQ-a-nucioßudiui~ quot;'tiu inßiratam èffe : Cuiujmodi funt, qux à genere doEirina, ab *^tijuitate, Spiritusfan^i tefiimonio interno, yniuerfaliptorunt *^ptritntia,abefftUibu0t miraculä,admiranda huins doÜrinx con~ i^tuttione^propagationeinorbtm terrarum, tefiimonio 'Marty-tillorumqj infallibtli complementopetuntur ; hoc^quodexdiutrßßtmorumpopulorum atq^

StntiumJuffragijs aflruitur, deligereyijumefl, tumyt ebplenius iljiertra^ari pojßet, tum quoq^ yt citatä profanor^J'criftorum tt-^monijs oflenderetur-fhilloriam Eccleßx T)einun^quam fuißßegen-bltu ita incegnitam, quin de aliqutbia multä einspartibue tpßciim jcirentytitmßcriptäßuäpublue teftißcarentur. nbsp;nbsp;nbsp;fane confenßo

iomines nonplaneßupidosßaudmediocriter obleClat, amp;nbsp;in yeritatt (tmfirmat, Ciim ergotuaExcellentia ( yt folet conuentns noßros ^(bolaßicoSfma\imeytrb condonesfacras,pen'e etiam yltra Corpuz' 2 räytret

PRÆFATIO.

ri yiretfrt^utntare) hanc orationem nonJolumfumma cvfn tione audiuerityfedinfrfer eandtm typii mandatam.aliorttm eMm 'ïfm commnnicari exoptarit amp;nbsp;petierit •. tarnet(i me j/etitioniho-neßaacpia /ine diuturniore mora ohjecundare oportuit-quia negotijs fubindè alijs at a alijs hue prapeditusfui, tandem quad/umpoUicitus,efft^ui dandum cenßti. Et quonUm (ua honoranda E'iccellentia me adeditionem huius lucubratiuwlt;^^^ hortata eS^: pra cæteri6 tuopotißimitmße^ato laudato^ tam nuncupandamduxi, amanter nbsp;nbsp;officios è or ans, yt exgu/ti’^

munualiterarium,facrumtamen amp;fanÜißimafcripturstlau^^^^ dicatum,animo candtdopro infgni tuapietate acceptes bonii^ b*^-Qj/odJuperer^,tuamExcellentiamprapotentts ï)eiprBttSf’gt;*^[ pijsyotisynicècqmmtndo, ^arpurgiytZ./Qtgufiif /^nno

TuamExccIIcntiam colciu

Egidius Hunn» D»

ORATIO,

A

I.

ORATIO, TRACTANS

certitvdinis historiae

B 13 LI CÆ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;AB

yniuerjAt teftimonio populorutn dej'umptum.

8f^ Egivs Pkopheta David, cvm inlt; comparabilesChriftiviólorias Sctriumphosin Spiritu admiratur : fic canit Pfalmo fuo vcrc vatidico68,Curruum Dominimillia millium, ^oiuinus in medio illomin,in fando Sinai. Afccndilli in al-captiuam duxifticaptiuitatem, diftribuifti dona in ^ominibus. Quæ dona Paulus in Nouo Teftamenroexpli-C3tiusenarrans,air:Et alios quidcmdcdit Apoftolos, alios Epb.4.. VetoProphetas, aliosautem Euangeliftas,aliosautemPa-ftores amp;.Doâ:ores,adinftaurationcmSanâ;orum, in opus ädminiftrationis, in a:dificationcm corporis Chrifti. Qui-

Propheta amp;nbsp;Apoftolus oftendit, quæ quantaq; munc-' ( raChriftus, ciimadfempiterniregni fuigubernacula,glo. i riofæfuæ Afeenfionis diefubuehcretur,inhominum genus Iparfcrit, ncmpe non aurum argentumue,non gemmas auf oiargaritas,nonquicquid in hoc mundo magni vel fieri veV iftimari folct:fcd diuini fui verbi præconcs, cosq; amp;nbsp;numero multos, amp;nbsp;grata donorum varietatc diftinftos. Quæ ipfiusin fpargendisè (ublimi donisfuislibcralitas,nonan. guftisadco terminis eftconclufa, vt turn quidem, ciim hæc I Diuus Paulus impleta,fcriberct,tàmgraraamp;falutaria dona dederit, nunc verb ilium fuæ munificentiæ fontein chu-fum nobis vclit:Quin potius pro ina:ftimabili fua in nos bo-nitatc,nunquamnongratasadeômanusadfpargenda mu-ûcrailla^porrigitamp;extcndit.EtvtabsqiCircuitioncpropius

A 3 adi

DE ÇERTÎTVDINE

ad inftitutuai vcniamus , ccrtè non poflümus non illius Prophcticæ fimulamp;Apoftolicæ fcntentiæ gratis mcntibiis rccordari, quando in ha ne præclaram luccm amp;veneran-dumconfpcdlum nobiliffimoriim literatifiirnorurnq; ho-minunijproduélos intuemur duos hofceThcologiæ Can-didatos eximios, qui velut é cœleftis fapicntiæ domicilio prodcuntesjiodicrna lucc fruâum aliqucmfuorumbbo-runi capiunt, amp;nbsp;cxcorum numéro ciTe palam confpiciun-tur, qui ex ipfis quafi manibus Chrifti triumpharorisdona-naria, non pro fe tantiim, fed pro ædificationeEcclcfiæ,in adminiftrationcm Sanôlorum acceperunt. Qi^donain ipfisgrara mente agnofccreôc venera ri,ipfosqj pi jsvotis pro fcqui,5c fandisillorum conatibus faufta prccaridecet.Ve-r um quia laudabilis vfus obtinuit, vt huiufmodi congreiTuî non fint muta vel ociofa fpedacula, fed inijsdicifoleatdc rebus,quæ velanimum religiofa picrate inftruunt, velnio-^ res adolefccntiæ Scholafticæ tempérant ac moderantur: rem huic folcnnitati non incongruam , vobisq^non iniu-cundamforeconfido, fide feriptura facradicaturaliquid» cuius hi Candidat! Studiofos amp;nbsp;Alumnos fc profitentur, Etfi autem hîc protinus addicendum campus huiufmodi fefe nobis aperit, vt præ copia rerum,orationis exordium, dicendiq; finem amp;nbsp;modum inuenire difficilimum fit : men,omifliscætcrisfcripturæ laudibus,hac quidem vice præclarum ideertitudinis hiftoriæ Biblicæ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod

abvniuerfaliorbis, omniumtj; populorum teftimoniofu-mitur,pcrtraél-andumfufcipiam. Nihil autem dicam décorum fuffragio, qui quoquo modo Chriftianorum nomina cenferi volunt : ipfoq; adeo nomine fuo, ccu profeflionis^ fymboloatq; teflera demonftrant, fcferipturafacrattipto^ indubitato Dei verbo agnofccrc. Nihil de Turcis dicam, quiamp; feripturam vtriufq; Tcftamenti cœlitus infpiratam,

HÎSTORIÆ BIBLIGÆ.

^àMofèacIcfuChriftoftupendis miraculis (âncitam,in AI-^orano fuo fatentur. Nibilitem de ludæis, qui veteris Tc-*‘îfnentifcnpta,procœlefl:i veritatc agnoicunr. Si licctMcf-noftrum capitali odio’profèquantur, negare tarnen nce ^Udentnecpoflunt,quôdis miraculis in ludaca Celebrisexti-terit.

Dcgentilibus mihi lcrmo futuruscft,quonimirum pa-^0 Deus apud illosquoq; Ce non à/zap'iv/jop.vt Pauli voce vtar, ^eliqüenr,nonlblùmdanscisdccœ!opluuiam, ac tempora ^•■ugifera, vt Apoftolusille gentium afleuerat, fedetiam dum ^'^illorum confpedu atq; oculis cultum ,populumq; fuum ’^oftrinæcœleftiscuftodcmjinultis magnisq; documentis iî-^^ftrem,partesq; plurimasôc maxime infignes hiftoriæpopuH ^cigentibusnotas reddidit. Nam fi à prima origine gentium poft diluuiura,narra tionis telam ordiamur, dubium nullum 'ftjquinnequidemimpius ille Cham,protinusabomnireli-§ionc,vnâcumpoftcritatcfua deflcxerit,/cdaliquæcertè aui-^æilliusReligionisparticulæjinterillosquoq;retenta: fint.

Maximèvero làcrificandi ritus ille, quem apud omnes sacrificandi Scntcsinvfufuiffcconftat.Cuiusreiprima origo,quiaadhu- tut notut ®ianamrationcmrcferrinequit,quôd rationisiudiciopotiusti^««. ^fpugnet,Deum,quinecfanguinem hauritviâimarum, nec ^rnibusillarumpafcitur,colioportereoblationc taurorum, ^ftcorum,aliorumq;brutorumanimantium:palàmfitAifle ^æcrcligionisauitæilliusquafdam modicas rcliquias,amp; vefii-S*agt;teÛificantia de cultibus patrum poft diluuiumjàquibus 8fotcsillædifcedunt. Ab hisenim continua feric morem il-fàcrificandi acceperant, amp;amiflbnucleo.hoceft,lâcrifi-^orumvcrovluatqjfinc, putamen duntaxat, vti fierifoler^ ^oceft, externam amp;nbsp;in oculos incurrentem ccremoniam ^tinucrunt.

Poftehorcs ddude gentesnon paucae,äeonfuetndine feu conueigt;gt;

DE CERTITVDINE

conucrfationcgentis Ifraëliticae huncritum facrificandi funt mutuatæ.QuodadcoVerumcftjVtipfigentiIcs id nonomni-nd diflîmularepoffint. Hcrodoyis enim fcriptor antiqiiifli-mus tcftatur, cultum facnficiorutn ab Ægyptijs ad reliquas genres perueniffe.Ægyptios autem ex coniuctudine Ifraëli-tarum in Ægyptoolim commorantium, multos baud du-biè ritus quafi mutno fumpfiiTe , coniedura non ambigua colligitur, ficut cumprimis lofèphus, fandi Patriarchæ la-cobs filins,fcniorcsÆgyptiorumprudcniiam docuifle amp;cru-dijflejvt femcripfumjlcgitur P/almoio^. Hic ,inqu3m,Iofe-phus, veræ agnitionis Dei lucem, beneficio paternæinftitu-tionisinfeacccnfam,nonfub modiumabfcondidit, fed longé laréqne per regnum fparfit. Quæ lux multoetiam exar-firampliusjdefccndente inÆgyptum familialacobi,ibideir.-queannos ducentos çommorantc. Per ftupenda etiam mi-racula Mofis, plagas illatas Ægyptijs, interitum Regis im-pjj, amp;nbsp;totiusoercitus TravoAeSefav ac lufFocationem in mari rubro, gloria Dei Ifraëlis toto orbe terrarum percrebuerat: plané vt Pharaon! dixit Dominusrin hocteconftituîjVtan-nuncietur nomen meumin vniuerfa terra,Hittelethro/ocet Mofis, licet ex genre Midianitarutn oriundus, amp;àpopulilf-raëlitici Ibcictatealienus erat,fignis tarnen amp;nbsp;fadis Deî poteri-tibusexcitatus,generofuo,adeoq; totigenri Hebræorumdc infignirllorumliberatione amp;nbsp;admirandis vidorijs, fôknni-bus votisgratulatur, amp;nbsp;Dco Ifraëlis offert. Quid ? quod famâ fignorum ac bellorum Domini, Chananacorum gentés' lic terrentur, ficexpauelcuntsVtnullusincis fcnbarurmatifi’flfc fpiritus? VndeRahabliquido profitetur,noneffeDominum vllumalium,fiuein cœlo furlüm, fiuein terra deorfum. Sic îob ille amp;nbsp;pictatis amp;nbsp;paticntiac laudeinclytusetficxlfraêlita-rum populo minime oriundus effet, Deum verum tarnen nonipfcfolùm agnouitamp;coluit, fed quiapræciptiaauthori-tare

HISTORIÆ BÎBLICÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3

täte præ cundis Orientalibus fulgebat, ipfius operâ , hæc Deifalutaris notitia, longé latcquefuosinvicinaquoqueIota emifit radios. Cuius rei non dubium argumentum eft, quódamiciipfius, nulla fada mentione Deorum gcntilium, fcvnius veri Dei culrores, perintegram cam hiftoriam vnicè ptofitentuGamp;defummis capitibusdodrinæcœleftisnonma-lecertèdiffcrunt, etfi,quodcontrouerfiæftatumindilputa-tionccum Ioboatrinebat,Icopumnonattigerint, Temporc 03uidis,multi Regesexteri,atq; interhosHiram potilfimum RtxTyri,amicitlam cum Dauide eiusq; deinceps filio Solo-*^onc,fände admodiim coluifle,amp;ædificationem Templi Hierofolymitani, miftis Solomon! lignis prcciofis amp;opifici-l^us»cgrcgièadmodumiuuiflcIcgitur.Quinadcôtùm temporis,occafionelàpientiæSolomonis, cultus DeilfraëliscfFulfit, '^rnon modö Regina Auftri ex remotifli mis terrae finibus, ad ’iKlicndam fapientiam Solomonis.magis itineribus conten-'^tretjfèdamp;vniuerla terra vultumSolornonisvidercdefidera-rttjamp;cundi Reges ex longé diflîtis orbis terrarû partibus,Icr-nosfeu Legatos fuos mitterent, eiq; oblatis etiam donis,tùni iltfapientia eius gratularentur, tùm Deum Ifraëlis collauda-rtnt,qui populo Hcbræo fapientem adco Regembenigniflî-■nèconcefllflct.Cuius etiam defundi fepulchrum,litcris mo-Hüinentisqjgentilium celebratumlcgitur. Quodex hiftoria ^ionisCaflîj Nicœi liquet,qui ruinam eiusfepulchri,quoddâ fiibfccuturçjfub Adrianolmperatore,cladis ludçorum prçla-ëiunifuifle confirmât, in hæc fcribens verba Quam cladctn ariana ante bellum, multa ipfis nunciauerant.Nam Solomo-rrisfepulchrum, quodilliinfupremo cultuamp;reucrcntiaha-l’tnr, fponteamp;Bulloimpellente,diIcuflümcorruir.

Cæterùm omni obieruatione dignifsimum eft, quod De-fingulari confilio nonnunquam vicinis gentibus permi-“rgt;vtirruptiot3einludçâfada,nonnullos ifthincinperegrina'

B loca

» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;DE CERTITVDINE

îocâ transferrent. Qaanquam cnim huiufmodi abduâio* ncs vidcbantur officere gloriæ Egt;ei .* tarnen Deus pro admi-randafua fapientiahinc amplifllmam materiam illuftrandï gloriæ fuæfumpfir, vthacoccafionediuinusipfiuscultus,gen-tibusctiamlnnotcfccret, ijsqjopportunitatem fubminiftra-rct,ad verum cultum (c aggvcgandi,reliquis vero omnisiufta excuiàtio pracfcinderctur.

Sicinditio puellxinSyriamabduäxpcrlatruncuIoSjNae-man Regis fui literis Ifraëlitico Régi commcndatus,abEîy« fæo non modo ûnaturàformidabililepra, fed cadcmocca-fione, totiaulç Syriacçpotcntia Dei Ifraëlisinnotcicit.Sic dc-cem tribus ab Af£yrijsabduâ:æ,amp; in varia loca totiusregnidi-fpcrfar,ncquaquam profcâopcnitusde fuo Dco filuiflccen-fendxfant.NamlicetabdudilfraëIitç»multis inrcbusàcuku diuinituspreferiptodeuiarent, hoctamen rctinuiUciliosdii-bium non cft, quod Ce profcfll funt cultores Dei vnius, qui gloriam fiiamftupendismiraculisin fuopopulocomprobaf £ct. Etfueruntinterillos, qui etfî communibus iuuolueten-tur poenis, in Idolomaniam tarnen exterorum ncutiquaia confênlcrunt,vt exprime capite Tobiæ raanifcftum eft»

Porto Ethnici qui in locum abduâarum tribuum ab Aßyrio in Samariam collocati,atq; hinc Samaritanidiâifii-erant,fatalibus cdoâipœnis,non modo ritus plurimosàpo* pulo ludaico mutuati funt, fed ctiam expedari cxludais Meflîammundi,perfpeâum cognitumq; habucrût.Sicenim SamaritanaillaadChriftumait: Scio quodMeflîas ventutus fit, qui dicitur Chriftus.Cumergo veneritille, nunciabit no-bisomnia. Cumq; lefusfubijceret, feefleiliumMcffiainubi mulîer conciuibus rem omnem fine mora nuncians,non opushabuiteosdemumedoccrc,quôd à ludæis expedaretut Mefilas quidami fed hoc pra^uppofito vclutiiamantènoto protinua

HISTORIÆ BIBLICÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4

protinus ait : Venite amp;nbsp;videtc hominem , qui dixit mihi omnia, quæcunq; feci. Nunquid ipfc eft Chriftus?

Sed vf inftiruræ narrationis telam pertexamus, fub Bäbyloniorum amp;Perfarum florentiflimis Monarchijs,per reliquarumduarumtribuum captiuitatem Babylonicam, notitiaDci inter genres ficeffulfit,vtpotcntiflimi orbisMo-narchæde foloDeo Daniclis colendo,rcparandoq; templo, fius cdióta publica longé lateq; vulgarent«

Nabuchodonofor,partim exada narrationc oblati fomniIJ ciufdemquc interpretatione à Daniele patefada, partim infigni miraculo fevuatorum fociorum Danie-lisincamino ignis, partim etiamfatali poena fibi inflifta, cdoftus, Deum Danielis verum Deum vnice prædicat, quippe quifoluspoftit abfeondira reuclaremirabiliterjCU-iuspoteftas fit fempiterna , regnum perpetuum , apud omnes incolæterrx vt nihilum reputati funt, Dan. ^•3^4.

Darius cidem Erophctæfic fa uitjvtin fummam dignitatem ilium euehcret, totiq; regno præficeret : cumq; Da-tiielemaviolcntialeonum (quibusdeeonfilioamp;inuidia rc-bquorum proccrum obiedus erat) diuinitus feruatum in-tdligcrct ; vniuerfis populis, tribubus amp;nbsp;linguis fcripfifle Ic-g'rur,vthunc Deum folum amp;nbsp;vnicum reucreantur, quippe cuius regnum non diffipetur , amp;nbsp;poteftas ipfius in æter-uum durer, qui miranda faciat in coelo amp;nbsp;in terra,quiq; Da-ßielcm è fofrafæuifllmorumlconumlibcrârit.

QuidCyrum referam? qui Dei populum non minore bcncuolentiacomplcxus, primo ftatim anno Monarchiæ fiiæ,potcftatcmîudæisconceffit reftaurandi tcmplum, amp;nbsp;redintegrandipolitiam in propria fua terra.

Quemadmodumhumanitate nonabfimili Ahafucrus ^uArtaxerxesijsiudæis ( qui baud dum in patriam redic-

B 2 rant)

DE CERTITVDINE

rant) non folùm pacem fub fuo rcgno, immunitaternqi conceflît, fedinfupcrHcbræamvirgincm Eftherammatri. monijconfortio dignatus eft, ciusq;patruum Mardochæ-um,præcipuinominisludæum,adcclfi(rimædignitatiscul-mcneucxit. Hæcfax agnitionis,occafionc captiuitatis Baby lonicæacccnfa,fubindc poftmodum inChaldæaamp;apud vicinos Orientales populos quafi fumiga uit, dum vaticinijs Danieliseruditi, multa titm de ludæorum religioncfciuc-rantjtùminprimisde promifl'o ludæorum Rege, Mcflia Domino, qui regnum nouumexiudææfinibus invniuerfui orbempropagaturus cfTet.vtpaulôpôftlatiusdoccbitur.

Sed neq; in tertia Monarchia, quæ Græcorum eft, Deu» *;tót/rrvp(^eftevoluit-SubPtolomxoenim Philadclpho,fa-era Biblia inGræcamlinguameotempore vulgatiftimaffl» tranflata, amp;nbsp;in Regijs Bibliothecis gentilium religiosè affer-uata fuêre* Cuius tranflationis hiftoriam per feptuaginta Interprètes fadamj^rfeâ:amq;,dcfcripferuntAriftçus,prs-diiâi Regis PhiladeTphi Bibliothecarius, Philo Iudæus,IofC‘ phusin libris antiquitatumludaicarum, amp;nbsp;contra Appio-nem gentilem.Iuftinusitem,Tertullianus,Epiphanias, Au-guftinus amp;nbsp;alij. Hac ipfa vera occafione,in.aulamRcgin« ffithiopiæ quoq; cultuslfraëliticus,vnà cum Bibliorum vo-lumine penetrauit, vt exemplum Eunuchi, Adoruna*-monftrat.

lamveroinquarta Monarchia, quæ Romanorunaeft, ctiam ante Chrifti in orbemaduentum,fama cultus popu* liq; Deivehementerinclaruit. Quamuis præincredibilifa-ftu,quoturgcbant, camreligionem imperijfuiculminein-dignam cenfuerunt. Vnde Cicero celeberrimus aliâsOra-tor,Ifraëliticæautcm religionisfuperbiflimuscontemptor, in Orationc de Prouincijs confularibus, ludæos gentem feruitutinatam: Et in Orationc pro Flacco, cultumcoruna fupcrftù

HISTORIÆ BIBLICÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;5

^uperftitioncm barba ram appellat, cuircfiftcrc,feucritatis, ’ûültitudineni ludæorum flagrantem, nonnunquam in concionibus pro Republica contemnere , grauitatis eflc (iicit.Etpanlöpofl;: Sua,inquit, cuiq; ciuitati religio :Læli f^^^Noftra nobis. Stantibus Hicrofolymis,pacatisq; ludæis, iftorutn tarnen religio facrorum à fplendore huius Imperij, gfauitate nominisnoftri, maiorum inftitutis abhorrebat» ^flterum:AtCneiusPompeius,captisHierofolymis,exillo fauo nihil attigit, inprimis hoc,vtmulta alia fapienter in timfufpiciofa amp;nbsp;maledica eiuitate,locum fermoni obtrc-^îtorumnonrcliquit.Non enim credo,rcligioncm amp;Iu-^æorumamp;hoftiumimpedimento, præftantiflimolmpera-fofljfedpudorcmfuifle, Haélenusille. DeAuguftoCæfarc H^oq;fcribitSuetonius, quôd licet aliasperegtinarumce-’^^nioniarum ftudiofiflimus’ fuerit, ludæorum tamenfacra t3ntoperedefpexerir,vt Caium ncpotem collaudâritjquod Iüdæaniprætcruchens,adHierofolymam non fupplicaflet. Vndeæftimare promptum eft, cultum Ecclefiæ in potentif-fima Monarchia Romanorum,ante natum quoq; Chri-ftutn,haudquaquam ignotum fuifle, licet Romani femc-liores putârint efle, quàm vt reicôtis vaniflîmis Idolorum cultibusjfoli Deo viuenti amp;veraci, diuinitatislaudeni trinquèrent. I

Inprimis veto cumiætum illud cunAisq; feculisdefi-dcratum Mefliæ tempus appeteret : vfqj adco Deus iuxta vaticinium Haggæi,omnes genres, adeoq; cœlum amp;nbsp;tcr-tana,mareamp;aridam eximis fcdibus commouit, vt toto pe-nèorbcpublicisfpargeretur fermonibus, inftare infigncm ïerumhumanarummutationem,3cproforibuscflcrcgein Ârcgnumnouum,cuiuspomœriaproferenda cflent ad vl-timos vfq; orbis terrarum tcrminos, fado initio exgcnte amp;nbsp;regioneludaica. Quemadmodum Suetonius exprefsè

B 3 teftatur

DE CERTITVDINE rcftatuf in vita Vc(pafiani,vbi caufam récitât, cur îudæiprs reliquis populis Imperarori Romano rcpugnailcnf Percre-bucratjinquit, Oricntetoto vctusamp;conftansopinio,eflein fatiSjVt CO tempore ludæa profcûi rerum potirentur. Cum quotcftimoniocongruitnarratiolofcphilibrofextobcllo-rum ludaicorum cap. 31. ira fcribcntis : Cætcrùm anccps quædam Si. in facris quoq; literis fundata prædiâio cum-primisipfos ad rebellandum incitauit , cuius fenfus eft: quod ipfoillo temporc, quidam ex ludæorum finibusimperium amp;nbsp;dominium mundi cflet acquifiturus. Hæcqui-dem Suetonius amp;Iofephus de Vefpa(ianoexplicant,fedfinc omnieuidenti rationc«Siquidemisnecex ludæa oriundus fuit.nec ibi regni fui fundamenta iecit, vt exinde in aliasrc-giones orbis, tanquam Romano imperio nondurn ful^ «â:as,excurreret,easq; demum fubigerct.

Ac licet Vefpafianus in Palæftina à fuismilitibusRo-manusImperator renunciatus fit, hæc tarnen renuncia-tio tanti momenti non eft, vt cius caufa vaticinium,tài» præclarum etiamfacris fundatum literis edcrctur, præi^t-tim quia Vefpafianusnihil præ fuis antccelToribusIulioCç-farc amp;nbsp;Augufto.eximij præftitit, cuius gratia de ipfopotifli-mumtalcquippiam fuiffet prædidum, ipfcq; prælatusfuit illis antecefîbribus, quos amp;nbsp;potentiorcs extitiffe ôcJatiùsregn afïc cÔftat.Scd res ipfa de cuentu erudiuir homines,quod hæcinnulloaltero,nifiIefuNazarenocomplctafint:qui vete ex ludæa prodijt,atq; inde per prædicationcm Euangelij regni fui pomœria ad vltimos orbis terminos protulit, fient Pfalmoiio^amp;Efaiæa.Spiritusfanftusprçnunciauit.Quera-admodumpiè acfolidèhac de re feribit Egefippuslibre4gt; cap.44..vbi de excidio vrbis Hierofolymæ amp;nbsp;rempli agens, in hanc difleritfententiam: Quare occupata arccAntonia, fcccruntquadrangularemTcmpli circuitum, in quohœ longe

HISTORIÆ BIBLICÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÿ

^ongèomnium cclcbratiffimum, Si. antiquislitcris, quafi ûnàasvocabantjnfculptummanebat, quodcoipfo tcm-pore(quoTempluni vaftatum cft à Vcfpafiano) cxoriturus cflct Virex ipforû rcgionc, qui Dominium tori us mundi cf.

acccpturus: Qiy: rcs cos eô dementia: adegit,vt non tantum libertatcmpriftinam, fed etia taie rcgnum (tcrrcnum) fibifoiîiniarcnrNonnulli hæc ad VefpafianumretuJcrunt: S^pientiores autcm ad Dominum lefum, qui in ipforunt ï^gionc fecundum carnem ex virgincnatus, rcgnum fuum. P'^rtotum mundum co tcmporc dilatauiu HaôtcnusEgc-%us.

Qjiæ interpretatio,vt vcrifFima cft,fie pulchcrrimccuiu congrui t, quod de Cæfare Augufto Suidas récitât. Nanx ^^mAiiguftus Tempium ApoHinisingrcflus,rogarct:Qui« poft fe futuruseflet Monarcha gt;nbsp;Refponfum ci fertur : Pucrû ^cbræum fore mundi Dominum,qui etiam fincm amp;nbsp;Slcn-oraculisidolorumfit impofiturus.

EtdeDomitiano Impcratorcteftancurhiftorræ, quôd publicisillis fermonibusde Mcflta, Dauidis filio eiusq; re-gnofparfis permotus, adneeem conquiri prxccpcrit cos» 'l'iicflent de pofteris Dauidis, ne fcilicet imperium orbis ad ^auidis transferretur pofteritatem: Vcrùm mutâftc (enten-f'^Oî.cam duoex Dauidis orti fa milia,coram eo Ofterentue domines tenues amp;nbsp;laboribus magis quàm rraefandis armi» ’ffi^icti,àquibusnihilpericulivcHibi velimperio fuoimmi-i putauit.QuidJquod Vefpafianus ipfe ha ne pia m inter-pretationem vaticinijfupra memorati, fado proprio (no Confirmât, dum amp;nbsp;ipfc per famain dcRcgc Meiria,cx fami-Dauidis orto audiens, atq; hinc imperio ftio metuens, fos,quieflent dedomoDauidis,adnccemtrahi voluit, vn-dcludæisgrauiflima feditio orta cft, tcfteEgenppoamp; lufto-*'i£cdcfiaûica.

•DE CERTITVDINE

Hæc, quædiximus,iterumeuincunt,quàm Celebris in mundofucritfama deMeflîa,Rcge ex genreHebræa nafei-turo.vtreftè ludæi Vcfpafiani tcmpore,ortumiftiusRegis adfuamgcntem pertinere fintrati, tametfiineolapfifint, quôd,quæ de fpirituali regno Chrifti prædida fnerant, ipfi adfua fomnia de regno terreno applicabant, amp;nbsp;haevana fpc elati, rcpugnabantlmperatoribus Romanis. Quodq; fcribitSuctonius,camfamam tofo Oriente percrcbuifle;id miraconuenientiarefpondet hiftoriæMagorum,quicùin eflent Orientales, perhancipfamopinionem (vt Suetonius appellat) fiue notiriam veriùs, prælucente Spiritu fando eo dedudi funt, vt confpicicntes ftcllam nouam,natiuitatis Chrifti nunciam, ftatim longinqua profedione fufeeptJ, Hierofolymam contenderent : vbi non demùm quærunf, num tails quifpiam Rex ludæôrum nafci debeat, fed hoc extra quæftionem pofito, reda fibi locum defignari petunf, vbi nafci debucrit. Quare licet SuetoniustanquamEthni-cusjhanc notitiam Orientaliumopinionis vocabuloleui-orenotet, tarnen cam intérim redè conftantemnominat, a tq; veterem infuper, quod ca rcs iam inde ab aliquot fecu-lis infederit animis Orientalium, ab eo nimirum tempore, quo Daniel in Chaldæa floruit, amp;nbsp;religionem verampro-miflîoncmqjdeMefliaapudOrientales,tùm vaticinijsfuis Chaldæo fermone feriptis, tùm voce viua mirificcillu« ftrauif.

Præter ca, quædiximus, pofluntcxipforumgcntiliura monumentis.innumcra penc teftimonia produci, quodde Patrum in original! mundo vita longæua, de ritu facrificio-rum,deNoah,dcdiluuio,dearcaNoah, confufionelin-guarum,ædificationc turris Babel, de Abrahamo, circum« cifionc,dc Ifraëlc,amp; fobolcjplurimorum filiorum ipfius, de induftria lofephi in interpretandis fomnijs amp;nbsp;prædicandi fame

HISTORIC BIBLICB nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7

fame AcgyptijdeMofe, miraculisiplius, legibus, 3c arcano, ytipli appellat, volumine,dc plagis Acgypti,educl:ione Ifra-^iifarurn ex Aegypto, itincrcinde(crro,pcnuriaaquæqua flilcruciabantur Ifraëliræ, de Sabbato ludæotum, Sabba to anni feptimi, de cultu Dei vnius apud ludæos, pane a zymo, f^niploHierofolymitano,amp; multis alijs Ifraëlitarû rebus, ScriproresEthnici multa teftati funt : quorum teftimonio-^iifnquædam annotarc.maximoperè vtile fuerit,vtliquid0 P^tfpiciatur.hiftoriam Ecclefiæ Dei nunquam in terrisfic obfeuram fuifle, quia ad gentilium quoq; aures celebritatc ^bapertingeret.

Dclongæuitate Patriarcharum citatlofephusScriptores £thnicos,vcluti Alanethonem Acgyptium,Bcrofum Chal-'Jæunr,Haftiæum,Hieronymû Aegyptium,Hefiodum,He-tatæa,Hellonicum, Acufilau Sc Nicolaum, teftantes,quod Patresin mundo primæuo vitam fuamin multa feculapro-rogarint.

Etfi veto aliqui ex citatis Authoribusno extant amplius: tarnen dubiumnoneft, quin turn, cum hæc fcribcrct lofe-phus,cxtitcrint,amp; hoc ipfumfcripferintxùm tale quippiam fingere lofephus, propter aduerfarios fuos Ethnicos , qui laude antiquita tis populi Iudaici(quam lofephus his amp;nbsp;con-fltnilibus aflerebat)quoquo modonitebantur conuellcrc. Q^certe lofcphum mendaeij non foliimarguerc, verùm ctiam conuincere potuiflent ; Si nimirum in fcriptis fuis Authorcsallegaffetjqui vcl nunquam fuiflent.vel nunquam talequippiam memoriæ hominum prodidiflent.

NoæPatriarchænomcn, ad omnem pofteritatem gentilium penctrauir. Cùm enim ab co omnespoft diluuium populidefeendant: pofteri gratam eiusmemoriamretinu-crunt, quern vini inuentorcm faciunt, co quod fcriptura lt;tiä telle, ccflante diluuio, vincta colcre Sc plantare coepit,

C Porro

DE CERTI.TVDINÈ

Porrö fîliorum quoq; ipfius difcrtam mcntîonem facr-untScriptorcsexteii. Bcrofus, Chaldæus fcriptor teftatur, inalediâ:ioncni,quaNoahmalcdixeritpoftcrisCham,noa tàmpoftcritatem,quàmChamum jpfum attigiflc. Etcùm lib.i.fcribat Herodotus,vetuftifllmain mundoOraculacf-felouisHammonisinLybia, amp;nbsp;louis DodonæiinGræcia, quæambo à duabus columbis ex Aegypto prouolantibuî monftratafintrcxhiftoriadiluuij hæc manafle, amp;àpoftcris deprauara efle liquidé) apparet. Non cnim dubium e(b Hammonis nomen ortumcfîc ab HamfilioNoæ, quiAc-gA^ptum occupauit,amp; Dodonæ nomencongruit cuni Do-danimfiliolauani, quifedemfamiliæ .amp; Ecclefiæ fuæinca Epiri ora collocâflecxiftimatur.

Frequentius vero laphct nominatur in monumentiS' gentilium, quem lapetum vocant, vt ex Ouidio ali jsq;, Poe* tis amp;nbsp;Authoribusplanum cft,

Diluuij quoq; mcmincruntantiquifTimiScriptorcs,Bcrofus,HieronymusÆgyptiusPhœnicumHiftoricuSjMna-feasitem, amp;nbsp;Nicolaus Damafeenus lib.96.de quibusvidc lofcphumlibroi.antiquitatum cap.4. vbi verba ctiamho-rum Authorumcitantur.OuidiusPoëtalib.i.Metamorph. deferiptionem habet diluuij, quod fub Deucalione Regc Thefîaliâvaftarar,quodtamëcumdiluuioNoæconfundit, quemadmodum multæ circumftantiæ,congruentes cum narratione Mofis oftendunt, vt quædeingcntibusfceleri-bus,impicta te,iniuftitia,a uaritia,tyrannidc commémorât, inprimis dcGigantum violentia, quibus omnibus motus Deus, totum genus hominü cluuione aquarum fubmerfe-rit. Vnde liquet,ipfumvniuerfalc potius diluuium deferî-bcre,quod Mofes narrat, quàm particulare illud, quod fub Deucalione accidit.

QuamuisenimDcucalionismentioncm facit: tarnen?

uarra*

HISTORIC -BIBLICÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g

^srrationcmitaattcmpcrat, vt de totius generis humani ’ntertru vniuerfali difertè loquatur. Et quemadmodum hi-ftoriasdiuerfas mifcef,fic perfonarum quoq; nomina vide» furconfnnderc.Quæ enim habet de Deucalione folo ferua-^o(quippcquôdipfononaliusquifpiam tneliornec aman-ïioræqui fuerit) vnà cum vxore eins in naui,quæ diuagitata ^uchbuSjmontialtiiTitnotandcmadhxferit: Hæcfimiliter ’l'quaex parte videnturcongruere cum ijs, quæ Mofèsha-j’ctdeNoah viro iufto,cum paucifiîmis animabus feruato ’n Area,quæ poft longamiaàationem in montibus Armc-niætandcm requieuerit.

Maxime verb omnium memoratu dignumeft, quod Ouidiusvideturaliquid vclaudiuifle vcl legifle in Mofe amp;nbsp;Ptophetis (quorum feripta tùm in Græca lingua longe la-

legebantur) de decrcto il lo Dci,quôd aliquando totum niundum,nonaquisampliùs, fedigni fitperditurus. Nana '^hacipfadcfcriptioncdiluuij habenturiftacarnuna.

trat în totas f^arfurwfulmina terras., Sed timuit,nefortèJacertotabignihua athtr C onciptretflammas, totua^ ar defer et axis,. Ejfe quo^ in fatis reminifcitur,affore tempus, Que mare,quo tellus,corre^taq, regia cœli tfrdeat,(ir mundimoles operofa laboret. 7* tenu placet diutrfa,genus mortale fub yndte T’erdertitä^ ex omni nimbos demittere ccelo.

Non minus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quod Orpheus Poëta Ethnl.'

tüsinverficulo qui àPlatoncin Philebo amp;à Plutarchoci-fatur; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-iuxTfiyi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Sexto millcnario

fiïundi dcftrudioncm cxpciftandam ait. Qui verficulus ex j^^Uiimnarrationibus eft dcfumptus : cum vctercs difccndi ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C a vifendiqj

DE CERTITVDINE vifcndiq; ftudio propemodum orbcm peragrârint, vtdc Solone, Pythagora,Platone,Apollonio,Tyanæo,amp;3^’)^fCquot; ftantur.kiftinus in exhortatione ad gentiles : Clemens Ale-xandrinusStromatumlib.i.amp;alij.

Hiftoria quoq; ædificatæ turris Babel, amp;nbsp;fadædiuifio-nis lingnarum aliqua ex parte gentibus innotuir. Scribit enimBcrofus libroquarto,Nimrodumaflumptofiliolouc BelOjCum populo veniflcin campumSinear, vbi defignârit vrbem,amp;fundâritturrim maximam, Anno falutis exaquis, centelimotrigefimoprimo,ócdcduxerit turrim ad altitu-dinem amp;nbsp;magnitudinem montium, in fignum atq; monu-mentum ,quód primus in orbe terrarum fit populus Baby-Ionicus,amp;regnumregnorumdici debeat. Et paulôpôftdi-- citEtturrim quidem ædificauir, fed noncompleuit,nec defignatam vrbem fundauit, quia poft quinquaginta fex . annosfubitónoncomparuit, tranflatusàDijs. Sicillequi-dem, fed noslongè veriùsdicimus eumàDæmonibus,ob fummamipfius impietatem amp;nbsp;tyrannidem abreptum.

Confufionis linguarum quoq; mcminit, vbi miramvi-dcrc licet cum fcriptura facra congruentiam. Et citatlofe-phuslib I. Antiquitatum ludaicarum cap. 4. iybillain quandam,dchac ipfaturri Babel, amp;nbsp;diui-fione linguaruni his verbis diflerentem : Cum mundus vnam adhuc vfurpa-rctlinguam, cœpcrunt quidam ædificareturrim apprime cclfam. Verum Dij concitatis procellisac turbinibus,turrim dcicccrunt, amp;nbsp;fingujis fingulas attribucrunt linguas.. Vndeeiciuitatiadhuc manetnomcnBabylonis.

Porto quàm Celebris apùd gentiles fucrit Patriarcha fummus Abraham, cxiofepho libroi. Antiquitatum cap. 8.conftat,vbi Berofum citât de Abrahamo diflerentem, fi-milircramp;Hccatxum, quipeculiarcm librumdecofcripfe-iit»'EtNicolaumDainafccnû libro quarto, quorum verba , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lofephus

HISTORIÆ BIBLIC7E. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p

îofephusibirccitat.PrçtereaPompciusTrogus,clariflîmuj hiftoriçus, amp;nbsp;ipfius'abbreuiator Igt;j.ftinus,A.brahxmcntio-nemfaciuiTt. Et celebratur ègentilibus Abraham,nomine ^cientiæ AftronomicæjVt ex Berofo liquet.

Dcfecundociusconiugio cumChetura,5cex cafufcc-pds filijs, expreflam mentionem facit Alexäder Polyhiftor, citante lofepholibro primo Antiquitatumcap.ió.Imó tàm Celebris fuit apud Romanos Impcratores, Ethnicos quoqj, ^l^raham, vtde AlexandreScucroimperatore fcribitÆli-'isLampridiuSjquód matutinishorisinfuolararicxintcr rc-^quos Diuos fine Deos etiam Abrahamum coluerit.

Circumcifio porro ( quæ Abrahæ Se pofteris eins diui-I ^itùspræceptacft ) non folum nota fuit gentilibus, verùm ! m ijfdem ex parte vfitata,ijs prçfertim,qui finitimi erant *^cgionilüdææ.

Herodotus antiquiiTimusHiftoricuSjdeCircumcifionc '^'Uerfis in locis diflerit, ac perhibet, camfuo temporein ^thiopia,Ægypto,Phœnicia,apudColchos item amp;nbsp;Syros l'^Palæftina (ludæos intelligit ) vfitatam fuifîc. Et poftea-i 'l'iîtn diu multumq;difputat,qui populiàquibus Circum-C'fioncm acccpcrint ; tandem cam quæftionem abrum-Pens,ait,colligi id baud facile pofle ob nimiam vetuftatem, cæeenimritumCircumcifionispcrantiquum.Strabolibro ’if.de Ægyptiorum fcribësCircumcifionc,inquir:Atq; hoc Peculiare apud eos eft, omnes filios educate amp;circumci-'fere.quod ludæi ex lege habent, qui ab antique funt Acgy-P’i) Diodorus Siculus enumerans, qui populi ab Aegyprijs fiwortimcmorat, ijs populis hanc ipfam obeaufam Cir-j cuiïicifionem in vfuefle , quod ab Àegyptîjs defeendant.. ! ^od Herodotus amp;nbsp;Strabo etia m opinati funt, ludæos fei-llcctab Aegyptijs ritum Circumeifionis accepifle, cùm hi potius ab illis acceperint; Çaufa huiuserroriseft, quodlu-

C î dæo«'

,DE CERTITVDINE

dcos olim in Acgyptocommoratos,amp; inde per Mofen cdü-dosnouerant, Quanquä veróinaliquibuscircuftantijshal-Jncinätur Authores Ethnici:tamë ex. his teftimonijs corum, hoccolligitur, quod ad inftitutumnoftru facit plurimuin, quàm videlicet illuftrisfucrit in mundo cultus populiDei, CU videamus ipfos gentiles de celebritate eiuspalàm tefti-ficari. Nam pratter citatos Authores,luucnalis quoq; Poëta ‘circumcifionisHcbræorum, licet contemptim, merainit.

Cornelius Tacitus lib.21. dc circumcifionc ludæisvfi-tata fcribitj’Iudæos genitalia circumcidere , vt diucrfitatc Hofcantur,atq; hoe modo ab alijs populis fegrcgentnr.

Patriarcha lacob (ad quem fermo Deifaduseftrlfraël erit nomentuum) exnominepofteritatisfuæ, hoc eftgen-tisliraëliticac, ab ipfoficdiftæ, Celebris apud genres quoq; cftfaûus. Q^odluftinusHiftoricus perlpicuè refert ; Ifrac-lem ex prouentufœlici ac numerofo filiorum fuorum,Maior i bus fuisredditumefleclariorcm.

lofeph autem filius Ifraëlis,tam notus fuit Iuftino,quam-uisgcntili,lt;5canteeumPompeioTrogo,cx quoillcfuamhi-ftoriamdefumpfit,vtintegraferèhiftoria lolephi illic reci-tetur. Verba luftini fic habent ; Minimus inter fratrcs'æratf» lofcphus fuitxuius excellens ingenium veritifratrcs,clàm intcrceptum.peregrinismcrcatoribusvendiderunt. Aqui-busdeportatusinÆgyptum,cummagicas ibi artesfolerti ingcniopercepifTet, breuiipfi Regipcrcharus fuit. Nam amp;nbsp;prodigiorumfagacifTimuserat, amp;nbsp;fomniorum primusin’ tclligentiamcondidit, nihilq; diuiniiuris, humaniq^eiin-cognitum videbaturradco vt etiam fterilitatcm agiorum ante multos annos prouiderit: perijfletq; omnis ffigyptus famc,nifi monitu eius,R,exedido feruari per multosannos frugcsiuirilTet.'tantaqjexperimenta eins fucrunt, vtnonab homine, fcdàDcorcfponfa darividcrentur.Hadcnusillc.

HISTORIÆ BIBLÎCÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;id

Quæ fane narratio cum facrorum Bibliorum hiftotîapul-cherrimèconucnit. Quôdin Ægypto commoratiamp;îllinc cduftifintludæi: ncid quidem gentiliû fugiebat notitiam. Atq; hîc ad Mofen tandem defcendimus, quem Deus cun-ftisgcntibus terræ fie voluit innotefccre, vt de co nô folùra ScriptorcsEcclefiædomeftici, vcrùm etiam cxteri,quam-pJuiimamcmoriçprodiderint.MemineruntipfîusIuftinus, Lyfiinachus,Strabo,DiodorusSiculus,CorneIiusTacitus, luuenalis, ôc alij Authoresplurimi,quorum nonnullos Fla-'liuslofephus contra Appionis calumnias allegaf.

Conatuseftautem Diabolus modis omnibus authori-

Mofis cleuarc,ni mirum obliqucamp; per latus petes, amp;nbsp;?^ntibus inuifam reddere cupiens religioncm ipfam populi ^^faëlitici , feriptis Mofis tradiram. Et quidem quodMofen ^âgûfuifîccontenduntprofani Scriptores, idamp; alibi fatis confutatur,amp; ipfa hacinfimulatione falfa,vel inuiti ^ogunturMofi teftimonium pcrhiberc,quôdfignaamp;mira-'Ulaediderit,quandoquidé non nifi propter ipfiusmiraculx ^îgiæfufpicioncmciintentabant.Porrôindefcribcnda hi-^oriacduûionislfraëlitarû ex Ægypto,non in omnibus cir-^ütiiftantijsconucniunt cum facrislitcris,fcd nonnunquam 'ftantturpircr:Hoc tarnen ex iplbrum narrationeelicitur, f^oiipfam,idcft,ipfam hiftoriâ edudionis,toto orbcfuilTc P^nèomniû vocibusdccantatâjamp;dchacmiranda edudio-’’^conftitiflepubliée inter gentes,amp; vbiq; increbuifle, quod tîlisLegiflator apud Ifraëli tas florucrit,quod ex Aegyptoil-^oseduxerit,quod hoftesinfccuti fint cos, fed conatuirriro» Qgamuis intérim fua fomnia gentiles admifeeât,partim. 5’ t^iabolushocmodovcram narrationc Mofis obfcurarc. ^Wuolucre molicbatur,Ethnicorûadditamëtis fabulofis:. pîttitn veroq, ipfi forte Authorcsexaliorum relatione dif-P^dperfuafi üxerunt,ha:cquæipfiadmifcent,itafc habcrc»

î'r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;n'E CERTITVDIKE ’

- Etcxijsîpfisquæcorruptènarranr, fi ad facramhiftori-*' amtanquamnormamexiganrur, facile dcreifiinimalice. bitcolligere.Narrat CorneliusTacitus.Iiiftinusamp;alijdeta-bc,prnrigineamp;fcabicobortain Acgypto, quæcictbonislf raëlitarumcaufafiicrit. Hæc illi fane dcprauatè. Ettamcn bincco]ligitur,quôddevlceribus Aegypti fcuilfimaq; pe-IVCjqua: vniuerfumrcgnumpcruaferat,vtExodi 9. fcriptura cft.aliquid audiucrinr.Sic refert Iuftinus,Mofen facra Aegy-ptiorum furtoabftuliflc, quæ armis rcpefcre Acgyptij fint conati.Hæc fi examines ad hiftoriam facram, videbis fare nonnihil ab eins veritate diiïidere. Neq; enim Mofes facra Aegyptiorum abftulit, nec Aegyptij hac caufa motifue-rùntjVtlfraëlitasinfequcrentur. Atqui hinc tarnen euidens cft, quod hiftoria de vafis aurcis amp;nbsp;argenteismutuoaccc-ptis,amp; Deo fie præcipiente,ablatis, ad ipforum auresperua-lerit,

Q^odq;Iuftinusfîngit,Aegyptios, cuminfcqucrcntur ludæos, tempeftatecompulfos efiCjVt domum redirent : Eft êchocmendaciumcum veritate mixtum:Hoc fanèverum dicitiAcgyptiospcrfecutoseflelfraëlitas-.Item conatusAe-gvptiorumeflerctardatosjamp;quidem pertempeftatem, non aiirem quàredirecogerentur,fed potius quàlubmcrgcrcn-fur,adinternecioncmfic exterminati, vt ne quidem nun. eins tantæ cladis fupcrelTct.

Itineris Ifraëlirarum in deferto non minus inferiptis fuis memineruntEthnici. Cuius profedionis ducem Mo-fen fuifïc reftè narrant LyfimachuSjIuftinus, Tacitusamp;alij. Hocquoq; verèperhibctTacitus, quôd Mofes feproduce cœlefti geflerit. Nam hanc fua mvocationem ftupendismi-raculis populo,aliôquicontumacifiimo,fie approbauitjVt cum pro indubioPropheta agnofeerent. Redè amp;nbsp;hoefate-tur,quôd nihil æquè in deferto cosafRixerit,quàmaquæpc-nuria,

HISTORIC BIBLICÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ii

ni'.ria,id quod cum hiftoria Mofis Exodi 17, pulclirç conuc-iiit.Quod vcrô addit Cornelius Tacitus, Mofen, dum fc-rcturgregemafinorum agreftium, ad rupem conicftu-rahcrbidi folilargasaquarum venas apcruiflc, in his fanc ^iiarurfumintermifcctcommcnta, proutabalijs forte au-dicrat. Vcruntamcnhinc quoq; vidcreeft,quöddereipfa ^liquid, licetdeprauate, audicrir:putäderupe,cxquaper-îufla Mofes magnum aquarum flymenciecerit.

Nee non illud cum narratione Bibliorum conucnit, qnodluftinus fcribit,Mofen in deferto montem Sina occu-pâflc.Ac quodMofestradit depanibus nondum fermenta-tis,qnosIccumexAegyptoafportârintlfraëliræ: ad idma-nifeftè alludit Tacitus, fcribens : Ra ptarum frugumargu-nientum rctinet panis ludaicus nullo fermento. Videtur tdamquibufdam verbis rcfpiccre, quamuis confuse,par-timad columnamnubis ôcignis, quæ præcedens caftralf-raclitarum, iter eis monftrabat, partim veroadferpentem Kneum in area Propiciatorij affcruatum.Sic cnim dicit: Ef-figiem animalis (ferpentis) quo monftrante errorem fi-timq;depulerant, pcnetrali (Arcæ) facrauêre. Et omninö quàinilluftrisfucrit Mofes vnâ cum fuislcgibus; Hine ct-iamliquct,quôd Diodorus Sicultiscum inter cclebcrrimos ^cantiquifTimosin mundo Lcgiflatorcsnumcrat,quiablao (quem Deumfuumvoccntludei)!cgesfeacccpifrcadfuam gentemaffirmârit. Et meritó quidem ac vcrè Mofes leges litas Deo acceptas tulir. Non cnim finxit colloquia cutn BeOjficut NumaPompilius nofturnos cum Dea Aegeria finxitcongreffitSjà qua leges fuasfcaccipcre fimulauit: Sed Mofes vcrè fuas leges accepit à Ichoua ( quem Diodorus in-flexo nonnihilvocabulo laum nominat ) qui Ichoua palam inilocutuscft,audientchominum plufquam fexcentorum inillium,multitudincpcneinnumerabili,Exodi 19.20.

D De

DE CERTITVDINE

Dcîcgibus Mods refert Tacitus,quôd eæ cçterorum im* pf riorum legibus plane contrariæ lint, ita vt profana fint If-raclitis, qux cæterisgentibus facrafint, rurfum conccfli apudludæos, quæ gentibus lintillicita.Hocautcminfignc admodum eft,quod profani authorcs fuo proprio tcftimo-nio culrum per Mofen Kraëlitis traditum,abldolatriç fufpi-donc vindicant, dum affirmant Hebræos ex inftitutionc Mofis vnum duntaxat Deum creatorem cœliamp; terræ cole»’ rc,amp; multitudincm Dcorum Ethnicam,idolaamp;finiuia-chraomnia abominari. Straboenim libroió^ Gcographi--corum fie feribit ; Mofes vnus ex Acgyptijs-faccrdotibus, cum partem quandamregionishaberet, ae moleftèfcrret, Ægyptiorum inftituta,hinc eô in ludæam migrauir.

Difccfscrc cum eo multi, quibus diuina curæ étant. Docebatenim ille, quomodo Aegyptij non rcdèfentirent, qui ferarumacpccorum imagines DcotribucrenttnccGtç» ci,qui Deos hominum fîguris infignirent.Et quôdid folùia Deus effet,quod nos contincret, terram ac mare, quodeoe-lum,mundum ôcrerum omnium naturam appellamus,cuius profeûo imaginem nemo fanæ mentis,noftræ fimilëau-dcat effingere.Oportere itaq; om ni fimulachrorù effigie remota, amp;nbsp;digno ci fano ac têpio coftituto, fine forma colere^

Quibus verbis Strabo pulcherrimèalludit adDecalogi praeceptum primum, vbi difer tè hoc præcipitur,nc Ifraëlitx quenquam colât alium,prætcr cum, cuius beneficio ex Ae-gyptiferuitute effent liberati, cui nullum vult effingi fcul-prileaut imaginem,fiueeorum, quæin CGelodefiipcr,fiuc quæin terra deorfum,fiuc quæ funt in aquisfub terra. In quam fententiam amp;nbsp;Tacitus de cultuludæorum difle-rif. Aegyptij,inquicns,plcraq; animalia effigiefquecompo-Ctasvenerantur:Iudæi mente fola,vnumq;numëintelligûtj fumnuimillud amp;xtçrnum ,ncq5 mutabile, neqj. interitu-.

HISTORIC BIBLICÆ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;li

Igitur nullafymulachra vrbibus{uis,ncdum templis figt;nt,non Regibus hæc adulatio,non Cæfaribus honor. Ha-ôcnusillc.

Celebratiflimum quoquefuitinoregentilium Sabba-tuin Hebrxorum. De quo non foliim luftinus refert, Mofen Optimum diem more gentisSabbatum appcllatum,inom-“eæuumiciuniofacrâflc: vcrùm etiamperhibetde illolu-'^cnalisPocta, nee nonCornclius T acitus qui feptimo diç ociutn placuific Iudæisafl'erit,quiaisfinem laborumtule-Deinde blandientc inertia/eptimum quoq; annum i-gnauiæ (vtiplc tanquam gentilis contumcliosè loquitur)

efle.CeCari Augufto certè,notum fuiflcludaicç genfis Sabbatum,exSuetoniomanifcftûefl-, qui temperantiam ^ius deferibens, amp;nbsp;minimi eum cibi fuiffe referens,hæc ver-Augufti exEpiftoJisciuscitat:NcIudxusquidcm,miTi-i’fri,tàmdiligcntcrfabbatisiciunium obfcruat, quàm ego ifodie feruaui, qui in balneo poft horam primam noiftis duasbucceasmanducauj,priufquavngiincipcrcm.Etalius fiuidam inter Ethnicos pronunciauit ludæosftolidos, qui oiaximam vitæ partem ocioconfumant, quam rebus præ-clarègerendis tribuere oportebat. Rident quidem hæc genres,amp;èfublimi dcfpiciunt.

At quemadmodum Apoftolus ad Philippenlês profi-fctur,fegaudcre, quocunq; tandem modo Chriftinomen inclarefcat: Sic nos quoq; dcccthæc teftimonia gentilium fiotate, amp;nbsp;ad inftitutum noftrum transferre, quod gentiles Moyfen prædicaucrint fiue verè , Eue per occafionem. Quamad rem plurimiim confert hæc ratiocinatio,fi fie co-gitcmus;quôdcùm nomenMofis tàm confpicuum fucric, îpudeos hiftoricos gentiles, qui multis fcculis poftipfius ®tatemflc'Fucrunt:quantônotiiisfui(reccnfendusfirijsho-ßiinibus,qui tempori eius fucrunt vieiniorcs ? Vt dubium

D 2 non

DE CERTITVDINE nonfit, quinMofistcmpóhbusintegra hiftoria cduÄionis Ifraëlitarum ex Aegypto amp;nbsp;itineris in deferto per vniuer-fum orbem terrarum percrcbucrit, cùmvideamusfamatn gcftornnîMofis,apud totam poftcritatem nulla temporis diurnitate vetuftateq;potiusfe oblirerari.

PorrodevitaMofisferibit Trebellius in vitaDiuiCIaa-dijhuncinniodumiDoôliiruni Mathcmaticorum.ccntuin amp;nbsp;vigintiannoshominiad viiicndum datosiudicant, ncqi cuiquamamplius iaftitantefl'cconccnum, ctianiillud ad-dentesMofen folùm,Dei,vt ludæorum libri loquuntur, fa-miliarem,i25.annos vixifle,qui cum quereretur, quôd iuuc-nis interiret,refponfum ei ab incerto ferunt numinc, neminem plus cfle vidurum. Hadenusille.

Vbidenuo vidcas veritatem Ethnicornm fabulisinuo-luram.Redèteftatur,in ludæorum libris, id cft, in facrovo-liimineBibliorum veteris Teftamenri,Mofcn vt Dei familiärem introduci. LocutuseftenimilliDominusorcados, tanquam amicusad amicum. Numeri 12. Congruit etiam propènumerus annorum Mofis,tamctfi fcripturatantùn» de lao.annis, qui bus vixit Mofes, diflerat. Quodq; fabiilo^^ narratTrcbcllius;Mofenconqucftumfeiuuencm mori.itl fane nugatur: interim hæc congruit circumftantia, quod corpore adhuc vegeto amp;florente obierit, quandoquidem neccaligaruntoculi eins, ncc dentes moti funt.

Notantpræterea gentiles,hiftoriam introdudi popim Ifraëlitici in terram Canaan , eiedis terræ poflcfl'oribuS quemadmodum ex Tacito , alij.sq; authoribus viderceft-' quod fimilirer, quàm pulchrè conueniat cura Hiftoria la-cra,liber lofuç luculenter oftendit.

De miranda liberatione Hiskiæ Régis, obfefli Icrofo lymis à Senachcrib, quomodo precante ipfo 5^ Prophète Éfaia, œirabiliter flt liberatus: audtuifle alrquid Herodo-tuo»

HISTORIÆ BIBLICÆ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ij

tum apparct ex ijs,quæ de SethoneRcge, Se Sacerdote narrat,qui precibusfeaduerfus Senachcribum defenderit.

Secundoübro Paralipomenôn35.cap.amp;2 Rcg.aj.Nc-co Aegvpti Rex feribitur conflixifle cum lofia Regc luda. Huius Necoót belli Syria gcfti.mcntionem Herodotus ia fecundolibro hiftoriæ fuæmentionem facit.

Harum amp;confimilium narrationum ( qua: in fcriptis Ethnicorum occurrunt ) confenfus,uon modó deleftatio-ncmmirificampijsaffèrtmcntibus: verum etiam adcerti-tudiiiem aflenfionis Sc fidem Propheticæ hiftoriæ confir-mandam plurimiimconfcrt;quandovidemustumgcnt«n Hebriam, tiim prçcipuaseius maximeqj illuftres hiftorias, tùm etiam cultum in lege proditum, iam inde ab vltimis fc-culisin mundo celcbrem fuiflc,gentium omnium confenfu ïfqjfuffragijs.

Sed non folumEcclefiæludaicæ hiftoriafufiragijsEth-'’icorumconfirmata cft, verùm etiam hiftorijs NouiTc. ftamenti præcipuis.aftipulanturmonumcnta gentilium.

Et quidem quöd Chrifti nomen apud omnes gentes longè celebratiflimü fuerit, nulla probatione indiget, cùm genres omnes ad regnum ipfius voca tæ, amp;nbsp;tandem fub obc-^ictitiam Euangelijfubadæfuerint. *

Inferunt autem præterea Scriptores exteri fuis fcriptis l’iftorias cas,quæ circa Chriftum amp;nbsp;Chriftianos primitiuæ Ecclcfiæeucnerunt.

Infanticidi) Herodis præter EuangeliftamMatthæum, ''ietïiinitetiamPhiloóclofcphus. Quorum illequidemrc-! Hcrodem fama nati Mefliæpcrmotum, inter alios in-i f^ntesfuumquoquefiliumexHebræanatum,occidicurâf. ; ^^inedominium ad Hcbræosdenuotranfirct. Hic vcroli-^•■oiZ.antiquitat.Iud.narrat, poftquam cognoucritHero-‘^esrelatucuiufdamPharifîci, finëamp; fibiamp; roti cognationi

D $ fuæ

DE CERTITVDINE

ftïximmîncrccxfuprcmxMaieftatis decreto.’adcô commo-t U m i 11 U m fu i fle, vt nô (blùm Pha ri fæos côplu rc$, lcd om nés eos,adquosrcgnumdeuoluipoflc fulpicabatur, vnàcum in-fantibusamp;familijscorum occidi curaucrit. Quin Macrobi-us ctiam ,1 tcct Ethnicus,aliquid de hoc infanticidio merainif, rcfercns inter iocosAuguftilt;iælàri$,quôd audiens Hcrodcm intcrpucros,quos infra bimatum in Syria præeeperitoccidi, filiumquoqjfuum intcrficicurafle, dixcrit: MalimHcrodis poreus elle,quàm filius.Sicitaq; famade natoChrifto,occafi-onc infanticid]j,celebribus hominum etiam gentilium fer-monibusprxdicabatur.

Miracula Chrifti amp;nbsp;Apoftolorum toto orbe notafuifle, velhincIiquet,quôdctiamàChnftiana Rcligione, alicni lu-dxi amp;nbsp;Ethnici, verbis non obfcuris fatentur.ludæi fane, licet iuratilïîmi hoftes Chriftiani nominis, diftiteri tarnen non polTunt, lefum Nazarenû miraculis in ludæa fuiflecclebrcm, vt fupra nonnihil attigi. Atq; hîc fiicntio prætcrireminimè poffumus Flauij lofephi teftimonium, quod ipfè, licet à Chri-ftiana profeßionc alienus, veritatis tantum euidentia conui' ûus, Ghriftonoftroluculentumperhibet,libro«8« Antiqui-tatumludaicarum]capitc.4.fcribens.*lcfumjamp;ßpientiaamp;nif raculis ftupendis celebrem amp;Dodorem fuifle corum,qui ve-riratem lubenti animo fufcipiebant,qui ex ludæis amp;nbsp;gentibu« pluri mos habucrit Icdatorcs. Et hune lefu m fuifle Chnfluni ait,quiadaccufàtioncmpopuli ludaiciàPilato morti crucis adiudicatusfuerit,nectarnen dilcipulos eius abeodcfecifle, quandoquidëillistertiadieiuxtaProphetarum vaticinia(qui hoc ipfum,quemadmodum alia multa deeo prædixerint)re-diuiuum fe oftenderit.

Quod Chriftianæ Religionis Author fit Chriftus,lofephû ludæum modo teftificantem audimus, necinfieiaturid Cornelius Tacitus Ethnicus, qui ChriftiilubTyhenoCæiarepet ,proçura«

HISTORIÆ BIBLIGÆ. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H

procuratoîCiii Pontium PHatum fupplicio afFcdû,apcrtè mc-niorat.Quanta celebritas nominis Chrifli ftatim fub primana ’pfius oianifeftationem extitcrit, hocquoqj documëtocon-ftat,quod Tiberius Imperator, fub quo amp;nbsp;pafliis eft Dominus ’’öfter, in Deorum numerum ipfum recipiendum putauit. haloid proponerc verbisTertulliani,contragenres in iftuni ’’’oduni hac de re ieribentis : Vt de origine aliquid retraüe-niuseiufmodi legu,vetus erat dccretum, nc quis Deus ab Im-peratore con lecraretur, n ifi à fenatu proba retur, vt M. Æmi-lius de Deo fao Alburno fecit. Facit amp;nbsp;hoc ad caufam no-ftfatn, quod apud vos (gentes) de humano arbitratu Diuini-hspenfitatur,NifihominiDeusplacuerit,Deusnoncrit:hoquot; ’’loiani Deo propiciusefle debebit.Tiberiusergö,cuius tem-Pore nomen Chriftianum in leculumintroijt,annunciatuns ftbicxSyriaPalæftina,quod illic veritateilliusDiuinitatis re-’’^laratjdetulit ad Senatum cum prærogatiua fuffragi j fui. Se-’’atusqnianöipfcprobaucratirelpuit. Cæiârinientëtia man-ft’jcomminatus periculum acculatoribus Chriftianorum.

Hanciplämhiftoriam récitât Eulebius verbis hilcc:PiIa-’odeChriftianorumdoginatead Tiberium rcfercntc,Tibe-ftusretulit ad iènatum,vt inter cætera Iacra,recipcretur. Ve-’’’nicùm ex fenatusconfulto Patrum,Chriftianoseliminarî;

I ''fbeplacuiflet,Tiberius per edidura accuûtoribus Chriftia-( ’’orum com minatus eft mortem.

I Porto ad hiftoriam Paßionis Chrifti alludcrc videtut I ”'utarchus,quiinlibrodeinterituoraculorum,hiftoriamre-j ftrtdemagni Panos morte fub Tiberio Cælàrc.Et Ecclipiï Quæfuit tempore Paßionis Chrifti motus Dionyfius Areo-P^gita, Athenisdixifièfertur : Aut Deus Naturæpatitur,aut ’^undimachinadiflüluctur. Quo inhgni miraculo motiA-^’cniefes,ara m extruxeru n t Deo ign oto, ficut parti m ex pro^ ^islcriptQribus,parumexi7«capite Adorum conftar.

DE CERTÎTVDINE '

De eadem Eclipfi fimul amp;nbsp;terræ motu, qui tempore

DominicæPafîîonisaccidit,Phlcgon accuratusOlympia-

dumfnpputator,quarto libre (rcfcrëreELifcbio)itafcribit:

Quartoautem anno 202, Olympiadis magna amp;nbsp;exccllens • f interomncs.quæantceamacciderantjdcfcdioSoliscftfa- j f fta : dies hora (cxta ita in tenebrofam nodem vcrfus,vtftcl- ; ii læcœlo vifæ fint; Terræmotus in Bithynia Niccnævrbis J j multasædesfubuerterit.QuæfupputatioPhlcgonisegregiè , fl conucnitcum hiftoria EuangelicaPafllonis Chrifti,quan- i ti doqnidem codem illo tempore, nempè anno quarto du- Ç cen tefi mæ fecundæ O ly m piadis amp;nbsp;Chriftus paffus eft,amp; Ec-lipfis ilia magna apparuit,amp;terræmotusinfignisfaâ:useft. 1 Conuenit ctiam hora diei fexta (cuius Phlegon meminit) t cumEuangelicanarrationc.perhibente, quodabhoradici o fexta vfque ad nonam,tenebræ faftæ fint fuper vniuerfam terrain. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fl

Præterca Religio amp;nbsp;nomen Chriftianorum ex pcrfecu- ij tionibus, quas grauiflîmas in primitiua Ecclefia perpeffi funtfub Romanis Imperatoribus, notiffimum in terris cft nbsp;nbsp;t

faftum. De ijs enim memincrunt non tantum domeftici, fl fedetiamexteriScriptorcs. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; {

De prima perfccutione, quæ Apoftolis adhucviucnti- t bus accidit,amp; in qua Paulus ac Petrus occifi fuerunt,cxpref-ic feribit Cornelius Tacitus, cum Neronis iuflu vrbs Roma ( inccnfaefietjeiusreiculpamin Chriftianos àNeronctrans- fl latam.vtcaufamhaberctfupplicijs afficiendieos- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fl

Verba eius fie habent : Ergo abolendo rumori,Nero fl fnbdiditrcosjamp;cxquifitifilmis pœnis affccit,quos perflngi- ' tiainuifosvulgusChriftianosappellabat. Authornominis ( eius Chriftus, qui Tiberio imperante per Procuratoreni PontiumPilatum,fupplicioafFcûuserat.Rcprcflaq;mpr2- / fens cxitialis fupetftitio,rurfus erumpebat non modo pet j j ludxam, i

ludæatïijoriginctn huiusmali, fed per vrbem ( Romam)et-iam,quö cunfta vndiq;atrociaac pudenda confluuntce-lebranturq;. Igitur primo correpfi qui fatebantur (fcilicct feefle Chriftianos )indicioeorum multitudo ingens baud pcrindeincrimincinccdij.quàm odiohumani gcncris,cö-iuncbfunt.Ea percuntibus addiraludibria,vrferarumtcr.

i giscontedi laniatucanum inferirer,autcrucibusaffixi,aut ' flatnmandi, atqjvbidefeciflTctdicsJnvfum nodurnilumi-I nisvrerentur.Cuius perfccutionis Suetoniusetiam invita.

I ClaudijNeronismcminit.

I Qupd ad perfecutionem attinctjquæfub Impera’torc Traiano contra Chriftianos inftitutaeft,dignÜTima ledu t«atEpiftola Plinij fecundi. Refert ibiad imperatorem, ‘1'icminodumin puniendis Chriftianis fitfccutus,nempc j ’l'iodeos,quiaIiquoticsinterrogati:Num cflent Chriftiani, ipfum poft comminationcnipcriculi,profiteripcrfe-‘ '^frent,adfuppliciaduciiuflerit,cöquódccnfeatipfe,quic-'luidtandem fit quod profiteantur Chriftiani,tarnen perui-'îtiatniftam amp;nbsp;inflexibilemobftinationem puniri debere. ^l’idcna de verè Chriftianis ait: Eos nulla ratione compclli ; Poile,vtDeosgentiliumvcnerentur,vtimaginilmpcrato-^'^lupplicent, vt Chrifto maledicant.

Et nota tu dignum eft, quod feribi t, cos ipfos, qui, cum 'æontaliquandiu Chriftiani ,rurrum defeccrint,faflbs efle, P’nefuifle fummam vel culpç fuæ,vel erroris,quöd fuiflenc 'olitiftato die ante lucem côuenirc, carmenq; Chrifto qua-‘'Deodiccrcfecuminuicem,feq; facramentononin Icelus ’''’luodobftringcre,fednefurta,nelatrocinia, neadulteria 'omtnitterent,nefidemfaHerent, ne depofitum appcllati Affi 'fibidifeedendi fuifle. infuper Plinius fe ex duabus ancillis Chriftianis tornaenta de rebus Chriftianorum quæfiuifle,vttantô

E certius

DE GERTITVDINE

ccr tius rem explorarer,fed nihil inuenifle aliudjquim fupcr-ftitionem prauamamp; immodicam (vtipfequidemexodio Religionis loquitur ) Deniquereftatur fe multitudineeorii, qui ob profeffionem Chriftianifmi in pcriculum fupplicij vocarcntur,permoueri,vt quidfibihac in parteporrö agç* dum fitjimperatöris litcris edoccridefideret. Multicnim» inquit,omnisætatis,omnis ordinis,vtriufq5fcxusetiamvo' gt;nbsp;canturinpericulum,amp;vocabuntur. Ncque cnimciuitates tantùm,fedvicosctiamatqucagrosfupcrftitionisiffiuscû-tagioperuagatacft.

Diximus fupra de Romano Imp era tore Tiberio, fu^

Chrifto dcdcrit tcftimonium,ita vt cum in numerumDco-rum adfcifccndum iudicarct. At non minus honorificè k-gimus Alexandrum Scuerum Cæfarem Romanum^quan-tumuisadhucEhnicum,deChrifto fenfiflc.

Tcftaturdceo Aelius Lampridius verbishifceiVfasvi-ucndieidem(Seuero)hicfuit.Primùm,vtfifacultascflet,i!i cftjfinoncum vxoreconcubuiflet, matutinishoris inlari' rio fuo (in quo Sc Diuos Principes, fed optimos elcâos amp;a-nimasfanótiores,inquibusamp; Apollonium, amp;nbsp;quantiifcri-ptor fuorum temporum dicif,Chriftum, Abraham, amp;nbsp;Orpheum, amp;nbsp;huiuscemodi Deos habebat, ac maioru effigies) rem diuinam facicbat. Ibidem. Capitolium feptimo die tu

invrbeefret, afcendit,templa frequentauit, Chriftotem- 'hf plum facere voluit, eumq;inter Deosrecipere. Quodamp;A-drianuscogitäflefertur, qui templa in omnibus ciuitatibus fincRmulacrisfieriiufrerat,quæhodièidcircó,quianóha- «cj bent numina,dicunturHadriani,.quæillcad hoc parâflcdi-cebatur. Sedprohibitus cftabhis,quiconfulentcs facrare-pererant,omncsChriftianosfuturos,fiidoptatö cueniflef.

, amp;nbsp;templa ichqna dcfcicnda» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;L

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Etpaui®’)

HISTORIÆ BIBLICÆ. • rtf

Etpaulópóft : Cum Chriftiani quondam locum,qui Publicusfucrat,occupaflent, contrà Popinarij dicerent fi bi l'üm deberi,rcfcripfit, melius efle, vt quomodocunquc illic jöeus colatur,quàm popinarijs dedatur*

Prçterea folituseftetiam in pronunciandisfentcntijslc-ScsChriftianorum allegare. Sicutex citati Authoris verbis ifquentibus eft vidcrc : Hortatur populum, vtfi quisquid. liaberetcriminis,probaretmanifeftis rebus; fi nonprobaf-fct.Cubirct poena m capitis. Dicebatq; graue efle, cuid Chriftiani amp;nbsp;lüdæi fa ceren t in prædi candis facerdoti bus, qui or-ftinandiflint,non fieri in prouinciarum Re(ftoribus,quibus ^fortuna hominum committerentur amp;nbsp;capita. Item: Si ^uisdcvia inalicuius poflcflioncm deflexiiTet, proquali-

loci, aut fuftibus fubi jciebatur in cofpedu eius, aut vir-^Mutcondemnationi, aut ( fi hæc omnia tranfiretdignU l^’shominis) grauiflimis contumelijs, cumdiceret: Vxfnc aocinagrotuo fieri ,quod alrcrifcccris?C]amabatq;fepiùs,

Wàqiiibuldamfiuc ludæis fine Chriftianis audierat,5c I’^nebat; idq; per præconem, cum aliquem cmcndarct, dici ‘'^bebaf.Quod tibi non vis fieri, alreri ne feceris. Quam fem ^cntiamvlq;adcö dilexit,vtamp;in palatio 5e inpublicisopc-kibusperfctibiiubcrer.

Ergovt fincm faciam,totEthnicorum tcftimonijs,tot' iaffi.agijs,adeoq;ficLit initio propofitum fuerat, omnium* Populorum confenfu videmus confirmari hiftoriam Ecclc-ftïDcijlibrisPropheticis amp;nbsp;Euangeliftarum mopumentis

Atqjlvccfunf quædc feriptura facra infolennemhunc protnotionis Aclum præfarijibuir. Candidates noftros 'i'lodatrinet: nihil opusfuerit ipforum laudes prolixe dc-iülbeie, quando quidem ipfiinct virtutem 5e cruditionem I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;£ 2 cximiaiUi

DE CERTITVDINE HIST. BIB.

‘cximiamfuam inexaminibusamp;difputationibusnupcrha-bitis,præclarèadmodumfingulisamp;vniucrfisapprobârunilt; Vtcrq; igitur non folùm à Rcucrendo Collcgiofacul-tatis Theologicæjfed Acadciniæ quoq; fenatu,dignus habi-tusamp; iudicatns eft,qui ad confecutionem fummiamp;amplil’ fimi in Theologiatcftimonij atque gradus admitteretw. Cuius rei gratia hunc folennem conuentum celebranius» noftraq; pia vota mcrito coniungimus,vt æternus Deuspä-ter iiberatoris noftri Icfu Chrifti,in Spiritu fanfto pijs cons* .tibus ipforum cœlitus benedicat,vt honor qui nunceisvn^' nimibusinclytæ huiusAcademiæfufFragijsdccernetur,vff'

gat ad fempiterni nominis diuini gloriam , Ecclcfi* Chriftianæ ædificationcm,5c plurimorum falutem perpetuam, Amen.