Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

Cccropijs quod ante Solon cordÃ¤tui Athene, Aut tibi bellipotens Sparta, Lycurgus erat,

candide Leihrannot-itiunculas inGenc/Ã¨ns _^Ubrnm,i[gt;io uiro Ã¯oanne Occolampadio in [cho la publica, jreaucnti auditoria praleiins, accurata ^diligentia Ã¹ [ludiofo quodam con/criptM: quiq^ iam an tÃ¨ tam in Euangeliiim Ioannis, quÃ m in Prophetas mi Korcs non panitenda dedifttum etiam,fi dominus ei ui tam concef/Ã¨rit longiorÃ«,alia no minusdoih piain commune retpublicx CkriÃian^utilitate daturusefl, idq; conjktntifide promifit. Arbitratur emm ftudiofos hoe unico fit^o po/fe demcreri. Sperat deniq^ etiÃ¤ rua des in adyta facr^c fcripturiC fine ulla moleflia per hunc fuum laborem no folum pojje induci,fed zj admirabili quadamdulcedine trahi. Brenes quidemfunt/iteoran notatiuncuhe, fed nihil 1 fcopofanaâfidei, quod non fa tis laudari potefl,abcrrantes. Pltisfrudius pius LcÃ©lor in his habcbit,quÃ m in plerifq- co mentationibus, quee noflro tempore abfq; iudicio diuulgantur, zirquÃ¦ Ãre plus Ã feriptur^reditudine er inteÃ¼igentia abducunt, quÃ m genuinum fenfum aperiant. Ziua de re doile ZT prudenter D. lAyconius uenerandus fenex in fuo Ã©pia flolio in prophetas minores pra:fixo,admonuit .Qho4 atttem fupremam manum pius Oecolampadius no ima pofueri t buic operi, fitum diuinu in eau fa fiÃ¢t. Quent autem thefauru,fi tota Biblia percurriffet pius homo, pofifeputas rcliquiÃet f Ex ijspaucis cÂ£tera conijeea,

re fine duhio poteris, Ã tibi uUum in diuinis iudiciu lt;iÃ. Scio etiaiii ft Cd diligenti ammo euolueris, quod nonfo lum in iUius pij prophetic admirationem rapieris^fed uoiuptdtem cum icdifcatione jfiiritus maxima hatt ries, Ã¼cgue fatis grata iliabreuitas Ã dodis laudabitur unquam. Pneterea te celare eiusindefiffum /hidium et in prtclcgendis nbsp;nbsp;inf ruiendis fratribus nolumus: prie

legit cnim ad eum ufq^ diem:,quo lech fe alligauit: inte rimptjszj' religiofs uiris nihil detreÃ³lans o^cij tn ad^ monendo ad pietatem, Ulis inquam qui die noihtq- ei adfijkbant,morbi ifttus caufam aut rimantes, aut fmiâ mo obfequio fe ad omnia quicque aftringentes.Verunt quid ago, cum Grynieusdoilifs. ad amufim omnia iUa dcpinxerit in Epiflola, quam D. Vuolfg. Capitoniinn fcripfit:hanclcge,Qradmiraberis. Vale,Qy

Ccedimusdikdi, non ad paupertn crpropbdnospmMcuiujjiu hcripenates, fed adfacrofaniin di^ k\to uiniÃimiadytiiinnna: in quod,non modo temere irrupiÃe, fed e:s- indi--gne ingredi,nulli impunc Ãierit.inhabitator enim buiM,defcripturdloqttor,eÃdei(5 zdotes,ignis confs mens, gloria domini cxercituum, maiefhs fumma, ue'. tpfis angelis treinenda. Nononinesfirttanti nuininis i x.rHcns Ãtlgor. !Jlale excipiuntur incircuncifi corde ^immundi,alicnigenÂ£.Graiiiter pleiluntur arrogan tes Ammonite cr t.\oabitÂ£. Diras pÅnas luunt Da^ thanitÂ£ AbyronitÂ£ feditiofi. Lapides expeÃ©hint q!iotquotpecuinisanimis/Ã¨roces,quitranfittsfuistcr^ minis, hue comendut. ralibus quidem religiofis ifle lo cusinterdiÃ¢use/l.Accipiiautein ueros lfraÃ«litas,doli expertcs,placido ingenio,fequaces,facerdotes, uoca^ tos Ã domino, faniiificatos, myflicis iujUtilt;Â£ ueÃibus â hone/htos,!::^ cum facriÃcio ac munere comparentes-T ales inquam accipitreligiofus facrarum fcripturaru locus. Pape, inquis,quale hoc exordium,qt!oai.:i. â res no;, iam inuitasacintroducis, quam dele; r.sa'j

WitndM^duis enim biecdudicns,qtMmuisÃMcn^a fcius,id dignitittis fiÃ¨i atrogdre auÃl? quis itd fuÂ£ pdr uitdtis immemor,tdm perfi'icklm induct frontem^quis itd periculorum contanptor Ãtlutisfuxprodigu! eriti Adfalutdtioncmdngeli nemo non trepiddt. siigitur pcrfudfum,hdc ejjÃª uiui dci cloquid, ct indigne dufcul tdntibui no defiiturdfupplicid, quipericlitdri no uult, pedem reducet. At ego ueÃro nomine,duditore5optit m,bono dnimo fum: htec enitn quec non funt diih dd dejperdtionem bnmittenddm,Ãed dd religions agd /dÂ» eras literds incitdndam, dnimos non dbieÃ³ics^jeddldiÂ» eres reddent, nbsp;nbsp;Ãoeordidm quidem dc ofcitdntid:n, id

quod mdxime precor,re}nordbuntur. Study dutem Ãr uorein z^-indefatigabilem concilidre poterunt diligent tidm. tsieqipdrum momenti habet ,Ãi Ãcidtis quam gh rioÃus, quamqi beatus Ãtquicolloquio uosdigneiur. C/jri/fwÂ«! eÃn, peculiaris deipopulus, er per Chri^ Ãum epiÃcopum animarum, er Ãacerdotem ma gnum, fÃ¤^iieripÃÃdcerdotesdc reges. SubmotoperÃangui^ nein eius uelamineÃiberu ad contuenda quÂ£ intus funt arcand,dditum accepiflisdam idonei myÃte qui in reÂ» conditiorapenetralia intromittamini. No Â«oiex male dich iAdÃce AÃ¼ophylorumjÃuriorum, Moabitarunt Ammonitarumq; proceÃsiflis,Ã:d liberi iÃaacÃerproÂ» miÃionis fil ij, ad quos nihil alioru malediilionesperti itent.

IN GENESIH. 4 nent. indignas ctiian nas tanto dci muncre confites tnur: nuUus cnini /ucrit, qui de uni demcrebitur,cr ca^ fam illoglorÃ¹ri mdebit. Sed ingens difcrime efl inter prophanorum populorum,,cr C hriftianaruin humilia tateiii. lUideumueru blajjibcmnre, cy fuisidolispoft ponere no neren;ur,fupcrciliofiq^ ftint,cr propter cur nem ftirant nihil. Nostrum autem uititdtÃ«,quam liben tcrdgnoftiinus, honeftat incoparubilis apud palrent Chrifti gratia: noftram humilitatemexaltateius ,qui ultra oinnes ca-los eueÃ³his eft gloria: noftram inftpien tiamnonafternalurfapientiaillacoeleftistimoparuua lisldutiÃimum illud,dcquo fdpiensloquitur,pdrduit conuiuium.Etqiu fapientibus huiusmundipdterdba fcondit,ed teftimonio C hrifti,pdruulis reueldre digmt^ tur. Ad hiecyfdcrdrum literaru dignitlt;is,duidasfum^ morum bonorii mentes accendit maxime. 1:1dm ft alia: artes laudato: magis expetutur, quam defiderabilis eft ea quam nemo fatis laudare nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ft cum alijs con

tuleris, prophanas eas i;y uanas effÃ¨ conuincetf/c ante fold etj foniliÃimam or incomparabilitcr fttigiftrdm: ipfd fola omnes omnium feculorum errores detegit, re darguityreÃitat. Sola cenfummatam cz ab omni hypo crifcxsfiico alienam uirtutem docet.Sola bcatitudinis uitatq^uera: t^rieternÃ¦ftemfolidamintroducit. Sold abdttos diuinitdtis thefauros commonlhat. Ali.e licet

nec ipfÃ¦contemnendÂ£,huicdncitttintur,Ã in bonos ani mos inciderint: nunqudm tarne eoperueniunt, uttant fublimcuolent, tantosprouentus affÃ©rant,tanta claris tateruti'entAamcuminalijs nihillineÃ®abore fuccedit fÃ©liciter,cr mnltis conatibiis difciplinÂ£ obtinentur,in^ uitante interdu paruo ucl gloriÂ£, ucl reiff miliaris com modo : quid non ferendum, ztr ffeienduin, quÂ£ nodes non lucubrandÂ£,cui oleo parcendum ,utea quÂ£ maxi me fanÃ©h,plurimu honefta,f'upra omnem modum bea ta confequamur? tam Ã degener animus quiffiÃ¢, qui nechoneÃi,necutilisboni cupiditate tangitur,prog; magno lucri compendia habet,relido monte hoc,eua^ Ãffe pxnasxum monucrimus,hac uia nequaquam ela* bi,Ãed in charibdim incidere no minus horrcndam,ite^ t,Cor.i4 rumqÃniudicismanus. Scriptum eÃenim,tgnorans ignorabitur. E.t Prouerbiorum 2 8. cap. Qui dÃ©clinÃ¢t aurem Ãuam ne audiat legem,oratio eins erit abomina^ tio coram domino.TcrreathuiuÃnodiHoÃeÂ£diilum: Cap.4- SuceiÃeseflpopulusmeus, quieÃabfqffcientia:quia tuÃtcerdos repulifiiÃ:ientiam,repeÃ¼Ã¤ te ne facerdotio Cap.s fÃ¹ngaris.Terreatetiam EÃiias,propfcreadiccnscapt tiuus duÃ´lus eÃ populus meus, eo quod ei nonÃiitÃ:b entia. EtidÃilis liquet,uel mediocritercordato. Qui enim fieripoffet non offendi eum,quifie a luce auertit, ( t tenebras fiedatur f eum qui uitam abrumpit, or

mortem digit f Sic autem agunt hi qui htcc qult;e J^iiritus funt, reijciunt. Poito Ã§Ã®Â« uere paenus euitare, .multisbonis abundureuoluntyijo-ucrbu dci mugno Ãudio quÂ£runt,Qr dignos fepricbcntauditorcs. Nec rr/tTf cfwiK Ãextru fepcm colligantur adconuiuium cÂ£ci, daudi,iz^ mutiles uitio aliquo, modo umliant ac obtempÃ¨rent,fic tanquM ones paftorem inpafcua fequantur. Brc Â«i cnim Ãc erimus omnes [acerdotes qui perpetuo in calo ucr/ubuntur, quiq; noiles cr dies in lege domini meditabuntur, undi oleo gratine,ut qt Ã(a criÃeia offÃ¨rant, c de facriÃeio cdantac impinguen^ tur.hoc efl,ut to to corde Ãe confecrent, Ã¼quot; wne C hri fli,quic eftpanis coeleflis, IjutereÃcidntur.Et utaper tedicdm,duoin Ãdcrurum liter arum auditoribus ne* cefÃiria Ãint,ncmpe humilitas quee adorare diuina do^ cedt,dcfobrtefapere,craldcritatis/Ãiritus nihil laboÂ» risÃibterÃigiens, uel periculi, quo gloria dci creÃcat. Neminem horumpeenitebit : corticis amaritudinem, nucleicompcnfabitÃiauitds .veraenimbinefeientia, â uera oÃ§al tatio,uera animorum beatitudo,ueraq; quics Gr tanta bona, quanta nufqua aliundcj'l-:erare,nedum accipere qucas,homini dabitur. Tanta autein bona nobis concedi, uel inde liquet, ÃÃmul totiusÃcripturÂ£ fcopum Ãedemus, quem nefeio an plcriq; attingant. Mihi fufficit,Ã inde uere edoÃ³ius Ãtero deum eÃe dcum

ENARRATÂ» IOANÂ» OECOL* ac pdtrem noflrum, cut inc, faluteinq; meain rede con credere ualeo, Nam cr tune uere Ã deo edodifumus, quum trid iÃ¼dpreecipud qu^e hoinini diuinitus ddittur, qudtq- omnid in feripturd trdduntur uberrime, rede perceperimui.r'eus enim initiu,mcdiu, dcfinein ddt: condidit enim omnid propter homine, hocip propri^ tno bono numerdmus: deinde per uerbumdd eft,filiuin fuum,eum quetn condidcrdt,repdrduit: dtq; itd in C kri fio multo dtnpliord bond dccepitnus ; cocejjÃ¹rus etidnt dcustdndem ineffdbihdbondqud; necoculus dudiuit, neq- incor hominie dfcenderunt, ft illuÃntem boni ex illis credtis cognouerimus. tn t^o/c quidcm,e^ in hoe ftdtiin cdpiteprimo difcemus^iUt deus hominem er om nidpropter hominejiccrit,Ãcut hdbespÃdlmo odmco^ Ã®iihilominus interim multd alia difei dc doceri hinc in* deexfcripturispojJunt.UominÃ©deusrecÃ®umcondidit fedfud ignduid Idpfus ed. Deus ddtd lege,dd fe reuoed uit. Pulchrum eft itaq^uidere deum eÃe conditorÃ« uni* uerfi, cÅlifcilicet dc terrte : qud dodrind Ãntim jhdtd crit omnis Gnecoru de rerum principles tdtn udridftÃ¼ tuentium. Alij cnim mundum teternum, dlij conditutn dixerunt,z^omnino fe deum ignoraffe docuerÃ¼t,tdm* etfi ex ebditione cali dc terrte,ex uifibilibus iflts dgno* f :ereiÃ¼umpoterunt,uteÃRom.i. Ã®^ihilominus inte* rim multaettd, alia ex ijs quteprophets ndrrÃ¹t, in Mo

IN GENESIM, a fe ctddifcm pojj'umus,qui]^iritu diuino locutus efl. Et propheta re fie appellatur,quandoquide)n id doni prlt;e alijs AbundxnÃ¼iiÃ® accepit. Adflrit midtaquÂ£iid ma* resnoflrosformÃ¤iidosattmeKt,fl!(efidesal]erenda,fl* lie errores obflrucndt, flue exempt petenda,fiue Rep pubhcM iiiflituendM, flute ingeniu exploranda, ubique ilhtfiifle Mops trafbit.

Mofles kune librum flcripflit in Aegypto,docens de* Um Herum deum efle teternum: flicut dicif.Ciui cfl,miii flit me.E.eliquos uutem quatuor in deflerto.Populusfla* nÃ¨Aegyptiorum erroribus abduÃ©iui,etiaminAegya pto idola colebat, ut teflatur Ezechiel cap.ui* gcflmo:cui malo occurflums, originelÂ» rerum ac genefltm diuino jfliri*

tuaffiatuidocet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

V er fus ifti duo in genere nobis eu indicÃ¹t-,quÂ£ poftet diligentiusexplununtur, quomodo d deoformdtd,fint difpofitdJpcciatim.O mnino in unum eyeundem diem reÃrimus ea quÂ£ hic nurruntur, zy quie mox fequum turÃuerunt quidam in hdc fententia-, deum omnid con didi/JÃ¨, unodie ey unomomenta, Ã¼eq;necejfitdsulld eft quie nos fie urgeut, ut turn Ãcile liter Ã nobis patid^ mur Ã¨ manibus duelli. v idemus enim bic diuinum ordi nem,ut etia in tdijs qute diuina fcriptura nobis propoÂ» nit. imperÃt^ prlt;cmittit, ut perÃÃ¤iora fequÃtur. Itd infÅtibus humanisÃrmandis uidetis primo in mater* no utero imperÃdhs fÅtus abf j- lineamentis,abfq; fia tura debita,zy tandem fua incrementa recipere. Sic de us confoiatur nofram pufillanimitatem,ey longanimi tatem docet,f nonifta leterna gloria ab initio fuaiaur quam deus fuis elcÃ¢is dare paratus eft. Dabiteam tem pore

I N G E N B s I M. r pore conflituto, quando increments noflrsfum(gt;feri^ tnus,pofihancuitatn.Alijetiamindubinmuertnnt,dn eadem die angelos ci-educrit. Non uoluit Moyfes hoc loco mentionsangelorum/icei'c,licet quidamper cÅÂ» losangelicdm creaturam intelligant.Malo Ãmplicitad temltterÃ¦ fequi,quÃ m fiÃ´kiquaâdamcy incerta aÃ'ea rere.Plerique ex Gra:cis fenferunt,utBieronymus ad Tituber Hilarius narrant, quomodo diigeli multismil libus annis anteconditum fcculumcreati Ãerint. Nos ilÃ®dm fententiam nequaquam accipimtis.Tempus cec^' pit, cum cÅlum Cf terra coepit. 'Etita Ariflctelem relt; ijcimus, qui demonÃrationcs nefeio quas habet, atque adeÃ´ ftquis adrationesferipturat conÃrdt,uidebit nos flosfuperiore loco ejjÃ¨,adhibitofidei adminiculo. Audent quidam oblatrare: Multd,inquiunt,dicit Nias fes,et paruin efl quod aJJÃ¨rit.Nos eadem obijcei-epoft fumus ipÃs, cum ita tenuiter etiam fua probant. NdnÂ» Ã¶ltgui tefianturfidem eÃe ueterum, mitdum condituin eÃe ab aterno.C Â£tcrum in poÃtrioribus maior eritoc caÃo confutandi haic-.cr fi exeuÃerimus illas rationes, inueniemusplanÃ© illas eÃe inutiles,imÃ¶ apparent hi deum nunquam refleÃ:iÃ'e,atq; adeÃ´ Ãlicitatem homi ni fummam toÃ¼unt. Ã^uÃ¦ fides noflra,nifi deum credi derimus conditorÃ« er cÅli terraâ, imÃ´ no/iri er omnium habere curam/Si ab atterno omnia condita

funt,Ã¼bipro uidentia dei f Sed ualeant hi cum fuis cx^ cogitatis rationibus. Mofcs hicproponit nobiscu,ut fctamiis omnii deu crcaffe, confa-uure omnia-.cjtiid omnia condidit. Omnes crcatura: cz res Ã feipfis no po tuerunt habere origincmAn hoc uidemus uircs noftras omnes nullas eÃe, idea merito omnemfiduciÃ¤ in ilium collocare conuenit.Plato quidem pro: alijsuidetur ma gisnobifcum fentire, f dnecdierccipipotcft: ponit enim deum exemplar hylen, quafi artificem ad ex emplarÃbricante, imÃ ponit ordine quodÃ¤ tres dcos, âTccyaÃ¤bij,vaojlj,u^ Sedeaomniaphiloa fophis committimus.

inprincipio.) id eft,antequa aliquidfieret creauit deusccelumenterra. LX.'^.habent ^Tnina-xp. fed ficit idem cfl quod creauit. Pacere,fine mora aliquid ct perfidie cfingere hic fignificat. Et opusficere,indicat planÃ© fummum opificem. Kebrici cxlum duali numea ro profirunt â¡â'13^771 lnlt;;Â«/fÂ«tGrlt;fcÃ®cxpoÂ«Â«Â»t 0Â« Æ Â«TP? 0â Ã Â«Â« Tcecrtidt^x^e, id eÃ, inuifibilis in* compofita.Et uult dicere,Terra eratinornata arbori* buse:yanimalibu5,C!-catterisrebus, ^onquodomni* nofiieritinuiÃbtlisfifuifiet homo,qui uidifiet, non fn

ifiet omnino inuifibilis. Etiam qui blcfe loquun tur,non omnino muti fimt. De hacre craflina die copiofius dicam.

'17 OrtdÃis heri primi duo ucrfus,gMndoguide Ire* 1 uitdte temporis prtcoccupdti/Ã¹iiniis, nonfatis in teUcÃ³li fiiere:igitur i^uic tune dbrupimus czho [dtis ex pidnduimus, nunc diÃercmus. Mofes guidon ddtus 4 deo Hebrd!is,gui ldbordbdntinAegypto,nonfolÃ¼cor porali feruitute,fed etidm ob confuetudinon genlis ins fiÃ¤li erdntidololdtrid; federe. Curduit igitur bcdtus uir pro muncreftbi iniunibo, ut primuin nos 4 morbis uniÂ» miliberdret,x^dgrduioreferuitutc,^;^ etidinex AeÂ» gypto fceleruin, per potentem dei munum cduceres mur. Docuit igitur tune Judteos fiigereabAegyptios rum confuetudinc. Eufebius de prtepdrdtione eudnge licd,qui uetufliÃimos hifloricos diligenter legit,dicit Phoenicese::y Aegyptios fubldtis incoelum oculis,fos lern nbsp;nbsp;tundm er clt;etcrds flellds,obferudtis motibus CT

ordinibus, ddordfÃe: er guum deberent inde dgnoÃcere fuum iredtorem, admiruri mdgis cceperunt credturds, imo pro difs coluerunt.Alif deificduerunt beneÃÃ¤hres fuos'.undepnecipuosdeos hdbuerunt ofirimiftm. Ofirimfolem putdrunt, quem multi oculu interpretdn tur.Etlundm jfim:cuieiidm cornuddffnxerunt,utin nouilunijs uidemiis,quid nonihil dlludit ad iuuencd,uel bouem cornutu.HospeÃimos Aegyptidccc gentis luoÂ» res imitdti funt ludtei .V nde cum edudi efjent ex Aegi

E NARRAT. Ã¯ O A N. OE COL, pto, moram in monte agente Mofe,uitulum erexemt, dicentes : Hi dij tui funtcjui teex Aegypto duxerunt. Ab hdc igiturpeftc uolcbat iUosliberaref cy oftendit deum effÃ¨ ceternu .HocÃudiu AloÃ in quo jÃirilus Ãin^ Ã©hi5 locutus cÃ,occdÃone hinc Ãumpta,multis ab erroÂ» ribus nosabducit. Scriptum cÃ,quod omniet propter nos ÃoriptetÃnt, qui in termines Â£tatum incidimus .vn deexiUis primisuerÃibus maximam pdrtemphtlofaÂ» phorum reÃtarcpoÃÃ¼mus. Primo x6ta! illos qut ont nino deum negdrunt, ut Diodorus nbsp;nbsp;ProtdgorM. Sb

militer fictie reÃllutur qui innumcrdbilespoÃtere deos ut Andximdndcr. Similiterdliosqui deum corporeunt finxerut. Pldtonicos edr AriÃotelicos no dbÃj; mugnis erroribusde mundo mentioneÃciÃ'e,nemo non nouit.

Heri indicdui tenuid eÃe drgumentd iUorum qui de credtione mundiÃid Ãimnid ddÃrunt: num quie ipÃ. ob ij dunt, d nobis ncqudqrecipiutur,edoÂ£li ex diuinislb ieris dliud. I ntc r cecterd drgumentd dicunt,quod mdte ridjit ingenerdbilis. QuisdutÃ© C hriflidnoru reciperet hoef Incumbebdt AriÃotele iÃ¼ud probdre. N 4 itd deu ÃcijÃe cÅlum dbfp omniÃti mutdtione,Ãcripturd cÃ®drÃ¨ oÃendit. E.tÃ initiu coeperit mudi credtio,tdmen nullet indeo fidÃ¤ eÃmutdtio. Quod decreuitdeusdiqudnÂ» doÃecumÃjoc ccepitdliqudndoperÃcere: nonquodno Udm operdtionem ipÃe h(dgt;uerit,Ãed quod res qudm ÃeÂ» cutlt

I N G E N E s I MÂ« 9 cum Ã»m ctntca decreuit^cÅperitejjÃ¨ fuauoluutdfe. Et Â«ilgt; (Cterno habuit illam uokmtatem .Pricterea quod mo tus ingene rabilis fit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;explofum efl Ã nobis. Ciui

cÅh dutor cr terrÂ£, etidm omnis motus O' temporis. PrÃ¦tered no Ãcimus dcum obnoxiÃ®t tempori uel crcd^ turÂ£. vt incorporeus cfl, itd Ãiprd omnid. De deo, ut dignum efl,fcntire decet C hrifluinos. I nterim dutÃ« nos mdgndm ^em ofidem condpimus, dum difnmus ex nihilo jiÃ fjÃ¨ deum cÅlum O terram,O' flitimparati fumus adcredendum aliddeimirdculdjquiuoCdtqua non funtjtdnquÃ fint.Ciuirede hoc credit,Ole fcitdeii fe ex mdximis periculis po(fe liberdre. ts etidin corpus colldpfum O tu cineres dij}ierfum ÃtcitlimepolJe repd rdre,credet. QuodÃquisrdtioniuehtobtemperdre,il le pofihdc femper mancipium erit rdtionisfuÂ£, o ui^ hdcredcrepoterit,quodrdtio Â«odnte diÃ«ktuerit. Proa inde nihil huiuÃ:emodi poterit perÃiaderi. Et hoc dttt ted indicutum Ãt de Â£ternd prouidentid.

, Moucbdtfc.) Velmotitdbdtur,dUtfirebdfur.Ei indicdt hoc uerÃt, ea quÂ£ Ã deo coditd ÃterÃ¤t, fitiÃÃ dd hue conÃiÃi O Mgejb, rudiaq;. PoÃcd uidebitis tria plicein diÃindionem. Hic autein eÃ triplex conÃiÃo. TerrdUdjhiO'iucompoÃtd,undconÃtÃo.Alterd,tene brteÃtper abyffÃ¹m.in dquis iflis erdt mdgnd tenebrofi tds,neqj dqudterdutpeijÃicuic. AcretiÃ nominedqud!

E NARRAT. TOAH. OECOLÂ» tontinetttr,lt;ju4tenu5piirticepse/lhumorisetli^uoris^ AbyJJitmaqtiam multam uocat^quic non poteft proÂ» pter fuam proÃinditatem per/j^id. Non eft interruptio terrte. Terra injimo loco inculta: aqiu fiiniliter teneÂ» tgt;rofÂ£erantcr inamoenÂ£ aj}gt;eÃ³iu. Tercia, cumdicitf. Spiritus dei: quem inteHigo planÃ©ucntum, VehcmenÂ» tia lt;tquÂ£ agitabat etiam a quasipCas, ita ut omnia hint inde conjÃ¹nderctur. Protnde illa qua principio ita con ditaerant, opusmMoriillujlrationc habebant, PoflcÂ» riora id indicant,quomododeus omnia dige/JÃ¨rit.Ãiiii dam aÃ¯legorias adducere ucluerut dejjiiritibusimmuit dis,crcÃ´trarijs poteftatibus-.fedomnino dirnittamuS i^oiocioforum hominum inuentiones,nifierrarepU eet. Deinde deJpiritu Dei pleriq^intellexerunt hunc locum,nonfolum recentiores,fed cr ueteres Theologi turn GrÂ£ci, turn Hebrat : attamen non rei^ciunt hant expofitionem,JpiritumdiâiuentÃ¼nominari. Ciuidant ponunt regulam hancxum fpiritui adijciatur dei,tune intelUgi debere/piritus fandusthoc tarnen non ejl eerÂ» turn. Nam inpfalmo 147 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inuenimta, ubi

Spiritus dei in n.-tribu5 meistid efl:,quandiu efl flatui tneus,nonaflÃ¨ntioruobis. Proinde non factie ullifunt redarguendi : ego malo fimpliciter pro uÃ©to exponere, Jiene etiam diÃ©lum e/l,fouere: tarnen mouere magie eongru^

eongruit, ut uidemus in mari tempefluofo cjuandotie heineni uentusfcrturejjÃ¨, quanta maris importunitat fit,c:rquas tempeflates excitet uiolentia uentoruln^ Itaztrhicapparuittalisconfiifio. Qjiiaigitur omnitt ifta nondu/atisordinata, nomiriiomniaficuidcri-At tarnen ex creatione tantarum rerum (dtis omnipotent tia dei manifeflabatur. NÂ«nc fapienlia dei ea, qua in pondÃ©rÃ© cr menfuracreauitydi/ponit.Praterea hie at tiimaduertendum, pterofq; ex hocprincipio trinitatit quarere myflerium -, quod planÃ© neutiquam efl contw mnendu-Sed illud non fatis apte hoc in loco adflruitur: nant dum per principiuin,filium ZT DcÂ«m patrem or flgt;iritugt;n fanilum colli gunt,uidenturuiolentiusfenfunt quarcre,cum poflent alia ratione commodius.C ognot feimus uerbo aptata efleflcula, ut in epiflola H cfcrtfoÂ« Cap.t, ruinhabeinus. Sedratianem triadispulcherrimeinuea niemusetiatn in primo die. Nammox flquetur: Dixit i{eus,c:r flatimilludapparet. Adquod u:iq;Ioannet Euangelifla aÃ¼uflt, crfeliciÃimecitauit. Item: Et Mtlt;Â» dit deus lucem quod bona effet,id cfl,approbauit. Vot Juntas dei tertiam perfonam inflnuat. lU jnteriin fumÂ» ma tfla arcana fatis fÃ©liciter nobis commendantur.

Dixttcp deus,fiat lux, ÃC fada ell lux. Tuit lux,uel faÃ¢a efl, utrunq- reÃ©Ã®e dicitur: qtda tan tÃ inordinatio erat, nbsp;nbsp;omnia fepulta in tenebris, idea

Ã ixit deus,Fiat lux:^ expomnt illudferÃ¨ omnes fmtÂ« plidter pro politat.Pfalmus habet : Dixit deus cr fan da flint, mandauit nbsp;nbsp;creata funt. Placuit igitur dea

opusfuum. Potuiffet beatusMiofesutiuolendiucrbor necj; enim hoe uerbum deeÃ Hebrds: fed maluit dicen. re,Dixit. Quoduti^; non efl fadumfine caufa : nain plane uerbumefl apuddeum, quod loannes fideliter nos docuit,dicens: In principio erat uerbum,O' uerbu erat apuddeumyO deus erat uerbum. iJeputetisaun tern illudeffe temporale uerbumiiam antea dixi deunt non hoc modo operari. Deus ab ceterno htec ordinauit. Quicunque loquitur, alteri loquitur: deus quialoquin tur,altericuipiamloquitur. Ab leternoangelinonfuo ere,igitur habuit uerbum fl'cum,id efl,fuam fapientiÃ¤^ Non Ignora quid obflrepantludd uel ludaizantes, qui cum fateri ipfi cogantur diuinanaturam, nequaq tarnenfibi ejfeperffedam dicunt: quod o omnesfaÂ» temur.fed ea quÂ£ deitatis funt exanimari uolunt,quan fl effent fimilia ittis quÂ£ ante oculosproponuntur. D i* Â£unt uerbum iUud effe planÃ© deum, quod onosfÃ teÂ» mur.fed non habere aliquÃ¢ fubfiflentiam in deo, hoc^ pirobare nonpojflint. Valeant hi, nobis teflimoni^ fufficientia perChriflumfunt, Aliaetiam ratioefl,cu dicimus,IratuseflDeus: O'âilia,gauifusefl: nonopor tetob id aliam perfonam ponere, lÃ uangeliflie comew darunt

1 N G E N E s I M 4 II darunt tierbum eÃe apud Deunt, er non inter hypofld fes eÃe ut difcordent. (^uod ft nunc de externa creatie one loqui uoluerimus,uidcte ut attemperarit nobis fua fermonem. Loquiturnobifeum tanquamrex potens, Sed dicit: tn feipfo habet uerbunt.

Lux - ) A. luce pulcherrimeexorditur, qui efl ipfe lux,quiq;habitdt'uceinacccÃam. I^eq^eftluxcorpa rea,fed mentalis,quÂ£ mentes illuflrat, quÂ£ ueritatc do cet.Condidit Deus lucem,ut opera eins fiant coflicua.

Fitifld c)l lux.) iterum uides omnipotentiam dei. Abfijiullamoraopus fuitflatimabfolutum ad nutum dci,cr ad unicum diilum, ut inpfalmo habemus: VerÂ« to doinini coelifirmati funt.

Et uidit deus lucctn quod effet bona 8iC diftinxit deus inter lucem ÃC inter te nebras.

Videre deum,eflapprobare. Irfw ab initio Niofes hÂ£ reticos quofdam repellebat, qui corporalia mala eÃe dicebant ere .ut Manichati, quiq; deum bonum ordcf urn main dixerunt.Et illam corporea machinam, qua deus bonam dixit, illi mala pronunciant. Depulfifunt hi hicretici ab orthodoxis, propterea nolo in refcllen* dis Ulis tempus perdere. Fecitdeus, ut ficappareret tux,crdum ipfe uidit eÃe bonamjUere bona efl,nem9 igituriHainculpet.

Diftinxit.) DifcreuitueÃ®fefiarduit. S td tim orna tu rebus addidit, etj- diftinÃ©Ã®ionen quoq^. Tcnebricifttee^ rantabfemia lucis. Ã¯ecit igitur difcrimen inter dient CrnjÃ¤em^tdq;in utilitd'em humanigeneris,poflcu producÃ«di. Vtenim nobis dies eÃ ncceÃarius multis mo diSjitd etiam nobles propter quictem admodum Ãmt ne cejÃiriie, necnon propter alus caufas.

Vocauit^ deus, lucem d!em,6C tenc bras uocauii nodem: amp;nbsp;fuit uefpera,fiÂ» humane dies unus.

Deus dppeÃ¼dtionem iflis rebus indidit-Etdiem habe rnus qui nos excitet dd opera: NO(f/f jk quÂ£ dliquo moa do retrdhdt ab operibus, quietem concÃ©dÃ¢t. Gratet ponunt vviifecii KsÃ uuifccp.diemnoilem.'Vnde ipÃ¼ accipiunt interpretdtionem -nyHinpap, tanqui manÃuetum : dieenim omnia manÃuetiora Ãunt quant node, Ãtiam in node qui laboribus fatigatus eÃ, quoa dammodo reÃicituires Ãuas er reparut adfuturatdiei laborem. 1 ta ipÃa nomina utilitatem rerum nobis coma mendant. t^eq^ opus ut hicaliquid denaturali die died, er artificidli,apuddlios poteÃisidrequirere.

Ãtfuit ueÃjera.) Hebrtei dicunt ueÃjcra:,Ãncm diet pr^cederenodem,erÃequidiem. ImÃ³diescornpletm ftiit,erp'^u'^tgt;itât^ ueÃieram,ernoxddÃimmum ma ne.zj itaegointeiiigo. CondiditdcuslucemtutiqÃux pcrfeuerai^

I N s E N E s I M, lÃ¯ perfcufTMtit, Oquot; fecuta ellnox, ut deo pUcuif. NoÂ« f/l opuf hincyUt moueamus controuer/tM.C er turn efl,fui]JÃ¨ aliquÃ dient,etfi iam fbl in caelo no eÃet, nihilominus deus iliuftruuit dient abpj; iÃ¼ofole cr lu^ mine.PotuiÃet tiofes dicere,dies primus: fed dixit,u^ Â«Â«s;er id Ã©tÃ¹m in Euangelio habeinus de un4 die,qni poÃumus dicereprimamdiem.

Etdixitdeus:Plat fiimamentum in medio aquarum, 8C facial diftinÃ¶ionÃª inter aquas amp;nbsp;aquas.

Et fecit deus firmamentÃ», diftinxit^ inter aquas quae erant fub firmamento, 6C inter aquas quÃ¦ erant fupra fir ma mcnt3,falt;fiumcp eftita.

1Â« iflo fecundo die legimus deumÃciÃeÃrmdtnentii ti(]uie. Peraciudsdutem intellige nonfoluin elementÂ», ^uod nunc uoeamtis dgudm ,fed etium aerem. Supri tiudiftis in tres partes omnia diuifaejfe,o-quoinodo pulchra rerMtJJ diflimlio Ã ^\ofe okferua ta fit. Nam in medio aquarum, aquas quafddmfolidauit,^^ fecit fir* mdmentum,quod cohibeat aquas Ctperiores zx inferiâ tres, ne hte afeendant, (y iÃ^e defeendant. Ex aquis quÂ£fuprafirmamentumfunt,ca:lt{meftcr)iflaÃinum, quod uocant,dquÂ£ concreto;. Neq; efl imaginandum, ^odfit aqtia denfa ut noÃratnam iUd aqua; perÃicia*

tMcflineo Ãjjcio, quodejÃ®fuper firntÃ¤mentum,fiue uim dd refrigerandum, Ãue non habeat, mca non reÂ« fert, i^elt;j; contendimia de hac re, quia etiim aliorunt non ÃitiiÃint Ãjlida argumenta, qui midta de hii rebui in medium adducunt. Yirmarnentu autem dicimuf oiti fiam j^hieram, quÂ£Ã'ptemÃtbfe continet fÃhteras.

Diflinxit.) Separata fuit unapars aquarum fupra^ fecunda fuper firmamentum,tertia infra,qu'^ aquÂ£ p9 fieaampHuscoardatiefunt infuumlocum.

Et uocauit deus firmameniQ cce1G,8C fuit uefpera,fuiâ¬^ mane dies (ÃªcÃ»dus.

lirmamentum iÃ¼ud,pars c(xli,Ãue unum coeluin diÂ« catis,Ãuepluriinos,non refert,quia ad eandem naturÃ¤ pertinent. Et iterum expono diem fecundHm,Ht fupcri usdieinprimum. Quantum ad hiftoriam attinet, priÂ« nto indigefia,fapien!ia dei digerit in fuum locumtunde deus iure potefi: admirationi effe, prop ter opera tant potentia.Nemo enim illa melius potuijfet digerere, quam digefla funt. Et omnia iÃ¼a in folatium maximu bumani generis fada funt, utpoflea audietis. C oelunt babemus,quo afcendit C hriftus iuxta carnÃ©,dansjfent (oelcflisconuerfalionis omnibus in fecredentibus.

Dldicimus fuperius uel ex primÂ» uerfu fummam potentiamdei ,quiexnihilo coelum terramq;

I N G E N E s I M. tgt; condidit: reliquum cfi ut difcconus etidinfuntniM iÃ¼i^ us fapicntiam atq- bonitatem .vtautem innotefcat not bis diuinafapientu,fcitotefapientis eÃe ea ciutc imper fidafunt perficere, oreaqute perfcilafunt ornare, etc illuftrt(re.Clt;eterumdeus potuiÃetprimo momento omnia ftmul abfoluere ,O'perfediÃimafacere,fed no luit,^ hac ratione,ut fapientia fua manifcflior fieret, nobis^ magis cognobilis. Audiflis,terrdm fi/iÃe uacut am,cr tenebras Juperfaciemaquarum:quo uerfuquÂ£ dam imperÃdio fignificatafuit; ex lt;luoUcet cognofce re, deum jfionfe ereaturas feciÃe,non coadus ab ullo, uel angclorum,uel mortalium, cum nullus adhuc eÃet. Ham fl primo finxiÃet creaturas perÃdas, hi qui det um neceÃario ualunt omnia condidiÃe^obflinati mant fiÃentinfuoerrore. Audiuimus quomodoflatimprit mo die,ne diu latcrent opera dus, obfcuritatem remot uit. Defiderabatur claritas inter ctetcra, Qr earn tenet brofitatem remouit, ponendo lucem,c^diflinguendo inter lucem cy tenebras.Prlt;eterca confufio erat aqua* rum,id efl,aÃ«ris,CT dementi aquiC. Njtn nomine aqua rum accipimus elementa tenuia. Turbabanturaquie illÂ£,fianteuentodomini. itaq; fccundodiefecitdeus expanfionem, uel interfiitium quoddam, quodfirmat mentum dicimus. AquaspcrÃiicuas eleuauitfuperfirt tnamentum,alias fub firmamento eÃe uoluit, etiamftc b f

tlufcrens ^uod imperfeÃ©lumelTc uideb^Utr, utftt9 uerboiulferdt, ita faÃ¢umefl. PorrÃ´ terra adhucnon^ dum erat repurgata ab aqut!,ncc^; fuum ornatum acceÂ» peratyobtefla fdlicet aquis denÃ¼oribus crcraÃiori^ bui.Etiam illa maxime in Ãalutem hominum, propter quos omnia,condita funt,quÂ£ inÃuum ftatum erant ina (lituenda. Lcgimusigitur tertiam dijiindionem, qua aqua; iubenturfecedere in locum fuum,er terra fieprÂ» minet exaquis.

Et dixit deus : Congregentur aquae fub ccclis in locum unum,ut uideri pof fit arid a,fadumcpe(i ita.

Voluitdeus, quemadmodum fuprÃ audifis,utdecre uit ab aterno fecum : omnia enim uerbo dei fubfiflunt. AquÂ£ iam terram obtegunt, quÂ£fub ccelo funt. DiÂ« cistC^ttomodo in unum locum aqu.e cbgreganturf Nc cejfe ut terra prodiret: define igitur quÂ£rere. ^t dicut quidam tunc uaUes ejfe fadas, quum nuUa neeeÃitof cogat,ut fic loquamur : fujficit folum imperium domi^ ni. Arida, ut Ãat apta femini er ornatui. Nam quanÂ» diu aquÂ£ terram obtegunt,inepta efl ad falutem homi^ ttum erprocreationein frugum. Nonfunt autem hÂ£t cbitercogitanda. Pfalmus zs- habet : Domini eÃ terÂ» rae^ plenitudo eius, orbis terrarum er uniuerfi qui habitant ineo: Quia ipfefuper maria fundauit earn,et

fuper flumind pr^parauite m. Magnum planÃ© niird'Â» culumeft terram confidere in medio mari, amp;nbsp;ad ip ft flumina,ficj; folo uerbo domini feruari. Pbilofophi of bitranturfe habere iuftas rationes, dum dicunt omnid grauiadefccndere,zj'Ieuiafurfum ire. Sedquid dieet Uli,cum obiiciemus eis ; Ã®^ubesgrauioresincoelopenÂ» dentflipraamm leuioremiScioquidobijcienf.CccleÂ» fiem uirtulem,uel MÂ»n folis hdc ita di/ponere. Tdijic tfi h:ec folutio nouam qult;eftionem habitura eft .Ke/ponde dnt de aquis maris rubri, qud longe cminentioresfunt terra,ut hiflorici tradunt : vnde efl quod terram Aegy ptiorum non perdun; cr inundÃ tfnifl ex folo diÃ©lo dei, qui pofuitmari terminum fuum, ita utfalud fit terra, erpoflit profeire fuum fluilum. Hi'ttc uidere licet fl* mulcr diuinam fapientiam^rbonitatem .Quamuis dicat, inunulocum.c^ poflea,marid, nihilrefert. Va rie tas nominum marium efl a uicinis littoribus, ut did* mus,Aegjeum mare, Perficum,lndicum, Atlaniicum, Germanicum,Tyrrhcnum, tonicum,cr alia etiam no mina habet, quÂ£ hic adducere non efl opus. Apparet in bis rebus quanta fit uis diuini uerbi, cut reÃ¢e omnia tribuuntur. Et cwm dicit: Padumq; efl ita,itcrum inno teflit nobis diuina potentia.

Torera, lt;lute generali Ulo nomine appeUatur, nunc uocat aridÃ ,aptam femini or ornatui.Terra dicitur,ft ue apta fit ad fernen fufcipiendumy fiue non, ut in prit mo uerfuaudiftis. Itaetiam lacus aliÂ£ congregatio nes aquarum maria dicuntur apud liebrÂ£os, Noj Â«0Â» dicimus maria, nifi qua in oceanuÃuunt,uel qua finut fuos habent. Et iterum tefatur fe ejfe dominum, cunt rebus iuxta fuamproprietate nomina imponit.Appro bauit etiÃ¤ hoc Deus. Supra de triade myflerium expli catit eft.videre dei eft approbare, Adijcere iUud poffu mus:QuÃªadmodubonusartifex,cuperfecitopusfua dat Uli nomen zj' laudaf.ita etiÃ¢ perftUo opere,deu5 ui (Ut quod bonu effet approbat, Iteru contra Manit fhaos locu habetis qui infamabat bonas dei creaturas.

El dixit deus : Germinet terra herbÃ¢ uirentem,qug fcminificei fernen, lignu frugiferum, faciens frudum iuxta fpe^ ciem fuam, cuius fernen in femetipfo fit fuper terra m,SC fadum eftita.

Et prodire fecit terra herbÃ¢ uirentem, fe minificantem iuxta fpeciem fuÃ¢,et ar borem facientem frudS,cuius fernen fuit in femetipfa iuxta fpeciem fuam,SC uidii Deus quod effet bonum.

Audiuiftis rerum diflinfliotKS, ^uomodo ordi nat a fint per fapientiam dei, nunc candem admirari IjÂ» cet, Nowum ordinem uideinus, Ab infimo orditur, Ã§r terram qua; co:tens elemcntis infirior eft,primo ornÃ¢t, ltd enimfiolemus nonnunquam inftrmis rebus aut men brismaiorem honorem impendere .vt autemuidcas quareiufterit aquas dbire,inbonumhominibus id fas ilumeft.dudinuis herbtebeftijsordinate in cibufiint^ ut pfialtcscanit, tarnen antediluuium homines herbis ufos ejfie innocuo cibo coftat. Etia herbic'ufum habent in re medica. Nemo iHaparua contemnat, quia admo dum neceftaridfunt nobis, utagnofcamusdeifapienti^ con, or gratids agdmus. Tcrrdm hie uocat in generc, quÂ£ grdmind (^3- ftutices teneras producit, qutcq; etiÃ¤ fud incrementd dccipiunt,ut crefcdnt in caulesfotidos, CZ ingramindqua; poftunt ferrefiemcn. Etiam h,cc eftbenediÃ¢io domini,etfinondum itd uocct,tdmen domini donumeft. Quod deus iuftit ab initio,hoc etiÃ¤ hodic operatur. Sunt qui oculos tenduntinnaturam, drum non cogitant, quafinon omniainipfo fiant:

fed hi quidem longe errant. In ipfo fumus cz moue^ Aile. 17 mur.Sciinus nopajferem de arbore pofte cadere ,fine Holuntatepatris. I^o ilia bene meminerimu5,quid qui

dam non putant omnia uiinÃbi data Ã deo/cd fuas ope rationes folas habere, Ãcq;deioperationcmfeponunt: inde Ãt ut maior hoininuin Ãc impietas er ingrantudo-Ã¼amÃfciremus deurnubiq^pricfentÃ« Ãtisdonis,uti(^ maiorÃ«illiexhibcremusreuerentiam.lnloannehabe* Cap.f. mus: Pater meus uÃiyhodieoperatur, er fgo operor. Keb.i. PortatomniauerbouirtutisÃsÂ£. QuodquireÃ«le feca expendit,certe cum magna gratitudine deoÃruiturut eÃ.iuÃitdominus,cr omnia paren f.Ãilusmifer pecca tor deo non obtempÃ©rÃ¢t: cui tarnen ratio data eÃ ideo^ ut illum agnoÃ:at,er eins bÃ©nÃ©ficia, nihilominus obluÂ» Ã«hturfiflusadÃtummaximum malum. tie^;putesde um uÃjue hodie non operari, er conÃeruare omnia,]n Pfal. 14.4., pfalmo id darum eft,quidicif.Aperiente manumÃtam omniaimplebunturubertate .Placuit etiam hoc opus deo. Si tibi illudparua res uidetur, quod deus condidit, (amen deo, cuius Ãtpientia nihil potefl comparari, iSa Opera placuerunt. Ã¼os magna gratitudine illaÃtÃ:ipe redebemus.

' PaÃ«kiq; eÃ ueÃtera.) Vt Ãipra de tteÃera,quie cott cludit diem,er mane quod concludit nodem, inteBige re etiÃ¤ hunc locum debetis. Deus expednuit fequenti diem,cum potuifÃtuno dieabÃyluere omnia. Sieq^ ter tio die ab aquis terra liberata eÃ. tlt;tunc confequenter oÃendit, quomodo etiam reliqua dement a ornauit:cr incipit

Ã®ncÃ®piticalo ipfo. Ã§^uamuis magna claritasin cah fit,tarnen pidchrius reddit in hominumfolatium,lt;juo tnagis bonitatemfuam in creaturis declaret ac commit nicet. Miremur igitur fapientiam er prudentiam dei, ^ui omnia in pondÃ©rÃ© er menfura fecit.

Dixit uero deus : Fiant lumfnaria in firmamento cÅli, amp;nbsp;diftindionem faci ant inter diem Ã´d inter nodem , ÃC fint in figna, Ã´f in ccrta tempora, Ã´d in dies atcpinannos.

Et fint in luminaria in firmamento cccli, ut lumen prÃ§beant fuper terram, amp;nbsp;fadum efl ira.

Fecit autem deus luminaria magna, luminare maius in dominium diei,et lu minare minus in dominium nodts, ÃC ÃellasÂ«

Et ut dominarentur in diemattain noÃ¢em, amp;diftindionemfacerÃªt inter lucem amp;nbsp;inter tenebras : ÃC uidit deus quod effet bonum.

Proceditprimo imperium dei, ex quo cognofcimut eiuspotentiam. Pfalmo i8. hdbemus ; Cali enarrdnt gloridin dei, operd mdnuum eius dnnuncidt ^rmdiÂ» mdmetttum ,Itd in multisdlijs locis Dduid,quotiesdnb mum fuum uolebdt extoHere db iftis uifibUibus, deunt confiderdbdt.

Lumindrid-) HocprÃ¦cipuÃ¨ contrdÃ¯udieosdicituf Cr Aegyptios, qui dftrd colebdnt, tribuebdnt illis uim dliqudm, cum uidiffent quic orto fole zr lund con^ tingebdnt. Sunt dlij Peripdtetici,qui inteÃ¼igentids jiel liiddiungunt-.crfuntqui dngelosjtcUis dttribuunt.l^e dutem fteUd! dnimdtds fdciamus, ut pUtonici alJÃ¨rue^ runt,bunc locum bene expendite.t^ dm inde po/Ã¯ed ho mines ddidololdtridmprouocdti funt,GrdeumqMeJl omnium conditor,dereliqucrunt. Angeli Jpiritus miniÂ» ftrdtorij funt, hominibus dd omne bonum ordindti, ut â¢ in epiflold Hebrlt;eorum cldrÃ¨ pdtef .Hices : N Ã³nne fuÂ» prdfitdd ejl (diqud diftinÃ¼io Ginter lucem fdÂ£ld eÃ. Omnino dicunt quiddm folem ÃeÃdS eiuÃdein ndtuÂ» rie ejjÃ¨ cum luce illd,qu^primumfuit credtd,Ãc tarnen quod lux ilia fit aliqudnto mdgis condenfata, ita ut hoÂ» mo mdgis potueritinternofcere inter diem nbsp;nbsp;noÃ©lem,

Cr ut hdbedt nodis or dieifoldtid. Ã®^odefigna uel dÂ» ftra ndutis uidm oftendunt, prlt;etered his qui umbulant nodu: tame difcrimen did cr nodis efl,ut fit Idbor (7

IN G E N E S I HÂ» 17 ^uies .Ne^; hic habent aflrologi ut fudm uanitatem co probcnt.Ccrtum ex curfuÃgnorum quiedutn elJc,quÂ£ tempus fcrendi,nMiglt;indi,fecandi arbores, crc.oflcn dunt,utinEccleftafle habemus.ConceÃitenimetiam hoc homini deus,ut iuxta obferuationes temporum fignorum,quÂ£ in ccelis lucent,opera flua perficiÃ¢t. Hy tides magispluuiales funt, quam cetera fteÃÃ¦.

Certa tempora. ) Vel fl:ata tempora, utfunt noui== lunia, c quibus luda^i fua fefla, pafch^, pentecofles, fcenopegia deflgmtnt, qua; certis diebus f;ruare debea bant,flc ut femper deo grati eflÃ¨nt.Ex curfu lunÂ£ inea timurannos menfes,ut bumana negotia melius pof ftnt confiflere. PorrÃ³ ut hinc difcamus artem uenandi, dicamus, quales nam flituri fint olim, qui nati funt fub Mercurio uelMarte,anÃrtunati uel non,hocplaa nÃ¨uamflimumefl-.abducit enimillud abfiducia uera quÂ£ in deum efl. Etfi maxime dicamus aflris uirtutein eflÃ¨ datam, tarnen fcimus omnia ita aflrii dat a,ut Ã efeo omniaregantur. J^amfiajfuefiiÃ©Ã¯i fuerimiK ferinoni prophetico,audiemusdominumprohiberepluuiM:Gr ita apparet, nihil abfq^ eius nutu contingere. Proinde iUi ad falutem hominum impediuntur, neq;

funthominicogniti .Cumnon fatis agnofcamttsqujo ante oculos cr pedes fint,quomodo illa examinabimiu quÂ£ fupra nos funt ? Negij de numero planetarum (y

curfu omnes conueninnt,ut Rabi tÃole indudt. vide4 mus nos in primis queenam fit uoluntas dei, quomodÂ». deus uidt fuis operibus uti, e^- ne adoremus illa, neq; abutamur iÃ¼is.

Pofuit.) Idefl, uoluit e(fe: nonitafixit:namfuuttt curfum habent. Ã¯ta etiampofuit hominem inhortuiti uoluptatis.

SIÂ«gÂ«/ifrra Del fapientiam confiderauimus fupr^ indijjiofitionc rerum uniuerfi, quandoquidÃ«deus eimnia in fuo ordine optime coUocauit: neq^ folu coÃ¼o^ cauit benctfed etiÃ¤ ordinauit, tarn terra quam cceliinit Vltraeandem fapientiÃ¤magisUcebitintucri,unacunt bonitate dei. Bonitatem uidemus,quandoquidem comu nicatiuaeflfuis. Propriuefl boni,utfecÃmunicet.De US Optimus omnibus fe comunicat,cu uidcmusomnei resab ipfoconditas maximeutiles. Etfit femperpro* grejjus adperfda ab imperfidis,in quo fintem omniS e/Jentilt;e cognofcimus.Nunc autorem etiam uitip agno fcamus.Nihil eft quod fuum ejfe non Ã deo habeat.W denusnon legimusdealiqtiibus qu.euiuant. Nam de coelo, terra, aquis ztrc. audiuimus : funt gramina qute terraproducit frutices,etfi illa dixerimus uiuere,tii tam tarnen habent folam uegetatiuam. Nonueraill^ uitacft,qua;folum inipfafet^ationecognofdtur.

Et dixit deus: Reptificcnt aquÃ¦re* ptiÃ®e animÃ¦ uiuentis, auem quÃ¦ uo liiet fuper terram, in facte firmatnenti cÅli.

BenefaÃ©lurus igitur hoinini,gucm mdtitrus erat de us,ornÃ¢t aerem auibus, a^udspifcibus, partim in cibti hominis fÃ¹tura , partim ad gloriam dei demonftran* dam ceffÃ¹ra. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;plus eft quant producerc, Ãgnu

ftcatenim cÃ¼ multitudine reptificare, Vuurblen,ftcut uidemus aceruumformicarÃ®i plurimarum,ftiq;abun dantiam hoc uerbo commendauit. Et ex eodem uerbo dei or uirtute qua omnia conduntur,reptificant aquie, utfciamus quantum fitdicere dei,

Animteuiuentis.) Multitudinemanima; uiuentis: CT ifrf Griecus interpretatus eft: pluralem enim numeÂ» rumponit, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rx liJ'xTKigmTx^v^

ySiy, producantaqu^reptiliaanimarum uiuentiumf quod aliquanto clarius eft diÃ©Ã®um. Syllepfts eft, nume^ rus ftngularis in plurah comprehenditur. Audiftis du^ plices aquas,qult;edam tenuiores, utaÃ«rftiperius,nomÃ» ne aquÂ£ coprehcnfus, ettr ftrÃ¨ pro eodem elemento hic accipiuntur. Eundem diemhabent aues cr piftesitt (Tcatione.

Finnamenti. ) Vcl extenÃone cÅli kxtÂ« rÃ´ Hacratione dicitur, quod folentauet

nolitare in aÃ«re.Et coclum aliquando [gt;ro ^Kre capitur, inde uolucres cÅli, id eft,dues qud: in aÃ«re uolitant. N o tuinquci res d uicinitdte nomina jbrtiuntur.ita aÃ«r pro* pior calo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aquie,nomen califortitur.

Et creautt deus cetos magnos,amp;^ om nem animam uiuentem motabilein quamreperefeceruntaquÃ¦iuxta fped cm fuam, 8C omnem auem pennataffl iuxta fpeciem fuam,amp; uidÃ¯t deus quod eflÃ¨tbonum.

EgrediturpiCdum auiumq; magna copia, item ma^ gna: bcÃ¼ua; maris,quM deus ne homini noceant,procul arcet, ut fÃ¹nt balence ztr delphines. Et funt multo pluÂ» ra generapifcium marinorum, quam animalium terre norumtcr fÃ¨rÃ¨ no eft genus animalis ftuper terrarn, cui non reftondeat marinum eiufdem ferÃ¨ gcneris,utlu'' pus marinus,canis marinus,cancer,aftnus ,amp;c.Eft aii tem benediilio dei,quodeiusftuore in tot periculis ere [cant or multipÃ®icentur,

Animamuiuentem.) ldeft,omneanimalquoduh uit.Aftueftitemodumloquendifcrtpturie,qute anima uocat etiam earn, quÂ£ non eft rationalist quandoquide inanimalibus brutis animam uiuentem dicit. uiQi KOÂ« pro ftiritu hic,ftd pro anima qute uegetatur, etnu trituraccipitur.AnimÃ¤ inquam qute agitat fe,et repit, quant

qudtn aquie produxerunt in^iedem fuam. Omnia i principio condita funt. Et ftmiliter iam quod ad aÃ«rem attinet, uoladlia adfuntingenerefuo. Etiddeusappro bauit hoc opus fuum,ut bonâos artifix-Et ium inuenieÂ» mus aliquid noui, quod in ceteris non inuenimus.

Et benedixit ilhs deus,diccns;Frudi ficate Ã´d augefctte, Ã´d impiÃ©tÃ© aquas in fretiSj auis multipHcetur in terra.

Benedicere dei,efl dare uirtutem crefccndi or multi plicÃ¤dr.quod mox poftea exponit per uerba,/Ã cite Ã-u Ã¢um,in maribus uclÃetis, id eft, in fluminibus oroa mnibus coÃ¼edionibus aquaru. Htec eft bencdiÃ«lio dei, quod per tot miUia fecula no corrumpantur,fed perma nÃ©ant. Ã¯ta deus in initio benedixit iHis rebus. Nhoc dixit de herbis graminibus, quÂ£ terra poftea flua ftionte produÃ«luracrat. Uerumapparetquodea quiÃ fenfum uitte acceperunt,Ã deo honeftatem accepijftyid eftftenediÃ«lionem: in quo uidemus benignitatÃ« flaÂ» pientiam dei,qui ea ex nihilo creauit.V nde aqu^e hanc fxcunditatem habendvnde aÃ«r dabitauesi^d Ã³nne di uinamfapientiam agnoftimus uni cumeius benignita

Et dixit deus : Producat terra anima uiuentem fecundum fpeciem fuam,iu* mentum, reptile amp;nbsp;beÃiam terrÃ§ fecun dum fpeciem fuam,amp;fa(ÃumeftifaÂ»

NÃ´ndum cotentus benignitate (tM ejl deus,quamuit crea/JÃ¨t multaquie hominem pojjÃ¨ntobledare, mtth tnj; in cibum hominum ordindj]et, uotuit tnmen etÃ nt credK nonnuÃ¼d,per quÂ£ homo exercaxtur, er noniil Ia quÂ£ hominiadmini/irarent neeeÃaria. 'Dicit igitur'. Terra prodneat animal uiuum in (ua Ã}eeie,iumentunt er reptile^ Et ita ditadit animalia ifta in tres Ãiecies: iff animalia dorneftica,utÃint ones,bones,porci:deinde in reptilia,ut funt dracones,er alia quÂ£ terra profirt: ter tio in bejlias terra,ut funt leones,tigri, lupi, erc. Pof fetquis admirari, quafi iÃ¼a cederent in malum humani generis, creare leones er Iupos,er id genus perniciofi animantia. Sed fi homoperÃitiffetin fuainnocentia, etiam dominus Ãtifet iÃ¼orum,er magis cognouiÃetfn ampoteÃatem,er quantum boni Ã domino accepifÃ«t, utimbeÃ¼is refiflere poÃitillis, uelfolo uerbo. PoÃed audiemus iÃ¼a animalia nomina accepiffcab ipfo Ada-EtiÃ¤ Eioah poflea iuÃit animalia ire in arcÃ¤,Ãne aliquÂ» nocumento. Verum quandoquide deus praÃeiuit homi* nempeccaturum,ideo er MasbeÃiascondidit utexer^ eeati!rhomo,erut timeat deum, Pueris opus eÃ uir*

IN G E N E S I M. 1Â« gw cr temculainmtis, quo mugis poÃint erudiri. At^ quifinguluriprouidcntidckus iUas malus beflias abire ficit in loca magis deÃerta, ut procul abe/JÃªnt ab homi* ne,et utnoilu potius pabula quarerent,quÃ m die ipfo.. Confideret autem homo, quantum nocumcntti infirre pojjÃ¨nt tamcrudeliaanimalia,fideusnon prohiberet.

Et fedt deus beftiam terrae iuxta fpe ciemfuam,Ã´Ã´iumentum fecundÃ»fpea ciem fuam,ÃC omnequod reptat fuper terram iuxta fpeciem fuam:amp;: uidit deÂ« us quod effet bonum.

BefliaspluraÃter ab alisuerfum,placet,ctfi ftngularc ter in Hebr^eo textu ponatur. Nemo putet beftiasilbÂ» quia nonnunquam funt pertiicioÃe, non creatorcm dc^ um habere.Hoc fi reÃ©le intelligeremus,multo magispa cifici ejÃemus. Neq; nocebuntanimaliailia, nifi dijpen fante domino. Vipera PitwÃ®o non nocuit. Aihrum 2 8; Alia animalia,ut cqui,a[ini,cfc.ad portanda onera a* ptafunt. EtiterÃ¼ deusapprobauit has fuas creaturas. Hucufque habemus deijs, quÂ£ condita funt ante homi nem, fed omnia propter hominem, lamcreatiohomi^ nisfequitur.

Dixit^ deus: Faciemus hominÃª in imagine noftra, fecundÃ¶ fimilitudinetn noftram, doininentur in pifcÃª maris.

2C in uokicie.n cÅlijCt in iiimcntum,Si in omnem terrain, amp;nbsp;in omne reptile, quod reptat fuper tcrram.

Qucinadmodum rex potcntiÃimus,ubiledificMit fnagnificam ciuitdte,illainci; uarijs modis ornduitytam dem prxÃcit huic ciuitdti uirum quenddm inÃgnem, cui fudin dutoritdtem confcrt,qui fudm gloridin or beÂ« nignitdtem pr^dicct : ltd deia tdndem hominem cuiji citpoteftdtem ommÃ¼,etidm condit. F'iÃcimus hicpneci puum fcopu Ãcriptur!e,ut in primd ledione monui,Jjgt;iÂ« ritum fdnÃ³lum hucjj)eÃ©ldre,utcbmendetdeumpdtrÃ«-lucundum etidmeÃ cognofeere ed quie dem propter hominem condidit: fed multo iucundius qudntd fint iÃ¼a ÃMif in ipfum hominem cMit. Ex his enim multo ma gis benignitdtem deipdtris cognofeimus. Vide ut mdÂ« gnifice Mofes omnid fcribit. Extruihis eft mundus,ut domieiliii hominis: orndtus eftjocupletdtuseft: dbunÂ« ddntidciborum,minifteriorumÃ©}; pdrdtdeft, or tunc credtur homo, horu omnium futurus dominus,ut inde difcdtmdiordftbidpud deumrepofttdeffebond. Vide igiturpriuilegid- Nonftmpliciter dicit,ftdt homo ,fed confilio i^uoddm dicit,ftcidmus hominem-itd enim feÂ« ipfum exhortdturcr'cofultdt,tdmetfidpudillu nuUa deliberdtione uel exhortdtione opus fuerit, quid omnid db (Cterno conftitutd erant: dtqui dttemperdt fe noftra infirmiÂ«

infirmititti ut uidcamus qudm uelit nobis optime.Mes rim elucent ibi clariÃimii trinitdtis teflimonia. Etficut prius dixit,nimirum dd alterum,ita hic itlud confirmÃ¢t pIuraliterloquendo.Necrecipere licet quod Aben EÂ« VJdicit pro eoquodfitÃ©lus fif.fiubdit enim, ad imaginÃ© noftram, ubi iteru pluralis numerus clarÃ¨ rÃ©pugnÃ¢t eius expofitioni. Sed necaudiendi funt dicen tes deum angelis locutum efie, quafi fine illis creauerit minora, or horum confilio maiora, hoc efl,hominem. Ita fanÃ© pulchre in idololatriam duceremur.Neq; mos re principum plurali numero loquitur,qui cofidio fenio rumfuorÃ¼ omnia agunt,dicentes: Hoc fie co/lituimus, fcilicetÃ magnatibusedoitii: quibusuerbis arrogantiÃ cauereuolunt.Quisautconfiliariusdeif inEfaiahabe Cap.^Â» tis, Chriftumangelummagniconfili/uocari, qui folus tiouit mentem patris.At inuenis alibi deum cz fmgulas riter loqui .Verum non oportebat mifellosfic refragas ri : Â«0Â» enim propterea plures deos inuehimus, quia tres perfonas in uno deo fiteamur. Salua maneat feris pturÂ£ fimplicitM,nec nosturbabit ludaicte perfidiiC malignitas. Multunobis tolluntÃ dignitatenoftra,qui nefilium dei conditorem finant, etiam angelos creator resfitciunt. Dicit aute,in imagine noftra .En quanta ey hiedignitas. Sedhicinterim nobisinuidens fatan,obs feurat ca qua: dicuntur, ne agnita generofitate nofirot

digne deo uiiMtniis. Ecce AnthropomorphitÂ£ inepti, de qutbus C Ã¤Ãianus mul ta fcribit, iÃ¼i deo os, mÃ©bru, iT oculos, or hominis lincamenta afcribunt:con^ trusÃ¿Mm feÃ©Ã®amBdfilius multa udmodum IcripÃtdd monuchos quofd(im,quos legrÃ¨ Ã fimplicitate iUupoi tuit auetlere:cypleriqueex ijsddeo pertinaces jÃ¹e* re,ut occidife permitterent,pnus qudm iÃ¼uin pernicio fum moremabiururent. Qu^hominumpertinuciu! Ipfi etium uerbum urgebant Ã¯M,AGÃ®tlt;iElA, ne(Ã poterant [ecuin concipere mentis inteUcdlum. Sunt deÂ» inde Mianichiei, qui ex fubfÃ®untiu dei animam nojlrain eÃe dicunt : quod fi uerum, ium impeccabilis eÃet, (J per omniet deus. Alij dixerunt imuginem ex co foluin, quod inuifibilisÃt Mimet ut deustat Ãc etium ad imagi* nemdiaboli eÃemus creati. AlijÃ)lum -ro ideÃ,principatum hominis attenderunt, eo quodfub* ditur: Etdominentur inpifcem maris ztrinuolutreiit K Cor.It. cÅ/iorc. Ãcut O' Peutlus imaginem dei uirumuocat, nonÃceminam.Atqta hic h(dgt;emus,quod oÃoeminaitt deus creauerit cum mare, licet iÃe prior peccaueritpo flea,attamen in pari dignitate condita eÃ cum uiroÃÃiÂ» cut etiamnum units in Cfcri'/Ã¯oÃunt uir O' muiter, neqi enim htec iÃ¼o inÃrior. Auguflinus o poÃ eum recenÂ» tiores, imaginem in mente, ratione O' uoluntate conÃ dsrtuit, iuxta trinitatis in deo myÃerium : [cd non uiÂ»

itentur mihi Ã¤cu rein tMgm. Longe enim aliter funt in unideitdte pater ,filius, erÃâiritiM fanilus, ^Â«41Â« fcicc tria in nobis, ut annotai apud Griecos Theodore^ tus. }p[e in hoc malo C yrillum felt;]ui,dicentem : Effidli fumas nos ad ueram cr certiÃimam imaginem palris, hoc eft,ad filium: et in animabus noftris diuina pulchri tudo per participium fpiritusfaniHiineftefigniftcatur. Etenim iUa eft in nobis, ficutipfefilius. Spiritus enint ueritaseft,utP4k[ms Galatis,quiimaginemfÅdarant. Cap.4.^ in deterius prolapft, dicit : Lilif quos itirum parturio, donee C hriftus firmetur in uobis.Etidem alibiilnfcul^ ptaefthomini diuinÂ£ naturÂ£ imago,inftiiratoft)iritu fanÃ©lo: ipfeeniin eft fturitus uitlt;e, quandoquidem uita fecundum naturam eft deus.l^on enim aliter quÃ m ac^ ceptodono fpiritus,diuinÂ£ imaginis capaccs fumus. C (Cterw dum adftlij imaginem coftguramur,totius tri* nitatispulchriiudoin nobis eft.vnaenimfumma pul* chritudo in illis eft,ad quam nbsp;nbsp;nos configuramur,ob*

fignemur licet ad ftliationemperfilium in j^iritu.Eufie bij fententiaplacet,qui dicit: pÃi' ouÃ»

Â»lt;9Â« Â«SKVettO! vous KTTCtÃ¢uf ip KvSfÃ¹Ã¹TTOV efvtra iiKcvtx,^^ bpolaio-tp cut pot (Aoitii 0aÂ« ceTTUcraiÃiip Sav., Keesâocrop cuihfSr (s^ ceertti

nxfccTt Kj ÃoyiKH tIÃj iriap cruub-KitKip, Kjvtni ovtrxp KflÂ« eroqiixs iftbKTiKÃ¿.

Hoc autÃ«dono j^intus contigit.Certe quMdiuinpo'^ tentid.lumus, nond urn eÃ imago dci in nobis,qui aiiui eft. Spiritusigitureft opus.Vndec^ reÃ«le OrigeneSt TO KXT Ã kÃVX Â«4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^x^xkÃhÃ§i^so-i. Sla

i.Cor. If, cutportauimus,inquitapoÃolus,imaginemterreni,itlt;t er portemus imagtnem cÅleftis. Terrent imagine pora tauimusiuxta carnem uiuentes, propenfi adpeccatu, O' mortem, qua^inde adueila perpeti cogimur: portd bimusmunc cÅleftis, iuxtaftiritum uiuentes,na(li ftra mitatem ad fandificationem, o ex morte reditumac renouationemadincorruptionem ouitam leternam. Vide quot bona fimul aftvrt imago tlmmaterialitatent in anima,rationem,uirtutem ac jdpicntiam, adeoq; int mortalitate. Si autem opera carnis operamur,non erit in nobis Ã¤uop imago deitatis,fedpotius carnis: fed ft operaftiritus.Hoc igiturattendentes,fticilelicebituia derc unde fituera fandimonia. Interim hie licebit uide rediftutationemde Libero arbitrio. PlanÃ© ut apud Ec clefiafticum habemus, principio habuit homo liberum arbitrium, o deus dedit hominipoÃibilitateÃeiendi, neq; illud negamus, neq; pneiudicat diuinÂ£ eledioni, Deus dedit homini rationÃ«,ut poftit eligere,quid bonu quidueinalum-.cr deditfpirituutpoftit bene agere.Aa nima Ada; libera ab huiufmodi ajjvdionibus erat, ne^ obttoxia carni, ut nunc eft, etpropenfior erat ad bot^

IN GENESIM. ' 1) Ã®gwdtM ad malum, nifi pofleafua ignauia fibi^pft income tnodaj]ct:fed poftcaquam prolappiseftinpeccatunt, ob/curataefl ittidgo ilia cr pulchritudo ablata,ftcq^ tuUa^ ablata eÃ agendi bonu, Nam licet nunc deus ho mini concÃ©dÃ¢t aliquÃ¤ notitiam, quidÃt agendum, fiue per legem,Ãue per Euangelif uerbum prtedicatum, no tarnen uires tales addit, quales habuit Adam.ideo noe Ãris uiribus no tantum ualemus, nifi per Chriflum re* fÃ¨rmemur. vbi autemÃpiritus fanÃ³lus nobis concejÃÂ» fÃ¹erit, tunc fatis alacreserimus ad bona opera. Videae musetiam uirtutesquie funt indeo. Ipfe faniÃ®usefl,iue Ãus, mifericors, ueritas,cr iuÃitia ipfa. Homo igiuur non eÃ natus ut indulgeatgidte,ebrietati,^ corporali bus uoljiptatibus,fedad cceleÃia bona contemplanda: Ãueat innocentiam,exprimat omnibus modis C hriflu. Et ubi hlt;ec indeptiÃerimus,tunc reflituetur noflra imago. Alij hoc pluribus egerunt,dum laborauerunt quomodo reflituÃ«da fit memoria, quomodo ipfa mens Cr uoluntas:fed ex ipfisoperibus nofirislicet Ãcile ui* dere, qualis fit cuiufq; charaÃ«ler. C bdrdfter fitdei uel befiiÂ£,necefi'um eÃ.Vbi huiufmodidignitas charade* risdei eÃ in homine,ubi uita efl leterna-Vita autem Ã¦* terna eÃ C hriflum agnofeere: neq; agnofeemus iliumÂ» ttifiperÃiiritumdei.

ENARRAT. IOAN. OECOLÂ» ttnimMidjquiefudpoteftttte potuitfubigere .CceterÃ¼ nuncper ChriÃu nonminorempoteftatem hdbemui, imÃ³ plus dccipimus,qudmperAddtn dmiferdmus.'Bo nis or elcilis omnid inbonum eueniunt,mors Oâ ub td,dltd proÃ{ndd,C ephdx et Pdulus noflrd funt.nos dutem ChriÃi-Itd homo rebus omnibus ÃtfuperiorjZy ddmirdbilis, ut nee Ddnielem leones, neepueros ignis, nee Ã¯udiCos mdre,nec Pdido uiperd noeerepoterdt,^^ credentibus uenend nihil noeent, etft biberint illd. vn^ de eiidindieit bene Ambrofius :Tolle incredulitdtem, quid mdgis ed timendd eft, quhnpriefentiÃimum uene num. Sieetidm Pdulus ddmonetdd Ephefiosferibens'. Cdp. 3, KenoudminiJpiritu mentis uefÃ®rlt;e, nbsp;nbsp;induite nouÃ¼ ho

minem,qui Ãeeundii deum credtus eft,in iufliÃ®ia,z9~fdif {Ã®itdte ueritdtis.Etdd ColojJ'enfteScdp.3 â¢ induentes no uum hominem, qui renoudtur in dgnitione deiftecundu imdginem eius, qui ereduit eum, ubi non eft mdfeului erfoemind, Grieeus Cf tudieus,eireuneifto priepu tium,Edrbarus O' Seythd,ft:ruus et liber,fted omnid Ã¹f omnibusChriftus. Quicupiuntigiturliberieffeodo niinari in mortem,in inftrnum,ftudednt dnte omnid,ut confeientidm fudm repdrent, o u t ilia ferenu ftt oinne diligentidin ddhibeunt. Roeq^ erit dominium longe .int plius O' melius, quÃ¹m Addm unqudin hdbuit. Nditt grdtid per Chriftum eonceftd,longe dmplior eft,quint dduinunl

1 N G E N E s 1 M. Ã®4 itonnumper Adam inuedum.'Etiam l^ominipeccatoÂ» h creaturie feruiunt, quanto magii,fi homo perfÃ®itifgt; fet in fua innocentiafVellem etiÃ¢ uos hoc animaduerte re,quandoquidem homo fie honeflatus efl Ã¢ dcOjCr or Â«lt;tf KS,Â«t etiain nos proximos in magno honore habere mus,honorantes in fratribui noflris imaginÃ© dei. vtiqf; grauiter peccant, qui proximum oflÃ¨ndunt, cr fertim eum, cuius efl tanta dignitas apud deum. Vnde nimirum homicidium cy odium iuremaximaabomi* natio corÃ dco efl, oflÃ¨nditur enim imago dei. Et dunt impif fleuire non pojfuntin deum,fleuiunt inimaginent dei, fed uat ilUs.J^ota autem, ut mihi apparet,Qr aflÃ¨n tit Cyrillus, no efl hic fleienda diflinÃ©lio inter imaginÃ© crfmnlitudinem. Secundum fimilitudinem enim,ex* ponendi gratia adieÃ©lum ejl : quafl dicat : Tune ade* rit imago, fl uerafiterit fimilitudo, utpote fl mifericor* diam,patientiam,ucritatem,charitatem,iuflitiam,fan Ã©litatemqi dei imitamur Oquot; in nobis exprimimus. Pro* inde feptuaginta non uerterunt fecundo, ad finiilitudi* nemnoflram,fedfolum o;ioia)a-ii/,idquodHe braus dicit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PorrÃ nequaquani

UebraisflgurÃ¢corporalÃ©fonat,fed iuxta Rabi MoÂ« /Ã¨ Aegyptium, perflÃ©Ã®ionÃ© interna, utpote intedeÃ©lu, enimfiguraetqualitaseft.itemAdam,idefl, ItomOiCoOeÃ©liitÃ¢ fignificationem habct,unde in pluraU

, ENARRAT. IOANÂ» OECOL fubdttuY,dominÃ©tur,0' nondominetur.itÃ« quaddicit, reptile fuper terrÃ¢,ne inteÃ¼ige folosferpentes, fed etÃ¼ alias feras,id eft, quicquid calcat terram. Accefferunt omnia animantia poftea ad Adam. Vnde pro id eft, calcat, diitum uidetur, cognitie emmfunt liters

Creauit itacpdeus hominem in ima ginefua,m imagine deicreauite5,ma* fculum amp;nbsp;fÅminam creauit eosÂ»

Videtis M.ofcm iterum atq; iterum hanc fumma hof minis dignitatem in medium proftrre, nimirum utpro fitndc inculcet in mentes noftras. Itaut deus ftatuit ,fic fecit,creauit, nbsp;nbsp;nihil omiftt. C^uamuis deus ut omnb

fcius,fciret peccaturos Adam er Euam,O' futur Ã mi^ ximam ingratitudinem,nihilominusperrexit increif tione .Igiturft quid culpÂ£ cr mali in homine,deo non dfcribatur. Et quoditerumrepetit,inimagine dei,ideo fitcit,ut maior nojird fit culpa,ft hoc non feruemus pet petuo in memoria noftra. Atqui quomodo hominem condiderit folum in genere hie pra-mifit, fcquenti capi teidlatiusdeclaraturuseft. Sedutfeias fÅminamnon fiiiffe exclufam ab hac dignitate, addit : Mafculum ej fÅminam. Sic etiam in C hrifto neq^ mas neq; fxminiâ Itaq; dum Eua nonpeccdrat,pdr dignitas erat Ada amp;nbsp;Â£uie, quia ilia etiam Ifirituin Dei acceperat. Sicutdi* xit;

I N G E N E s I M, 15 Seit, In principio credit deus cÅlim O' terrttm,^' po flea fingula latins dÃ©clarai ,itao'hoc loci facit, vide nunc aliant dignitatem hominis.

Et benedixit illis deus,dixitcp ad cos deus, frudificate Sgt;C augefeite ÃC implca te tcrram,at(Ã fubijcite eamiÃ´i domina mini in pifeem marts, Ã´i in uolucrÃª coes Ii,amp; in omne animans, quod reptat fuÂ« per terramÂ»

Accedit aliadignitos hominiper benediÃ©lionÃ«, qud O' coniugium honeflatur, ac ijuodammodo iuxta uer^ bum delprÂ£cipitur, ficut poftea patebit: o dominiu terrie,et qua: in ilia funt,coceditur.Et fic homo immor tails,rationalis,iuftus, o reiliis conditus,accepta libc ri arbitrijpoÃibilitate,dominus rcruminftituitur. Bea ncdidlionew itlam accipe ut fuprÃ . Gratia dei efl, qua homomultiplicaripoÃit.Nonefl,ut cogitemus his uet Ulis uerbisdominueflÃ¨ufum,ctfipropheta adiungat uerba doeÃ«di gMtw.âBenedixit,id efl, ualde liberaliter coneeÃitgratiam iuflifleandi, NeÃ§ folum Ada:, fed eti amfult;Â£ pofleritatt.Et hie nihil de malis befliÃ dicit,fed de pifeibus o auibus,etfi etiamprofltura fint ilia anb jnalia homini.

ENARRATÂ« IOAN. OECOL. fuperficie uniuerfÃ¦ terrae,6C omnem ar bore, in qua eÃ frucÃus arbon's, amp;nbsp;quae feminet lernen, ut fint uobis in efcam.

SedSC omni befiiÃ¦terrx,amp;cunclo uolatili cÅli, atcÃ omni illi, quod reptat fupcr tcrram, in quo eÃ anima lÃ¼uens (dedi) uniuerfum uiroremherbaeinci# bum,SC facÃum eÃ ita*

Vt dem beneÃeit MbnÂ£ homini, qudm ad imaginÃ© fuamcondidit, itdexternum hominem quoq; fua foliÃ¤ tudine ddiuuit,^'nihildeeÃe uoluit.lnnoccntem er in, nocuum cibuinprimo propofuit, nempe herbM le^ gumina,ii:^Ãuilusarborum. Ojeamuisautem nonpro hibuerit carnes in cibum, oftendit tarnenÃÃ¤Ãe aureaÃ cula,z:r hominem zy ftras innocuis cibis ÃiiÃe contenu tos, miramq; ÃdÃepacem : ficutzy Efaiasfub MeÃui pradixitjupum agno Ãre compafcuum,zy uitulo fum .N cc homini folum prauidit deus,fed etiam aniini iibuspropter hom 'nem. in fequentibus clarius iUa hlt;t* bebitis,

Etuidit deusomne quod fccerat, 6^ ccce erat ualde bonum: amp;nbsp;fada eÃ uc* fpera,fuit^ mane dies fextusÂ»

Irfm ^KW erat homo, quipoterat donis coneeÃis utif iterumdeus utartifix opusfHumlaudauit,approbÃ^ Â»bÃ*

uÃ®tq;,et nondit ficilJÃ¨ pÅnitet.Et nos uidÃ«tes dei beneÂ» ficÃ¹,ore opÃ¨re grattas dgÃ¢ntus,teflÃ tes (^uod omnid hene fÃ¨eerity^ute infex diebus conditafunt:maxime au tem uaÃ®de bona omnia, quia erat bomo,qui ex uifibiliÂ» bus illis, ad conteinpiandum C7 laudandum deumfurÂ» gerepoterat.

B T perfedi font cocliÃ´^ terra, Ã´Ã´ omnis exercitus illorum, lleputemus aliquid oeiofe infacris HÂ» terisdiÃ©lum e/]Ã¨,quemddmodum nihil in aeaturis dei abfq;[ingulari ratione condituin efl.

'PerfiiÃ®i.) videnturillÂ£repelitionesef]Ã¨fupcruacn neÂ£,/'ed no funt. Ã¯ndiget enim noflra paruitas, ut egre gia dei beneficia iterum atq; iterum inculccntur,ne inÂ» grati f:ilicet fimus, ne deum infimemus,ut quidam

' ficerunt. Itaq; nihil eft quoddefideres. PerftÃ¢tftimus artifix,pcrftÃ®liftimu opus abfioluit.V ult dicere:QuccÂ» cunq; in ccelo nbsp;nbsp;terra exiftunt, ea condita funt tantn

fapientia, ut nihil f it quod inde quaratis. N eq-prÂ£teÂ» rej expeilandi funt alif quidam immortales mundi, de quibus philofophi uanÃ¨ diftgt;utant:iam perfiÃ©Ã®i funt, ho tninefcilicet codifo .Scx diebus exaÃ¢is,homine codito nihil iam fuperat ut itÃ©ra dduertus omnia homini efti crcatii, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d Â»

'Exmitus.') Velomnismilitiacoru.Aduerteuey^ iuin hoc, de militid call, precfcrtim cum inprophctii tarn ftepiÃime occurrat. foluni intelligimus Ã¤ÃrÃ¤f ut quidam,qui tantummodo ad corporalia oculos con^ uertunt, fed etiam angelos ipfos. ideo dominus oth,tam eorum qui in calls funt,qu4m qui in terris,fi^ ue corporecc creaturÂ£ fintfiue calefles ; quia ChriÃaf eft dominus angelorum,z^ uere dominus exercituuin-Magniftco autem nomine utitur lAofes, quo maiorcin nobis ftiem in deum addat,qui tarn egregia propter nol conditaejfe intelligimus. Suntangeli adminiftratorij ftiritus, ftcut fupra dixi, prop ter eos qui falutem conft quuntur. Heb .i.lmo omnis crcatura,fiue in calls,fiue in terra ftt,bonts in bonum ftruiet,malis in malum. Per ftÃ¼i igitur funt cali terra.-

Con(ummauitlt;^ deus in die feptimo Opus fuumquod fecerat: 8C quieuitin die feptimOjab omni opere fuo quod fc ' ceratÂ»

IÂ« diem feptimum malim legere,quam in die. De fex dicbus auditum eft,quidfingulis deus operatus ftttnunc de feptimo agit, in quo deus ceffauit ab operibus. NoÂ» men fabbati Ã quiete deducitur. Hic non pauca occur* runt admonenda. Deus enim,licet natura fua fit effica* ciÃimusjita tarne operatur, ne unquam frtigari queat, ne(p

I N G E N E s I MÂ» 17 twlt;jue HU quietc opus, imo quietus eft. Nrfm operdtur, er dum operdtur quicfcit, quditdoquidemfold fuduo luntdte er uerbo rem omnem perficit. Si ipfdm diuinÃ¼ ndturdm dttenderis, dies iÃ¼eftptimus nunc ftemper du rdbit. Ã¯^osiuxtd noftrum modum intelhgendi fep tem diesficimus,dpud ipfum tdmÃ« uno momento quodum^ modo coinprehenduntur. Non pojjumus diuina itld no fhis corporeis coinpurdre.Apud loannem habemus di Cdp .fÂ» Ã«lum:Pdtermeusuftii modo operdtur,ego operor. Kic: Quieuit ,Ã¯ildftcile poftunt conciliari.Quieuit deus,ne noud operd conderet. O perdtur,quid dedit illa uirtutem rebus pdrturiendifruÃ¼us fuos, ut initio decre uit,qud; omnid fuo uerbo contingunt .Ã¯td in ipfo fumtes mouemur.Quiddm ex noftris, etidm dliqui exuete ribus, uoluerunt occdftonem inde colligere contra lu^i dÂ£os, qudft diefeptimo dliquid fÃ¨cerit, or quaft diefet ptimo ceftduerit:fed non eft is modus loquendr.uult di^ cere: Diefeptimo omnia parata ftmt. Marcus Euange lifta habet, Sabbatum non effe nift propter hominem, Cap.j, er itdfilium hominis etiamdominum ejfefabbati ; igi^^ tur cyfabbdtu propter hominem.Difcamus hinc quid nobis die f tbbatificiendumftt,ncmpe ut quiefcamus d noftris operibus malis,Qr reficiamur in deo. Summa di gnitas noftra,fi eo peruenerimus .Die feptimo deus qui tuit, nos dutein nullam quietem inuenimus, mft reliais

tnnibus operibushuius mundi,quieteminuemdtntiSgt; N ctm hoc dicere uoluit, ut fi agnoucritnus omnid pro* pter nos condtta elJe, Qr deum nobis bene ueUe, quoi inipfoueramquietemrequifituriÃmus. Ciuandiuob* leiiamur in iÃis rebus inÃrioribus, o- fatidri non pof* funws,re6le terrd nobis nonperÃild efl, uidetur no bisdeum nondumperÃcijje opus fuum, quid nos noit quiefcimus.

Et bencdixit deus diet fepnmOjamp; fan dificauit eum, eo quod in eo quieuiffet abomniopere fuo,quodcreauit deus Ut faceret, i

QÃ¿oddd diem fept mu dttinet, expedit homini qiÃ Udrijs occupdtionibus ddftriilus eft,ut unuin diem fibi eli^dt, in quo mdgis fe exercedt in precibus, cr mdgii obledeturindeo, qudmcieterisdiebus. Scimus Chri* flidnoru fdbbdtifmum eÃe perpetuum, ut dbflinednt peccdtis o-fceleribus,quiedcumoÃendunt: fedcertn tempus efl Idborundi. Deus benedixit dieifeptimo,ni* mirum nobis ilium fegregduit, or ddmonuit, ut fl iÃ¼ttin domino fdndificdturifimus, quod benediilione illiui non priuemur. Verd quiesdb externis operibus,ut gdti dedmus in domino,obledemur.quid omnid proptcf nos Ãdd funt, nbsp;nbsp;fldbbdtum etidm iÃ¼ud propter honii*

I N G E N E s I M'. rt IHU? c{U-eflt confdentiitrum libertui, fed interim dttetti dimÂ«s etiam infirmitatem populi. vtinam omnis inul^ titudo perpetuum fdbbatifmumobferuaret, er nemo inuideret. Sed gÂ«oÂ»Ã¹i;4 itÃ¯ud noneiKW ajfequi Iicet,fibi tem impetremus ut uliquem diem infirma populo conÂ» cedunt hi,quorum interefl:,quem dco confecrent.'i^ott ut alios dies intendamus uanitati er ijsrebus qutecon tra deÃ¼funt'.fcd unam eam ob caufampetimus, quo pe culiariterdeo feruiamus:idqircquiritfides. Etnifihoc ficcrimus,parumfideiin nobis effÃ¨oftendemus. PutaÂ» mus deunt nonpofiÃ¨ nos nutrire, nifi infingulos dies la boremusf in quo quidam maxime peccant, quijiullant quietem uacationem miniflris iumentis permib tunt,quaf deus non pofifet eos alere,nifi continui fint in laboribus.Paulus Heb.j.e:^ ^..pulchreaUuditadfabt bati diem, quarc itle obferuandusfitfitmma diligentia: er dicit,utpofiimus ingredi in requiem z^c. Aliud my Ãerium etiÃ¤ hic erucndum,quod frequenter fandi cont memorant.Qjio die homo coditus,eodcm eS- Chriflui paffus,nempe fexto, etj-fabbato in fepulchro quicuit. 1 ta deus etiamtunc quieuit ab omnibus operibus fuisÂ» cumiamin cruceclamaffÃ¨t,omniaefrÃ¨ confummata, nimirum ea quÂ£ ad falutem humani generis attinebÃ¼t: eam^fepulturam er quietem exprimere conuenit. Si eum C bn/lo fepulti fumustcum iÃ¼o iure etiam quiefrfr d 4

mus. NeceJJÃ¨ morumurhuic mundo,crÃcquiefcdÂ» mus cum iÃ¼o, ut refurgumus in glorium nouitateift uitie.Erit olim fdbbdtifmus omnium crc(iturarum,tunc cmosrcfurgemusingloriam incorruptibilcm. Bcne^ dixit dcnicf; deus dieijÃ¨ptimo propter nos,ut iure bene dicamur,fi iÃ¼um ferueinus. Ã¯^emo igitur diem iÃ¼uin in Ãmct,quaf fit malcdtilus cr execrdbilis. Scitote tentÂ« pus itlud,quod deo itere confecrctndum eft,non in hypo crifi per agendum effe,fed in fan(lificdtionc,ut deo pltt ceamus,

IftÃ§ funt gencran'ones cÅlorÃ» SC ter^ rÃ¦cum crearentiir,indte cumfacerct dominus deus tcrram SC cÅlos.

Etomnemplantulamagrijantcquani eflTet in terra, SC omnÃª herbam agri an!Â« tequam germinaret:quia non pluere ft cerat dominus deus fuper terram, nec erat homo qui coleret humum.

Hic infirt nouum caput, qutc antea in genere di^ xitdedignitatchumani generis, ilia nunc magis iÃ¼u^ frat, zyy /feciatim enarrat, nempe quanta deus bonlt;i homini exhibuit,e3-quomodo deus hominem uoluerit uiuere cu magna uoluptate fecuritate. Voluit enint hominem quiefeere in dco, cz prÃ¦terea nihilominus ht borare in paradifo. vt igitur hanc narrationem ingr^^ didtur

diatur, phntationem horti docm inflituit, in ^uo Ijoti mini laborandum erat,cr in quo ambuluturus crut fclb citer Adam .VtMt uideatis quuliter hortus ifte planta tus fit,prius oflendit omnia quidein alia eÃe creata,fed horti iftiusplantationem nondum ejfe plantatam hoc modo, cr monftratam, etfi arbores conditi prius/Ã¹e^ rant. DiÃinguitetiÃ¤ paradifuin ab alia terra, utfuprÃ pulchre feparauit aridam ab aquis,e^ 4 maribus:prÂ£f tcrea aquas quiefub coelo crc. ita inuenietis pulchre diflingui paradifuin Ã terris, ut uideat homo fibi diflri bui locum multoamceniÃimum ^^flugiflrum, inquo poÃit omnibus modis reflciUarizj'beatus eÃe animo

corpore. Audiflis hominem adimaginemdei crea^ tum, utpote rationalem, qui in fupernis er caleflibus uerfare debet. Sed expulucrc homo: corpori fuo labor adiunilus efl, uerum cum labore fÃ©licitas. Nf talis la borfliit, qualis hodic agricolarum efl.

Ccelorum.) Videtis,iteruinmemoriaminducitgef nerationem coelierter.-Â£,eriflâe repetitiones uobis admonitionu loco fint. Scito omnia ilia eÃe d dco cont dita,er non Ã feipfispoÃefubflflere. C^uod dicit, Gc* nerationes cÅlorutfcias modum eÃe loquendi feriptuo rte.Sunt quidam qui Ã termino generationis er natiuif tatis abhorrent, er non abhorrent flicgant,Generatio ties ccelorum er terrie. vnde apparet Ã¹mines illos po

ttM dd contentiones nd(os,gudm dd ueritdtem inquirelt ddm:z^ prÂ£ter omnem neceÃitdte pugndtit cum dlijh utdliquiduidedntur nojJe.Ccrtum,qudtido dediuinii rebtii loqmmufyudedicimu^ omnibus rebus corporeii-qui hdnc reguldm negligit,non dubium iÃ¼um in inii tis errdre,z^ perperdm [entire.

Hebrdiunicd he literd fubfcriptio^ ttehireck,mdgnum myÃerium colligunt,ncmpemuii^ dum ef/Ãª prafentem er futurum: fed incertiora funtÃ¤f gumentd. NoÃ® pldnÃ¨ credimus uidemus mundÃ¼ eft prlt;efcntem, dliumetidm credimus.

'Pldntuldm.y Omneuirgultiificitiuxtdfudmr:!^ tionem femindle:non eo modo quemddmodum nunettt terrd ndfcuntur,fed d nouo ipfe condidit uirgultd, amp;nbsp;ita omnem herbdin cdmpi priufqudm germindret. Sit Deus principio terrdin condidit et^ordinduit, utuidei tisquo fermotenddt,0'qt(Ã¶rejficiendum fit,ne)npt dd pldntdtionem pdrddifi. Alid terrd orndtd eft in fo^^ tium hominis,et folo dei uerbo omnid opera frild funtf netlid tribudsimbribus,dutldboribushominu. Hoc^ prieuenitMofeshdcparticuld, quid dominus nonduitt fuper terram pluerdt, er homo non erat. Vult dicere'-Deus iÃ¼a omnid fuo uerbo produxit et fud uirtutCjqti^ po/tea fieri coeperunt,cum fupernÃ¨ terra acciperet p?Â« itiam Ã§j- fxcundafieret: pofiea oute homo deputdtKf

Ã® N G E N E S I MÂ» P rjÃ® ut terrdm ipfe cckret: d principio uero fiÃ¢t cult^ifo io Â«crJâc/Ã¯ioinint.

Ali; KebulamdicuntafcendijjÃª. initia quidemtarti non eft coinpluta -, poÃca untem infalutem homintt, ut tcrZiC nufccntiitferudrÃ«tiir, deuscrcduitut tcjTdimg4 retur ex Udporihusjd eft,nubibus pluuijs.Graci habet TTHyHtfi Â«itamp;ixtvip yKÃ, Ã§^/oftsde terraitÂ» fccndebat-.quemÃntem alij occanumputdnt,quad per medtus fubtemneos,Ã§:^pe)- uenus omnem ferrdin hriÂ« glt;it,cr quad fie Ãntes producdt, Eufebius PhilonÃ« dd* ducit, qui fynecdoehicÃ¨s cxponitÃntent pro Ãntibus. CertÂ« inpdrddiÃqudtuorflutnind prtecipudÃi/Ãxt terrd etidm udridfiuinind habuÃ®tz^fÃ¨ntes. Veteres ex ÃebrÃ¦is^;^ LXX. expofiuerunt de Ãnte.

Formauit quoq? dominus deus hoÂ« minÃ© puluerem de humo,et infufflauit in nares eius flatum uitae, faÃ¤us^, eft homo in animam uiuentem.

Ciuid dixerdt dnted, neq^pluerdt, neq- homo erat, idmdeusordindtetid hominem, quicoidt terra. NdÂ« homo de terra dfiumptus eft. lllud admodum diligenter defiribit,ut noftrÂ£ humilitdtisfimus ineinorcs. Poferd WKi Ãlices ejÃe, nifiAdam Idpfits eftÃ¨t, Hoc^ excel foi

ceruices merit o humiliabit. 1:Jelt;j^fim^liciterdicit,jÃ¨at hoininem:fed plaÃnauit dominus crÃrmauithominc, injiurfiguli. Non folum de luto homo formutuseÃfed depuluere,quiupuluis terrafolutaeft. Grad habei^ ](ouji c(^ yÂ«s. Non carnem Ã^bim^uel compadam accepit homo, fed puluerem, ne fuperbud inconditorem.

Infufflauit.) Jdejl, dedithominiuitam.Hebraiiti exponunt,quod intelligcndÃ¼ fit,quod deus ficerit cor^ pufculum illud de terra fic, ut uiueret. Malo in hoc ittii tari Gracos,attendentes quod cateris animantibus di^ Â£lum eÃ,e:yfic hominem generofiore Ãduin putaitt' Et Paulum t.Cor.si.huc aÃ¼ufijje certii eÃ.N eq^ pof fumus negare hominem multo nobiliorem ejfe conditu quam aliaanimantia:no quod fit homo de effentia dit^ na, fed eft modus loquÃ«di apud Hebraos. Spiramus del dono.per C hriftu daturftiritus dei,qui nos uiuificat-

Mvlta quidc bona audiuimtts, qua deus in h o minem collocauit. incomparabile, quod tid imaginemfuam creauit i(lum,Qrin feipfo requiem dt, in deo inquam: ita ut quamuis omnia propter ho^ minem condita ftnt, homo tarnen non in creaturis,ftâ^ in ipfo creatore beatitudinem ex ueram quietem inue* nief.O'ficquideinternusnofterhomobeatuseft.Qii'^ niaitt

HÃ®dW dutem conditi fuinusex corpore O' (tniind,etiam dcHS uoliiit corpori honeftiÃimum locum o delicdtiÃi mum aÃigndre,cMÃtmilis in uniuerfa terrd non inucnii turio hunclocum admodum mdgnifice defcribit.

Plantauit quotÃ§ dominus dcus hÃ¶r* tum in Eden ab Oriente, 2^ pofuit illuc hominem quem finxerat.

Non eft ut pueriliter imdginemur deu arripuijÃe lit gonem, o infldr hortuldni plantaÃe hortulum quent ddm:totdenimiftdregioOrientdliifuprdmodumÃ'Ut giÃrd et dmoend erdt: unde etia reÃ¤e dppelldripotefi^ hortus uoIuptdtis.'^TXÃ§Ki/lairo^ Grtecd uoxefl,0' ni hil aliudfondt quÃ m hortus dpud nos. Similiter dpud Hebroos hortusdicitur.Quidd]'\y nomen loci putdnt,o d uocdbulo nomen regionemfortiri. Vc rifimilius eÃ Mofen per hdnc didionem uoluptdte uelt le inÃinudre,ut in eo loco efÃet homini mdgnd uoluptM, C in quo meras corporis uoluptdtes inueniret, Apud BzochielcmprophetdmO'(tlio^^l^o^(lt;^^d(^ii ot delitict rum hortusinuenimus iperquodfanus intelleÃ¤ushut iuslocidpcritur.

Plantauit.) id eÃ,finguldri curdficit hortu,quent deputauit in ufum hominum. Quo iterit dgnofcimui, qudnti dcusficit hominÃ«, quern creauerdt, cui optima quÂ£(^ inutilitdtein coditdfunt.Porro de parddifo dib

ENARRAT. ÃOAN, OECOL, modÃ¼ uariÂ£ opiniones Ãierunt.OrigmftteÃ^iritudleift Ãcemntnobi'S paradiium, quidleguntarborem fcicn^ tiÂ£ boni nbsp;nbsp;tnali, arbore uitÂ£ cr tnortii : Cf (juoniant

nuUa arbor tantÂ£ efficacia; fit,ut hoinini tribuat uitMt Ã¼quot; fcientiam, quÂ£ Ã deo proprie dantur, ideo putarlli hortum e^fe jpiritualein,ii:^ibi hominipromiffas /}gt;iri^ tualesdelitias. SedutuanarelinqucndaeftiilaoptniO' Â¥uerunt deinde aÃ¼j, qui fatiicognoucrunt allegortdiH non habere hic locum, er neceffe ef)e,ut hiftoriam cet tarn habeamus, e^hi locauerunt nobif. paradifuntiii quibufdamlocis fublimibus, O'non obnoxijshifeeui^ ciÃitudinibus o uarietatibus, quÂ£fub acre contins gunt: in qua fententia funt Beda, Theophilus, o (lt;^â1 quidam. hancopinionemrecipere licet, pitgtiii enim manififteipfe textus-.quialcgimusdeiflisquatu^ orÃuminibus,quori( ortuspleriq- cogniti funt,oâlt;^^â'^ tumeÃperquas terras Ãuant .Froinde exfluminiiitt ipfis licet animaduertere, ubinam terrarum ponendiU fit paradifus. Ã®gitur relidiis Ulis opinionibus,certitgt;^ quiddam ampleÃ¼amur, nempe illum ipfum locum AÃ fyrioru, tiel fupra AÃyriam, in cuius circuitu huiuft^ modi Ãumina uidentur,qui locus etiamprÂ£ alijs Ãrtili^ er amoenus efl,er tune quoq; ab initio maiorem forti^ tus benediÃ³iionem propter hominem.lUum ipfum dico eÃfe locum,de quo dominus loquitur, qui O'paradifâ^

IN GENEST M* Ji tfl'.etfi pojlea propter peccatii hotntnis fuM ^uo^; gio riant cy benediilionem amifit aliqua ex parte, GT ter^ rd incepit dare jjgt;ina! et tribulos,ut pofteafequitur,obf ttoxiamalediiiioni. Ndm uidebimus banc opinionetn fatis qiMdrare O' non e^'e impiam, into etiampluriinii fidei noflrÃ¦inferuire. Sicenimcognofcintus,quanditt deo reÃ¢e feruierinms,etiÃ¢ elementa o terra Ã©r omnia hoininiferuire ; ubi autein inobedientes deofrilifueri* inns,omniaquoq; fuum minifleriunt iu/lo deiiudicio nobis negare,idquodinpoflerioribusmagis liquebit, Quidant multa annotarunt de pdradifo,fedilla fuji ficiant. videamnscuramdei ergahumanuntgenus,

HortumEden.) Inbortooinneshominisfenfitsrea ficiuntur,oculi uiridarijspafcuntur, aures uolucru can tu mulcentur,nares odoratufiagrantium herbarum op plentur,guftus quoq^ fruiluum dulcedine magnam uo* iuptatem adfirt. Sunt o moties loci, in quibus quiea fcere,O' lajjdmembrareÃcitlare licet. Proinde locunt omnibus deliti/s affluentem,paradifum reile appellabi mus. Hine etiam illud nomen translatione diilum arbi tror,pro loco refi'igerq o gÃ udij bcatorum,quod anbi malatronis reducendainparadifumÃierat, istamnon opus habet huiu[modi corporalium locorum folatijs pi ns, cui fola Ãgt;iritualia fuam faturitatem cz delitias ex-hibent. Tamctfi prtfterea nequaquam ncgdKerim inÂ»

ENARRAT. IOAN* OECOb eorporea loca inuenin. Voluit C hrifluspoUiceri Idtro^ tti perfcÃ¤iim guudium ztr infignc, ut elJi-t fecum in radifoyUbiiamnuUui ampliu^doloribus locm, ut p* prct hunc terrain, inde etia freilius poterimui expoW^ i.Cor. li. re,quodPauluiferaptumdicit quodammodoin terti* um caelum. Neq^ fatis upturn corporalia lUa tramÃrf^ in alium locum. Quandoquide homo fic conditus,qudn turn ad corpus attinebat, decebat ut honeflior illi effet habitatio.

Oriente.) Alij ab initio habent,fed malim ab Orh ente dici,ut fcriptura loquitur,rejficiens ad tlierufalÃª' hiiquiputantinagro'Damafceno,uelinterrapromif fionis Adam conditu, deinde in aliam regionem tranf latum, quÂ£ paradifus diÃ¢a : fed relinquo ilia tanqueiin incerta.

Et fedt germinate dominus de us de humo omnem arboremjquÃ¦ concupi^ fdbiliserat uifuijÃ´i^commoda incibÃ¶, Sc arbor uitÃ¦ erat in medio horti,atcg af bor feientiÃ¦ boni SC mali.

Hic planÃ© uidetis, quare Paradifus hortus uoluptd^ tis dicatur. Prat omnigente arbores iÃ¼ic plantatlt;Â£,alfe Ã»u iucundiÃimte, crfruÃ´Ã®us efui fuaues,Qr gratifiÃ¢t faporis, et htec feruiut humanis corporibus.AdiunÃ¿d

IN G E N E S IMÂ» n Htinem etidm probare, nt poflea audietis, dft agttofce^ retdcum conditoremfuuin.'Vetercsinterpretatifunt, quod iuxtd illdin arlorem homo fcientiam boni O' ma a dcceperit, quiaibi aperti funt oculi eimpofl pecca^ tum,o ftc lt;tb euentu arborem iUud nomen fortitu e/Je: non quod arbor perfe poÃitfdentia boni o ntali pra;^ flare. Sic Icgimus aquas contradi{lionis,quia ibi popue liÂ« ludÂ£orii obiurgati fiicrunt Mofcn o Aaron. Ifent Ãns iuramenti, non quodÃns iurauerit, fed quod ibi in ratum fit. Et fimilia multa loca in fcripturis obuia funt diligcntilcdori. Siceandem ob rationemuolunthanc drborcm dilt;!klmefjc,bonio'gt;nali fcienticearborem. 'Deus pratceptum pofuit,ut mox patebit,ne homo coa tnederet de ilia arbore. 'Verefidt arbor ,fed non habea bathuiufmodi efftcaciamperfe,tametfiuna eademji conftderatione fuÃ©iusÃ¼lius poterantuideri. Theodoa retus cum hunc locum cxplanat,fimilem locution? effc dicit de baptifmo, quod per aquam regeneremur: non quod aqua ilia per fe fit maioris efficacitÃ©, quÃ m alia aqua, fed quia iuxta hanc aquam regeneramur dato ffii ritufanih .EadÃ© locutio de cÅna dominica eÃ. O' cor pus dominicum appellamus. Sic quoq; arborent uitte intclligimus,no quod arbor uiuificarepoÃit, quod pro prium diuiniffiiritus efl. Si caro nonuiuificat, caro inÂ» quant Chrifli,fepofita diuinitate,Ãed ffiiritus efl qui uia e

ENÃRRAT. IOANÂ« OECOLgt; uificat, multo inittui necuÃ¼darbor. Erat tarnen fignumpofita, ut fi quide homo obediens inuentus ÃÃ¼f fet, abfiinuijjetq; d ligno uetito, propter obedientiaftf fuÃ¤potuiffetcomedere de arbore uitie,et ficdiuino nereimmortalis fieri.lam autem deus fie ordinauit ho* minem,ut haberet unicum magiftrum, cui omnino ad* hierere debebdt,nequaquam fidens fiue rationi:neq; if hifee rebus aliquid tÃªtare debuit, nam hoc, ut audietiigt; hominipotifiimÃ¼efiÃ dco prteceptu.Et ficetiantodt initio uidemus, utcofiftatuera lufiitia, nempe exfidtf ut credamusuerbo dei, neq^ fcÃ³lemurnoftrÂ£infirnidf tisfiomniamamhincomnemalu proceÃit.Ettllaprif^ cipio deficribit antequam mandataponat. ^ihilautetf omnino omi ttere uoluit dem, quod uel adfirtilitatciVf uel ad uoluptatem locipertineret.ldeofiequitur:

Et fluuius egrediebaturde Edena^^ irn'gandum hortum, SÃ¼f indediuideba'* tur, ÃC erat in quatuor capita,

Et aurum terrÃ¦ illius eft bonum quoqj ibi bdelliQ amp;nbsp;lapis OnychinusÂ»

Nomen uerofluutjfecundiGihonÃ® ipfe eft qui circuit totÃ¢ terra AethiopiÃÂ» quot;nbsp;Potto nomen fluuij terttj HidÃ¦kel, (yhio

Ã¯ K G E N E S 1 M* Ã®4 Sdhtcuadit ad Orientale plagam Affy* rixâ.8lt; quartus fluuius eft Euphrates.

Dicit qiMtuorÃiifJefluminapriecipuainpitr^ilifo^ GÃ¤ngen, Nilum, Tigrim Euphrcttem: quorumctt pitu trium nofcuntur, de Nilo duiitatio Ãiit. Si autent conjiduerii hiftoricos de Nilo, quamuis incerta fit dus origo,cr bene expenderitÃ¹ quid fcribant,uidcbitis zyquot; dus ortum.ElamcertÃ¼ aduerfasorigines haberehxc flumina,Wlus enim Ã meridie mare mediterraneum in^ fluit,Tigris Ã Septentrione, Ganges db Orienteprope rat in mare-lnjfice tabellam,z:r uidebisquem locÃ¼ na bis fcripturacomendet: namquandoquideiniftaflumi nanotiora funt etiam alioqui in fcripturis, tametfi qui dam uariant inter Pifon et Gihon,malui noflrosfequi^ Neg- me impedit fine Troglodytaru,fiue Arabilt;efelia tisregionÃ©,adquam properat Ganges,influatmihil oo) mnino idadimet noflra:fententia:. InuenimusetiÃ Ni IÂ«m tranfire terrant Aetbiopi(e,antequampercatat phraÃ¢a,quÂ£ uocantur xxTixifsTnx,defluatin Acgjf ptum.Prlt;etcre4 maxim.'is effÃ¨diuitias in Arabia cr IÂ« diafÃ¨rÃ¨ omnibus confiÃ¢t. Scribit Mofes ibiaurumopti mum effe,ztrO nychinum gemmam, qiue jjieciem reÂ« fÃ¨rt unguisiQr pauds gemmis ibi comcmoratis,oftcna dereuult terram iflam locupletifimam ejfez^ditiÃiÂ» mam- Suntquiexillisfluminibus uariasallegoriasiiti

Kf he re conantur. Alij cjuatuor EtiangeliÃai, alij tuor doilores Ecclefiie inde eliciunt: cauete ab lÃ¼ii gis. Multo tufius eÃ inde diÃere,deum bene uoluiÃc bo mini, c^huiusntundi opesdediÃ'e,iitÃuamuriliii^'^ gioriam eius. Exploditur etiam hic hterefis illoriiin,lt;li^ bonas dei creaturas inÃmantyO' ([ui iuÃitiam ab exti^ nis leÃimant, tum uera iuflitia inlra nosÃt. Ego co*gt;* tentus Ãim hiÃoriu ipÃi, ijuandog^uidem benignitdteH^ deicommendat. Gtbon fiumenpr.ecipitdtÃ'ipfum(J circuit terram Aegypti. Tertiuin Ãumem Hideckd) tyrapudGrlt;ecos cy Lutinas Tigris uocafur, Ã ueloÃ¤* tÃ¤te nbsp;nbsp;rapiditate nomen habens.fupra AÃyriosÃitib

Etium MeÃ)potdmia nomen habet, quodÃt media iit^ ter duoÃumind,queeÃuunt inter AÃyridm Qrc.Fliiub us qudrtus eÃ Euphrdtes. ltd omnibus modis latitudo iÃius terrte nobis defcribitur, ne putemus paruum eÃt locum, in quern deus Addm pofuit.Et tcrrd iÃd,qtutit dominus homini deÃinduerdt,ÃitÃugifird omnino, Euphrates Ãicut Eiilusinunddt, P arum cedit Affyrit Ãrtilitdte Aegypto.

Tuht itacp dotninus deus ipfum Ada amp;nbsp;pofuit eum in hortum EdeOjUt cok^ ret ÃÃ cuftod iret ipfum.

initio noluit deus hominÃ« eÃe otioÃm, quod bent hicobÃruandumeÃ.iiebrdicum mugisperiiÂ» netad

IN G E N E S 1 H, 55 fief ad ctdturam agri, ad o(}erationem,c}uÃ gt;n ad in^* habitationem'.cjuamuis Latini ftc lo^uantur, cr coâere pro inhabitarc acdpiant. Omnino homo obledatuÂ» ra; erat felÃ¨ plurimum, etpotuiffÃ¨t,fiperfliti(JÃ¨t in inÂ» nocentia (ua.]

CuÃodiret.) Ã¯defljtitfÃ¨ipfum fcruaretcuftodienÂ» do,ne ainitteret taies Ã dco ftÃ concejjÃ t diuinas.NiulÂ» tÃ¦ Ãlicitates etiam nobis funt promijjie, quas C hriflus, reddidit (ua prlt;efeniia. duemadmoduin Adam nutU folicitudo de rebus Ãsturis erat ,itacynos ubi regeneÂ» ratiperChriÃum lÃ¹erimus,exuemus etiam tÃam folÂ» licitudinem, or proijciemus in demi ^^em noÃram, 'iÃ¼obisetiamgratÃ fima cruxleuis erit perChriÃum. Ewt igitur Adam Ãlix, or poterat in ea ÃlicitateperÂ» petno manere. Item uoluitdeus eu laborare aliquid,ne ocioÃseÃet,fedfine uÃ¼a moleÃiacr cura. Nwttc Ubor Â«obis malediilio eÃ. AdÃ¢ ut dominus deledatur in horÂ» ti delitijs, nbsp;nbsp;ita dominus eÃ totius mudi :pcrhoc enint

omnibus modis excitatur homo ad agnofeendam domt Â«i beneficentiÃ¢.Deindefequitur,quodprieccptudomi nws homini dederit, ex quo difeimus quid ÃeiathomiÂ» nÃ© iuÃuztr iniuÃu, de quare proximeÃifius dicamus.

PrÃ¦cepit^ dominus deusipfi Ada dicensâ.De omni lignohorticomeden* do comedesÂ« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

De arbore uero fcientiÃ¦ boni 8C ma# Il, ncquaquÃ¢ comedes ex illa : alioquin quacuncg diecomederis ex eajmorien* domorieris,

catum,^ expeUendÃ¯texp4rcidilb,quÃ¢re nÃ¢itt ilium introduxerit, quare etiam eipr^ccptum dederit, quem fciuerat prÂ£uaricaturum .Atqui multo tutius ret ab huiuÃnodi uanis quteÃionibus abftinere,quÃ m âli uinÂ£ maieflati oblatrare. Ã®Jeq- citim eftÃgmenti dice^ refigulo, quare fie me nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deus AdÂ£ in initio dÃ©dit

(trbitrij libertatÃ« : hocenimfiitentur catholiciomnesgt; in initio inqua dÃ©dit, iÃ¼ud tarnen nonprÂ£iudtcat, quin deus operetur omnta in omnibus, Ã , quo uelutipereitid fonte omnia bonaÃuunt. jllam libertatem homini dÃ©dit deus, quod eer te multo honeÃius homini erat, quant [t eibÃj; omni lege egiffet, nbsp;nbsp;quaÃ abfq- ratione coaSlttt

Ãiiffet ad fÃ ciÃ«da bona: Ãc neq- uirtus declarata in Adi fiiijfet, neq^ ignauia eius maniÃÃata.Porro illius erat, donisÃ deo tarn liberaliter coneeÃis bene uti.Quoi peccauit, fuanegligentia er ignauiapeccauit. Quoi autem tantis donis prÂ£diti^ Ãit,z:r tanta beneÃeia cepit,diuinÂ£ beneuolentiÂ£fuit. AdijcerehocpoÃÃ¼^ tnus,quoddeus uoluitAdamÃbijpfi notiorem redde*

: . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;re,Kl

, utcogno/cerct quidttM deo dcbmt, utetiam fuant Ã-dgilitatem dgnoÃceret. Et irfeo aus exempla omnes moncmur,licet firmiÃime flemus,tdmen in tima re domini dinbulemus,^' prouidedmus ne ldbdinur,iuf Xtd PdulidiÃ¢uin:Qui fldtuidedtnecdddt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gdld- tdC

Prlt;Â£cepit.') Quid dominus erdtÃdeoreÃ¤eprteciÂ» picbdt credturieÃae. PrÂ£cipicbdt dutem deus rem mi^ ttime oneroÃdm: prtetered innumerd bond concedebdt, Crex iUisplurimis quenddmcxiguumcenÃimpofceÂ» bdt,quo dgnofceretureÃÃe dominus.

De omni drbore.) Hoc efl,mdgnd libertdte poteris comedere, etdbfq^periculoquotieslibuerit. Hicuide tis ijuomododeusmultdbond primo hominiconcedit.

Vult Mt ctidin indicdre dominiu fuum, idea pr^ceptu teui/Ãmum ddiungit, quod homo fcrudre debuiÃet.

De drbore fcientilt;e.) Audiflis unde drbor nomen fcoc dccepit. Quemddmodum fiquis dominus dcdijjÃ¨t ciuitdti dliquÂ£ mdximdpriuilegidjnfignum tdmen pe tcret quotdnnis non nifi dÃcm, quo dgnofeerent ipfum ejÃe dominum :profiÂ£h nonpoÃet huiuÃnodi ciuitdi conqueri de domino ,qui plenum libertdtem coneeÃe^ rrft, C multd bond, quiq^ nihil repeteret dliud, quÃnt unicum dÃÃem. Ã¯td deus minimumprÂ£ceptum AdÂ£ dederdt,imc) er uiresfdciendi Ãibminiflrduerdt,Ã quiÂ« dem homo uoluijÃet ferudre hoc prÂ£ceptum,z^ itd

ENARRATÂ« IOAN. OECOL, ctiam immortulitdtan a^ecutM ÃtilJet. Adiungit dutc maximum periculum, quodÃ non udit id honoris deo dare,Ãtltem periculo fuo monitus, ohcdicns Ãt.

Quacunq-die.) HoccÃ,certiÃimcmorituruses, er nihil certius'morte tua â Obijeiunt hic, cum Adattt nongentos er triginta, annos attigerit,quomodoilllt;f ipÃo die mortuusÃitSReÃpondeo-.EÃmors corporis,(3* eÃ mors animlt;e. Quantum ad anima pertinebat,mora tuns eÃ.Porro quod ad corpus attinet, certiÃimus erat fe moriturum. Nam licet Ãupputes nongentos er ginta annos, er illosconÃrs cumimmortalitate ,uix eos pro momenta habituruses. PrÃ¦tereaquandoÃen^ tentia mortis iam pronunciata eÃ, in re is ab omnibus mortuus eÃe dicitur, etÃiadhucuiuat.Ua ctiam certiÃ Ãmum erat Adam, quo ad corpus, mortem nequaqui euaÃiru. Prueterea dum hiclegimus, pr^ecepit de oiniÃ¹ ligno erc.uult dicere : Ux omnibusÃuilibusquos tibi concedo, audaÃ³lercomcde,er his ad cognitionem mei excitanduses,uelexcitari debes, utgratus mihiÃis,(y cognoÃcas quam tibi fit pernitioÃum,Ãuoluerisiuxtlt;t rationem tuam ambulare, er tuis uiribus niti. Nam Ãi edere de ligno Ãeienti^ boni zj- mali, eÃ udle nitiproÂ» pria ratione, er non credere deo. Statim hic uidemUS iuÃiÃcationem Adie, qualem nam habuerit, O'ÃcneÂ» ^uaquÃ luÃificabimus tllum Ãds operibus, luÃus Ã deo conditus

IN G E N E S I M. 57 condititi eft,cum Ã»m nullum opus bonu ficiffet .Quid Ãcerc poterutcumnondumeratfPorrolÃ¤pfum uidc* mus ipli tribut. Vt autem iuftificelur,ex fequenti cupif te faits dare patebit: fola enim diuinabenignitatc iufti fcationem concedi uidebimus.

â¢ Et rurtum dixit dominus deus: Non cftbonum utfit Adam folustfaciam illÂ« adiutorium quod fit coram eo,

Quamuis fuperiori capitc audiflis deum mafcu^i lumorfceminÃ jicijfe,tarnen hic clarius dicit conditio ne muiieris, Priora generaliter propofita ftierut ii:^c, Vir non eft lap fus, neq; prteuaricatus pratceptum dei, niftper mulierem fedudus. volens igitur deus oftende te,lt;}uomodo Adam fedudus fit,tempeftiue ponit,quoi modal muliercondita fit:ne quis obftreperet, Poterat deus non condidifte mulierem, qua; cejfura e/fet in tan tarn pernitic homini. Hoc igitur pra;occupat,cr' often ditittam diuino cofilio finnatam, cr admodum utilein Adie ad conferuationem humani generis, ztr alias ob caufas,c:rc.

Adam folus.) Omnia alia animantia codita erant cum fuis comparibus,nempe mares crfoemina;: fed homine principiodeusfolumcondidit, cuipofteaetiÃ¤ ^dificauit mulierem,quo magisadmiraremurillud opt ficium,Qr maior conftaret amicitia inter uirum or

uxore m. Id licebit etiam ratione ÃrmationU cognoÃeÂ» re.Qttidiiin inÃmantes coniugittm, mattiftfte blaÃhe mant contra /}gt;mtum fandum, audentes malumpro^ nunciare O' dicere,quod deus bonum teflatus eft. Ecce 'Euaprincipiocondita, non ÃitinÃrior Adam aliqua exparte : nametipfadiuinoÃ^irituprlt;editaÃit,etiaÂ»t condita ad imaginem dei. Proinde non erat mala cred^ tura dei, quie in utilitatem uiri condita. Legimus apud Paulum i.Cor.7. Bonum efi liomini multere non taii^ gere.Nomenautem BONI nonnunquam cÃ¶moditd^ temÃ)nat:cftq;Ãntentia:Admoducomodumelfetho^ tnini,Ã moleflia midierum carere poÃit,fi nullam oinid no duceret. Sed quando Bua codita in paradifo, ab ini* tio fuie conditionis reda condita eÃ, ut minime moh fhieffÃªt itiro. Nam degenerlt;Ã¼tdo quando Ãda efl dcte* rior,excidit Ã fuanobilitate.

Sit coram eo.) ld eft, ut habeat etia multam coin tnoditatemexmuliere,adproa-eandaprolem. Chry^ foftomus dicit ; Cum uir grauioribus curis occupatuTf fitmuliereifolatio. Singula qud;hicadaft(nt,ftqu^ rede expenderit, inueniet multa utilia, quÂ£ in honore coniugij diikii funt. Pieusauthor eft coniugif. Budit paraMfto condita eft, Adam extra paradifum. DfÂ«i Euamad Adam adduxit, o principio Adam/piriti* prophctico Ãtura myfteria cognouit, ut textus habet-

1 N G E N E s I M, }8 Nott deMat aute deus propter negligentia Eult;e,inulÂ» ta alia bona omittere. Ambro fius cgregw in bunc locS de tono uniuerfitatis non obmittendo,edifferit. Et hoc planÃ© non decebat conditorem omnipotente ,utin ope re fuo impediretur per negligentiam unius, ut que con denda erant poflhaberet, D ecebat aittem Adam prin^ cipio ut cognofeeret fecum quÃ m neeeÃaria eÃet ipÃ uxor, er quam utilitatem eÃet eiaUatura.

ItacÃformauit dominus deus de huÂ« mo omnem beftiam agri, omne uoÂ« latile coeli,adduxitcp ad ipfum hominÃª, utuideret, quomodo appellaret illud; omne cnim quod ipfc homo uocabat in anima uiuente, illud nome cius eratÂ»

Caufaquare deusaddud curauitanimantiaadAÂ» dam,hiecfiiit, ut uideret in omni genere hunc eÃe ordi Hem dei,ut per coniugia Ãiecies conferuarentur, erÃe quoq;humanum genus multiplicari debereper muliea renijuel adiutorio mulieris multiplicandum. Quamuis interimetiamaliam dignitatem Ada; cognofcerelicet. Supra dixit M.ofes,quando conditus fit Adam,ut domi naretur pifeibus er uolucribus coeli (^c. iam reipft declaratur eÃe dominus. Nam eit omnia iÃa adducun^ tur ad Adam,quibu5 er nomina imponit,certeper hoc ^am cognofeitur omniueÃcdominus.ita Nabuchtt*

ENARRAT. IOAN. OECOL. donofor cu tmnftulifjet tres pueros in Babel, mutauit eorii nomina, nbsp;nbsp;Ãc mutatis nominibus in Cuam gentÃ©

tranÃbant ut ipÃe dominus iÃ¼oru ejÃe cognoÃccretur-Sic hoc loco Ad^ dominiu Ãtpra omnes creaturas co^ probatur. inÃnuaturetiam hic quanta cum (ecuritate tunc temporis uixerit Adammam non bedebanc illutn befli:e,alioqui natura feroces.

Adduxit.) Qum Icgimus Adduxit, non intelligia musdeumcrajjoquodam modocoegijÃe animaliauel aues,feddiuinaipÃa uirtusÃc ordinauit, utanimalid iflaÃgt;onte accederentad Adam, cr uolucres each con f^icuo' Ãerent, er piÃ:es qui in aquis erat adnatarent. latgimus etiam de Eua, qua; adduihl eÃ uirtute dci Ãe erdinantc,id efl,acceÃit ad Adam â IJeq; hie opus ejl, utponamusquandam uiÃoncm, quaÃ. Adam uidiÃÃet ea,ut prophÃ©tie Ãtas uiÃiones habuerunt.

Igiiur uocauit ipfe homo nomina cut'c^ mmento amp;nbsp;uolatili cÅli, omni^ beftiÃ¦agri: ÃC pro hominc noninuenil adiutorium quod effet coram coÂ»

Hic Ãsb fine huius Ãententia;, habetis quare omnid dliapriemifiafÃ¯nt,cr quare auesztrpiÃtes ztrc.addu^ xerit.Videmus enim neq^Ãilum pro impoÃtione nonÃ num adduila efi'e,Ã;d hac occaÃone uoluit deus, ut A* â itiin db initio atitequamÃrinaretur muliertcognoÃtea retÃbi

I N G E N E s I M* 39 Wt fihi opus eJTc multere, ciuam maiori gratitudine in uxorem deberet recipere ft lUa eontingeret. Habemui ctiÃ hoc loco admonitionem no inutilem, fed nece/TaÂ» riÃ ,ut curemus ne ita temere coniugiufideliii conueni ant,rebus non anteaprameditatis, quarenam ducen^ dafit uxor crc.

El fectullabi dominus deus foporÃª in Adam, SC obdormiuit,tulit^ unam ex coflis illius,Â« clauHt carnem pro ea*

Et aedificauit dominus deus coftam, quam acceperatde hominc in mulie* rem, 6C adduxit earn ad hominem illÃ¼*

sic igiturdeiis fvrmareuoluitEuamconfbrtÃ«uiri tnulierem, ut effet ariliÃima confuetudo, er amicitia inter uirum er mulierem : proindeex lateribusAdtC affumpturus idam, immifit Adie prius foporem ut obÂ» dormiret. Qjtamuis potuiffet deus etia non immifjb fit pore omni facilitate eandÃ« coftam aufirre ab AdÃ ,fied noluit.At^ui hoedeiconfiltu erat -, ut c^uodammodo la tore cjuodÃ uideatur Ã uiro abfiraÃ«lÃ¢ eÃe mulierem,et w Ã¹erum ilia ma^is uiro comendaretur.Et ne cjuis hor ror uirum ohrueretin principio conditionis,talt medio ufius efi dominus .I^eceffieeftut hic ration! noftrÃ¦ uaÂ» ledicamus,erhifloriÃ¢ effe finamus hiftoriÃ¢ : deo cnint ^uifitc codidit omnia,hoc quo^; ficiÃ¼imii erat, nempe

aulirre coftdmyZJ' pro ea. carnem apponere.Nam ifilt;) miraculodeus uoluit fummamcbitritdtemdtq^amici^ tidm nobiicotnenddre^quamconiuges inter fe ferudre debent: deniq; docere ut unufquifq; coniugÃ« fudtn pro cdrnefuddgnofceret.Habemusdutemexhocloco ey : fcquentibus mdgnum tnyfterium^quod Apoftolusitt epiftold Ephefiorutn cdpite ; .expldndt. SdcrdmentÃ¼, inquit, mdgnum efl, uerum ego loquor de C hriflo ZT ecclefid. Ndm ficut uiruxorem dindtjtd deus ccctefid dm, qudm fuo fdnguine redemit,etidm dmdt. SicfirÃ¨ myflerium hoe inprincipio mundi explicdtÃ¼ eli,quod Addm fecundo mortuo in cruce, uel dormiente,de IdtC reiÃ¼ius fumi ecclefta deberet,cumexiret fdnguiszy dqud. CertehisfymboliseccleÃdcbgregdtdeft.chrid lodttlt; fius dd hoe dÃ¼udit cum dicit : EgoÃ exdltdtuslÃ¹ero 4

tcrrd,omnes trdhdm dd meipÃcm. PorrÃ³ eccleÃid,qult;e tdntoprecioredemptdeÃ,iuregrdtdeffÃ¨ debetfÃonÂ« fo Ãuo ChriÃo,ziriÃ¼um intentius dmdre.'Ã¨io duro neiÃ argento redemptd efl, fed preciofo fdnguine ChrifH^

Adduxit.) Vt cofiderdretedm, qudntdpulchritu dine er decentid d deo conditd effet, qudmq; congiiul fuis moribu5,et dptdfuo miniÃerio eÃet. Ã¯Ud etiÃ¼fepe repetit, quid hoeeÃ tndgnu mirdculu, ut eÃetuirdgo, etfi dliud fonet uirdgo. N ueprophetid Ade ponit,qtu( cognouit,qudre mulier Ãc eÃet cbditd,z^ qudm Ãtdr^ iid confuet

Ãjcofuctudo intermtdim et uiru,nefnpe utreputM debeÃ tpro uMcarne. Proximeillafitfiits explicaboÂ»

SOporein miffim in Aditm, guidctm paruin Ã¦^ui inatrimonio, /i^nificare dixerunt,^uo d hi ^ui /Ã¨ iungunt inatrimonio, nonnihil dÃ©clinent Ã difciplina, CrobferuantiauitafublimiorisGrangelicie, cfpro^ pterea confilium iÃud uocant fbporem: in quorum fen tentia eÃt AinbroÃus. Verum ft quis uerba quie fequttn tur rede expenderit, imo etiam ea qHÂ£ antecefferunt, uidebitanimuAdcealiquoinodo iÃuflratuin uberiori dei dono. Idon enim talis fopor erat, qui eum Ã diuinii rebui cotemplandii iinpediebat,(ed qui carnalia coinn pcfcebat,Ã§:^fenfum rerumabducentiumÃ deocom^ priinebat, PracejjÃ¨ratiain antea confilium uifisomni bui animantibus, or hoc ordinationc dei: unde cogita bat quid de fe flatuijjet deus, et in hac cogitatione exi^ fiens fomnus inijfus eft,cr in fomno prophetica gratia iinmijft. Pr^tereainparadifo Adam,quando no pecÂ» carat, nihil tale fÃ¨rendu erat, quale poft lapfum: de ij's dico,qult;e ad concupifccntias carnis attinentiÃ¯ltec aut dida effe prophetico f^iritu Apoftolus teftatur,^^ C hriftus ipfe,qui deo uerba illa tribuit.Videmus etiant alios quofdam fandos uiros propter coniugium diuino munere er propheticoftgt;iritu non effe priuatos. QgfS

ENARRAT. IOANÂ» OECOLÂ» propius ad deunt conceÃit,quam Mofes ipÃefQtiii Di uide magis illuflratus Ãdt^ut taceam de ApofloÃ¯ts, qui in noua legefuerunt. Ã¯taq^ uideamus ultra prima om* nium prophetia iÃ¼am, quam neceffÃ¨ erat non ejjÃ¨ uul* garem tigitur interprÃ¨te Paulo fonabit in ChriÃum Cr cccleÃam, tametÃ pulchre hiÃoria pra;Ãruaturt Sciatis etiam Ãmilia in alqsprophetqs euenire,ut dum qu^e iuxta hiÃoriam uera funt, nihilominui etiam alia j^iritui Ãaniius iÃ¼ic recondiderit. QuemadmodÃ¼ pla* neeÃ uerum ferpentÃ« leneum ÃiiÃÃe exaltatum, nbsp;nbsp;ua*

luiÃÃ Ãanare ab iilu eum qui iÃ¼um aÃiexerat: nihilomi ttuiÃub ca hiÃoria Chriflus pateÃtcit arcanum quod* damdelituilÃe,nempe eosquiin ChriÃum fuÃenÃum credituri ejjent,^ oculis animi inÃgt;eÃ¤uri,uitam ater ttam habituros,quamuis Ã Ãerpente,ideÃ,diabolo, morÃu letiÃroÃierintlaÃ. Proindene contemnamui eoi allegoriai,quaa ApoÃoli interpretati Ãunt, etÃ hi* Ãoria certa fit.nie hiÃoria docet,primu placuijÃe deo Euam Ãrmari ex coÃa Ada.

Et alt homo ilie, hac u/ce os dÃ§ ofli^ bus meiSjÃ¶^ caro de carne mea,huic uo cabitur uirago,eoquodde uirofutnÂ« ptafit ipfa.

Sic quidem nunc placuit deo, ut mulier hac ratio* tieÃrmetur,ex me fumatur,et ex latere mco. PoÃhae alia

, â I N G E N E s 1 M* 41 tÃ¤tet ratio erit,nÃ«pe excoiugioproditurifunt homines^ ideflpueriii^proptereaiftam uolo uocari r?15ââX id efl uiraginem. Etfi neq^ ittins uocabuli proprietdtÃ« Ldtinusfermofdtis explanat. Significat autem mafcu UmcrfÃ¨rtemuirginÃ«.Gnecireliquerunt yuuKlxct. Ã¯ta iuxtd hifloriam dignitatem mulieris anditii,quÂ£eâ nam iUa, quia de uiro fumpta efi. pojtÃ³ ^KÃd Ãturmn poflhacfit,prÂ£dicit.

Propterea deferÂ« uir patrem fuum 8lt; matrÃª fuam, QC haerebit cum uxorc fua, eruntep in carnem unam*

culum.Ciuamuis inter parentes er fiHos magna fit ne ceÃitudo,arÃ¤ior tarnen fiitura efl inter coniuges: nam propter coiugesrelinquendi etiam funt parentes.Non quodillisiuflus honor denegari debeat, id quod fatis caueturinfacrisbteris, perillud: Honorapatremtuu Exod.i0. et matrem tuam,ut fislongteuus fuper terram. Sed fic relinquant parentes, ut propter amorem parentÂ», con iugalem amorem non diflerdant, quandoquidem hu^ tnanum genus fic feruari debet. Sunt quidam qui inter pretantur huncuerfum eo modo, ez dicunt, iam mox ab initio excludi huncgradum,ne parentes uel pueri cum parentibus remhabeant,zy quodiamprueludat diuinusfliiritus, fiituros quofdam gradus intra quos ha

ENARRATÂ« IOAN. OECOL. tnofefe continere debeat. Scd hoc relinquimus. Pojkii in Lcuitico traHabimus ^quomodo n lÃ©gitima matri* monta arceripoÃint, qui unius carnis eÃÃe cenÃentur.

Vxoh ddhcerebit. ) Honefla rutionc udbicrebitÂ» Uamfiuelit relinquere dcuin prop ter uxore,ut Adant qui noluit Ãuum uxorem contrift are, male ageret, id^ fana conÃcientiafteripoftet minime. Honefte tÃ¼uantf liberos procrÃ©ent, in gloriam dei educandos. Vnaca^ roÃunt,quoniam ex duobus Ulis prodit unus fruiluSt tanquam ex una carne. Et uir non habet poteftatent fui corporis, neque mulier, ut taceam de unanimita* te or Concordia, quam alioquiÃeruare debeant. Scia antÃe etiam eiuÃdem nature er dignitatis efte. Tales^s erantcum conftabatadhuc innocentia. Prietereaex latere Ada; depromptaeft mulier, nonex anteriori parte,ne dignior cenÃeretur,neq^ expofteriori,ne uilior haberi poÃit : fed ex latere, idea ut fit coUatea ralis ,lt;:tri taut fit in adiutorium. Et quia htec non tant adÃrmandos mores pertinent, quam etiam ad confti* tuendas refÃublicas,apud quas adulterium male audit, negligere haud coniienit. PorrÃ quodad allegoriain attinet, delibatu eftin fuperioribus. Gaudeamusilliuf dignitatis nos eftÃ¨,cuius eft Chriftus.Os noftru ipfe eft nosq; ex carne eius,quandoquidÃ«genus humanu aftuÂ» mere dignatus eft. uaicfumtna ecclefuez^noftrorutn

I N . G E N E s I M* 4Â« omnium di^nitM. Ciui enim cctrncm alfumpfit ncflri Oquot; jpiritum comunicauit, effvcit ut cum iBo unum fi* mus, loan. 17. Nd/Â«rrf nonpolJumusunum eÃe cunt pÃ¢tre, fed quiaChriftus unius naturÂ£ nobifeum efl,ex cep to peccato,ita etiam dignitatÃ« fuam nobis quodant modo comunicMÃ aflumpta no/lra natura.Ciuod cit, Deferetpatrem ctfc.fide Chriflo uolueris cognoÂ» ^ere,hoc modo accipe: Rehquit C hriflus fynagogant Ãr'cognationem fuamcarnalem, z^adh^flt eccleflief quieuiuitfecunduinflirituin-.uultdeniq; efle caput no flrum,et nos pro membris habere fds. Si fliritus Chri fli habitat in nobis,erimus uera dei templa: or quifl^i^ ritui iÃ¼ius adha:ret,unus flirituseflicitur cum illo.

FucrÃ»t autetn ambo ilii nudi, homo (inquam ille) QC uxor eius,0d non er uÂ« befeebant*

Paucida uerba funt,fed admodii prtegnantia.Quid refirebat dicere Adam nudum, nifi gloriam egregiant eontineret nuditas i nihil dejorme erat iUis, neq^ ipflt erubefxntia: erant reÂ£li, iufli,uefliti innocentia,pra;^ terea non mordebat illos mala conflientia. Baccffl^ milia per hanc nuditatem fignantur. Felix efl innocen tiaflneueflibus.neq^periculum ibieratpeccati. itit omnibus modisdeus condiderathominem filicemiiy^ fecurum, tamcorpore quÃ m animo.

IÂ« hoc cÃ¤pite tertio defcribit nobis Mofes diuinui propheta lapfum Adlt;e, cr quomodo iterum refldurit tusfityCr lt;itMm poenam Adam et Eua luerint propter peccdtum,c}uod perpetrarant contrddei legem.

Erpens uero fuit caliidior mnt beftia agri, quam fccit deus, ÃC dixic ad mulieretn: Etiamfi dixit deus, non co* medetis de omni ligno horti.

lUeuerÃis prÂ£mittitur,quocomodius cÂ£teraded fcribantur,cr ad epicheremapertinet. Indicaturut enim Mo fes cuius dolis Adam lap fus fit,organu ipfuin primo defcribity quod dtemon elegerat. Serpens aflu* tus efl pro; omnibus beÃijs-.cietera animantia bruM funt,quoru aliqua magis caHida funt aliqua minus. Ser pens ilk habebat blanditiÃ© quandd,e:T miram caHiditd tem,per quam Euam feduxit. Arbitrantur quidam tune aliam fiiiffe figura ferpentis,quÃ m nunc eft.Mid* ta funt etiam genera ferpentum ; quidam ereHo collo uadunt inter reptilia, ut bafilifcicr coronati ferpen* tes-.quidam repunt. Prlt;eterea nullus horror erat Add* mo inter has beftias conftituto, quia nullum eratpeecd turn, Ct faluum adhuc erat dominiti Ada in omnes cred turdS- l^on eftideo magnum miraculum,fi Eua coUo*

1 M G E N E s I MÂ» -H Â«utaeÃ Ãerpenti. Sittandcligit fibi htdufmodiblÃ¤ndlt;i orgctna, ut homines decipiat. Difcdmus hic ne noflris ttiribus ciliquid tribuamus. Si Adam fecurus non Ãdt in pecradifod. fdtdnÂ£ fuggeflu,neq;nobis promittamm uÃam fecuritaetminhocpeccatrici mundo, videmus V fentimus quotidie uarios aÃus dtemonis: nihil enitn dfiu itlius uerfutius : hominem qua parte inÃrmior eÃt ea aggredi folet,Z!r ita etiÃ¤ Euam aggreÃus efl.i.Thi tnot. i .feribit Eeadus,quod Adam nonÃt dcceptus,fed Eua. ittam auertitfatanmira aÃutia 4ÃmplicitateÃti ferais.Prieterea hunc modu h(d)et Ãatan, ut quamma ximeÃdei omniuminfidietur. PrimÃ¼ingenere nobis fi^icionem quandam de deo, quafi non optime nobis uelit,Ãtggerit,iy quafi inuidcat nobis,uel quafi minm certafintqu^ dbillodilt;ÃaCunt.CieterumiÃudâ^'2 not tÃ¤te, neq; opus efl repetere. Id uult diceretDeus dixit, ttonedetisdeomniarborehorti. Nam Latinihoenot mine utuntur in irriÃonibits.Itcm etiam,fi aliquid afÃr mare itolunt uel reijcere,iUud adijeiunt, ut bonus ficilit cet eÃ uir,quafi dicant, minime. la eben alfoiÃs . Vult igitur fatan perfuadere,dicendo: Nonilla tameerta funt, ut tu dicis : putas quad prohibeat uobis deus alit quidex tiHisarboribusparadifiiquid iÃ¼a addeuiNunt quid efca ad deum Æ quad intrat in os, non coinquinat hominem. Putatis quad tale aliquidprohibuerit uobit

ENARRAT* lOANt OECOt, deus^ Hlt;ec efl aflutia diabolic ut Ãciat dubitare de lief bo domini corda noflra:Qr ubi Æjluerit timorem dein,ut putemus uerbum eins no eÃe tam rigide diÃ©lut frcile tune uincet,quia inuenit nos infirmas, nbsp;nbsp;dubi*

De frudu uero arbons,quÃ¦eft i'n medio horti, dixit deus: nequaquÃ¢cof medetis ex ea, neqj contingetis illam, ne forte moriamini.

Sed feit deus, quod ipfa die quando Gomederitis ex ipfajaperiÃªturoculiue* ftri, en'tis ftcut dij, fcientes bonum malum,

BcÂ«e expendite uerba ifia, uidete ne imitemini exempJum EUie,quÂ£ dicitiHoc mandatum efi dei,qiÃ¢ perniifit de lignis ut comedamus, de uno autc ifto noti pennifit.Etaddidit-.tnmedio.quafidieat-.Videturejfi aliquo modo preciofior fittilusille. Etiterumaddit'. Ueattingatis. QjiamuisEuadicerepoterathoc, ani* tno maioris religionis ; Dominus dixit, ne edatis, idea ne attingere uolumus. ita fapientior uolebat deo efiÃª.

Ã® N G E N E SI M. 44-Proinde non eflfuturn aliguid dddere ucrbisdei,uel demerc, Hicc erdtigUMta. Bult;e, quÂ£ tam flatim affÃ¨tt fumprcebuit fcrpenti.Ã¼am hoc unit JpcdMit ferpenSt fl poÃet Eudin cÃ´ duccre, ut feduceret, or in dubium ucrbumdciponmf.etita(irÃ¨omnespeccumus. Nrfm fl hoc certiÃitncpcrfuafum clfet, deum uidere omniet iudiccm cffe, er fumpturum rationem de omnibut Ãilis, fiuc bonis ftue malis, non luHaremus nos diccnÂ» tes in animo, iinpuneeritpeccatumt^c, t^uod Sapien tta^i.cap. defcribitur pulchre :feduti^iceÃdremus4 peccatis. Hoc Ã§wrfmprtiJiKm aniinaduertit fataninho mine,no ce/fat fuis figgeÃionibus guÃ´ tandem id quod inÃiÃauitperagatur. Et quia femel fcintillam ignis ims miferatin animam Eua;,iamparat iÃam incendere. Hielt enim fatan:Vana ilia uerbafunt,nihil eÃ quod ti tneas etc. EtiÃ enim Eua uacillaÃiet,audacior fatan no ÃiiÃetfrÃ¤us cum ea coÃ¼oquendi. Sic ubi noÃpfos uim cendos dederimus fatanÂ£,fitcile uincit,(;^ maxime tunc gloriatur de noÃro interitu,

Oculiaperientur.) CuofÃ¤cit SatamtimoremfolÂ» wt,neÃ morte Ãbi timerent, tranfgredientibus boÂ» na pollicetur, quafi deus inuideat. Ulendax eÃ, zj ab initio. Aperti quidÃ« oculi eorum funt,fed in magnil ma lum ipforu:z:rdif non funt fidi, imo animantia. NÃÂ«lt; He Adamprius bonHamp; malum fciuitf alias no fci/Jit

ENARRAT, IOAN. OECOLÂ»' ^epr^ccpto. vult deus ut iuxtduerbumitlius dgd* mus. Sutan db obedientid dei dbducit, QT nofipfo) tiobis ipfis relinciuit. Ex iÃ¼is pollicitis fldtim mife^ ra Eud feduÃ©ldeft, or uidit quad anted non uiderdt. Cteterum dum hÂ£c uel legimusuel audimus, poffumus uarids fraudes fatana:, quibus humanum genus uexdt dgnofrere. Primum in externis habetfua organa^ hd* bet hcereticos, habet hypocritas : Ã¯am per ferpentÃ« h quitur,iamper impios ctr malos homines,qui nos afi^ de uera abducere conantur. Deinde etia ipfd noflra eo cupifrentia,qult;Â£ in nobis eft, uarie tentamur, ut in ldÂ» cobi epijlola habemus, qui dicit : vnufquifq; tentatut dum d propria concupiftentia abftrahituro'inefrdÂ» tur. Deinde concupif-entia pofteaqua concepit, parit peccatum,peccdtu uero perftÃ«iuprogignitmortÃ«.CU randu igitur omnibus modis, neuerbudeiablegemus, fed iÃ¼o coftanter inheereamus. Per Euam quida inteUe xerunt frnfum ; oftert enim fefr uoluptas ftnfui noftro ddmodudeleiklbilise^g;ratd,moxubi timordei abld tusftierit, maximu periculum eft fenftbus animi, ut ftc peecatÃ¯i cofummatur.de quo uberius craftina tedioneÂ»

AVdiuimus nuper impoftoris antiqui inftdias, et quibus arietibus, quibusue machinis ftmplicifti mos quofqi a^grediatur exemplo EutCjmaxime utfunt mum iftud

I N G E N E s I M. 45 mum ijiud bonum ,fidem inquuin noflrum depopule* tur:quam ubi Ã nobis ubflulerit, tunc nos totos fibifubÂ» ijcit .Hocigitur unicumeiusfludiumefl. Quiuenint ipfe Ã¨ cÅlo flit eieÃ©lus, non ceflÃ¢uit t^uin inuidcns hoa ntini,ipfltm Ã¨ purudifofl-uudibusfuis eijceret.Vidimus etiam in E.ud noflrdmflagilitatem, cr quum proni ad peccandum fmus, cz auomodo d concupifcentia not flru tanquam Ã ferpentinis flggeflionibus inefcamur. nunc fequitur.

VidÃ©s itacÃ muiter, quod bona effet arbor ilia in dbum, Slt; oculis concupÃ» fcibtlts, defiderabilis quo($ effet tpfa ar bor ad prudentia comparandam, tulit de fruÃ¢u illius Qi. comeditldedtt^ uiro fuo exiflentt fecQ, qui Qi ipfe comedit*

Tentdtionem ttudiflis,nuncp(jcndm ucljruihts int fidelitatis licet agnofcere. tiiox enim amiflafide, etiS innocentic(mdmiflt,crinfefenfitillicitos motus, cr deflderianocentiti.i:Jdmuidit,inquit.NÃ´nneetiÃ Eult;t ante uideruti neq; cÃ¦cum ilium creuuit deus, ut urborÃª non uideret unte oculospofitum,Z!r ut non uideret qui numye^quot; qu'um deleilubilisfluilus in hue urbore. Hoc nemo negut. Sed uliter nunc uidet, uliter etium unteu uidit. Quumuis enim etium flueretur oculoril munerc unteu, tumen non impediebutur d diuinurum rerÂ«Â»Â«

ENARRAT. IOAN. OECOL. conÃdcrationc, ncq; ftc delabebatur ad infiriord ijid-liam iUud uidm,quod Eua uidit hatte arborembcnd ejjÃ¨ ad cdcndum,inÃinuat quod iam propenfa ejjÃ¨ ceeÂ« pit adres iftas inferiores appetendas. Poterat etiam edere,l'ed abfq^ omni uoracitate uel gula,uel immode^ rata cupiditate.lam lenÃt in fe deordinationem quait^ dam uim fuamexerentÃª, er iÃ¼aipfa deordinatio hoc loco indicaticr. Miro modo Eua expetijt arborem 0â ftuÃ³hts illius. C oÃderauit bonos fru^s arboris iÃiuf, V quam iucunda arbor oculis effet, O' Ãe tota oculii hatrebat in illam, o tton ab tÃis creaturis dÃ:endebat ad ipÃtm conditorem ,fed neglcÂ£lo conditoris prlt;ece^ ptOjfecutaeÃ:fuasconcupiÃ:entias. ItadeÃderabilif arbor probabatur ei, o quod audierat Ã Ãtrpente coÂ» ptabat,Ã poffet Ãimilis dijs Ãeri,bonum o malÃ¼ Ãtieif tibus. IA.endaciter diemon multapromiÃtrat, propteÂ» reafferabat tale cximium donum poffÃ¨ Ã¦quarife dco, O non curabat,quÂ£ deus pneceperat, Hoepoflea inÂ» dicabit Nlofes de utrifq;, quomodo oculi amborumdÂ» perti Ãnt,fcd nondum maldm confcientia,o huiuÃno dideordinationesfenferant.SupradnnotatueÃ,quart arbor feientiat boni o mdli diÃ¢a fit, non quod arbor poÃitaliquidfcientiic dare, fed quiaprecceptum acceÂ» pit homo, ne fia ratione fifus uelit uiuere, fed potiitt iuxta lierbum dei pneferiptum omnia a^ere debere.

Comcdit.) Prlt;cceÃit tentutio, tdihl erdt, cz itit dbiech pudoris freno,comcdit. Rdtio h^ec peccati efi, quodnifi pocnitcntiajhtim alioleatnr,mctiorafumat increments. 'Non contenta efl Eua, quod ipfla manda* turn dei tranfgrcfld efl,fed etiam in idem peccatu con* intern flium trahit,cr autorcm peccati fleit. No cnint Hoeuiflet humano generi,fiEuafolumpcccafflt Adam immunis peccati fldflÃªt: potui flit deus allant uxorem condcre,illarcieÃ³ln'. 'vbiautem Adam pecca tiitjpeccatum in omne genus humanii deflendit. Nul* las hieperfuaflones adhibet EUd.LegimusflmpIicitcr, conteditAdain,neflilicetcontriflaret uxoremfltam. Apoflolus Adam nonfeduÃ¤um fÃ¹tflÃ¨,fed Euam, tefla tt(r,ut fuprÃ monui. Adam acceperat mandata Ã deo, tiondum Eua creata, cratj; Adam dodkr Euic. Nrftn fic ab initio dominus ordinauit,ut alif alios doceant,ne uerbumfuumaontemptui effet- Facile igitur potuitbH' poniEute,tanquÃ¤difcipula',lt;lUieilludmandatu accea perrft ab hominc Adamifed Adam Ã domino audierat, propterea peccatum Adne minus excufabtle efl. ipflui trat mulierem corriperc propter prieuaricationem, ef â non mox aÃentire eins fuggeflionibus. Similiter nulla-ratione excufdbilescruntquialiorumfuntdoihres, ft ob infirmitatÃ« plebis quaiftcHefeducitur, ipfi quoque. rÃ¤ndern utam ingrediuntur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;enitn omnino excn^

fouit Aaronc, qttod populuspeteret fibi Ãbricari ido* ld: nam or ipÃ debcbatpopulu reprehendere .itdpd* fiorpkbis debet fc gerere uirum in bis quic jpeihuit di glonam dei, tiel promouenddm,uel obfcuranddnt. Si( etiam Paulus monetCorinthios,neficutEUdin fimpU citdte fud feduÃ©h e/l,etiam fenfus ipforum corrumpdit tur.Acccpimusiampeccatumtij-nuncutrifq^pecciSi tibuSjOudieti^ ejuontodo omnis honeflat cefjâauerit, ij decor ablatui fitabeis.Vnde le^imus:

Et aperti funt oculi amborutn,amp;^ co* gnouerunt quod nudi eÃent, Ã³^con^ fuerunt folia ficulneÃ¦, fecerunt^ fibi cindoria â¦

Herum per apertionem oculorum,^uU agnoueritl fe eÃe nitdos, indicaturpudor illii innatus. lam uide* bant membra fua rebeÃ¼ia rationi,Qr fic quoq; animain (dilt;]uo modo eÃe mortud inteÃ¼igebA^it. tAortud enim moxut comederut Ãdt anima eorum, quid priudtd dei grdtia : neq; tarn eÃicdx Ãiritus dei iniÃ¼is erat, ut anÂ» tea,quimoderaretomnideorummembrd.Non enini. duntaxatgenitalidmembrd ÃmpliciterhicintelUgen*. da Ãint,etÃ hoc ddducetur ab omnibui, quodpne mdÂ» ximo pudore itta tegerint, Ã;d fenÃts omnes non ob tent perabant rdtioni,qudndoquidein ipÃ deo inobedientet Ãterant. Ob hone nouitatem igitur t quam anted in fe*

IN G E N E S I M. 4? ipfis non attendmnt, iam erubefcunt -, uidcnt bonum Cr tnalum,uident quid admiferint. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ignorabant Jc

prius ctiam ueftitu cdrezc, fed non offindebjntur nudi tÃ¤te i!la,quia nihil erat unde erubefcercpoterÃ¤t.'VerÃ¼ ubi tantam rebellionÃ« inuenerunt in membris fuis proÂ» pter peccatum, inuenerunt fe etiamff oliatos exuuijs donis dei. Forro hinc apparet,quod ubi peccatum efl, non poffe noflris laboribus, noflraq; cicra nofipfos reÂ» parare, fed opus efl diuina gratia, qua corda purganÂ» tur,ut poflimus agnofcere peccatum,id agere quod domino placet. Homo tarnen,pra'fcrlimpeccator,qui tnidtum fidit fua rationc, cogitat quomodopoÃit fuit uiribus fe honeflare, crabfcondcre fuam turpitudinÃ©, quod iam Mofes oflÃ«dit,fed id fua prudentia no flciet.

Foliaficulnete.) Aptioraaliquanto adcontegen dumÃlia ilia fiint : fuccinfhria nimirum, ut membra fua tegerentjconfuunt .Huditatem iRam anteainfeÂ» ipfis non agnouerant, quam iam pofl pcrpetratu pecÂ» catum confliiciunt. Sed uanum erat illud fludium conÂ» tegendi,namante oculos domini plus fatis conflicui erant.Difcamus igitur uires noflri arbitrij,qua5 iaHÃ¤t quidam, non fuffcere, ut ft ceciderimus, iterum repaÂ» rari poflimus: opus eft deo adiutore. Nam ft quifliam potuifletaliquid, nemo magisutiq;potuiflet Adamet Eua, qui tam reÃ¤i conditiflerant Ã deo:fed inuenimta

ENARRAT, IOAN. OECOtÂ» mos omnino fuccubm. Ut hÂ£cdiihgt; Ãtnt depeccdtdi Ã¯^ctm nunc deus mijertits i'doiriim ,uocat ipfos ad iudi^ cium antequam condeinnet: deinde condemnat,ut ite^ rum humiliatis concÃ©dÃ¢t gratiam, etiam in hoe oÃeiv dens fe benignÃ¼ patrem .Sunt qui ilU confiderant pr^^ terJpcm,fed magis attendere debebant bonitatem del, qaii fciebat morbum noÃrum tali remedio indigere,(y ut Ãc cognofceremuspeccalum noflrum, cr reÃ¢e hu^ tniliaremur.

Et audierunt uocem domi'ni' dei de* ambulantis in horto ad uentum diei,Ã³^ abfconditfe Adam SCuxor illius Ã cie domini dei inter arbores borti,

Vocantur igitur Ã deo ad reddendam rationem. IM nos dumpeccamus,putamus deum non uidere,neip attendere noÃrapeccata: Ãed ubi peccauerimus conÃÃ¤ entianoÃraconcutiturhisarietibus : QjiarehocÃc^ flifÃc ÃcyO'c. tstam iÃ¼a obiurgatio erat uox donii^ tti dei. Neq; ueriÃmile efl,quod uiderint deum hoc nvf do,ut quidam prophetarum. Ad exponendum hunc iÂ» cum fai.isÃcit C hr)iÃ)Ãomus. Et fatis eÃ,Ã deus ita iHÂ» rum conÃ:ientiam coneuÃit, ut agnofeerent peccatuin peradlum.

Deambulantis.) Peccatorubiq^Ãbi timet. EteÃ hie ad ue/^eram diei, uel cuin iam dies reÃigerareturâ

IN G E N E SI H, 44-Quiddm putant ÃÃ¤jje fÃilum Ibnitutn^uendcnncum firepitu, qui mentem illorum confÃ®ertjctuerit, quiq; (b^ nitus uox dei ftierit, ut poÃea in C ain uidebimus,quo^ fnodo illuconfcicntia fuaucxarit.PeÃimaefynniieÃ conÃ:ietia peccatispolluta .Prut cis horror cu Ãrepitu, uslcum dlijsrebus((liquid terriculdtnenti excitabdtur tempore ucÃgt;erarum. EtmoseÃfcripturte tempus aÃi gnure moribus congruu. Nox crdt Petrus ne^ gabdt ChriÃum:QrÃiguf,quid deficiebat charitds cz JÃ®iics.Udfcoc/oÃ etiam tempusÃilo bene congruit.

A^nc.) Ctuid Ãcietpeccdtori quomodofe dbf fcondet dÃcie iudicis,qui ubiq^ eÃ,!;:^ omnid compreÂ« henditi Idin uident Ãe omnino deprchenfos: in drbuÃti quodddm denÃus Ãeconijciunt, in quo deliteÃcdnt, ne uidcdntur. I terum nidgndÃultitid iÃ¼orÃ¼ dppdret in co ' quodÃeoccultdre condntur ddominiÃcie. DcÃderid itld deniqiÃultdÃecutd eÃ mdgnd etecitds^quid no bene fentiebdntdedeo.

Emphdticos eÃ didum : Vbi ubi ? Dominus non per ignordntiÃ¤ loquitur,qudÃ ignoret quid ddu Ãt, ucl ubi fit, fed utprouocet eum dd confitendumpeccdtutn fuuin, er ut dgnofcdt in qudntdm fefe coniecerit mifeit ridin. QudÃdicdt. Quonfq; tepnecipitdfti Ã´ Adding

in quamÃueam te conieciflif ex qua felicitate dcieihU esition es idem Adam qualis Ã me conditusfÃ¹ifti, iatH fÃ¹^is lucem, qui eras dominus totiiK mundi. Hac funt uerbadeiad Adam,quibus deusaUoquiturfuamconÂ» fcientiam .âNeq^opusutde illa externa uoce inteUigO^ tnus, etÃ dominus facile potuerit per angelos uocem ta lernformare,cui nihil impoÃibile. Atqui nolumus coit tendere cum quopiam de illa re.ld enim quotidie expe rimur in nobis, quod ipfe Adam, cum preccptum do^ mini tranfgredimur, agnofcimus etiam quam male egerimiK ubi peccatum fÃ¹erit impletum. Aliter tarnen deus nos admonetpeccatoru,cr aliter fatan.Deus adÂ» monet,utpaenitentia deleamus peccata. Satan admo* netcrirridet, uteosquosanteain peccatum feduceitÂ» do iniecerat,omnino perdat per dejperationem. Videf tisautemhic pulcherrime hominemintemum defcri* bi, quomodo fecum affligatur, ZT ubiq^ qult;erat effu^ gia,cu ntdla appareant nif ; ad deum couerfifiicrimuigt;

Qui ait; Vocem tuam audiui in hot to, amp;nbsp;extimui, quia nudus ego, SC ab^ fcondttus fum.

Tardus eft Adam ad agnofcendu peccatum ftuuiit, CZ quiduis altud loquitur, quam ut fe reum effe dicat. Vultdicere ; iamprlt;eter morem folitum durioremte experior, or longe aliam uocem audio, quam hadea nufÂ»

IN G E N E s I M. 4Â» Â«1Â«. HineÃ^lum cfl quod pne timorÃ© me fic ubfeon^ do'.non efl amplius mii7i talis fiducie,ut fle comparere poflim coram te. Audiui iram tuam, quam flrre non poflum.Hon dicit Adam peccatum fuum, quod merit to cofiteri debebat : unde dominui amplius urget euin ad conflflionem peceati,quÃ tandem mifericordiant Cr remiÃionem adflequatur. Sic uidetis peccatorcin nonaudere oculos in cÅlum attoUcre. Lege Luc. .de filio prodigo locum diligenter,er inuenies quid pecca tore oportcatfrcerc. Et Â«(Æ( dominus adiuuetÃua grat tia utiterum flpem miflricordi^dei concipiat,non mit rum peccatorem dej^erare.Nam utdetis Adam quant dam deordinationcminÃeexpeririqualem nunquain paflusfliit,attamenpeccatÃ¼ Ãuum agnoÃcererecuÃat.

Et die dixit:Q]jis indicauit tibi quod nudus efTes nunquid de ipfa arbore, dequapraecepi tibi ut non comederes exipfa, comediftit'

Eccf fÂ« nonÃteris peccatum tuum,necefl'e ut ego tibiiÃ¼udobijciam. Vr^uaricatuscspratceptu meum. Parum quiddam erat, quod mandaueram, nempe de unius arboris flucht ne comederes,cum alia omnia tibi conceflÃ¨rim.Comedifli de hoc uctito flult;flu:h^c pr.et mia tuÂ£ ingratitudinis,etfluÃ©lus tuÂ£ inobediÃ©tiat,iatn nihil in te pulchrum inuenies. Adam nondumfenferat

ENARRAT* IOAN. OECOL. tnortÃ«. Et quÃ¤tnuis anima eins gratia dei deflituta effÃ¨i attamÃ« nonfenlitipfam mortÃ«,fedincipicbatpaulalt; tim erubefcerc, (iigere, trepidare ore. Nam rationent reddere tanto iudici,non parua carnifidna eÃ mentis t V uit igitur dominus dicere: Ã¯nde apparet unde Ãnt ti^ bi oculi aperti.NÃ³nne anfea nudus eraslqult;e ida noua nuditasl Apparet te nudu effe ab innocentia et uirtuti bus: habe hoc tibi propter peccati prceuaricationem^

Et dixit Adam: Mulier ipfa quam de difti ut mecum effet, ipfa dÃ©dit miht de arbore, Ã´f comedÃ»

Quamuis iampalÃ m deus obieceratAd-epcccatu fuit,per quod uolebat iÃu inducere ad conÃÃionc, quo ci tins ci mifercreturtiÃ¯le aut non folu non cofitelur pcc catu fuum,fcd etia in fociÃ¢ fua culpam reijccrc Ãudet, imÃ in dcu,qui fibi ilia dcderat.Vult dicere: Quare no dediÃi mihi aliÃ¤ multere,quÂ£ honeÃiora fuaÃjjet Tu autorilliuspeccaties,quiatudediÃiiÃ¼a. QuamÃult^ ta excufatio Ãt,Ãcile quis uidet, cti Adam debebat do cere uxorÃ« fuÃ , er no uiciÃim ab ilia doceri. VoeÃ« dei, no ntulieris audire debebat. Tales etiÃ¤ pleriq; hodie in ueniutur,quiaudÃ«t dicere: Quarc dominus corpus ini hi dedit tarn inÃrmit, tamq; propenfum ad pcccandtil N eq; interim illi expendunt deti etiam promiÃÃÃe grot^ ÃÃ¤ .NoneÃ igitur ut culpa in illii reijeias, cuius eÃ oÂ» tnnis

innis honor ct gloria .Hlt;ec funt ilia ÃliaÃculnoajd friuola: excu /dtiones,quaf perpÃ©tuÃ© ailpis no/lris pr^e teximus. Stalimttos excufamuspoflq lapfi fumusitt peccata, quafi inocentes ftnius,ntic in hos,nac in aliot culpa reijcicntes-,cuinaximaculpa in nohisfit.itapro fiÃ©h nemo fiatim fuÃ ignauiÃ agnolcit.Videmusquan turn innatum fit nobis philautia; in excufandonojira deliihl. Miftra res, uolumits iufii et fanÃ¢t apparercy cumfimus infignespeccatores.Uaceflilia hareditas, quam exipfo Adam habemus. Oportet ut quif agno feat malitiam humanicordis:iliaenim agnita,omne fludium emendanda; uitÂ£ excitabit.

Et dixit dominus deusadmulierÃªt Cur hoc feciftiÃt dixit mulerHpfe fer^s pens feduxit me, SC comedi.

Vides etiam quod ipfa mulier ftultam excufatia nemadfirt. Serpens uimnon jicit, ideo ÃueÃultitiie illudpeccatudebebatafcribere,noferpenti.ltafuisuer bisfe incufauit,cu liberepeccatu fuu debebatcofiteri. Vbiq; per omne fcriptura licebit animaduertere, quoÂ» ties deus iuflitiam excrcct, et pÅnam a liquÃ intentare unit, primo fatis cognituficit peccatti, propter quod punire hominÃ« dÃ©libÃ©rÃ¢t. SieetiÃ¢ hoc loco antea expo fiulauit ca Ada zy Eua,et quit rei inuenti fint,f:ntenÂ» tiam, qua meruerant frÃ©ta ipfbrÃ®i, fubiungit.Qj^anut

uis Mtem iÃ¯llt;t uidcantur ej]Ã¨ admodum dura or a-udeÂ« lia^reucra tarnen ji reite expendantur,[unt mifericora diÂ£ dci plena.Et iternin licebit a^nofcere diiiinam be^ ncuolentiam : neq^ enim deus cum homine cgit,que!n^ admodti nteruerat,pro magnitudinepeccati, Adant cuomniluapoftcritateineruerat totusabijci, totusÃ©p-condeinnari : deus tarnenJpacium poenitentiie tuin tlli turn pojleritati eius donauit, eir de redemptorepro^ uidit,exmcrabenignitate,etdnulloprouocatus. Ha's igitur cum poenis illis coiunih funt. EtecejjÃª itaq; eft, ut mijÃ¨ricordiÃ dei ubiq. magnijiciainus. I /l omnia ordinc pcr(pcxeris quÂ£ bic aguntur, uidebis iterunt dcuin cumhomine tanquam paircincuin dileibfilio agere,quem inuitus tam dure traiht.Qjtiaenim abua fi fumus delitijs paradifi, er nihilprojÃ¹it nobis omniu rerum abundantia, alia uia erudire nos uoluit deus,ni!gt; inirum percalamitatese^^aduerfitates, utfictandem contemptis iÃis rebus temporalibus, ad uera bona con ucrtamur.V ideamus igitur fententias Ulas.

Et dixit dominus deus ad ferpentÃª: Quia fecifti hoc, malediÃ³us es prae o^ mni iumento, amp;nbsp;prÃ¦ omni beftia agri: fuper uentrÃª tuG gt adieris, ÃC puluerc comedes omnibus diebus uitÃ¦ tuÃ¦*

tea cum ferpcnte, Ãcut cum Adaortiua. Longe enint aliudpeccatumÃiit diaboli, qui per ferpentem opera* tus Ãiit, qttÃ m peccatum uel Ada ucl EuÂ£: quia is per tnalitiam or inuidiam peccauerat, ad obfcurandÃ¢ diui namgloriÃ : quod genus peccati fÃ¨rÃ¨grauiuseft,quÃ m ut unquam tieniam mereatur. Etiain olim diabolus eie Ã¢usfoit ex angelorum confortio propter fuain mali* tiam. E-xpedicbat etiam hoinini, or addcbat nonnikil confolationis, uideri iam inimiculuum grauiter Ã deo tra(hgt;rio' puniri. Solemusenimnonnunquamconfo lationem accipere, quando uidemus cos qui nos a/fdxe runt,anteoculos noflros male haberc.Ã®deo er ferpcns principiopunitur,amp; ficaliquid timoris turn Ado; turn EuÂ£incutitur,id tarnen habebat Ãiam confolationcin.

Qjtiafecifti.) PcccatumÃapcntisdcusnonma* ttififlat, utpote rem perquÃ m inuifam obominabi* lem. Lecifti tantam rem, illam mcam crcaturam, pro* pter quam omnia condideram, abduxiÃi, inuidiaq^ de ccpifli. Aufus igitur tantam rcm,ma!cdiÃ©lus Ãsprce o* nnibtts beflijs, Habebat Ãtrpens aliquid pra:rogatiuÂ£ prtccattcrisanimantibus,quiacallidior criÂ« hoc habebat aliquid prouidcntiÂ£. Terlur tune ereduf ineeÃiÃe, Oquot; flatura regiam dignitatem habuiffÃ¨ prÂ£

E NARR A T. IOAN. OE COL. ni. Quantum exaltatus e]i ferpcns,tantum humilialttt efi prÂ£ omnibus animalibus, ne amplius erigeretfe in fublime.

Pulucrem tmie ') 'tionucfcerisde ali/sfrufiibus terra: nal'ccntibtis^ quia occaÃonem dcdiftimulieriad peccandum-.hÃ¦cq-, mt codemnatio Ãerpentis. IÂ« oJKttt bus illis fententijs uospoteÃ'is conÃderare,quomodo id deus potiÃimum punit in homme peccatorc,quod pro: cipueauerterefoletÃ deo, Serpens ereÃ©lusincedebat. Punit igitur iÃ¼um deus er humiliÃ¢t, ut ambuletÃiper terram,quia ereile incedendoÃimiliaris Ãiit homini,et Ãc decepit. inuenimus in ferpetite HiamÃitpcrbia, quil proprie efl LuciÃriÃ¼n muliere delitias. Pcontrario ain bo puniuntur, nempe doloribus. Ã¯nAdain inuenimus ignauiam, qu^leuaturlaboribus. Quidamillaexpof nentes aÃerunt multas aÃ¼egorias,quas non licet omnia no contemnere, modo habeamttshiÃoriam. Diaboluf abuÃuseflÃerpente, ideo etiam Ãerpenspuniri debuit propter hoc :Ãed grauior peenadiabolo inÃigitur. Et quÂ£poena efl diaboli, ea etiam eÃ membrorum illiub quia a;queilltspeculiareeftabducerc Ãmplicesd gloria dci,eir con^Ãnrare contra pios,atq; diabolo ipÃ-'1 enemt HU quÂ£runt, etÃ uideantur Ãiblimia Ãipere. Sic etiam hi in quibus poteflatÃ«Ãuam excrcet, puniun turideo propter fuperbiamfuam,utiamnonÃ¤djÃireti adcalta

I N G E N E S I M* ^2. ad cÅleflia, fed filum temporalibus contettti funt: Oquot; dum potiuntur illis delitijs, putant fc cjfe beatos, t^md tarnen maxime ad eorum malediÃ¢ionÃª pertinet, t^uia Ãntem omnis boni amiferunt,

Et inimicitias ponam inter te amp;nbsp;iriÃ¢ teripfam mulierem, inter fernen tuÃ», Ã´d inter fernen iliiustipfum cÃ´teret tibi caput,6C tu conteres eius calcanÃ©um.

Dicitur ferpenti,maligne cgifti cum hominc,pr^t fertim cum muliere, qua inuenifti infirmiorem:tupoÃ hac ab ilia uincÃªrt5,(^ ab eiusfemine. Si etiam naturÃ¢ rerum /feilcmus,tale quiddam inuenimus, quod natu^ fa abhorreamus Ã ferpente,priefer(im muliebre genus idos magisfÃ¨rmidat unde inimicitilt;e quxdam funtinÂ» â ter ferpentes amp;nbsp;mulieres .lllÃ¦ enim omnino uellent fer pentes ablatos,quia infidiantur illis.I n ferpentibus etiÃ¢ peflilens uenenum efl, quo hominibus molefli funt. Jpfum fernen, id cÃ, humanum genus, eonteret caput tuum. Homo feiet infinnitatem tuam, quod contrito capite totus peris, er ita poteÃatem tuam tollet: tu au tem non po terts mox inuadere caput hominis,Ãd ittÃ^ diaberis folum calcaneo, quia humi incedes,er non po tes teadeoerigere,utaliquidnocumenti infirashonii^ ni.Hcbrlt;Â£i babent: Mordebis ftbilando pedibus,inÃtn^ dendo itauenenit inpoÃeriorepartem hominis. Tale

ENARRATÂ« IOAN. OECOLÂ» ! quiddam licet uidere in iflis dniinalibus, qute odcrufit nbsp;nbsp;nbsp;|

hum^nim genus. Nihilominus longe fublimiorahio . coiwnendantur nobis. Videmus enimquod deus non omnino hominem abijcit,quÃ¤muis exaÃ^eruuertt eum, fed potiusconaturilium p:ruarc. lam conftitutushof mo fiiperior (erpente.ut [pem concipidt deum fibi bet ne uellc'.Ã§y itd cÃ¶Ãituit deus hominÃ«,ut pater terrcnuf Ãcit, ipddat filio fuo poteftatem contra hofles cro. Vnde etiam homopotuit furgere,^mdioremfl)ein dcdeo habere, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ibo inficias, quinin hocuerfucon

foldtio magna flt homini data. Qjtid magis confolatur nos, quam cognoflerc deum nobis bene uelle, Â©â dare uirtutcm ut hoftem uincamus, qui longe damnofior cfl hoflis,quam fl-rpensf Poteftas diaboli multo nocentior efl quam ullius crudeliflimi hoflis. Deus igitur qui adÂ» efl homini contra inimicum minus ualidum, utiq- con trainimicummagisualidumnon denegabit fuumauÂ» xilium.Eftq;lententia: Sintpcipetua: inimicitia:inter J mutiere m ez jemen illius,id efl,contra ipflpn diabolÃ®fl nbsp;nbsp;|

Ã§treiusfilios, t^amgeneratio malorum contraeleÃ©ks dei pugnat, qUiC organum efl diaboli,utpeUundet boÂ» nos.Tam contra diabolum ipflum, quam contra meinÂ» nbsp;nbsp;à¥¤

bra eius, flunt inimicitiie aÃidua: Ãdeli homini. VideoÂ» mus itaq; quanta benignitas flt patris, qui nobis jua nbsp;nbsp;'

omncin uim intelligimus.Deus ddt plijs fuis ut pofint draconem ct' bafilifcum conculcarc : q^uatn pote/ldtemetiamChriflusfuisdifcipuUsproinifit. ilia poteflaspcrgrdtiam dciddturo' nobis, ut conteraÂ» mus caput inimici. llle enim non celfabit,guinfcmper nobis infidietur. Qui mordcbit uertunt,fie interpreÂ» tantur.Potcrit carni nocere,Qr infirioribus partibus, V temporalibus rebustnon autem anima;,nifiuclimus gratiam dci omnino contemnerc: illamg; confolationc ante omnia puto bic commendari .bieeme latet guod recentiores dicunt,de femine C hrifto ejjÃ¨ intelligenda. jjeet fit ueruin, tarnen nullibi ah Apofiolis boe tefliÂ» monium citatum lcgimus,cum alia de Chriflo filio dei adduxerint. Contra Ã¯udatos pugnaluri, uereor citius irrideamur,guÃ m aliguid cffieiatnus,fi hunc locum ciÂ» tauerimus.Apud pios autem hoe teflimonium multuin ualct,guia per feinen C hriflum fdunt diabolufua poÂ» tejiateexutum,im6e:^ penitusuiÃ¼um.ltem guaidam de caleanco adijciut,cui fatan inf.diatus efl, guia C hti fus tentatus Qrfuffixus in crueÃ«. ludas enim gui proÂ» diditChriflum,hocegitincitatusÃ diaboIo:ftmiIiterct Judai. Quamuis etiam fi proprietatem uerbi feminis aduertamus, non ad unum,fcd adpofcritatem beneÂ» diÃ¢io in Chrifto competit. Pulcbre f^esdaturindeOf guod Heet digni ftmus condemnatione, tarnen ea bentÂ»

ENARRAT. IOAN. OECOL gnitds dei e/l,quÂ£ non uult tradere nos hofti,fedÃccrs fupn-iores. Sequitur nunc de Eua.

Ad mulierem uero dixft: Multiplia cando multiplicabo dolorem tmim, concepts tuum: in dolore paries filios, Ã^aduirumtuumerit defideriÃ» tuum, fie ipfe dominabitur tibi.

Scimus quoinodo Eua pcccauerit imbecillitate firmiorztr fiinigt;licior, unde impofitum ei Ã ferpente. Non legimus quod deus matedixcritEiiÂ£,utetiÃ po^ fÃ®ca de C ain : fed iÃ¼ud de terra ferpente legimusM de fentÃªtia ifta er at aliquo modo tolerabilis. Vult detif dicere: Eiune aliter te erudiain :quiaperdelitias ifttÃ¼ declinafli Ã me,cr abufus es bonis coneeÃis, mutabo illamuiuendi rationem inaliamtibiutiliorem,utnoit tam fecurcuiuas abfq^omnibusmolejlijs.Etmulieri, qua; nas eÃ natura inÃrmius, iuxta Pauli di^him,deus pluresaffliÃ©liones dÃ©dit. HoeÃ ; hic eft notandum, ut tempore menftum, or quando concipiuntzvpuriunt-N Ã´nnefic omnis firÃ¨ uita mulierislaboriofa efti Men^ fes cil patitur,grauida cum efl, eu parit-, nonne omnÃ¹ plena doloruiDicit igitur: Hanc crucÃ« tibi iniungam, ut pofthac maiori diligentia memorfis mandatoru dei-Eleq- aliam ob caufam ea imponit mulieri,qHÃ m ut ne foÃhitc fitfupcrba,fed manor fu^fragilitatis.C hry* foÃomut

IN G E N E S I MÂ» foÃotnusdicit inhuitclocum : Quamuif crucMtus fis habituru in partu, tdmen poÃ purtum iterum conuerÂ» tcris Ã¢d uiruin tuum,O'alios puerosparies. Malo aut fie interpretari. ErÃ fub uiro tuo, illi honorem dabiSt ille imperabit tibi, ut poÃea deus feipfum exponit, quod uir caput fitmuliei'is. I td cr iuxta Apofloltt non permittitur mulieriloqui in ecclefia,fcd fubdita fit uiro Cr tegat caput fuum-

Defiderium.) Alijconcupifcentia,uelconuerfia. Â«TTOs^iCfifi, duerfio ab alijs ad illu in cupiditatequa^ dam, ut fit uirqtuifi patronusin omnibus rebus mulieÂ» ris. Et auerfio pro conuerfio accipitur. Dicit: Antea â¢equalis marito eras, eiufdem dignitatis, ex latere uiri, Cr dignitate par, fed iam quiafrifli uiro caufa ruinie, inpoenam tuam Ãiturum eÃ, ut fubdita fis uiro. Ã¯n fe^ quenti capite habebitis de Abel, quod couerfio eius fit ad Cain, quia Abel noninfidiabatur dignitati Cain,ut feiatis etiÃ¢ hoc eo in locopertinere ad imperiu. Mulier ilia cÃquiepcccauit,Qrficfunt dclitiÂ£inamaritudiÂ« nesconticr^a:. Sicnobis contingetfiabobedientiadoÂ» mini cejfemus : immittet dominus uarias agritudincs. Ht reuertamur ad etim. Nunc loquitur Ada.

Ad Adam nero dixit : Quia audiftf uocem uxoris tux, amp;nbsp;comediftidear* bore, de qua prÃ¦cepit tibi dicens: non

E NARRAT. IOAN. OE COL. comedes ex ca, maledidacft humus propter te, in dolore comedes eam mnibusdtebus uitÃ¦tuÃ¦.

Alij, inaffliÃ©lione comedes. Ud AdÂ£ improper^ tum negligentictm fuMn, tuin ctiam ingrutitudinem, quodttbufusfit benigmtute dei. Tdxatur etidin ibi md* gnd ignduid AdÂ£ ; oportebdt enim euin Ãrenuum ui* rum efjÃ¨ ctfi Eud d ferpenteÃdffet deceptd. Ipfe md* gijier EUÂ£ erdt, ideo mdgis Ãrenuum elÃeitlum dece* bdt. tpÃ; debebdt docere uxorem, cjuod neglexit,et ex tndgiflroinepto,diÃ:ipulusineptusÃt0kseÃ:.vultdi* cere:FuiÃiitiobcd!cns,uiiÃ¼us es d delitijs.ÃiiÃiignduus fechtor prohibitdrÃ¼ delitidrum^mdlcdiddigiturter* rrf. Dominus omnium rerum erds, ce terrdpropter te conditd,ut tibiferuiret:fcd quid tu nonÃeruiuiÃi crcdto ri,neq-terrd tibi Ãeruiet. EtpoÃcdfubdit: LicetIdbo* rescÃis Ãrenuus, tdmen terra Ã'uÃ¤u non dabit.vide quid fielt ignauid tud. Pro delitijs habebis hunc labo* rem. Poterasin piradiÃruiuerc filix erimmortdlis, fed iam labordbis: etÃ multum laboraueris, tarnen non dabit terrafiuÃ¤us quosÃieraueris. Iam mutabitur tibi paradiÃus, tepro optimis Ã'uiltbus dabit tibijÃindset tribulos,ut uix inde fis hdbiturus feenii terrteÃd eÃ,ui* kmfrui^umÂ» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infudort

In fudore uuhus tui ucfcens pane donee reuei taris in humu : ex ca enim Rimptus eSjquandoqutdem pu'uis fis, amp;nbsp;in puluerem reuerfurus fis.

V idc quid egeris: delitiÂ£ fÃ¹i/jent tibi (cructre pdrd* difum, tiunc laborabis ufq; adfudomn. MalediÃ¢i qui qui AdÂ£ iugii cxcutiunt.t^ihiljilicitcrcontinget abfq^ labore. Ne^'; fblum de labore agricolarum hunc locum intelliges, fed quicquid agit homo quod houcfium efl, id in fcrip tura did tur labor are.

Puluis es.) Hicc erat fententia in Adam,quÂ£ CT totum humanil genus comprehendit: fed femperquÃ¦Â« damcofolatio flerandaapud patremmifericordiarii.

AVÃttimiK brri, quomodo inobedienfiam Ada Cr Eua^deus paterna cafligationecafligaue^ pro dclitijs paradi fl uarias calamitates humano generi immiferit, pro'fertim mulieri, cui prtedicuntur dolores menflrui cz partus. Etcinde ctiam uiro^quamn uis labore t in fudore uultus fui,tarnen terram Ãrc in flu giflram,uthomo cognofcat,quÂ£cunq; teiraproflrt, iHa diuino benefleio coledi, et non humano labore acÂ» quiri. Poflremo memorescosfl.citfuÂ£originis, quod talia flrrc dcbcant,doncc in terra redeant, de qua funt fumpti. Et quamuis ilia fatis dura uidcantur, rcÃ¢ius tÃ©

men inter remÃ©dia comemorantur,quÃ m interpanifâ ceusenim non obleÃ©latur poenis noÃris: fed muÃ¯to in^ giigaudet,fi homo reuertaturdpeccatis fuis, (y ft( uiuat. Proinde non paru aberrantfophiÃtc, qui uolunt unicuiq; peccato fuÃ pÅnÃ deberi:et ideo folent dijfelt fare fatis/Ã Ã©lioncs:,cr fuas indulgentiascofirmare.Di^ eut: Adam peccauit, fecuta efl hecepoena mortis (je. Potefl aliqua ratione dici pÅna, nam omnia ilia non e* rant fuattia toleratu:fed fi quis ita uelit dieerc poenÃ¢^ut fophifÂ£,quafifatisfÃeiat Adam pro peceato,plusdiui nÂ£ iufÃ¯itia: derogabit,quÃ m addef.unde omnia iÃa re* dins remÃ©dia dixerimus ,quÃ m pÅnam. Eledis pet hane uitam omnes ealamitates non inter pÅnas nume* rantur,fedfunt materia certaminis, ut homo feipfutu humiliet,(j deum agnofcat.lta poteritis etiam rejfoH dcre,ubi paÃim in fcripturis legitis,poÃ pcecatafeeu* taseÃopocnas, Propter pÅnitentiÃ deus immittit poe* nas,ut deÃÃamus d peceatis,non quod poena: fufÃciant pro peceatis noÃris delendis. Sanguis C hriÃi emundat nos apeecatis,nonfatisÃdio noÃra.

Et uocauit Adam nomen uxons fuÃ§ HeuajCo quod jpfa fuerit mater omnis uiuentisÂ»

Statimexhoc uerfu eognofeitur Adam accepiÃi qtiandam cofolationem:nam iteruin ut fupra prophe* ticÃ©

I N G E N E s I M, ticelolt;juitur.CiUdfidicatAdain:EcccuideodeMUiiÃ¤a hue paterne meeum agere, cr non omnein pofÃ®eritatÃ« fimul toÃ¼ere propter peccatum meum-Mam uxormea dabit mihifilios, qui etiam ipÃ funt uiÃ©iuri, cr adhuc nobis efl jÃes aliqua uita;,quamuis morte meruerimus. Poteflis etiam hoc cognoÃcere, quod Adam nomen mu lieri impottit poÃ peccatum,cr per hoc oflendit fe eÃe dominum er caput mulieris, que ante peccatum erat confors,Qr eiufdcm dignitatis.t^omina enim alicui int ponere, dominij fyinbolum cÃ. Supra animalibus,non uxori nomina impofuit.EÃ igiturin hoc uerÃi prophe tice diÃ¢o Ã^es quedam Ade. Si ad allegoriasÃe^hre iibet,ÃcutfiprÃ , eccleÃam eÃe uxorem C nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cogna

fcamus,in quaÃola uita nobis conceditur.O' qui extra eccleÃamÃ{nt,cr charitate non habent,uite nonfunt participes.

Fecit quoq; dominus deus ipfi Ada amp;nbsp;uxori eins tunicas pelliceas, Sgt;C ins duit cos.

IfcrÂ«Â« uidemus diuinam prouidentiam O' curant erga humanu genus. Cum iam nudi ambularent Adam O Eua, o erubeÃ-erent, obnoxi/q^ eÃent uarijs iniuÂ« rqs,aerisitnbribus,rigoribus,caloribusoCâdeusueÃi uiteos. tbi u.trias aliegorias ÃtmpÃârunt: o quidam fatis ridicule expoÃierunthumana corpora eÃepeUia

cfrfÃ® uejies. Hieronymus cr alij quidam accipiunt hie argumentum pro tuendauirginitate contra coniugiu, cum tarnen deus hoc uoluerit bumano generi confute^ re. Etiam unde has pedes deus acceperit,habent qua;^ fiionem:fed libenterea rclinquo quÂ£ nihil tedificanb Omnespecudes dcierantjdeo ÃcilepcUespoluitacf quircrc, nuditatem illoruin contegere. Senfus ejl, | ylt;oc( deus dederit eis Ingenium,ut pararentfibi uefles-Ã¼ampleraq;fcriptafunt,e:^ tradunturdeo,zÃ¿- folunt inÃnuant ea qua; deus homini coneeÃit, utfuprÃ cunt audirentdeum ambulantem nbsp;loquentem g^c. C^ua^

lisautemiUauox fucrit, dixi. Uaerhicaliquo modo oftenditur, quod deus ficerit hominipelles, cum dede^ , rit ingenium Ãeiendi. Velfi iuxta literam illud intelli^ 1 gere uis, non errabis. IterumjÃes noftra conflrmatur I ttt bene cofidamus, quod deus non fit nos derelidurus. Ne fimus igiturnimium foliciti de cibo cr potu. Cibii dabit,qui iam ueftes dat. Ita in primis hominibus uidea mus, qualia neceffaria fint omnibus. Vii^im nbsp;nbsp;ami^

fiumhabcntes,hiscontentifimus.Legimusdeniq; deu dediffe eispeliiceas ucftes,non fericas,uel molles adcb'-Ham pÅnitentiam nbsp;nbsp;ajfcriorem uitam illisquodant

modo infinuare uidetur. Hocquidam clicere folent- ' Qjtid non Jferarent poft deliih de diuina bencuolen* tia,quÂ£nonfolumeos non extinguit,fed etianoua be* neÃciaconfirtl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et dixit

I N G E N E s I H. $7 Et dixit dominus deus : Ecce illc ho:Â« mo fuit quafi unus ex nobis, ut fciret bonÃ¼ Ã³d malum : 8^ nunc ne forte mit^ tat manÃ» (Ã¹am, amp;C accipiat etiÃ¢ de arbo re uitÃ§, 8^ comedat, 8)C uiuat in feculÃ¼, Suntqui hune uerfunt affirmattue exponent, cr putMtfÃ®peraffÃ¨uerationemexpondtur,commodiorÃ« interpretdtionein ftchaheri'.fedegomalo fimpliccnt fequi fenfitm. Sunt enim hÃ¦c ironicos diibi^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dede

cet deum ad noftram eruditionem quicdam ironice loa qui, quemadmodu patres de fili/s fuis nonnunqua loÂ« quuntur: non quod obleilenturflultitia iÃorum,fed ut cupiantilloserudire. SicÃiiritusfanÃ¼usetiamhicloÂ» quitur.

Ecce lÃ¼e homo.) Vide quant henefuceeÃit Adari ficprÂ£uaricare prlt;cceptum nofÃ®rum:uide quant parti ceps fit diuinitatis. ElonpotuiÃet longius Ã nobis receÂ» dere, quÃ m fie tranfgredicndo preeceptum meum. ina dueratpeÃiceis Adam, uteognofeeretetiam fuam uili tatem izyita erat coparatus befijs infipientibus, quo rum etiam pelles geflabat.DicittOmnino efl/Ã Ã¢us no bis diÃimilis,hocq; uolebat.videmus iam iumentis Ãre inÃriorem. QuÃ m male cejferunt homini fua confilia: proptereaopusut aliter erudiamus hune noflrufiliu. Arbore uitÂ£.) ldefi,nefemperfttitamifer,amp;t

Umignominiofus. N4 fiacciperetdclignouitÂ£quod (k'usconftitueratinparadifo ( ut fuprd de arbore facit tiiC or boni er mali diÂ£lu,cuiusfuÃ©his prohibitu5)po tuijfet immorttditate potiri.Hicc magna mifericordi^t dci. Nos multu horremus morte, cum finis fi t malorii^ No ejfet optandu ut perpetuo in hoe exilio uiueremui Vult dicere deus: Hoe homini longe fatius eft,ut qudnt remotiÃime remoueatur ab hoe ligno. Dum dicit: Ne Ãrte manti mittat etc. id cfi,cum cofideratione quadÃ¢r Cy- dedita opera comedat.Alias potuijfet fimpliciterdi cere; NcfirtÃ¨comedat.Eftq;fententia:Cogitabitquo modopoÃit perpetuo uiuere, non quam mifer fit, Et quainuis fumma bona amiferit,nihilominus placebit fibifua miferia. Non agnofeet fe tarn miferum,fi per^^ miferimus eum inparadifo, unde optabat de arbore ui t(C,cr fiefieri immortalis.

Et emifit cum dominus deus de hot to Eden J ad coiendum terram, de qua fumptusfuerat.

Eieci t eum deus horto uoluptatis propter fuupect catum. Hie necejjc efl utferuemus hifioriam. Nam alt tea audiuimus Adam non efie firmatumin paradifoÂ» firfan circa agruin Damafienum, uel in aliquo finiili loco, deinde translate in paradifum. Jgitur in locuM primum, in quo primo conditus fiit emitiitur AdanÂ» (^ex

IN G E N E S 1 MÂ» 58 er f X loco paradil'i mittitur in illam temm, undÃ¨ Ãtnt ptmfitit. Terraiftamalcdiihfproindein fudore uulÂ» tusfui laborare cogcbatur.

Itaque expuiit dlum hominem, Si collocauit Ã plaga orientait horri Eden Cherubim, Si laminam gladij uerfatiÂ« lis 5 ad cuftodiendum iter arboris uitaÃ¯.

Sic exp/dit eum deus, ne iterum ingrederetur: id eft^ fuisumbui nunquitm eum fÃ¨licitatem dcquiret quant (tmifitâ NdiÂ» conÃituitibi ab oriente iuxtaparadifunt cherubim,er gladium uel romphieam, ut Grieci uerte runt, uerfitilem,per tempus uitÂ£ Adie. Per cherubint quidam angelos intelligunt. E-tfi hicdicatfÃ¹i/)e terri iÃ¼am obÃeruatam angelorum mimflerio, ne Adam inÂ« grederetur, poflea tarnen non opus erat hac aiftodidt ne Adam coinederct, Dixi nuperde paradifo: ne ima* ginemur,ut plcriq;,locum eJJ'e ualde remotum,et quaÂ« fide altiÃimo monte defeenderit Adam : deindeutalij narrant,ultra mare poÃtum eÃetferipfura enim omniÂ« â¢ no rÃ©pugnÃ¢t. NdiÂ« uidcmusaliquafiumina,quieobÂ« ambulant paradifum. Eioluitautem deus redire Adi ad iÃ¼u locum .Et quamuis uere olim idic talis arbor Ãte rit, poflea tarnen terra illa mutata fliit, fÃ daqi obnoÂ« xiamalediiiioni,erficfllixterra aliud nomenacceÂ« pii. Simpliciter ma uerfumcxponerepoÃumustdetu

omnibus modis curauit,ne Adam iterum rcgrederetuf ad earn filicitatem.undt- excidit:id efl,fui5 itiribus ad^ fequi uitam teterna non po tuit. C hriÃuspromifj'us uea re aperuitparadifum ztr regnum calorum. Videt aua tem Adam ante oculos fuos earn regionem, de qua cxa pulÃts propter peccatum fuumfidt,undememorejfe debuit cxquanta dignitateexdderit : quodetiamnoi cogitare oportebit.Sedha:comniain bonuhomini/i^ Ã¢a funttnam longe maior nucgratia,quÃ m fi nonpne ccÃifJetpeccatum.Etita ufq^ hue defcripÃt Mofes in* gcnium hominis (y dignitate, zSquot; quomodo ob noÃrÃ¤ ignauiÃ¤ prieceptÃ¼ domini prteuaricamur,cr itemm di uina benignitate reÃeruainur in hacuita,ut noÃpfoi exerceamus it^ycmendemur. Ã¼uneprogreditur ultra in fequenti quartocapite,inquo cognofeemus pro* poÃtisduorumexanplis Ãatrum,quodbonorum ho* minum Ingenium,er quod malorumierqui uerifunt filij det, er qui non. Ã¼am Abel itleprimus iuÃus,pul* ehre deliniabit nobis, quomodo boni in hoc feculo ha* beant : deinde Cain, quiÃrtunatior in hocÃeculo, quales maliÃnt dcclarabit. MoÃes potuiÃet feriberc alias genealogias,er certii eÃ quod Adam initio mul* tos liberos procrearit,quamuisÃ)lum hi tres, Cain, A* beier Seth commemorantur. llliautemfolirecenÃn* tur nobis in bonum,quia omnia conferiptaÃmt ad no*

BDam uero cognoutt Hcu3 uxorÃª fiiam,quÃ¦ concipiens pepcnÃ¯ Catn,dicens; Acqui flut utrum a dominoÂ»

C oniKgiÂ«m quidetn infiitutuin cfl in pdrddifo .Por rÃ³ opera coniugjli.( extra paradifumexperunt. Vor* taÃis alia ratione,uelÃaltein abfy; labore fiiiÃet partiÂ» hominum inparadifo. Proponit autem opus non tanÂ» ^uam malum, tametfiraro parentes peccatocareant. Acceditnonnunquam deordinatioquÂ£dam menÃum, uthinon eorum rejpeÃ©hiagant, Ãed magislibidincin quam ordinationem dei fequentes.Scriptura pudicelo quiturde hisrebus, or dicit: Cognouit uxorem fuam. lam incipit modus creandi hominem. Ã®lt;!on amplius (or nat deus hominem de puluere. Hiceflprimogenitus Cain, cuinomen apoÃidendoobuenit. Etfircinferi* pluris Ãtcris propria nomina ob (ingularemrationem inftituta funt,ey' per ipfam fcripturam nobis exponun tur.Cain igitur nomÃ« ab acquifquot;tione habet,fi quis pro prietatem nominis uelit querere ,crefluox gratiarÃ¼ ttdionis. Quafidicat: Deo fint gratiÂ£, ciiius munere nihi proles conceffa efl.Ciuamuis funt quidÃ¢,qui pu* tant,quod HeÂ«4 quÂ£ habuit(fem in Chriftu,nato ma* h Â»

'EN A RR A T. IOAN. OECOLÂ» fctÃ»oz^}nia-c,putÃ¢umtper ilium,quafi /hnenillud promtjjiim, contundendum caput fcrpcntis. lUud fates quidem plaufibilitcr dicitur,fednonuideoanitd mos fcripturte fit.tSÃ¯cim alioqui mulieres, ubi partu libera^ tÂ£ liierint,utin ^uangclio durum exemplum habetit, ubi coguoueriut pueru nutum in mundum, miruin inmodumguudent. ItuetiumHeuugrutiusugens,di^ cit: Po/Jedi uirum, poffedi ilium qui fiiturus ejl uir (7 fucceffbr.trieq^ ob id dumno uliorum expofitione,qui( futis piu eft, cum meum udftro fententium.

Et adijciens peperit fratrem eius Ha bel, futt^ Habel paftorouiÃ».Cain ue* rocultor humt

DeÂ«;Ã³ peperit Heuu. EtmoseftHebrieorum,ut cum dicimu5:Et ddiecitpurere,uel loqui,nihil uliud ft^ li uult, quÃ¹m ultra pepent uel locutus eft. toornen Ãd bel hic non interpretatur,ftgnificat tarnen uanitutÃª (J ludum. Videtenuncprincipio exipftsnominibusqiti^ les fint boni or mulifÃ¹turi .Cain poftÃªftbr,nimiru qtif habethareditatem fuaminftculo hoc; Hubelploraitf nihtl hÃ¼bet, ita enim contingit, utmulto ftliciores in hoc feculoftlij huius mudi, quÃ mfilij lucishuius.'E.t ideo Habel paftor ouiu bene dicitur,quia ipft ftmpltttgt; ^uiamubat etiamunimal innocentiftimum. Cainaitt agrum colcbat,quia natus ad cumulundus diuitias.

EXponentes hanc hiftoriÃ¤ de Abel O' Clt;tin, noit folttm re)}gt;ictunt in par ifludfratrum, quospri* numgenuit UctMyfed accommodant hifloriam iflaitt toti hominum generi. Licet enim tadere in his duobttt fratribus uarias hominum feÃ¢as. Suntetiam hodie,lite runt,O' erunt ufq; ad confummationem feculi Abeles O'Caini: erunt jemperfilij luds O' fiicrunt: erunt o' plij huius feculi,homicidÂ£et mendaccs,gui bonos perÂ» fequuntur.Herimcmini, non fine caufa hifloriÃ¤ illam enarrandam fufcepiffe J}gt;iritu fanilum,cum alids mub tos qui hic non recenfentur, genuerit Adam filios,quid fi^iunt hi duo,in quibus uidemu5,ut fefe habeant ho mines. Antea cognouimus in Adam antequam pecca^ uitarbitrijlibertatem, maioremdignitatem,o pratro gatiuaqu^dammunc uideamus hos, qui ab Adam pro dierunt, quo ingeniofintprtcditi. Habebimus hie prit mo,ut ejje coeperutifccundo, ut uixerintet uitam infti tuerint:tertio,quÂ£pranmareceperint. Vnuinitiuant borum, namabuno patre matreq; natifunt. Qjiidain dixerut Ãtijfe gemellos,fed textus habet, Adiecit pare re. Igitur quantum ad initium humanÂ£ carnis attinet, und caroefiinutroque .Vnde jlatim bonitatemmot rum afcribere oportet diuino Jjiiritui. i^amfi natura boni lÃ¹iffÃ¨ntiUel tantum ualcrct noÃri arbitrij libertds, h 4

ENARRAT* IOAN* OECOL, non fiiius ÃÃ¤j]et C ain moribus infirior Abelo. Videbi mus igitur inCÃ npeccutupneuulm, zy in Abeldiui num mifericordiitm. Eft uutem ty hoe dilcriinen,quid Cain primogenitus,mdgni nominis,zyetidm domintu Abdis. Nam ftatimdiuinaquodumiure primogeniti dignitdtem uccipiuntinfrutres fuos natupofleriores, quid primogeniti Ã¦tate maiores. Ethosmoribusey prudentu idoncos confiÃ¢t efi^ ad moderandos fratres. Jidem etiam duces fiatrum/itorum efiÃ¨debent,ideo ob feruandi.Videmus igitur in hoe ftrÃ¨ mundo eosqiti Cain refirunt, in maiori efie dignitate,fiui delitijs ud* rijs, efie etidm in honoribus,potentijs,reges cr princi pesfieri eye,Deinde qui Abelinnocentid eyfimplicia tÃ¤te fiequuntur, contemptosefiÃ¨ inhoc mundo, qitdles funt fimdi dei ey prophetlt;e,quibus non dignus efi ifie mudus. Vnde Apofiolus iHos uocdt peripfiemdta huiut mundi.C ordm hominibus Abel pofiremus ndtu,fed co rdm deoprior. Veteresdodorcsnonfiolumhifioriditt ifidm pcrquifiuerunt,fed ddmodum diligenter dllego^ rias contempldtifimt. Etiam Hebr^ei ( quorum Philo dodifiimus fcripfit librum, in quo pulchre horumfrd^ trum collationem ficit)multa ficripfierunt dehorunt fratrum ingenijs .Ambrofiuspofi Origenemduos li^ bros cofcripfit,fi:d non eadem filicitatc. Origenes fir^ primus habet, quoties ad allegorias uenitur. videmus adoculof

IN G E N E s I M. ei tld oculos,quotnodo uarietates O' fe{lÂ£ inter hominei tulcuntur.videmusetiam inter initia, quibusdifcipliÂ» ois gnilt;j;fe con/Ã¨crarint.

VaÃ©Ã®us ouiuin.) Obferuatehic,qiÃ¤natuÃÃ¤tpof fierior,iant primus ponitur:neq;feruatMofes eundent wdinem, queantea habuit : o hoc non finecaufa {him cÃ, quantum ad natiuitate in hunc mundum atti net. Clt;Â«'tt prior, fed quantum ad morum inflitutionein Abel prior.V ide te quÂ£ difciplina Abelis ct C diÂ». Abel paÃor ouium. Minoribus laboribus pafeuntur ones, quÃ m colantur agri. SeÃ©kltus igitur Ãtit Abel ocimn pitim : ncq;Ãiit ita terrenis rebus deditus ut frater, fed fricm nimirtim fuatn iecit in deuin. Videmus frrÃ¨ de ma ximis patriarchis,quomodo paflores fÃ¹erint ouium. quot;E-tfi minime quieti frierunt, tarnen minus laboris,ne Ã fontemplatione rerum diuinarti auocarentur,quamfi alias terrain coluijfent, habuerunt. Porro cÂ£teri Inc animaduertunt, quod pafeendo oues, etiam feipfos Moderare affuefrcerunt,O' co Modo fuas pafrionesoquot; affritlus internos cÅperunt regere. Tale autem fludiu non frit in Cain. Vnde quoties legunt de iflis paÃori^' busfanÃ¢isdn promptu habent fuas allegories,quomcÂ»= do pecuini afrÃ¨Ã¢usin nobis regendi fint.Ã¯nfumma,diÂ» fciplinaindicat Abelem friffe hominem innocentem. lam deprogrejfu uitÂ£ iUoru bifrriam oflendit tiofesr

vel iuflitiam exercent ergÃ¤ deunt, out in proximunt^ DuonecejJarictyfidescrcharitM. FidemdeclÃ¤rumut externis ceremonijs, hoc eft, facramentis, qme ad hoe inftituta funt, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftuntproteftationes internit ftdei-

C orde creditur ad iuftitiam, ore autem fit confiftio dd fdlutem.Ciuift[uisenimuere crediderit,prop ter fidein iÃ¼dtn efficdccnt etiaininopera crumpet, quamq; conÂ» fitebitur facramentis coram proximo, utiÃ¼eprouocef tur ad colendum deum,quo etiam gratias deo agat.Ud Matthici f. cap. Sicluceatlux ueftracoramhomini^ bus,utuidcantoperaueftrabond,glorificentq; patrÃ© ueftrum, quieftincÅlis. Amboigiturillifrdtresfuant fidem decldrdnt:fed ftatim ex operibus dpparetfident umus fÃ¹iftÃª fiilam, cr uere fiiijfe hypocritica, cr aliti uere fitijfe innocentÃ«,nempe Abelcm.IaÃ¼ut ftrÃ§ exter na opera,ft quis illa principio folufpcSlat. Sub fine li* cebit uidcre,quomodo opera ftant,ct quo animo,qu.t,^ ue diligentid,qud deniq; deuotione,et tueftutim an eX animo ficerit iÃ¼a,uelnon,apparebit. Vtigitur innote feat nobis fides illoru, deferibit lÃofes quomodo ambo deo obtulerint munera. Ã¯^eq^ legimusprteceptum dd* tum fiÃ¤ffe offirendi : fed non dubitemus eruditos fidjft ab Adam,autÃrtaffe d ftiritufanÃ³lo admonitos, ut ex terno quodam cultu, internafidem coteftarentur cre.

I N G E N E s I M, BZ in de frucQu humi oblationÃª domino, Hiibebimiiscr hypocritdm,0' dciininiflrumucf rum. Hypocritd primum dcfcribitur offcrre,fed tenue obldtionem,quiddduxit oblutionein euiniamfrugcf intulifjet,uel pofl mcjjÃ¨m, aut po(l uindeinium. Quif dumexnojiris ftcexponunt: Tandem tranfadis iain tnultis diebus, addnxit C ain defruchi humi,ut obijcia tur Cain etiam dilatio, quod tam tardusprodierit ad ^ratiarum adionem. Nlt;tm Â«ota noftra deoftatim deÂ» bemusprofÃ¨rrc,cr confiÃionem no/ham differre non decet.NeÃ§ hicdicitdemeliori fruÃ¢uCainattuliffe, peut de Abelis oblatione. Aceepit aliquot manipulos, uel parum quiddam, quod fuccendit cr obtulit deo,ut tune folebant in initio : unde apparet flatim auaritiam er parfimoniam in homine CainptilJÃ¨jquod non toto corde oÃirebat donum fuum.

Sed Habel quoep adduxit de pri?gt; mittjs ouium fiiarum, S)C de adipc illa* rum: refpexit dominus ad Habel^SC ad oblattonem Ã¼lius.

Abel qui iam antea fe obtulerat domino,non uiliÃi masouesdominoadducit,Ãedprimogenita5,ideÃ,exie mias,optimeq; hidgt;itas,i!^ in his adipem quoq; .ItaÃaÂ» crificium commendabat Abelem, declarabat qualt;â lis Abel ipfe effet, quiÃeÃe et intima obtuliffet, uolunta

ENARRAT* IOAN. OECOL. temfcilicet et cor fuum, quod primogenitum noflrunt ejl. ValfÃ¤ religio putat fepldcare pojfe deu,^ extruat templd, ji magnam pecuniam expendat,Ã peregrittd* tionibus multos ttnnosinfuindte^c.fednoneftddeps uerus,ut poflcd audietis .Neceffe primo teipfum confe cresdeo: nequefimpliciterfiipiddsO'cidmos ofirus, re/Ãªrudndo tibi g;rdnd. IÂ« nobis ipÃs quod cÃ, id eft, animus,deo confecretur. Vocat hie etiam oblationem fierificium, quod ex pecudibus oblatuin efl, alias flrÃ¨ de frugibits acetpimus. KejÃexitdeusad Abel tnuneraeius, nimirum propter fldem. Deus non eget noflris muneribus, fed omnino amat corda noflra, in quibusuult habitare : uidetan quisflt fldelis, iuflus, piusanimo. t^ifl arbor bona fkerit, nullos bonos flu* dus flret. Abel bona arbor, quam deus uidit, id efl, approbauit. Deus non ita oculis externis uidet, quern* admodumnos. Negj Abelisobldtadeusrefl)exit,quia exprimogenitis ouium erant, fled quia ex fldeli animo ca profluxerant.Et ita uidetis quantum nobis commeit detur fldes flyncera. Nam iÃ¼ud licet uidere ex reinune* ratione, qua: exflde proflÂ£la efl.

Ad Camueroamp;adoblationÃª Ã¼h'us nÃ´ refpexit,quaproptcr iratus eft Cain ualde, conciderunt^ uultus illius.

mo cokndi deum obtulitfua, deus Hon rc/}gt;exit. For* ob fanÃ³iimonitc opinionem quant prÂ£ fe jirebatf obtulit etiam niunerd,neab alijs cotemneretur. Dicut quidÃ , quod Ãgno approbaumt deus oblationem Abe lisfibi placere'.ignem nempe defcendijjÃ¨ calitus O' de uorajjÃ¨ oblata Abel, quod certe indicium erat, iÃ¼a deo g^'utu: oblationem uero Cain non confumpfiÃet hocq; fitijjÃ¨ indicium munera C ain fitijjÃª ingrata.' iieÂ» cejje enim er at ut altquo modo id illis inno teÃeret.Phi lo cum iÃa traÃ¢at, Abelem dicit ÃtiÃ'e hominem quidÃ© bonum, o Ãatis exercitatum in uirtutibus,fed alioqui nonexpcditi fermonis,0' fmeommapparatu, tales enim homines ualde approbat deus. Per Cain fophiflS intelligit,O' eum qui feÃ externis ceremonijs multunt oftentat, multumq; ualeat eloquentia o di^utationin bus:unde dicit quam periculofumÃt Abelem his certtt minibus ÃeÃe obijcere, HiÃcamus igitur primo Ãdem,/e cundo charitatem. Innocentia Abel in hoc maniÃflaÂ» tur,quodobtemperatfratriprimogenito,0' non ÃujÃi catur malumxharitas enim non eÃ ÃuÃiicioÃa.Contr.it hypocriÃm in C ain habebitisÃnuidiam o odium truÂ» culentiÃimum, animumq;planÃ¨fanguin((rium.

Jratus eÃ. ) Licebit etiam in Ãtcie eius uidere ho* minem male aÃÃ:ihm,quemadmodum affiÃ¤iones tllÂ£ feÃ-plerunq^ produnt. Licet uidere in Ãdeanhomo

ENARRAT* IOAN. OECOLgt; irdcundus Ãt ucl manÃietus: zy hac txternd notÂ£ Ãtnt intcrni hominis, id cfl,uaridbant utdtus dus,Oâ iam no benigne re/piciebatfratrem Ãeum, ut antea. PeÃimunt tnalum efl inuidia. Et quid Cdin, qui dlioquipoÃeÃio dicitur, er nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÃdjpÃus, diuind bond nonpoÃideÂ»

bdt,ne)npe innocentidm cyiuÃitidm, nonmirutnÃd^ triÃuo ÃuÃrd irdfei. Vere udnushoino Ãiit. Ã¯rdfciiur enimÃdtri, cui deus tdntdm grdtidm contulerdt, pro* pterquod fumpÃt occdÃoneinuideiidiâPyebebdt Cditt iÃ¼emultugrdtuldriÃdtriÃ(o,quideo td chdrus effet, erpetcreut ffaterpro Ãeordret ; fedcum non poffet t(indiihmpetereddeo,molitus eflinÃdidsfrdtri Ãto-Hoc malu unde progreditur,qudm exumore ÃeijpÃusi ltd hypocrites,qui no fient filij dei, perÃequuntur miris modis dlios, qui fyncerÃ¨ deum colunt. Neq; eff nouutn illud uidere, omnid enim feculd Ãdfosprophetds or bo noshgt;^uerunt.

Et dixit dominus ad Cainiquarefuc cenfus es tu, Ã´d quare cÃ´dderunt uub tus tui?

Nonne fi bene egeriSjerit fubleuatio, fi non bene egeris, ad fores peccatÃ´ cubatfÃ´d ad te appetitus illius,amp; tu do minaberis eif

Cz ad quidtliiec cfl benignitM dÃ¢,quÂ£ etiam peccato ffs ad mcliorcm uitam (blet aÃiduo prouocare. Fcrt ali ^Handln deus hominem malum oh id, ut pxnitentiam agat. Sed obflinatisanimis, quod dolendu,admonitio!t ties nihil profunt,cr uerhum dei ab iUis fi rÃ¨ contemniÂ» tur,peioresqiindieseuadunt. Qitodautcnonemenda tur C ain,ittud deo non poÃumus aÃcribere. Deus corri puit mÃ®t ut benignus pater.Cf dixit : Ciuare irafceris? Ad quid T\'sz\^quafidicat,fruÃra hoc agis, tu non poterisprgt;eualere,fru/ira perfequerisjratremtuum, ipfe habebit lt;eternÃ¢ uitam, tu peiÃundaberis.Vel qua^ re ira efl tibif attende iudiciu dei,uide ut tu bene uiuof, tune deum benignum qt propitiu habebis,qualifeunqi flater fit,fluetemelior, flue peior. NoÂ« cflutadiÃ¼um reflicias, uide tu ne quid omittas,quod te deceat. Si te^ ipfum non rede inflitueris,adportampec^atum tuum recubabit. Hebrcei expofluerunt, ad portam mortis re^ cubet peccatum : efl^ jententia : N oÂ» ignofeetur tibi peccatum,fl quod perpetraueris,adducendus es ad iuÂ» diciumgrauiÃimum. Vel,imminet tibipccnapeccati. Peccatum quod clamat in ccelum pro uindiila,iam an^ te Ãresefl. Qad/i dicat : Malum pro; Ãribus efl: ÃciM non inultum Ãre peccatum tuum, tarn iuflus efl deus: nulla cauÃa tibi efl in flatrem tuum,quo ei aliquid maU inflrastuide ut tu reÃ¤e ficias.

Ad te appetitus. ) Ecce ego fubieci frafrcm tuunt tibi, tu Primogenitur es, ad te conuerÃo iÃius. Supri idem uerbum habuiÃis de muliere, quod etiam hic hd^ bcmus.ESÃ³nne Ãubditus eftfnon contradicit tibi,in nul* la re moleflus eÃ, agnoÃcit tc utprimogenitum. Ne^f ego auÃro tibi dominiÃ¼ : oportebat te Uto animo efÃe inÃatrem,quare igitur iraÃcerisiSiomninoplacet tibi pergere in peccatis, non euades impunittis. Siue iÃ¼ud in conÃcientiam CainjÃiritus Ãandus locutus efl,ut fo* let loquiyÃue uocali uoce,hicnon exprimitur. Didutti autem eji, ut caueamus odium e:^ inuidiam, cz chari* tatem affumamus.L^X. aliteruerterunt: iK ixif

TÃ®?. QuaÃ dominus reprehendat Cain. ParumeÃ quod obtuliÃi,Ãed cum non reih animo ÃciÃi, nihil cu ro,(}uieÃ:e. Aliqui ineptiÃimum argumentum liberi ar bitrij hic conÃrmare uolunt,e::r dicunf.Ecce in tua po* teÃate eÃ bonumfacere,uel malum^tu es dominus ap* petitus tui, quaÃi quispoÃit moderare iÃ¼um. Sed nihil ad rem,nelt;j; aliquid hicpro libero arbitrio inuenimuf, fedpotius cotra.EÃ teque ac Ãi quisdicerefAtle eÃ rex alterius, ergo habet liberum arbitrium. quÂ£ iÃa con* fequentiaizt^c.

Et dixit Cain ad Habel fratrÃªfuumÃ¯ faÃ¢um^eftcum effent in agro,(onfur rexit

â¢ vbi ddmonitio diuind nihil proficit, uidcte (ptomo doomniddeteriordfierifolednt. Simtddt dolum intrd fe,zy dolofrdtrent euocdt.L'X.'X..ctddiderunt,ExeciÂ« fnusin campu. Philo multi; uerbis dccLtrat, quid iÃ¼ud exirc in campum fit, neinpc ad locum exercitij. Tant tempore pdcis,quÃ m belli,mdximis exercitij s opui hd bent pij,ne fuccumbdnt, zj- dolo circumuenidntur db impijs. simplicesnififint potentes fermone, ne facile cominittdntfcfophiflis.videtisdnimummdlignumin Cdin : bldnditereducitf-dtremfuumindgrum, Licet etidm cognofcere mite ingenium Abells O' pldciduntf (ftgurdm C bn/it gerentis mitiÃimi)qui pdjfm efl inflt didsfldtris fufo tdndem occifus. Viderdtpdtre fuum propter inobedientidin punitum,quodei exemplum emenddtionis eflÃ¨ debebdt.lmÃ´ etidm ddmonitus d dca ne fuccenflret fl'dtri fuo : fld omnid hdtc fluflrd. folum odio hdbuit frutremfuum,fedetidm pcrdidit,. In Cdin deflÃ¢us chdritdtis dppdret,in Abele fides exi* mid. IÂ»fequentibusfinem utriufqs dudietis.

ÃTerKm auditurifumus dominum firentemflnlent tidin contrd peccdtorcin, eumqs impium :unde iu^ iÂ«lt;tmore fcripturie iteru pr^ecedit cdufr dijudicdtio, i

N on uult cnim dettf alicjuem punire, nift peccatii ntit^ nijrftatis. Bthocubi^Jicebitin fcripturis animaducr^ t^e.Audiuimus de initio uitÃ¦ dcprogrefjit fam kÂ» ielis, quÃ m etiam Cain. Nunc finis utriufij;

duserit.Pluscnim oculos noftroshucfiicdmoportett neojfindamur,uidcntes nonnunquam impiosinhoe ficulofieliciter dgerc, pios autcm econtra uarijs inodif y num fire iniiium uinufij-, fuit, nam ex codent pa:re qt mafre natifiunt. Alter peccatricis naturÂ£ in^ geniumfccutus efl,alter fiuficeptus Ã deo,Qr diuino flin ritu inflruÃ¢us. V nde etiam Abel ille iuflus, uirtutibui paticntite et charitatiuacauit. Secus autcm uitam inflt tuit Cain. Audiuimus etiam, qu^fiierit utriufiq-relin gio. Itemuobis omnibus innotuit, qu4m pura,quam^ jeruidaz^- fianfki,z:r abfiq; omni hypocriflfiicrit Abe* Us religio .Contra quÃ m fÃ¹cata Ztr hypocritica omnid fÃ¹ertnt in Cain. lUc de fuis etiam, fed non optima obtu Ut. Male diuiÃt, quia corfiuum fihifieruauit, id efl,nolt rcnunciauit fuis affidibus, neq; ficipfium obtuht deo.St militer magna patientia uifia efl in Abele,qute omninit defiiit Cain, quiagre tulit fibifratremprtefirri. Vnde ei infidiatus efl mox, zty per dolum cuocauit in campd Cr occlditmificrabiliter fi'atrem fiuum.Ciuamuisann tea z^ in tempore admoniius Ã deo effietyUt odiu Ãuit Bsentis abifeeretffied noluit taleinadmonitorÃ© audira

- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Obfcrttdll

^lâ/cruateit(uci,utdÃiduet(igileti{orando,nem^lifgt;rÂ£ tfjleant : NÂ£Â«Â» uiuitur in hoc fcculo d plerif -, in quo pcrpetuii eji cer tarnen, quali nthil periculi immineat-, fÃ¨d maxime ÃÃ¼untur. Aaifunt boni amp;nbsp;mali,Qr efl per pctuumcertamencumfatana. VideamusigiturÃnent Mriufqi.Abel probatur Ã deo^e^T deum habet uindicÃ©, itaq;uiuitapuddeu.PorroCain reprchenditurÃ deo acmaledicitur, O'fie tarnen nondum obtempÃ©rÃ¢t, fed rejponfans deo delperat : atq; ita iudicatur Ã deo, ut co ram hominibu^ peccatu fuum maniftÃum fiat. Qjiod occultare ab homimbusuoliut,hoc patefiihim eft. El fie eluditur omnis impiorum/jies, o uana efi: iHorunt fiducia.

Et dixit dominus Ã¢d CainÃ®ubi eft Ha bel frater tuusfqui ait,nefcio:nunquicl ciiftos fratris mei fum egorâ

Siuc confeientiam eius apprehenderit, fiue aliquo alio modo apparuerit, nos non cotrouertemus. Et cunt deus quarit, vbi frater tuus, non per ignorantiÃ¢ quaiÂ» rit,quia deo nihil efl abfconditum,fed per hoc deus uoÂ» lebat prouocareCainad confiÃionem peccati,O'Ut ipfc fui/pfius eflÃ¨t aceufator. Quamuis etiam aÃ®ij uerÂ» 'ba htec aliter intelligant,quod non improbo. Qjiid do let tibiiubi eflituputafli, quad cum iÃu ocÃ deris ,iant tiufquam locorum ejfe. Eft in quietefanilorum, o iÂ»

gloria angelorum. SdatetiamnominaiUapropriai^ fermonibus habere magnam emphafim .Ita cumdd citfVbi efldlle tuu! fcilicet frater, quem occidifri (yc*

N efrio. ) videte,ftcut etiam fuprÃ audiuiftis, pee catoribui omnibia proprium efr tegere peccatu fuuin, Cr fripfos iuftificare. Maximeid (oient hypocritlt;e, PrÃ¦terea licet planÃ© hic uidere hominem impium, gui nihil de deo frntiat, etfi deo munera fua obtulerit, tae men neque iUa curauit neq^ deum, guem fcire debebat cor hominis perfrrutari. Ã¼ihil enim occultum ab ocue li5mius.llledicit,iicfrio:guafiuelitluderedeÃ¼,quenie admodii homines .V bi efi impietas,ibi timor dei abefrt, etiam iÃ®licdominatur mendadumeyomne malum.

Nunquidcufros.) Ciuafidicat:Quidadme,ut^ cunq^ dcfratre agatur. Ita perfridtefrontis e(l. Quid ad me quo uadat,fiue in[yluapt,(iue in domo. Nun^ quid ad latus eipoffum ejfre, zy frqui pedes dus, quafi feruus dus (imf Reuera debebat efrÃ¨ cuftos, tanquÃ¢ mi noris fratris,cumprimogenituse(}et.Nam ha-c digttia tasprimogeniturlt;e ideo data efr, ut frruiatalijs. Vide^ mus quantum peccatum frtcontemnere proximum, et ei frruitium recufdre. Quidam enim dicunt, qui tante C hriftiano nomine gaudentpne cÂ£teris: Quid ad nteÂ» quicquid alij agunttfi reprehenderÃª,redderem me inid diofuin. Hlt;ec uox e(l hominum fripfos amantium. ita

CainpoJJc-Ãio dicitur, O' dinans [uijpftat. lÃ¤ttt tdr tut C hrifliaiM in hoc conftflit, ut proximo feruiamut.

Ã¯am palam couinÃ¢t eum peccati fui deus,er feum fiatuit,ut fententiam firat, er ut cognofeatur antea fe tneruijje talcm fententiam. O qtutntam clt;edem comi* fifli,quiafi-atrem tuum occidiftii Primus ciedem huma no generi inuexifti, nunquÃ¢ tale quid auditu ef. lUunt inquam manfuetum hominem occidifli.Non potes neÂ» gare iÃ¼ud tam grande peccatum. Vox fanguinum fraÂ» tristuiclamat. â'DA Hehrauspluraliterdicit.PoÂ» tuilfetetiamin fingulari dicereutnosLatini,fedideo fÃ citut indicet, quod ne minima gutta quidem fanguiÂ» fiis fraterni effuf impunita erit : id eji, omnes fanguiÂ» ties, quotquot funt guttÃ¦ clamant ad me.lta uidemus deumcuflodemfanÃ©hrumfuorum,iuxtaillud:lufloÂ» Sap.j, fum anima in manu domini funt. Sciamus deniq^ deÃ¼ fjfeuindicemnojiri. Nullustamparuus contemptus, qui non perueniat ad aures domini: et ob banc caufam fommendatur nobispatientia, ne nofipfifimus uindiÂ» ^lt;eauidi,fedillam domino relinquamus, qui retribuet tuÃ¼cuiqs fecundmn id quod operatur.Et quod Cain diÂ»

fiturjd omnibus perfecutoribus piorumdicitur .'Etii in oculis noflris non punientur,famen non cuudent nut num domini in cxtrcmo iudicio. Et dominus cum dicitÂ» Vox funguinum : loquitur quaf fint multÂ£ uoccs cU* tnantesad fe.vultdicere: Egohabito iniÃ¼tiÃimis,pec cdtum tuÃ¼ tranfccndit ad omnes calos .Eionut crajfe iÃA intcÃ¼igdmus : fed hifce uerbis indicat, ut uideamitf quim portentofuin pcccutum fit iufos perfequi. Idttt patefiÃ³ium fuit peccatum Cdin, tcrrd et finguis teftes crÃ»t. Cldmdt fdnguis,ut uindiÃ³kt fumdturde Cdin.vc rum Edulus in epi/lold Hebrteorum mehord indicdt de fdnguine Chrifli, qui propter peccata noflrd effÃ¼fui fft crc.Nunc fequitur poena-

Et nunc maledidus es tue terrajquÂ£ aperuitos fuumad fufcipiendumfan* guines fratn's tui,de manu tuaÂ»

Si excol nerts hum urn, non addetda re tibi uim fuam,mobilis Slt; uagus eris in terra*

Viciefe,Aci4m nondiilum ftiit,mdlediÃ¢ustu,fei terrÂ£ maledicebatur- t^eq^ Euce,qudmuis ei iniungdit tur uariie afflifliones. Serpenti autem dicitur: Maledi* ^{esprÂ£omniiumentocrc. Cainautem mores fert pentinos imitatus eft, proinde maledidioni obnoxÃ¼it^ ' Sieutfcrpens organum didboli erahfic etiant Cdin,ptT

'quot;IN G E N E S I M, lt;y8 ^em fatan operatus efl hanc ceedctn .Sic etiant adhuc hodie operaturper omnes impios, tanquam per orga* ti4fuityunde etiam maledicuntur. C ain maxime refifle lgt;atflgt;iritui fanÃo ad ilium loqucnâi:Cluampaterne di xitdeus, Quarececidcritt fleiestuÂ£icaueneflccent feas flratri eye. lllam benignam uocem et admonitione audire noluit, eyflic flirituiflanch reflitit, non admit*. tens pcenitentiam, ey idea dignus ut illi maledicatur 4 deo .Fruflra etiam poflea dolet lataflententia.

C^Â£ aperuit.) inhac terra, inqua tu flic miflere eccidiflt /ratrem,quÂ£ imbibit flanguinem illius,eris ma lediÃ¤us. Ne putes terram iflainribiunquainproditu* ram fruÃ¢us, licet exercueris illain multo tabore. Erat uiragricolaCain,fledfruflralaborabat,quiapcccaue* Â»â dt. Non adijeiet robur fluum, id efl, non tta proflret frudum fuum etiam fli fleminaucris,ey fli flemen fle ape* ruerit, tarnen hanc uirtutein non habebit ut flatis matu reflcat. Ãiuandoflruges flatismatureflcunt,uires exe* runtfluas. Conquerimurquotidie de flerilitate terrÂ£, deflme, ey de alijsrebusquÂ£ penuriamflrugum infl* runt,ey non agnofldmus manififla ilia teflimonia flerir pturÂ£,quod ea omnia nobis obueniantpropterpecca* tanoflra. Quidam aflrisea afleribuntey alijs rebus, turn ea oportuerintmalitiÂ£ hominum aflcribcre.

Mobilis.) Habcbisetiamflignuin,e:^hincindeciie .....' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â4-

ENARRÃTÂ» IOAN. OECOL. cuibis, putds te occultdjje iSum mortuum,fciiHSdUteM iÃitmfemperuexdturu confcientidintudm^ nunqudnt certdm federn hdbebis. Omnes delitite Cdin erdntiÂ» hdc terrd, quM db iÃ¼o dufrt dominus.Vidednt omnes impij; quad potiÃimum dmunt in hdc terrd,iÃ¼ud duÃ^ ret dominus .Deniq; etidm poft hdne uitdm mdiore poe ftdm expeihbunt ,dignam Ãilis eorum.

Ecce repulifti me hodtc ab ipfa fuper Gcie terrÃ§, QC Ã fade tua abfeodar: ero^ mobjlis SCuagus in ipfa terra :2lt; erit, omnis qui me inucnerit,occÃ®det me,

Hicit, mdiorem inftigis pce num qudin pojfum gc* ftdre.'E.cce eieeifti me hodie djÃ cie tud.Obferudte hic, Cdin duditd fententid non petit uenidm,fed dejfterdt ut impius. Anted cumpoffet dgerepÅnitentidm, content pft,amp;-idmnonddturlocuspÅnitentÃ¹e dmpliusIdU fententid. Anted nonpoterdtmderegrduitdtem peccd ti cum ddmoneretur tdm benigne d deo, ne odio hdbe^ retfrdtrem fuum, nunc Idtd fententid dperiuntur oculi Ã§ius,e:^qudntoininftrno fit,dffticit, Cognofcitnunc quÃ¹m grduis res ft oftvndere deum, frdtrem perfe^ qui,deo dcceptum. Sic etidm ludds cum reÃrretpecu* t(idminlt;crdrium,confitebdtur peccdtum fuum, quod tradidiffet

IN G E N E S I H. C9 trididijjÃ¨t fattguinem iufluin,fÃ¨d citm omnemjruÂ» (hm. Egrcgu quideconÃÃio, fed planÃ© inutilis, poÃ iatam domini fententiam. Sic etiam fequens uerfus exÂ» ponendus efi, ut fint uerba hominis prtefraÃ¤i er plt;^^ tinacis.

Eccerepulijli.) Alij,eijcies.Uii certumerdt,acfi tarn eiedus effet.Dicit: Ã¯am non locus quoÃigiÃ¤. Qui damÃ fscieterrte eijci,izr Ã ficie dei,idem cffcdicunt. Sic defferati homines in fummis paenis deo non habet honorem ,fed continuo blafphemant, hi funt ÃuÂ» (hispeccati. Vult dicere: EinisfÃ¹turus efl, ut quifquis luenerit me,Ãrte occidet me. Sic fonde ifia uerba,ft J}gt;e des ejÃros mores illius hominis deÃierabundi, quamÂ» uis poenamfuttmaudierat gt;nbsp;Sapientiief. ingemifeunt hi qui ininftrno funt, fed nihilominusblafphemat.EtÂ» fi uarijs modis Ã deo impij puniantur, tarnen ex multis immiÃis plagis non emendantur, fed peioresindies ma ^isi!:ymagis apparent. TalesPharaones licet hodie uidere planÃ© obturata mente. EJecdifÃhcetexpofitio illa,ob fequentiajetft aliamnonreijciam.FruÃra fehlt tniliant nbsp;nbsp;dÃ©plorant fua Ãelera-Sunt miferi er fremu

Uhomines,intus malehabent propter confcientiam,Ã risautemÃ deohumiliantur.IgiturCaindicif.Eloneft quod auÃmamplius te accederc,non inueniam apud te gratiam, deflituorplanÃ© tuo auxilio, ita^ ero mifer et ttagus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i f

OccÃ¯detme.) i^imirum cognofcent mcex fignis,tremore fcilicet cr pallore,quiii iÃ¼ud Ãcinu^ no potero tegerc dduerfus meam maldm confcientiiitnâ. fugit impiiis nemineperfcquente.l^uÃ¼ui erat qui tuerat occidcre Cain. Vidciniti hic flatim eos quigin^. 'dium loÃ¼unt, eos etiam gladio occidendos elJÃ¨. Ciui oc cideritproximu fuum^illeipfemeretur etiMnpuniri-

El dixit ad eÃ¼ dominusumÃ³ quicun=* que occident Cain, feptuplÃ¶uindicabi tur:amp;pofuit dominus in CainfignÃ¶, ne ullus eum inueniÃªs,interficcret 11 lÃ¶*

Cluitiitumsdeh4bebdtCain,utnoÃetcimpliusoct cumre deo,multo minus coparere fÃ¨ bumiliando: net^ tnirum,cum mortem abfoluere omncm ftum mifcridtX putdret ; ndin iÃ¼i j^es non erdt uitlt;e lt;eternÂ£. Dicit igi^ tur ilU dominus'.tion ut tibi uideturÃ,cidm,non pdtidf ut jidtim moriaris. Hiec grduis tudpxnd erit, ut did uiuds fuper terram, zy Ãs in Ãgnum zj portent uotntd bushoininibus,qui te uident.0 Cdin,neino teoccÃ¯det, DnÂ« mdniftfldbit aliquod in teÃgnum hominibus, nf te occiddnt. Qudle dutem Ãgnum lÃ¼ud Ãc-,quidcim trc^ morem,alii dliudÃgnum fiujÃe dicunt,Ãed id nobis nod confiÃ¢t, Sid}ttemuolucrisdliquidmifericordiÂ£in hoc loco tribHi,utcohÂ£redntÃtperiori loco heecuerbd,itd exponendum erit : PeÃ§Ã§dtum meum grauius cfi,qudnt gt;nbsp;; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ut oinmnf

T N G E N E S T M .â 7O omKino dimittatur :fum occidendm. Sed, non occÂ» dendni,fi potiiijjÃ¨t meliora prccari. Deus igitur retgt; J}gt;ondet: Ecce hune metum eximam Ã te,eris uagus ((S' profÃ¹gus. PorrÃ quodhiclegimusf'eptieSyfuntquil'eÂ» ptem peccata coliigere uolunt in C ain, quie admiferitj in quorum numero efi Chryfoflomus. Sedhteccuriot fuis congeÃit,poÃcinuspliira congerere. C wn dicit feÂ» plies,uultindicare^grauiterpumendtimefJÃ¨Cain.SeÂ» ptenarius cnimnumerus hocinÃehabet:eftq;fentenÂ» tia: PerfÃ¨ilam ultionÃ« dabit, nbsp;nbsp;t'intÃ pcenam, ut non

in/Ã¨rendafiteimaior. Pofteaetiamfeptuagies/Ã¨ptieg habebitis,ubi plura de hac re audietis.

Exiuit dejÃ®itutus gratia domini,c:rabeolocoin ^uo antea Ãmiliarem deum habuit,fÃ®igit. Alij aliter ex ponunt.Ã¯^oluit amplius manere in hoc loco,propterea quodnonjirebat terra fruÃ«lus,cr nihil ei dulce ultr^ in Eden, qua parte ab Oriente ad Septentrionem jj^e^ Ã©kibat, nam intra has regiones locus Eden eft. Talia iu dicia uidemus impiorum. Exaftieraruntdeumpecco^ tisfuis, offtnderunt proximos fuos : igitur nihildulce iUis eft amplius cum hominibus, ob peÃimas confcicn^ â¢ Uths,quas habent, Econtrario boni deum habebunt uin

ENARRÃT* IOAN. OECOL, Jicatorem, Â©- omnia eis grata [unt ob confcienti^ trani^uilUtatem.

SApiens inquit: Ã®mpius fi in profundum peccatoÂ» rum fuoru uâ¬ncrit,omnino admonitionÃ¨omnent cotemnet, quod in Cain impkri uidemus. CÅpit enan de/}gt;erare etiam admonitui Ã deo,cr contemnerepae* ttiKquM meruerat. Vndce^Ã ititÃ frcie domini,z^ ha* bitare cÅpit in Uod,

Et cognoiiitCain uxorem fuam,quÃ§ concepit Sc peperit HÃ¦noch , extriP Ã§ns^ duitatcm, uocauit nomen illius ciuitatis,iuxta nomen filq fui HÃ¦noch..

NoÂ« pÅmtebatCainpeccatifui,quodinhocfÃ * â (h dpparet, cum feÃ©kttur delitiasuxorias, Ne^ fcof prÃ¦iudicdtfando coniugio. iJcet tarnen uiderecon* temptorem animum,in quo nihil pÅnitudinis erat. M diflis quomodo antea conquejiuiÃierit, fcÃc derelin* qui:nunc uidebitis quod nihil melior Ãat. Hoc libenter condonabimus ei, quod uxorem accepif.iÃ¼ud aut mini ne, quod educatÃlios non in gloriam dei,fed ad omne nequitiam, or qnod Mos Ãcit hieredesÃtte impietatis-quot;Vxor eiusalia potuitnonejje,quamÃ)ror, quamra tempeflateneceÃitas cogebatducere. Vbiautemrari* tashominumcejjauit,planÃ©incefius effet fororelniÂ» Rxoremdncere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Extruens

Exfrms.) lofephumlib .Antiquifatumlege^ â¢â f poteris, qui dicit C ain fÃ¹iffÃ¨ intenta rapinif er hoÂ» tnicidqSypropterea extruxijjÃ¨ ciuitatem, ut cum rapiÂ» nis nbsp;nbsp;pTtedis itluc coflueret. Tyrctnni arces confiruut,

ut fintpr^darum fuarum receptacula. Aiij exponunt Cr dicuntCain dixiJ]Ã¨:Omnis befliu qute me inueniet, interficiet me,ideo O' ciuitatem extruxiffe, Veru non abfimile moribus Cuin uim aiijs in/bre,cum antea can temp/itÅdemfratris (ui. vtiq; no pro magnu iniuria habHit,fi alios qui contingerent tpfumetiaminparuii re,iniuria afficeret .Neg,- pÂ«tc(nÂ«Ã¯ folum iÃos duos'tac uixijfc. Adam cr fui ctiam erant, qui ciuitate non haÂ» bebaut opus,fed impius conflruxit fibi munitioncm,in qua tutus ejfe poÃit, Alif aliam caufam affrrunt, cunt legimus eum fic tremuijjc nbsp;nbsp;pauidum fitilfe: et dicunt

quad earn ob caufam ciuitatem conflruxerit. Sed prior fententia uerifimilior eÃ, O' mihi magis probatur. Cainincola Ãdt terra; huius, ideo folum qua; huius fe* cidi erant ÃeÃ¤are debebat. quot;Vude figura efi: hypocriÂ» tarum.Ã¼eqiafcribit deo nomen huius ciuitatis, fed tdr tutibus fuis O' fuo filio, ut extenderet nomen fuumi iUudq; e/ficeret immortale. Et det/iY nomÃ© ciuitati HaÂ» noch.Qitamuis,quomodo benepotuit nomini fuo con fulere, quifratricidafidt^ Nomen eius apud alios fatis manififtatumprop ter cademfi'atris. Sedhacefie^

i ENARRAT. IOAN. OE COLÂ» Â«tÃ´ mundanorit hominnm,qu{ inter fumtmt bond ((it fent ab omnibia laudari cr celcbrari. Qjtamuis ilia bo tiafint adiaphora,qugt;epojjiint eÃe bona uel mata,pro Minuencrint homines:quiaetiamboni uiritediÃcant ciuitate5,neq;ob id peioresfiunt.Omnino Caindebet batfe occultare ab omnibus mortalibus, tarnen cotein fita confeientia uenit in proÃindumpcccatoru et cont tempÃt omnia.

Porto ipfi Haenoch natus efl Irad: Irad autem genuit MehuJaÃ«]jamp; Mchii lael genuit Methufchael. MeiufchaÃ«l autem genuit Lamech.

Hifc ejlpofteritas Cain, qua breuibus exponit, deinde relinquit. Videamus benignitatem dci, qui etii 'impij! fuam benedidionem concedit,qui aliquo modo 'eledis deiferuiunt. t^ihil inftgne de itlis habemus, etft ufq; in feptimam generationem fuam poferitatem ba beant. Nuncigiiur de Lamech mentioerit,propter quegenealogiaifla copofttaeÃ,qui fextus efl Ã Caitf, Etaccepitfibi Lamech duas uxores, nomen unius Ada, 0^ nomen akerius Zilla.

V idebitis fitciem mundi in ifla profapia Cain amp;nbsp;lamech .LttUa, quÂ£plurimiim folent homines oble^ filtre,et in quibus mundus Me detinetur,bene nobis dt* iiniantiatt

â¢ IN GE N ESI MÂ» 72 iMctntur.Sunt qui Lantech excufanLtanquam uirunt honeflum,fed omnino ntihi uidetur iUe ctiam pcriincre ^dntundumrcprobu. Eft alius Lantech de quÃ³ poft ea ^udietis,ft:d ifte exprofapia impiorum eft,cj- inde etiÃ¤ Ãcile poftftumus agnoftccre ,qiios aftÃ¨Ã¢m ftrmcmbus iUius tribuere debeantus- Erincipio legimus, quod prie ter inftitutionent dei, duof uxores duxerit. initio eniin tion fticftiit in negotio niatrinioniali,ut quis duas fimul uxores habere t, fed unufquifq; fuam cr unicam uxorÃ© habere dcbuit. Vt igitur uis irafcibilis in homine corrtt pta-,lt;i:^uisrationa!is,ita etiamuirtus concupifcibilis uitiata, idea non tnirum talia fieri. Seruiebat enim ca feneratio libidini cr uoluptati -, ut capite fexto audieÂ« tis, quomodo filij dei filijs hominum mixti fint, ut ui^i deatis omneshomines fiiiftÃ¨corruptos. ImÃ´etiamal^ quorum multi ab Adam nati, nuUu nomen habcntbot tilt;e uitie.Quando autem legimusde patriarchis,Abrtt ham,lacob,cralift,qui plures uxores habuerunt,quiÂ« dam in his excuftuionis rationÃ© adducunt : fed ego non uideo,quamobremtllosexcufemus.QÂ£amuisquidant rx ludaiis firant, quod folebant ante diluuium quidant uxores fibi accipere,non ut prolem ex ijs habercnt,fe(i ut uoluptati uacarent, quibus uenenum dabant, ut fie* rilitoieisadefiet.Et fie putatur Lamechduxifte dttof Uxores, Verum fcriptura commendat nobis tllosfiafte i.

uiros impios. Vxoris nomen unius efl Ada, quod uel d decore uel ab ornatu uenit. Nome alterius Ã fomtu uel umbra.

Nomen uerofratris eius lubal, qui fuit pater omnis cÃ´tredantis ciiharaui ÃC organum.

EtZilla quocg genuttThubal Cain, qui expoliebat quodcun($ artificiutn Ã¦ris Ã´d ferri : foror uero Thubal Cain, NaÃ¦ma.

Ex dui^us uxoribus tres fÃ®lios, e:^unam filiam bd buit,or fingulis tribuit fua inuenta, ut uideamus artei Crdifciplinas longeantiquioresejjÃª,quÃ mÃ Latinif cr Grtecis recenfenlur.Ars muÃca,militaris cr Ãrra^ ria,ante diluuiumfÃ¹ijjÃ¨ confiÃ¢t ex hoc loco. lofiephui Ub.i.Antiquitatum Ã¯udaicarum cap.4..dicit Ãdfie Ld mech fieptem etfeptuagintafilios,qui ex duobus uxo* ribus, Zitla or Ada,ei nati funt. Qua autem autoritÃ¤r lofephus teidconfirmet,ignora.LegimusdepÅna feptuagieS taxatur. C^fepties,fi:ddefilijsnihilinuenio .FortaÃishecne^ gligentius pofiuit,ut alia nonnuÃa.tn triplici ordine H* cet uidere homines,qui uerfantur in hoc mundo. Ã¼dÂ«t alq dediti funtreipecuarite alendte,ut hobeantant* pluM

! N G E N E S I M, 7Ã plum pAtrimoniu. Altos inucniinus quibus uitu uolu^ ptudriu cordi cfl, O' lotos fuos diesdeducunt muficoe rum in/lrumetitis. Sunt poflrcmo cffhi quidam O Ht* culcnti militares animi,qui non folum poliuntferruint fed etiam militiam exercent. Hain etiam tuncuacabÃ¢t rapinÃ¦. Jl^oftis etiam orientales ditiÃimos in taberna^ culis habitare : idq; fciunt qui hodiead nosueniunt ex his regionibusto ea leguntur in rebus Turdcis.videa lis dcniqi in his tribus fratribus ornatum huiusmundi, in quo uerfantur.t^am illi,ncmini dubium efl,pertinci adÃlios Cain.Ã®Ã¼eq;propterea contemnimusoinnesbo nas artes,neq; reprobamus, utpote militare}n,uel mua ficam, uelÃrrariam oc. fi animus hominis fimplex Ãterit. lÃ¼a enim omniaferuiuntpijs o eleÃ©lis dei. De forore etiam dicunt, quod in^enium texendi habueritt Opingendi acu cum margaritis oc.

Et dtxit Lamech ad uxores Rias Ãs da 06 Zillamâ.Ãudice uocem meÃ¤ uxoÂ« res Lamechjaufcultate eloqiu'Q meumÃ® fi uirum occÃ®di in uulnus meum,ct pue fum in liuorem meum.

Hic uariÂ£ opniones Ãunt. Quidam etiam ex Hea bra:is Lamcchcxcufarenituntur,oratio literÂ£omni k

no admittcret: fed hie textuspertinet ad improbos.Co fiÃto eft C dina ; nam etiam tunc fÃ¹erunt raptores. Et ipfe Litmech homicida ftrtaftÃ¨ non uniui,ftd duoruin-Virum enitn O' adoleftentem dicit occÃ®di.Vrgebat igi tur eutn conftientidyuexabatur quadam mentis tyi-an* mdc,ftcutnonpojfttoccultarepeccdtufuum:fcdiÃ¼u(l dicebat uxoribus fuis. Nam hoc ftrÃ¨ hdbemu5,quod ctedes hominis, ualde conftientiam reorum uexat.

Audite. ) VerÃ¨ mi fer ego jum. Ndm,occÃ®di uirut narrantis effÃ¨poteft. Quid eft quod audire debent ihoc ncmpe,uirum occidi. Ledere alium non potes,nift teÂ» ipfum primum Itejeris.lta uirutn occÃ®dit lÃe, id eft,ft^ ipftiin occÃ®dit,!!:^ ÃbijpftprimÃ¼ uulnus intulit .Alij aÃ¼e goriasuaridsquicrunt, quasrelinquo. SibigrauiÃimif uulnus ftcit, qui proximu InÃ©dit. Dicit, uulnus patens^ quÂ£ plagd grauior eft cicatrice. Semper manebutit mihiift^ reliquu.Nam ftnonftdtinultus Cain,multo magisego. SeptuagiesQyfeptiesdignus fum, qui pc^ ream. N eq; opus ut tot peccata requiramus,uel tot gf* nerationes, uel peccatum puniendum eÃÃe in feptuagc^ fimam generations. Quamuis iuxta Lucam, Ãi omitd generationcs recenftanturab Adamufq; adChriftUf inueniemus etiam hunc uirum, ut feiamus C hriftuin ft demptorem noftrum elÃe,per quem Ãatisfit pro pecedd tisnoftris. Qt^ida putat quod Lamech occident C din.

I N G E N E s I MÂ» 74-fed reliiK^uimus hoc fanquam incertum â¢ Omnino non potuit peccdtum fuum occultare, territus confcicntidt eonfÃ¨fjÃ¹siurefibi grduiÃimam panam irrogdri. Hac dec din Cfimpiorumpand. Hunciterumconfoldtio tdiqud, cr de profdpid eleÃ©hrum dci cr proborum.

CognÃ¼uitautÃª Adam iterumuxo* rem fuam, 0lt;^ ilia peperit filium, uoca;Â» uitcp nomÃª eius Â£..1. : quia pofuit milii deus fernen aliud pro Habel,quem ocÂ« dditCainÂ»

Ex Abel expeildbdtur profdpi((filiorumdei,fed lt;juia iUe fubldtus per malitiam fi-atris, fl-uÃ rd expeildâi bdtur.Dcus autem qui gencrdtionem piorum non uuU omnino pcrire,excitduit dlios liberos Adte,[ed non fta tim. Etfi alij etidm ndtiÃterintdb Adam, utueriÃmile eft,omne5 tdmen ifli ad profdpid Cdinpertinent, quitt fecutifmtillius mores. Etcdufdmponit,quidpofue^ fdtei deus feinen dliud,undc iterum origo bonorum du cendderdt. Et exillo SethChriftus ndtusefl. Relin^ quamus C din cum fud gencrdtione .Eiixi in principiOf fcripturdin pulchre nos deducere ufq^ dd Chriftum.

Proinde ipfi Seth quoq? natus eit fiÂ« lius,Slt; uocauit nomen eius Enosaunc cÅptum eft ad inuocandum in nomi* ne domini. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Videtis nunc ab iUo efjÃ¨ generationem fandorutit dei. Selb fuuin etiam filium fÃ´rtitus efl bonum rcliÂ» giofiiin.Ãiuidamcx Hcbra-isdicuntetiam tuncca* ptam ÃÃ¤jjc idohlatriam, ilium autÃ« contradixiffÃ¨ idoÂ» lolutris. Sic uidetis idololatriam diluuium pr^ceÃijji^ Soient enim homines Ãcilc deflcilerepoÃquam deuin non uere dgnouerut,et non illume, pro ut par eft,colÃ¼t, ad iflasresanimatasanimum fuumdirigentes,z:;-fibi fingentes deum uel folem uel lunam (g-c. Enos uir ma^ gni noininisÃit. Et quamuispaucisuerbis hic cÃ©lÃ©brÃ© tur,amplum tarnen pra:conium in tam mala generatio ne habet. Magnum eft ucro cultui deifte dedere. Certu etiÃ , quod Ã¯tlcno ftolus hoc temporis tuocauitdeÃ¼, Alij habent:CÅpitfterareindeu. LicetcrAdÃ inuocaue rit deum, fed nondu ecclefta erat,td eft,colleÃ«lio popu li I lie autem collegit,o-deum uere coluit,et ex corde.

Ã y fimtlÃ¼udmc dei fecit eumÂ» MafculÃ» amp;nbsp;fÅminÃ¢ creauit eos 5 6C benedixit il I is, uocauit^ nome illorÃ» Adam indie creationis illorumÂ»

Cam nihil in ftacris Uteris ftt ocioftam, etiÃ¤ hune geÂ» nerationis libruin) ne putemus ternere Ãcriptum. MtdtÃ¢ utilitatetit

utilitatcm in fe hahere (ciatis, camq; ad nos polfc rcdi* fCyÃ cum diligentia fingulapcnÃitauerimus. Principio certi erimus de hiftori/s te)nporum,ne cum alijs juppu tandoerrcmus. inlibro Aegyptiorum leguntur muitte myriades annorti, quibus mundum dicunt conftitijje: fed inde ftatim pojfunt couinci. PrietereafcrÃ¨ comunis ueterum opinio fuit,qui fequuti funt Gra-cos, ab initio ufq; ad diluuium, miÃ¼e annos fluxiffe, hie fefquimille, mille quingentos quinquaginta fex. hoc nimirum fÃ Â» Hum eft ex incuria librarioru,qui numÃ©ros male afcri* pferunt. whilominus error inualuit,ut in C hronicis fo let apparerefutanni circiterduo millia numerenturt etiÃ¢ fuprd. Habuimus autem profapiam Cain ct^pcrÂ» uerfegenerationis,qujeomninoeratdelenda:nunciie rum incipit ab Adam er Seth fanÃ©lorum hominum fea riem defcribcre, in quibus deus humanum genus uoluit feruare, Neq; inconfultealitegenerationes hicomitÂ» tuntur. Quid ad nos Ã recenfeantur omnia nomina pa trumiQuodad moresattinet,fatisdpparetin Cainet Abel,quale tunc fecidu Ãierit. FruÃra ilia non funt fci i pta,cu alioquiÃgt;iritus fanilus pareus inuerbis,Qj- pro fundus in fententijs fit. inuenimus in his patribus, quo modo genus humanu damnatuÃt,ut difeamus nos ue* re humiliare.Quot millia pra-eeÃeruntiquÃ¤uepueneÂ» rut dll patres,qui ante nos Ãutrutiniortui funt. Quanti

ENARRAT. IOAN* OECOLÂ» fcicntia^ robore, pulchrifudine, nbsp;nbsp;quibufcunq; donis

prccditifvidetur firÃ¨ una conditio omniu. 'Ratos legia tnus,ptocrea[JÃ¨ legimus atios liberos,poflremo ct mor tuos. Qjiic aiit fit differentia inter pios et impios audie tis. Ã¯taaUquo modo Mofesdefcribit nobiscarnales ho mines, etiaff multo tÃ«pore uixerint, tarne eis moriendi templis conffitiittim efl. Ã¯nffiperetiam notandum.Ãiea runt quidam quiconatifunt autoritatemferiptur^mi nucre,dicentes hosfenesnon totannosuixiff'e,^fi[o fenqui inter Aegyptiosuixcrit,annospro menÃbus pofuifjÃ¨. Statim boe uaniÃimu ejjÃ¨, qtÃ refrUere unit, deprebendet. Sunt qui diutiÃimeapud illos uixeruntgt; QuoddeannisÃoletloqui Ãcriptura,ftatim inGene^ feosprincipio audiuimus, cum Ãolem nbsp;nbsp;lunatn deus di

ftinxeriterc. non opus proinde hiÃcenugis orcom* mentis. Rabi MoÃe Ãententia no diÃgt;licet,qui dicit,co{ qui biccommemorantur Ãingtdari priuilegio deicla* deum in utilitatem bumani generis illos perÂ» miÃff/e tot annos implere. Ronenim conÃeÃ¼aneuiit omnes tot annos uixi)Ãe,qui tune uixerint, neq^ ucriÃiÂ» mile qtiodomnes eouÃq; produxerint Ãuamietatemid Ãlios procrearent. Vnde etiam illos patres tarn multiÂ» fecles deus Ãingulari dono permiÃt uiuere,ut pofleritaÂ» tem erudirent. Ecce Adam nongentis annis er triginM fiixit,qui potuit omnÃ« populu erudirc,Ãab iU(gt;ÃiiÃ'rl auditut

IN GENE SIM. 7lt;y ttudituf, quod omnia Ã deo effent,O' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fX

peÃ©hndumÃ deo.Similiteralij, Seth,Enoso'^â^^thtt fielah docuerunt fuo tempore, o farunt tantjuam pa triarchÂ£,ad quoscofÃ¹gicbÃ t qui de uerbo dei certi eÃe uolebant. Ita nullis non feculis deus confuluit,0'Ãm* per egregios uires aliquot, qui acteros excellebant,fe culo dcdit,ut uoluntas dei doceretur et cognofeeretur, Pofl diluuium non opus erat, ubi mundus nonis miraÂ» culis o dodrinisfuit inftitutus,ut effent tam longaui. llliduo,Adam o NoÃ«poterÃ¢tcomonejÃ cere,imÃ´ O' NoÃ©' ipfe non diu abfuit Ã morte Adam, quando ingref fus cÃ. arcam.Vel fi Adam no audiÃent, tarnen ab ali/s potuerunt doccri, nempe Ã MethuÃclah, ut opera dei rjjâentrccentia,quo populus nullam haberetexcufatio nem.Ã¯Ua maniÃfla dei iudicia indicant,fi injpiduntur, cumillifandi patres Ã Ãdijs fuiscontemnerentur,0' ruerent in omne malum,tempusÃiiÃÃe, quo deus totum orbem deleretdiluuio, Etillapo/funt obiter hie annoÂ» tari.Elam alias no opus efl, ut diu immoremur in hiflx rebus,quarc patres tot annis uixerint, etÃ fubÃintmyÂ» fleria, uerum cum fleriptura ilia non manifeflarit, not nonflmus ualdeanxij ilia perflrutari.

Hiceflliber.) Haeper recapitulationemdicunÂ» tur. Homo conditus Ã deo, infimilitudine dei,o non dicitinimaginem. Supra fatis edodieÃis,quid fit hot

fitincm eÃe conditum dd imaginem dei. Si eiiim repd^ rati fucrimus perÃiiritum fan{iu,iterum lucida imago dei erit in nobis,quie alias noftro uitio conÃjurcata efi'

Nomen lUorum.) Videte hoc locout fciantu! uirum O' muUerem unum hominem eÃe, Oquot; s^uafi uni carnem, quib us benedixit deus.

Et utxtt Adam triginta Ã¶i. centG an* nis, genuit^ in fimilitudine fua iuxta imaginÃ© fuam, SCuocauit nomen illius Seth.

Homo reÃ¤us principio Ã deo conditus, fed deinde cum lapfuSypeccator peccatores genuit, ftbiq^ fimiles. Abel O' Cain omitluntur: Ndm Atc/ fine liberis diciÂ» tur ÃaÃ'e,O' pofteritas C (tin erat omnino delenda.'EX Seth autem deus propagaturus erat fernen tllud,unde ChriÃus ortus eÃ. Ã¯deo fequitur:

Fuerunt autem dies Adam, poft$ ipfe genuerat Seth, odtngenti annijg^ nuitcp filios filias*

Et fuerunt cundi dies Adam quoad uixit,nongenti anntamp;^ triginta anni,^^ mortuus eft.

I N G E N E s I MÂ» 77 Enosjeptem annis amp;nbsp;oÃ¢ingentis an* nis,2lt; genuit filtos 8C filiasÂ»

Fuerunt^ cundi dies Seth,duode# cim anni amp;nbsp;nongenti annt, amp;nbsp;mor* tuuseft.

EtuixitEnos poftquam genuit Ke* nan,quindecim annis amp;nbsp;odingentis annis,2C genuit filios ati^ filiasÂ»

Fueruntc^ cundi dies Enos, quinc^ anni amp;nbsp;nongenti anni, SCmortuuseft, Kenan uero uixit feptuaginta annis et genuit MahÃ¦laleh

Et uixit Kenan poftqua genuit Ma* hÃ¦lalel, quadraginta annis, 6^ odin* gentis annis, et genuit filios et filias*

Fuerunt^ omnes dies Kenan decÃª anni et nongenti anni, et mortuus eftÂ» MahÃ¦lalel uero uixit quinep annis, et fexaginta annis,et genuit lared.

Etrurfum uixit Mahaelalel poftqua genuit lared,triginta annis et odingen tis annis, et genuit filios ati^ filias, fiie*

E NARRAT. ÃOAN. OECOL runt^ omnes dies MahÃ¦lalel nona^ gintaqutnc^ anni, amp;nbsp;odingenti anni, Ã´i^mortuuseft.

lÃ¦red uero uixit fexagtnta duobus annis et centÃ» annis, et gen uit HÃ§noch

EtuixitlÃ¦redpoftquatn genuit HÂ« noch, odtngentts annis, S)(. genuit liosatc^filias.

Fuerunt^ cundi dies lered fexagin^ ta duo anni nongentianni, dC monÂ» tuns eÃ.

Sunt quiduin quiputanthos omnes qui hic recent fentur ejjÃ¨ primogenitos, or iUos (olos poni, qui uere iusprimogeniturie habcnt, cz ad quos pertinebut be* nediÃ¢io,ut humanu genus coferiuretur.Aditm quum* tds fdnilÃ¼ er bonum Ãmen effetynibilominus producit malos.Ã¯ctm tandem Adam luitpÅnÃ inobedientiic fuie. Et quamuis prius in animo mortuus erat, nunc tarnen in corpore etiam moritur: er expertus ejl ueracem do mini fententiam,er diaboli mendacem fÃ¹iffe. Habebi* musinhac genealogia decem patriarchas .Adam pri* mus,Sethfecundus, Enos tertius,de quofuprÃ diÃ¢unt eji, quodinceperitinuocare nomendomini .lllefÃ mi* liamfuam ita inflituit,ut elfet mentor domini dei. Sciai deniq^pojieriores Adat hic non numerari. Quartus patriarebÃ©

IN GE N E S 1MÂ» 7S patriarc'ha eji Kenan :amp;âÃcde alijs iuxla ordinÃ©ufc^ ^d lSloah,qui decimus e/i in ordinc.

Et ambulauit HÃ¦noch cÃ» deo poft^ genuit MetbufÃ§iah, trecentis annis, Ã genuit filios atqj filiasÂ»

Ã¼tenoch hiccelebratur, qui /Ã¹ituirfingularisfaitt Himonio', unde etiam deus tranflulit cum ab hominis bus, zr cum ipib dÃ©dit nobis j^emÃiturxrefumÃ¼io* nis. lHe ambulauit cum deo,id eft,magnam operam ad bibuit, ut innocenter coram deo ambularet, etpra:tesâ tnorem aliorum hominum .Et cum mundus plenus pec catis eÃet, nihil magis tarnen HU in animo fielt, quam deum colere. Parum quiddam uidetur dicere,fed hac in ^enerationepeÃima certe magnum,fi ambulauit in tiÂ» more domini. l^eq; tot uixit annis,quot alij,

IStonipfe.) Aliqui inde colligunt, quod nonÃto^ rit mortuus : alij eum efÃe inparadiÃum raptu : quamÂ» uis illauerba non conuincantiUum fidjÃe non mortuu. Obijciunt Epiflolam ad Hebra:os,fed teque non inteUc

Ã©ljm. QÂ«i nomnt phr^fim fcripturÂ£ faerie, aliter lot quuntur.Aliascadem rationeKelchizedeck ne(i;pait trem neq; matrÃ© habuiffe dicere cogercmur, quia ferh pturanon Ã,cit mentionem ifius rei.ttem legimus:Pri mum tunc AbrahÃ¢crcdidit,etfipriuscredtdcrit. Sei id HM in illo loco legitur. Et quia fcriptura hoc in loco adducitur,funtimus argumentum friuolum, quod am tea non jÃ¹erit iujlus ctre. Scriptura penitius introlpici^ endacfl.DeusHenoch tranflulitinnumeru utiq^bed torum dei,fed quod non jÃ¹erit mortuus alqs uidentibut nihil reÃrt. FortaÃis dominus miraculum )icit,ztr trait flulit iÃ¼um in aliam terrain, ubi mortuus cf. C^uidant dicunt ilium uenturum anteC hrifii aduentum, fed ni^ hil cerii habent,icr longe alia mens eft fcripture-Fiaiit femelomnes obnox'qfumusinorti. Etfiillcingrejfts eft paradifum anteq Chriftus mortuuseft,fequcretiff faluari per opera noftra no ip fa innocentia or fan HimoniaChrifti. Abfttillud. tpfecftquiprimusape'' ruitianuamutte.ldeohac ratione non in paradifuiit eft delatus.neq^ tails locus, qutdem quidam eftfe imagh nantur,unquÃ¢ d pijs uiris probatus eft ,^obis fatis eft, quod Henoch reprehendit uiros fue regionis : quein deus acccpit,nimirum in pace,neqipermiftt lÃum tarn to tempore aftligi .Patres qui tot fecula uixerunt,mullt;gt; taperftrrecoadifunt. NamFloahirrifus ftiitpradi'-

C4Â«5 pxnitentidm : ({uod nimiritm acddit C}quot; dlijs ftnÂ» dis pitribus,quorum Ãlij degenerarunt.

Vixltquoq; Methufelah ocfÃ®oginta feptem annis et centum annis,etge* nuit Lamech*

Etrurfum uixit MethufÃ¦lahâ, poft* quam gennit Lamech, odogtnta duo* bus annis 8i fcptingentis annis, et ge* nuitfiliosafcp filias,

Fueruntcp cundtdies MethufÃ¦lah neuem et fexaginta anni,atcÃ¿ nongen ti anni,et mortuus eft.

l/ieihufielid) MnoÃor fÃ¹it,quim cÃ¦teripitres, Qjsidim tttdli fupputitione dicunt, quod uixerit poji diluuium, fed iUud non inuenictur apud probatos ferit ptores. Sex annisantediluuiummortuuscjl, ut Augu flinusfupputit. Ahum etÃ¼ Lamcch hichabemus, qui filius fuit Methufilem,ey alius ab AdamAÃeinquam diutiÃime uixit,quia attigit annum feptuagefimum nongcntefimum,uno minus, i^unc fequitur nonuspaÂ« triarcha.

Vocaui^ nomÃª ill lus NoalijdicensÃ® Ifte confolabitur nos ab opÃ©rÃ© noftro, et a' dolore manuum noftrarum deter ra^quam maledixit deus.

Et uixit Lantech poftquam genui't Noah,nonag!nta qutne^ annis etquin gentis annis, etgenuit fiÃ¼os atq? Elias,

Fueruntqj cundi dies Lantech fe^ ptuagintafeptÃª annt Si feptingenti an ni, Si mortuus eft.

Sm^Ã®us uir fitiffe uideturLantech, ^propheti* faffÃ¨cutttnatusejjctei Noah. Quidum putant quoi perÃ)cxeritin natiuitatem C hnfli,fed emjjÃ¨ in perfa na- ExpeiÃ®auit aiu nt C hriÃum, putauit Ãbi hune dMori'.undedicit, iÃ¼eeÃciuiconfolabitur. (^tiainuii ego non aufim hanc fententiam affirmare,tarnen uidegt; tur omnino prtcdixiffe interniiionemhmnanigcneriit Erat confolatio, ab affliihone Ãnem tandem adelfegt; Erat his temporibus magna tyrannis et oppreff pau pemm in terra, etfi effent aliquot boni O' pij uiri,fed paueiÃimi. E!oah hanc laudÃª habet,quod folus uir fÃ¹eÂ» rit iuÃus, ita totus mundus corruptus erat. Sic Ãatint ab initio uitee Eioah ,indicatdmeÃ mundo imminere periculum o interitum, nifi refipifcat: fed iUud nemo aitendebat.

VocÃ¤uit. ) Df u/(Ã¿Ã® non ita legitis : id cjl, ntdgna f X cÃÂ«/d indidit ÃU hoc nomen. Nam addit, iÃe coÃoht liturcrc. per quod uoluit omnibus iÃ¼ud ejjÃ¨ cornent dgt;tH(m,cumalidsÃiritusÃudcatbreuitati.Dicit : Erit aliquddo Ãnis iflorum muJorÃ¼^quiÃnis non fit,niÃ per mortem, videteetiÃ in Ulo Lamech, quomodo habejt numerumÃeptenariu, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;joo.CertehabiÂ»

tiK eÃ inter prophetas,z^ ipÃ quide expedabat quie^ tem redemptionÃ«.lam de EioahÃequitur,quomodo Ãuo tempore totus mundus Ãerit corruptus. I tu uidetis quimpulchreÃripturu, etquocoÃlioalids generutio nesrelinquitjCr breMtermeisÃ}lumm0doenumerat. â

VydemusqudmproÃindds radices tyranis pecc4 tiegerit,etidinprimismisfeculis. I^ecmouit homines AdceprimiparentispanitÃ«tia er poena, qui ÃrebatÃed neq^ aliorupatriarcharu, quos diuina miÃe ricordia excitduerat,monita,aliquid poderis apud tÃ¼os habebÃ¤t,undepauci quida uiri er Ãandi,qui relidi Ãte rant Ãuper terrÃ¤,multÃ¼ ingemiÃcebant,er redemptorÃª txpechbÃ¤t,qui ipÃos Itberaret .VndeÃadum eÃ,quod Lamech prophetico Ãiritu i^oah nomen impoÃuerit 4 quiete, quod autor Ãt Ãturus quietis : quamuK plericÃ Â«rbitrenturiÃ¼uexpedaÃÃe ChriÃum. DoluitdepeÃi^ misÃeculi moribus. Quam corrupti autem illiÃterinlt

fcripturd magis manififlum Ãcit fuo more. Qjjia do^ minus ftjittÃ iiudicare terra iniuftitid,etpurgaturus di luuio terram, anten uoluit maniftftare iniquitatem ho minum. Sic Noah qui prÃ¦co iuftitilt;e Ã fanÃ©lo Petro t.Pet.2. Apoftolodicitur,ftjiritu fuodftiauit,utp(xniientidnt pr.-edicarct, per centum uiginti annos,quo magis inclii refceret diuina iuftitid'.crat enim ftculumpeÃimuin, Si talidincunabulamundi,qualispoftedÃÂ£his ftt,^ lis hodie ftt,Ãcile poftumus conieildre ubi ddfterit di uinus ftiritus.

Noah uerofui't filius qui'ngentorÃ annorumjâetgenuÃ¼NoahjSetnjHam, ctlapheth.

Hocmirumeftin'Nodh. Ndinno legimusdealio ullo,qui tam tdrde adgenerationeacceftcrit. eft uerifimile quod (diosftlios hdbuerit. Expeilduit dnnu quingenteftmum. Atqui de idis tribus filijs tiodhpo^ ftcd fuo loco dicemus, quomodoexeistotuinhumd^ num genui defcenderit.

T fadum eft,quod cccpit ho |jmo multiplicariinfuperficic fel terrÃ¦,et filiÃ¦ natÃ¦ funt illis.

' IÂ« Cain cognouimusyijuomodo homines intempe^ flt;intesereint,amp;'quomodo non modcrabanturbilcnt. Ã¯UudetictmhicuidcmuSjqudm intemperctntes fÃ¹crint libidini indulferint. C Ã¦perut homines multiplicdri, fÃ¨d non item uirtutes.Ã®ilias genuerunt elegantes,ut pa fteafeipfum exponit.'FiliÂ£ cum mafculis natte funt pul chemmÂ£,cr mira ucnuflate : alioqui nihil nouiefjÃ¨t, fÃ¨rmofa; fitilJÃ¨nt-.quas ornarunt iu xta cultum huius feculi,ncq; idas deo cofecrarunt,neq} religiofecducarunt.Ã¯neptierunt quidam plufquam lÂ«a diÂ«ce, quiputarunt angelos habitajjÃ¨cum hominibuft cr itafilios dei interpretati fucrunt angelos, indeq; ptt taueruntfuiÃeoriginemgigantum : fed illudutfÃ bulÃ¢, felinquamus. V crtfimilius efl eos propriefilios dei did qui dcu timuerunt.'tieq; mirum ejfe debet. Ndm /Ã® quo tidie nos appcllamus deum patrem noflrum, fi iUi flua dere placeamus, non mirum fi etiamflij dei dicamur. ita qui exprofapia bonorum proccjferunt,meritoÃlif dei nominabÃ¢tur,utilli qui ex Seth,M.ethuftelah zyc, CiuemadmodÃ¼ zj-filij \frael ,flij dei uocantur : item reges,ut: Ego dixijilij dei eÃis. Vultdicerc: ContentÂ» pto timorÃ© dei, huic feculoplacere uolebant, ideo cr pulchras uxores ftbi eligebant .Ã¯amnon refrenabant

ttipiditates malasQrdeÃdmdÃua.Eiufmodiuxorei nobis duccndie funt, quÂ£ nobis fint fociteadteternani uitM qusercndcim, non Ulas quÂ£ 4Ãlicitatc a tcrna ab Ãrahunt ad damnationetn. Hon tam(ormof tM corpo ris, quam ekgantia morum cr uirlntum Ãedanda eÃ indigendauxore . Pcfleainuenietis quantoperefan^ fii patres cauerunt,ne aliÃ©nasfilij eorum ducerent uxo res, timentes ne ab illis feduemntur. Hic etiam uide^ mus filios patriareharu nonÃtijfe omnes probostpau* cos habuerunt per omnia mortgeros, uitam ad exemÂ» plar patrum inÃituentes,fed maior pars illorumfatisÃ ciebant concupiÃcentijs fuis malis.

Ex omnibus.) Ã¯n hoe non audiebant parentesÂ» NeÃ§ iM' reprehenditur coniugium,fcd hoe taxatÃiiri tus, quod nimiÂ£ libidiniferuiebant. FortaÃis non folii iUas in uxores accipiebant,fed etiam abuftfunt illis.vi detis igituraliudpeccatum quod tunc inualuerit.

Et dixit dominus,non nxabitur fpM ntus meus in homine in perpetuum, eo quod ipfe cft caroterunt^ dies illiuÂ» centum ÃC uiginti anni.

Ã®iimiru dixit per prophetas,s:^ aperte cominatitt eÃ deus per Eioah. inhomineuel cum homine textui habet. Alij legunt non permanebit, fortaÃit legeruntpro yult diceretPoÃhacnonparcaM popula

I N G E N E s I Mi Â»2 ifio,non/Ã¨mpermittd()rophettis,nelt;j^/}gt;iri(uproph^it tico rcprehcndampopultitnyquadoquidem uideo eos tontemptora ddinonitionis mcie. LongjnimisÃii iam inultis amis, non perpetuo cro. Spiritus, quo aliosret prchcndo,no rixabitur cum Ulis femper,uel iudicabit^ Idin iudico zr difcepto cum cis, nihil omitto,fi poÃint dbducere cos db iniquitatc corum. Sed hoc nonfuturti eflinperpctuum,profirdm fcmclfcntcntidmiquid du* dio uoccm fdnguiniscldindntisde tcrrd, amp;grduid pea cdtd quÂ£ quotidic contingunt dudio, quÂ£ non femper impunitd mdnebunt. Dcfinam dliqudndo ddmonerc, crfententidin ipfdinprofirdm i!:}-c.

ipfeeftcdro.) EtÃcnonpoteftpercipere euquie ljgt;iritusfunt : cdrndlidfolum cogitdt, cz cdfolum qua ÃicUdntadhuiusÃeculidelitids. Itahomopdru di^rt lt;i fcruh's. Ade Ã ignoruntes dci, nefdunt alias uoluptd^ tes prietcrcdrnis,cr ed quÂ£ de deo Alls dicuntur, pro fÃ buld hdbent.i^on eft timor deiin iUis.

Centum cr.) Iiic putetis hoc diÃ©Ã®um eftfte de Â£tlt;id te hominum, nam etidm pleriq; tunc non excefterunt iUdin Â£tdtem,hoc eft, dnnum centeftmum et uigeftmuÂ» Eftcnimftntcntid'.Mundus ddhuc fiabit centum ui gintidnnis.I^dm Aid de dAdlione fententiÃ¦ intelligent dd funt.Ego ddbo eis termtnum,intrd quern ft pocni tue rintjinuenient dpud me gratiam, ExpcMo ddhuc di

Â«Ii^KoIdnnoÃ® iÃ¼ommrefipifccntiam â }amÃ®egimus dd dtwoi dcce/Ji/JÃ¨ folum centum, unde cju^eflio eft, (juo* modouiginti er centum anni Ulis datiftntddpaniteit tiam dgcndd,er quomodo annos illos deus decur tarit. An tarn grauepeccdtum eoru,quod non mereretur din tiusutiiftalonganimitatedei : ueletiamut quibuftdain uidetur, non illo quingenteftmo dnnofu.e Ã¦tatis J^oah audiuit hanc prophetiam, fed ante aliquot annos : ex ftc non reftagatur hiec ftententia huic textui- iJeq- doa minus deus ftmpliciter dixit, quia textus non habet. Hoc anno locutus eft dominus.Igitur non maniftfte hd bemus quando biCc ftententia difla ftit Ã domino, Siue anm decurtati ftint,ftiue non,appdret tarnen miftericora dia domim. Terminum prlt;eftcripftt: fti fte emendajftent, gratiam inueniftftent. ^oah mandatum jibricandi area dcceperat,erfttcetiam priedicauit panitentiam per omne iUud tempus:ftcd quantum ftuilum ftcerit appd* ret.Ã®ieq;fttmiliarcseius,neq;quiiuuerantinftbrican^ da orca, melioresftdliftunt.Vnde non eft mirum fti etH in hoc peruerftftimo fteculo pauciftint, qui ad prÃ¦dieda tionÃª ueritatis emendentur, tamctftftignii ftit imminent tis diuini iudieij.

Gigantes uero fuerÃ»t in terra in die* bus tills : 5)Cetiam poftquam uenerunt filij dei ad filias hominÃ»,Ã´lt; illae genu if*

NoÂ» folum uiri libidinofi Ãicre, Gr dcditi rei uene^ relt;e,fedetiain tyranni, gt nÃ¼Ã¼amiCericordiaergdinÃ mos prtediti,quos hicgigantes uocat: qndles Ãere etii ingeneratione Cain, ifledcniq;populus,quihabitus ejfepopulusfanchrum,tam malos homines habuit, qui opprimebant alios. Noninficiaseo,proccritatecor pons excelluiffe, ut poft diluuium inuenimus aliquos: fed omnino tam portentofam magnitudinem non opus eft ut credamus. llli autem conftft robore corporis fui, idios ui co 'Ã©gerunt ad feruiendum fibi : c hoe initio gt confortio tanta maid ortafunt .^^oneft igitur fcintilld negligenda, ex qua nonunquÃ¤ inextinguibile nafcitur incendtu. vbi etiam filijsdei fe cSmifcuerunt, peperen runt fibi uiros cÃ©lÃ©brÃ©s,qui nihil aliud curarut,quÃ m ut nomen ftbiÃcerent fuper terrain,ejjÃ¨ntq; in magno ho norcapud homines.Omnino timor dominiab omnibus tuanucrat,Gr uerus dei cultus negligebatur.ita palÃ m maniftftat nobis mundum effe inftÃ©Ã®um.

V idit aiitem dominus, quod multa malitia hominis eÃet in terra, Ã´d omne figmentum cogitationum cordis eius lantummodo effet malum per finguÂ« los dies*

Non pofjet mugis himunu malitiu infÃ¼mari,qudM hifce ucrbis. Vidit dominus impia hominum corda, cognouitita habere, quod magna fitmaÃ®itiahominis fuper terr am. Peccata multifÃria hominum funt, imÃ´ hominesnaturamalifunt,e:^Ã¢dpeccanduproni.Cor eorum nihil aliud agebat,quÃ m unum hoc,ut male age rent. Tale efl cor humanum,quatenus flbi rclinquitur, CT diuina gratia non fl/lcitur. Proinde cum talesflimus, nonpoÃibile quodÃ peccatis noflris uiribus poÃimus (tjflurgere-.opusgratia dominiprameniente,et nosadia Â»ante. Ndm quanto magis nitimur, tanto magisdeijci murin peccata. Rumanumcnim corquicritquie flu4 funt,cruuÃ®tmagniflcarÃ¹ SuprÃ ,caro flunt, habuiflis. 'Et quia caro efl,caro qunerit fluas delitias CT laudes,Qr tfrf in nobis habitatpeccatum. Tametflt de abflcondito pcccato in nobisflcriptura loquiturfltepe. Veru nifli/Ã´* mes peccandi erupiflÃ¨t, CT uixiflflt peccatum in hoini ne,deusnonimputafletinpeccatum. Dicitigitur: viâ dit deus omne fludiu hominis efle,ut male ageret.KÂ«^ dubitemus tunc jÃ¹iflÃ¨ multos hypocritas,qui egregie di flgt;utarunt de deo, fled cor eorum non reilum erat cunt deo,quiq; etiam uerbis blandi,corde aut flubdoli eratit-

Et pcenituÃ¯t dominum quod feciflet hominem in terra, et dolore tadus eft cordefuo.

Ifd hununo modo nobifcu loquitur fcriptur^. ScÃ¼ Mus dutan dcum iinmiitabilem eÃe, neq; flere neq^ do* lere: fedcum tale quid fcriptura nobis proponit,fciaÂ» Mus loqui iÃ¼um de deo more humano .Deus flatuit hu* Manu genus delere,quod antea tÃ¢ta cura fecerat: et ex ipfo opere fic uidebatur deuspoenitentia duct. Et qua* uis ante omnia fecula hoc etiain deusprieuidit,homine ttempepeccaturu, noluit tarnen Ã fuo opere deÃftere. quot;Vidt igitur nobis his uerbis grauitatem peccati homiÂ» num huius feculi ojtendere. N on habuit deus mediocre dolorem,fed ualde fe afjiixit,^^ grauifime,cum planÃ© nihil fenliat doloris neque panitudinisuthomo. Ex operibus agnofcimus deum fic quafi ipfe pÅniteatt quamuis fempcr tranquiUusfit in fua fi:licitate,Qr infe confians.

Etait dominus:Dclebohominem, quem creaui Ã fuperficie ten Ã¦, ab hos mine ufqj ad iumenta,ufc^ ad reptile,et ufqj ad uolatile cÅli : quia pcenitet me quod fecerim eos.

S tafuit deus omnino humanum genus delere. EtiÃ hoc prophetic indicauit, quandoquidÃ© iam omnis ad^ Monitio cotemnebatur,cr omnis mundus fimul ruebat inpeccatum, non folum generatio Cain,fed etiÃ¢ Seth, propterea delere confiituit- Dicit; NoÂ« ÃeÃ¤abo quod

creituerim hominÃ«, ntctior Ã¤pud me erit iuflitia, ^U4i)t ut uÃ¼iparcd.Gelebo illu,ne ambulet ultra fuper terra, Ã¯Ã¼aetumperituraÃtnt,quÂ£ propterhominÃªcondita eiusfolatium.Et quia uidi eos ita malos,au^ /tram ab eisgratiam meam.

IftÃ§ funtgencratfones NoahiNoah air iuftus StC integer fuit in generation nibus fuis,amp; cS deo ambulauit Noah*

Vnits tarnen erat 'tioah, qui inuenit gratiam apud deit. Et bene expendite uerba ifta.Non tribuit hoe ope ribus Noah, fed dicit,inuenit gratiam. iÃ¼egratuserat deo,uel in oculis dei. Satuit igitur deus iÃ¼um non dele* re,quamuisdicebat: Delebo hominemaÃcie terrlt;e:ta men adiungit,Noah gratiam inuenit,id efl, hunc amia cum meum non delebo .Ita ne doleamus uel timeamus gratiam dei defidurÃ¼: f rede,hoe efi,in mandatis eius ambulauerimus, non peribimus cum hoe peÃimo muti do.miÃ¼euias habet deus eruendi. SiautemfedabimuÃ¯ mundi huius uitia,non mirum ft fmilem quam iUi paÃi funtpeenÃ¤Ãentiamus. Notahic, NoahfÃ¹ituiriuft^j integer,perfidus, or Ãmplex. Pauca funthiec,Ted eximid

fximid encomid iufli uiriA n [ui5generdtionibu5,^Uiif les tune erMt homines, non erctt alius talis uir, ficut lioah. VidemusÃÃmus grati deo, quod non noflrec perÃdioni uel iujÃ®ttiÅ idud tribuendum Ãt. Nemo Ãc perÃclus eÃ, quod uirtutibus iÃ¼ius nihil poÃit addi. ÃJoah perÃiius Ãiit inter homines ifliusfeculithabec bat tantum uirtutis, quantum ei ad commendationein iuÃitia; ÃtjÃciebat. Dabat deo,quod dei erat, homi nibus Ãia non denegabat.Ã¼on erat tyrannus,nott libb ^ini deditus ut alij,Ã:d contincns,benignus,miÃricors, Cyc. SupraaudiflisdeRÂ£noch,quod dabat omnent opcram,ut deo poffet plaeere,et tanquam in oculis do miniambulabattÃcetiam ]Sloaherat,talesq; liberos habebat.

Ã¯terii inuoluit totum genus humanumpeccato, ut uideaturiuÃusdeus. Etcumdicit, Corruptaeflterra, intelligit homines habitantes terrain,qui iam non meÂ» rebantur dici homines, fedpotius terra ipfa. Et quaa fi inuidiofe dicit, T ERRA, de homine, quein decea bat fublimibtis cogitationibus eÃe ornatÃ¼ : fed cum ille nihil nifi terrena fapit,reile dicitur terra, OmneshoÂ» mines Ãudebant auaritice (y rapina;, Q_uanto quis po tentiorzy ditior,tanto tnagis deteros opprimebat.

ENARRATÂ« IOAN. OECOL* NwÃms locus iuflitiie uel religioni. ProphetdS miÃt d(* ttf er ddmonitores fuos Ã¤d illos, fed noluerunt fe entert^ dare, Terrailla noluit bonos fruÃ¤us firre. Ita palÃ m maniÃflduit nobis feriptura diuina, quantum inualue^ rit peccatum in terra inter homines.

IN hiÃoriadiluuif ,iterum exercetur ÃdesnoÃraÂ» Multa eniin hic occurrut, quie creditu uidentur ad tnodu eÃe diÃicilia,unde etiam ab Ethnicis derifa fue* runt.Clt;eteru ut habemus in Epiflola ad Hebrieos,Eide J^oah diluuium euaÃtÃ¼ta etiam nobis fide erunt ifia te nenda.Ã¼ihil tarnen occurrit, quod fupra fidem eÃe co gnofeemus. CyriÃus contra Ã¯ulianum apoftatam, po* nit autores uetufiiÃimos,qui huius cataclyfini mentio* nem ficerunt,nempe Alexandrum Polyhtftoremer Abydenum,qui ambo huius diluuijdiligentem mentio nemÃciunt. Eloah tamemalio nomine appeÃ¼arunt, uocarunt enim eum X.ifuthrum.Qttamuis ibi annotet Cyrillus non omnia cum Mofe concorditertradi,ali^ quid tarnen eft mentions huius diluuij ficiÃe.olim alia iiluuia fitere, ut in TheÃalia excellens, fed nullit aliud generale diluuiu legitur,prÃªter ifiud umtm,neq; aliud expedatur. Decreuerat enim deus femel purgare totu mundum,Gr iterum noua feminatione fixcundare,cr Kouumpopulumcreare. Noe i^us,cuius tresfilfi,t^ dltcunt

IN G E N E S Ã¯ M* 8lt;y Sli cum uxoribus fcruMdi, ex quibus itouum populutn deus produceret. Hine autem pulchre pojjumus texere ctium fdcrus dllegorids,quds nos non noflrainuentione fingi!nus,fed ab dpoftolo Petro dccepimus, qudsq; in epijloldfud pducisuerbisdttigit. oflenditenim baptU finum eÃe diluuium quoddam, quod mergitpeccatum Cr carncm:etperarcdm ecclefidm. QjtotquotÃeruan tur,neceÃ'e eÃ in eccleÃa fcrucntur^atqiper bdptiÃnÃ¼. Serudmur quidem fide, neeeÃetarnen indrea jimus, VotuiÃet dominus deus dlia rdtione Noah liberare, fed hane uiÃ¤ elegit,ut in area or Noah or humanii ge tuis fieruaretur-Sicut olim prior ifid natiopeccatrixde kta fiiitji^pofleanoud generatio introduÃ¼a-.itain baptifino uetiis illd generatio interit,ztr noua creatura generdtur,nouusqi populus,fcilicetÃjiritualis,deo grlt;( tus: iUeq^ fieruandus eÃ area,id eÃ ecclefita.

EtuidÃ¤tdeustenamjamp;ecce corru* pta erannÃ¤ omniscaro corruperatuu fuam fuper terram.

Dixit^ deus ad Noah: Finis uniuer fe carnis uenit coram me, nam repleta eft terra uiolentia,a facie illorÃ» : amp;nbsp;ecce ego perdo eos cum ipfa terra,

Pinis adeÃ, quid deus iudicio fiuo purgaturus erc^ tnundum.lniudicio abfioluunturboni, ztr maÃ codent

ENARRAT. IOAN. OE COLÂ» nan!ur .Kaximus numerufquidem malorum eÃ,totut mundiK plenm peccatoribuf, er pauciboni, Nodh nempe cum Ãuis,iOdqi Ãrudntur. ItdÃ¤udsgenerdtiones popuh uidetis, primo mdgnam multitudincm nbsp;nbsp;innu*

tncrdbilem impiorum, deinde iUam pducitatem e^^rd^ ritdtem iuftorum. Proinde nemo confiddt in multitudid ne,quod Ãqudturvidm multorum. C^udmui^ innumed ripontifice5,epifcopi,fdcerdotes,totpopuli,dliudfeit tiunt,qu'imliterÃ¦ fdcrlt;ctrddunt, turnenlÃ¼i^ non eÃ credendum,neque adhu^rendum.Verum nihtl tutiiu, qudm uerbo dominiÃrmiter ddbÃ¦rere, uel Ã Ãolti duo adhiereantyuelÃoltu tu. Omnismultitudoperibit,qult;!e peccdt ; omnesq; qui curni dddiili Ãunt non uidebunt deum. Erdt etium Nodh cdrneindutus,fednon curnd* lis,id eÃ, non uincebdtur curndlibus deÃderijs qt con* cupiÃ:entijs .Vult dominus dicere: tum Ãdtis diu longd* nimis fiÃ¤, ddeÃ nunc tempus, utpunidm. Impleueruttt menfurum peccdtorum fuortim, totrupinds exercued runt,ut idm non debedin ultrd illisignoÃ:ere.Ego miÃ ricors hdÃ¤enus Ãi, er multd beneÃeid iÃ¼bs contHli,Ãd omnid ÃuÃrd. Ide o idm qui pldÃes fum, ego delebo. Indeq; quiddm ÃumuntoccdÃonem,quodetiumterrd fiterit melioris condi: ionis,er etium generoCtores tune ÃuÃ¤us quam hodie tuliÃetÃd de hoc non cotendojÃuf meliorÃuedeteriorfiierit.

JpfÃ tem.) Vel in tem:iÃ¤ e}l,periclitttbuntiirin terra:Gr htec fententid contra impios dicitur. Porro itt fins audit de inifericordia domini, cuipromittiturjj^es falutis.

Fac tibi arcam de lignis pineis,nidos facies in arcaiet bituminabis eam intrin fecusSC extrinfecus biiumineÂ»

Et hac (forma) facies eam, trecento* rum cubitorum erit longitudo arcÃ¦, quinquaginta cubitorS latitudo eius, Â£lt; triginta cubitorum altitudo eius.

De lignis Ãc arcam, qult;e ligna polfint Ãrre (uper aquas, tncehtefimo anno antequam uenit diluuium ac cepit Noe hocmandatuin, undelongo tempore adiÃ^ eauit arcam iÃ¼am.'i^e igitur quis miretur tantam multi tudinem animalium eÃe introduÃ³lam,tam domeÃicoÂ» rum quam ejÃrorum. Non enim eratparuum tediÃciu iflius arcÂ£, qult;e totannis parata Ãit, queeq;Ãitcapa* eiÃima tarn animalium quam prouentuum, quibits ani tnalia adfuflentationÃ« opus habebant.ltleq; cum quoÂ» quam contendo de lignis, qualeÃcunq^ arbores Ãterint: neceÃe idonete Ãierint ad nauigatione^ne Ãibmergeren tur Ãcile. Varias manfiones proanimantibus, proq; prouentibus Ãcit N oah ex iuÃudei. Bitumine (ontrafluÃ¼usGrprocellas arcam muniuit. Nrfm wto Ãre

ENARRAT. IOAN, OECOLÂ« pre anno drcn iÃa ueÃ¤a efl in mari, er innumerÃ¼ flu* Ã¢ibusimpulflt. tlifl benebitninintitd,er diuino adiuto rio conflriiata, nequaquÃ¢ permunflflÃ¨t integra in tant perpÃ©tua confliiÃ®u tempeflatu, Menfuram arcÂ£ Ori^ genes dicitfl{ifl'egeometricam,quia Mofles fÃ¹erat edoÂ» Ã©lus in omni dodrina Aegyptiorum .Et dicit aliain eflÃ¨ ulnain,nempe fextuplo maiorem. Infexcubitos unus deputatur, fl generaliter,uel trecentos fi minutatim de ducatur. Alijdicuntnahicponi flmpliciterlongitudi^ nem er latitudinem cumaltitudine,fed patinsipfant prapartianem, er quad talesprapartiones jÃ¹erint in* uiÃ§em,ut langitudo earn prapartianem ad latittidinent eramplitudinemhabuerit.videmusigiturdifpofltio* nemarca. LangitudaflrÃ¨ tanta latitudinedamuu,ae fl trecento; effent coiunda, nempe quat hic habetis id* nas. Si ulna Aegyptiaca campleditur fex ulnas,uidebi tismagnitudinem.Deindeuteffetredaprapartio,!o. ulnas in latitudine,3 o .iÂ» fublimitate habuit. Certe ar* cd cdpdx fuit multarii animaliu, er nan mediacris ma les. Sipatefl ciuitds egregid extrui intrd uiginti dut tri ginta annas, qudre incredibile efl ifldin malÃ© patuiflÃª in totdnnis Ã¦difleare Multi dd imperium Eiadh, regt; eeptis fumptibus patuerunt d;diflcare,erc.

Fenellratn t'acics m arcajSÃ¯f adcubitS cÃ´fummabis eam fuperne ; fores uero areasquot;

IN GENESIM. 88 arcÃ¦ pones in latereeius, cQintcrftittjs tnferioribus,medijs amp;nbsp;terttjs facies eS, Et ecceegOjCgo inquam adduce dÃ» luuium aquarum fuper terram,ut perÂ«Â« dam uniuerfam carnem, in qua eft fpÃ» ritus uitÃ§ fubter cozlum:^ omne quod eft in terra expirabit,

Eterigam padum meum tecum, uc nies^ in arcam, tu amp;nbsp;filtj tui, uxor tua, gC uxorcs filiofum tuorum tecumÂ»

Ex omni quoep animanti,et ex omni carne bina de fingulis duces in arcam, ut uiuifices tecum, mjifculus amp;: foemel laeruntÂ»

De uolucre quocÃ iuxta fpedÃª fuam 8C de iumento fecundu genus fuum, de omni reptili terrae fecundum fpeciS fuam, bina ex omnibus uenient ad te ut conferues ea.

Et tu tolle tecum ex omni cibo, qui comeditur, amp;nbsp;repones ad te, ut fit tibl amp;illisin efcamÂ»

r)icit,fÃciesjineÃrdm. Mirum in tanto tedificioi non foiÃe nifi unam ÃneÃram^cr lÃ¼din Ãolum unins cit bitilongitudinc. CiuidamÃicinteÃ¼excrunt, guctfiarcd fiieritiediÃcdtci,O'in cubito drcte fublimitM confiim^ mdtd'.fednoncÃmcnspropbetie. Vidtdicere:incubi topcrÃciesilldin,nigt;nirumfincÃrdm. Vnde expcdit fcire proprietdtem uerborum. Qniddm etidin bic inue xeruntmidtds dÃ¼cgorids -, fedmaloÃinddmento iddo necejje cddere c/uic^uid Ãuperftruerent. Per itlam Ãne firdm cognofcebdt i^odh dn dies eÃet uel nox. He^ue (td cdid operdÃciendd condticere poter dt in tdnto Â£di^ Ãdo.Edodi db Apoflolo Petro fumus,typum illdtn dr cdm gerere eccleÃlt;e, PoÃumus etidnt dlid quce hie Ic^ guntur eo dddptdrc: It^dmecctefid cxlignis coÃrudit eji leuigdtis,uel ut dlij,^uddrdtis,hoc efl,ex huiufntoÂ» di hominibus, qui dpti Ãunt dd firendds iniurids. Et bi funt leues,qui non deÃerdnt, neq; decipiunt alios. Li^ gnd ifld bitumindtd funt, idq; Ãt chdritdte,quÂ£ gluten Ã©fl,et tuncfdtis muniti erimus dduerfus omnes infulttis tnundi huius. Nduigdndum erit omnibus inter fludiÃ¼ Udrios mundi, utpotius tnori uelimus qudm talia pdtL Si Ãerimus huiufmodi lignd,dptd dd tediftciÃ¼,zy cott^ glutindtdhocglutino,nimirumchdritdtis,nemopoteÂ» rit nos diÃociare,neqi nocebut huiufmodi tentdtiones-Suntetid uarqnidi.infimd funtlocd,fuprcmd, et ter^

in ecclcÃa uarij ordincs funt. Scimus nos omnes f]JÃ¶ in C hrifto,et omnes dignitate Ã¦cjuales Ãumus,(juia pro omnibus pajÃis eÃ C hrijius. Et ÃdeÃlij dci omnes V- gratiie participesÃumus. Ã¼ihilominus ineccleÃa diftinÃ©iiones funt: alios enim dedit apoÃolos-, alios pro phetM,alios paÃores iCTc. iJeccÃe fint ordines ut cede fia poÃit confiÃere.Pejfimum uenenum in uulgo.,t]ua^ finb Opus fiit miniÃris in domo dei: uidebimus quo tan^ dem iÃ¼udmalum ruat.OpuseÃutglutino charitatis.,et unanimitate patientiaq; fimus muniti intus er Ãris. ^am inipÃaeccleÃa fiunt multÂ£ tentationes erÃlft Ãatres. I Â« Ã¤rca animaliif non fiolum cici{rata,Ãed eÃvra funt. Sic in ecclefia quidam fiunt, qui audiunt uerbunt dci, fiumma manfiuetudine etiam uiuentes: er plerique qui nondumfiatis cicuratifiunt er manfiueti,quorÃ¼ mo res firre dijficillimum eÃ. Deinde didt de longitudine. l^^ttgia certe iHa proportio,ut fiit capax omniu,ne pu temus ita anguÃam effie ccclefiam. Hec ficientia diuinu rum rerum neeeÃfiaria cÃ ecclefiie,nempequÂ£ edificat er per quam dificimus necejfiariam efifie nobis honeÃÃ¼ ui tarn, lila eÃ jineÃra, que dicitur unius eÃe cubiti. Si confiras cum magnitudine nauis,tuncadmoduparuii fincÃra-Sicplus fiandimonta uite opus eÃ,quam pro fimditate ficientie, Opusordine,ut fiimulcommodius Miuamus, Ambrofiius allegoriÃ inuchit fiatis itidaicam,

^folentlud^i ZTociofi homines obleÃ¢ari. Areaiti pro corpore hiimanocyc. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

EI fcce fgo.) 11erÂ«)Â« nidete iudicium,quod ad int. piosattinet.Dicif.âDiluuium ucnit,tllud oninem carnÃ© delebit. Uaetianojler baptijmusdiluuioaÃimtlatur: carnein fuffbcare dcbebat, id efl, tollere carnalia deÃ^ deria. Sec^uitur nunc, quomodo deus dementer cuni fuis flatuerit.

Erigampadum.) Dicitt'i^am iUi o ^oah,ad tuis generationÃ« pertinent,quosetiamtibidonabo.ltaboi ni faluantfe er alios: mali ÃbijpÃs impij. Et[i iUi noit erant tarn eximie boni,prlt;eÃcrtim C ham,tamen nihilo tninusdaban/urÃ deo Noah.

' ' Deuolucre.) Exomnibiisiubetduoaccipere.tit Ãalegcinus,lt;^uomodo de puris animalibus feptem iuÃ fusÃt Noah tollere. Solum hic clementiam deiuidea^ mus, qui Ã-ruum fuum Ãdelem ex iuÃtl feruare uoluit in generatione peÃima. Item potuiÃet deus per mirdcU Ium Ãeruare Noah, fed cum cibus adeÃet, noluit idÃee re.videtispricterca mirampatientiam Noah.Alijeer teirridebant eaquÂ£ Noah Ã domino dicebantur,Ãd fibiipÃsindamnummaxtmum.ConÃideratcetiÃ¤quod Noah nihil omiÃit ex omnibus pneceptis dei : paraud arcam, prouentum,er cictera quÂ£ ad conÃcruationeid Ãdi^^fuorumpertiiKrcnt.

HT dtxj't dominus ad Noah, ueni tu ÃÃ omnis domus tua in arcam*. quia te uidi iuftum corÃ¢ me in gencratione ifta* Quum defcribitur nobis horribile iudiciu dci cjuod tempore diluuijÃHum ejl,difcamtis cxprxteritis fittu rd,quie non minus funtÃttura tcrribilLt, quemudmodH etium fcriptura folet pdÃiin oÃendere. rjÃiaaeo temÂ« porc,edebdnt,bibebant,duccbantuxores,emcbantc}-uendcbitnt, nihilq; minus ^udm diem diluuij expcduÂ« bani: ituetiatn/Ã¹turum eftinuduentudomini.itemft cut non creditum fiiit olim Ã®^oah,ciuiprtcdicdbctt inftA re diem diluuij : itu etidin dpud beutum upoftolum Pelt; frÂ«ni hdbemus, Ãdem impios non hubituros upoftoliSf ^ui aduentum dominicÂ£ diei prÂ£dicMt. Similiter ficut nidemusiuÃum Noahfjluutumcum/udÃmiliu, totÃ¤ GÃ¼tern generationem impiorumfubldtam:ficfiiturit eftubidominus ueneritiudicarcorbemterrurum. ViÂ» deumus igitur quomodo diluuiu iÃ¼ud defcribatur. N 5 inÃgne cxemplumfidei in Noah inuenimus, quod nos in omnibus tentationibus udmonere debet, ut uerbo do mini innitamur.

Ingredcre.) NecelÃariueratifiduoxintÃ¤ntisien Utionibns fanilo uiro,ne fuccumberet. Vt enim uudieÂ«

ENARRAT. IOAN. OECOLÂ» tii,maxima fiÃ¢t tÃ¨tatio toto anno incluÃtm cfie cum flijs,in tali ana, i^uat fie uarijs modis agitabatur,ut iit terimalia taccain. Btquia magna erat lentatio, idea opus uerbo dei, quo poterat niti,non folum ipfe,fed to tafuaÃonilia.Domuhic'profamiliaponit,quiCagna^ ta efl uel affnitatc uel neceflitudine fanguinis .Dicit do tninus: ingredere arcam,quamnunctanto tempore pr^parafli: implentur mox quat pra-diila funt. Multi alt/ flirtafisfiteruntin lfeciemiuflichypocrittc,fed inoculis domininon iufliuifi funt, ideoin arcant non funt in romifi. C Â«m dicit, tn ip fa generatione, id efl,hoc pcflimo tempore,fignificat tioahiuflcQrpie titxifle inter impioscr fceleratos.

Ex omni iumento mundo toiles te*Â» cum feptem, mafculum QC fÅmelÃ®am eins: deiumenfo uero imm undo,duo, mafculum amp;nbsp;fcemellameius.

De uolucre queep cceli feptem 8C fef ptem, mafculum 6C fcemellam, ad uiui ficandum fernenfuper fac/em uniuer^ facierrÃ¦.

PoUicebamurheriuarietatem iftam nos diiluroS, quare deus ex impuris tantum uolueritunum par reci* pi, cr ex puris feptem. Beflias nocentes deus non uult multiplicari:pura autem pecora deus faluat multi* plietth

IN SE NESIM. 91 plicat. Pneterca dicit,leptem et feptem toUes de purii. Volunt feptimumjdijci,utprieter tria paria fuperÃt ttnum ex animalibus,(iuod non habeata;ompar,ut lÃ¼ud feptintum fit in facriÃcium. Sciebat enim N olt;tb fiituru deo gratiÃimum deliberatione fua.Ex mundis animai libus folum facrificarc liecbat. Videte hie, antequatn I^ofes legem dedit, iam quoddam diferimen inter ani* tnantia mundaz^ immunda ÃtijÃe confiÃ¢t, zy patriar^ fhas delegifiÃ¨ animalia munda,nimirumiameruditi idâ Habel,qui primogenita zy adipes,id efi,de optimis obtulit. Qutcigiturcenfebaniur abillismunda,idefi, que delcÃ¢abantur munditia,deooblata pint. No/Â» f nim porei, qui gaudent iinmunditia. Fortafis non ea* dem ratio difieriminis tuneut fub HAofic, fiait tarnen alin qua ratio, ut uideamus quanto fiudio obtulerint, nemÂ« pepuriÃima. Hoc prefeiensdeutiubetex mundisfie* ptem deligere. Etiam de uolucre coeli fieptem de utroq; ^enere accepit, ut uiuat fimen eorum : quia deus non omninodeleturustotumhumanum genus,fied in i^oah iterum iUttd infiauraturus.Vt initio ficit hominem im* perarepifeibus maris, uolucribus ccxli zyc.ita ubi pur gauitmundu, iterum imperium illud hominirefiituit^ unde animalia ifia uoluit multiplicari.

quot;ENARRAT. IOAN. OECOL. quadraginta nolt;flibus : ddebo orn* nem fubftantiam,quam fed,de fuperfl cic terrÃ¦.

Videigiturbenigmtafcmdci.Centumdnni^pr^di eduerdt Noah, O' nihilproÃcerat. C u iam iubctur inÂ» ^rcdi in drcain,ddhuc dantur fhptein dies pÅnitenti^. Videtur, quafi ex area ipfaiam cocionetur inflare die, cr omnibus udledicat, fi ÃrÃtan aliquis in ultimis tent poribuspcenitentidmlt;tgereuelit,utuenidmconfequdÂ» tur: fed derifus potiusÃitpius Noah, quÃ m quod obÂ» tempÃ©rantes inuenerit. Kidebdtur tanqudm delirus, tibfq- dubio db illis malis hominibus. Ndm omnia tunc promittebant miram filicitdtem, utaudietis tempui iÃ¼ud in fecundo menfe Ãtijfe,id eji,in tÃ drtio-.deindein Aprili, cum iam annus pulcherrimus effet, o fegeteS fe oflendercnt,o promitterent magnamfUicitatcO ubertatem. Et fie miferi minime putabant deum fueÂ» eenfere,cum omnia in flore effent. Vel de autumno in* tellige iflud,quia etiam tune annus redundantiflimus efl, quod dominus dieit, Edebant o bibebant. Sedde Ã»lispofteaplurahabebitis. Perillos feptemdiesiubcÂ» tur Noah pr^ediearepoenitentiain. Nimirum ultimus Ãiitfermo,quem indicauit dominus Noah. Qu idam ni mirunt

inirum uli uiderunt ingruere aquas crpluuunt, etH tardiprecatifunt deum,fed fruftra,quia Icntentia iant lata erat. Quadraginta diebus itaturalibus domittus pluitfZ^nodibusetiam continuis. Aliquando pluuiai funt interdiu, non autem nodu: fed hie funt continent tes continua:. Pulchra quidemÃcies terrte erat,faia ta,arbores,fegetes,c:r animalia, nihil nonÃjeipromit^ tebant,ideopra:cepta deinihilcurabant-.fed ita fold aceidere, quod ubi peccatum eft, ibi nihil gratum effe deo.t^on rejpicit externam ftcietn deus.Videte etiani he mirant obedientiam Noah. Hocetiam teftimoniU fuprd accepit. Quainuis pleraq^ uiderentur ejfe ridicu la, tarnen iUe ad uerbum domini reftiicicbat,quodfciea batftllerenonpofft.

Ecerat Noah filtus fexcetitorum an norum, Ã´i diluuium aquarum fuit Riper terrain.

Ventt^ Noah amp;nbsp;filtj eius, 2C uxor eius, 8)C uxores filiorum eius fecum ad arcam propter aquas diluuq.

De iumento uero mundo , Si de tuÂ« mÃªto immundo, Si de uolatilt, et omni co quod reptat fuper terram.

Humerumannorutn diligenter indicat. Qjtidfu* fri dixit,Cjuingentorumctnnorum, nuncfexcentoru^ Quare hoc i nifi quod indicet centu annis prtedicalfeÂ» Precept u enim acceperat arcam icdiÃcandi fubsoo. anno. Pr^etereaetiam mylieriumnumerihic jjjeÃ¢ari potefl,cum tam diligenter hicobjQâruetur.Sexcentefif tnoanno conftitutu Ã deo,ut fieret diluuiu. Pt cum iain feptingentefimus annus ingrederetur, mundusfiubmef gendus erat tioah 4 quiete,ficut e:}-fabbatum, name accepit,ut fiuprÃ diilum efi.ptbonum efl ea obfieruari in hii pr^cipue lods .Deinde idem in menf bu5,z^ die bus men ^lum inuenietis.

Venit itaq;.) ingrejfus ejl l^oah in arcam proa pter aquas diluuij. iam imminebat diluuium,ideo nole bat ^loahcum /uis ultra expedare periculum ,ficiea bat entm deum efifieueracem, Magnum hoc miraculuiU fiiit,quodexuniuerfio orbe tesrarum bruta animalist ad arcam uenere,cum homines,quibus tot annis praiÃ¼ catum erat,irriderent. Sunt alia qu^dÃ¤ bruta,qua ina habitant ficcas regiones, alia magismontana cr platii ticm,nihilominusexuarifsifti^gionibusuenereania malia ifta ad Noah, in Noah apparet primaua inttoa centia,quam olim Adam habebat,cui omnes befiiafier ttiebant}Ut domino,nam indidii iUs nomina. Sic etiatit hoe

IN G E N E S I M* 9Ã boc loco ueniut cotimalia iftd deo Ãc ordinÃ¢te ad Uoah. Arcrf ecclcÃid eft, ut ftuprÃ dixi, in qui non ftolu rationa les hi, qui uiri dtuini (unt, Ãed etiÃ qui aliquo modo adÂ» hue pecuini,^;- non magnu imelligentia pr^editi-Pr^i* terea non cxcludimus pueros 4 Chriftianorum congre gatione. Omnia animantia quÂ£ ueniebant in arcam,ne eefte ut obtemperarent monitis Noah. ProftitidisetiÃ¤ fi^s Noah.Sicut alia animantiaperieruntpropter ho minem,ita ha-c ftruata funtpropter hominem. NoÂ« wirMtn iÃ¼udrt. Ambroftus pulchram ftmilitudinem ad ducit hac de re,quam adijciam, Dicit: Fieri poteft ut ca put ferueturpriccipuum membrum,amputatispediÂ» busuel mdnibus,ztr ftc totum corpus /cruatur,ne omni no intereat. Sed capitc amputato,ncq; pedes neq; maÂ» nus fuum officium agent. Ita deanimalibus inteÃ¼ige. Pereunte homine,tanquam capite, necejjÃ¨ omnia alia propter hominem pereant O'e â¢ Aliam deimpcratore fimilitudinem dat Ambroftus, qua legerepoterisapud tundem autorem. Ego breuitatiftudebo, ne uobisfim nioleftus.

In anno fexcentefimo uitÃ¦ Noahjin menfe fecÃ»do,decimafepti'ma die men fis y in ipfa die rupti funt omnes fontes

Et fuitpluuia fuperterram quadra^ ginta diebusj Ãd quadraginta nocflibus. In ipfomet die ingreflTuseft Noah, Sem, Ham, amp;nbsp;laphet ftlij Noah, Si xor Noah, ÃC tres uxores filiorum eius cum eis in arcam,

Ipfe Si omne anima! iuxta genus fuiim, SComneiumentum fecundum fpeciem fuÃ¢, fÃªd Si omne reptile quod reptat fuper terra fecundum fpeciem fuam,at(^ omnis auis fecundum fpecie fuÃ¢jOmnecp uolatiICjCt omne pennatS, Venerunt^ad Noah in arcam, bi^ na 8C bina, ex omni carne in qua eft Cpl ritus uitÃ¦.

Et introÃ«untes,mafculus Si Â£o^mln3 ex Omni carne uenerunt, quemadmo^ dum praeceperat illi deus;amp; daufit dolt; minus circa ipfum,

Sexcentcfimo anno uitie fult;e ingrejjus eft cum fuif in arcam mcnfe fecundo :fitucl Aprilis ucl initia O{lo irisapttd nos,nihil re.irt: nam aliter ilebr^i campa* tant

IN G E N E S I MÂ» 94 litntguimLdtini-.etfiÃ¤licjuicumnoftriifentiÃ¤ntinitiii tinnie/Je in uerc. Supcrne er injirne aqua magna coÂ» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

piaafflucbat,Ãcutnei)topoÃete(fugere.Scaturigines ÃntinmÃ)lcmusnonnunquaminucnire,qua:Ãmilimo \ do crumpunt Ã¨ montibus: fed hicpriecipuum opui uife latur dei. PotcMt fc aqua mirabiliter Ãrre in fublime: prlt;eterea ctiÃ¤ aquÂ£ Ã¨ nubibut fiuebÃ t abundanPÃime, FeneÃra;cacli.) Ã¯iguratalocutionedicit,ftncflr:e cxli,ne crajfe hic aliquid intelligaf, quafi cÅlÃ habeat fineÃras: fed feut aquteperfineÃrasejfunduntur, ita cxlitus, id eÃ -, Ã parte aeris largiÃimie aqult;t effundeÂ» hantur. Supra firmamentu cali huiufmodi aquas effe non certum eÃ^ut quidam affirmant,etfi elementum fit perfficuum: fed talem aquam quaftbmergipoÃit hoÂ» , tnoillichaberinonefluerifimile.

Pluuia.) Tanto tempore abluebatur mundus, ut omnia animantia planÃ© interirent in aqua,ideo magnu nbsp;nbsp;nbsp;,

tempus infumptumeft .AquasillatafcenderuntinmaÂ» gnam altitudinem,ut infra audietis. Alias difficile creÂ» dÃ¹u,fi quis aquas uideat : fed deo nihil impoÃibile, cui omnia obediant neeeÃeefl.

Ã¯n ipfomet die.) oÃo animie ingreffiefunt areÃ¤t teÃe apoflolo Petro. Paruus eÃ: numerus,fi confrratur oum damnandorum multitudine.

Ariji. lib. nalcuntur,ut fÃ¨rpcntes lt;0' dr^ones, non opui erat Ye* Mimal.6. cipiinctrcam. SuntalMlt;]U:ecoditalunt,cinÂ£4motait cap. t6.de donomÃ«habent,criÃ¼aetidgt;nperliÃ©lafuntammaliÃ¢, ferpentib. t^uamuis no ita ^reÃiliaÃnt,ut ceruhpardi, zy alia ter reftria dnimantia,fed cum paraos pedes habent dicun* tur rcptilia,

Venerunt.) Utecerantfaluanda Sicetiamindie iudicif fanili dei eleuabÃ¼t capita Cua ey obuiabut C hri flojcum totus munduspcriturusÃt. Etiam fpes erat re* parandarum animalium cum maÃculus er Ãxminaiit arcam introierint. Et maximi impetus aqtiaru Ãt* turierantin tanta teinpeÃatediluuiÃopusut notas md gismunireturddeo er dominus diciturÃrisclauÃlfe,ii eÃ,ÃuauoluntatemuniiiiÃearcam .CuÃodiuitÃ¤omi^ nusnauimne perniaoÃim lÃ¼am inundationem Ãenti* ret.Dominus enim proteilor Ãiorum.

QVum fludium noÃrumomne hue incumbere debet, ut uitam noÃram innoucmus,er depoÂ» fito homme uetere noiium induamus, er id nobis maÃ mis myÃerijs hincindeinÃripturiscommenddtur,igt;t primis etiÃ¤ in baptiÃno,er in morte CbriÃi, er hic iit diluuioiÃo. Ndmdiluuium,utaudiÃis,typuseÃbapti f ni,in.erprete Pefro apoÃolo. Ntie uideamus hic qui kdiluuium Ãlt;erit,utetiam rattonembaptiÃniernoÂ» firlt;e i

firte innouationis rrÃ¢e dccipiamus. Vtitur Mo/Ã¨sin Md eadem^; re exdggcrafidd uerbiipIurMis, CT firÃ¨ tidfr/tidiit upjidoties dicens, tAultipliedflt;e funt aqute, prdudluerÃ¼i dqu^e. idautcm nonfrcit abCq- cdufd o fes, uulr enim i/fd exdggerationc tiobis immenfam iUi iKjuaruin uim, qudin prd-cedere oportebdt inperdenÂ» dd cdrne cr hominibus iflis terretiis delendis,ut innoua tio pofled fequdtur. 1 td requiritur d nobis, ut ueterein lominein perfide crucifigdmus,crmembrd cdrndliit ijlddepondmus,ut funtinuidid,odiu,di{dritid,c^qute funt id genus. Eiidm dÃ¯Ã¼s in fcripturd dqudt nobis tenÂ« tdfionesfignificdt.tnpCdlmohdbctis, Sdludnos,dqute nfq- dd dt imam uenerunf.id nimirum intelligitur de dÂ« quis tribuldtionutn. Sic aebrÃ³ per dquds,Ãrtes,udlidd: CrntdximÃ¦ tcntdttonesintelliguntur. t^oneÃdutein pdrui Idboris ct negocij uincere hunc mundum, ucl re lincjuereueterem hominem. Qjiundoenimdccedimus ^d feruitutem defuurijs modis tcntdmuretdffligimur. C lt;eterum fic per crucem oporiebit nos pertrunfire dd gloridm zy nouitdtem uitÃ¦ .Cruxipfd uel tentdtionÃ¯i tnultitudo bene purgdt fordes iftas ueteres. Sicut igiiur ipfe MoÃs pluribus uerbis iudiciu dei manifftdt, qudÂ« Ie tune Ãit, fic nos quoq; diligenter cogitemus hoc noÂ« bifeum. Hon eft enim olid res tdin frequenter in fcriptu Tis expreftd, qudm iftd,ut poÃimus rcftftcre tcntdtioni

ENARRAT. IOAN. OECOÃ bus per udrid exercitdmcntd, ey ut fubmergdtur in nlt;f bis uetus homo.

FaÃ¤um^eÃdiluuiutn quadragtnta diebus fuper tenÃ¢,Ã´^ audÃ¦ funt aque, fuftulerunt^, arcam,quae eleuata eÃ lu perterram.

Et prÃ¦uaÃ®uerunt aqug^amp;f auÃ¢Ã¦ funt uehementer fuper terram, fluitabai^ arcainfuperficie aquarum.

Et aquÃ§ inundauerÃ¶t uehemÃªtiffime fuper terrÃ¤jOperti'^ funt omnes excelfi montes, qui funt fub uniuerfo cozlo.

Hic folum ponitur diebus. Verum jdtis efl, cum hi bedmus hic mentem Kofe,neq; opus dddere noilibusÂ» Videntur htec omnid tdnto drtificio ftc conferiptd elfe, utnequdqudmlicedt numÃ©roscontemnere. C^uddrd* gintddiebus pluit,deindequddrdgintd dies expeÃ¤dt liodh,qudndo dppdruerunt f cd montes. Itd perfidi qutedam cd/iigdtio corporis nobis priecipitur. Vnde hoc quiddm defigndturi quddrdgintd dies elegerunt, qiidfi tempusidoneumpoenitentiÃ¦ .Qjtdntumddhb porid dttinetjuix fdtispotuit ^iofes hoc inculcdre,nei pede

pe de augmenta agiariim : quandoquidem hodie (unt qid contrddicÃ¢nt,quajÃ¯ contra natur am aquie Ãtuttan tum afccndat. Scd illinon in deum reÃiiciunt. Qui ex nihilo condidit omnia, illinon difficile, ut tantum ele^ tnentoruminaquamuerteret. QuidametÃfftenturfÃ¹ iffe diluuium,tarnen non ffijje tantum:dicunt,plerofq; montes non potuiffÃ¨ tranfcendere-.prcefertim magnant diffcultafemÃciunt de olympo monte,quod is region nem aeris tranÃcendat,ubi perpÃ©tua fitfersnitas,quiq; nullis uentisfitpcruius :fed mer a eff Ãbula. Talia cunt afffrunt in medium, eleuare facram fcripturam conan turffed Mofes pro'uenit, or iudicium domini opponit, M iUud in corde habeamus.

iluitabat area.) Cogitate quanta moles arcÂ£:ha buitffeciem iuÃi oppidi fua magnitudine, Tanta mo* les cum omnibus inhabitatibus or prouentibus alijs neceffarijs per anni ffacium,requircbat magnam uim. Videte in quantam proÃnditatem iueritarca,Qr quot ulnas inprofunditate habuerit, ut nufquam impingea fet,cum fuper montes firretur.

AquÂ£inundauerunt.) }deff,au{iiÃimiefuerunt. NoÂ« dielt de collibus, fed de montibus ,utde Olympo (S' alpibus,Qr de Ulis monttbus qui cÃ©lÃ©brÃ©s funt apud Cofmographos. Hicetiamuidemus diluuium non inÂ» ttexiffe montes, fed in principio creatos ffiffe.

Vniuerfo cÅlo.') Ne diÂ«Ã® inuna regione tariC ijid inundcitioÃiit-,adicÂ£lum bic eft, fub uniuerfo cÅlo, toufq; creueruttt aqute.

^indeciin. ) Videtis eandemfententiam, unde non opus ut diutius in Ulis uerbis itnmoremur:fideli men animo ea capienda ftunt: nam proftrutur i lAofeÂ» qudftcontendatcontraiftosincredulos,dicendo : Tibi uidetur ftrtdÃis incredibile, zy nequaquam ueriftmilct ego ueritdtem feiens duftm dicere quindecim cubitii aquMpreeualuiffe. Sunt montes ArineniÂ£, qui intend tifimos montes recenfentur, ex quibus etiam maxintd flumina proftuut, Euphrates ztr Tygris,or in his quit uitarca. Vnde oportebat fuper iUos altifttmos monte! plurimum effe aquarum. Patres etiam hunc numerunt quindecim ulnarum obferuarunt,qui conftatex fepteÂ» nario zg oÃ©lonario,ztr, maximam profiinditatem indiÂ» cat.V taut myfteriu cognofcas,fcias feptem et oÃ¢p in facrisnumerishaberi. Hocqftibetius ample{lor,qudin abfurdasaliquoruallegorias.Pofteainuenietisiso.Q)^ ita iUic feptuaginta ztr oÃ¢oginta, centum zg quinqU^ ginta ueniunt, ut iterum in eundem numerum con^fti^ rent. Sunt numeri,in quibusfcriptura rem altiorÃª coin mendat,illisq; peculiariter utitur,ut quietem nobis co* mendet. Et defignant etiam magnam tentationem.

IN GENESIMÂ» ST bat fuper terram,in uolattli, iniumens to,in beftia,00 in omni reptili,quod rca ptat fuper tcrram, fed 2C omnis homo, Quicquideratin cuius naribusfpia rabat flatus uitÃ¦,hÃ¦c inquam omnia in ipfe arida mortua funt.

JSIccefJe erdtut tota terrdobtegereturdquis,^ua omne dnimdtum in terra moreretur.Vita hominis non efiin aqua, tJemohominuinaquispoteritdiutiusfub fiÃere. Hoc ctiam repetit pluribus uerbis. Omnia quiS Ipirabant,omnia quce egebant acre,mortuafunt: flatit eniin/^iritus homo opus habet ad fuftentandÃ¢uitam, abfj; quo uiuere non potcÃ. Nrf,n pifces cr cd qutc in aquis uiuunt non ingrcjji funt in arcam, fed quÂ£ in aria do erant, Meditemur nos perfÃ¢am abolitioncm peca cati in nobis ,Ef ficut C hrifus perfiÃ¢Ã¨ mortuus cr fe* pultus efl,ita nospcrfiÃ¢e moriamurpeccato.Ãiitama uisquandiu uiuimusinhacterra,aliqult;e rcliquilt;epeca cati in nobis erunt-.per jjiiritum tarnen dei,qui congrea diturnobifcumaduerfuscarnem,quotidianacxercitaa tione fidet nos praualere,^â ne caro oppugnet,arm(t fubminiflrabit,quo tandem noui homines prodeamus. Ãiuicquid eflpecuinum,cr ueteris hominis,hoc omne toUaturtuel quod ad infolentia, uel libidinem,uel iram, CZ ad alia uitia attinetjhoc baptifmopereat. Hiec/pia

rituatiter hic diÃ©ldinui, aliogui fdtK dare uidemus iudi dunt domini. videmusmdlosperditos eJJÃ¨fCruttne^ ruerÃ tdeus illii repcndit. Soli iuftifaluanturin iudido qui Ãde fud deo pidcent, cr o6 fidem qudm crgd deunt hdbentyOperdntur in chdritdte. i/igrediuntur in dreunt qui funt in ecclefid. NiÃfidetn hdbuiÃ'ent, nou Ãiffent ingreÃi.

Deletum^ eft omne quod fubfiftc# bat, quodcp erat tn fuperficie humt, ab homine uf^ ad tumentÃ», ÃC uflt;$ ad re^ ptileÃ´Ã« uolucremcceltrdeleti inquatn funt de terra, amp;nbsp;fuperftes manfit foluoÃ® Noah,amp;^ qut cum eo in area erant.

lS.odem modo quo creuitdiluuium, decrefeereuide mus. Et /jlt;ec eÃ hiÃorid diluuij, quo deus totum mun* dum^cdquiein mundo Ãtere perdidit. videre tald utiq; horrendum erdt, requirebdt hominem mdxi* mu:pdticntilt;e. CogitdteinterimfÃ¨rtitudinÃ© bedtiuirt-Si quis und node tenebricofo ectreere concluderetifft moleÃu eÃet ei,etidm Ã dmici eius foris bene hdberetitâ Nodh dutem in tdntis tenebris, unniÃidcio, in excidiÂ» totiusgenerishumuni ,qudntlt;eputds iÃ¼imolefliteÃi^ rintfSieprobdtur Ãindus uir nonminusinurcd, qudm

lt;Hff4 probatMcuin pritdiatret. JJocexemplo difcd^ gt;nns,fi etiam nostentationesinudferint, neftatim fuc^i cumbdmus : opiu hmico animo Chriftiano homini, Poterimits omncs aduerfitates perfidem uincere:O' ut nie adhieÃt deo ,it!(Z!r nos iHi adharettmusfirmaÃde,

C A P V T. VI 1 I, recordatus eftdeusipfius M Noah, Sgt;C cundi animantis, lumenti ^quaeerant fecum in arca:8lt;^ fetit tranfire Deus ucntum fuper terratn, quieue* runtcpaquÃ¦.

Et obftrudi funt fontes abyffÃ®, atc^ feneiÃ¯rÃ§cÅÃ J Ãdcohibita eft pluma de cÅloÂ»

Deum fcimus nÃ¼Ã¼ius rei obliuifci. Lo(luitur aufeni fcriptura more fuo, iuxta humaniu affÃ¨Ã©liones, ut deumin ajjvÃ¢ibus noflrisexperimur. tiamcumper^ tnitteret fandu fuum ftc affligi in area, tantis uexa tionibus uexitri, uidebatur oblitus eÃe Noah, er eorÃ®t ^ui in area erdnt,nihilominus fanduslUeuir tn fua pa* tieniia perfiÃit. Omnia deo prafentiafunt, nihilomi* tuts de deo ftc loquitur fcriptura,quafi fute creaturtc Â»bliuifeatur. lUa inquatnferiptura nonpatiturcontcn

tiofos homines,uU m4niÃÃlt;e funt fententiic. Rccordi tm eÃ igitur J^oahut amici, quem decreuit magnis if neficijs decorarc.Vbi uetus Adam interit,deu5 memoT eÃ noÃriz^bencÃcere decreuit, neq;obliuifceturÃilt;f runtin leternum.Poterant etiam iÃa animalia interim flatione,niÃ diuina beneficentia ÃdÃent feruata. Deut liberauit nos Ã captiuitate longegrauiori,ncmpe Ã fatd na,quod nos pr^ecipue cogitare debemus.EtÃc recor^ datus eÃ deus bjoah,ut iam remitteret diluuiÃ¼. PotuiÃ fetid abfq;uentoÃicerc,fedordinemferuat. 'Ventusaa quilonaris,qui ferenitatc inducit,incepit flare,ut aquÂ£ incipcrcntfc fubducere. Itadiuinabeneficentiafitut motus iÃius carnis,et quiequtd eÃ tentationu,refldeab

ObÃrudifunt.) Suprahabuimusquomodofca*â | turigines apertce funt, hic obÃruiltc. Eodem modo Ã¼o fes deferibit deÃ¼pluiÃepluuias,er aquas erupijjÃ¨,fe^ fubduxtÃe. AquÂ£ nimirum Ãc conÃitiÃent,fl deus uerÂ» bo fuos uoluiffet conferuare ,ficut hodie eÃ uidere de perpetuo aquarum fluxu. AquÂ£illÂ£potuilfentmanef re fuper montes, fed diuino iuÃu, cum deus immitterel fpiritu ftum recefferunt, quia iÃ¼e flatus flgnificat etii tdterationem diuintc uoluntatis. i ta aquie cedunt plus uoluntatieius quÃ mucnto, quialioquinatusefladfleÂ» tandum.

IN G E N E S I M* 99 do Sc rcdeundouâmminute^ funt aque 8 fine quiânquagefimi ÃC centefimi dietÂ«.

Et quieuit area inmenfcfepÂ«mo,in decimafepttma die menfis,fuper mon^ tes Armcniae.

CeJJarunt fludus hinc inde amiuldntes, ^uod mul^ tis uerbis exprimit. lam etiÃ¢ multi dies infumpti l'unit fyquotquot diebus aqua ficconcreuit, totidcin diebus decrefeit, quieuitq; tunc orca. Uerum menfem quietiSt feptimo menfe habetis.Dicunt quida in montibus Ar^ tneniÂ£ reliquias area mtiltis temporibusferuatas fÃ¹iffc in memoriam pofleritatis. Ndin inde populus defeenÂ» dit, cr caepit iterum multiplicari fuper terrain. PoIJu^ mus etiÃ¢ uidere quod errant hijiorici, quiputant homi nes Â«u'iÃ³j(6ovxe ineolas eUe,quafi no aliunde fintpro ÃÃ¤i. hjece/JÃ¨ ab hoc initio omnes gentesdel'cederint,ttt poflea magis apparebit.Hain ft hodie infuU inueniun tw,non mirum,cum olim populi tarn mirabiliter diuift fint. Potuerunt nauigia inuenire,locaq; ilia nobis igno tainhabitare.Bonumitaq^eÃ iÃ®luduiderein fcriptu^ fis,Ht feiamus unde genus humanumcÅperit : inde^ cofiabÃ¼t nobis omnia certius. No idla gens in toto mutt do exiflit, qua: non indefuum ortum habuerit. Adhuc fntdtum aquarum erat,O' poterit quis ex numero dieÂ» fum bene agnofeere quanta copia aquarti fuper mon*

te s Ãicrit. N Ã¦w non paucis diebus poflea Ma terra Ãiit ficcata. 1Â« funtma, diuina gratia nouum mundutn pro ducitcumi^oah,zgquomodoifle incipiat audiemuf in proximii leÃ¢ionibus.

ENe^Io perdiliiuium 'humano genere,paucisex* ceptis, ^ioah nouÂ£ generationii parens, uita CT exeinplo fuo po/ieritatem nouant inÃruit. Et difciniui princ ipio,ne quid citra uerbunt domini,tj citra uolM tatem lUitts agamus,quentadmodum etiam Noah-Ar^ (am egredi noluit,donee ab ipfo domino iuberetur.Ã¯n^ terim tarnen quÂ£ ei concejja erant ad explorandam ftc (itatem terree nequaquam ontittebat,cr propterea eef famedtiuuio coruuin ^columbam emiftt. Sic ettiiÂ» legimus:

FaÃ©iÃ»cp eftÃ fine quadragefÃ®mi diel aperuii Noah feneftram arcÃ§, quatii feceratÂ»

Etemifitcoruumqufegrcflus eft, e* egrediendo ÃCredeundo donee fÃ®cca* reuiur aqiiÃ¦ fuper terram.

Et r iirfus emifit columbam Ã fe, utd derÂ« falleuiatae effent aquÃ¦Ã fuper* fiuehumiÂ»

Quid in drcd erant tant immunda, qudin etiÃ¢ mun id dnimdlid,cruolucres., cornus femper inter imtnÃ¼da anintdlid habitusefl, er pro fuo ingenio flolet infidere cddducribus.ProindcLX'X..legerunt, NoÂ« eflreuer fus. Uebraicd tarnen leilio palam dicit : ExilÃ¢t exeun:* io,er regreffus efl. An autem in ipfam arcam regrefÂ» fus fit uel aflederit arcce, uel circa iÃ¼am uolitarit, incer tum efl: netj; utilis quaflio, nifl quisaÃ¼cgoriamjpeÃ¤a rit.Coruus gerit typum jilforumprophetaru,er uen:gt; tris gratia docentiumihi egrediuntur ex area,id efl, Â« clcfid,er in iHam non reuertuntur, neq- aflvrunt ramu oliuÂ£,qi{ie fymbolum pacis efl,er nunquam uerÃ¨ euan gelium annunciant, hoc efl, earn gratiam quam apud pdtre caeleflem perC hriflÃ habemus .Et ita agunt im^ pi/erfidfidoÃ¤ores, quitwperfeuerantufq; infinem, fedrecedunt. Signanter quot;\y D O N E C rnexemp/Â« bfâahuntqtÃ¤ddm,quomodo faerte literie interpretdndÂ£ fnnt. NoÂ« feqiÃ¤turpoflea ingrefliis efl, quid nemo tue tngrediebatur in drea. tgitur Donec non ad confequen ^iam iflÃ trahendu, Erat follertiÃimus Nodb,ct dÂ«{mlt;lt; lium naturas probe callebat: unde quid coruus no ama fgt;dt arcam, fed gaudebat cadaueribus, emiflt columbi ionteflicum animal,uel auem,quÂ£ focietate hominunt gaudet, utfic uideret anrefediflent aquÂ£. Nc$ fKiÂ»Â» falmfcie infident cadaueribus, quemadmodum corui,

Et non inuenit columba requiÃª pro planta pedi/fui,reuerfacp eft ad eum in arcam: nam aquÃ¦ erant in fuperftcie uniuerfÃ¦ terrÃ¦ : Si ille emiftÃ manu tu* lit earn, introduxit^ earn ad fe in area, Etexpedauit adhuc alios feptÃªdies, adfjciens^ emiftt columbamdearca.

l^oninuentt columbd^uo fcilicetinfimam parte pedis fui poneret. Eft enim munduin animal. N oÂ» fe* tnel emiftt columbam ,fed iterti atlt;ji iterum, donee cet tus fieret de exinanitione aquarum.Nsirum efl,fie malt fuetam eolumbamfiÃ ffe nbsp;nbsp;eieuratam-,ut pa/fafit fe itt

troduccre inarcam. Sicut igiturcoruustypum gerit eorum ,qui male docent:ita columba, gult;e alioquij^iri turn fanÃ¢um nobis fignificat, zx fimplids eft ingenifi amansq; humanicontubernifitypum geritbonoru do* ilorum.tUi enim amant arcam,id eft,ecclefia; unitatÃ©, Cr non Ãcile permittunt fe ab ecclefia: unitate feindit unde etiameaqua pro unitate ecclefiie inftituta funtf feruant quampuriÃime.Vnde fit ut fegregentfe ab iftgt; quie non funt ecclefia^,nempe Ã cadaueribtts^zrfidel^ bus feconiungunt. Alij duos populos hic nobis coineit dant, ludatorÃ¼ uel fynagogie, quem coruo comparÃ¢t : f^popidum gcntiu,qwm columbieconfirMtt.'tiefcio titntctl

IN G E N E S I M. lOt bme n an etiam hoc reÃ¢e poÃimus hic (tccipcre. 'Rclin ^uo iUud alijs cxcuticndum. Ego in nobis ipÃis inuenio %cminas naturds. Innouailla generatione antequant Ãgt;iritus Ãindus ddtur,inuenimui nos cjÃe cdrndles-,igno rdreq; quic Ãiiritus dei funt.ltd principio in nobis im^* tnundior cÃ ndtnrd. Deinde fucceditgrdtid, per qudnt tegenerdmur,utnouihomines fidmus. Primo homo cdrndlis efl immundtts, ut pofled Ãub finem hdbebitis: deinde neroÃiiritudlis per grdtidm-,per qudm fit mun^ dus,utdeopldcedt. Ndmnoflrd ndturdimmundi mus, per grdtium dutem mundi efficimur,Gr dgnoÃcis MUS pdcein perfidem.

Et uenit adeum coIumba tempore uefpcrtino, Qi. ecce folium oliuae decer ptQinoreillius:unde cognouit Noah quod alleuiatÃ¦ effent aquÃ§ fuper terra,

Videte hoc locopdtientidm bedti uiri,O'perfeued tdntidm, qui iam totius dnni curriculo intrd drcdm ina elufuserdt,nondum tdmen properdt, nuUo dccedente dittino iujfit, egredi. Columbd illd uerepdcifica tempo re ueÃertino ucnit. Et iUud refirtur ad nouiÃimu tem^ pus, in quo Chrifius ndtus efi, ut durdtio totius mundi fitqudfi unus dies. Vefierum dutÃ« dicetur tempus ittud quod uÃqi in finem mundi perdur(dgt;it,in quo implenlur omnes prophetic.

Folium olÃ¹ue.) Erat planÃ© indiciu ferenitatis (T ficdtatis[uper terram,cum iam iterum arbores fronde feerent. Didio Dâ'!, nonnunquamad efum pertinet, fie uolunt effe aliiluid eibi in hoe oliuÂ£ folio. Agno^ uitper hoe Ã¼oahgratiam effe datam. Sie nos ubi Chri fiuni agnouerimus, tune etiam agnofeemus aquas tri^ bulationum alleuiatas effe per terram, zy paeem uerÃ¢ datam,qua; ef eonfeientiarunt.

Etexpedauit adhucalÃ¯os feptÃªdies, columbam,quÃ¦ non adÃ¯ecit tc aertiadeum ultra.

OgM iam uirebant arbores, er omnino fict tata erat terra, non redift amplius eolumba : quia iant tempus erat ut etiam alif exirent de area, er de iÃ¼a ea* ptiuitate,utiamnouumfeeulumconderett(r,quoddeo fandius feruiret, quÃ m iÃud quad praeeffÃ¨rat : lieet non in omnibus fie fueeefferit. Et lieet eolumba dome^ ftieum animal fit, tarnen non redift,quod inde ffem eu fuis conciperet ,iam tempus effe egrediendi ex area, Ã®iimirum tune eonuerfiadpreecs,etfi hoenon dica* turhoelocoÃ Hofe.

FaÃ³lum^ eft tn prtmo amp;nbsp;fcxccnÅ* fimo anno, in primo in prima illius mÃªfis.exiccatx funt aquÃ§ de terra,Ã¢f a* mouit Noah operculum arcÃ¦,uidit^gt; Ã´^ecce

IN G E N E S I MÂ» lOÃ® amp;nbsp;ecce exiccata erat fupcrfÃ®ci'es hutniÂ» PorrÃ³ (tl menie fecundo,in utgeOnia feptima die menfis exaruit terra, Locutus^ eft deus ad Noah diccnsÃ¯ Egi ederc de arca,tu et uxor tuajilij tui Â£lt; uxoresfiliorumtuorumtecum.

CunÃ³um quoc^ animal, quod eft te lt;Ã» ex omni carne, tam in uolatili,qaÃ m in pecore, QC omni reptiii, quod reptat fuper terram, educ tecÃ» : ut prolificent in terra, atc^ fruÃ¢tficent, Sgt;C augefcant fuper terram.

EgreflTuseftitaque Noah,et filtj eius, uxor eius, ÃC uxorcsfiliorÃ»eiuscÃ»co,

Om ne quoeÃ§ animal,SC omne repti* ICjCunÃ´um uolatile, ÃCquicquid reptat fuperterra, iuxta famiiias fuas egreftÃ funt de area.

Totd curd pdtriÃmUids Nodh incumhebdt^quid filif eiuseruxorcsilloruitt, nihiltdle leguntur ficijjÃ¨. Proinde honorÃ© hunc patri debent, ob id quod omnid iÃd curabat,non folum fumtnd diligentid,/ed etia quid ittdle ct prudentid maior erat. U enim agnouit ommaÂ»

ide o amouit operculum arc^e, guia magnu uidebutur fe renitus.Anno integro n oah arc^e captiuitutem tulit cu fuis.SexcentorÃ¼eniindnnoruerdtingrediÃ©sinlt;(rcctm: tgrcdiensdute unu^dnnuidccefjithis. Sicqudttdono* ftrd terrd drefceret, id eji, ipfd cdrndlis cupiditd! ceffd* ret in nobis,etiÃ¼ breui euocdreinur dd meliorem uitdntÂ»

Egredere de.) Hic hdbet munddlum, dnted nod luitegredi: fignum mdgnÂ£fidei. Hifi ddmonitus ddeo fÃ¹ijjÃ¨t, nefciuiffct quidÃbi effet dgcndum. Omnid i^^ tuTdufficijsdei dgit.Qjfomodo dutem dominus illi loÂ» (utus fit,fcripturd mdni/Ã¨fie non indicdt, fiue per dnge lum,Ãueincorlocutusfit,certiÃimo teflimoniocrffid rdculo, quod pldnÃ¨ crediderim. Ne q- illi eludebdnturt fed cerli erdnt deffiritus fdnili ordculo,crquemddina dum in initio deus dedit benediHionem,per qudm bre^ ui tempore fie omnia midtiplicabdntur homines iumentd. Eldm uiuentc ddhuc Eloah recenfiti funtper quofiidm fuprd uiginti myriddes hominu,qui agnofce* iantfi:eptraducum.Hlt;ec Philo.

Egreffusitaq^.) lam obedientiamuidetis Noah. Qudfi dicat fcriptura, ad iuffum deiexiuit Noah, cr noluit antea.Omnia quÂ£ in arcd erdnt fiduatd fiunt. Tides cum chdritdte etiam nos fdludt. Videdmus igituf quid principio egeritfimÃ¼ustÃ rjextanto periculob^ ieratus.

IN GENESIM. Ã®C, EtÃ¦dificauitNoah akare dominogt;6C tulit ex Omni pccore mundo, amp;nbsp;ex om ni uolatili mundo,et obtulit holocauÃa â¢n altarÃ»

Primo omnium gratiasdgitdeo. Nam facrificiuin hoc quod obtulit, lundis fucrificium Ãiit, co ^uod conÂ» Ãjjus eÃ fccreptum ex muximis perictdis uuxilio dei, Ita nos cum ad agnitionem C hrifli uenerimus, per baÂ» ptifmum regencrati ab hoc mundo,nihil antiquius haÂ» beamusquamgratiasageredeo. Olim proteÃabantur fuam Ãde externis facrificijs,ouib us,bobus er e. Nodb icdificauit altare, quod de Abelo non legimus. Noah obtulit holocauflum ,quod omnino incendio confumiÂ» tur. Prat igitur ttoluntarium ÃacriÃcium. Supra dixiÂ» mus,quodplura animalia munda recepta Ãnt in orca, nbsp;'

nempe feptena, ut unnlh cederet ex ijs feptem facrifiÂ» tio, Similiter egit in auibuscoeli. Etiam hocapparet, quod famous uir fuo tempore inter munda cr immun da animalia difcrimen habuit. Antea admonui, quod optimadeo folebant oÃTrre,Greaaquibus homines abhorrere folent,ut corui Ãunt er porci,indigna puta* runtquie deo oÃvrrentur. Non talia immunda reÃonÂ» diÃentfidei Ãua: ,uolebatÃcimmundiÃimu oflÃ¨dere,un de non erant ifla immunda aptaad ÃacriÃcium. Erat iÃ¿tur etiÃ¢ tuncprophetia,et prtediilio urtici ÃaeriÃeij.

quod fitisÃÃ¼urÃ¼ cjjctpro omni humano gcnere,quotl Chriflus Ãiit, quifinem impofuit ex ternis facrificijs,

Odoratus^ e(l dominus odoiem qutetis, SC dtxu dominusin corde fuo; non adtjciam ut amplius maÃ®edicÃ¢ huÂ« â mo propter hominem: nam figmeniff [ cordis humanimalum eft ab adolefcen tia fua: neque addam ut amplius perÃ§u ! tiam omne uiuens ftcut feci,

Igitur adhuc omnes dies terra*, fe^ mentis 8C meflis, frigus ÃC atftus aftas fÃ®C hyems, dies SC nox non ceftabu nt.

VÂ«if dicerf ; Oblatio facrificium,illud quod ob tulit Noab, grittiÃimum ÃÃ¤t deo .CraÃn hic omitta* tnus, quaÃdominus odorem habeat ,Ãed dgnouit deits ÃdeÃandi pdtriarchte, quÃ¦ uÃqueadeo plaÃ§ait deo, propter iOarn Ãdcm odoratus eÃ. Odor magnus proa di/t, nimirum Noah ipfe gratiÃimus Ãit deo, propter cuius fidem crgratiarum aÃ¤ioneinhiecfcripiafunti Vndeetiamdeusmemor humani generis, dicit:

Nonadijciam.) VniuerÃieterrteintelligife.Nattl funt quidam particule terrÃ©e, uel incendio, uel irruÂ» ptione maris,uelterrÂ£motuÃubuerÃe. Dicitauteitl hic de cdtaclyfmo ,crfic non uult ultra maledicere

FigineHfttm.) Ã¯nfignis eÃ fÃ¨ntentia blt;ec,quam ienc obferuare dcbcmu5,ut not ipfos mdiuset pcnitius Â«gnofcamus. Ndm Ãgmcnium cordis ( ideft, cogita* tio noÃra) malum cÃ. Quaft dicat : Homo ipÃc iuxta tiaturam fuam malus cÃ. Hebrieitsno habet, pronum: fed muito clarius dicit, Malum eÃ, Ã primis diebus, 4 pueritia, Et originale peccatum dicimuseÃe in nobis procliuitatcm ad peccandum: cr niÃ dominus Ãta gra tiaÃiccurrerct nobis,nihilageremusquam peccaret etiam Ã midde magniÃcemus humanam naturam.Ter ra eÃ,cr tribulos parit,id eÃ,malos cogitatus. t^eceÃi f^iritu ÃtnÃ¤oiÃuflretur. Dicit igitur: Semel deleui ho minem omnem propter peccatum fuum, pofleanon idemfumfadurus.

Omnesdies.) lUa mea diuina ordinatione coÃÃent, Veteres ex Hebrais obferuarut hanc didionÃ«. Habent enim in traditionibus fuis etiÃ¢ tunc deum Ãiijfe intermi ttatumfinemundi,crpradixiÃ'ealiquo modo Ãsturutn aliquando iudiciu, quando boni pramia fua accipiend, eti^infidelesperdÃ©tur. PoÃÃnemundi fiituruseflaliui mundus:innouetur zy mclior fiet. Rom. 8. Efl femeÂ»* fit^eÃ crmeÃis .Terra feminatur,deinde metitur:nunc â¢eÃus, nunc Ãigus : nunc dies, nunc nox: nunc aÃas, nunc hyems. Omnia iUa in falutem humani generis Ãc Â»rdinata funtÃ deo. Erigus non minus prodefl quant

ENARRAT. IOAN. OECOLÂ» ieÃus,deusnouitguomodo Ma debeat moderare idea ilia Ãuntyutdeum agnofcamus, or lOum adored ntui,ueneremurq;.

Vlt;/izlt;()nÂ«5 heri, quomodo NoaJ},poÃ^ liberatesÃdt Ã diluuio,gratias egc^ ritdeo,facriÃcansilli, per quod faadÃ^ Ã§a^^-Ã a' cium Ãdes uiri nobis commendatur. rum enim ÃÃ¼jjet ,fi deo obtuliÃet de brutis animanti^ bus,nifiz^ÃeipÃumtotum conÃecraÃetdeo. Indedeuf odoratus eÃ,id eÃ, Uoahfumme deo placuit. Plaeettl autÃdcliapeÃ¤ora deo.Ã¼unc quid cotrÃ dem Ã Noah er Ã nouaiÃageneratione requirat, cognoÃ:emus,tJ quam lege ab initio cisÃatuerit.EtÃ penitius'introÃt* xerimus, inueniemm charitatem maxime nobis com^ mendari. Audietis enim pr^eceptum de non eÃttndea^ do Ãmguine,quamuis maxime omnium prohibeatiff homicidium. Scimusauteminterprete ChriÃo,quod peccatum homicidium,in Ã: cotineat omne genus oMÃ NamÃÃdesnobisÃwrityuultdeus utproximoÃeruiit^ mus Ãeruata charitate, Quo igitur diligentius deo Ãf^ uiamus,promiÃiones quaÃdam Noah dedit erpofieria tati eius, quam iam audietis.

IN GE NESIM. ,105 multfplicamini, atcp implete terram, Pauor ucfter Qi. tremor uefter ent fu per omne animal terrÃ¦, Qi faper cuna tflum uolatile cÅlÃin omni eo quod e^s bullit terra^Si in omnibus pifcibusmaÂ» ris, in manum ueÃram tradita funt,

Bf ncdidio cUtur N odb cr Ãlijs eiu5,ut ex ittis itet nm augeatur humanu genus, quemudmodu in initio cum conditus eft Addm,auilum eft.I^on legimus de fta lijs dlijs tJodh.verum cum ftlij eius benediili or mulÂ» tiplicdtiftnt,certumeft eamquoq; benediilionemai tdiosÃ®^o4hfilios,ftquoshabuit,pertinere. isenimles gislatorc^doÃ¢or erat. Sunt qui Noah lanumfitifti putantjd quot;'''J uino,fed nihil certi habet de hac re-Om^ we (gifÂ«r humanum genus ftruatum eft ab hoc initio: unde ftbuloftmeft quod Aegyptij or alij narrant, je ejje indigenas,crnon ex alijs terris aÃ¼atas.

Pauor or- ) Principio Adte diÃ¢um eft,quod imt peraturus ejjet ijs quÂ£ funt in terra cr mari z^c-fÃ¹tuÂ» rusdominus illorum. t^unc autem hie legimus, quod deus etiam maieftatemdat tioahcr autoritatem,ut animantia timeant hominc:id quodlicet uidere.HonÂ» nunquÃ¤ boues cy equi Ã paruis puerulis aguntur. PorÂ« rÃ´ quod animalia quidam immitia funt,zy non agnoÂ» feunt humanum dominium,id credimus euenire fingw

tari ira dei,Cf id peccatis noftrii merentibiu. id etiant dominus minaturperMofcn,befliaffe immilfurunt, c[UÂ£ nos dilacerent, Ã legem eins contcmpÃerimus. Si Ãgt;edas genus humanum, inuenies iÃ¼ud terribile eÃi cunÃ¤is animantibus. Aues er alias firas homo deijeit fagittis,cr iflis inuentis poflerioribus. NÃÂ»* Â»e baliÃis tonnentis pernicioÃÃimte beÃiteperdun tur? ÃrebeÃiaadhumanam uocem trepidantÃf roeiÃima;. Hlt;ec autem Ãngulari benediiiione dei con* tingunt. tegimus apud EÃaiam prophetam, earn fecu ritatem per Chriflum nobis data eÃe. Item C hriflus di cit de apoflolis, Serpentes tollent,er Ã uenenum bibe* rint, non nocebit eis, Marei ultimo. Similiter uipera Paulo apoÃolo non nocuit. Ailo .cap. tS. Hie terror uenit Ãuper omnes beflias,ut uere appareat hominc to tius orbis domina eÃe. Cunila animantia ÃeruataÃunt per hominÃ«,reÂ£le igitur cognoÃeunt hominis dontiniuÂ»

Omne quod fe mouct,et quod uÃ¼iirÂ» cn't uobis in efcamzquafi herbam Â«iren tem dedi uobis omnia,

AÃ¼oquin fanguinem ueftrum de ani mabus ueftris requiram jdemanucun di animalis requiram eum: Ã¶f de manu hominis

TN G E N E S T M. lOff hominiSjdcmanu uiri fratris fut requis ram animam homint s.

NoÂ« /Ã³fÂ«w uos timcbunt amnantict ifta ,fed etiain in cibutn ue/irum erunt appoÃtiÃima. Antca non legi* mus deum pcrmiÃijÃc id, etÃi legimus non prohibuijjÃ¨^ aicMtem maniÃÃe pcrmittiteÃ{mcurnis,utuideu* musnibilmaliincdrneejÃe. DifinoniucadoÃ³irindcfl^ rÃumcdrnis prohibere. Moderatur pr^cceptuin tllud i domino,^qui dielt: Carnem in anima noncomedeiÂ» tis,id eft,in uiuo corpore .ita uocat animam,qua parte uiuit, erÃenÃtiuam partem intelligit. Hoc antiquum priceptum hodieflrenueÃeruant ludtei. Et apofloloa rumtemporibus pra:ceptum erat propter charitatem feruandam:er propter lucrifÃ ciendumaiios,tiifumejl /}gt;iritui [anilo Ã Ãtjfocatis ab/linere. AÃ¤orum cap. if. Carnem comedere licebat,Ãâd non fanguinem,neq; car nein abÃ:iÃam Ã uiuo corpore. Animam inÃanguine dia lt;dt,quia 1 iÂ«(inKm uitee efl inÃtnguine. Et id prohibet t ut hominem magisauocetab homicidijs. t^am initio hoc curauitdeus, ut humanum genus magis propagea tur. Et ut amplius caueatur homicidium, etiam Ã Ãtn* guine pecorum abflerere uoluit, ne ilium in cibum ÃtÂ» merent,ef ut fic Ã pecoribus ajfueÃeerent, ne Ãtcile hu manuÃanguinemeffunderent. Alioqui animantia hoa mini in cibum data funt.

Qui efFuderit fanguinem hominis, per hominem fanguis eius efFundetur; quoniam in imagine dei (deus) fecii ho minem.

NoÂ« inultum relinquameffufutn (anguinem ani^ tnarum ueftrarum, etiam ex beÃijs cr hominibus na fumenda efl.PoÃea lege cautum efl, utfltaurus cor nupetendo occidijflthominem,etiamtdurus occidd^ tur.Ã¯amdb initio deus hdncpÅndm fldtiutinhomici* dds,V itd etidm dutoritdtem glddij inflituit, nimirutn hdnededit Nodh. C^uicunqiejfuderitfldnguinemho^ minis, peribit ptxnd tdlionis. Hoc eflprieceptum idud, quod ddtum efl t^odh cr fllijseius,ut huntdnum genus nimirum hdberent commenddtum. Comtnenddtur igi tar nobis charitds hocpracepto, Pieripotefl at fdngui nem hominis non effundas ,fled hominem dffliilumitii contrifles,ut illi multo fldtius flit,fl fldnguinem illius effit dijfles. Adijcit cdufldin, ex qud licet cognoflcere,qudteâgt; nus homo nobis commendetur.

IÂ« imagine. ) Cum homo gerdt imaginem dei, propter deum nimirum diligendus efl,O' in honorefler udndus, tdceoutillunoflrdmdnuoccidamus. dudmÂ» uis dutem poflflumus perdere corpus hominis,tumen flci mus dnimÃ» non poflfle: nihilominus illi impiflfli poflflent, furore fluo perderent etid anima pij hominis,imÃ deunt ipflum

I N G E. N E S I M. lOr iplttm Ã¨ cÅlodepeUerent, tant feroces funt, Ulofeshie non dicit, ut humanum genus multtplicetur, fed dicit, ^uoniam conditus homo in imagine dei, lÃ¼am igitur imaginem uenerare:ofjinfo illo,cuius imaginem gerit^ deum ojfÃ¨ndit,guem honorÃ¢t. Signum guod fignat ali* guid,fi guis iÃ¼ud dehoncÃat, etiam iUum gui per iÃ¼ud fignatur,dehoneflat.

Vos autem frudiÃcatcSCmukiplf* plicamini, prolificatein terra,amp; multi* plicamini in eaÂ«

vo/o igitur ut humanum genus crefcat. Etiam hoc loco eadem eftf'ententia,guieoâÃtpra. Nuptieconce duntitr,ct licitÃ¦funt. Eieg; aligui eximuntur,nifi guos gratia dei liberos Ãcit.Aliogui adgeneratione apti,ni* hilutiliusÃcientguÃ¤m utobtcperentdiuino mandata.

Ecce ego erigo fcedus meum uobiÂ« fcum, amp;nbsp;cum femine ueftro poft uosÂ» Et cum om ni anima uiuente,quÃ¦ uo bifcum eft, tam in uolatiii, qua'm in pe* core,amp; in omnibeftia terrÃ§,quÃ¦ eft uo bifcum,cx cundlis quÃ§ egrediuntur de area iuxta uniuerfum animans terrÃ¦.

Statuatn autem paÃ¢um mcum uobi fcum,ut nonfuccidatur amplus omnis taro aquts diluutj : erit amplius di luuium addilÃ®ipandutn terrain.

N oah cufilijs ÃÃ¤s nonpdru tmiti jÃ¹erunt propter diluuium, quod toto anno [uftinuerunt. Qualis autcnt tunc facies terrÂ£ fierit,Ãicile poteflis cogitarc. Proin^ de ne ad quamuis pluuiam attoniti ejfent, O' cogitaret propter peccata humanuingenus delendum,confola^ tioneoprontifionedeus confirmÃ¢t illorum animos. Promittit enim eis-,fe ereÃ¢urum arcum cÅlefiem^quo uifo credÃ¤t deo,o ccrti fmt iam no imminere diluuiu, crita omnibus modis deus fe uicifiim etiamamicunt dcclarat. Nodfc immolaucrut deo facrificium gratum, O' accipitprÃ¦ceptiim : nunc reliquÃ¼ eft, ut meat cunt deofixdut, Sed non per iridÃ« uel arcum coelefiem inijt foedus ,fed arcus ifte indiciu foederis fiiit,ut poftea fea ipfum exponit. Etiam circumcifiofignu foederis juit. am foedus inter eos qui confoederantur. lam perpe:Â» tuo quodÃ¤ Ãxdere coniunxit fibi deus eleÃ¤os fuos. Ciui cofoederantur cum deojd agnofcunt, cum ffiritus eins fiuntparticipes.Vtigitur humanum genus deo confix dat tanquam de optima patre, fignum foederis ponit.

Anima uiuente.) Hoc foedus quod tecum ineo, per tine t ad falutem turn ue/iram, turn omnium animan tiumÂ»

tium,propter hominem feruabuntur.Uomo agno feit f gnum .ts.t deus non eadem ratione cum animante bus mijt fxdus,ut nobifcum,quia eurent ratione. Sen^ uabo,inquit,fxdus meum, fieiam iÃud jiare immotUt erit ratu quicqidd promifero. NoÂ« ttd perdetur omnii euro, etiam Ã perdam nunc hos nune i[los,fed non taUs cataclyÃnus erit,qualem iam experti eÃis. Ã¯ieq; hic ex cludituniuerfale exeidiuin,quod perignemÃtturuni efl, O Nodfe tuto potes credere deo,quia Ãgnum beniÂ» gnitatisdiuinie eftareus.

Et dixit deus:hoc efi fignum fceden's quod ego do inter me, inter uos ,8C inter omnÃª animam uiuentem, quÃ§ eft uobifcum,in generationes perpÃ©tuas.

Etrecordabor fcederis mei, quod eft interme, amp;nbsp;inter uos, att^ inter omnÃª animam uiuentÃª in omni carne: amp;nbsp;non erit ultra, ut fint aquÃ¦ indiiuuium ad diflÃ¯pandum uniuerfam carnern,

Sed ent arcus in ipfa ni)be,amp; ego ul debo cum ut recorder foederis perpc* Uli, inter deum ÃC inter omnem animÃ¤ uiuentem, in omni carnc quÃ§ eft fuper terramÂ«

Dixit^ deus ad Noah: Hoc cft ftÂ« gnum foederis, quod coftitui inter me 6C inter omnem carnem,quÃ¦ eft fuper terram.

IÂ» Ãgnum erit arcus,ne amplius ita deuafietur tert ra. H(c philofophi non attendentes,uel diuinam omniÂ» potentiam,uel mifencordiam,firÃ¨ rident, dum putant natura opus ejje et non dei,arcum iUum calejie: cuiui rationem reddere nituntur,quod fit rejf lenden tia folif in cduum nubem,qu4: deinde huiuÃnodi uarios colores f^iÃis uaporibus figuret. Koc quamtÃ¼s uerum fit(3quot; res ipft maniÃftet, tarnen ipft coguntur teflarÃ©, quod nemopidorum poteft aliquem arcum rede imitari, Bit enim colorum uarietas eft.utfi coniunguntu)' colores, nulla lineaaltcri per omnia eft icqualis, Seneca libro qua-ftionum de bis rebus copiafe dijputat. JSIas libenÂ» tius credimus di'uinie fcripturlt;e, ut inde folatium ftdei noftne accipiamus, quam ut putemus fola naturali dit ftgt;ofitione idcontingere. Omnia ornatiÃime funt ftrt mata. Si quis iÃ¼a ft^edet, inueniet in arcupropter reÂ» ftilendentii

IN G E N E S I M. 109 Ãgt;lenJcntilt;(m faits raritatem nubiuferenifiitisÃ^ent ftdejjÃª,cr propterea non effe timendum 4 diluuio cunt iris apparuerit. C urn igitur arcus cÅlefÃ®is in hue ufunt fttÃrmatus, bonamÃcm habeamus, Zif non contentÂ» nantus illud ftgnum z^c.

Recordabor.) Scintus deo omnia eÃeprlt;efentia, tame fcriptura hie cr alibi dicit,MemoreÃ deus. MulÂ» taspluuias interim dominus dat, qult;e funt fignum bene uolentiiC dei. Nos enim in eius recordationem per ilbtd induct debemus. videtis quoties repetijt, aquas fuper terram non uenturas. C onfolatio magna efl f deli homi ni, et fl multÂ£ tribulationes et affliÃ¢iones in mudo fint, tarnen fl conciliatus efl deo,nihilei nocebunt.vult diÂ» cere dominus: Fadus illud fit certiÃimum flgnum mete trgauosbeneuolentiÃ¦. lamexhocfÅdere cognofeeÂ» mus longe aliud facratius fa:dus,quod mijfo flgt;iritu fan {h in corda noflra fancitum efl, quod feruabit nos ab aquis diluuijjid efl,ab teterna m orte zj damnatione,

Erantautem filq Noah,egrcdientcs de arca,Scm,Ham,Ã´(^ laphcÃ¯ : Ham quidem pater eft Chnaan.

Bcnedixitdeiii Noah, CT poftcritdteiniÃ¼ipromifitf^ ienediilione,quÂ£ intpletaeji in tribus iÃ¼is filiis,cx, quibus totus orbis tmarum hominibus impletus Noahnonlegimus aliosfiliosgenuilfe:etfigcnuit,taââ fnen po fieri tas eorum non cSmemoratur, O' nobis cfi quafi nullos gcnuijfet : fed folum de illis tribus tefiatur fcriptura, qui impleuerut uniuerfum orbem. Videmus certain quandam humdni generis originem .Ne putei mus res temereita fim, uel fitto, uel confieUationibus exordium habere humanum genus, uel fiaffi ab liters no homines,utgentes defipuerunt. Poflea ex filijs ipfo rum, qui nam duces ex fingulis regionibus. O' nomma regum habebitis. Ham mÃ©dius in ordine hie defcribi* tur, quiefi pater Chnaan. Qifare nondicit M.ofes, Ojii Sem,O' laphet f Verumeratinfiimaturus Hant propterpeccatti fuum,omalediilio inChnaaH,quia obidnomen Chnaanhic fenbitur. PofieaexfuppuÂ» tationeannorum licebituidere Hamgenuifie Chnaan in ip fa diluuij tempefiate: adeo infi-enis libidinis homo fiat, ut etiam nomen Ham uideatur tale quiddam pra^ ftare,ut Chryfofiomus annotauit.Non mouit lUu tan* ta tempefidso' excidium humani generis, imo maledi ilusiUein medijs turbinibits'.cum omnesgemerent,ille operam dedit proli. I ter urn habebimus uarias genera* tiones,duaspr(efertim'.unam bonorum,alteram malo* rum

rum amp;nbsp;mulediilorum. 'Ãonomm in Sem O' laphct ui dcbimus, Nidkdickrum in Ã¯idm,lt;jui non habuit reueÂ» rentiam patris fui'.ideoq^ o Ubertdtem dmifitjO ferÂ» uituti (Ã¤ihiseÃ: obnoxioi.

Re/jierfd efl.) in toto orbe difliÃ®ijt, o in udridt partes diflributum efl genus bumdnum. Non gÂ«od inÂ» digente flerint AegyptijoChdldteiuelScythiCitjui multd in fcriptis fuisflbulofd de fe idildnt oc.

Prlt;eceptum erdt Ada, ut in fudore uultusfui uefce returpdne.Innocentiflimd rdtio uiuendi operari terraÂ» O inde frumentd, uinuin o panem profirre. Nodh proindecumuideret terrdm corruptaejfe exdiluuioÂ» nidgis operdm dedit Idbori. Sunt ^ui dixerunt dnte dilu uiumuitesdbfÃ§iiomnildborecreuifl'e, utdÃ®iiedrbores Â» pofled opus hdbuijfe humund curd. Hoc tdnqudm inÂ» certii relinquo. NoÂ« cotentJÂ« efl Nodh colere terrdinÂ» fldo uinedspidntduit. Hicq; difcimus,non efle nos a d ecid Hdtos, fedutproximis fimus utiles,prout cuiq^ deus Ingenium dedit. Aiij Idboribus ualent, dlij ingeÂ» nio, ut funt udrilt;e dotes. Panem fuum nemo cum idÂ» {luTdproximimanducet. Pdidusdicif.QjtinonIdboÂ» rdt,non comedet. Philo o dlij qui dÃ¼egorijsmagis de diti funt,dlidm agriculturdm uirtutum oflifniidrum

ponunt, fed nos ea relinquimus qudfipicrunt per fcri^ pturam commendata. Vinuntresquidemperfeboml efl ,fed dbutentibusinperniciem damnum cedit.

Et bibens de uino inebriatus eft, at* ' que dtfcoopertus intra tabernaculum fuum.

iterum nobis fcripturaproponit fatim ab initio ui tiatam ejjÃ¨ humanam naturam, cr quÃ m prodiues ad malum ftmus oftendit,ut uideamus nobii oput effe fmtt ma cufodioypriefertim ut fenfus noftros bene modere^ mur.QuisuirtutesbeatipatriarcheHoahfatK coma memoraret, tot annos crucem firentis t U tarnen labi* tur. tieq^excufemusiUum, neq^aggrauemuspeccata eiui ualde. Neq^ ebriofus Ãtit,fedper infirmitatem na* ture lapfis eft. t^efciuit uirtutcm uini. Aliqui eius ftÂ» dumuolunthoneftare, Et fieripoteftquod poftmaa gnam triftitiam liber alius biberit.lta per ignauia mula ta nobis accidere uidemus. Sed quantum malum fiteÂ» brietas,unicouerbo indicat.

Difcoopertus. ) Nam poftquam ratio hominis ab forpta eft uino, quid iam humani reliquum eft in homi ne f Non pudoris ratio nbsp;nbsp;nbsp;, lam non erubefcebat,iacea

bat nudus,quia uidus Ã uino .NuUus magna alioqui pe cunia donatus,fic incederet,tarnen ebrijs hoc leuifiimu eft. I ta etiam bono uiro Noah hoc accidit,ut pateretur harte

IN GE NESIH. in hanciaduram. Nimirum deusadhumilidtionemeim hocÃcit. Ifdcr Petrusldpfuseji, utdifceretalijscottfi , dottdre peccatd fud. C ondonemus O' nos mutuum Ãdlt;^ terfrdtri. in fummd,ubipriudti rdtione Ãumus, nihil fd tis Murn eÃ. Nemo etidm uitid ebrietdtisfdtis nomind repotefl.Bdfilium Icgitc o Plinium,qui multd de hoc uitio dnnotdrunt.Dominus igitur uoluit humdnum ge nus ddmonere, ut cdueret db ebrietdte. Permiflum ejt utbibdmusuinunt. Neq; peccatumeflbibere uinum, quad iÃ¼d dicmonidcd dodrind prohibe t. Hodie quibuf* ddm non uidetur ebrietds peccdtum,fed comedijÃ cdre nem diebus prohibitis, uix expidbile eÃ. Vdkdnt hi.

Et uidens Ham pater Chnaan nudi taten! patris fui,indtcauit duobus fratri bus fuis foras.

Vidimus peccdtum pdtris, quod tenue ddmodum eraf r/Ã¨d Hdm homo irrifor,qui neq;pdrentem digno honore hdbet.Officium eius Ãtiffet nuditdtem pdtris te ieremdm hiec lex hominum mentibusinÃtd eÃ, nemÂ» pepdrenteshonordre. Ciuiddutemreprobuserdt,pdÂ» trem non mdgniÃciebdt. Ã¯terum dicit Hum pdtrent C hnddn:potuil]et fimpliciter dicere Hdm.C ogitdre de bebdt,quo honore d filio Ãuo uelit hdberi. IndicduitÃd tribus fuis nuditdtem pdtris cumÃinnis o fcommutis: Pdtrem delirum o ebrium nimirum dixit .lÃ¯ld omnino

E NARR A TÂ» IOAN. OE COL* dedecebant Ãhum,Qr grauiÃimutn peccatum erat c(H rd deo. Ham male gratus patri, eo quod faluatus ejÃet in orca propterpatrem.

Et fumpto Sem atep laphct ueftimen to,pofuerunt iliud duo ipfi m hiimerG, di accedÃªtes retrorfum operuerÃ»t de^Â» nudata uerenda patris fui, auerfis fcili* cet faciebus eorum,ne uiderent puden da patris fui.

Videtis nunc generationes uariari, ut initio de Hd Me cr Cain audiÃis. Habel iuflus, pius, innocens ZT ftmplexerat:Cainaut iniuÃus,intpius,malusespera uerfus.ttahi duo Ãatres boni funt, Sem or Ã¯aphet^ unusaiitem malus .Hiduotypumgcruntpopulorutn quot;iudicorum er Gentium. Boni erant, er ÃudioÃ erga parentem, non ingrati, neq^ obleilati funtin iÃis ludi* brijsÃatris .Ex quo difeimus non adulari detreilatori bus,z:r ijs qui in mala incidunt auxiliaridebere. Potu^ iffit tUepatrem obtegere,fed quia malus,non folum no Ãcit, fed etiam alijs cum ludibrio illam nuditatem pa* tris oÃendit. lUi autem celant,ne alijs pater fieret ridi* culo.Hoc locodifcamus,quod pleriq; annotant,ncfi^ die patribusÃgt;iritalihus, qui nos docent uiam iuÃiriie, quiq; quodammodo nos progenerant deo, fipeccarint per inÃrmitatem, qua omnibus hominibus agnata efl, itd

IN G E N E S I MÂ» Hl kmere reprchendcndo detrahamus, ueletiaconuicitt in iÃ¼osUccdmtis : non minus enim peccatum eft,quÃnt peccdtum Ham. Nihilominus non priecipitur nobiSiUt conniueamus ad ^aucs iUorum emres, per quos dant nari pofjÃ¨mus-.quemddmodum multa dogmata per alt quoi fecidaiamdoila funt,non fine pernicie animaÂ» rum. Sunt etiam qui uolunt dehortari nos,quafi ad Ulo rum errores fit omnino tacendum,fed hoe cederet ipfis iniaduram damnu,i!:j' gloria deiobfcuraret.Agno fÃ¨emus idos etiam effe homines, igitur errores eorum, fi in quos incidiffent, re/rllamus,et fifieri potefl, UlorS mifereamur. PorrÃ¶ ubi utilitas totius ecclefhe pÃ©riclita tur, tunc non amplius locus tacendi,fedadmonendit tempeftiueorintempeftiue.llli tune non funtpatreSj fi peceatis uarifs inuoluuntur,z:r nolunt refipifcere adÂ» moniti. ^Jeq; curemus idos, qui torquent hunc locum^ ut maxima offindiculaepifcoporum celentur. Quod autÃ« dicit, auerfis jictebus, fignificat fiatres idos non condeledatosfiiiffe hocfitedaculo.

Et euigtlauit Noah Ã utno fuo,SCco* gnouit quÃ¦ fecerai ei filius fuus minor, Refipuit Ã uino. tam filius minor dicitur, fupra me dius,nonfinemyfterio. Etquiatamgrauiter peccauit inpatrem,fit omnium minimus, er omnium contemÂ» ptiÃimus. Digna poena idius, quipatremutdecuit, ni

ENARRAT, IOAN. OECOL. honorauit .Ita fiputrem caleflem nos no audiuerimus, baud mirum pereat omnis noftra Moritas.

Mlt;t/elt;Ã¹(fÃ®io hiecprophetid ellpotius,^U4m ultionis auiditas. Hecaffligitur Ham in fuaperfona,fed in lio.Hoc^; grauius, quamfUnfitaperfona fic condemn natus/Ã¹i/JÃªt. Nrfm Chnaanlucceffims erat iÃ¼i,in quo nullam gloriam/perarelicebat. EtiÃ pofteritas Chnaf an ferui feruorum jratribus fuis frila efi. Legimus mlt;dedi{lam-, quam deus excin Ãcit,cr.in terram ifrael^quam illi occuparant, coU locauit alios, poÃquam impiÃ©tÃ© fÃ¹eruntiniquitateseo rum. Siepeetiam parentes in filijsfuiscorripiunturin iflis extemis: Ãd ad icternu cruciatum Ãret quifqp fui poenam. I n diluuio feruatus fuit Ham c;r liberatus, fed quia libidinofus homo nbsp;nbsp;contemptor patrisfui,ideo

omnis etiieiuspoÃeritas male audit in fcriptura. ori* go hie feruitutis eÃ.Et duplicem feruitute inuenimiis. Seruiunt boni, feruiuntztr mail. ExpeccatoproeeÃit tyrannicum dominium. HimrothrobuÃusuenator,is fua Ãrtitudine nbsp;nbsp;tyrannide multos redegit in feruitu*

tem.Erant etiam tunc domini,quando nuÃ¼i tyrannidÃ© occuparant. Ham AdamorHoahdominabanturin fuos,(J imperium habebant, zyilliutfilqlibercobcÂ» dicbant.

IN G E N E S Ã¯ MÂ» nj diebant. Talis aut modusÃÃ¤ffct regendi homines, niji peccutum praujluijjÃ¨t: fcq; propter peccatnm inuea ildefi feruitus.

Dilatabitdeus laphec, habitableÂ«^ in tabernaculisSem,erit Chnaan 1erÂ« uus illorum.

Quemudmodumgenerdtioimpiorum in Ham md ledicitur,Ãc generatio iuftorum in Sem cr Ã¯apheth be nedicitur. Habebit domina propitium,ita ut alij ei (Ã¨rs uiant, quid inhonore hdbuit parcnlem fuum. in lege, ienedidio ddturijs,qui parentes honorant. Vide te qua in decalogo promiÃionem,prÂ£ alijsprteceptis haa norpdrentu habedt-Etiam Paulus nonnihil de hac pro mtÃione in fuis epiÃolis adducit. AÃudit autem in nos mine laphet d dilatatione, ut progenies iÃ¼d debeat dild tdri.Ã¯pfeenimoccupauit infuldS.Ex Sem gens Judteos ru uenit,et multi alij. Sed maior pars ex iaphet,ut gen tester quceinnolirisndtionibusfunt,etidex Ã¯apheth procejjÃ¨runt .Charitas etiam commendaiur nobisin duobusilltsÃatribus. Dicit Noah: Vosquihonoraftis pdtrem,hdbitabitis Ãmul.FJ itd prccÃguratur ecclefid. Populus gentium intabernaculis Semhobitabit, qui inquam populus religionem amplexus eji, ChnÃo add

ENARRAT. IOAN. OECOtÂ» ttcniente. impij nolint uelint jeruiunt bonis,Qr pMntf uent illos ad moliorem uitam. Ciutecunq^ mala pij acci piunt,edillisceduntinbonum.

Vixit autcm Noah poft diluufum, trecentts annis amp;nbsp;quinquaginta annis, Fuerunt^ omnes dies Noah, non^ gentianni, amp;nbsp;quinquaginta anni,Ã³^ mortuuseft.

vixit iJoahufÃ§i^dd cÃ³nflruÃ©lionem turris Babel, Kt poflea audietis.lta erat adhiiclegislator,prieco iuÃi tiÂ£,fuam pofteritatem admoncbat,regiones circumb bat,or adbortabatur omnes,ut deum colerent. Quoft dam etiam exfilijsfuis inftituit, ut mudus jÃ¨mper Ãioi dodores haberet,nc pojjet ignorantia fuÃ prtetexere.

IN hoecapiteprimo difcimus/^uomodojafilijs N oah tota terra hominibus impleta Ãierit, ers^uo nodo gentes in uniuerfam terram funt diuifte. si non perijfjÃ¨nt aliqua nomina gentium,uel per frequÃ«tia bel la,uel alijs rebus, pojjÃ¨mus etiam hodie maximam por tem gentium cognofcere. Sed iUÂ£ gentes,quieplurimi diflant Ã aierufalem,cumquibusnon conuerfatifunt prophetÂ£,non tam diligenterdepriptte funt,quemadt tnodum uicinÂ£ : ncq^ enim ita cognofci poterant remo tijJlmiC gentes. Sed ex iUisÃitis Heet cognofcere, qup^ moda

IN G E N E S I M. Â«14. wot/o hutnanum genus ad alias nationes peruencnt-^ Erit autem obferuandum principio ubi area Ã®^oahreÂ» federit, nempe in montibus ArmcniÂ£. lo/cphus exten ros citai tefles,^uod non negligendum cÃ. Deinde noÂ» tandumquomodopaulatim populus coeperit incre/ce re. Å¸iatienintfuntmultipopuliexfilijsÃ®^oah.NobiÂ» liÃimiÃuuij in Armenia, Euphrates, Tygris, nbsp;nbsp;alip

itmnes,^- efl regio maxime flrtiliS:,ubi habitarunt. Po flea ubi magnus numerus eorum Ã,{iusefl(primogeniÂ» tisfemper feruata flit fua dignitas)ifli primogenitit tanquam principes cr duces,ducebant illos flbifubdi* tos inuarias regiones .Vnde ubi legitishiec nomina, Mofen intelligite aflignare gentes fuainitia habuifli ab Ulis. Neq^ante diluuium ^oah alios fllioshabuit, alias cum illis ingrefli ejflnt in arcam. Velfl habuit,nS dignierantutferuarenturcum parentibus fuis,Bene hie affignantur tresfllif videbitis enim iuxta tres illos mundumin tres partes diuifum yZyunicuiq^ flliorunt tertiam partem terrte concejfam eflÃ¨. lapketb occiden talem zy feptentrionalem occupauit partem,ut audieÂ» tis. Ham ab Armenia regionem meridionalem acqui* fiuit,Qr etiam ad occidentem,quod ex ipfls apparet no. minibus. Sem orientale occupauit partem, Etitamun dus diuifus eflin frespartes.in mappa ad oculum mon ftranturea. SciaticautsmnoininaillaflrÃ¨inhifloriii

exddiÃe, Hocfcruate ante omnia lt;juod in Armenia in cifjitdiuiÃo.OriensceÃitprimogenitOjHammeridiot nalis regio, zs- lapheth occidcntalts. incipit igituri lapheth.

Ae funt generationes fiUo^ rum NoahjSem, Ham,amp; fa* y pheth, naticÃ fÃ»t iliis fill} pofi diluuium.

Filij laphcth: Gomer,8C Magog, Si Madai, 5gt;d lauan. Si Thubal, Maefsth atcp Thiras.

Abiflis diuifx funcinfulÃ¦ gentium in tern's fuis,unufquif(:p luxta linguam fuam, ÃC iuxta familias fuas in nationi* bus fuis.

H^eceÃuna pars, regio iapleth,quÃ¢occupauit cum Ãiis primogeniiis et nepotibus. Primo eft Gomer. Sed uelim uosin memoria habere mare Euxinum, uet fusoccidentcm, GalatÂ£ ad meridiem, Cappadocesai orientÃ©

IN G E N E S I M. n$ orientem.VideteÃlios Gomer. Sub GaldtisfuntPaph lagones,quosuocat Riphdth,uel Riphlt;eos.AshetMZf qudmuis hodie Hebrjei fic uocÃ«t Germanos,funt apud lofephum RhcginidiÃ«ii. Por:io Galcttarum Rythinq. Nf^,- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;GdldtÂ£ in Germaniam concelJÃ¨rutf

KSquot; Galli Brcnno duceiterum in Galatiam ucnerunt.lt tradus eft circa mare Euxinum. Deinde Mdgo^,quot Scythas efje dicunt. 1 Qoj inaf nicmiÂ« ultra marc Euxi num,cr ultra Hircanu uerfusfep tentrioncm. Deinde Crl^adai, quiaGriecisMediuocantur. Slt;epe occur runt ifta nomina, idea diligenter obferuanda funt. las turn, illi funt uerfut orientem, ultra mare Euxinum, ultra Perfas, modo pertingantad Septentrionc, lonet iGreeds generali nomineuocantur, Thubal,lbercs funt, or olim Italia iberia dida eft. lam autem dicunt iberiam Hiftaniam. fJhefech uerfus occidcntcm Ã late habens Gomer, nuc C appadoces nuncupantur. Thi ras Thraciam def gnat: pars eft Thraci^ iuxta Helles ftgt;ontum. Hi funtpriccipuiflij lapheth, exquibuslia cetuidere maximas regiones: nam prateipuos folum filios habetis hie nominatos. l^eq; ftlij Thubal, neque Miefech crc.nominatifunt.Per lauan nos Griecos cr Aeoles intclligimus , Dharfenfes C iliees. E regione Ciliciie Cyprus. R.hodon pro Dodonim, Doled pro Rcstuclnomen illud mutatu eft ab alijs gentibus.Dicit

ENARRAT. IOAN. OECOL. igilurab ijs^-basregionesejjcoccupÃ¢tes, Perntitre ViftHtmaneum muitte inÃila: funt: ne^; efl tam conti^ twns terra,ut uerflts orientem. Hiec hteredita^ cr pars lapheth. Pthabetis Aflam, Scythiam,Grteciam,Itaf Uam,^uie regiones nobis per iUas gentes flgniflcantuTt

Et filrjCufchSeba Si. Hauilah,Ã´^ Sabtha, S)(. Rahma, ÃC SabihÃ©cha : fiHj autem Rahma : Scheba ÃC Dedan.

Nam fuitfortis ucnatorcoramdoini no, quapropter dicitur: quafi Nimrod fortis uenator coram domino.

Fuit autÃª prindpium rcgni illius Ba* bdj ÃC Erech, amp;nbsp;Ãccad, atq^ Calnc,in terra Sinhar.

De terra ilia cgrefTus eft AflurjÃ´i Ecdificauit Nineue,6Cplateasciuitatis amp;nbsp;Calah.

IN G E N E S I MÃ uff Enamim Ã¶d Lechabim,Ã¶d Naphtuhim, Pathrufim quoqj ÃC Casluhim, cquÂ» bus cgrcfTt fÃ»t Pelirtim SiC Caphthohm Chnaan autem genuit Zidon primo genitum fuum, ÃC Heth.

Sed Qi Haaruadt Qi Hazmari Qi HaÂ« hÃ¦mathÃ¼Ã´d poftea diHÃ®patÃ¦ funt famiÂ« liac Chnaaneae.

Fuit autem terminus HackenaÃ«niÃ Zidon ueniente te in Gei ar ufcp ad Ga zan j Ã¶d cunte te in SedomÃ¤Ã¶d Aemor rÃ¤jÃ¶d Adm3,0d Zeboijm ufcÃ ad Lefa.

Secundus filius Nodb fiiit Hum. IÃ® meridionalcnt regionem occupduit, (]ui dlgt; Armenia uerfus meridiem miÃt Ãiosfilios .Cufch efl Aethiopia, in fdcrishleÂ» â risÃequcns nomen, iMizrai/meÃ Aegyptus. Phut, Mauritania cÃtalij Libyam,uel partem ubyÃ¦ eÃÃe di^ cunt. ChnaanregioterrÃ¦tudiCie. iflatomnes region nesÃticÃint uerÃts meridiem er occidentem. lUiquaÂ» tuor filij prtecipui Ham, genuerunt etiam Ãtos,qui fke tunt nepotes Ham.Si uolumus ea iuxta literam ittteU^

ENARRAT* IOAN* OECOL. * gf rc,quod feruiunt fratribui fuis, nefcio an texlus hoe indicet: quia maior potentia apud illos,quam apud du os illorum fratres. filius C ufch, Seba. Alia regio eji fi ' per famech fcrtbitur, et alia f per fchin.Vna regio uer fus occidentem pergit,alia uerfus orientent. Vna in A* rabia,ahcra uerfus iJbyam zy ultra Aegyptum. Haut lab funt Getuli. E.tiam de alijs legimus, quifunt ludlt;ei, ubiauruin eÃ,deillisautegt;npo/teamentio erit.Sabthu tertius filins erit C ufch,zt^ alij fubfcquentes,omnes ad Aethiopiani zy partem AphriÃ§a: pertinent. Schebu funt Troglodyte A rabie ÃHcis, Hic etiam Dedan A* rabesfunt-.fupraDodonan pJjodij.

Nimroth. ) ille nominatur Cigas Ã multitudine tdrium: robuÃwin terra fiÃ¢t, z^ capit effe tyrannus, fuhegit alios fuo imperio .Et ille maniÃÃe repugnauit uerbo dei.Debuit feruire,quia ex Ham erat,fed tÃ¼e ne gleih omni luÃitia capit imper are. Potens oppreÃÃT Ãiit P iuperum,uiduarum zj pupiÃ¼orum,qui nihil tale expeiiabant er timebant.'VenabaturÃr4S,et eandettt Ãrociam exercebat deinde in homines. C^itod dicit coa ram domito,eÃ in freie domini, negleÂ£lodomino:quilt;t dominus comrarium preceperat, zy dominium non ad Ham pertinebat,fed ad fratres fuos.Prouerbialiter dicitur,QjiaÃ Himrothfrnis uenatorcora domino, ift t^rati nos tnipios, qui neq^ den neq^ homines curÃ¢t, ut nos

Ut nos 'Mezcntiospolfumus dppeUare d Mezentio,qui ififtgnis oppreffori^ tyrannus Ãiitpiorumomnium. â ^4bel,nimirum principalis ciuitas regni tÃius. Sinhar in traÃ¢u Euphratis Ã§/Ã®, unde cÅpere populi mouere. Itd in Daniele etiam legimiis,^uod captus populus pri mum mouert cÅpit in uarias terras. 1 n aniic[uiÃimis hi fiorijslegimus Aethiopes ufq;ad ScythasregnumÃuu habuifJÃ¨.Etdpud Diodorum Siculumnonpaucainue nietis,cjuod antitjuiÃimum imperium illorum Ãerit. AÃur.Non lÃ¼e AjÃuradificauit liineue,ut apud loni itpparet,ubifedesregum Ajfyriorum. Etiamplerieq; fiuitatesjd tempora EfaÃ¹ prophete permanÃere, er uÃj-ad tempus l^abuchodonofor. Sennaherib etiam gloriatur fe bas ciuitates eepiffÃ¨, Et iuxta Euphratem fluuiunt h^e ciuitates fiticfunt. CertÃimumeÃ Mizra ijm parentem ejÃeAegyptiorum. Hoc nomen Ludim incertum eÃcjuibus congruat: h.eenimgentes ÃuntÃ^ fiitimÂ£ Aegyptijs. PathruÃiniin Arabiapetrea. Peli* Ãim maritima occuparunt in terra Chananiea.ÃdphÂ« thorim remotiores funt, PeliÃim propinc^uiores quiniji ciuitatibus, Gazd,Akkaron c c. Htecq; generatio Mi zraijm. Et ponit multa nomina eorum, qui regionem illam occuparunt. Zidon in extremisÃnibus. inde Sy^ donij anticiuiÃimi populi ÃieruntPboeniciteregionis. ' Mam hoc nomen in hune uÃlt;^ diem durÃ¢t. Heth Â«S'

ENARRATÂ» IOANÂ» OECOL. lÃ®tiiebufi czc. illte feptÃ« gentes extinÃ©lic funt. ficircaHierufalem habitarunt. HaaruadiiuxtaDÃ¤f tnafcum- Hahicmathi Antiochitefcdem qu^fiucrunt. ACiliciaGrii-ibano monter Antelibanoufguein Aegyptum terra fiiitChananlt;corum. Gaza in ultimis finibus PalieftinÂ£ fita eft. Sedomam cz aliÃ¦ ciuitates hic nominatie incendia merfte funt:lacumAjphalteH attinguntcr mare falfum. Ã¯ta babetis duas partes ter^ ratcrpopuloftftimas terras. Huncde tertio ftlio pria inogenitofequitur.

Ipfi quocp Sem nati funt( filif ) patri omnium filiorum Eber, fratri lapheth maiori.

Eber quocÃ naÂ« funt duo filq, nomÃª unius PÃ§leg. nam in diebus cius diuifa cft terra, ÃÃ nomenfratris eius lodan.

Sedamp;HadorÃ¢ QC Vzal atcp Dfckla* Obal quoqÃ¯SC Abimael ÃC Scheba; Item Ophir Ã´i^ Hauila ÃC lobab: om* nesiftifiltjlotflanÂ»

Ifti funtfilqSemfecundum famiÃ¼as fuas ÃC linguas fuas,in terris Sgt;C naiioni bus fuis.

HÃ¦ itaeÃ funt familiÃ¦ fÃ®liorum Noah tuxta generationes fuas in populis fuis ab illis diuifÃ¦ funt gentes in terra poÃdiluuium.

pbft/j jftcutfuprd, utexquirdturmalediHditld natio, quÂ£ populo dei aduerfd eÃ. Ab Elxm Eldmitlt;e uenen rut,Perfdâ,Parthior Sufiani. Ajfur,funt Affyrijiu* xta Mefopotamiam, cz iuxtd Euphrdtem GT Tigritn ficut fuprd dixi.Arpdchfdd iuxtd Edbylonem hdbitdÂ» uit, qui nuneChdIdtei uocdntur. Lud nunc Libyd, ubi Croefishdbitduit. Ardmuocdt Syridm. EtduplexeÃ Ardm.Vz regio Traconitidiscirca Libdnum. Hui Ar tnenid,Z!r Gicther BdÃ¤rianos dicunt effe. Mds M putdntuel Mcfaiuos.AJid regiones nobis non cognoÂ»

aie s, ne^; fcriptura illjf indicdt. Satis ex ijs cognofci^ mus y (juomodoÃlij Hoah diuiftÃnt in totam terrant. Eber Ã tranfeundo,Ã lt;luo iuda:os Hebra^osuocauerut. OrientalesregionesillÂ£ ioÃ¼an ^c.quÂ£ maximlt;efunt in indta-.zyficÃlii Sem nobiliÃimam terram occupa* runt.QuieacopioÃusuidereuolet, loÃphu legatlib. Antiquit.Judaic.i.cap.tz.cris.HiigiturÃlij Ã¼oah fÃ¹erunt uarijs modis diuifl, ideo nc dicas indigenas Ãt* ijÃe.Quidam putant quod ante diluuiu populi non oc* eupaucrint totam terram, fed poÃea diuifos ÃtiÃe.

HVdiuimus heri, quomodo totus orbis ter rarum difcretus fit a poÃeritate triumÃ Horumlioab. IJunc docet!Aofes,qua occaftone differ ft Ãterint. Refiderunt principio aliquot annos donee midtiplicati funt iuxta montes Armenia.Et inde per earn regionem habitaue runt aliquandiu magna cumÃlicitate et concordia, ni* mirum adhucrÃ©gnante l^oab. Hampaucisannis ante conÃÃonem linguarum,uel eodem tempore uiuebat Nooh,quern pleriq; fufpiciebant. tdon enim erant tarn impij adhuc,ficut Uli qui ante diluuiuÃerant,neq^ tam grauia peccata de eis legimus, quamuis etiÃ moxcape rintprieualereiniquitatesapudillos. Sequitur igitur.

Biufdem idiomatis erantomnes. labium hebriti dicunt,cjiiod nos linguam, N kÃ´lt;i lingturum diftinÃ¢io tipudiHoserat, nullatalisfeparatio hominum. Sedut alia mala, ita etiam hoc quoÃ§j- propter peccata homb num uenit in mundum .Multum ualct concordia ferma nis, f conf^iraremus in boni, l terum fi in malum con* iuraucrimus, multum etiam nocumenti habet .Btubi homines femutuu intelligunt, eteodÃ«idiomateloquun tur,nihil nonibiboni cxpeilandumeÃ. Herum uides mus fignum diuinlt;e mifericordite ejjÃ¨, quod aufirt ea 4 nobis,quibus abutifolemus.Certu fi beneuteremurdo nis dei, multa commoda aÃrrrent. vnusfermo adhuc^ e2'unalingua,eamq;dicuntfÃ¹ifj'e Hebr^eam. Namno mina que ante diluuium inflitutafÃ¹ere, Ilebrlt;ea funt: undc certa coieÃ¼ura eft lingua iÃ¼am Ãiijje Hcbratam: quia tune omnesunaeademqÃingua loquebantur, populus nondum fie dij^erfus er at,et ft multa millia eo* rum effent. N eÃ§; in tam paruo angulo diutÃ¼is tot milUtt hominum potuerunt uiuere.

Et faÃ«lum eft cum profictfeerentur ab ortente,inuenerunt planiciem in ter ta Sinhar, manferunt^ ibi.

E NARR AT. IOAN. OECOL. confederMt ab oriente, inneneruntplaniciem in Mcfj potamu iuxta Babylonia, ubifluminaplurima erant etmaiorubertas. SinharnomenuoluntinditMn,quo(i inde fiierint excuÃi (y inoti.

Etdixerunt unufquifcÃ ad proximS fu3; Eya paremus lateres amp;nbsp;aduramus in aduftionem : fiiit^ ilhâs later pro lap! de,0^ bitumen habuerutpro cÃ§menio.

Excoiptamusincendio lateres: Ãcenim lateres co* qui folent. Hic iÂ«KeniflKmiigÂ«Â«)Â« peccatum populi illius genfis. Studium uanÃ¦ gloria; non eÃcenfendum inter minimapeccata. Sic enim foletfieri, ut noflratn gloriam diuinx pra'ponamus,ey quafi expuljb deO illius locum inuadere cupiamus, dum nos honorari uo^ lumus,utcunq; agatur de gloria dei. id omnibus manci pijs gloria; infitu eft,ut nihil magis ducat quÃ m nomeit inane. Hocfapit gentilitatemtGr pleriq; inter Roma* nosfortifiimi,euafierunt gloriofifiimizyc- QmnesiHi cupierunt glorificari ab hominibus, cum uera gloria 4 dominofit. Veraopera fitciendafunt,quieideobon4 did debent,quia domino placent. Neq^ una regio tans numero fis populos potuit alere. Et quia uidebant fitu rum,utin omnem orbem diuiderentur, memoriam fibi relinquere uoluerunt. Refirt Philo quod nomina fua U teribus infi:ripferint,utpofleritati ejjentcognobiles, ltd

Hit er Sdul d regno fuo exddit, cum triumpJ^alesforÂ« niccs extrueret, quibui etium ipfe celebruri cupiebdt^ PrÃ¦terca aliud peccatum hic apparet quod ftrÃ¨ uanÃ¢ gloria comitatur-.Ãduciam in uiribus fuis pofuerunt,et non inf)lum deum. Proinde duitatem munitam extrti unt,cr tnagnitudine inenarrabili. Htec erant peccata, quÂ£ reueraplurimum difÃlicebant deo. Vixabfq; maÂ« gnaoppreÃionepauperum O' innocentum,hociedifiÂ« aum furgebat. t^imroth o fimiles nimirum tyrannie operam exigebantab alijsinfirmioribus.

By a paremus. ) Sint lapides folidiores ofirmioa res. liam Ajfyriorum terra faxis non abundat,aliÃ s fi raXiO inditium eft boni foli. Hiflorid dicunt iuxta flu men Euphraten fontem magnum efjÃ¨ qui bitumen pra frat, unde etiam lateres bituminare folent, O' parare ad tedificia,ex quibus duitates extruunt. Nam licet ds dee/fent faxa, ufi tarnen funtlateribus, quosÃdtlime poterant parare. Ne^- mirum tantum lt;edificium iOos conftruxi!fe,cum tantus numeruspopulieffet, Aderat tnim lutum,limus,bitumen,oc.

Dixerunt^'.age, Â»dificemus nobis ciuttatÃª de turrim, cuius caput (cendat) inco21um,Ã¶efaciamus nobis nomen, ne forte difpergamur in fuperficiÃª uniÂ« uerfac terrae,^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Â»

Hy^ierbolicus hie eft fermo :uoluntdicm, in fubli^ fnem partent aeristediÃcemus. Nf quisaliquid hiepue riliter imagine tur, quaCi tam Ãulti Ãerint, utputaue^ rint hociediÃcio deum expellere poÃe. Hequaquattt tamÃolida ingÃ©nia hii temporibus fitere. Sed mos ejl Hebrieoru ica loqui de rebus magnificis,qui earn para temaÃªriscÅlum dicerefolent.

NowfÂ«.) VidetishiccaufamabominabilÃ©. Htee fÃ¨licitax huius feculi^habere darum nomendd etiÃ phia lofophi in magno preciohabuere ^qui malucruntdid ioni,quÃ m effe .Chriflianorum eft eÃe bonos, etiam fi ab hominibus nS laudentur, Hicit: Sit nobis quisdÃ¤ me tnoria, unaqu^q; tribus ledificet ut excellÃ¢t illo ledifia do. Hueufiq^ de peccato c^fÃ®agitio eorÃ¼,qui ea tempe Ãateuiuebant. ExterÃ¦hifioriiemiram amphtudinent Babylonisdeferibunt. Quamuisalios fiindatoreseius dicant,nempe Ninumuel Semiramidem. Eieripotefi, Ut qult;s olim magnifiÃ©e incepta funt,ab iUis inflaurata tÃe: ficut etiam in poÃerioribus temporibus cum deÂ» Ãruda eÃet liabylon,tamenab alijs reÃaurata. Heroa dotusÃcribitde maxima altitudineiÃ¼iusturris,itaut uix inueniat etiam fidem.C ertum eÃ fidÃe admirabile tedificium in eo loco.V oluit igitur deus huic malo mea deri,e:^ totum humanum genus erudire,ut ab huiuÃno di Ãultis cÅptis deÃÃeret, tu uerain uirtutÃ« qu^reret, adducens

IN G E N E S I M* nt adducensgratÃ¼Ãimitm pIctgam.Non paruum impedia mentum adfirt toto huinanogcneri, quod non poffita intii teternu confuctudine mutuum uti. Hambarbari barburis blandimcnto funt, nos noÃris. Et uix multit annis unam linguam addifeimus. interim merces amp;nbsp;da Ita qutcfaeiUime ad nos poÃent uenire, uixpoÃÃunt aca quiripropterlinguas, C^uia uidemusetiam tyrannied ingenia fic Unguis coherceri, utÃumina repagulis,ne gentem innocentem fuoloco pellant. voluit deus hoc iudteium mutatlt;e lingua or uariorum idiomaium daa re humano generi, in deteflationem Ãuie fuperbiee, Et antequÃ deus incipiat punirc iÃos, humano more exa plorat,(ut mos cÃ ÃripturiC^qui nihil punit niÃi priui bene compertu Ãit-^jÃ deo omnia manifiÃa Ãnt, neq; ideo explorÃ¢t quaÃ neÃ:iat : Ã:d ea Ãgt;iritus fanduspoa nit,ut diÃ:amus quomodo peccata Ãnt punienda-Etfic tdiquo modo palam peccatum iÃud Ãt coraut deo.

DefcenditautemdominuSjUt u(de^ ret ctuitatem ÃC turnmjquam aedificaa kant flit) hominum.

Et dixit dominus :EccepopuIuseft unus, amp;nbsp;labiÃ¶i unum eft omnibus eis, amp;nbsp;iftud ipfi incipiunt facerc, ncc prohi bebit ab eis omne quod coeitauehnt facereÂ»

Sunt i]ui hune uer/im interrogMiue legunt, quod etiam ego u^probo.Ã¼Ã³nne prohibendi funt^ permitte tnusne homini,ut quantum uult progrediatur in fuis peccatisfEacnim(itainfolentia,utomninoprogrediaÂ» tur,nifi ilium cocrcuerimw.CT illud quod cogitauerint in malum fonat. Caperut iam fdeere . In malis folemus fire progredi, nuÃo inftigante, cum in bonis tardifimi fimus.

Age defeendamus 8C confundamus tbt labium ipforum,ut non perdpial unufquifcp labium proximi fut.

DifperiÃ¯t iiacg eos dominus ab illo Io co in fuperficiem uniucrfÃ¦ lerrÃ¦, ÃC de Ãitcrunt extruere ciunatcm.

Habetishicpluralem numerum,Qr unusloquitur, unde ueteres trinitatis myfterium ex hoc loco colligut. Neq;opus fuitdeoangelos inconfiliumadhibere,fed propter proprietates illas trÃ¨s diflin{Ã®as-,quM in deo aa gnofeimus cum una fimplicifima natura,dicunt plunt liter hoc effe diÃ´lum. Quod auiem iUi differfi funt, id fÃ {lumcftuoluntatediuma,coa(liq;funtabire.Quili* bet dux coUegitfuam frmiltiam, cum qua ad uarias ter rasiuerunt. AliÃ s,ut fire Ãt,omnes tenet natalisfoliaÂ» mor-gt;cr propter id cofediÃint ibi, nifi diuina uolutate itadijpofuÃ¼fÃ¼iÃehutdqlcrgerenturinomnemterrL

IN G E NE S I H. 121 Nf qi tantam dei ieneuolentÃ¹m fenfiffÃ¨nt/i in uno loÂ» COhttÃÃinttquiubiq^paratiKejifuoseducare. Ã®^eq; ceffaffcntab icdiÃcio iilo,nifi ficafPiÃ¼iideoÃiiU'enL

Ãt jddrco uocatum ell nomen eius Babel,quia ibi confudit dominus labia uniucrfÃ¦ terrÃ¦,ÃC inde dilperfit eos do minus fuper fademuniuerfÃ¦terraeÂ»

Babelnomenconfiifionis efl, co quod confiidit eos dominus. Et uere ciuitas confuÃonis eÃ, ubi iniquitÃ©s prucualuerat, ubi dominabaturÃiperbia O'c. Hac igiÂ» tur occaÃone coaHiÃtnt abire, deo tarnen duce. Sunt quimiranturdeijs qui habitantin terris nuperinucna tis.I^ec mirum,fi hodie nauigio huiuÃnodi terrae inuea niumur. AntiquijÃmi patresaflrorumperitiÃerunt, V multas alias artes Ã:iuerunt,quie ÃrtaÃÃs perditie Ãtnt ex incuria hominu, qu^q; iam parari pofÃint: ni etiam multa aha inuenerunf.cr patet uel Ãrlo tÃo tediÂ» Ãcio Babylonico, qttantiÃterint. Uiemores nosÃmui, quoties Ãermonem noÃrum attendimus,quÃ m pernicio fa res Ãit peccatum. Etiam hoc aduertamus de his duaa bus ciuitatibus, Babel qt HieruÃalem. Babel conÃÃio dicitur,z^ eÃ ciuitas malorum filiorum huius ÃecuÂ» li .At HieruÃale ciuitas eledoru or filiorum dei. A mar utranq; conÃruxit. tn Babel laborauerunt mendaces, Ãuperbi ingrati : in HieruÃalem autem ueraces, hua

miles, er multifanÃ¢i.Et tantu de co/Ã¹fione linguaruÂ» JofephusallegatdiÃ´lum Sibylle,quenudmoduetiant iMÃ©lantiustfed eu no mugni Ãcimus. Satis fit guod eer ti fimus de hac hiftoria, er linguas uariatas effe fingu* lari dei di/penfatione,ut deum timeamus in omnibus.

HÃ§funtgenerationesSemtSem fuit filius centum annorum, Ã´i genuii Ar# pachfadjbiennio poft diluuiumÂ»

Vixit^ Sempoftquam genuit pachfad,quingentis annis, genuit ft liosÃ´dfiliasÂ»

Et uixit Arpachfad poftquam genuit Saelah,tribus annis Ã´i. quadringentis annis, genuit^ filios amp;filiasÂ»

Vixit^ Saelah poftquÃ¢ genuit Eber, tribus annis amp;nbsp;quadringÃªtis annis, genuit filios 8C fÃ®lias.

De genealogijs audiflis nuper,c;uod nonfintomtw no c6temnendlt;e,ne^ (tiam fuperflitiofius tradandie..

IN G E N E S I MÂ» nj Njw itpoflolui in epiftold ad Timoihcum negligm iu het genejlogias,nempe quo modo contcntiofi ilias tra^ (laut. Hoclocobreuiter certitudinem temporum,^' hi/loricc difcerâ¬pofJ'umus,Cf quot annifluxerunt a dÃ¹ luuioufquead Abraham ; deinde ab Abraham ufq^ad exitum ex Aegypto, O' deflruiiionem ciuitatis Hieru falem. Ã¯n huncfire ufum habemus adeo religiofe pofia turn numerumannorum,inquibuspatriarchie uixea runt. Deinde etiam hanc utilitatem audire licet, ut uia deamus, quo ordine, o qua linea ufque ad ChriÃunt ipfum perueniatur Ã primo Adam, ufq^ad fecundunt Adam. Supra audiÃis decern ÃiifÃeab Adam ufq; ad J^oah,fub quo diluuium uenit. Ita nunc qiioq^ Ã iSioah decern ufq; ad Abraham inuenietis. Et denarita nume rusnon ÃnemyÃerio in illisinuenitur.Porro quod etiÃ¤ itli annoÃiores Ãterunt, ÃingularedeibeneficiumÃdt, qui eos qui ad fuam fomiliampertinebant, aliquoÃna gulari beneficio ÃiKbat. Ã¼oenimirum etiam eÃ quod iacobdicit,fenon peruenifjÃ¨ addies patrumÃiorum, O fuosdieseÃepeÃimos. CÃ¦teraobiterlicetpercura rere.Semprimogenitus lioah,exqua proÃapiaAbra ham,unde etiam ChriÃusuenit. Kelinquuntur Hain er Ã¯apheth. ExIaphethgentes,exHamChananiei uencrunt,quierantextcrminandi. Deinde duobuspoÃ diluuium annis genuit Semfilios, igitur ante diluuiÂ«

Â«wm Sem non habidt prolem, lt;dioqui O' itld feruald Ãiij]ctindrcd.Vel fignum quodfiierintinobedientesfi hdbuit liberos, ideo etum deleti funt aquis diluttij. SaÂ» hhqiurtuseji filiusoc-Deijsnihil memorabilehd* bet (crip turd, pnetercd non opus ut fubÃfldmus in hiS nominibus. Eber comenddtur in hoc,quod feruduit litt gudm fudin cum lingua diuiderentur,unde Rebricd Un gudÃuum nomen retinuit.

Vixit^ Ebcrpoftquamgcnuit Pae* leg, tn'giijita annis ÃC quadringentis an nis,et genuit filios atcp filias.

Et uixit PÃ¦lcg poftquÃ¢ genuit Reu nouÃ© annis ÃC ducentis annis,genuit^ filios et filias. gt;

VixitcpReupoftquÃ¢ genuit Serug, feptem annis et ducentis annis,amp;gc* nuit filios atq^ filias.

Serug uero uixit triginta annis etge nuitNahor. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;VixitÃ§

VixÃ¯t^ Serug poÃquam genuÂ« Na hor,ducenns annis,et genuÂ« filios atcp fihas.

De Plt;f/f g etidm fufgt;rd dudijÃ¯is, ZT ddhuc uiuo, cum habmtprlt;e alijs nomen,et dux Ãuefrmilid^ elfet, ltnguÂ£funt diuilec - vbifdilum nouum diluuium prof pter peccdtd hominum. Philo in dntiquitdtibus Hebrlt;e orum dnnotdt,non folu tunc Bdbylonios cedificdjfe tur rim, fed fuijfe etid idolorum cultores, ZT ferudns dd nominis fui iinmortdlitdte folu ftuduijje, ZT eos qui nonimitdrentureoruexemplum,perfecutos,ZTquofa ddm tuncpericlitdtos fiiiffe. Pieleg/Ã¨rÃ¨ tempord Abra hit dttigit,ZT multis dnnis uixit. Ei tunc iterum deut., ubi omnes populos dijferfu in terriis, nouum fibipopit lum elegit in Abrdhdm.

VixÂ«^ Nahor poftqua genuitTÃ¦o rah, decern noucm annis arcÃ centS annis, 8C genuit filios atcp filias.

iÃepdter fuit Abrdhie pdtridrch.Â£, que qui ddm uolunt confenÃÃe in peccdtum idololdtriÂ£. Certi tudinem hiÃoriÂ£ pojfumus ex certitudinc dnnoru acci

Dehde re pcrc,uelexOly)npiadibus,uelexannisitrbisconditÂ£: copiofiusin idetid}nliquetexDMiele,z^alijslocis. Orofiumhdc annotatio dc reuidc-Tres illosfrdtresgenuit Tierah: etfi quidant nibusitiDd dicuntimpium fuifje, tainett fcripturdnihiltaledeiÃ¼o niclem. nbsp;nbsp;nbsp;affirmÃ¢t, niÃ quad manÃerit in Horan,zy quod non ca

mitdtus Ãttfilium AbrahÃ¶. N c^,- fcripturo definit, quaÂ« re non fccutus fit filium, an profenio, uel malo cordeÂ» 'Etiam impij aliquando probos filios genuerunt,fed no ex hominum ordinatione,feddeidifÃoÃitiorte.

liÃ®Ã¦ itacp funt generationes Txrah: TÃ¦rah genutt Abram, Naher amp;nbsp;Ha* ran, Haran uero genuit Lou

Et mortuus eft Haran in facie Tae* rah patris fui in terra natiuitatis fuÃ¦, in Vr ChaldÃ§orum.

Acceperunt autem Abram 6C NaÂ« hÃ¶r fibi uxoresjuomen uxoris Abram Sarai: ÃC nomen uxoris Nahor,Milca, filia Haran patris Milca ÃC patris lifca* Fuit autem Sarai fterilis, necerat illi proles,

EttulitTÃ¦rah Abram filium fuam, amp;nbsp;Lot filium Haran, filium filij fui, 0^ Sarai nurÃ¶ fuam uxorem Abram filij fuÃ¼ amp;C egreffi funt pariter de Vr Chai* - A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dxorum,

dÃ§oranijUt irent in terra Chnaan,ucne runt^ ufcp Charan,amp; habitauerÃ»t ibt

Fuerunt autem' dies Taerah quinq; annifiC ducentianni,mortuus^ cftTÃ§ rah in Charan.

iQe dÂ«te Abraham ponitur,(}ui tarnen non erafpri tno^cnitus,qM mortuui efl in conjpeihi patris,nimiru oeddenteeumdomino,propter iniquitatein fuam, ut pofleade duobmfllijs inda, quosdeus etiam occiditt audietis. iscneautemobferuandicrnntIrestÃ¼i.in Vr Chaldieorum mortuusefl,in terraimpiorum, Dicunt locum fltifle quendam infignem Babyionite, ubi pluris mum homines idololatrite dcditi Ãcerunt. Apud Ue^ brÃ¦os mentio flequentiÃima efl, Abraham illic proies {turn ejÃe in caminum, or flic deinde exVr in C haran ^igi'Ã /}Ã¨,poflea ex C haran in terram C hanana:orum. Vrignem Hebr^eis fligniflcat ,zt^ideoputaruntigneci Ãrnacemfliiflfle. Sed ego nomen loci elfleputo: inde flan dus dei diuino iuflflu fleparatus ab impijs ne inficeretur malorum contagione .Haran tarnen ifle morluusefl inter impios illos. Saraiflemper cum iodflcribitur,fled poflea aufiretur lod. ita Abram fine He, fledpoflea iÃ¼ud uidebimus addi non fine myflerio. Etiam hoc tempore erat licitum, utflatrumfilice acciperentur in uxores, quia nondum multiplicatum erat genus bus

E N A R R A T. T O A N. OE C O t. ntMum:zrÃng'^ldri ftudio uolebjt dem populu Ãuuni conÃerudre immaculatum db dh'eno conÃgt;rtio,nedd pd rem impietdtem dlliceretur. PoÃcd dudietis qudntd di* ligentidddiuret AbrdhdmDdiniefd;k feruu, cdp. 24.

Sterilis.) Longo idm tempore Ãerilis, quid deus non concedebdt ei prolem:ut Ã mirdculum reÃ¢e Ãgt;eÃ¤e tur,etid mirdbiliseÃvdus dei md^is cognoÃ:dtur. Erdt enim deus perilldm poÃeritdtem mdximd effÃ¨Ã©iurus. Juerunt igituri Chnddnimpiorum reffonejndlidnt ciuitdtem, quo liberiusdeo poffÃ¨nt uiuere. Venerunt ufq; dd C hdrdn. Principio iuÃio erdt dei, ut uergerent uerÃis C hnddn, fed non omnes perficerunt mdnddtunt iÃ¼ud. Pdterrefeditillic. SedAbrdhdm reliquitparenÂ» tes cr omnid, dbijt iuxtd dei pr^eceptum. Alid eÃ Chdrdn,ubi Romanus excrcitusducc Craffo perijt, neq; potuerunt ulterius figna Romana promouere. Et eo tempore quo ittucperuenit Abrabdm cum fuis, non tdm infignis locus erdt,neq; tam fequens,ut poÃeafiÂ» Ã¢us efi.ln Ailis ApoÃoloru etiam dare habctur,quoÂ» modo de VrChaldiCorum iuerint. Primo de Vr,fecun do de Haran. Pater Abrahe mdnfit iSic, quodfignum non plene obedientia; Ãit. idco pater non commen ddtur. in AbrahamÃdeiexemplum er dliarum uirtuÂ» tum habebimus. Ham pulchre heros tÃe nobis def ribi tur.EtiufÃoiflaÃdaeÃanteinortemlidrdn.

B T dixit dominus ad Abram: :Egredere de terra tua, 5C de nationetua,atquede domo ' patris tui,ad terrÃ¤ quÃ¤ oÃen^ dam tibi.

Et faciam te in gentem magnam, 6^ benedicam tibi, ÃC magnificabo nomÃª tuum, ut fis benedicfÃ®io,

Benedicam quocp benedicentibus tibi, Ã¶i. maledicenti tibi maledicam : 0^ benedicentin te omnes familiÃ¦ terrae,

PriJKd probdtio efl AbrdhÂ£. Qttdmuis Heirteipri ttidtn dicut Ãiijje inVrC hdldieoru, deinde inC haran, er iam fequi fecunddm, quiC pr^ceptum accipit dei,ut reliais omnibus fequatur deum.fi olo de hac cum quot ^Udm contendere.idem prteceptum etidm dpoflolis dd tum ejl, ut reliÃ©lis omnibus Æ^qudntur C hrifÃ®um :lt;juod er freerunt. Abrdhd uerepduperjjgt;iritu, er nihil tdm chdrum hdbuit,quod non pdrdtus fit relinciuere,ne ofÂ» fÃ¨nderet deu. Hon dicitur ei,in hunc locu demigrd,fed eo quo tibi eundu efl,poflhdc moflrdbo.Aliut incredu lus dixiffet,ncminÃ« noui,quis me dÃ®et,qws ueftiet ere. Ã§iudliter nos fiicimus ,fi dd terrds lon^inquds imus, itt

ENARRAT. IOAN. OECOt. putbus no fumu! noti.vbiq; deus cÃ,qui alit fuos ubiq;. Quocunq^ iubet tia-bum domini cedere,/^onte or funt tnaalacritate cedumus.

JOe natione. ) Paruin eÃet, niÃ audiÃ'et,de nation ne tU((,uelÃmilia egredere. Kelinquendus eÃparens et Ãater er focij periculorum,qui comitati Ãerunt. O in niafuntrelinqncnda, utinpÃdmo ^.^..dicitur.ObHuin fcatur domum patris fui.Difcantus totum mundum re^ linquere. Nthil tarn precioÃim nobis Ãt, quod non paÂ« ratiÃmusrelinquerc proptergloriÃ¤ nominisdei. iion dicit,ad terrant C hananaioru uade,Ãed Ãmpliciter. Va de. Per ChriÃum maxime impleta eÃ hiec benediÃ©lio, quÂ£ data eÃ AbrahÃ¦.Quamuis multi populi, iÃnae li tÂ£,er uaria; gentes,qua; omnes Ãtam originem reÃrut in Abraham, deinde ctiÃ duodecim tribus, tarnen IonÂ« ge amplior benediilio eÃ nimirÃ¼ in C hriflo,per omnes Ãimilias terra;, qui parat nobis uiam ad deum patrem, er eternam Ãlicitate. ManiÃÃe in euangelio Matth, S. habetis, quod multi ab oriente er occidente uenturi funt, er accumbent cum Abraham er iÃaac er tacob in regno cÅlorum,eretiamilii pertinent ad benedi^ {lionanillam.Videmus interim quantas perfecutiones paÃifunt Ãlij Abraha iuxta carnem, nihilominus ima pletur benediiliodei.EtiamÃnoshodienonuidemui mala, quie hoÃibus imminent, tarnen expeÃ¼ant gra-^ uiÃimam

IN G E N E S I MÂ» 117 ui^intdtnpÅfMm. DominusautÃª[uislt;Â£ternumuitani datums efl. Stephanus in AÃ¢isdicit,filios det no pedis unitti uefligium pojjedifle fuper terram. Spiritualesfi die hiccognofcunt aliain bencdidionem fidelibus ejji datum,quam expedant.Vndebene didtur.ln te be nedicentur omnesÃmiliie gentium.

Vlx habemus aliud tarn memorabile exemplum^ ut exemplum illud Abrah^e, cuius omnes fllif effÃ¨ cupimus .Detnus igitur operam,ut uirtutes eius cr Ãdem imitemur,qHafolu ratione fllijeius efflcimur. Stutimab initio hie fides commcndafur Abrahte, qtÃ¢ udmonitus uerbo dei libens obtÃªperauit, quamuis pera difficile eÃetpricceptum,quod ei prtecipiebatur. Cogi tet quifq- quidfitrelinquerefiuos, uerfari in terrauliea nu,apud homines male moratos,impatientes religionis Vueritatis. t^ifiadfiiiffietei jfiiritusfi(n{lui,omnir,o detredajfiet iUudprieccptum.

Abijt itaqj AbrÃ¢ ficut locutus erat ad eS dominus, amp;(. fuit (ecG Lottfuit^ As brÃ¢ filius quincÃ annorS et feptuaginta annorum dum cgrederetde Charan.

Videtishicobedientiam. i^ificredidijfiet, nequaa quam obteperafict. Tide prabuit uerbo dei,quod prlt;e^ ceptum crat: zs- dupliccmpromiÃionem habebat:unlt;t

, cjrtuli! erat,alter a j^irituali{,quia in femine eius bene dicen die erant otnnes gentes, Hifce promiÃionibus ani matus,fic fine omni murmuratione profiiius eÃ. Dilb genter autein lAofes huncnumerÃ¼ feptuagintaquimj; annorii aÃignat, partim ut cognofcamus eum iam mul to tempore caruiffe fobole or defidcrantem fÃ¹iffe pro^ Us. SuprÃ etiam fignanter dixit, Saram Ãd/feÃerilem, er tot annis nihil procreaÃe,eÃe iam annofam. Nihilo minuspromittitureifemen.NonreffexitautÃ«,utApo ftolus teflittur,eetatem fuam, etiam poflea cum perue^ nitad centeÃmum annum, quanto minus iam cum fit feptuagintaquinq;annorum.Videtisquantapatientiit promiÃionem dei expeÃ¤auit : non Ãatim compos uoti fui fiat, fedpoÃ uigintiqiÃ¤nq- annos, quiaddendi funt ttUs 7S-GrUât 100. amtirefiliunt. Igitur per tantum tempus probatuspius patriarchadefide fuaindeum. Et quamuis multi anni intercÃ©dÃ¨rent,no tarnen dubita uit deum fidele eÃe inpromiÃis fuis, Anni illi funt obfer Aug.de cif uandi,dequibus Apoflolus in epiflola Galataru er m* uitateDei Ãaetiam,quibusinquamannispopulusdeiafÃigide* Ub.iÃ¿.cap. buit ab Aegyptijs. iÃeaute numerus non incipiendut â4Â« abingreffulacobinAegyptum,federitabiÃis 7S-ott ttts incipiendu, ab iÃ¼o inquam anno,quo promiÃio Ã* Ã¤a eÃ: er ipfeprimus in Aegyptum iuit, er expertus inÃdelitatem impietatemq; Aegyptioru,quamuis deus mire

IN GE N E SIMÂ» nÂ» Â«iVe iHum liberaucrit, Abraham inter fuie tempeÃatis homines erat ueritatis amantiÃimus, quocuncfi reÂ» Ãpexit, uiditpopulum ubiq^ deditu ÃuperÃitioni quant Â»0 licebat diÃÃmulare, proinde gloria dei unius CT' ucÂ» riuindicauit,eamq;obcauÃam baud mirumeflquum multaÃttpaÃÃus.lnDeuteronomiohabemus,quod SyÂ» Cap.i^t rus non potuitpatrÃ« noÃrum ferre Abraham,fed cage batur malitia populi hinc inde migrare, nemoq^ pere* grinumfubleuabat. HocautemfingulariconÃlio deus agit, ut optimi uiri uarias peregrinationes fufciperc co gantur,ut per iÃ¼os nomen dei magnificetur. Hoc uidea bitis multis in locis, in quibus Abraham altaria extruÂ» xit. Et alibi deus miracula operatus eÃ,ut gÃ«tes cogna feerent deum. Deinde in peregrinatione Abrahte difa camus nospatientiam, qui peregrini fumus in hac terÂ» ra,altam ciuitatem expeÃ«lantes.

Et tulit Abram Sarai uxorem fuam, 6d Lot filium fratris fui, ÃC omoem fub ftantiam illorum, quam poffiderunt,Â« animas quas fccerant in C haraniegrcG funt ut uenirent in terram Clinaan,

Tranfiuitucro Abram per terrÃ¢ufcp ad locum Sichern, Ã¢f uic^ ad planiciem MorÃ§hÃ ChnaanÃ§us tÃ»c erat in terraÂ»

Nom o mnino nudus pmfiiÃ®us eft, fed quentadmodu po puli orientales, qui cum uxoribus fuis cr pecoribus ha iitant in tabernaculis, quiq; omnem fuam fubftantiant auftrunt fecum, ueftes or auru. i^am ilia inucniuntur apud iÃas admodum diuites regiones,pafcuis aptas. Et fic exercere deus uoluit Abrahamum. Nom oMf

' eumftcultatesfuÂ£,quianonadieceratanimum. Siami cosreliquit,ftcilius v ftcultates reliquiftfet. Tarnen deus has ei dedit, ne alifs ejfet oneroftor, cr ne quis de iUopoftitconqueri. Pratereautuirtus eius confticua fieret, miram hoftgt;italitatem uidetis. Si egenusfidjfett non potui/fet alios excipere.

Et animas.) Po/fumus animas etiÃ de iumentis intel ligere,Qr nonunqua etiÃ¢ pro feruis nbsp;nbsp;ancillis intelligi

tur hÂ£c uox.lofephus O' lt;tlij exteri hiftorici honorific ce de AbrahÃ¢ loquutur,quafi derege.Neq; uilisfuit bo mo,fed prÂ£cipuus inter illos,utnoftra Ã¦tate funt Conti tes,uel alij nobiles, et pleriq; tunc tÃ«poris reges nomina bantur. Hue eum deduxit dominus,quia terra erat pro tnift'a. Et toTd ifta C hananaorum d peÃimis hominia buspoftidebatur, unde poftea omnes exitrpandi, ubi impletieiniquitatesiÃ¯lorum fÃ¹erint. l^ecefteerat trÃ¤n* fireftumina,Euphratem ox Mefopotamia,et Ã¯ordanÃ©, unde O' Hebraus dicebatur. Alij Salem uocant Si* chem. Hieronymus frÃ¼Ã« iÃ¼uftrc. F tf n'poteft quod iUic fiterit

IN G E N E S r M. iijgt; JÃ®ifnf ^nercetu atnÅnu .Stepe per fyttecdochett muitte quercui unius nomine uocMtur,fic quercus pro querceto. Ã®^eq;pc(ruc(resertttmittiineamre^ionemÂ» ubi populus fldgitiofus erat. Exiuerat ex VrChaldtea rum propter malittÃ» hominum. Verum etiarn Chunti^ ntei audire uerbum dei debebant, cr confuetudinem et cohabitdtionem fandi uiri perjirre.

Etapparens dominus ipfi Abram, dixinSemini tuo dabo terram tftam:0i Ã¦dificauit ibi altare domino, ubi uifus fucrat illi*

Hoc ent creberrimum,ut in continuis perfeeutioe nibus CT afflidionibus intermifceantur nonnutte eon^ foldtiones, NoÂ« enim permittit deusfuos amplius tenÂ» tori quimjirrepoffint. I td cum ittm duram fttis cruÂ» cem impofuijjet humais Abrdhce,illi dppdret. Eterdt idm peregrinus,nimirum contemptusdb iUomdlediÂ» do populo. Neq; folum illi dppdret, fed etiam conÃrÂ» tdt,ddnspromi]Jionemquteeimdximegrdtderdt.Pro mifitenimfernen,quamuisidm prouedtc letdtise/fet.' l^eque folum promittit fernen ,fed multiplicdtum, quod totdm iUam terr dm occupdturum fit: quod erftÂ» dum cjl cum ex Aegypto irent Ã¯udtei, Vultdicere doÂ» minus: Et fl populus ifle parumtibi Ãuedt nunc, er mi nus hq/^itdlisfitj/irds patienter,/Ã¹lurum efi ut tua po

I EttediÃcauit.) inÃgnumgrdtitudims.ltaubi^i abraham patriarcham fludiofum gratitudinis fiiiÃÃe inÃ¼enimus. EtÃcuideturnonuile ÃeriÃ¼tiumdeoexhi* buiÃÃe, quid deus taliconÃjldtioneipÃiin uiÃitauit,lt;jâ non derdiquit in angtifiijs fuis,idea et grattas deo egiU Ohm mos taÃ®is,ut de Ã¼oah Qf Habel Midiflis,quod ob tulerint. Et ifle nuncetiam altare domino tediÃcat, ad quod hauddubie ctiam fuos conuocduit,deumq; iÃic inuoeduit, qui iniflam tetram migrate iufferdt. AbÃp dubio promiÃiones Ãbi d deo Ãikls, conÃffus eÃ iHic: et lU^e promt/Ãones quÃ¦ publica: erat, nonpotuerut Id tÃ©re populum huius terra;, ita nos quoq^ grati ejjÃ¨ dea bemtis deo per ceremonids,Ãaddatitrfides: alias deus non rejÃicit externa. Corde creditur ad iuflitiam, ore dutem Ãt confifiÃ®o ad falutem. N eceffeexternisfyn^ bolis fidem noftram proteftemur.

gt; Ãctransferensindeintnontem,qui erat ab oriente, refpeÃ¢u Bethe), teten* dit tabernaculÃ» fuum, habeas Bethel ab occidente, Si Hat ab oriente,extru* ens^ altare domino, inuocauitin noÂ« mine domini,

Ã¯terum uidetis patriarcham non harere uno in loco,ncqtie deuswlebat illuin moratn illicagere :coa gt-'w

IN G E N E S I M, 1}O ^turiÃ¤tn (diam portioticmhuius terrÃ©e oca/p^re. An tta tttctk dcceptus fit abincolis tarie, friptura non me tninif.fed non dubium, pins patrijrchamiris modisac eeptus efl. Bethel ab occafu, (y Hai ab oriente tfl. Et itanm inuenit locum habitationis, aliguÃ¢ quietenr. illic necefe habuit conflterifldem fuam ,Videtis igitur gratum, Conflderateetiam locum, in quo Abraham quieuit. Nam in meditullio terra:, inter mare cr inter lordanem : d mari occafu;, Hai prope lordanem: non multum Ã mari mortuo. igitur inta mare occiden tale GT rcgionem Sodomiticam flxit tabernaculu fuu, crilhdiMnfltcumfuispecoribus,crgratiaiegitdeo, pradicans dominum deurn fuum cum honefliflima uitit Cr gratiarum aÃ¼ione.

inuocauit.) id efl, palam pradicauitdeumfolÃ®lÂ» Ne i/fdifd legatis,quafl corde folum cogitaffe Abrahii mum de dco,et oraffeputctis,imÃ´ hoc magniflce egity alioqui fcriptura non ita illud comemoraflfet. C ommen danturin hoc uirtutes patriarchÂ£ ,ut illasimitemur^ Habemus ultimo loco religionem Abrahie, quie etiatn ad nos pertinet, fl ueri fllij Abrahedici gt effe uoluÂ» mus.Neq^ uno loco habitauit,fed in maltist Ef itaproa poniturmultis populis uifcndum exemplum uitte, ut audiant uariam de deo doÃ©lrinam, cejfcnt 4 flipcrfli lionibusfuis. Sequitur nunc alia tentatio, gt ilia ualde

difflcilis fÃ¹it.C ogitur relin^uere terrÃ ob Ãme. Et tÃ¤Â»^ ta tunc fames inualuerat fuper terram,ut tranfire in re^ gionem AegypÃ¼orum cogeretur,4 qua inultum abhof rebat. ibi pofÃ®eritas Ham or C hananceoru, nihilomi* nus debebat uerfare inter iÃ¼os O' deo obedire.

Erat autem fames in ilia terra, SC ob iddefcendit Abram in Ãegyptum,ut peregrinaretur ibi : nam erat grauis mes in terra.

Et fadum eft,cum applicaffet ut in# traret in Aegyptum,dixit ad Sarai uxo rem fuam t en Ccio quidem quod tu ils mulier pulchro afpedu,

Erit itacÃ quando uiderintte pttj,dicent:uxor illius efthacc,6C inter# ficient me, te uero in uita cÃ´feruabunt*

Die obfecro, quod foror mea fis, ut feilicet bene fit mihi propter te, amp;nbsp;ui# uat anima mea tui eaufa,

Fadum itatp eftjcum uenilTct AbrÃ¢ in Aegyptum,contemplati funt Aegy pttj mulierem,nam eratualde pulchra, Viderunt

Vidcrunt quocÃ§ cam principes PhaÂ« raonis, amp;nbsp;laudauerunt cam apud PhaÂ« raoncm,fublata^ eftmulierin domu PharaonisÂ»

Et is quidcm benefecit ipfi Abratn propter illam : habuit^ oues SC boues QC afinosjferuos QC ancillas,a(inas SiC ga mclos.

Nc tf moT iudiccmu! bonos uiros ,fi nonnumjMtfi egeanttCrpercgK abeunt. NonftneconÃUo deitaUtt fiunt. Cum Abraham appeUeret cum fuis Aegyptumj uelproximus effet Acgypto,eccequid contigit bono uiro. Et hicuidemus quam graue fÃ¹eratconcederein AegyptÃ®t, quia quodammodo uideturproÃituerc uxo remfuam,uelperderetÃ¼tamfuam.lbiq-difcimus,quof modo per omniaoporteat deo fidere,crdeum non ten tare. Conftlium quod ei uenit in mentem, utpote hide tempori accommodum,non neglexit. t^am uere potea rat Sarai nominare fororem fuam,neq; cogebatur ma^ nififiarc coniugium fuum. Periclitabatur planÃ© de ui^ ta. Potes etiameernere quÃ mimpius popuiusAegy ptiorum in exteros fÃ¹erit, qui occiderunt uiros^ut iÃ¼oa rum uxoribuspoffent potiri.

Pulchra. ) lam etiam ipfa procefferat in annos, quiaerat fexagintaquinq^ annonm,decenniominor

Abmhec,ct nihil-,lt;itiod mirum,defierierctt in forma. Ni hil mali Ã©fl in externis rebus, fi guis bene ilUs utdtur,ut firma O' huiufmodialia. Vult dicere: Tu donabis rÃ¯ii^ hi uitam,fi non prodideris me o fierispdelis. V t autÃ© prÂ£dixit Abraham,itu euenit. Vulde anxium bic uide ti spium Abraham in hoe periculo.

. Principes.) Singularifludioconjfexeruntillant principes, Pharaoni^ indicarunt. Qu,od fi Abraham neglexi/fit omnino hoe, guod deus permiferai ei, pe* rijjfet. Neg; efl ut obijciasei mendacium.Non animut erat Abraha dccipiendi. Neq-illa cenferidebentpro tnendacijs,in guibus non eji Itbido feducendi (dios,.

T\ T VftÃ³ confummatius exemplar uirtutum habe J V1 Abrahamopatriarcha nofiro, guÃ m uUu aliud apud philofophos,0' fiHos huius feculi.Fie^ ri potefiut nonnuÃ¯li aufleritatem uita pree fâ firant,uel reuera per fingulare guoddam donum dei, guod nemtf pius contempferit.Sed iÃosnon licet imitari, neq^pofi fumus. Sunt deinde alifiqui per fimulationÃ«reprcefen* tare uolunt patres, cumfint alieniÃimi ab iÃ¼orum mot ribus. Cii^od Helios or loannes egerunt, pauci refirÃ©t iuÃis moribus, niÃfingulare gratia: dei donum habueÂ» rint. Deinde alifqui tales imitari filent, fuperfitionÃª itonnunquam arripiunt,utnibil fupcrÃitiofius in huo

IN G E N E S I M. ijt WdM uita continuÃ¢t. himÃ ctd phtlofophoi amp;nbsp;gentit , les conuerteris, uel hifloricos, uel poetas, inuenies uit fos plane iidmirabilcs,fednon pojÃunt te in omnibus inÃruere.YortdlÃsuimmÃrtem or indujlrium infirm ent te, coram hominibus, nbsp;nbsp;egregium fimulatoremt

fed an fatispinm o- religiofiim,rarum hoc efifimo rat riÃimum. PlanÃ©Ãmilia exempla non inuenies quÃ m in facra firiptura. Abraham nonacommuni hominunt more uiuendi abhorret,ncq^ Ã nuptijs,nelt;p Ã republican . tsrc. Å¸iihil igiturfanÃ¢o decedit pietatis. Tranf t enint per res iftas temporales, quaÃ nulla: cjjÃ¨nt, Prieterea cum omnibus hominibus ita fe gerit,ttt nemo iufius, de iUoiufiepoÃitqueri. Homerus fuum vlylfem,et'Virt giliusAeneam proponit,nosfanilum Abraham. Et ft ebfiramus VlyÃisuirtutes cum AbrahÃ ,uidebitis quis fit dicendus iufius. He aut quis obiter iUa perpendat, qua:fi!irituali mente iudicanda Ãmf.ey tunc apparebit quoj^irituhtecdiÃ©la fint. Propham ficriptores multa etiam tribuunt fids, tom honefla nbsp;nbsp;nbsp;bene gefia, quie

homo timens deum nunquam non laudabit. Sed uideat mus quid dominus per iÃ¼um Abrahamum fÃ¹erit opera tusubiingrefiusefiAegyptu.Etfietiam Vlyjfies peri* ditatusfitjfcd nihil ad rem.lnperegrinatione Abrahas tdgt;iqgt; deus praedicatur,zty innote/citpopulo^quem dcu colere debcant.lHi autem declarant fie fiapientes,fii ho*

EMARRAT, IOAN, OECOL, Hefla confilia dont, cz eorunt peregriMtioncs no funt tales lit deus laudeturaut pr^dicetunetiamft fexcentM biflonas legos, non tolcinuemes:quio dominus in hunc ufum Abraham mifit,ut populus cognitionem dei non amitteret. Cumq^in Aegypto nonmediocriterpcricli toretur, zy fua fapientia moderabotur, ne male habe* ret, oderat deus qui iuftos fuos nunquam derelinquit. Vbi uxor ablata,utprius prÃ¦dixerat, Abraham in nut ximo periculo conjlituebatur. Videamus igititr deunt ttunquafuosderelinquere. Subiungituritaqi cbfolatioÂ»

Er percuiÃ¯Ã®t domfnus PharaonÃªpla^ gis magnis Si domum eius, propter Sa rai uxorem Abram,

Vocans^ Pharao AbrÃ¢, dixit: Cur id feciÃi mihif quare non indicafti mihi quod uxor tuacHet;*

Quare dixifti,foror mea eft,8C acce^ pi earn mihi in uxore nunc igitur ecce uxor tua, toile Si uade,

Et prÃ¦ccpit Pharao fuper eo uiris,6iJ emiferunteum atque uxorem illius,0^ omnia quÃ¦habuit,

fldgelliuit dominusregem propterpeeeotuiflud-VideÃ¹s ut deo iuftifunt curnei PropterfanHos uiros fuo$

IN G E N E S I M. T1), fiios fÃ¦pt deus dfjlixit reges potentiÃimos.Cotemptus erat Abraham,qudÃperegrinus,fed admodumpotcns trat,^uia deus pugnabat pro iUo,et admonebat regent fcelerisfui. Etguamuisrex adhucignorareteffeuxo^ remAbrahte nihilominus puniebaturquafiabÃulilfet wxorem. Videamusquam graue peccatum fitadultes riu.Qjiamuisrex ifle non ualdemaluselfet, alioqui ob duruijfet magisper plagas,ut fequentes Pharaones,cr Sie qui fubmerfus eÃ,cr propterea miferieordiÃ¢ eonfe cutusefl. Ã®^eq;etiamfeuieratitain populumttel fane dios dei, ut tile qui fecutus efl eumpofl multa feculd.

Dornum eius.) Nam erant participes coftlij eins, iuuabdntcrfluebant,nunciarantq; regiut maluiftud Ãceret. Etiam fl Abraham maniflflajfet eflÃª fuam uxo rem, flrtÃ¨parati ilium occidere, mo^ regi tarn uenue flam uxorem adduxiflent. Videte quanta res fit honee fias,nonquod nonnunquam non periclitentur,uel moe rianturpij.Scimusinterim dominum iudicem omniunt rerum effe, qui notÃ¢t quid expÃ©diÃ¢t fuis, an liberation ttnerux.

Ciuarenonindicafti.) Nimirit ubi ficcorrepfut fitit rex ille, confilium aliorum audiuit,unde iflud inflr tunium domus fuieeflÃªt. Nonpofifumus feirequomoe doidpeccatum Pharaoniindicatumfit. CredimusMa ft quiferipfii .Vd illi perfomnium reuelatum fitit, uel

alu ratione, quare peregrinu affiigat hominÃ«, cr mit elJÃ¨hocparuum peccatum: nolumuscumquoquÃ¢con tendm. Fortajjis ex Sara ipfaagmuit, Abrahamunt ciui e/JÃ¨ maritu,quo maritus ntelius habere t apud Pha raonem.Hifi cnim hoe innotuiffet ei,nequaquÃ¤ Abra^ hamumuocafjÃ¨t.

Tolle er uade.) Nolo tibi ejjÃ¨ moleÃuf.Ã ofÃti^ di te aliqua ex parte,dolet: accipe igitur tuam uxorent er abi.Vera poenitentia,deÃÃere Ã peccato,er non fo Ium deÃÃere,fed etiam beneÃcere ei,quem offvndiÃi. Ita Pharao iÃeÃcit, qui nonÃoltm Abrahamo uxorÃ« fuam reÃituit ,fed etiam locuplctauit, er dimiÃt cum magna gloria.

Scendit Â«a(^ Abram de AeÂ«Â» gypto, ipfe Ã¶i uxor eins, 0^ omnia quÃ§ crant illius jatque Lot cum eo ad Auftrum,

Ideo Ãtbiunila illa Ãint, ut uideatis ilium ita dimiÃ fum eil magna honoriÃcetia. interim bene auxit Abra hampcculium fuum,quanto tempore uixitin Aegylt;â ptOfUt oinnis populus tniracidum iHud clore uideret,et agnofeea

IN G E N E S I MÂ« 154. ^tgnofceret iflum cffe uerum deunt, guem Airahum co Icbat.Abraham no proteilusÃiithumano auxilio,fe(i dei-.ideo res eiomnesproÃjcre fuccedebat, etfi pletic^ infidiarentur ei. HÂ£c potiÃimum hiccofideranda pint utpiemindeumcofirmemus.Siallegorias/peÃ¢areuis de deÃcenfu in Aegyptu o- de alijs Pharaonibus,alios confulerepoteris,cgo nolo lUas adducere,ue utiliora re linquam. Omnia cius intaÃ¼a erant, ^uia nolebat Ã¤luin dominus uel aliquaminiuriam pati.

Afcendit.) Vollemfic legifcripturam uos,quap nulla maicflas fitinilla. Apenditcumfiduciamagna, er cumgaudio er miractdo magno : quia miraeulo rio caruit, quod iÃ¼e, qui iam paido unte, uel ante annum abierat Ã C hanana;is contemptus, er coaÃ¼us propter Ãmc,nunc gloriofus redit, multo maiori pmilia quim exicrat. Ita deusfitmulum ptum miro modo fuftentat. OnuÃus redit er grauis ualdepropter diuitias.Neque p)lum pecora,Ped ptos thefauros habebat,quosp:iebat diÃicnptre in tempore.

Et tuit per profedioncs fuas a' merf* die ufcÃ ad Bethel, ufc^ ad locS ubi fue^* rat tabernaeulÃ¼ eiusa'principto,inter Bethe! Hau

Ad locum altan's quod ibifcccrata pn'ncipiOjCt inuocauitibi Abram in no mtnedominÃ»

Hert lt;iudiui)nuideijli({gt;mgrindtione,Z!r db imtio gudlÃ© fe gejjÃªrit in prsedicando usrbo dei inclicdui.Ednt nunc repetit, ut utdedsiUutn honoriÃcecr ntd^nifiee, ^ui obierJt cunt mxrore eSquot; onguftio, nunc redire.Per ^ttod dotur iÃ¼is occoÃo ueru deÃ¼ ognoÃcendi. Locus ou tem iRe,Bethel poÃeo nomen occepit. Lufoprius uoco lgt;otur,cr deus ontco iÃ¼ic Abrohomo uifus, uleo iterum ut fit grotus redit od eundem locum,ubi prius pofuerot tobernoculum. In quibuslocis oliquo contingit grotio, uel ubi primo inimusaliquodfxdus,odilldfolemus roo pi moiori offÃ¨Ã¢ione deuotione,qudm ad edio .Ecce, Milt dicere,hoe loco fingulorilcnediUione es ojjÃ¨Ã¢us tyc. Ito redit Abraham ad eum locum,in quo promifÂ» fionem o deo occeperot, dgitq;grotios,quod ^nuo Ib berotuseft .Confiteturdeum uerum,odoholenda's fu* perÃiliones olioru gentium. S citis autem, ut dixi, loeit iRum inter Bethel cr Hoi fitumcjfe,crinmelt;Ã¼tullio terrie,ut celebrius fit nomen dei.Vt onteo,ita nunc qua que inuocot nomÃ«domini. Videtisfequi grotioru oÃ¯lio nem,poftquom deus mirifice liberouit. Hic etiom uidea mus,quomodouitd inftituendofit,utdeo placeamus. quot;PoÃ«tee odmifcent oliquo, qult;e fotius ignorore quom fd re,cum de tolibus rebus fcribunt. De oltono, ut olim iit ufu ÃÃ¤t,non opus eft multis hic memitÃ¼ffÃ¨.

IN G E N E S I MÂ» i}5 erat grex atq? armenta amp;nbsp;tabernacula* VidebimiKiterumeffrcfftmhijlorijntidediÃidio inter miniflrosdei Abraham cr Lot. lUiijuidemerant inter fe cognati cr animo coiuniliÃimi,nihilominus t4 WendijÃtdebant. SicdiuitiÃ¦Ãolentnonnunquam diri* inereamicitias coniun{iiÃimaf,etiamapud uirosmaÂ» gÂ«oÃ®. Licet hicuidere, quanto prieflantiorfit Abrahi quam Lot.Lot 4 tÃ¤te midto iunior,cr per omnia cedee re Abrahamo debebat, tanquam patri. PorrÃ´ Abrahi ut homo modefliÃimus contra cedit Lot minori, pacii gratia. Sic fcriptura pacem er unanimitatem comena dat. Vnde ut iTluddiÃidium indicet, caufam I adducit.

Et non fuftinuit eos terra ut habitaÂ« rent panter, quia fuit poiTeflÃ®o illorum multa,amp; nÃ´ potuerunt fimul habitare, tta decretum erat aptid deum, ut iHi duo diuitifa* lundarct,undc opus habebant multispafeuis: er quan dopecora erant aquanda,quiq-ibantadÃntes fuos: hincenim facile oriri poterant iurgia inter ntiniflros^ alter alterum prteuenirecupientes. Sedulitas miniÃroa rum,dumÃudcnt fideles effe dominis fuis,excitÃ¢t tabd iurgia. Exunaautemregione Sodomitica uoluitdomi nus ut Lot habitaret, er ex altera parte Abraham, ut in utrifq;partibus deus pradicarctur. Et inde uidemut datamoccafionÃ¨ effeiurgifexopibus. Date funtiliis

diuitu ft(ntie,ut iuiMrent Ã¤lios-,^' hojj^italcs ejjent.^t cum totpecorupoÃiderent, non mirum quodÃmul hit bttarc non potuerint. Idco [equitur:

â FuJt^ contentio inter paftores pero rum Abram, inter partores pccorff Lot: amp;nbsp;ChnaanÃ¦us at(^ PherifÃ§us tue habitabantinterra.

Dixit autem Abram ad Lot: ne quÃ§* fo fit iurgium inter me inter te,amp;^ in;Â« ter pafÃ®oresmeos atque inter paftores tuos:namuirifratres nosfumus.

Nunquid non uniuerfa terra coram te eftr feparare quÃ¦fo Ã me:fi tu finiÃrÃ¤ tenueris,egoaddextram uadam:amp;fl tu ad dextram ieris, ego ad finiftram pergam.

QÃendit tna^m Ãdlfe peneulu,^^ bonum Abrit ham incid^e in maxima! curai, propter rixas iUas mi niftrorum\uas Ãcile potuiffent coponcre fi non ÃdÃ [ent peregrini. Ã¿ion licebat peÃimis C hananÃ¦is ÃdereÂ» VnderembenecompenÃabat Abraham. Jjot peromt nia Abrahamo honorem Ãrredebebat,quiaperomnitt circum/peÃ¢c agebat, (y quod deui'non eÃ tentandui,. Vidt dicere:uide inter quo! habite!, tanto magii decet feruarÂ»

IN G E N E S I M* I5lt;y feruare amicitiamcrconcordiam, quanto inter gra* uioreshofteshdbitamus. Chananieinonpotueruntuio rosdci amare propter uirtutes,cumipfialieniabillis tjJent.Dataigituroccafione, niinirujitiffentillii infin fi. Videte hoc loco,zy obferuate manfuetudinem Abra bee, qui per omnia ipfum C hriflum refirt, abhorrente ab omnicontentione. Lot non fatisprudcnteragebat^ neq; cogitabat cetatem fuam, or officium fuum,neque quantum debebatAbraha. Licit: LIeadmittamus,ut propter feruos,uel uttam rem contendamus-.cogitcmM apud quo!fumus, quÃ m deceat arnicas fmul et in pace Uiuere. LegimusinAÃ³lisApoflo!oru,quomodo Paua luscr Barnabas fccefficrint, cr iHud tunc Ãebatfingua lari dij}ienfatione dei. Permittit cnim deus talia aliquan do,proptercau[as, quaa nos ignoramus. Deus interim nomen fuum magisdilatat. 'Videritunufquifi^neocca fionan diffidio priebeat.Vnusaltericcddt,crnulla difcordia uigebit.Etiam [t quis nonnunquÃ¤ maiorigra tia excellÃ¢t,cedat tarnen minori,fi cognouerit ^auius quoddam damnum emergi ,uthoc loco uidetis. EieiHi ffirtaffie fiiiffient ambo Lot or Abraham,fi ilia contcna tio incolts huius terra innotuiffiet. ita ubiq-manfuetua ditiem crprouidcntiÃ¢ fandi Abraha: uidemus. Etuia denturha resquibufdam uulgares effie,Qr quodama nodo contemnendtetfed dtco uobis, ijs negledis,maxt

mum damnum fa;()e fuccederefokt.CiuicdijsprÃ¦funt uideant quomodo utcndu fit hoe feculo. Permitte alios eacotcmnerc,quinoninteÃ¼igutquidagunt.Dicitigia tur: Videcircumljiiceomnem terram, dabo tibiopti* mamtUolout aliqua difcordiainternos miniftrosdei fit O'c. NonadmittereMebatLot, utdeteriorportio cederet AbrahÂ£.

Leuans itacp Lot ocuÃ¯os fuos, uidit omnem planitiem lordanfs : quaeani* uerfa erat irrigua, antequam difpcrdc^ ret dominus Sodomam OC Gomorra, ficut hortus domini, ficut terra Aegy^Â« pti ueniente te in Zoar*

Elegitautem fibi Lot omnem plani^ tiem lordanis, profeÃ¤us^ eft Lot ab oriente,et feparatus eft unus ab altero*

Abram habitauit in terra Chnaan: Lotuerofedit in ciuitatibus planitiei, Ã¶i tabernaculu fixit ufc^ ad SodomamÂ»

Hoc MOÂ« pojfumus dare laudi Lot,fed neceffe era t ut alter altericederet. Lot philautos fua feÃ©labatur, uteligeret ipfeterrammagis uberemcrj^tilem.'Vi^ dit iÃ¼am regionem ftbi O' pecoribus fuis comodam, idco o ekgit. Verum mala remuneratio philautbe

IN G E N E S I H. ijr fubfccutd eft, in multograuius(Â»ericulum Lot inciÂ» dit, qudm ft manftftÃ¨t cum Abraham .IS! am eft duilus incapÃ¹uitatÃ«yZ^jircperijftetcum Sodoma. Aliquan do iUud cedit in magnum noftrum incommodum,quod eligimus negleÃ¢ahoncftate. EtftUjhuiusfecuUitaaÂ» gunt,quo fcmpcr meliorc parte huiuf mundi occupent Hortus domini.) Vult dicere: Si deus elegiftet loÂ» cumftn quo ueUet habitare, amÅniorÃ¨ non inueniftet. Aegyptus etiam propter ubertatem ab omnibus hiftoÂ» ricis laudatur.Nonautemomnis traÃ¢us tordaniseft tarn amaenus cr tarn ftxcundus. Et uidete terras iftoi qua nonnunquam ftunt uberrima;,plus habere ftceleraÂ» torum hominti quÃ m alia; regiones. Et ubi folum optiÂ» mum,ibi peftimi homines. Lot non curabat,qualesifti effent homines,cr apud quos habitaret,folumodo paÂ» fcua afficiebat. ISlosautem interim admircmur uirtuÂ» tesAbrahie.

VItimo loco heri diÃ«lu eft, quod difcefferint ab in* uicem LotQT Abraham,ftngularidijftenfationedeit hocq; deus agebat, ut nomen ftiu tn uarqs locis cÃ©lÃ©bra rctur. Audiuimus tunc manftuetudinem Abraha;, qui etiam inftriori ccdere dignatuseft.^unc autem cogno

ENARRATÂ» IOAN* OECOL. fceinus,qudtn male ccjjÃªrit Lot,ubi algt; Abraham fepd^ ratus fuit. Sodomitce inftgniter erant malfetiam fciem ter male agebant contra conf nentiam, guafi in con/fe du dei: neq^ redarguti d peccatis defiflebant, 2. Pet. 2, habemusquomodoLotereptusfit,quiquotidiefaucia^ turn cor ini^uis iHorum Ãdis excruciabat. P.t quia ma^i li homines erant, non diu ab/idt flagellum domini: or cum nclt;j;flagclUs emendarentur, fubfecutum efl extef minium illorum. Ante omnia mijfus efl illis Lot pra;co iufliti:e,ciui Ã peccatis eos abflcrreref.iUi autem non di gnatiflmt ilium audire.

Dixit^ dominus ad AbrÃ¢ poftqua feparatus eft Lot ab eo:Leua nunc ocu los tuoSjÃ´C uide Ã loco ubi cs^ad aquilo nem ÃC meridic, 8C orientÃ© amp;nbsp;occafum,

Nam omnem terram quam tu uides, tibi earn dabo, amp;nbsp;femini tuo ufquein feculum*

Ã®Jouam confolationem hie legimiis,lt;}uiapriecejjâe^ rat noua mentis anxietas, quamuis neeeÃitas nonflref bat ut hiflmul habitarepojflent. Optaflet flatrisflliii apud(c habere. Efl graue auelli ab amicis diledis, CT in flolitudine uerfari. lam igiturdeflitutus amicis,flo lus inter C hananxos habitans, nouam conflolatione an ditÃ deo,quifl{os no dcrelinquit.VndedicÃ¹flgnanter,

IN GENESIS!, IJS IcpjTdtusab co. Quanto minus affrÃ¢ibus noflrisadi' diÃ³lifumus, tanto proprior eft nobis deus. Qui relina ijuunt corpore amicos, uideant ne adhareant Ulis afti^ Hionibus, abncgemus noftnetipfos: non quod non be^ neftciendum fttamicis, cumpricceptum ftt,.Honor(t patrem O' matrem oc-

Tolle oculos.) l^imirum animi oculos inteUigif.^ quifolum beneficia dei reiie uident. Tt quia Abraham erat inter fideles dei prÃ¦cipuus, idea ad iÃ¼um promifiio fit. Nf Ã; poter at folus tantis terrarum j^atijs uti, idea promijja eft ilia terra Abrahlt;e o femini eius.Vide^ mus hic itlam diilionem, ufq- in feculum, non ftmpcr ^eternitatem fteculorumfinecarentem fignificdre.,etfii in alijs Iods idÃgnificari habeat,ftd hic non. Scimus eÂ« nim lam multis annis lud^eosnon inhabitaftÃ¨ earn ter^ rÃ .'Vndeft de hac regione loquimur, inuenimus quod , non femperhabitarintillic, quia fiepe abdudifunt in grauifiimas captiuitates.

Ponam quocÃ§ fernen tuÃ» quafi pul* uerem terrÃ¦iquod fi poterit homo nuÂ« merare puluerem terrae,numerabitur quoep fernen ttium,

Et tabcrnactilum moucns Abram, uenit atcp habirautt in couailibus Mam re, nempe in Hebron, amp;nbsp;Ã¦dificauit ibt aka re domino.

Secunda hie eft prom!Ãio,guÂ£ non fotum promitÂ» tit terrain iflam,('edetiammdximÃ¤poftcritatem.PlaÂ» ttÃ¨uideturejjÃ¨ ftgt;iritualiipromiÃio,CfniagisreftrenÂ» da adeccleÃiam,aducritmdeipopulum. QuiÃuntÃlif Abrahe i qui in Chrifto bencdicuntur. Et plenain ejjÃ¨ promiÃionemex Euangelicishifiorip habemus.

Tibi dabo.) Etiam hunc uerÃum exponunt,quod Abraham prophetice ambulauerit, id eft, quod fectm coftderarit longitudinem terr(e,cr non tranfteritperÂ» ambulando. Ideo ftaztr perainbuldiUolunt potiusad mentemreftrreerc.

Mamre.) CiÂ«if4sfidt, Palicftinorum metropolis pra^cipua, qu^epoftea ad tribum ludapertinebat. Hic enimaUquanto tempore Abrahamhabitauit. Etiterii dominus illi dpparet,iubetq; tranftre, er ftc Abraham nunquomnonmagniftcatdeum lam ultra non inBeÂ» thel habitat, fed in Mamre,ubi etiam reiigiofe uixit itt utilitatem eorum qui uicini eins erant.

N V N C tn decimoquarto capite audiemus de bei lo,quod ar tum eft inter reges PerÃarum er SodomitaÂ» rum,captumq; Lof, ^Â«icÂ«)Â« Sodomitisbabitabat,quÃ© pofteit

IN GENESIM. IJÂ» po/lea Abraham liberauit, percuÃis potentiÃimif iUÃ¹ quatuor regibus, tbiuidcbmustno^numdcimiracuo lum,crprimu beÃ¼umquodinfcripturislegimtts. Vb demus iufios uiros nonnunquatnÃine peccatd beÃigera rc. HamcharitasergafiliumÃÃ¤triscogcbat AbrabaÂ» mum egredi in beUuin. Nemo em'm potefl tantam uir^ tutem patriarchtereijcerc. Ponitigiturprincipio,catt fam belU duces beÃ¼i.

Et commiferunt prÃ¦lium cum Beza regeSodomÃ¦, amp;nbsp;cum Birfa rege GoÂ« morrÃ¦, Sineab rege Adma, amp;nbsp;SemeÂ« bÃ¦r rege Zeboim^Ã´C rege Bela^h^c cft Zoar,

Omnes ifti eoniundli hint in uallc Siddim (hoc eft,camporum)ubi eft ma re falls.

ExKÂ«4 parte quatuor reges potentiÃimicongre* gantur, exaltera partequinq^ tyranni,Qrprincip(t t i

fifdrum ciuiMum. Uruntquinq; ciuiMes prtecipUfCf qu^pofleafubuerÃe funtmearcgione. SuprdSinhttr Chaldieam eÃe diximus.Aelafir recent Ponti HicroÂ» nymus dicit eÃe: mallem ^cdoru, Aclamittc enim Per ((efunt. Thideal rexgentiu,id efl, Gra:corum, qui iu^ xta Damafcum et PhÅniciam habitabat. Ã¯lli quatuor reges or ab oriente O' feptentrione crumpebant, o fÅdere quodam coniungebantur aduerfus hosquinq; regulos. Horum regum nomina conÃderate, j?quot;\i rex inmalitia,'âJ^'\ rex JWpteMtt'sSKIU? qui odit pa trÃ©, Pulchra certe nomina.

Siddim. ) Ad uaUem camporum, ubi eft marefaa lis, O ubi nunc mare mortuum, Sodomiticum uel A^ ÃihalticumjO in loco conuenerunt hi reges.

Duodecim enimannis fcriiierÃ»tKc dorlaomer, QC tredecimo anno rebella uerun't.

Quartodccimo uero anno uenit Kc dorlaomer atep reges quierÃ¢t cumeo, 06 perculTerunt gigantes in Afteroth Karnatjm,arque Zuzim in HamjÃ´6 E* mim in planitie Kihataqm.

Et Horaeim in montants Seirjufque ad planitiem Pharan, quÃ¦ eft iuxta de* ferium, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et

Et reuerfi ueneruntad EnMifpat, quÃ¦eft Cades,Ã´^percufTeruntomnÃª region? AmalekitÃ¦, fed amp;nbsp;AemorrÃ§Ã» habiiantem in Hazazon ThamarÂ»

Hifc cdula beUi cft:iniujii illi rebcUarunt, qui debt bunt clfe in firuitute. Regi enim Perfarum O' Adami tarum feruierant, Tcrtiodcciino anno dcjciuemnt. O' rcnucrunt ultra dare tributum. Proinde reges iftiiuftÃ¢ contra Sodomitas causant habebant bdligerandi,prot pteritlorum defiÃ¢ionem. Sirelt;!leinj}gt;exeritiseaquÂ£ tiofes hie de(cribit,inuenietis ilium peÃimum fitijjÃ¨ po pulum- Afflixerunt enim ifllt;e quatuor regiones omne finitimamregionem uerÃus orientem ,O'lt;Ã®nicunq; ibi in montibus habitabant,peÃime accipiebantur ab iUis. Vocat hie Rephaim iUos qui in magnis ciuitatib. erat. Ef Zo:?:iin fmiliter pro gigantibus habiti funt. PotenÂ« tiÃimosquofq; principes qui Ãnitimi Sodomitis erÃ¢t, etiamdebellaruntjO.diosquiin Seirufq; ad Pharan ad locum deferti. Poflea ubi adperegrinationesfilioru Ã®fraÃ«l pertienerimus, de his rebus copioÃe trad emus. Videtis quotgentes Ãimulperdiderunt'antequÃ¤ueneÂ« runt ad Sodomitas. Plana eÃ hiftoria,ncc eget multis.

Et egiefl'useftrex Sodomx,Ã^rex GomorrÃ¦ ateprex Adma, rexZeboÂ« ijm QC ÃCX Bela, quse eft Zoar, amp;nbsp;inic*

SciliceicuKedorlaomcr rege Elam, fiCThideal rege gentium,et Amraphel regeSinhar, atqj Arioch rege AelafarÃ® quatuor reges cum quinc^.

PorrÃ´ uallis Siddim erat plena pu^ tcis bituminis,SC fugerÃ»t rex SodomÃ¦ atqt GomorrÃ¦jÂ£^cecideruntibi,amp;qui remanferant fugerunt in montem.

Et accipientes omnem fubRantiam SodomÃ¦ at($ GomorrÃ¦,Ã´domnealiÂ« mentum eorum,abierunt.

Abduxerunt quocp Lot Si fubftan^ tiameius, filium fcilicet fratris Abram, Si receflerunt: habitabat cnim tlle in Sodoma.

Exiiurunt in uallent Siddim, ubi nunc ejÃ® mare [al [unt.Audiflis caufam bcUi,z^quanto cum impetu hoa ftesuenerint. SodomitÂ£ igitur animofi egrediuntur, etiam inftruda acie,in locÃ» quem arbitrabÃ¢tur oppor tunu illis el]Ã¨,ut cofligerent ibi. iiominat iieru lS/lo[e$ reges Aelam, Perfarum, Gentium, or Gracoru e:yc^ ErantmultÃ¦ [catcbrieÃntiumillic,quje profirebant bitumen, unde etiam exteris periculofum ibi ainbulare tanqui

IN GENESIMÂ» 141 tunqudm in loco incognito. Verum quU iÃi hominet Kali,idea dem uoluitillosdffligerc. Quamuii princit pio ualde anintofi ejjent,tarnen coaÂ£ii funt fitgere,nelt;^ potuerunt firre intpetum iÃorum qtMtuor regum.

SubÃantiÃ¤.) VbiomniaquÂ£in SodomacrGoe Korea diripuerant,collegiÃ'ent,cr iam abire inpatriÃ¢ fuam uolunt, cunt iUa abundatiÃima prieda, ecce quid /aÃ¤umeÃ.Tota iÃahiÃoriapropoÃtaeÃnobis prot ptcr Lot, qui units innoccns erat in ciuitateiÃ¼a,cuius bencÃcio liberanturcralij. Scdprius cogebatur Lot cum liltspericlitari, or cum omnibus ÃtisabduÃ¤us eÃ incaptiuitatem, quodÃgnanter adijcitur. Vide quale locum clcgerit,ztr quim pcricidoÃtmÃt habitare inter Kalos homines.

INfer uirtutes non habetur minimaÃrtitudo, quant fuo tempore decetexercere. Spcilanda: Ãtnt cau^ fe,Crhi propter quoscertandumeÃ.Pratmifit igii^ tur Mofes, quo in periculo Ãerit Ãlius Ãatris AbraÂ» ham Lot,er quomodo abduÃ¼us ab impijsiÃis regibus cummundpibus Sodomiticis. Oblataitaq; Ãiitmaa gna occaÃo patriarchal AbrabÂ£, ut oÃendat qua uirtu leÃt praiditus.vndc dicit:

E NARRA T, IOAN. OE COL. dicauit Abram HebrÃ¦o,qut fdlicet ba bftabatincÃ´ualkbus Mamre Aemors rÅijfratn's Efcol Ãd fratris Aner, qui fee dus habebant cum Abram,

Certior ÃHui AbrahÃ ,quidnÃ .accidiUÃ¨tdmico fuo, in auxiltu 4duoliit,etfi non paruoJ}gt;atio habitabat dSo domÃ¼is,unde Idbore multo indigebat,â¬t dccelerationcf tarne amicitia [cruanda erat cStemptis omnibus pericu Us .Habebat igitur feedus cum iflis tribus, Aemorrico,. Efcol or Aner.vidctis ab antiquisiÃis temporibus fan Hos uiros non neglexiffe flt;xderatiencs,qult;e iUicitte no funt,modo contra gloriam dei nonineantur.

Audiens uero Abram quod captus eflet frater fuus ,cxpediuit excrcitatos adolefcentes fuos/dios domus fue,de* cem Ã¶d odo attp tt ecentos, ÃC. infecu# tus eft illos ufcp ad Dan.

Vauds uerbis defcribit maximam rem. Videte acce Icrationem, iam abierant, erant in itinere onufi pne* dis,redire inpatriam fuam uolunt fummo cum gaudio. V bi igitur AbrahÃ¤ hoc intellexit,/iatim miniflros fuos uocauit, ex eis trecentos decern Cfodo elegit, ad pu* gnam aptos. Habuit etiam alios miniÃros, fed illi ido* tieicr inÃrudiores ad militiam. Ex quo numero licet cognofcere,quata familia facrit Abrabte. Nc^ itafor

IN G E N E S T MÂ» 141 dide uixit. Abraham nullo nuncio pr^i^Jo no potuit miniflros parare- Uabuit i^itur ittos iam domi paratos ex fua/imilia. Cogitate priinum quantus exercitus quatuor regum, c^y^qui fiterint populi iÃi. Cogitate quanta illorum uiÃ©loria, non folum ex Sodomitis ,fed alijspopulis,quimontanaiplainhabitarant. Cumigit tur uidcrentur ÃbiÃlices na^Hi uidoriam, Abraham irÂ» ruit in eos. C^uod autem iÃ¼otproÃrauit, id non huma^ na ui potuit efficere, cr niÃ deus eÃrciÃet Ãto auxilio, adum etiam fÃ¹iffÃ¨t de Abraham Ãiis. Omnino maÂ» gnum miraculum,trecentis decancrodo uiristant innumerabilem multitudinem ex terraproijcere.

Et diuifus eft fuper eos node, ipfe et ferui eius,percufl(t^cos amp;nbsp;perfecutus eft eos ufquein Hoba,quae eft Ã finiftra Damafd.

Hlt;ec uidoria eÃ patriarche.Primo perfecutus eÃ 'iÃos, deinde fÃ tigatos dcprehendit, quoscrpercufit. ÃancuidoriÃ¢ dedttdeus miniÃrofuo, interimconÃrÂ» tans omnes fuos fideles, quod opportuno tempore fuif occurrere uelit.Non quod femperpromittat uidoria, nam ida eÃ in arcanis dei, fed pij fciunt fe Ã domino no eÃe derelinquendos. FerÃ¨ autem contingit,ut qui uiÂ£h res redeunt, dÃ©tÃ©riorÃ©s fiant o- infolentiores. Predas eupiuntjQT interim animas omittunt .Abraham autan

ENARRAT. TOAN. OECOL rtiam inifta uidoriazx fequundaÃrtuna dcclaraiat quantusamator effet uirtutum iuftitiie.

Et recuperautt omncm fubllantiam, fed Sc Lot fratrcm fuutn, ÃC (Ã¼bftantia iUius rcduxit, SCmiiÃeres atq? populÃ¼.

NoÂ«folum percuÃit hoftesffedetidtn Sodomitas tam captiuos reduxit, propter Lot amicumfuum. lam Ã¼liomnes fÃ¹iffent captiui Abraham^crin manueius erant,ut in manu hoftÃ®um,iÃ¼os tarnen donauit liba tate remifit ad fua. Poterat omnem fubÃantiam iÃ¼orum ftbiretinere, fed alienusÃÃ¤t ab omni auaritia. Neq; e^ nim propterea uenerat ut ditefceretffcd ut amicum fttu liberaret. Ante debebÃ¤ dicere de iftis quatuor regibm: nidentur omnino quatuor iÃa rÃ©gna priefignare,Perfa rum,Babyloniorum, Kedorum qt Komanorum,quÂ£ amicoscrfratres Abraham perfequebantur ,qui tarne tandem daturifuntdeogloriam Cf c.

EgrefluÃ§ eft aiitem rex SodomÃ¦in occurfum eius, poftquam reuerfus eft Ã cÃ¦de Kedorlaomer, SC regum qui c3 CO crant, in uallem plananijquÃ¦ eft ual iis regis.

PrÃK habuiÃis uallem planitieicr falis,hicuaUÃ© regis'.quod obferuandum eÃ.vbi rex SodomÂ£audiuit tÃ¹Ã©ioriam iÃ¼am, omnino paratus erat multa ffcerenoa

I N G E N E SI M. Ã®4, tninc illius digna,et reddere ed quiC mcriKrat AhrahÃ¢. Egrt giain uinmein uidemus in Abraham, qui non reÂ» fi'tcicbat ad aiiriim aut pecuniaSjfed magi^ cupijtamie citias hominum,utdcum glorificarcnt,qucm ipje colee bat. Honoris igitur gratiaegrejjÃ¹srex, neuideretur ingratus.

Et Malkizedek rex Salem protulit panem ÃC uinum,quippe qui erat facer dÃ¶sdei aÃ¯nlfimi.

Similiter cum Abraham tranfiret Salem, ubi Malkiz^dek regnabat(Non erat Hierufalem,fed pro* pc lordanem ubi tranfttus ejl) ille protulit panem,ni* ntirumin uia!icum,zy honoris gratia, Hunc locum trailauitDauid in Pfdlmo centefmo decimo. Deinde in Epiftola Hcbr^eorum Paulus fatis dextre,tametft in alienumfcn^um Papi/he ilium detorqueant. Qjiisau* tern fit Malkizcdek non legimushailenus in fcripturis faiidis, ncq; de patre eius,neq- de matre, neq; de initio ucl fnc aliqutd confiÃ¢t. Hocq^ non caret myfierio. N4 firebat figuramChnfii, qui uerus Nialkiz^dek iu* xta interpretationem rex tufiitilt;e,cr rex pads did* tur, qut habitus quodatmnodo in hoc ficulo obfcurus. i^eqi efi putanditm quod omnino caruerit parcntibus, cum angelus non fierif.fid habuit: nihilominus cu fieri ptura mentioncm illius rd no fidat,dicitur fiiific inet

Ttof nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. illumMJkizfdek ludiciputant

fiiilje Se)n,zy duuffe ufj; in ifla feculd, alin nomine Malkizlt;^deh:fed incerta iÃ¼a funt,Q^ (Ã cile poffunt con temni. C^uicunj; is Ãut, homo magni nominis Ãiit, or gratiÃimus deo, nirniru facerdos, ztr inter prÂ£cipuo{ dci amicos habitus. Non co tcmporis erat cunlh facer dotes, fed hi folu qui pr^ecipui in f milia exifiebÃ¢t,oj]Ã¨ rebant,munusq; facerdotum obibant, etiam hi confirm tabant alios, Neq;hicdicit,obtulit fac)-ifcium,utilli miferipapiÃa: exponut. lofephus plane dicit,id eo mo do fÃ Ã¢um eÃc,quo hodiefolet fieri. Pr^tcreunte cnint cxercitu,ubi uiri hojpitales funt,illi preebcnt uiaticum, ne deficiat in itinerc .Etexhoc fiindamcnto iUi uolunt probare fuam Nlifiam ejfe facrificium.vbi mentio hu ius facrificij ? Alterius generis facerdos erat MalhizeÂ» dek.Praterea ceremoniie iUe non erant ex pracepto, quas poftea lex Mofi pracepit.Omnino facerdoltu lea gis abolcndum cr reflituendu Malkizedek-Hoc cnint efi facrificium completum in Chrifto. vnus ChriÃus totamipfam figuram implet Malkizedek- Siquisaut aUegoriam quandam uelit habere,ChriÃus panem pflt;t tulit : qualemf corpus fuum iUi dicut fe dare Chria flu:obismiferi.M.ofesnoficloquitur,lpfedat.Cluagt;t do dat feipfum?quandocibufeÃanimaruntâ'Dixitfc effe panem Ztr uinum,

Bcnedixuqueeij QC ait: BenediÃ³us Abram deo excelfo,poflÃ¨(lbri cÅli terrar.

Hoe lacrificium Idudis, eft omnium C hriftictnorut V illud hodie etum durÃ¢t.Videmus tjuod dijjgt;enfa tios ite dei iÃa omniafiant, ut iterum nomen dei glorifiÃ©es tur,et diuulgeturamplius.PlanÃ© fiteturhoc, guodAs traham ficit, nonfuauirtutefieijjÃ¨, fedccelefli, nimis rum adiutuspricfidio dei. Deus dedit tibi i[los,crcons clufiteos nepo/jent tibi rebellare. Obfieruemus igitur uiÃ¢oriam effie Ã deOjZ}quot; eum Ulidbiz^dek efiet dignior Cx extra legem, dedit tarnen dÃ©cimas Abrahte: quare? quia in Abraham benedicenda: erant omnes gentes,Qr exeo proditurusChriftus, Hoeprteuiditdiuino fpiria tu or prophetico, eamcpi ob rem dedit dÃ©cimas, id efi, diumum munus. Dum enim decimie dantur,fit protea flatio, quod totos nos dedimus deo. Ã®Jam denarius nua merus, plenus eft numerus. Hoc myfterium Paulus in Epifiola ad Hebneos cap, 7 .explanauit. Quanta poa fteritas Lcui, ex quaproeeÃit Aaron, in quo fdeerdoa tiumfAofaicum. Siiamejfet excircumcifioneuelope ribus legis iuflitia,quare Malbizfdek cum nondum n^

tmejjÃ¨t Leui dÃ©cimas dÃ©dit fcrc. Obfcurushic eflte* xtus. Vel refiras ad Malkizedek, quad dederit deo dc* cimas,uelad Abraham,nihil peccabis. Btft Paulunt malo fequi quam alias.

Ãt dixit rex SodomÃ¦ad AbramÃ¯Da mihianimas, ÃC fubÃ¼antiam ipfam loI* Ie tibi.

Aliam uirttttÃ© Abrahte hic inuemmus,nempe quaÂ» mado reljgt;uerit oblatM apes cr munÃ¨ra. Rcx Sadamia tarum dicittDa mihi animas,id e/l,eas homines qui ui* uunt :diuitiasautemo' quicquid pricdarum eft tibir accipe tu in remunerationÃ«. Sintiftiltberi et non fÃ¨rui. Abraham autem omnino renuit uel aliquid accipere Criurat.

Et refpondit Abram regi Sodomae: LeuauimanSmeamad dommÃ¼deum excdfumjpoflÃ¨fTorem cceli amp;nbsp;terracÂ»

Si Ã pilo ufcp ad corrigiÃ¢ calciamenÂ« ti,et ex omnibus tuis aliquid accepero, ne fdlicet dicas, ego ditaui AbramÂ»

Exceptis tantum his qui comcdc^ runtpucri, QC portion? illorum uiroru quimecum ierunt, Aner fcilicet, Efcol

If erÂ«)Â« prÂ£dicitt deum uerum .Alij dij non funt dih idea periUumuemmdeumiurat.l^ihil omninoreciÂ» pio,id efl,planÃ© nihil de omnibus quÂ£ babes. Hoc enint po/jet redundare in iniuriam dei, z^nomendei uilefce re.Nonperinduftriam meamdiuitiasiUas acquifiuit fed ex beneficia dei accepi idas. Quod fi ego ifta Ã te dona acciperem, iam omnes uicini dicerÃ«t: Ecce benea ficio regis Sodomitarum ditatus efi Abraham,o-fic aufirretur gloria dei, cum deus ipfefit, qui me dttauit. Auditis hiepeÃ«lus alienum ab omni auaritia, ut feirent deum autorem harum diuitiaru. Domimts etiam dicit quod nemo militet fuis fiipendijs unquam ; debetur mi^ litibus uiaticum.DicitigilurAbrahamâ.idi habeant fuum uiaticum,Gr partem quÂ£ debetur ifi tribus uiris, Aner, Efcol,cr Mamre. Etiam ipfe Abraham potuifit fet aliquid accipere, zy id iufte,fed ne male audiret mt nendomini,noluit:tamendixit,focijaccipient..^]tjant nonparratio de foeijs. llli enim non erant orc^natii deo,utficnomenittiuspriedicarent.Abrahamdatusin exemplum omnibus gentibus,utuideant omnia bonlt;t dariÃ deo hominibus,fiuc temporaliafint, fiue ccelei fiia.Etfic inhortantur,qu() etiam deum idum uere bo^ num colant Ã§y obferuent.

AVDIVIMVS nuper infignes triuphos Abra^ biepatriarchic, nbsp;nbsp;eximiam eius rcligionematq; Ube*

tulitatem. Deo enim dÃ©dit gloria, Gr Malkiz^dek dea cimasobtulit,i!lumfi(mmu facerdotem,ChriÃuin ina ^tMm,pr!euidensin regeer facerdotedlo.Quamuri, utttuper mom(i,uaru efl ibi leÃ©lio.I^ampoteftis expo nere, quod^Aalkiz^dek dederit Abrahic decintMXtÃi epiÃola ad Hebrieos dicit Abrahamum dediffe.Buche rins iÃ¼ud etii ob/Ãªruauit er alij. Hoe autÃri peculidt re efl humano generi, ut in proflieris fucceflibus extole latur animo, er obliuijje incipiat dei. PorrÃ³ in his qui uera uirtute pra;diti funt ,contrd accidit ; nam hi fem* per utranq;ÃrtunÃ¤ fecum cogitant,ut cum fllices funt, fciunt etiÃ fieri poffÃ¨ in hac uita,ut cerumnof' fiant. Igt tur pofl magnos illos triumphos iterum tentatui efl Abraham, ut fibi timeret : quia enim tarn potentes re* ges uicerat diuina manu, timebat fibi,ne cum ejfent res fitÂ£ tranquiUa: er fecurlt;e, quodammodo ab iflisoppri meret^. Et quia non mediocris metus erat ifle, iterum confolationem accipit 4 domino,quod hie dcfcribitur,

BOftquamaSt hÃ§cgcftafant, fuit uerbum domint ad bram in uifione dicenstNe timeas Abram^ego fum pro udio lua, ÃC merces tua copiofa ualde.

â Jd f/1, poftquam ho! reges tdctt : cr eÃ modus toÂ» ^uendi HebrteorupeculÃ¹ris. AliocutusefliHumdomi nus in uifioneprophetica. Quidam addidcrunt, ififacm vvK-nf, inuiftonenoÃ¢is^uod Hebriea nonhifbent. uifio prophetica eÃ .vident autent prophette nonnunquam obldtisÃeciebus, nonnunqui fine illis.Neq; ueriÃmileeÃ tunc noHemÃiiÃi,niÃ firÂ» taÃis aUudant ad turbationem mentis,qult;e tunc AbraÂ» ha: er at.V nde etiam de JVtofe legimus,quod ei domima in turbine apparuerit,per aÃ¼ufionÃ«,quod angore menÂ» tis premeretur Niofes crc.

Proteilio.} EÃo reges ifti AÃyrij, tAedi,et Gr A â ci,quos iam debelldfli,iterum infurgdnt, uel molidntur aliquidinte, tu fecurus eÃo,extra omnepericulueriSt Kc timeds,ego defindain te. Si dominus pro nobis,quit contra nos^ Si ipfe fcutum noÃru eÃ ztr pro teÃ¢io,quit tiocebit?

lAercescopiofa.) Kabebis mercedem ex me IonÂ» fe dmpliorem,qudm Ã abÃuliÃesÃolia, rctinuiÃct tibi dliquid de prteda tUa. In ÃneÃiperioris capitis auÂ» diÃis, Abrahamu nihil deÃolifs tUis accepiÃe,fcd reÃi tuiÃe SodomitiseyGomorra'is,quibuserdnt ablata. Et quid animumÃtum ab hifce terrenis alienauit,longe tnaiorem mercedem, ineffabilem reperit. Hoc noÂ» bisÃepe etiam cogitandum erit,nc terrenisfilicitatibus

ENARRAT. IOAN. OECOL. deftituamur,ejjÃª longe alia premia repofitanobisc gaudia. mifer lÃ¼e diues in euangclio bond fud in hoc fe culo hdbuit. Et (judmuis etidm Abrdhdm in terrd nonÂ» nunqud dd confoldndu dlios,mdgnii donis d deo dond* lus Ãdt, tdmÃ© nihilominus expeÃ¼duit longe dmpliord, nempe uitdm leterndm.

Et dixit Abram: Domine deus quid dabis mihi cum ego incedam abft^ libe riSjSC fihus difpenfationis domus meat fit iftc Damafeenus Eliezerf

Infer d/w etidm multu turbdbdtur Abrdhdm,quod fobole cdrebdt.Promittebdt enim ei deus plurimÃ pofÂ» feÃionem terrlt;e, dlid bond'.uerum cum cdreret proÂ» le nonpotuit l^tdri, unde triflitid circunddtur timo re mdgno. Et deus nonunqudm non fine cduft fic perÂ» tnittit fuos tentdri .Accedit,fiipfe interiret,benediÂ£lio iUd ztr domus totd periret, er dd Eidmdfcenum iÃ¼um uerndculum uel emptitium ueniref.qui ÃrtdÃis hoÂ» mo fdtii idoneus fiat dd res domeÃicds perdgendds, dt non item caeleÃium arcdnorum confeius ztr pdrticepSf proinde no obleddtur Abrdhdm in miniÃerio fuo. EtÂ» fl iOo poÃed ut ÃdeliÃimo miniÃro utebdtur, ut licebit infequentibusuidere.

Et dixit AbramiEn mihi non dediÃi fernen, amp;nbsp;ecce fill us domus meÃ¦ hÃ§res meus eftÂ» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Repetit

Repetit iÃ¼ud, quo mugis teftetur animi fui dolorem : Videte quanti fÃ¨cerint patriarchÃ¦ benediÃ©lionÃ« iÃ¼atn domini. Quamuis aliam promifionÃ«habuerunt,quÃ nt M carnalein prolein folumÃ^eÃ¤drint. ExpeÃ¢abant e* nim omnes uenturum C hriflum. Et fuprÃ audiftis ipfi Abraham de fuo feminebenediÃ¼ionem promiffam. lam interceÃ'erant multi anni,cum talispromiÃio ei da ta effet:appetebat firÃ¨ annus nonagefimus,cr nuÃ¼a ad hue Ãgt;es prolis,unde impatientia quadam cruciabaturt falua tarnen interim fideindeum. EÃ®equaquam putaÂ» bat deum non eÃe ueracem crc.

Etecce uerbum dominifuit ad ilium dicens: noneritillehÃ¦res tuus, fed qui egredietur de utero luOjille haeres tuus eriu

Hifc er at confolatio. Putas fortaÃe promiÃionent fonare in aliquem Ã¨fioniUa tua, quem in filiu adoptes: ne ftc interpreteris, nam ex te prodibit, cr tuo femi ne,cuius funt iÃte promiÃiones.

Eduxit^ eum foras, Sf ait : Sufpicc quÃ¦foccelum,Ã´f numera flellas, fi po^ teris eas numerate : amp;nbsp;dixit illi : Sic erit fernen tuum.

Quoniam magna erat tribulatio fanÃ¢tuiri,prou pterea etiam magna cofolatione opuscrat.ltanondea t i

ÃflitdeusbeneÃcerefuis. Dicit,Â£duxit.Quidlt;imexÂ» ponunt ejjÃª hiÃoriam, quodproduxerit ex domo, er quod monfrMerit ei caelum, ut uerba fonunt. Sed alif prophetiumer uifionem propheticum fÃ¤jje dicunt, quod in mente fua fic uiderit illd. Supra etii prtemifitr quod locutus fiteideusinuifione,ficutetidmapudaÂ« Iios prophetM legimus. Cluidam duÃ¢us in H ierufalent nudus ambidoMt erc-ita uolunt etiam in uifione Abra hameduci,ftcq;uidijje feextradomum .Duodicitin hue promiÃionemempe fernen Abrahae Ãtturum innuÂ» merabile : namfteÃ¼ec numerari nonpoffunt, ut habeÂ» tur inpfalmo:CiÃ¿arÃ¼nonefl numcrus.PraetereaftelÂ» U lucide funt,Ãdgentcs er clartÃ©. infuper etiam maÂ» gnificentiam er gloriammagnam promittit.Hi qui funtuereÃlijAbrahte, iUuftrandierunt fummaclariÂ» tÃ¤te. QuiiÃ»Ã¢ifuntueram agnitionedeiperChriflu, ut apud Danielem, iÃi reile fteÃ¼is conferuntur. EtfiÂ» cut fledtc in claritate fua diÃirunt,ita er eleÃ¤i dei. Di cit: Sicut fleUtc lucidae funt,ita etiam pofleritas tua erit dara. Non autem de poÃeritate fecundum carnem loÂ» cutuscÃ,fedetiamfeminieiusfecundu/}iiritum,quod deus multo magis glorificabit. Licet Dauid, Salomon, er alij pne cieteris in mundo claruerint,femper tarnen iÃ¼a fpiritualia bona maiorufunt exiÃtmanda,quÃ¤m fxtcrnatranfiiorÃ¼,

VrrficulumiflumapojioÃ®uffufÃ§^deiji uerfatinepi gt;nbsp;flolis Galatarum ^3' Komanorum,ut nobis jÃ¹ndament tumuerÂ£rdigioms(3pirtttttsoÃendlt;it. Ã¼amhi funt ^ui reputitntur apuddeumiufti,quicreduntdco.ita^ falus ueliuÃitiaex ÃdccÃ, lt;3- non ex operibus. iion cnim hic Ã:riptum eÃ : Et operatus eÃ Abraham hoc uel iÃud opus,Z3 rcputatu eÃ iÃ¼ud ei ad iuÃiliam. Sed credidituerbis dei,quamuisnuncelfetuettdus. Similit ter uxor Sarai,quamuis prouedioris lt;etatis erat,nihilo minus tarnen prÃªter Ã:em crcdebat in Ãiem gt;nbsp;id eÃ, in deum .lÃ¼aeÃ igitur prima er unica nbsp;nbsp;maxima uirÂ«

tus fÃefidere deo. Deinde iUa fides alias uirtutes in ho mine operatur. De iuÃitia nos non loquimur,quemadt modum philoÃjphi, qui diÃiniunt earn eÃe uirtutan, qua: unicuiq^ fisum diÃribuit: fed ipfam uerÃ¤ pietatem, qua;probaturÃ deo, unde hominÃ©iufium appcÃ¼amus. Tametfi in hac uirtute fit, ut unicuiq^ quod eÃ tribuat. Dei enim eÃ omnis gloria,nofira uero eÃ omnis confit* fio ^3 ignominia. Eapropter cum nihil tribuimits ope ribuf noÃris,neceÃc eÃ confiteamur peccata noÃra,et nihil nos eÃe non pudeat diccre, nihilq^ fublime de no* bis fenliamus. Deo autem qui efi fins omnis boni rede afcribimHS,quicquid nobis accidit boni. Et cum mifert*

ENARRAT. IOAN. OECOL. cordiÃimus eÃ,reÃ¤e confidimtu ei.lam autan quanda de Ãde fit mentio, ne Ãolum cogi tei lÃ¼am fidem, quant fortdfifis tefingis habere,fied de iÃ¼a uÃ§ra,qua; motu^ eÃ Ã)iritus fanÃ¢t. Et quiÃ^iritu dei agutur,hi filij dei fuitt, ^iritufanÃ¤o excitanteita peÃ¤oraeorum.Etcumfic â totos nos committimus deo, tune tierafides eÃ in nobis, Tametfiabhorreamuscrederc refurreÃ¢ionÃ«, quÂ£con tra captum noÃrte rationis eÃ : fi autem reÃ/exerimuf inuerbum dei, credimus Gr Ulud, fiquidemÃiritu dei agimur,idq; in iuÃitiam reputabitur.C (eterum tdgt;i mo tus diuiniÃiritus,ibi incitatio ad omnia lt;dia bona opeÂ» ra,quie deo placent.

Videmus id fidei proprium effe,quod poffit ilia per fiel, GT indies ere feere, quandiu fumus in hac terra. Etiam difeipuli dicunt : Domine adiuua infirmitatem noÃram.Etiam fi credamus, tarnen non itaperfiÃ¢e eÃ cognitio noÃra, uel fiducia, quin'poÃit magis pafici. Vnde dominus nouis promiÃionibus exhortatur er confirmÃ¢t beatumpatnarcham. lllaetiamnoÃram in firmitatem

IN GENESIM* Â»4-9 ^prmitatem rede confirmarc po/Junt. Dicit:Umolim eduxi te^ O' f maximis periculis liberaui te, protelxi^i tein hunediem nbsp;nbsp;nbsp;Quamuis ibiferibatur, Et credit

dit do)nino(illiui enim firÃ¨ oblitus eratn in pracedenti uerfu) non tarnenputandum eft, quod non antea credi derit, etft illud ftyiptura nufiquÃ¢ alibi fubiunxit : ueru quia ibi maior turbatio,quam in alijs temporibu5,ideo rede fubiungitur. V nde Paulus eum locum citÃ¢t, ubi fcripturaprimo (idem laudat. Cerium yrnon reliquit fine fide:fed ficriptura fidem eius nondum commendaÂ» uerat,ideo apoftolus duntaxat kune loeit adfumit. ReÂ» ffionditAbrahamt'Damihialiquod fignum, utfeiam mefirehanredemoc-

Refpondit ei: Tolle mihi uitulam tri ennem, Ã´d capram triennem, atc^ ariess tern triennem,turturem quocÃ 6c pub lum Columbae,

A ccepit igitur omnia ifta ad fe, 8C di* membrauit esi per medium, pofuitÃ§ unumquodc^ membrÃ» Ã¨ regione com paris fui,aues uero non diuifÃ®t.

Hic oftendit Kofes,quomodo deus inieritfixdus cit Abraham,adiundofigno quodam externo,nempe faÂ» crificio.Tradathunclocum CyriUus contra Iulianum fatis dextre, o oftenditfitifti hune morem C haldatan

ruminpacifcendisfxdmbw. SolebÃ¢ntdiuidereM/ru uelporcum, hi quifadufinibantyfolebant trafinre per diuijutn taurum-.in unu hituf um pars,in dliud alte ra ponebatur,et imprecÃ¤tur fibijpÃs talia: Nifi Ãxdut hocferuauero, ipfeÃcdiuidar. TalequiddÃ¤ etiÃ¤apud Romanos in antiquiiÃxderibtKpacifcendisinucnitur, Soletfe dcuipropter immenfam mifericordiam huma HÂ£Ã-dgilitati accommodare. Deo non eft opus taliÃ* gnoyfed noflra Ãagilitas illud requirit,unde iuÃÃt Abra harn tales uiilimasponere.ignis deinde tranÃt,qui dei typumgerit. Indeetiamquorundaerrorinoleuit, qui deum ignemputarunt,quod deus in igne apparuit etc. Hoc erat tuncindiciu ÃtniliÃimi Ãxderis. Deusigitur conÃrmarat Ãc fidem Abrahie,quem uoluit huiuÃnodi ceremonijs uti, quibus maxime fides eius confirmare* tur. lam nobis multo certius pignus dedU in filio, qui pro nobispajfiusefi. TriÃªmaperfiHifiimatietatisfunt. Hon accipit uilem uiHimayCy inutilem. Accepit quod erat ex parte pecuinum,cr ex parte aliqua coelefle:pe cuinuin diuidalur, calcÃe non item. in medio diuiÃt iu xta morem C haldteorum animalia iÃa.

C uram habuit Ãtnilus AbrahÃ¤, ut fitcrificiu Ãtuta e/fiet quammundififimum, Erat etiam in hoc loco tenÂ» tatiÂ»

TN G E N E S I M* 150 tatio-Opus igitur magna uigilantia. Expeifabat quan do dominus adelJctfuaconfolatione.Difcamus etiant hoc^nenosceffÃ¨musaboratione.

ABrrfbttm omniumfidcliumpatereJl.ReÃjtcia^ . mus in promijf lones (piÃ¦illidatitfunt, neg; fo turn inÃtturas,fedctiam inprtefentes. QuiautemueÂ» re Ãlij funt AhrahÃ¦, crucem cius diligenter cogitant^ guam uel ipfe tulerit,uel ipfius pofleritas:nam tunc cti cruce premimur,fidcs potiffimum probatur, anfimus , uerefib} Abrahie-Etficutipfe Abrahamprobatuseft^ fie fimiliter omnes eiuspofleri probabutur. Vnde cmn deus iniretfaedus cum Abraham, oÃendit ei quÃ m gra , uia elJetpaffura foboles eius. Ex quo difeimus quantle funt perfecutiones iuflorumfuperhanc terra. VixeÃ aliud,quod ita nos confirmare poteÃ, quÃ m quod alibi funt premia noÃra repoÃta,cu uidemus optimos quof que fuper hanc terram affligi. lujferat igitur deus AÂ» braham accipere uaccam cr capram Qr arietem, deiÂ» inde turturÃ« er columbam. Sacrificiu illud in fe prxÃ gurabat inter clt;etera,coditionespopuli. t^am utuacca affuefeitiugo, erfubiugakseÃ, itaetiam poptdusiÃe iugum erat laturus. Et quod fub lege erat er fub pecctt to,caprlt;ecomparaturolenti. Etnihilominus prpicipii , turn habiturus erat populus iÃe in terra, quernprinci^

patum defignat artes. Inde in turture colnmba dupK cem ftatumdefi^nari dicunt. Ã¼ainaliquandiu popu^ lus in heremo uerfatus efl, ut turtur .poÃea fub teÃ¼is Zy terra,perquod columbtecomparatur. SediÃ¼are^ linquamus.

Cum^, fol occumbcrct jirruit fopor fuper Abram, Qi. ecce horror tenebroÂ« fus 6C magnus irruit fuper eum.

Incertum eft, an hic de fole externo loquatur Mo* fes, zy'an prophetice didum ftt, ut ctetera. Quamuis egomalim tempus reÃiondere tempori. Quafi dicatt TuturÃ¼eflinnouiÃimis iÃ¼isdiebuseye. utoccaÃus foÂ» lii nouiÃimumtempusdefignet.GrÂ£ci Abrahamumin fcxsfler/p cecidiÃe dicunt, idefl, in excefÃummentist Hoc etiam Adtecuenit,cumexcoÃa eins Heua lata eÃ,Ã¼bietiam Adam prophetieodono illuflratus eft.

Ãoporis genus eÃ, ubi animus lÃ¼uÃratur co gnitioneturaru rerum. C ogniturus erat Abraham, utfeipÃiminterpretatur,quantasperÃecutionesetipfe er populns dei paÃurus eÃet. Hteq; per caliginem'Cr tetwbrashuiuÃnodi nobis deÃgnantur. SicutluxÃri filicitatem Ãgnat,ita nox er tenebne aduerÃtates.

Et dixit ad Abram : Sdendo fcias, ^uod peregrinum futurum fit fernen tuum in terra nonfua, Ã¶t^feiuient eis,et

TN G E N E S I M. iji ilH affligent eos quadn'ngcntis annisÂ» Patriarchs faniii Ifaac cr Ã¯acob pcregrini in hac terra, coafli etiÃ abire in Aegyptum propter firnem. Etin Aegypto ualde afflifii fÃ¹ere,hocq; durauitper ^nnos quadringetos .Tametfi lofeph regnaret in Aegy nbsp;nbsp;nbsp;contint

pto, nibilominus magna ex parte contemptifunt ab oa t^iioâcana mnibuspopulisymaximecnmpofteafurrexifjÃ¨tnouu! rex.Non necejjariumutexponatishunclocum, quaft ^cheriu perpÃ©tuas perfecutiones in iflis temporibus faniiidei i^QciteÃta habuerint-.nihilominus fuere femperperegrini zsquot; les, nuUamqi folidam filicitatcm cr confolatione haa bebant. Si quis igitur uelitfolum rej}gt;icere inprsfente filiatatem fuper hanc terram, quid egre^um pofleria tas Abrahs habuifJÃ¨tfLonge melior conditio impioru efl,qui nunquam deum cognouerunt.

Veriintamen gentem cui ferufturi funt,egoiudicabo:0C poftea egrediens lur cum magna fubftanna.

Hsciterumin confolationemdiÃ¢afÃ¹nt. Nonerit impune impijs, quod bonos perfequuntur. Nam licet pij propter fimplicitatem fuamcrinnocentiÃ¢ feipfoi non uindicent, tamendeum habentultorÃ«, qui non int tdta [met qus infilios fuos patratafunt. Poftea enim le gimus fubmerfum P haraonem, er uarias plagas fuper terram Aegypti immiffas,qus planÃ© manus deiuindit cantis erant.

Subflantia.) Id eft,diuitijs multis erÃcultatibut* Sed paru fiitjjet hoc patribufillii fanÃ¤ii,ftljgt;es alttJM in bis rebus tranfitorijs coUocandaeffet. lUa tarne con tigerunt'; ut nos melioremÃgt;em Ãituraru rerum capias tnu4,f guidem uerifilij Abrah^ Ãterimus.Crux firen* da eft,er omnes qui pie uiuere uolunt, perfecutionent patientur.RepoÃta omnibuspijs eft corona in coelis.

ldeft,morieris. Rteflperiphrafis mortis. I^equa* quam Ãc fiÃ¤Ãet dem locutus,niÃ repoÃita eÃÃetjÃes alb bi iuÃis. Quiduerti in cinerem er humum,Ã eÃet ilie exitus humame uitÃ¦ Ã}lum,er mhil reliquum nobb ex pedandum ^Dicit, in quiete morieris, er in numero Seth,'iioah,emanoch connumeraberis,qui deo pla* euerunt. Et nunc quo^ eledi dei,er quideÃtndiÃicÂ» runt hac uita,dicuturquieÃ:ere in Ãnu Abrahte. QÃ¿od addit,in caniÃ¤ebona,indicat bona feneduteÃiturum, er fatis longo tempore uidurum.

Generatione autÃªquarta feuertenÂ« tur huciquia nondS eft cÃ³pleta iniquiÂ« tas AemorrÃ§i ufq^ nunc.

Eilij tui Ãeruient in Aegypto uÃJ in quartam gene rationem. Non didtur centum annorum proprie gene ratio,Ãed tempus uitie uniushominis. Leuigenuitchtt

IN G E N E S I M, 151 4th,Caath genuit Amram, Amram genuit Aaron, Aa rongenuÃ¹Bleazar,BleazargenuitPhinees.VbiqMn que generationes habetis,zy-tanto tempore popultÂ» per feuerauit in Aegypto. Namnon Ãierunt ibifupra trecentosannos.Alij annipertinent ad ifaac zj- Abra* ham, utimpleatur numerus quadringentoru annoru. Ttifcamus cy nospatientiam cr humilitatem,ne defi* ciamusintcntationibus. Hamubi tempuserit,etiam (pf: liber obit populum fuum.

tniquitas.y Terra ilia promiffa erat filijs dei^ quia iflipeffimi popuUMdemus iuflitiam dei,qui Ion* go tempore expeÃ¢at malos, Ã uelintpÃ¦nitentiÃ¢ dgco re:ubiautem numerumpeccatorum fuorumimpleue* tint, non amplius locum paenitentia inuenient. A lias implctio peccatorum eÃ, quoties repugnatur Ã/iritui fanÃ¢o.

Et fadum eft quod occubutt fol, amp;nbsp;Â£tda eftcaligo : Qc ecce fumus fumans, 8^ lampas ignis pertranfiens inter diup Cones illas,

Vel fDmaxfÃ¹mi,uel titio ignis tranÃt inter diuiÃa^ nesuel dijpofitiones. EratiÃ¼a admodum grauis uifiOt quÂ£ diiia Ãdt de Ãlijs Abraha. Et Abraham iteru cots firmaturperaliud fignum. Nam ilia ipfa caligo maxi* nam tentationem praÃgnabat, uidcntur reÃi*

cere tempus AntichriÃi in quo grMiÃima fÃ¹turdejl dffliÃ¢io, or multo grauior qudm unquam fiÃ¢t, ctiam tefte Chrifio.lbicerte opus erit magitd pdtientid cr fiÂ» de. Audiuifiis fiuprd quomodo cdprd ,dries zyc.diuifd funt in dudspdrtcs, illds pdrtes diuifioncs ucl dijfioÂ» fitionesuocdt.

[n dÃ¯e ilia pereuHit dominus fÅdus cum Abram, dicens : Semini tuo dedi terram iftam, Ã fluuio Aegypti ufqj ad fluutum magnum, fluuiÃ» EuphratemÂ»

Externo quoddtn figno fidem Abrdhiefirmduerdt, fed nuncidetidm uerbis promittit,quoduelit femini eiusddreterrd promiÃionis,qudmpopulus tfrdÃ«ltdit diuoccupduitÃlici t:yquietd poÃÃeÃione, quÃ¢diu mdit fttinfideuerdergddeum. Ã¯Uuddutemflumen quiddtit putdntejjÃ¨ Ã®iilum ,fed ÃÃ¼untur. EÃpdruum flumen quod diuidit inter Aegyptuin et PdLeftindm, ubi eft ci uitds Ainocorurd, nbsp;nbsp;ubi terminus eft Aegypti. Ndtn

Hilus non dttingit ipfdm PdheftindmÃÃ¤fluit tn mare , Peluftum. Ab iÃ¼o igitur flumine ufq^ dd Euphrdtem, uitrit

I N G E N E s I M â¦ IÃJ Kf fw Damafcum, ubi Euphrata uifitur,ddbo terrant: PotrÃ´ iÃ¼i poptili,qui rcgionem iflam inhabitarunt,ont ncsdeletiÃmt,exceptislebufais,quialiqudnto tempo rcmanferunt.Dicit: Qtiamuismagna^turafit affli^ fiio pofleritatis tuse, exaltabo tarnen earn prÃ¦ clt;eteris gentibus. Ã¼oslonge filiciorein patriam cxpedamus^ unde olim cxciderunt hoftcs noflri diabolus cum focijs fuis: introducemur duce C hrifto,qui uera eft promiÃio Abrahce,inaterna uitam.t^amalioquicu tantisaffii ilionibus nihil aliud expeflare, quÃ m huius terrÂ£ inÂ» habitations,uideturprÃ¦iudicarediuina: benignitati,

BRopÃ¨ intuentibus nobis fcripttiras,paut ca occiarunt, qua: non ab amore huius fcculi iure nos auocent. PromiÃioncs ca nim Abrahte magis ad Ãiturum Ãeculunt pertinent, (^adintemu hominem reÃrmandu, tama etfi de externis quoq;nonnihilfonent.S ed iÃ¼a externlt;i quÂ£tot amaritudinibus rejÃerÃt Ãunt,parum aUubca feunt. AudiÃis heri quata crux et tribulatio cu promift fione Ãemini Abrahlt;Â£ priedicetur: id ipÃumetiÃ¤ nunc quoqÃicebituidere. 'tJondumdonatuserat tfaaeÃlius promi/Ãtonis,zy naÃciturperÃecutor iÃmael, quiexce^ pturus erat ifaaC'Etiterum in ipfo Abraham duasget

ENARRAT. ÃOAN, OECOL tterationcs inuenimus, unam bonorum, alterum mala^ rum. Sicuti in Adum flalim proponitur C ain zy Abel, apud i^ouh Semer Iaphet,cr Hamirrifor patris'.itd hoe loco nufeitur jfmaÃ©l, qui annismaiorjitit ifMco^ Is nafeitur ex anciUd,ilaac exlibera. Uunc locum apo flolus in epijlola Gdldtarum bene expendit, quem lege repoteritis.

Itacp Sarai uxor Abram non genuit illi:habuitautcm ancillam AegypnÃ¢, nomine Hagar.

Mirabilis deus inoperibus fuis,qui magniÃedri uult, unde ex rebus nihili magnd Ãciens, gloriofus o* (lenditur. Si Sdrai fcecunda Ãdlfet,uel etia ndturd non fcrilis,eriuuenculdpepcrijfct,nemotribuijfethocmi rdculo. Item neq^ legimus Sarai bldfphemd,uel promif fionibus domini cbtrddicentcm,fed omnibus modis ere dcnteuhpracipue eaqute ad gloriam dei pertinebantÂ»

Dixit^ Sarat ad Abram ; En prohi* buit me dominus ne parÃ¨re, ingredere quÃ§fo ad ancillÃ¢ meam,fi forte Ã¦dificer ex ea:Ã´(^ obediebat Abram uoce SaraÃ»

Etfi Abrdb.:epardefideriumprolis,quia nuplite potiÃimum propter prolem funt inflituta, uidebat tau men lÃ¼a fe ineptam partu, er planÃ© fierilemiunde hoc ttdtuÃ¯ic tribuit, dicenst Dominus conclufit, id eft, noa dignafus

IN GE N ES IM* 154. dignitMeftmihidarc ut Rarerem ,/Drtlt;^is prowiffio ad allant, non ad me pertinet: ideo ne irrita fit promtfÂ» fio illa,pcrmittotibiancittam Hagar, faltcmutoâdi^ ficerexca,ideji,uthabeainfilios. (^uemadmodunt ^cUÃcare Ãmiliam Exodiprimo habemus,pro dare Ãi tnilias et pueros, ita hic etiam, Denique is mos erat zx adhuc efi apud Etbnicos,ut partus anciÃarum Ãnt dot minorumztrdominaru. vndc etiam ipfagloriabatur departutanquamfuo. PorrÃ³aninhoc peccauerit Sa rai,quod permiferit uiro anciÃ¼am,multi controuerttit.. Si autem quis hanc fidem coÃderat,qua hatcada funt, nemofkcile Sarai condemnabit, ISlonconceÃitaliquid libidini,uelpetulantiat, fedfolum/fedauitut lt;ediÃcat retur ex iÃ¼a. Et Abraham iKquaquamÃciffet cogreÃt fumadandllÃ¤, nifidataabuxore fÃ¹iffitpotefids^fcics Hticj; uirum poteflatem fui corporis non habere. Cum autem uxor in hoc confentiat,fibi non fieri damnu.fed lucrujuerifimile eft uoluntatÃ« effie dei. Et cum iUa fieria lis iam effet cum ha:c permijfa efl Abrahie, nequaqud cenfendu efi fitdam iniuriam coniugio.indicium pr^t terea eft mag^fideidefideriÃ¼ habendÃ¦prolis. (iuet rula auicm htec Saraiuerba funt: Dominus non dignit tur meeffe matrem z^c.

ENARRATÂ» IOANÂ» OECOLÂ» annorumjquo habitauit Abram in ter* ra C hnaaOjÃ³^ dedit cam Abram mariÂ« tofuoin uxorem.

Qui cum ingrcfTus cfTet ad Hagar, concepit illaiuidens^ fe grauidam, ui Â» lipenfa eft domina eius in oculis fuisÂ»

NoÂ« contempfit Abraham confilium uxoris, per* fuafui quodainmodo non cffe aliquid partus /peÃ¢andu ex Sarai.Ueq; fernenpromijfum erat Sarai,fed folunt AbrahÃ¦, qui tunc erat annorum feptuagintatrium, ad quos accefferunt decern anni, ex quibus longanimitai patriarcha apparet.Magnitudinem etiam uirtutis Mo /cs hie commendat. Vere folent humana confilia ita jiet ri,utpoftea iUorurn nospoeniteatiztr unde nonnunqui eramus maximum fÃ uorem', inde experimur ingrati tudinem. Scriptura congreffum hie dicit,pudice de his rebus loquens. Hagar poftquam cocepit,/latim fuperÂ» biebat in feipfa quafi dignior effet,et deo gratior quant ip fa Sarai domina, cum dominus nonnunquam talilt;i dona indigmoribus lt;eque cocedit atq^ pijs hominibus, Superbiebat inquam ancitla, quafi Sarai Ãerilitatent iUam accepiffet ex malcdi{tione,cum deus ex fterilita* teiUa glori)icanduserat,ficutde cteco 4 natiuitate ton (tnnis 9. legimus,

I N G E N E s r MÂ» fuper te eft: ego dedi andllÃ¤ meam in ftnum tuum, quÃ¦ uidens quod conceÂ«: peritjUilipendorego inoculis illiusiiu^Â» dieet dominus inter me SC inter te.

CÅpitexpoftulare cum manto Sarai. Videtis hic curas domeflicas, cr opus elJÃ¨ gubernatione, nefrmi^ lia infolefcat. Vnde Sarai, ut anciÃ¼am fuperbientem Abraham humiliaret,pctit,expoftulat(j; tanguam dot mino cr marito,dicens: Tu in caufa es,quod offrndor, potuijjÃ¨s id auertcre.Tradidi itlam in finum tuum,quie iammecontemnit. Res ilia non inultaapuddeum erit. Relinquo iudicium dco. SciÃ¼t iHam fuam amaritudinÃ© nuliercs ubi grauius contemnuntur.

Dixttautem Abram ad Sarai: Ecce ancilla tua in manu tua, fac il It quod bo num eft in oculis tuis,8Ccum affligeret earn Sarai,fugit ilia Ã facie eius.

Reliquit ancillam in poteftate domina,ut lÃ¼am hu tniliaret. Nimirum hoe diuino /piritu adum efl,ut fint tim etiam ab initio uideretur, qualis iÃe partus fitturus ejjÃ¨t. i^amquiexfuperbao- feruanafcitur,fuperbu f^'Ãruileingenium habet, deniq; oneroÃus pijsomnit bus erit. Tnde indigna ilia cum talipartu domo Abrat ha. iÃ¼aautem correpta, fÃ¹git:fiue uerbis uel minis uel Krberibus idÃcerit, non [cribitur. Verum iÃ¼a noltdt

Inuenit autem cam angelus domini, i'uxta foneem aquae in folitudine, iuxta ilium inquÃ¢ fontem, qui eft in uia SurÂ»

Dixit^ ad earn angelus domini: Re uertere ad dominam tuam, 0^ humilia te fub manibus eiusÂ»

RcufrfurderdtinAcgyptttm, unde abduUdÃiitcii p tiud orferud, f :d inuentd efi db dngelo, zy cum idUt effet huinilidtd fdtis,nimim plordret in folitudine iturd in Aegyptum,Qr igndrd uilt;Â£ eycAtduidetii confuetuÂ« dinem bonorum uirorum femperfudin confoldtionent hdbere. llld propt er Abrdbdm confoldtd efidbdngen lo,qui confilium dedit redcundi in domum, zy humiliai andi fecordtn domina. Vere utile confilium eji omni* bus iff is, qui non funt inter filios dei ,ft uolunt euddere pcends, ut h umilient fe,zyfic inuenient hdc unied uid ^dtidmddo mino. QtioddutemangelusiUamaUoqui tur,nimirum fit ut exponeret peccatu fi(uin,quiacona frÃiones hie deo Udlde placent, pldcdturq;per iUds.

num lÃ¹gio,0ââ^Ã¿i'lt;^fifo,conl^eÃ¼uindominlt;emeÃ¦ tÃ´le rare non potero orc. Atqui ftatiin audit fanÃ¼ conftliuÂ»

Rcuertere.) EflapudiÃ¼am mifericordiajnoneÃ tanta feueritas in illa,fi te humiliaueris, neque ampliui Ã)reueris. Tuum eflilli obedire ,G^mentinifci olftcif tui:tuferuaes,illadomina. Ex hoc loco difcanthi,qui ab ecclefia exeunt,faluti non meliuspoffÃ¨ cofidere fiMt quÃ m ut quamprimum fefe humilient, cr Ã d dominant fuam ecclcliam, quÂ£ ucre libera cfl, redcant, unde o-ipft bonos fruilus poÃintprocreare,

Rurfus^ dixit ad earn angelus dos mini: MultiplicÃ¢do multiplicabo femÃª tuum, QC non numerabitur prÃ¦multÃ» tudine.

Dixit^ad cam angelus domini:Ecce lu pracgnans es, SC paries filium, uocas bis^ nomen eius IfmaÃª'l : audiuit enim dominus afflicfÃ¯ionem tuam.

Etiserithomofyluefl:ris,manuseius in omnesjÃ³^ manus omniÃ¼ cÃ³tra eum, amp;nbsp;in facie omnium fratrum fuorum ba bitabitÂ»

Ne propterea defies,quod[ub dominaes,^^ ferua: nam Ã humiliaueris teipÃm, dominus dabit tibi maximam benediilionem. C e rt c magnus numerus eÃ

ENARRAT. IOANÂ» OECOU eorum, qui fcruÃ®li ingenio in domo Ajgt;rAhÂ£, hoc eji in ecclc/iu, effÃ¨uidentur, qui tandemÃigiuntz^c. Dicit: Audiuit dominus deus affliilionem tuam, uidit animii tuum affliiium, or quemadmodum in hoc itinere cona titrbata c Ã®, dcjlitutaq; omni auxilio, Orajli deum, qui preces tuoi exaudiuit. Ã®^ihil damni ex hac Ãiga concis pies. Nafcetur ex te fylueflris homo ztr indomitus,adt uerfus quem omnes pugnaturi funt. liÂ£c non folum ad lfmael,fed etiam ad poÃeritatem eins pertinÃ«t. Ex iHa Agitrw, zypopuli Arabumaffueti latrocinijs uene^ runt : quales eciam hodie funt Saraceni, qtd lege hla^^ hometi tenent. De Antichriflis etiam hoc inteUigere poffumus. l^afcuntur etiam iUi in domo Abrah^e, qui fimulant fe ejjefratresnoftros,z:r pugnant contra fraa tres: unde folent nafci difÃdia. N oj non poterimus eos auertere,fi ueritatem docemus. Et quamuis oriatur ob id bcllum,tamen nobis non licet negare ueritatÃ«. Etiam ifmael uolebat effÃ¨ iuftus,habebat bonum nomen,quaÂ» fl audiret deuin. Sic eodem modo illi Ãciunt, quiglori* antur in fuis operibus. Vidt dicere:Audax erit,zy maa nijijle praliabitur contra fratresfuos. Carnalis Ãgt;iritu4 lern fempcr perfequitur.

Etilia uocauit notnÃª domfni loquen Il's cuea,Tudeus uidesmeldixiteniÃ¯n, no nne etiam hie uidipoft uidentÃª mcc

IN G E N E S I MÂ» ijr (dcirco uocatus eft puteus iftc, puÂ« teus uiuentis, uidentis me: ÃC hie eft in^ ter Cades amp;nbsp;inter BaredÂ» â

Peperitautem Hagar ipfi Abram ft* lium, uocauit^ Abram nomen filfj fui, quem peperitilli Hagar, IfmaÃ¨l.

PorrÃ³ Abram erat filius otftogtnta S)C fex annorum, cum Hagar pareret Ã¯fmaÃ«Ã®em ipfi Abram,

Quia dixit, etiam in hocloco uidipofteriorii uiden titme, erat magnum miraadum. Et Â«e ipfauidcrctur effe ingrata, uoluit Ãdum ipfum imtnortalitati confea crare, unde loci nomen ab euentu impofuit. Vt Abraa ham O'fandipatres deumuiderunt,ficiUauidit. Etfi tetur fe non perjiÃ¢am uifionem uidijje, nihilominus fe illud fu/cepi/je in fignum confolationis.Dicif.Tualloa cutaes me ancillam omnium contemptiÃimam czc. Certe hoc indicium eft maximie gratitiidinis.

Cades.) vbieftpetra Arabia.indeopetrea Arlt;t bianon multum Ã loco Cades, inpofterioribus librii tnentiononmultadehiflocis. Recenfuit Hagar,nimia rum Abraheftdum, nempe c^uod angelus cu ilia fit loa cutus, uolenscj; ftduin illud memorabile ejfe oc. Oba ferua tjuodno omnesfilij AbrahÂ£,funtfilijpromiÃio nis,fedfolumhi, quiperlfaacnominantur. Q^iexti

enarratÂ» in genesim, more nafcuntur O'uerbo deino credunt, hi lfmct'Ã©Utlt;e fimt. Seruorum enimefl timere,doniinorum autcin conjidercyfiduciitrnfirmdm habere. C^uicxÃde,hifii bj Sorte O' promiÃionisyuereq-Ãlij dei. Qjti ex timoÂ» re natiÃunt, hi habitant etiam inter coteros C hriflia* nos,o non in ueritate colunt deum,fed aut ex commo do uelmetu pnefentismali. Ethiuerfanturinjjieciem boni inÃmilia Abrahte,quorum efi magnus tmmerus. Et talis populus erit ufq^ ad diem confummationis.

Odoginta oÃex-) Pfius decern accejÃ:runt anm, iamunus .tUditerum fcriptdfunt,utcogitetis quanta longanimitate expedauerit Abraham, donee deus ilU concederet fernen ex Saraipromiffum,unde Ãlijdei nafeerentur.

Aflorum locuscap.if.defuffbcatisdeclairiiturÂ» 106.4 AdÂ£lapfusnosomnesddmonet.

Adulterij peccatunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tjj.lt;

Angelijj^iritusadminiftratorij. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tg.b z6,b

Angelorum creatio nobisnon confiÃ¢t. 7.4 Animainficriptura. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;x8,b.i28.b

Anima pro finfitiua parte. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;10 6.4

Am'jKrf pro toto homine. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14.4.

Ammalium tresfiecies. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ip

Annos tot ^uarepatresuixerint, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;79

BefliÃ¦guitre conditie. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;r^.b

BeftiiplÃ¨rocioresquurenoUupdbulaquicrant. 20.it BefliiC quare non omnes homimfubditicfint. los.b C

C41Â« Ãororem fuitminuxorem bubuit. yo.b CainÃgurahypocritarum. 7i.a.yS.b.^o.a, 63.4 Ccdn organon diaboli. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;68.4

CainapoÃidendodicitur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s9-4

Calamitatespiorum nonÃtntpocnie,Ãcd remÃ©dia.;y .b Caput conterere. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f2.lgt;.;3.a

Charanlocus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tzy.b

Charitatisuis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to6.b

Cherubim- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;;8.tt

Chrifliani Ãtnt [acerdote5,ciuotnodo inteUig. f-d CibuianimarumeÃChriflus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;143.6â'

C aniC dominicÂ£ mentio. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;33

ConfrÃio Caina. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;73

Diodorus deunt negut.

DiÃidium inter miniflros dei. Diljiututiones fimplicesfiigUnt, Diuitiie quctre dentur.

DiuitiÂ£ fiepe dimcitias dirimunt, DiuitiÂ£Ãdcodantur.

Domus pro ftmilici.

Donee quomodo inteUigendum.

Dbrietii^uitium nemo fatisuituperdbit.

Ebrietas malum.

ExcufationesfriuoU.

Ãnos reliÃ§io.

Epifcoporum ofjrndicula non funt celanda. itz J, EquorumcommodumO'aliorumanimuliutn. to,i, 'EMnoftriefragilitatistypus. 44,t. cr4J.lt;lt;

â ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F

Tides ucra. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

Tilijdei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

Â¥Ådera fxncire fanÃ¼i dei non negkxcrunt. 14 *â¢amp; TÅdemCh^diCorum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^A9b

Hieronymus taxatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SSI..0,

lofephuslifloricustdxdtur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

Uberumarbitrium Ada quale ftierit. a.b. 3;.b Idberi arbitrij uires eum^iui eeeidit reparare non poftt funt.

jJn^ieuttyiie. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;\ti,a

Lotimprudentia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i3^,lt;t.b

Litniecurfusad^uid. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;xj.a

Uianumnominaudno^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14,a. b

Miflapapiflicataxatur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;14? .amp;

Opera coniugalia extra paradiftm. ss .a Operore dei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i-y.a

Orando uigilandum- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tsg.it

Origenes primas in dblegori/shabet. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;go.f,

Parenfumhottor. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uj.a

Parentes inÃlijscompi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;112. b

hantus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ti2.(i

Patientia omnia uincemus mala. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;22 s. a

Paulilocus adHebraos deMalkizedek, anjÃ¹erit Â«a TrÃ©cTCcs Knitaip. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Â»43 â¢lt;lt; er 6

Peccatiaugmcntum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4f-a^i,

Philofophitaxantur. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ro8.b

Platonisfententia de mundo, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g y

Plato nobifcum in multisl'Ã©mit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;y

Paenitentiatnlongo tempore expeilat deus, PÅnitentiain dei oÃendunt opera, Poenitentia a/periorcm uitam requirit, Paenasimmittit deus propter pocnitentiam, P(xnalatanlt;ecrmembrorumdUus, 5s.b,$z\t Populus prophanus.

Prouidentiadei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^s.b

Promiffionesdeifpiritualibusintuendeoculis, xjg.^ ProftfgordÃ®(/cÂ«migHor4t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;g^^

Spiritus pro uento. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jbident.

Tord pro hominibus. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;41 - lt;lt;

Verbideiautoritas. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;3.6.4-lt;lt;

VefperdapudHebr^eos. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^tâ b

quot;Vidoria potiti Ãrc infolentioresÃunt. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Â»4^ â¢lt;lt;

Videredei. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t4..b

Viruxoremeorripiat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4lt;Ã®'âlt;

Zdjjimjw. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Â«4o.rf

Fo/ioj.t. uerfu^.deÃ¯e,(}uÂ£. ToUo t7.b.uerfutf. coinmunicdtiudeftfuis: quid propriumeftboni.

Tolio i8,d. uerlii 11 /egc coprehcnfuSfet qu^dÃ¤ denfto res,QrfirÃ¨crc. folio Ã®t.d.le^e.ntÃ¿y'i folio 44..i uerÃt 8. Idddremuspro ludaremus. folio jf.d.uerd fu 6. dele qui. folio 73 -b. uerfu t. pertineret. folio los.b. lege folio 107.b. uerfu t. dm* plius. folioii^.d.uerfu8.inbonolege. folioni.b uerfu 12.Ãmilidm. folio 126. d. uerfu is. fequiter* tidlcge. E-tuerfui6.dehdcre. folioi^st.b.uerfui, kge tranfire.

IN DEX.
ConfiÃionempeccdtoruindeusuult. 4^.4
ConiugumchdritdS.	39-6
ConÃcientiamala.	70.rf
Confdentiee timor poÃ peccdtum.	47.648.4
Corhumditum.	83.6
CorÃbiÃerudre.
Coruitypus,	ÃOO.rf
CoÃdex Addm gudre fumptd.	39'6
Credtune d ÃipÃs non hdbcnt originem.	7.6
Curd udnd hominis in corrddendis dinitijs	â¢ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iS.rf
Cufch Aethiopid.
D
Dcddn Ardbes.
Cei curd ergd homines.	s6.b
Ãeiuirtutes.	33.4
Deitds imperÃrutdbÃ¼is.	co.b
Deum ex nihilo omnid cotldidiÃÃ atd credit,ficile dlilt;t
mirdculdcredet.	9lt;i
rieus incorporeus cÃ.
Heus Ãepe ironice lot^uiUff.	iT-it
liecimee.
rte/perdtorum hotninum ingeniufS,
Die uno dn omnid Ãnt condita.	6.b
DieicommoditdS^	u.b
Diesutut. -	Vidi