Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell
Huybert van Buchell (1513-1599)
Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:
http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:
⢠de rug van het boek
⢠de kopsnede
⢠de frontsnede
⢠de staartsnede
⢠het achterplat
This book is part of the Van Buchell Collection
Huybert van Buchell (1513-1599)
More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732
Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:
⢠the spine
⢠the head edge
⢠the fore edge
⢠the bottom edge
⢠the back board
EPISTOLA
S« PAVLf AD TITVM, lAMRà eens per lohannent AgricohM Scholijs Kenis illuftrlt;ü4,aemulti$inlo(is locupletata-
ITEM
Di/}gt;o/}iio orationiffirt Epiflola Pauli fU)s,iu^uaMius dif^utationis feries breutter ofteit duur, Philippa Melanchthone Authore''
ITEM
Enlt;«T4tio quitdam 'm Pfalmwm LXXXIt» pid er luculettta, er doäa,omnium kâione,(yâ
' cum primis uero Pr'mcipum dtgntÃuM*
Udganoæapudlohannem Secerium
Anno Ui» O« XXXlt;
PHILIPPVS
MELANCHTHON.
Ov jiiti Aaui/ïiAeoa' agt; V j^isà v â7rî^i\Kç.
EvSiotf Mç ttku^oqâ^ î^aga|e Ão'yc) t
I» K.
No« ficDiedaleiu Chriflu/m p'mxiffèt ApeUet, ~ Vt ftcer hune Paului exprimit ore pio^
OPTIMO VI
RO, D. GASPARI AQVILÃE, itdt-T« fobatl»
1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tus Agricola \flcbsn*
S- Ã.
POSTQ^VAM PRIMAS ILLAS commutus lt;jilq; puerilcf pracattones, quid Scbolie ttoÃrie isleb'ij, difcendiis propofueraf «liquo mo Jo dtfccre, CT qua/i ttnere capit iuuëtuf, fnäuram me 0perteprectumuidebar,à eddemfuaia Me orÃitipIiciMe brcueinnteihodunt Chrtfttame doilrin£,quie morrî mjx(1iw Ãrmaret, adijcerem, tanquSpergrgdicsCfuntenimc^in pietate gra dut quidam) incogwfcendoDeoQrinpieMisflua di/t abquoufqi prowoHmnf «EgofutmommBowi eofum^quod pu/ft« iuueniKtem luxtapriefcriptum foHure debere precept oris uerba, ne uarqs ac^uefua dttomttteHHHKfrnn obliuiÃutur, id quod nwltu fine ordine wigfrwntttr, Mt f qM4m grande feat pueriles animt,altoqui jd omnia fèquaces-Sapientif» fime PoêU dixit, Qutequid prttcipies efla breuis ,ut citadiâa Percipiant ammidocties,teneaniq;fide* ⢠les, Omne fuperuacuum pleno de pc fiere manat.
Vifa eR dtttè dtgna puerorum lef}ioae,ea Paull Epta fiola,quum itd Tit»»« finpfibEam etiim mir4 q«i£d4 A i,
E PISTOL A
rotuniitas, cz breuttns in docenda uia ad pietatea commendatâ Quo nomine etiam gratameffecupio pueris no/hie curlt;e c5mij]isQuia uero tu, DodiÃi me A^uiia,pnmus occurrtÃt^cui has meas pueriles nugas oflenderem,atq; tu adfereres, eas publica lu» eem merittts eÃe. uolut fub tuo nomine lUas ipfas in publicum prodire, tum ut illlt;e habeant de» Ãnfbrcmz^rumdicc aduerfiuhoc ingratü feculum, cr contra quorundam im peritorucalumniiU ,ne dicâblaf» phemi(U,qui nihil reâum pu» tat ntfi quod ipÃÃcer'mt,tii ut tu habeas optimt animtergateÃgnt
ficationè, Bca ne Vale, Sal ueldiitis.
Kiartij.Anno
» s 3Oâ
*
IN EPI*
STOLAH AD TITVM SCHOLIA IOHANNIS
AGRICOLAE«
EPISTOLAE ARGVa
MENTVM
Brevisquidemhlt;eceft EpilioIlt;i,fipägi»M /peâef^uerwmrerum fjurttüaliumtfcÃKet fi dei^timofK Dei,BUdngelii,cr purlt;t doiltrittiie mgent eà thtfawns, pj^irUMn Pauls üt ea loquets» temobferuefâ
Priticspso ittÃrmat Paultss Epifcopssm,à quo re» I ^uiru atsse omnsa poSettSiam in docettdo,adeo ut pof pS etsam Euatigelij ho fles, palam er euidetiier cost» usncere;gt;ult;j; cSmsUat,uS 4 Isbertate Euattgelÿ,pr^» dscatsoe legis CT operti feduHialsotfli/m firäsur pij-
Deinde prtefcrsbstpngulisttattbttie^ordinibtts qui crediderunt Euangelso, Chriflsante uuit firtiiM, fatsâe cr blandster admottens,ut pc fe gerant, ne ui deantur cr Deo CT homsnibsu mdigni,qus pnt Chri fiifangusneempti, CMotumpnefcrtbens docettd^ pcetsilentsit-
Tertio loco docet, magiflratsts »« honore haben» * dos effe,religiofe fubijcies,decere Chriflsattcs,ut ut tiÃmextertsis/m alsqutdrependatsi Chrsflo,pro «{â
A J
A N N o T. IN
eepto turn ntägno betuficio,quo faluiiti fumutâErÃi ettim tiMHif lt;]ui fub reUgionis prtetexfu inagtÃratibttt obedire aolcbant,cum eÃent d Ãde allem,ijuoru eX* emplMi» feqaebantur pha natui lüt j^irtliisfediltonè mouettter anno-1 ?
IIjj AdÃnemmbetcr fedttiofoscr conlentioÃosC difeedentes d fide uitandos e{fe,ficpMd(m d feculo no fü dudttu}n,Pdrdtim nvutare pofie peäem fuant,dut doäorcm peruerfic doéirinie rwfui redtre in utam*
De PIE r A T E doärina, Alte» ra nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ubiadcuratecrdiligemer
^Uifritur de hominis ndtura, er quam nihil pofiu in rebusIÃiruuahbut homo fibireliilus-Ottaeduffa Dew mouerum,ut filiu/m fiiumin cdrnem demittea ret,ubi guarttuffQuid fit fides i QMie pt uera iufib^ ttd cor dm Deoi cmid chantas {Quid crux ï l^es {Quid lex { Q^id gratia i Qt^id peccatum J Earn rationem docendi didadicam fequatus eü Pan. lus in Epijlold ad Rhomanos cr ad Galathas gt;nbsp;Ndi» t^lt;e cduff£ harum rerum quaruntur, er loci piëta» tiscoptofe tradantur- Altera eü fc|x^-nKi quoB nuda precepts tradit* Eiufinodi eSlepifiola Tito feripta et Timotheo,^p magna fut parte, ettamfipllt;e rtlt;^ locifupiores generis fint adnùxii c;- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fX
EPI. A D T I T V M 4
fgt;UciUtt ut fuoloco dKeturâ Summit, Hifc EpifloU Mit infirmât pietatem fid modum exercen*
(Le putatis tradit, docet quahter am= . buhire oporteateos,ciut per fi* dem in Chrtfto lefii fuitt docèdocruiueitdo^
Sieleeretubungdeigfiubenj. gt;
TEXTVS
Ã3 Aulus Scruus.Dei, Apofto/ lusautemlefuChrifti»
I A C r A T ofificium fuum in omnibiu Epiflolis^ at^ hoc ncmiiu fe magnifiée effirt, ut conciUet fîbt apud eos ^adcluotfcribit ,docendt authorita* tem. Diettelttm fe «entre non fuo fed Chrilitnomine cuuu efi nunctm-Porrà qt non Itbenter audtat Chrt* fil nuncium at^ Dei Apojlolumi cuiuf filuu Chrifitu»
Emphifit eü ht uocabulo : Apoflolui ante lefu Chriflt jfiqtudem hieretconfcieittia adfliâa,neqi du ad^uiefcere potefl muOare^etiamft Angelontaul Prophetam lo^uentem audierit, donee lÃum andiat qui eü m finit patris- Hoc uidit author Epiftolæ Hc» fcrroraw, cwm aif.lAultifarie multifqi modis locua tut efi Deta olimpairtbtis 'm Prophetis : Angelos u
A 4
A N N o T. f N
(e l, fjodiÃimis uero âtebm tflis locuttu eR nobis In filio.Et lûhatt' OjiieRinftnupatristpÃe enarrauu^ luxta fidem eleélorum Dei,
Ideft,
iuxta fidem,qua faluantur eleâi,(lwmadnwduM fiegit nof in tpfo, antcqudm ucerenturfiindiinKntit tfrrlt;e,EpheiLuthertu ticbrmfmum clare interpre tdtur in huijc inodMn,ut doceam fidem, qud fobtfal* uaniur elelit, fum uocatuf ApoÃolui ChriÃi ⢠idem dien Rho iâ ff fegregitom ad munus ApoÃolictmt, ut obedMurÃdei-Obferua autem uert ApoÃolt left ChriÃi effè munm proprium docere,fola Ãde falua= r: hommes - Prophetie nom noÃrorwm temporunt Storchtus Muntzerui appeÃabant feipfosferuos Dei,Ãd qtua Chrifli ApoÃolt non erant,id eà , (plia ChrtÃum non ualde urgebant,faflum eÃ,ut nomine domiijt abufetes, inuentiÃnt ChriÃi abnegatores et ilaÃihemi- DICES-
Vt qmd Opus erat Ãde iNunquid natura ex fuit pirtbus potuit fibi conciliare Dram ?
RESPONDEOâ
Natura e^i tüitÃo mentiu humanarum-Proinde fi de Opus eü in Verbum Dei, ne perdamur,Roma- 4.* Ideo ex Ãde dafür hareditos, ut fecundum grattant ÃrmaÃtpromtÃto omtitfentOtb Homo enim quantS
tiifmultd
EPI- AD TI T V H f uis maltd bond opéra faciat, tarnen perpétua fatagit reram fuarum ,nefciu{ quad nam ex operibut pouf» pmumplaceatDeoâ
Addocendam fidemamp;apniâdo O nem ueritatis, quæeftfecundum pietatem in fpc uit^æternæ*
Hiec omnia funt Encomium Euangelijcr Verbi DeiEidemenim docet Euangelium, cr agnitionem ueritatis,tdeïl,uultftbitantucottfdtDeui-Aboqui enim natura mendaces nafcimur, ignari D« er uert tatiSâAd legem cr ad telhmonium^itiquit Eet gui lun ficerit fecundum uerbum fioc,no cru ci ma» tutinaluXâVerbo fuopnefcribit nobisDeitiguales elfe debeamus-Koc quia non inuenit apud fe naturii mortalis, terretur cr hamiliatur, fubdens atq; prie bens feÃrmandam Verbo Del - Protwtfe fide in uer» bum eriguntur bomtnum animi,cr adcipiunt confo lationem ⢠K^cconfolattoefifenfut uita,z^ guflM rerumfitturarum, atq; iSud ip/um, quad Paulut bic dicif. doceriperEuangelium agnitionem uerttatii quieefl ad pietatem in ffeuitæ teternlt;e ⦠Nam cre» dentium peâora perfitndunturguflu quodam boni» tatis Del, confolantis eos in adfliâtone, fire ut ab '^a parturitione quamfuÃinent aliquüdo liber ètur «
Q«4re htm magntfice effirunt Euangelittm Apo
A f -
, A N H o T. I N
Ãüli(^ Verbum Det Prophète er Daut JI
RESPOND EO
QttMdocrtBMmud Deum,cr ut cogiwfcdtw Dc«m m ueritaie-Deinde qui Ãl germana ptetM cr uerutcuUuiDei-Püflremo,quiä confirmât bami» num corda, ut conpÃant inÃjc uitie leterntc â¢
Qu^eftiäautaadDeum er agnitio ueritdtis, quam docet Euangelton i RESPONDED»
Uo/JeuinitutemeÃiermedaetwm omnesa^io ttes dtqi eonÃlu ftptentiÃmorum hominum - Lege Mit P/à l-tio-Deinde fetre nos ex Deo ,noexnobii pendere, atq^ Dc«w» iuuare nos, neq; commiÃuruin ugt;iq,utpere4tunum deoÃibiunoftris-
Die Gernunice- Gott Ãrchten, und im uertrau eH und glauben ⢠Hetm Deiefficit, ut de nobis de » f^eremusÃdutia efficit,utcredamus bona,quiedea funt, nobis ab tUo adfatim obuentura eÃe ⢠Vtrimt^ hoc fit per uerbwm. idem uoluit Chrifius cum au , Oportutl filtum hominis pati er Ãc intrare in glorta fium,utpriedtcentur in nomine eius paenitetttuty' remtÃio peccatorum-
QtfareinÃemuitlt;eceternaqkms huiut tùtce reriim præfentium perdit nos,nià expeäa* tiertmus, qui primilht jfiiritus fumas, hberationem filtorum Dei 4 feruitute, in quam proiedt fumus,d!i htcdmdmuf 'mbdcuttd-^m s. HieaufferdeniÃ
HKhtf
BPbADTlTVM S
nichts das uns ewg belffim ntäg,darumb muffen wirs ynihettervDcltfuchen-
Quam promiGtDeus,qüi men tiri nefcit a temporibus æterm's, Hocunouerboeleuat Apoflolus priefumptionê operum,(^ ut uocaueruttt fchoU mentum de con gruo er decondigno ⢠tJamfipromiffi eü ffesuit^ athentitfConfequetts cR ituHam ffem effe uüit leter nlt;e in opefibus aut uinbtu optimoram hominum-fruflra enim^pmittitur,^uod tarn adeÃ-ldeoq; blafà phemi funt,er Deum feekris atq^ mendatij arguut, quioperum doHrtnam aut docent,aut felt;]uuntur,ad toUcndam fidem,qua Deo uftimur,perpetuo uiüuri cum Deo gt;nbsp;Porro htc locus obiter à Paulo tra/latus, pertinereuidcturadgenus iOud diadaäKott,cutl(S fupraficimus mentionem.
D I C E S.
VWiff hiec eR feruittii Dei i
Vndeell offictu ApoÃolatiit et uerbi miniÃeriui Vnde fides {
VttdeeleäioDei?
Vnde agnitio 'Verität is i Vndfptetasi
Vnde ffies uttlt;e teterM ?
tiun^uid ex nobis aut twibut naiUTit huniaM i u
A N N o T. IN
RESPONDET PAVLVS
Non,fetf Df o per ChriÃum .Ham is promtflf, gui fiat nbsp;nbsp;nbsp;coniittim eÅlum (y terrant, t^ui men a
tiri lt;ielctt,Ro-10 ⢠Dfi« mttttt, miÃt pr«edtcant,pr^a lûcantes audtunturyaudttores tanguntur, ta£it ingea mifcuttt cy fujÃtrantÃnuocStes faluaittur. Ndin guis inuocauerit nomen Domtni faluabitur»
Q V O D 4(f promijfum efje Euangelion 4 tema poribus ieternis,eôpertinet, ut adtmat'hoibus opta nionem,neputent banc doéîrinà ejjc nouant^ fed ue tufltorem cÅlo ty terra- Naja feoc nomine Ãre fema per male audit Euangeliü,tangu4m Ãt noua doMa tta,ijuagentes putant turbari rerum publtearum fia tum,zy hypocritie uiolari honorem ty cultum D«» Sic Pdrot AôiorS i- Ht non funt ebri] ut pulati5,fed hoc e/l,guod prtedtiium eH per lohelem propheta^ Vêtus eà non nouum, quod nunc fit - Caterum htc guoc^i locus pneceptis de tedificanda EccleÃa,a]Ãera fus efi ex généré didaâtco,
Patefcdtautem têporibusfuis Verbum fuum»
Secundum opportunitates, Gr£eisell ntuçûfç îjfoiç,temportbtts proprijs,duin « commodum ttifum fùeratfttt homtnum mtfereretur tandem- Atg; bine opportunit at è tribuit [criptura Deo,utfigntfi
cUDchni
EPI. AD T I T V M y
ttl Deum nihtî f/tcerctnià iuxlii beaefilaciram fuuu CZ pro opportunüitte^ Pflt;tl-ii-Pro htc orabit omitis fà nâm i« têwe opporluiw-llê,Adititor in oppor» tUHitatibut in iribulattone^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wennet zeyl ift fo
hilffeÃu-Praterea itcogooâ non Ãgnificat temput, fed temporis opportunttatem. Sjc AriÃophitnes, w 7t«Ãyv «v95lt;»OTl iéêpSf) iPSN*ûSl Keuçà v ,ide^i, Non nult;lt;(um homines uiuimut tempus ,fed ad opportunitateM- Ein menfeh mus leben n ie es die z^yt leiden a il. H4HC AriÃophia nisfentenitam uenuÃiÃtme expreÃitjhcrentiusin Andru,Vt quimus, aiunt, quando ut uolumus nott Iteet â Man mus hengen uor heb nemen, n nnn es tùsbt beffer n erden Kan*
Perprædicationem*
Kodusreuelationis-^
Qtiæ commifla eft mihi»
Nam de Paulo diâû eü à Domino.Hic erit mihi m uas eledtvm^ zy portabit nomen mewm coram gë tlbus Cr regtbus ©⢠filijs lfiael,Aâorum
Secundum delegadonem».
Qjfe madmodum delegauerat-
Seruaton's noftri Dei*
H eÃ,quiuoluit nosferuatos, nonperditos-Ãet es ym fynne hat gehabt uoneve ig'^eü, et u oit um
«â A M N à Tlt; IN
tt«d rttlen-Hie finit iTSiy^ectp» infcriplièif Die underfchrifft
T Ito germano Superfcriptio. yvntew eÃgenuinü GrgerMlt;inumtt(c[; quodippf fimitmniturx inngintm reÃrt* Lutherui uertitf Der mein fan tà nach rechter art-EgoÃc inteOigo, Multof guidem per Pauli miniÃerium ,quodzy Ãr titer C^ÃdelitergeÃil'm docendo, uocatoi eÃe ad eommunionem Eccleã er ad ChriÃicogntltonem, uerum paucof in doiirina pietatls eo protnouiffe, ut Paull exemplo, lapider preciofot ,aurum er ar= gentum fupenediÃcarettt fuprafundamentum,quod eà ChrtÃtfi' Pleerot^ uero omnesÃanum er flip» lam, quemadmodum tpfe alt 'm Cor'mthijs « Et nos uidemut hoc feculo uMe paucos, ettam ex ^s, qui Ãbi uidentur eÃe columns Eccleflarü, reäe tenere ptmmam pietatis .'Vt fit fententia ⢠Titus eÃfiliits me ufgermanus. Eriflmeinrechter fon nach meiner art. Er ifl nach meiner art geradten ⢠Sequilur en'mt filum duäum orattois me£ in docedo fynceriter ChriÃo, er 'm puritate fan£ doärln£ ⢠Satis enim conflat, Paulumfyncerius docuiÃe Chriflumreli=» quts ApoÃolis, Ailorum ⢠ly ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dubium cà mi
hl, Paulum fiipra modum gauifiim eÃe, contigiÃe jfl* aliquem,qutfemdocendo teile fit imitaius-
lUXtti
ÃP r. A D TITVM « ïuxta communem fidem, Ãphe ⢠4 ⢠Vnwm Corpus cr umu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uniit
dominât, unafiäet, uniim Baptifnu, «nut Dein f3- pater omnium- Neq; enim datur f^trüw ad nu» furam ^ideÃ, Vmcuiq; credent! datur tat/ttm de /jiiritu,quantum fatiseft-i-tohan communtonem habeatis nobifcum,
Paulus feruus Chrifti «.
QuareladatPaulut officittm fuum - I RÃSPONDEO '^tÃgniÃcetfe nihildefuo aÃvrre ,fede(t qtue funt Dett3lefu\ChriÃi â¢
Vttde eà fidef eleâorum DfJ ?
Vnde eà agnitio uentatis i i.. VndeeÃpieiati
Vndetà fpesiùte etbernee
R E S P O N D E O« A Dfo?
Q«o nomme adpeUatur iÃe Demi RESPONDEO
DcJM uerax, Qgi mentiri ne/cit ⢠Qwd motat Deum ut iÃa daret i RESPOND EO.
PromiÃto ⢠Necjj c»w» dtdicit Ãdem faOere * Quo temporepromtÃt D(M« tÃa[editlffKK(
It
ni ttri
às N o T. IN
RES P ON D EO
Ante tempora lt;eternä,id efl,ante conditu/nl eoelam cyt erram â¢
* nbsp;nbsp;nbsp;Qaando pale flat ifla Deut ?
RE SPONDE O.
Secundum opporlunilatet ⢠Nam placuit illi fub â Herode or Pontio Pilato prodere EuangeliS orbt ⢠'V11 Quomodo pateflcU f
RESPOND E O.
Per Euangelium iuxta iÃudtUtomntm terrant exiuu fonut eorum.
Grana,mifericordiâa,pax, aDeo
. patreSdDominolefuChrifto«.
iniiitcm Literarum
optai PaultM Tito (dluiis inilium, gratiam,qut amicum Det efflcitâ Profiäum , mifertcordtam, hoc eR opera falatis,quie nihil flint J nifl beneficia Dei - Dcîtî enhn ea in nohif operatur. Demtwn con
J fummationemfeufln£mflilutiSâPaccm,cxä^pitxeli certitudo cordis, omnia noflrafcilicet placere Deo, neq; ullum hoftem ahquid contra not pojji*
VIH Qwode^/d/tt/HHtHtttW?
RESPONDED.
Gratia ^ua agnoflctmus Deum bene ueSc ttobtt,, Qiji e/î profiiluf fltluiis i
RESPONDED«
EPI* AO T I T V H 9
⢠nbsp;nbsp;nbsp;⢠R E S P O N D E O
l/lifcrkordu. Nam ulinduit AmbroÃiu,Deus coronal (uaitt nobis opera* Tanta cü mtferuordia erganosadÃduiDettSfUt operaqutein nobistpfe operatur,ita acetpial, tanquam proprio nofiro jlna dio parata eljint*
Que eüperÃfliofalutisi
RES PO N D.EO
Pax* l^amperChrifîam pacemhabemuscom omnibus hoÃibus,uiÃbilibtis cy inutÃbtltbus*
Huius rei gratia
Hort(j/«r Titum ut meminerif propter quamcauf ftmreli^itsÃt in Creta-Pergascorrigere, zu be/fe* reh^quie cleftint,quie reliqtaego imperÃila- Oppis datim,in Ãngulisopptdis,yan allen Ãcticn- Pratsb^ ieros,iiïefl,fentores-
Et conftituas oppidatim Præsbyteros»
in Euangelio Katthteifcriptum eü, ChrtÃtim tn Ueniffeprimum luxtamareGalibeie SimoneAn dream iacientes rete in mare-PoÃea uero filios Ze» beditiffarclètes relia fua, et ex lüis ficiÃe ptfc atores bominum,idcÃ,PipoÃolos ⢠Quo Ãgnificatu/me^^ ^hil tam commodare Euangelio,quam ut magiÃras ius EccleÃce Ãnt bottt,fcÃtcet, ut poÃint utrunq^, ojfi
' â , 3 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ã
quot; A N N Ã T. IN
H« pifcittorüprieÃiffe-Pifcari.rete 'w mitre mitlere» potenter CT cum authoritate docere : cr farctre retend eü,cotradtcentef conÃttare-Porrö ^uttt Chri flut lubet rog^indum effè dominum meÃii, ut extru* dat operarios m mtÃem fuam, rogabimuut er not ferioDeimitUtboni magiÃratut nobiseonttngani in EccleÃitgt;ConÃuu(tsÃeÃeÃeügt;Qute de/unt, veas noch nicht gar ausgerKhtiÃgt;
OPPIDATIM.
Nam Cretaeetttum habuiturbes,autbo-Plinia*
Si quis eft inculpatus*
Hk ordilur inÃrmationem Epifcopk HtefXffeya bet er ein Bifcbojf-inculpatus Grace eü'iviyK^t mçtpne cnmineÃmculpatie uita, inculpaia fama^ 'atq^ is^cut nemo poÃit publicum crimen impingere» PratereaiyKÃvp.ac eUcommtffum, propter ^uod althuis in tue uocari poÃt.Sic Roterodamus»
Vniusuxoris uin
* M OS Ãit ludais er recens adÃdem conuerÃs gè tibuSfUt haberent tot uxores,quot uellèt- Quia uera honeÃati Ãudent ij,qut ChriÃo perÃde mfertifunt^ Cy quia multarum uxorum maritiuÃtbindeuxorii fuarum rixas er rixandt libtdtnem experki cogitur,' Nam ab hoc uitio uix libera funt etiam multeresfan äa,quemadinodtim de Lia amp;nbsp;Racbele fcriptura di cit,uoluit
epi» Ab TIT V H ««
tit.Uoluit Apoflotu^ ,Epi/copuUtiCttrc er libertttil tffè ab omnt occaÃone rtxarum Oquot; uniiu uxoru ut» rti/mâ Vide autem ApoÃoli conÃltum,non temere eà quod generalem lÃamÃntenliam,oportet ineulpatä eÃe EpiÃ:opü,fubiecertt,etim eÃe debere uniw uxo ris utrum,ne^ enim poteft aliter conjuli fanâæ pu» dKitilt;t,ttt con[erueturt(luimliberalt cotiiugto-
Obferuent hic pueri diligenter, Paulum uix di « gnum ttfltmare EpiÃopi oÃKio,nià Ãt maritiM uni» ut uxoriStCauÃd eil in Epiflola adTimotheum^Qtà enim domui ftt£ pritrÃe nö poteÃ,quotK{)do n prlt;e» eril EccleÃit D« l DcconiugtbiK fcriptum eü, Trbi 6u2iihonef c4rnK habebunt hiuufmodt, ate^ ineum WMdnw» in uoluntatem Dfi conieät contugef uartä experiuntur,infidclitatem familiit, nwrbum Ãlij aut filtii,autuxoris,Ãindicalamitatem, atlt;^^ eiutgeturu alia,difcuntq} (ubmde de fide mÃdem proficientett multa tolerare « Siijuide acetdSt ea,qu«e alias noUet, confirmati dentq; magno ufu rerwm,lt;iuo adfictuntur poÃiint omnium hominum mores ty w rnelittt corrl gfre lt;y boni conjulerc- A ^ho adfiilu longiÃmu ab funt ^uicai;libatum,id efi, fxdiÃimam Itbidinis liceit tiamfequuntur^
Boni adoleÃcentes femper debent eÃe memoreg opttnue fententt£,quam in 3ynodo l^ycena deÃndtt Paphnutiiu, contra Sacerdotun coelibatum gt;nbsp;Ed rÃ
B gt;
A N N o T. IN
in Decretis DiÃ-jtSurgeitf Mem Paphnutiutcott ÃlJor contradixtt honorabtles conÃÃm nupttat, Cr caÃitatem dicettt eÃe cum propria coniuge cort cubilum- SuaÃt Concilia ne talem poneretlea gem, grauem eÃe adferens cauÃam qu£ aut ipfis auteorum comugalibua occaÃo Ãrnicaitonis exia fteretâEt hoc qutdè Paphnutiut,licet nuptiarü eÃet inexpertui,expofuit, Synodutq; laudauit fententia eit»,er nihtl ex hac parte Ãnciuit, fed hocin unius cuiui'q; uoluntate^non neceÃitate permiÃit-Confia rat igitur tarn, qui uolet,Epifcoporum qui nunc funt,Ãatiim,ciim hii que dixiinus, utdebit enim ex templis Dei faüa eÃe mera lupattaria,zy cx doilo tibt» uerbi,mutlt;is flatuM bene inÃilatlt;K,aut princi pesgentium,ÃqutdeDiÃâirfancitu/m eü, ut quita ratur inter caetera er hoc ab Epifcopo^
Si nuptias non prohibeat-
Si fecunda matrimonia non damnet, Sicarnisefumnonculpet-erc-
Liberos Habens fideles,
\d eSl,Deo fidelites er pà rentibgt;»ol^èquetttes»^ luter tria diÃicilia,de quibus Salomon dtÃutat,nMa meraturuia uiri in adolefcentia-Siquidem ut Home rusait, Aiit (TâözsAoftf cov «vJjocoKcff tvtç «e«
ctt, luuenum aninti tarn hoc, iam iDud cua piunt
EPI- A D T I T V H n
pWBf, tieris htfttir mobiles ⢠Promde iwneR labor fupra laborem parentum aut padagogorum probe curantiwm aiq; erudientium tuuentutem imperitä-^ Coguntur enim parentes aie/; Pædagogtaceomodit te fe ad captu puer or u ,fola adpduitate urpone dignt parentum o- patdagogorum officio ⢠Parëtes mm neceffè habent omnia pro fuo iwe agere- Sape enim ad quadam uitta conntuendum e/l,cr in malt;* gno peccato filij,paululum fupplicii fatiseü patrtgt; Ad quaemnta ntÃadfueuerit qut/^tam mitisfailut ISquot; tolerans altorum morum,nuttq bene praerit Ec tleffa Dr(,in qua funt^q ftJgt;inde delinquât, opui^ habeat bono monttore,qut ad quadam durus pt iu^ dex,rurfum ad quadam coniuens,ZT tanquà m ptu» pater multa tegens. tiotifunt uerficult» Dextera pracipue captt indulgentta mentes Afferitas odtu fieua^ beHa mouet gt;nbsp;Et tBud Ennij » Oderunt quem metttuntâEt Pauliu uoluit pc educandos Itberos, ne animumdeffiondeanb
laâaturapophthegma Frîderici ni-Pdfr» 2AAXIMILIANI, dignumprincipeuiroaiq; Eptfcopo,bisuerbis, Q«i nefeit diÃimulare ,ne* feitimperare-
Oportet praterea Epifeopum exemplum Chri fii fequi,cuiiu mintPerium gerit,Heb-i^Debuit per omiita fratrAtu ndfimüart^ut ntfencors e/jeter
B ï.
AN N OT- IN
filt;lilispontiÃx,inhiiqux apud Dewi» ÃrentitgeM iia,ddexpilt;tndü peccdtd populi- Ndi» ex hoc, quoi tpli contigit teittdtwm effè, didicit (y qs, qui ten* \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tdnturfuccumre-
Nonobnoxios am dedi'tos luxui..
ZffOTj« Eà ///XI«, qui proprie perliiut dJ omnem immodtcam Mt£ ratioiwm, pue hoc fiat in ueflttUffiue 'm cibo ,Ãue in potu- Eà ergo fententid Cauere debet Eptfeopws ne gentium more, mundi peruerfam confuetudincm peromnta imitetur,^^ ad promifeue quiduis faciendi Itbidinem fumptui liberiitUe nimie ueflitu mdulgeat, al^ ne pattatur liberos fuos contra honeflatftn polare, feorlari o- olere ungenta-
Autcjuifintinobedientes.
Dif fich nit reellen ztrhen laffettâ
QuantumoderttDeta mobedtentianthberorS ergd parentes,(y parentum indulgentidm prauam in liberos ,fatis tefiatur liiflorid facerdotis Ueli, qu£ feriptd e(i in libro Sdmuelis i* I» lt;//e iHa fitfet* tdbo aduerfum Helt omntd qu£ locutuf fum fuper domum eiui,incipiam lt;y eomplebo-Pritdtxieniia iudicaturus effem domum ettu 'm leternü, pro Pttr miquitatttn nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;wueral indigw agere
filwftuu
EPI* A D T I T V H M
Ãiiot fttos t amp;nbsp;lUH corrip/iit eos duriter. Rurfum, quaiftw» pLueaai Dro ob/iqutntet parentibui bcri, parentes qui libérant uu-ga antmas libero rum ab ittÃrno,teÃatur Verbum Domini ad Abraa bamfdäum Scn-is-Nutn ctelarepotero Abraham que geÃurtu fum i fcio enm,quod precepturus Ãt filijs ty domui fue poà fe,tucuflodtant uiam domia ni, er faciant tudtetum rsquot; iuflittam^
OportctenimEpifcopumin/ culpatum èfle»
Cau/Ja fuperiorum-
ESSE INCVLPATVM
Id eüjine publico crimine-Nurn Ãcut impoÃi iile e{l,hominem poÃi uiuere Ãm peccato, ita poa teà er debel,Chrtfltaniu Ãnecrimine uiuere,tuxtlt;t iÃud Petrt,Etdelis non patiatur Ãcut Ãir c latrogt;
T anquam Del difpenfatorem«.
EecleÃa eà famüia äld,quam curat Deus.Ollm d:flumeilperEfaiam,Donutstfrael utnea dommi eÃ-Et C hrtÃi primis temporibtts diâitm eR, No« fum miÃtu nià ad oues qua perierat de domo ifrael Et,iniuam gentium neabieritis- Nuncuero diciiur I« omuem terram exiuit fonus eorum ⢠Conuenerüi enim 'm una EccleÃam er tudai er gentes, diuulfo inierfiiffo cz dau/d muceria^ Eiitf EcdeÃ^t Dri
ANN Of T» I N*]
Of conoitiuf fR Epifcoptu* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Emphaps eà in
uocabuto Dei- Nam oportet Epifcoptum omnupe iigere,tanqtnconj^e{iuDei.ltt Euagelto Hatthiti male audit Oecotwinus inilt;luitatK,quta rem domi= ni fui non coPabilterat. Multomagu requiret Deus fanguinem paruulorum de manu Eptpoporu- Que admodumcomminatus eü paÃoribut in Ezechiele Si enim caepertt percutere conferuoi fuas,ponet do minus diÃecans eum,partem etiu cti/m impijs-Vide i-Cor-Cap 4.-Sic nofcxiÃimethomo-
Nonpræfraâum*
Hæf fzif« magiÃratum fequuntur, non homi* itis ingfniuni,tuxta illud,Magtflratiu uirum eÃen» du-Et,Honores mutât mores- lte,MagtÃratiuetiä mo ierata mgenta faiigat-Eit enim ftepe ut quthone flefedederunt priuati, incontemnendisUoluptati^ bus Cf negligenda gloria ,turpiler fe dent poÃea in magtÃralu,fraÃt dolore er rei indignitate- Sl foùë nicht eygenKopffifch fein-
Priefraäus eü,qui nemini cedit,qui neq- difce ptationeuincife,n£cullo publicçac legitimoiure patiatur-Contra hoc uitium dixit Paul-'m Corinth* Quodpfedentireuelatumpierit,priortaceat- Et altbi non uult Neophytum eligt, quoniam hoc ho» Kinumgetuui^quando inflatur,facile prlt;e fealias , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cottteinntt*
EP.Ã. AD T I T V M «j confeinniZ'Vf/(M eft prouttbiu- Quis perjiiäitrem publicdMiOratorestwui-
Noniracundum,
Df gt;⢠nicht uicl kan Ãtr ehren und dugen gehen Idjjèn-
Sed tolerdntem, fliores dtnici noueris^ncn ode* ris,eà tn prouerhioi ad Tinutheum x« Ser«»)« do mini n5 oportet pugndre, fed pldcidü ejje ergd ont nci, propenfum dd docendum, tolerdntem mdlos {A.V'Dl S? Si ALO S)ctvm mdnfuetudine,erudia entern eofqui obfiÃunt,fiqudndo det tüis Dewi pæ nitenttdm dd dgnofeendum ueritdtem or reppifcdt è didboli ldqueo,Cdpli db eo dd ipput uoluntdtem-Sententii fummo dignd Apofiolo contrd iracun* dtd-fnuenidc enim niic tn(dlos,pD'tjs pUcet, Theo logos,qut ob leuent qududdm iniurtdm, omnes trd* ddnt SdthdUie, quicun^ conttones eorutn non audi dnt,dHtuitijs eorum aduerfentur âObferuent ttdqi htec duOfboni ddolefcentes-^olerdre debet Epifco* pW Mdgnd mititdte mdlos,er erudire eos qui obp* ftunt non irdfci,ndm Domini negoctum eü non futmt quod gent â
Nonuinofum»
Sed fobrium. bhec uitia fuut priudtd er fequun tut hominis nnturdm' Ego puto Paulum diccrc,tio
B Ã
A N N o T* IN *
Khtofùni,Wlt Epicuri de grcge porcum eurMeitl cutteiditi», Eyn zff tlcf der nichts mangeln voll' Sed ijui poÃit abundarc er inoptam patt pro tempo rif rattone. Df utnoÃs Sacerdottbtu natü eA quad unlgo uflittur- Eyn pfaffin fchnit. Et, Das bejle gehört alles 'm die pfaffin^
Nonpercufforem» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Lutherut uertit,nicht beyÃig-Et con/ettlit cum f}oc,quod Horatiiii dixit, Patrute uerbera li«gult;t» EgoÃentio percuÃianem ejjiiracundtie frullwm^ Von niemands nichts Jeyden, vueder klein noch gros^ EtuÃmodt Ãuntqui pracontione omnia que in eos prtiutlm iaciuntur,acerbe tkftndunt,calumo ttiatores potitu Ãycophanhe, quam conttonato* res Verbi Dei- DiÃ- commode Irallatui eil hie locus- Pereuffbr dicitur, qui Ãermone 'muiih infir tnorumconÃcicnttamuulnerat- Hue pertinet aivi lt;nbsp;yp-cc, äSamÃone Ãodalibus Ãuis propoÃtum, Ex oreÃrlis exiuit Ãuauitof ⢠Nam decet pr'mcipes er benignos er mites eÃÃe, maxime uero EpiÃcopos, qut Ãunt conÃeientiartm parentes-
Non turpis lucri cupi'dum» â
Si ij, qui naturam ducem Ãequuntur, er ij qui Ãunt liberMus ingenijs, pecuniae cupidttatem dem teftüiur^Nthä enhn eA abieäius aut Ãeruiltus hóie amante
EPI* AD T I r r H 4
tunate dùùiutt ijuato magii is execrabtiur radicent naloram omnium aUiritiam,qMfiluti lucis elJe uokt,zy maxime Epifcopm-
Sedhofpitalem»
Pertraâatis uitijs,à quibiu liber efje debel Epi* fcopiu,nunc recenfet per AntuheÃn, quec inrtutet Ept/êopuindeceanb
R.eâidtcuniGermini,EinChrillfol mil offner tiur haus halten- AuguÃintu 'm lib- deconffÃiont dielt, AmbroÃj MediolaaenÃim EpiÃcopi tides fern per apertas fiiiÃe,fe(^- muemffè Ambroptvm uolué-tem in libro,lt;juem legebat,pagellafâ lut hofftlij rehgiofe cultwm eà 4 gentibiu,lt;iuemadnugt;dum ex« tnultii milibuidéclaraihic Homrn tierpculut,ex Gdyffea, yp |{ivov Tm^iivTO. ö2;Aiïv idlAov âm Ai TTt (xTTijv ⢠Verü nos ab hoc officto tä aheni fimm,ut Ãmus etiü ipfls gèttbiu gentilioret .Nam
M«c4 ^Midew ApoÃolici prieceptt relicluaeü apud ttos,lt;jui ChriÃi nomen nobis uendicamus-
Vehementer pradicat patrum hoffilalitaa fern fcriptura,quando ait Abraham, er Lothum fe dilfemportacittUtniSft^'muitafJè ad feaduenten tes peregrinosmee^ cuiq denegaffè officium, ettaà ab 'mprobis Ãtpe pnt lüup, farcit enim hoc damnS Deiu.Perhoffitalttatem quidammfcientts, Angç lostxctperuM hoffido tlt;vi Uebrutu ly-
A N N o T. IN
ViUe prübanJat eil Cypri quondam Epifcoput Ji uerum eil, mbH enim pritter audttum habeo, « â fab id tempuf, quando lerrte fèmina mandamui, fuis popuUribut bordet Oquot; trttici modtos aliquot fttppeditabat, adeo, ut qutfc^ per fe pne ttrburio Quantum uelkt acctperet, es- redderet poftea ean* dem menfuram fub tempus trituræ ⢠Acciditautemt ututtusexpopularibus Ãdem fallens ^peteret alto tempore idem, neq; repulfam paffus ingrederetur paenUftuhtl uidiffe tbt tum reliquum ejfc de fr unten to\iicttur,Epi/copuq; intulijfe,Quia tu nihtl de fru tnento uides 'm panu, pgnum efi,te non reddtdiffe frumenlum ea menfura, qua adceperis, pcq; illum eid pÅnitentiam adailum eÃe, tanta fohcitudiae re f^iciunt oculi Domini fuper tuÃos â¢
Bonarum rerura fludiofum.
Gracis eil lt;piA,iya.Qtp, bonarum amante, Per pch aller erberkeyt befletfi und annympb *
Sobrium.
Grieciseil ffco(pfovlt;t,, ueluldicas,faniemè:i tiS'Der nicht fchT£oermet,cr qui eil punis à uitijs» luftum»
luflitia eil ueritatis deDeo conceptee exequutio-'ttdeo ametea,quie decent lt;s Df»»« crfcommê. Der da xoiÃi xeas Gott xool gefalle,und vcos auch denleutenrechtgethonÃy-
EP I». A D T I TV M i;
PlUm»
PiiW eüjijui rebut Dei afficitur Der yhm Gots fttchenle^angelegen feytt. Nampiut nihil ducie antiquiut uetbit,conÃlijt operibut D« ⢠Pfalmo vEt in lege eiut meditatur die ac noile-^
Temperantem
Vt nuUo fcilicet uincatur affrâu,Dernieht bald yhm harniÃh iÃ,der da kan anÃch halten* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
T cnacem â
Groeit eil, ivTtxópSfpev, uîndicem,^ui non patiatur fe aueÃi 4 fana doärina*
Fidelis fermonis,. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v-j
tionfaOenlisJed certi EmphaÃs eH amp;nbsp;Pathof. ÃM ttof4ttt/oFidr/M, q- dgt;excepto hoc fermottentbd eH certi},nihil fidu,nihd tteru,Es ifi Keyn falfchditi
Videtur prlt;eterea Paulut ApoÃoltu per hoc quod att,Tenacem certi fermouis, qui fetmo eü fea (undum dodrinam, hoc eH, qut fermo folut ualet addocendtim homines,tanqmÃg»i epitheta,o* penet officia aut effèdut ut uocant,difcernere EuS . geliunt er dodrittam fidei à dodrina legis er à doa drinademoribut. Nam etiamÃlex multadoceat atqi prtecipiat,de amando Deo, er bene inÃituena dauitUttamen luhtlminut effi{ttqiMmhoc,^o(t
à N N à T* IN
pr^cipit lt;nbsp;EMngelium uerocrdoäriM Ãdeipef CbriÃtim docens zy doceudo corrtpum, fola efft» eit 'm cordibus hontnum ut ptxnueant er ut ca fèquMW remtÃioaem ptccdlortvm- C onflat ettint hic ceriui fermo, htec ftna dodriM ex bis duabut rebiUtpaenitentia eSquot; remiÃione peccatorum ⢠Euan geluim quando docet credi oportereChrtÃo,Ãmtd doeet,Ãcut 'mfi-aÃuo loco coptoÃw dicemut,de/Jie random eÃe de nobis, er omnia opera fandiÃimo^ rm hominum eÃe peccata cora Deo ⢠Deinde per terrefaäas mentes rurfas confolatur er erigit,ad= ferens propter C brifltvm codonari peccatum ,at^ ingraliam recipi credentes,Deum^ plaçai um eÃe er curare nosgt; Tandem fentiunt mentes crcdctium ianquà m utuo teflimonio obÃgnat^e, banc doHri» nam er hunc fermonem eÃe cerium,atq; tranijuillä facere adÃtilam cofcienttam- idguodne^ lex netj^ hominum traditiones, neij; Pbtlofophia prlt;eÃare püteÃ,etiamà fgi'fg/e Ãmtle qutddam promutai» Mares firmare potefi Pbilofophia, uerttm ut pld» ceat tibt ex animo,bona er tuÃo e(Ã,td ell,adÃätt. mufare nuOo modopoteÃ-PromdePbilofopborum dogmata funt, ut craÃiÃime dtcam, quontam pue» ros doceo ,regullt;eÃae exemphs ,libet adfcribere eim reiÃultam taflationem.
Feruetaturitia, mtÃra^eupidtne pedtts
Sunt
EPI. AD T I T V M è
Sum uerba cr uocet,quibi^ hutic lettire dolorent PüÃis,fy magnammerbideponerepartem* Ljudis diHore tûmes, funt cetta pidcula qua te Ter pure leâo,poterunt recreare lAeÃo, c lnuidM,irdcundut,iners,utM/us,4m4tor* NftMO ddeo firui eü, ut mm nütefcere poÃit, Si modo cultura pdtientê eSmodet 4urem*
Hier ideo ddfcripp ut 'mtelligunt boni addefeeit tes,Phtlofophiam ejjê impoÃurdm,hum4n4rü men tiutn-Muliiienm re ferre puto in firmanda iuuenttt te,hoc diferime» bene 'metdeare, Stquidem /ôlû uer bum Del certo docet/alutis uidm-Pkilofophiu uera Mcerld râ,ne^ potefi falutis uiam oÃendere*
Saul poÃq exctdit hoc certo Cf fideli uerbo,eon p'gitadPhytoniÃiin, cupiuit^ Samuelem uidere, omnid timens, neq; fie tarnen potuiteffugereirant Del- Idem ludtcabis de EfaUjChayttfluda cr RrehU toÃle-Petrus econtra peccator maximus, hoccer lt;0 ue rbo auduut 4 lefu,Orabo pro te,crcât4nq por tumè n4t(igto tenens,emerfit fe ex fuo peecato*
Rureafententtd eà »« Euangeho lohanni{,Qtti uero adeepà teÃmumum hoc, ts obÃgnauit, juod Dfw ueraxÃt.
Qui eft fecundum do/ drinam*
/KNOT. IN
dtti fciltcet docciilur cy erudiutitUf homines ad flt;ilutem,(id tuÃuiam,lt;td nUlt;tm- Quomodo aho lo co dixit Paulaf,Omnt5 fcri^tura diuinitin eü inÃn* rata ad docendamitad exborladum, ad cafltgandu.
C V R c^ï reliHus m Creta à Paulo Tituf ?
R E S P O N D E O.
ea ilH£ coeperat quidem Paulus corrigere, [u per corrigat,atlt;^ conllituat Ãptfiopos^
QV AE dfZifr eÃe prima cura 'm Ecclepa ?
R E S P O ND E O
â ^tpntboniMagiÃratui»
quot; nbsp;Q^v O T funtuirtuteSi^UiB maxime decent
XIIf MdgtÃratam'mEccleÃai
n- R E s P o N D E o. â '
â Oportet Epifcopwm eÃe iviygt;KÃ,HTiv,Ãne publico erminet de'mde unuK sixorù uirum, utca* ueatur contentio inter uxores-De'mdedecet EpiÃo ptt/m eÃ^e bonum curatorem fult;e domus ⢠Nrfm qw füadomui re^hprofeÃe tun poteÃ^quomodo preen ertt tlk domuiDei 1 id efltEccleÃie-Etqui tun fide» liter curat proprios ÃlioS,utDeiimtimeant(^pa rentes reaereaniurj, quomodo is ftdè feruabit m eru diendisaliorumconÃientijs f QuienimfibttpÃ(d plens prqdeÃe nequtt,necquicq fapit^ Werfeyn eygen fache nicht treulich treybet, vctefol der yn fiembden facheKfleiÃigfeyn^
QVID
EPI* AD TIT V-H 17
Qgi4f/lEcc/f/Ã4? nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I XllU
RESPONDED
Deifamtlia- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
HViCfittmlilt;elt;iiûsprieeRi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;kV
RESPONDEO
Epifcoput
QV ifunt qui prtfunl cwm fruilu fumiliteS RESPONDEO*
I HonprgfraüiyttottintritâitbtteStnonfHit tantum magtiifacieniN^
â X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Die ander leute auch vcatfeynlafjèn»
11 Non tracundi^tolerantet ahortan moruitt'
III Non Mnofi,non dediti uentrb
I UI nbsp;nbsp;lionpercuffores,nonmordaces»
V nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Nonauari,ntgt;nnegociantefquot;
VI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;HoÃfitales^aditu facile fâ
V11 nbsp;nbsp;Bonaru rerumÃudiop,Ãudioà honeÃatis»
VI II nbsp;nbsp;Sobrij,mente faub
IX nbsp;nbsp;nbsp;luÃi,amanter pietafis t3- honeÃi.
X nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pij,nihil magnum putatttet,ttift quod iuffe
- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rüamp;ficerttDeiK^
XI nbsp;nbsp;T e(wper4nlt;w,domnor« adÃiluü fuorum
X11. nbsp;Tftiacei fanlt;e do{lrinlt;e,id eü,dicenies An
gelo Dei aliter docenti, Anathema ef^ Per dodrinam fanam* SitnMR oppooilur uiliofo, eÃ^ idem quod proa
' '' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;C
⢠A N N o T. IN
tanJum,Cicero ad Attic om nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;vyiiç,idcii
tiihil fanum,iotam caufjdm improbans gt;nbsp;Erat enim lege eautiim,iu quod uitiofum animal Deo o/Jirre â lt;: tur lta decet (^uoq; doârinam effe fanam atq; fînt omnetiitlotraduionum humanatum-
V t potens fit contradicentes conuincere,
Grlt;ecKeü ÃA/yxev quteuoxeRiudieio» ram,quando reiu errorts cz (celerii fut apertii te ⢠ftintonijt conumdtur^xoenn man yhn überzeugen kan,alfo dai ers nicht Kan leugnen.
Repetit htc Paultu fuperiorem uocem de Epifco po,utÃt potens ad exhortandum per doârtnam[a nam-Scriptam eà in libro Efdr^, quod ludtetreaedi ficantes templtim,altera manu adtficauer'mt, alte» ra tenantes gladtum -Hoe Paulus expofuit hoe loco de duplici ofÃcio Epifcoporum, qu^ funt doeere et contradwentes conuwcere-1» Deerrt/s DtÃ-arhte locus eü expoÃtus 'm hune nwdum-ln Canttcis can ticorü gene Ãgt;onÃe, td eÃ, pr^dicatores turturi e$ parantur,debent enimgraliam docendt habere-Hä lälratu canum,o- baculo paÃorü lupt funt arcendi
XV U nbsp;nbsp;nbsp;Scriptura diuinitm data^cur cfl data f
RESPONDEO
Primo
à à li AD T I T V M i8
Prmo erudiendof hotnittej, iuflitum fidei n3 ppemm effe luÃidam coram Deo-Deinde ad exhor tandoteof,quifufceperuntfidei doiïrina,neflac» ce/cant,ftd fwtüerperganttatq^ prrpctuofaaant, quad fetmtfacere ceperüt-Deinde ad cöuincendüs tos,qM uel doélrittam tmdent, uel perfequuntur,
Suntenim multi intradabiles
Paului hoc noua loco perftringit hoÃes fane do ilrme,depingenflru{iui doilrtnefalfe ⢠Idem «o cabulum hie eH GreciSfquadfupra deliberii in obediêlibut «yu'zsBTOK'm qui in ordinè cogi no polfunt, Die yhn âvueder Ãngen noch fagen lajfen-
Etuaniloqui»
Notibdamp;rt Euangelionalior hoÃet peÃilenfia reftâquim qut nonâprebentobfequium Deo,fHnt eitmexcontentiotte-Etquiafunt ÃrtefpiriittDeii fgeegte uendiiant fe Ãris magnificii predicatioii q;pe irrepunt in aninui hominum lnCo^ rinthqt/criplum e^. Regn« D« fà in uirtute, nS in ferment, Rrgn« Sathane amp;nbsp;peruerfg dodrine eà (antä in fermone-Atq; hoc pgnü effe debet eer à twm üMenibtu bonorum concionatorum ,puide â rintrof tnodeÃot O'grnuetePemfermone-E.urt fum malorii dodorum pgnum hoc habere debentf puiderinteot udabuade,fuperbe,cententiofc(y
C»
A N N o T- INâ
^itrulenter inuchi in aliof-Talef /ùerut prophète borum temporum, cr Sacramentarij Anabaptt ft£,nouum monlt;tchtfmitm profil entet ⢠Sunt eniin 4 fide alieni çr uantloqui doélores operuntfetumfi firtitcr nhud pmulcnb
Etfedudoresmentium.
N«Q4 capttalior iniurtit eiï,qu4m eorii,qui cüm nhtxtmefitllunt, hoe tarnen agunt, ut utri bom effe wdeantur Sana doârtnaertgtt mentes in figt;em,fère M curie fint DeoâHec uaniloquètia,no erigit fed fe dttcit mentes, auertens eas à fide ad opera v legis obferuatiottem,tdeoqi fèquitur
Maxime qui funt ex dreunt dfione.
ld fS nciHdifM ⢠Vocat enim Icriptura ludeos ctrcamcifionem, ficutgentes preputtum ⢠Obfer* uent hic diligenter pueri ludeos reprehendt 4 Patt» lo,hoc maxime nomme,qu6d fimul cum Chrifto da eerent,obferuationem legis ejjë neceffisriam ad fallt temautiuftaiam-Traâatuiefihtc locus de abrogé ttone legis coptofe in Galathis or Rhomanis â Vtia Siam autem eueDt poÃit ex homtnü ammis hec opi» nio,quam fehohe inuexerunt,Chrifium uenifi'e aoit ut leges nouas conderet, fed ut remitteret peccaté credentibui m nomen etui'Tam efi congenita lubit
operiiM
EPI* AD TITVH 19 operumratio-Etôbonelefit quotaparf hominoin fll,qu£uereinteOigttyC HRlSTVSAeffenoflra iuflttiâ,etiamfihtc uoxpt ïam ommbut m ore- lmgt; enm natura in hoc paradoxen, Oquot; utxex animo tOud ipfam agnofeunt hommes Jptruuales-
Qiiibus oportet obturare os»
Ad potentiam uerbiin docendo reqairitur ÿ eR,ut tantam lucem teÃimonioa rum fant dodrmt aduerftu lüorum uandoquenttà adfiramus,ut pudeat eos porrô talia loqut-Efi autê ta uis uerbi Dei^ut ettam cor homtnii non creden» tif tudtcct uarie adficiat, fi rede pcetur -t-Car rmth-14. Qaôd pomnes prophetetis, mgrediatur autem mereduluftaut indoâut,coarguitur ab omni bus,Et fi dijudicatur ab omntbtu occulta cordis ernt nantfiflafiunt,atqi ita procidès infactem adorabit OroHi, renuncids quad Detu reuera in uobis pt»
CANO N*
VVfrmcb/dttrcblt;ùe/ercd(«gr'w«///ffl trifft, troft.und dos hertze rueret, und au ffGot und dea glauben bauet,der prediget keyn Euangehon.
Qui totas domos fubuertunt»
Aho loco dicitttr,Serpitfermo eorum tanquà n cancer ⢠Dodrina operurn ed plaupbilis er popua kris,proinde facile inuenit aiuiitorefAn eit modtmt
Cf
A N N o T. I M
ïoh4nnein3lt;iptt(idmtniigisexpeiunt ejjiUefchiS ludtt, uemt enim duro genere uitt, lt;iuod uehemen â ter admiralur itdlura^quà m ipfum ChriÃu, Ãquidö mhd externe faniitmonie relucet in uita ex cöuer fdtioaeChriftt-Ofjvnduntur autem mdxime tudei, homines tn (}gt;ectem fanfii, lohanem dicere ChriftS 4 NdZdrethfty fiibrum,ejfe dgnum Dei toSentem peccata mundi,Et lUudfunfi umatq; durti ude ge^ mu quod pre [e tula Baptifla, tiihd eommodare ad (merendam [alutemâ^
Docentes,quæ non oportet, turpi's Incrigratia.
tiuHugemu hominu e/l pnitioÃiufade doäri ne boegenere, eo q, ludam fequitur » cogtumeniS habentêlfcharioth,mercedes,ideil cutiu deiu uen ter eR- c^uemadmodum re ipfa experimur multos, imo plerofq; omneis facriÃculos fuivm cuhu Det,et miÃarum abomïnationem,quà mfciunt bla/}gt;hemiâ effè in Deü,ta mordiciu tenere at^ deÃndere, om» ' nino uentris caujfa ne egeant, ue algeant, alloqut tolerabiliores funt qui zelo ducuntur^
Dixit quidam ex iftis proprius ipforu Propheta, Cretêfes femg mendaces, malæbeftiæ, üentres pigrijhocteHimoniüuerum efl»
EPI* AD TITVM«
Dwy« /comma mCreten/ét,e{l aut fententia,att ti^uu obtinêi Cretettfef,(juoniâ eorü mtrret prouer bio loetim dederunt- Nain uenttiicaujfa eotfacere oîa tp/drÃmet uere ProphetatUerui uatct Ephnetii dts teÃatttr, multif etiamnü retroadii fecults- Vù deProuerbium â^icm.ô.iT'ïïoCyKiv.isK-
CStemnere debit adolefeites itidodori! tlucrUH lUm Tfcf o/ogor« Ãupiduati adferentt!i,ChriÃianit no lKere,Kt Unguas aut bonax luerat dtfcât - Nd ex Hefcr«et Gr^ca Itnguafiîtt hitretui-O tèpora ,O wwrer.O eaelü,O terra,O maria Neptunt-Quid eà fittohaced infanta iNain 'Dec^DiÃvi^. fiatuitur reeurreodS e/fe ad Hebriea et Graea uolumina,uer ba üecre-funt,Suut ueteru librorü Ãdes,de Hebree is uoïummibut examinanda ed : ita nouoru ueritas Gract fermois normâ de/îderat-ldè eà Dtjy^Erroï g clercs à leâioefcculariuliferaru^phibetidos pUa tat,alto^ M off J ©⢠Daniel, fapiëlia et literis Aegy ptiorü C fclt;(/(i«eorwq; no paterêtur fe erudiri, quoru tamê fupÃiliSes Ãi^ et deltlias horrebat.Nec etiS iti'SffÃfr gentiü aliquot uerfux poetaru fuis uel fcripiuris uel didis mdidt/febDtuui Hierony-fuper hoc locoÃc ait,GraUiÃtmlt;e ed neceÃitatis ut^bea mts ea qute à fandis^pphetis ante fecula multa pree dida funt,tam Grlt;ecoritm quà m Latiitorû t^,alioa rtun gentium libris contiiurigt;
C â¦
A N N o T. IN
Uxtdt Synodui Eugenij P4plt;c coh/m neglcéfuM ZT contemptum literarum DiÃi7-his uerbii,Om^ mno cura zr dütgenùa habi:lt;Uur,ul magiÃn ZT do âores conÃttuantur, lt;iut Ãudia lUeraruM Uberalta umqi artitvm dogmata adfidue doceant, quia in his maxime dtuiua matuÃÃätur et deelarätur mandata--
VtinäcStingcret nobispmûis quidam Eugenius literM, qult;e iam ruittâ minâtur,ab occafu uindicSs-
Eflo autem hoc argumentum Ãt fane à faâo du» â«m,tamen ex loco Corinthtorum clartim eÃ, do* num Imguarum eÃe à Ãiritu fando- Afiathema au tem Ãt,qui optima dona Dei abiecerit atq; contêpfe ritâ Gratias uero agat Deo patri tuuentus, pro fua bentgnitate,dtgnatus fit lüos eo honore, ut habeSt qui linguas ZT hteras doe ere poÃint-
Quam ob cauflam redargue to illos*
Gradsedreuetle,e^lettim ÃAiyyzfv iuris uocabulum, ZTÃgnificat conuincere, adeo, ut is, qui cottttincatur, cogatur peccatû fuum agnofeere, jicut fupra quoq; didumeÃ, Sage esyhn,dasÃe es greiÃvnmugen-
Seueriter,
Grace iâos'réfuùç ad uiuumuf^,Dases yhn-nubethu-
NI
EPI* AD T IT VH M
Vtfanifintinfidc.
SinUMfidei efl, fide 'm Chnfttim iuÃipcon hon mMem,»e(li opm ejjê homini uÃis mentis, aut fatis faäidnibui fuis ad comparatidam iuÃittam-lam i}ut altud docet, fänitatem et feipfum mficit er perdit» Utec docentur in Rhomanis er Galaihis^
Non attendêtes 1 udaicis fabulis
Eleuathocuerbo: ludaieis fabuUsjotam legis Kofaica authontatem »tJamlcxeà fabula ,Ãhoc iumine docetur,tanquam conducat altqutd adeon* fequeitdamiuÃitiam, (lv9ov eà narratio uerifîmt lis,quado falicet resfaéla uel quod fieri potuit pro ponitur,cuiufmodi cfl Homeri cr Vergilij argumen tum,deTroia,de Vly{fe,de /senea er de Turno»
Præceptis hominum»
TK-^tvciainii eflficulinMatthteoâ Uiepo* pulus labifi me adorat,fequètes doârinas, qu«e funt mandata hominum-
Auerfandum ucndarcm.
Veritas er fides funt Del, mendatiitm Hy* pocrifis funt hominum, Pro'mde ueritati Ãudet qui ' Chrtfiam habent iuÃilite authorcm, et mediatorem Dri er hominum ⢠Rtirfum mendaiiam fequuntur cr auerfantur ueritatem,quicunqi docent lege etia KoyfinSmodo humatiis tradittonibui parandam
AN N OT. IN
ejjè falutè â Obiter ut prittctpio dixi, hæe u]jgt;ergUH tur ex geilere didailico, uerum coptofe funt h^c di f^utatu lt;( Paulo in Glt;tUthts,cum ait,Si ex operibat legK eà tuÃtcia, ChriÃia gratis mortuus ehâEt in RomanistLex iram operatur,ergo non luÃiÃcat»
Omnia quidem pura puris â¦
Viofes mandata Dei dixit omnia animalta effe immunda, atlt;j; interdtxit f orom uÃm fud^is, qme non rumnarettt.neq; dtuidefent ungulam ⢠Prlt;efr» tea noluit Deus quic^ Ãbi offèrrt, uel accept um de armentis^uel de pecoribus^nifieffet integrum fa »um, MttgantzrnuoÃen glydern,unddas key» fehl hatâ Deinde ettam mafculinum ZT unius annb Hie rurfus i^uaff per Anthiteffn obiter memtnit Ba» ptifmatum,et purificationum externarum legis, fu per (jHibus magna contentioffut ApoÃolis cum !»â datSfde templi abrogatione,et ffirituali adoratioeâ Habes coOoquiii/m ChrtÃi cum Samaritana, lohan» »is 4 ⢠Omnia deinde efffe munda mundis ,Gr Uten dum effèo nnibus creaturis cumgratiarum aiiio »e,ffquidem omnia fanilificantur,Verbo Dei, pie» na funt Apoffolorum EpiÃohe- Notus locus e fl in Coloffen- Nemouos iuduetm cAo zy potu,aM uüa parte dieritm,ne^ in noutlunto z^c ⢠idem pa» lam docetur A£lorum is*Et ^uando Petrus ttidit
ImthftM
EPI* AD T I r V M zgt;
rmtheu plénum animaliitm mundorum (y immun doram, demiKi de calo CTc ⢠SU hic (dtis nonmhil de attigij]e gt;nbsp;Nam fc« dtÃiutulio uirot deÃderul lien infantes,^ut laâealendt funt, non cdjofoUdo» Q^VAESTIO. XVIII.
eVR pr^cepu Deus Lettiticit-Vtquicciuid nbsp;nbsp;XVUI
cfÃrretur,zy de armentis ey pecoribut,effet inte» grumty fanu,deinde ntafcultnii eyr anniculumi
RESPONDED
QttoMidm nihil placet Deo, niÃhaheat maÃt/* lam tttrtutem,adeouttaurui Cf- agutuannicultu gfnwdre poÃit (y eÃealiquo ufu-fn manco damna tueuniuerfanatura,^Ute morbo lÃo fontico Ad^ dl^j peccato original! infiâa, tantü poteü abortü faccre,et Iruncam proÃrre fobolem-ln uüiofo ddW nantnr omnia conÃlia lt;y aäiones hominum, «dW w'/id«d/«rdm Ãquuntur.
Quomodo igiturfiunt munda hacfacrificia, id XIX t^,quibtu modis mundatur hominis natura ?
RESPONDED
Pdttli« ait, (iuic^uid creauit Detu bonum eR, Dr tttMÃCtC fy nthtlreifciendum,fandificatur enim per ferma tegis» nem De!,ac orattonem-iâTtino.4.â
echter fanäiÃcaHturomnia,utÃnt intégra ac fana, id eil, cuiuÃnodi eà tHe fermo Dei per ^uê fanâificanturomnu*
A N N o Tlt; IM
RESPONDEO«
XXI
C H RI S r VS faâuxeil uobii d Oeo fd(gt;ietta tid,iuÃttiac^,ZTftn£ltficatio cr redèptio t- Cor-t» Nam glortamur mt acceptffe pro ttoÃrd imuÃitu, ittflitidnt ChriÃt^O' pro noftro deliéio, C hriÃi m* uoeentum^Atqi htec eà fand O' pura doärina, fa* nant O' purificans ccfrda hominum ' Num nif»/ ha* bet ue^ praui neij; uuij,alioqta qui aliuddocettt imprimurjt caulenum confeieittijs hominam»
Ogi igitur funt mündig
K E S P Q HD E O
SdnätÃcaft per uerbum,quo fciunt fe alieiid tu Ãitid,nempe luÃitu Chrifli mundart Oquot; /anäificari Eiufnudi funt dodores ÃdeifOquot; $ tos fequuntwr-
XX11
Q^ifuntimmundii
RESPONDEO
1 Doi{aresoperuM,0âquteosÃquunturgt;Naitt lege O' fdtisfaâionibud, aut conÃlijs boiuM nunq purtficdturcor,neqipoteÃin lüis unquamacqui* efeere confctentid,Komd-4.gt;Vere ttaq; Teiturjtollu tdeà tÃorum mens O' eonfcientia.
XXIIl
Qu'.bui conÃrt Petrus eos^qui fe putdttt iuÃiÃa cari poffe Operibui f
RESPONDEO
Porco eonfert^qui cum fit nitida cute beneq; lo* tus,l4meit 'm uolutdbroluttqiucritfudsdeltttds-idê fdiiunt
EPI. AD T I T V H M
faciunl cr 4 fide ad operatelahmlutâ Deum profitentur le fcire,cu ⢠tarnen fadis negant»
Dfi nomen tarant cr dodrinam,Exemple ttU effe poteÃ,quöd com dicunt quidam qui gloriatur, feinloetm Pétri ApoflolorumfuaeÃtlje, reâe fe docere/aflis tarnen negant, quoniam prohibent nubere cr uefci quibiultbet * Pr^etereti confingunt tufeioquamrationem uiltcualeread cofequendatn Mtam lt;eternam-Contra hoc funt diuina oracula cr tieeretwm Gangrenjit Conctlii ,Dt/i;}i.Si guà car nem manducanlem ex fide, cum religtone, pne â ter fangumem cr idolo immolatam cr fuffocatam, credideriteondemnandam tanquim fiiemnonhaa bentem,qtà earn maducat^Anathema fit.
Difcere debent pucri nthtl fanilitatis fitum efji in efu carnium,pue utaris,fiue non utaris « Verum put are Deum,trafcie3-tepeccare fi carnet cornea dem, rurfum Deum placart ty te bonum opm foa cerefià camibut abfttnuerif,hocdmaloeSlâ
Cum fintabominabiles 8lt;di^ do non audientes et c.
Repetlt clartut,quod dixit fitpragt; ABOMINABILES
OSof Oewi cr 0Ã impq abomttantur,gretcd
A N N o T- I K
Inde enim fit, $ cum fint à ftcie üei eieÃi^ hominis confctentia medcri pofiint, Pfal-1- ideoi^ ttonconfiflent in indicio impij,ne(ii peccatores (onfilioiufloru/m^
Dicto non audientes*
Quomodo enimaudietDeum eieâus à fitcie Deiâ
Reprobi ad omnc opus bonu
Qttonwdopoteft enimarbor malafrufliu boa tus facerei Tuenturenim fua tantum run ftciett te fett opera,^uie lufiu fieri Dem»
CAPUL
AD T I T V H-
T u uero loquerequæ decent fanana dodrinam»
PI ERTRAGT ATOeoargumenta,quoin Ãrmandas eil epifcopm, qui debet fane or po tenter^docèdo Ecclefia prteefie,atqi hoc in genere» fjunc docet per dillributtonè,quid priuatim deceat fingulof atates, atq; fingulos homtnü ordines.Vult enim Deus omnes homines faluos fieri-
Primus locus huius Capitis eil ad hortatorius, w fcilicet offindatur Titus ,etiamfi no oia reffiona deant
E P I.. ⢠AD TI T V M 14
(fcd«! fuis uolis-Rltoqui fiigere facit ZT ctffarc Stiu than,atlt;J; fut quaÃpanttere officij opcr^uerbi DoftorffjCHin utdent pherofc^ omîtes abuti Euan» ^eliOtCJ' pMcos credere,quaà utro pcius eos Ãt ut (urratEuangeltott-Dtdicit Paulus longo rerum ufu quod fcrtpÃtTimotheo, Soltdtmi Ãindamentwn D«Ãat,bähensÃgnaculumhoc, NOVIT DO MIN VS qui Ãnt fut, GT difcedat ab ûtiquitate om nis qui itominat nomè ChriÃhSic rc deÃgt;erata pror fus obedtueruni Euangelto ColoÃcnÃs ,lt;Mn ?lt;««â lus iam Rom^ in fuo conduâu ageret-idem accidit Paulo in Cormtho,cttmdiceretei Domlt;nlt;(f,ingre dere, quoniam populus eü mihi multus in ea urbe, i-egeÃmilem Hifioriam de tielu 'mlthris Rrgunt Reliqui miht feptem miDia uirorum,crcâ
Eftttaqifententia,EÃo fane,feducantur multi ab ifs,quos dixi, tarnen tu loquere, qu^ decent foi» IMW (io(3r»W4W, Es^ird alfo lcre nicht abgehn~ Et tu tantum es flalua Mercurialis, uiam indtcant docendocrmonendo, Leyhe du nur dos maul dar X«, und las es Got walten ,Dubifl nicht der matt der dte leute Kan fi-wm machen ⢠Sr quis abufusfiiea nt fummo bentficioüet ,pereat, itam eius damnar lio iufta eÃ-El eleäi non offinduntur,lion eleüos tiero offindt nihil efi tnirw»,Tti loquerc'^
â A N N Ã T. IN
Senes utfintfobrfj»
' Sobrij,id eil,nott temuknti/ed uigiltiHlef- MJ g»4 enim pjrs rcipublicie Chrijltitnie pendet à [èiii bM,quorum conptijs utuniur luntorest cr itnitatf tur illorum mara-Reâe dixit Poctdluuetialis* Sic natura lubet uciocitti cr (itiui not, Corrupunt iiitioram exempla domeÃtea magnit, Cu/mfubeantanimot,autboribtu gt;nbsp;Naquodmagno rum exemplo pt,id iure peri putaturgt;
Ego puto Paulum dicere, cauendum e/fe feni^ tgt;Ui,nemerito'meosiaciaturProuerbium , Aquihg feneâa.Multum enim bibunt fetut propter depblit caloris innati,Germani pc-Pyn aler man mus feme PercKynder Kantè pichen,yn Weichen betten, und hinder dem offen beym pwr-
Graues»
gifjcvoUQ ideHhonepatis Pudiofos,td quod dicunt Germani de fene graut ,EsiPeyn ehrlicher alter ma-Ep autemgrauitas inmoribui,mgePu^m orationeâ Utero- HoneÃos, ul «etiUiigrauttatem, mortrnt grauitas decoret-
Modefti»
' ideP,Moderati{animis-Dieda Könnenanpeb halte âNäfettes folent immoderatiut exeädefeere, Slt;e feyn sxüderkch-Laudantenimfua tepora,nec factie
E PI. ad T it V h ij fuik Jirunl aliorum nwef. QwonMdo dixii Hord-iMtdalor temporù adi-lnterim no dij^licct inicllia gi axà (Piov»3' pttdicof,tugt;natnatores-Altoqtitdt titur,Die ahen narren die beften ⢠Et ut C icero aitf LMxurù omni lelali turpis,fene{luti fcedi/f-eü.
Sani fide*
N4m oportet (ener expertenlia rerum ftgt;intua* li WM firmatof,ufum fidei G^ChriÃi cognttionè gnlt;t utter tenere,ui fint alijs exemplo O' docendo oto folandOfO toto genere utlæ ⢠Eacilii autem reditm eü fenibttt ad uomitum,td eft,ad ea, quibut à pue* ris adfueuerunt,maxime fi tn uitlt;e bonorum^aut fa ma difcrimen adducantur, mà eô pronwuerint, ut fciant fefideinC hriftumfà luari, Oquot; iHtem mortem cum mundo uici/fc-
Q«4m Herum eà Protterbiitm, Canis uetuliis non facile adfucfcit loro ^tam magnum mtraculum eil, fenem poÃi ex fua inueterata Mmnom uit£ confue» tudine emergere,allt;^ credere Euangelio^
Sani chari täte*
Vt omnia hominumftâa er conÃlia in melius mlerpretêiur ⢠Qwo»ilt;jm chantas,ut inquit Petrut ApoftoluSftegit mullttudtnem peccatorum, ex* eufat Ãatris deltda, et reponit pro infamia fratris bonuw fermouem ^tdquod feues perraro faciiint^
D
A N N o T. I H
Sani pauentia»
Vt no modo ad altorum uitia coniueant,excufà ti tet cr tegentes omnta qu£ funl fratrii, uerum etia utferant conuitia 'm ipfos taiîata,detti(li tehqM tnala,qu^ ab ali}s obueniunt ⢠Vaaliut tnim ornant ferunt quà m contemptu fubCinoru uox râ ⢠Mtyn barth tft mir zugnyue '»uorden dof teh uon tint yedenleydettfol»
QVAESTIO. XXIHI.
XXIIII QMiCDffenf/dMdmdoârtMrfm?
R ES PO ND EO«
S4»rfw doârinam decet,ut Ãngulorum hominS Cr ettates et ordttier per earn erudiantur^ Ham hoc eÃ, quod ChriÃtiS putitur feilohaunebaptizuri» Idem utdef 'm BaptiÃa, quemadmodum Lueat ftri» bit^quornodo ommbui ordiittbtu pritfcribUur,quid eotdeceab
XXV nbsp;nbsp;nbsp;Q«^ Ãtnt hominum lt;etdtes, v qui funt homi»
nimtordinet?
RESPONDEO
Ad ictatem pertinêt,fenes ,adulefcêteSâ Ad ordi net uero pertittent,martttu,uxor,filtus,Ãliaf domi» nai,feruui,magiÃratw,plebetui- '
dJiiddecetfcnem^ Ref^ondeo-'VigifaHtidt grauttas morttm,modeÃia aflèâuum, ttÃiiÃdei,ty poffe boni confulere omnium hominum morett Oquot; adeotconniuere*
à P b AD T I T V H xs
Anus indem,ut in habitii fint qui religionem decent*
D« bjtù« decente bonai nitresf(tmihlt;if,loquia turmuliMuerbisPetiruiinhunc modum.quarwin brnaiut fit n3 externits, qut fitiu râ in pheatura ca piOorum et tddittone auri,aut i» paOiorum amiâit: ùerivm occult us, qui eü tn corde homo ,à ts cäfeät omni corruplela, tta ut Ugt;iritui plucidwi fit qute tus,qui /}gt;mtM in oculis Dei magnifie a ac prectofit res efl,Mm lt;sdeum moditm olim C7 finél^ ill£ mit Itérés/gerafftes in Deocomebà t fefe^etfibdita e» Tant fuis uirts, quemadmodum Sara zrc.
Vêtus uerbivm eü, Anum malam pojjè ejficere quad non poÃu Sathan, effe internuntii phe k T^lt;fi itt^ lenas,ne cafie utuant adolc/cèruIte-Prointt de fubijett Apoflolus, deccre amu, ut henefla teattt,fcilicet ut erudiant ad pudtctciam adolcfcena tuli,ut ament fuss uiTos,ut ament filios, ut fiAt pti dicte, cafitCf domus cuflodes.morigerie e^c-Atioq ! per antcularum turpttudinem.fi adolefcentulof pro fiituant,fit,ut raro cohtereà t malrinwnia-1» Comte dta e^l, uereor gt;k me ab fente mulier corrupta fit, eoncurrunt multie opinioncs, qu£ animum meum exaugeant,locult;,occafio,telas,mater/ub cuitu im» petto eà mala,c(ii nihtl m prêter prectû dulce eü^
D s,
A N N o T. IN
Non cakimniatrices»
Prtrw ApoÃolu^car» äU 'ra â¢zrjaïoç ksà i9VXâoO'ss'Viù'p.XT6t5â,Vi/})irifui placidtufît trMquiütUySittijft ufid jîiüe-Oppo[iiil dutiiuirtutes mteriorii hominis, duobui uitijs Mtur^edracundit oppofuit l^iritum mitem,gt;wn oU pro fuo tare ageit tem- V xor ettitn ueri cr hofuÃatis amans, nonfirt familiic deÃdiam aut perfidtà , Proinde clamoribttt zy talumnijs nuHum fincm faciensjracudia {ua tur bat totam donwm,Sie foUê es nicht alles engelreyit haben â^moUen^ fie [oden uiel laÃen fiir oren undau gen gehn,ne blaf^hemetur Verbû Dei - Id ^uod fit quando fuo mérita cadunt in calumniatricts nbsp;nbsp;ira=gt;
cundf tmtlieris appellattonem,Es ià eyn folch bofe veeib,es ktf« gt;ifcr niemand nichs zuo dancKethun' Id quad uix decet muîierem Chrifîianâ- De'mde coll ftitio et calumnijs, quas lactunt pudic^e cr bonie ma tresfamiltas in impudicas, oppofuit fpiritiem quie» tum-Siquidem nunq inter bonos cr malas reâe ca uenitfEyn from voeib der erben kan Keynê ludef paner hold feyn, Ãe Kan yr auch Kein gut w ort nachreden- Sed hlt;ec minime decent mulierem Chri flifanguine empta-AmbroÃus expofuit/taiCÃAis^ adcufairicestalijs detrahentes, loquentes quit non oporlett Schelten und richten dos yhn nicht Zd* ftebtfCrepitacula potiusquà m mulieres,
non
EPlâ AD T I T V H ir
Non uino mtiko feruientes*
Vim pot urn non prohtbet inuhmbiujèd hoe enuen uult,nepnt feru£ uint,nSutait Hieronymus Quod in adoîefcentibui libido,hoc in fenibm ebne tM eflâ
Bene docentes»
Kiflfepbi tantum ornent no alijs, nip mites pte tint et placid£,deni^ ntpabflcmtlt;eperint anus,in eptie eriint at^ inutiles ad docendu adoleflentulas»
V t pudicitîâ doceant adolefcê tulasjutamentuirosfuos»
Egfegium exemplum huitu dodrin^ preefcria pttimefiab Augufliiio,mcopÃiombia de Monica matre fua,habente uirum,Patritiü nomme,ad poro» tem ufe^i iracundum gt;nbsp;Ham ego omnino put o Paulu hocueÃe,cumaiteosamare debereutros, non dea terreri mariti uitijs naturalibiu ab amando,pd uitec foeiam eflè c? tolerante m lUoriim uitiorimtâ
V tamentliberos»
Awor liberoram efl in educatione fy dtpiplia na ad pietatê-Quemadmodu inquit Salomo,Stultia tia aüigaia eü in corde pucrt,uirgapgubit ea-Vula giM »««/jfrawj aftimat fetum diligere liberos, p no lt;ontriflent,p omnia ^ua cupiant largiätur,p bbaa
D,
A N N o T- IN talent peceandttribuant ⢠Vctum fcriptura twH uoa cathoc dmareltberos,fcd odiffe,Q_M amat filiü aÃi dudt et fijgeÃa, ait SoIo.Et caÃtgdtts utr^a puerum liberal animam eim ab infirtto.
Vtfintpudicæ, prudentes
Uobilis e^ fententîa^Ciiiid poteà faluu eÃ'e mtn liert,amtUa pudtcitta ? inuentai nunc multof.ÃDijf placet^C hriflianoi twlieres t quibiK nihil eü uel in nwribui, uel 'm geflu,uel in fernwne^fcnrriliuf O' obfcÅniiK»
Purser
V liantes onttum furpitudinent,Die fich enihal* ten alles '^uas wider ehere iÃ.
Domus cuftodes»
Quantum damnum adÃrat muliebri pudicilhe, uhrocttroqidtfcurrere o peregrinari^teÃatur Di tt^faiHum-Nottfunluerfiugerntanici^Eynedelnta der fein erbe uerKauffï, Ein ehewetb das znan ab» laslaufft eyc-Ex Solomonedidicerunt germant ap peUare matrcmfamiltas,gloriam domts, Die haus ehrl^am nuüwm maius ornamentivm poteà domui noÃrlt;econt'mgere bona mairefamtltas ⢠Roteroda» mus Plutarchimi citat afferentem iieteres p'mxiÃi Venercm teÃudini mÃÃente, quod id animal nun^ adomofna reeedat- Symbolü (vobie matrisfamilias
Prouer*
E P !⢠A D T I T 7 M xj
ProHrt-koriw« 14.âSapient muller tedtÃcdt domum fuam,ftultalieroeuertit earn-
Benignæ^fubditæ uiris fuis*
Siijuidem in fociam uit£ omnium Ãrtunaru eondita muitert decel earn blandam efjic ty bo* 9am,ut per earn mtigentur utri curie cr laboret^
Hieronynuis pulchre hie raltonatur,cum caput mulierù uir fit,caput autê uiriChriÃui ⢠Quecuq; Mxor no fubijcietur uiro fuo,hoc eà capiti fuo,eiu}* demermtnii rea efl,cuuu tSquot; uir,Ãiunfubijciatttr ChriÃo capiti fuoâ
Subdidut obedtretnarito latiutputet quà mna tura credatâEfl enim prorfuf ex uiri conÃlio atij; uo luntate pendere,adeo utfciat.Ãbi maritum Ãue Ãul tui Ãt Ãue tntenigent,moroÃu Ãue blädut, pauper Ãue dtues,r)ei uoluntate obttgiÃfe, zy Dfo cbfequi ÃmarttoobÃquatur ⢠etiamà in coopéré Dro placere,altoqiit in Comadia male audiunt mu lieret,eo cü gratta raro mariti impelrent ab uxo* ribtu quad uolHnf,nam non morem gerere ueÃe ma rüif,quaftfa^a eR multcrum natura ⢠Sic enim ait iM fe»ex,?ergtn,mulier cjà itiota eR So lomonis fententia,?robam multerem quit inuenict, ea preÃat gemmii,coÃdit in ea cor mariti zy resfa miliarit non deficiet erc-Et alio loco,Int er tria qut perturbant tarant fiumcraturcrhoc,à nwrofii itupÃru^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D 4
A N N o T. IM
NcfermoDci makaudiat?
ai TÃoÃoyi CT caujja huiiu Paradoxi, ikr enim fidem hebens,ut eR ad Tmwthetun d Pau lo feriptü, et fu£ uocationi ferutens falua ertt- lant gignere educare fobolem, fubijci maritOjturare domum,Ãtnt fu£ uocationis opéra, qu£ fiert pr£ce pu Dcu!,cu/m ait ad lieuani,Ad uiram tutmeSuer Ão tiia,zy tpfe tibi dominabitur,nwltipltcabo £⢠rumnois tuas,et cSceptus tuof CTc-Rurfum, mulier ntghgens praceplum DeiCT fiiatn uocallotteut, fit citui blafjihenutur uerbum Dei,cu»i etiamgeHtta kf famine,uiris fuis feruià t, cShmiu lege naturee-
O bferuent pueri Paulum hic bremter,(}uod fia» tîm fiâuriM eü copioÃus, complexwm eÃe,dtfcrb nun prieceploru/m de moribw ,^u£tradût Apoflo It aut feriptura, amp;qu£ traduntgentdiumliterit* Scriptura allegat nemen cr uoluntatè Domini- Phi lofophorum prlt;ecepia autem^neq^ Dei, neq; nomi» ttis eius, cr eut fidendum,z:r ^uod timendü eü,idli faciuntmentioaem-
Adolefcentes fimilitcradhor/ tare,utfintfobn]\
ffoCpgûvto' prudentes,ttigilaHtes,adÃdui fe duli i» eo quod facerc eos oporteat ⢠Nant ephebis, CT adolefcentibus tiihtl efi tteç^ incoÃantiiu, neqi
'HKptUit,
EPI. AD TITVH
îneptitu. Putiittt cnim pro iuuettiliardoreomnu. tentaitda er fubeunda effè, quemadnwdu adfi » ^ut 4 Poetis graphice depiâifuttt,lmberbii tu* ueitii tandem cuÃode renwto crc ⢠Veruw Paulin uult omnia intra nudum quendam confiflere cr uo tunlale Dei,atqi fenum aut pareutum cSÃlio cohcr (cndam effe imperitt luuentutis lieentiamâ Vulga» tumcR enim-Eyn fchuler tà yhn der fchul eyn en* gel,auff'der gaffèn eyn teuffèl ⦠Scire itai^ debenl adolefcenter adhtbui ad literiis,autadaltanegotiii parentum mandato,fe De» mandato adhibuos eÃe, Zr eot de ccre ,«f flrenue v magna fedulitate incû* bant in ea opera quic mandâtur illis-Rurfum oÃin* diDeumc^feualde peccare,niÃparenttbui obfeli juu(lt; fùerint ,nonmintn quà m Saul peceauit, noa obediens uoci Domini in perdendo Amalech, aut lohannesBaptiÃa ,Ãcontempla mandato Del tua baptiÃaÃet itd lorddwem»
Per oîa temetîpfum præbens fórmam bonorum operum.
Hic redit rurfut ad infirmationè Epifcopi, eÃ^i fententia. Tu logucrc g«« decèt fanam dohrinam, çr adhortare omiut jetâtes atq^ ordinet ,Htfaciant guod fe dignum eügt;Verum ita ut [ane doârinee rx cmpiitr d/lt;gt(od in te ipfo habedittf^uod intueantur
D I
AN NOT* r N
Cr fetlUiinlta', ueluti dicät, doâriM fanitid debet eof adducere ut placeat omnibut Ãc eÃe-
Noua plane uox eft, eÃe opera 'm doârina, 'm mÃneere lubet omnes homines, quorum exem plaruult exhibereTitum 'mfemetipfo,Nam Graca ledio cogit me hane fententtam fequi- Eft entm Gr^ ce, Ante omnia teipfum exhibensÃrmambonoru operü,qult;e opera funt 'm do{lr'ma,uideltcet âmtegri tatem,grauitatem,Ãnnonemfanum,irreprehenÃbi tem-
Primam operum âm doélrma eà exhibere mdo» ceitdo mtegritatem,ne quid Ãciltcet admifceainus de tuftrisaÃväibui,deird,auaritia,autambiti5e,neq; enim tum priuatic 'miuri^ alcifcendic funt-ChrtÃus uetuit tAatth- lO-nefalutarent 'muia quenquà m, ide{l,ne quid facerent ad conciliandos Ãbt bomi ⢠tus-
Cauettdum eà etiam,ne ij qui docent, mifceant teger, publicarum rerum flatum cum Euange» tio,quemadmodam utdimus Prophetas noflrifecua Ufacere,qui ex Hofe iui dicendum uolebant, igno r antes uim libertatis C hrifliant, qult;e utitur omniu genliitm legibus O' monbui-Aiqi uiinäomneseon cionatores, qui Ãbi uidentur ualde pij, uacarêt hae adÃflUftivmenim permittcrent adntiwÃrationem
⢠maceHi
EPb AD T I r V H }o
WdCfUi, culifiit er negotiaÃrt magiÃratibiu, arrogannt Ãbitutcoqucndic cereui/ite^aut uen-^ Kofintbfoa deadmunt carmi»gt;),lanfe ,firri, nefeto quArmin TO^Bâ derafarum peUtum-ldcm tudicabis de ufuris, de des amis,er caÃbtu coniugij, nam hecc omnia ad magi ftrativnt ciuilem pertinent-
Secundum eà exhibere grauitdtetn,(}uie leuifäs ti opponitar,adeo ut fciant,lt;jui docent,docerefe in Ecclefta,er in co»Ã)eäu D«, Euaiigelion,non fa* bulatn aut Comadtam,Dai es ein ernà fey-t-Pe-u iiQa-iTnSufatt/irip «'yytÃoi
Terltitm.doccre fanum ferntonem, «e Chrifli iu flicufola iuÃificemur coramDeo ,Ãne operibus, fldf 0 Ht dicatur, qui potefl capere, capiat, er ipfe tWHitquifint(ùi,nefcilicet delabamur in earn fen» teittiam,inqua nudtt funt,C hriflttm ueniffe no tan tum ut remittat peccatum, fed etiam ut inflituat in boc mundo regnum,eonditis nouis legibtu-
Qjiartumeü exhibere [ermonem irreprehens fjbtlem,qui contemni non poÃit,Die mir das geyuif fenunddashertzrure.i.CorM-t4.-tldetiamÃHys pocritit Ãris eit quificloquitur hoc modo fani , doceat,Ãrtiter contemnant,tarnen iudieantur feerf ta cordis eoriimab lUo quidocet- Hypocritarum KOX eÃ, utioam is aut die non effet hceteticuSf
à N N o T. ! N
uoce dat teÃimoniu faux doârinie,ideoq} fet^uüur',
Vt is qui repugnat,rubore fuf ' fundatur,nihil Habens, quod de uobisdieacmali.
fieri Mtem non poleà ut pudepol nduerÃoiia, nià Mihorüatemhabeatin docendofis qutdoceb Ruborefiiffundiilur,Ãilicet,cum te oudierit docett tem,ea qiM cor tudtclt;tnt,Schamrod voerde» tiihi iibens,Vnd Kunne nichts nuffbringen»
Seruos hortare»
iw omnibus dits pldceMt,nssÃe yhn yn aUë ftucKen zugefaüen thun.lion fuffierantes, /» iren herren nichts heimlich abziehen» Non reÃgt;o» fitores-Die nicht voiderbeüen» fidem omnem bo» tiitm,Eytet trevo und glauben»
V t fuis dominis pareanh
Gr/fff/i lt;2yoTaûJÃiflt;Jtt fubijci,ÃgniÃedt Mtem prondm uoluntatem feruorü, ut libenter pd* tidnturimperiumdominorum fuorum-Adeapro* tiitdtemferendiimperij uultddhortandos eÃifer» uos Pdulus,Gott 'vuiü hdben,dds die diener dlfo ge* fynnetfoOen feyn,dds zuthun und mit yuiOenj yudt fie nur die herrn heiÃen Kunnen»
In omnibus illis placeant*
EPI. AD T 1 T V H 31
id eÃ,fiudeant incibm pliicere domtttis,etitimà ^uid fiat aut lubeaturcoatra uoluntatè feruorum, nudo non fît contra DcivmâSic feruiuit regiBabya loniorum Ditnicl cumfuM fî)daltbui,lofîlgt;h Pharno tu Aegyptiorum rege-Kem Naaman régi SyrioriL
Non refponfatores*
Gr^ceeft {«.i «vt:At-yomtf «0« contradi» centt$,ideoutiuntueattturfe aduerfîu dominor, eltamfî iuÃtim cauffà m habuerint. Exemplû habet in iofeph,qui puffutefi carctrc m luÃtÃima cttuQi, ndtrienniumufi^*
Nonfuffurantcs.
»olt;rÃ5i|ejj eü decerpereabquidtyfîirtlnt fubtrahere-Eà aulemferuis pecuhare, efîe moitefî dei ,quonwdo Virgiliui dixit, Quid focient dommi oudent cum talia^et,id e^,fèrui.Et luuetiaâ Powe erucem fîruo-tienge '»«rg ehe doi holtz uergehet»
Omnem bonam fidem»
F«df» Grlt;ec/s Latinis ualet cord Dro CT ho» nittibiit,id quod dicütgermani ⢠Wer dèmenfchê nicht glottbê helttyuiefoît der 'Gott glauben halte» VetM diätem eÃ,Ocului Domini impinguat agrS, quodiäo declaratur, non efîèfidem penes feruot* Religtofe diätem eü, Getreuen dienfl belonet Gott Nam (èruttf pro Ãta Moi:itlio(K,/ieomfequutU( fîte»
A N N o T» IN
âM,tun minui plateel Deo,equo inÃdenft aut mutti dans ftabulum,quant is qut docet in templo,aut nta gtflratui'Sic fotptwm de lofeph Gene-t^-inue* tutqilofeph grattant cara domtiw fuomintÃra bat eifà quo prapofittu omnibus, gubernabal credi tam fibi domum cr uniuerfa qute et tradita fiierant, nee qaicq altud nouerat nip paium,quo uefcebaturt
Apparuit enim gratia Deü
Cauffà omnium fuperiorum-BPautemperpea luits Canon ApoÃolorum,amice ro^dnefo, obfecra do Z!r large poÃicendo, ad pÅnitcnttam promifciu adducere om»es,adeo, ulplaceat fuajponteioniU ej]e omnibus ⢠ld ^«od eà cernere non modo in hoe loco, fed erin Epiflola cr RomdSMCr GalathiS dicata-^
uà itat^ fententia,Decet quidem EpiÃopo s, ut bona fide pr^efint, fetus ,ut mutent congenit os adfi ilus,anus ut depnant effe crepilacula,adolefcetttes ut fedulo fuaagant, er feruos ut pnt fideles in offi CIO, er obferuantes mandatorum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cÃ,ut odio
babeant prtÃtnum uitte genus,er ut placeat illis ett animo ali/s epè,id eà ut paniteant - Qt^o ma Detu prior dilexit nos,atq} apparuit er iUuÃris fada eà gratia Dei,qua femper bene uult nobis, nunq male* Priterea,pqutdê gratia,fauore er benefit: to Dei li» beraUterinobis mterim nihil tale merètibus,fumut
faluati
EPI. AD T I T V M jj faluiti^meretur terie dus liberate bentficitmitU iti eiÃim fticiamttf,lt;juicqttiä iDf mffent^Ntim hoc ipfit bctttfiao del erudtmur, ut optime que^ feâemur
Omnibus hominibus.
Eliam gentibuf, iuxla tüitd, In omnon terrain txiuii fonuf eorti,et i« fines orbis terre uerba eorii
Salutifera.
Salutemfirens-Efi autem egregiam 47081 Tî» gritie,^fit faîtitaris-
Quot funtofficia falutarù doârine?
RESPONDEO D«o.
Prïmum adeffe cr ad fine falutem omnibtu ho» tnmibiu,omnibiii ordtntbuf,omnibuf etatibtu, tu« dæis (y genùbuiylung «nd ait,hohen und nidrigett flenden^ Secundum doccre,quia ea opui haben» tmu. Nam quiaDet liberalitate obuenit nobis gra» tta,efficax fignwmeR,nos omnes quotquot fumuf g,ratta Df i deftitutos effe^
Erudiensnos,
Greceeft zmd^uisgK, erudiensnosquemaJ» tnodumpuerifolent erHdtrt,atc^ adnwnerieariau reritm,quas antea ignorabant-
Vtabnegata impietate amp;nbsp;mû/ danis concupifcenrijSt
DuodocetgratM»
A N N o T. IN
Primo abnegare impietntem-Secundo abnegi* re mundittoi concupifccntiM. ImpietM e^l, qu£ eX fefe qu^erit inflificalionè, prorfiu conijdt fe in gratum Dd^docet autetn iüud gratia hoc modo, fî» quidem tu homo Itberali betuficto Dei,es Deo reco ciltatiUfConfequès cü,ncqi Icgc Dei,neç^ Itge uüi hotiiim,tuqi tuii operibus,gt;ieqi tuisfatisfailiotbot, dénia; neq; omnibus uirtuiibuf te poffe iuÃificari, Mundanisconcupifcentri's*
No« dicit abnegatis tnundanii bonis, cr eoru/tn u[u,fcd abnegatis mûdanis defyderîjs- Omnes enfin creatwiefunt bonlt;e cr deÃinata ad altquem ufuM^ Prteterea omnia,que qutdê dicuntur m homme bo» na,funt eiufmodt cuiuÃnodi eà anmuis q utttur iüis, Mundana defyderta funt, que uulgo ab omnibus de fyderantur, parentes,patria mcolumis,amici multi ex bono genere nafct,cognatorum propinquitoi Dpes,gloria,tJam muadus putat efjè beatos, qui ijs abundant,Pfal-14?gt; Quoru filijÃcutnouelle plan tationes i» tuuentute fua, Vihe eoru comporte eir* cumornate,ut pmilitudo templi, Promptuaria eo* ram plena'eruüantia ex hoc 'm tüud- VVo man nut hmÃhet da ià hyÃundÃdle ⢠Oues eorum foetoÃe, abundantes in egreÃibiu fuis, boues eorum crajpe^ lion eà ruina macerie, neq; tranÃtus, h'mden und vorn yuol beyuturth,nà ut caida que pateth'mc atqs tUine
E P 1. A o T I T M ilTmc, clamor in plafeù eoram, Da ià KeyA klag ,fonÃynn tynts armtn haut,da fchreyen die l^der,yetz Ãlt brod, yeizt diÃ,yctz eyn ändert-
Beat um dixeruntpopttlam,cui h/ec funt. Ditter fumuerozymudlomeliut qaiddam docel uerbum Dei,nempe abnega iÃa gt;nbsp;Beatm eà poputm, cumt dommu Dein etm. Nam poÃerior fentent ia ad do» âriitam gratiit pertiiut,ficut prior ad falfum ittdtci un nature - Quemadmodam ChrtÃtu ait, ^aid prodeà homini à tottm nwndum lucretur zir pa» iiaturdetrimentüanimiefme lt;nbsp;Copiofe becdiffutâ turRoma-8.de affèHibmcarnii O' (bintiUâ erudi=gt; eut tut. Leret unt yuie eyn uater fem Kind leret-In prafenti feculo,Die yueyl yuir hie feyn uffer dé, under den leuten-Sobrie, FleyÃig und yuacker, yn allem dof unr angehet,da( yutr unt nicht zu uicl be fchytteren- lufle, Dof yuireim yedern thunyuat yhm liebiÃ, recht und eertich leben uor Gott und der yuelt- Et pie, Doi yuir Gott nicht erzürnen-
Sobrieiof ad not perttn(t,luÃttia ad proximum, pietOfadDe^-
Sobrie»
Erga not ipfos in toto genere uit^ adeo, ut ne^ n'mium caÃtgandofrangainut,ttelt;ii nimium colen do cr curando ,Ãrocem zy indomtam cfÃciamis
Ã
A N N O T. IN crfrivm noÃram-Corporieniin eum honorent iehe mut ,utiiUcibumdemuicr potû quottetefunerd Cr fitierittUt excùemus ud Uborë. Rurfum utoâH lidioribui requiem demui-StcM diëiiM efi i Poêtit' Ocu corpui alunt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quoq; pafcitnr ilUt, iw«
nodicut coiru carpit utriiq; labor-in Coloffenfîbiit caÃigat Paultu eot,qM corptu no habit in honore, td rfl,lt;]ui non (iippeditant ri «I/« necejJà rta-CuiiU* ntodtfiatS Bernhardui,qtucorptufuum nimuab» fttneniiao'iniedu macérantitafeperdidtt,utfn pterfcetorè anbehltu nô poMtsonuerfan hoïbm* lufte,
â¢^vierden iolpchucrf^ fin.
Qÿfeftiufii (UreÿU.
Hoc ucrbum compîeâitur Mlt;on fecundam htdâ Oecalogi, nS tufluu poÃtdat, ut obfequamuf parentibiu,ey reddamiuunicuiqi quodfiiu/mefl,iH fcüicet fùremur proxmti uitam,uxorem,bonamfa» mamfirtunam^mq^ quidq tlltut,fed ut amemus itti* Micot iuxta atlt;^ amicot ⢠Pauliu deÃniuit utÃtctain hoc modo vad ThejJalonk.a'Vle quit opprimât ae circumueniat -k m negotio fiatremÃum ⢠Chrtfiut iuÃit in Euangelio primum omnium quircndoit Del 0- luÃiciam eitu, qute eü omni» btu bonu pr omtfcue t::r cammuniter uti, nam hot ipfum eüittÃe uiuere m hoc Ãeculo, Erbarlich,Ulld auffgericht mùyederman handlen und vutndleit.
Pie*
AD T I T V H ,4
r- ' VI fciimuas twf mera milèratione Dff, «o» tu» fir4 iufiicu ftiluari,lt;tdeo /letiam fobrie,quanttim iid nof tatinet,lt;:^ ittfle cum proximo luxertmuf, men dtcamui,ferai 'matilct fumm- Et ne mires m tu liitium cum feruo too domitte,iuxld tllud,Grati4 fui Ui fdâi eÃis at^i hoc non ex oobiStDeienimio ntimeâ^
. Ãxpcdantes beatam illamfpem
Spes beati uocatur ab officio, uam beat, EftaiitÃies fulcrumÃdeifcmmnititur hoc modo I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Fzdfjfclt;erftwi«crfeoDrt,Romlt;tnor«wiiOâ
tides ex audita eiiâ
11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tides efficit, at gloricmur nos perdudos
fJftMgfdtiitm Dci,per^uam duramuf in affitdtoni bui-Sic enim induit cor fide perfitfum - Icb dlt;«ncKe Gottfdas er mich zu dê crKcntnis hat Komè laffent Ichhoffi auch Gott yuerde beymtrfeyn yhn alien meyiun noten,ynn leyden and fterben-HI nbsp;nbsp;nbsp;Stalhn itutem,ubi qais capit credere Deo,
« foribiu crux cr perfecutio^
lUl QWMKcrojp/êCbri^Wd)^;/â fCttWcrK* cent,éonfeytenseü in eruce adflidtoaibus exer eenfidem- ideo^ adfltdio patientiam parit, id eft, Chrtftat adittuat nos in firenda cruce,cr in toleran disatfiitdionibut.
V Ftf 04^ auxilio Chr/fti, patientia fefit
E »
ANNOT. IN
f/fi, non fitror,ul tHe inquitjfed /irmituJo fidei,quamfimutudinem Pauliu probattonemnoct tut,R.om-ç-Moff gfYHontfei» alfo,dM maneyn tai gluck uerachte» l^unde^
VI Tandem fi)es ex probation nafeitUft Ht dicumus perpétua momiuadfliâtoe,egocuirte fuM Deo.cr Deut amut me-Proi»de fiert non pote/l, id me deferat^ Der mar zuuor ojftmals gebolffen batt yuird mich yetzund auch nicht taffen-
V11 Obferuabititaq^ puer, ff cm hecrere m ue» ntate Dei,permdeat^fidem in uerbo Det.
Magni Dei.
S7n'9l7îv Det eü,exEfata ddceptu,t}uomatd implet, gubcrnat, fufientat omnta, tuxta iHud, Quam domam edtficabu mthi Ifiquidem ecelutn fi; des mea efl,cr terra fcabeüam pedum meorui».
Ecfaluatoris noftri lefu Chrifti
EttamfiPauliuinRhomanis copiofeexpofiie» rit Chri/lum eÃe faluatorem, tarnen plaeut hie gua fl urn quendam etw loci exhibera adolefcentibut. Ventiata eft m fiholis queÃio,An ne cuiusllbet h9 minis fides faluet atq- luflificet hemmem, efle^ tu» dicatum uarie. Sed pueri pro oraculo, Pauli feirtelt liam mordicus tenere debent, qua ftatuitur, PideM «m tandem uifiificare, quit credit m tHitm Deieni,
EPIâ AD T I T V M H
^ncitauitltfu/mdnwrtuii Verba PaulffuM Ro m(in-4âNon feriptum eH autem propter lÃttm (awa (em mputatumfiafjè illi,fed etiâ propter but mputibttur crnifnn{gt;iM(nrum,^H(rxcUituU lESVM domtRUW Ko/Irum â monuu*
Drkntdutrm boiuadolefcêtes perpetuobuiut fentenli^ meminiffe,(y ea anintum fuum confirma re aduerfiu blaffihemui quorüdam Epicureoru pa lam dicèltum, fttis e/Jè ommbtu tu Deowi «rdcrf, iOm magnas [editionc! cr fatalia mata tantum hmc oriri, quà d fatemur C hriflû ejJiDeü,Cgt;'eJJe ^ucndam ffiiruum fanâumâTurcitDeum credunt, fed Chriftum^y jfitritum fanäam negant-PapiÃte credH« ïieum,fed C hrtflum negant efjè fisam uifli «MW, iribuentr; eam operibiu ⢠Gentes Deom cre dunt, fed ChriÃum negant,ergo non fatuatur, nam ChriÃut efi faluator noficr-Et Detu faluat perChri Ãnutyfine ChrfÃo non jaluat ⢠Hlt;ec uolut a/fiergere tantu»H,(^ admonere pueros fimâifianafentenM ne effluatâ
Papiflafinguntfehancdoà rinam femperfe» qutttoseffè,fedblaffihemant- Nlt;tm hae doârina, fub annum Domini,M.Dgt;X vu. primum Dei be ueficio renalaeil,du/}iice Martino lMthero,de quo fie perpetuo fentire CT loqui debent puert, ut hoc tlt;r4doxoiMw|excjlt;i4/âIS SCIAT IN SE PIETA«
B gt;
A N N o T. IN
TÃ PROMOV1SSE,CVI LIB RI ET SCRiPTÃ LVTHERI VALDE PLACEBVNT-
Qui dédit fçmetipfum pro nobis*
Exponit cur uocet ChriÃum ferudtorem-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Qtj/ t/ftó femettpfum pro tubu^
III nbsp;nbsp;nbsp;EZpurificarrtÃbtipÃpopulu peculiarcnf
111 [ nbsp;nbsp;Sf fluZorrm botiorun opcrum-
Hf f mftM aÃierfa funitxgcwre didaâico, plicaUfitfeKoinM-f^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
Quis dignui e^i ^uód uoeetur no'u ferutUoris { aespoNDEO
Ij u{delKet,^ui zy fapfam er fita omttu impett, dit populo, deinde hoc conÃlto, ut ftto malopopu» luthabeat bene â EiuÃnodiuero ferudtor Chriflue e^l ⢠Qui dedtt femetipfum, qui pro nobis mortuut e^i,ut redimeret no^ eib omni miquità te,D((i er uitt frtem machet-
Purifiearet»
SuofanguiaeSaudititaÃierÃöefanguinu fut-
Populum pcculiarem*
Peeuliam r/l quad proprie ad nos perlinel ⢠llu uoluit fibi Dem populum peculiurem puriÃeare * proprie ad feperttitmt-
SeäatoreiH
EPI* ad r I T V M h
Scdatorem bonornm opcrû»
Grteeteefl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tdcflemulatorè
fîch felbs dazu drungeutigeiuliget^ es fait luft ha* ben ud guts zutbun-Prouerbi-1. Sapientcs ubt au* dterint proficient,cr eordati induftriaeonfe^uëtur
Hæcloquere,amp; hortare»
Hdl/ an,(y argue,Tmbs fi'tfch,
Cum Omni prædpiêdi ftiidio id râ diligenter hac pracipiM,Vnd lai dtrs dttgekgenfe'iu-
Nemo te defpiciat,
M r A,Do» h«tc cum omni libertate,Schevu nye KandidaroHâ
CAP^IIL
Admoneto illos principatibus poteftatibus fubditos efle,
Et [ A M s ( fclt;ec Epiflola,lt;juemaadmodam hii tio dtxt,magna rxpdttr pr«eeepta âc nuribut tradal,b(Aeatlt;^ legu fitecii magù quà m Ettagel^, ^od tanta remifitoHêpeecatorSprtedtcat,donari tredèttbiu per Chrifla,/îtte Operibiu aul fatiifaüto ittbus iwftris,lamê loge aliter hae doeèiur d Pd«. g abtdkiPkilofophoriim- PucriCiteronlsofficiataut
E â¦
â¢A « N O Tf IN.
AriÃotelii Ethica dtfceitteif utdenl niagium f^eeiè uirtutii çr houeflatis iadiffi, uertim omnu m hoi dtci,qatilj pe»es nos (tt faciendi lüa plena facidtai' Paultu aut amp;â facrceliter£admifcètcaufam, uempe ChriÃi gratiam,qu£ pr^uemt nos, hoc meren, ut paulo ante audiuimus, er hle rurft» repetuur id quod i» uniuerfum ignorât natura er rato ho'u-^
Precept um de obedientia praftanda magtftratt bui ubiq; commodum, Ualde necejfariian eü hoi tempore, ut fubinde renouetur atq; ineulcetur tuue num menttbtti, qut reipubltcee ChriÃiaM pietaa tis, literisq; communis focietatis hominum, ftturi funtfeminjrium-Pontifces Romani,utfuamÃabf tirent tyranntdem, autlsores fiterunt contcmmnd o rum magiÃratutim,nam uix QhriÃtanM habitiu eà magiÃratum gtrens,aut.iudicu capttalu exercent quaÃmagiÃratus effet imuria, cr non Dei ordina^ tto,quie Dec placeat- Similes hisfiierunt Pr ophà tc phanatici herum temporwm, quorum Ãultitta mire reuelata ctl, Et nitnc AnabapttÃarum fitror, nthd tant in uotis habèttum quà m, magiÃratuum omniS legum ty rerum hotuÃarum commutum pernitië'^ Proinde debent pueri fequi Dei prceceptS,qui iubet obedtendum effe magtÃrattbus,erhocpriecepto , Dei obfirmare animü aduerftu haspeÃtmaa impro» hor urn hotttm calunmtas atlt;jf blajfhemiot ⢠Haturtt bociit
E P t* A D â ï 1 T V H j7 fcoe in uitio habef^ut de tribut genmbtti bcmtnum male loqujlur-Df facerdotibut, «d efl de ijs gui Eu3 geliwm docent in Ecclefla, cr admmiÃrant facra» imntii'DcindedeMtigtflratibutttytertio loco de Inu multebri,fîueflt;xmin£fùerint,fiue uirgines»
Obftruare uutem debcHt boni adolef(entef,néquot; turam dd hac impeth pritÃygijs et infidi/s Snebd»« gui mendux cfl çr homicida ab initio. Nnm boe fe guitur Sathan,ut ptetatem,Verbu Dei,pdcê publia tamer hotuÃarü re rS Ãudiu tollat è medio ⢠Quid /etthnfaluueffepoteÃin Ecclefia,Ãde Doflonbi« «erh omnet male iudicent,cr loguâtur, er fublata fient ex EccleÃa docendi authoritaflt; Deinde nultd pax erUjUHÃmn regnewn confÃet,ntfi ad magiflraa tw uitia nonnung eonntueWtnuf ,dt^; pro eit oraue rimut, ut Dew eos gubernet,nä ut ait Solomo,Cat regts in manu Dom'mi ⢠De'mde gutehoneflatis egt; Wt ratio t fi mhoneÃa fiierint connubia. Contrd hot ad/iäut docet feriptura timorem Domint tfidi er charitatemEidi, ut feianutt omnia obuenire na bii uoluntate Dei,ddeo,qttödà fub Tyranno utueit damÃt nobiSjCogitemui not hac panam meruiffe , cK/pd,«on magiÃratum- Timorem.ne
Deo recalcitremut, fed toleremiu pana nobit d deo tnfliäam, fcientet eam tolerantiam placereQeo-Dewi mdticber mtytultyuenn er ym regimet yutre
B Ã
A N N o T- IN
tt vuolt et fo und fo machen, und y nenn er drynnl â¢JWfrf, fo Kundeer nicht eyn leffvl dazu ^ucfeheif Qi)U cor régis m manu Domini eü,nS i» conflit» I tuftro' Charuatem, ut Magifiratm uuta legamus ,â proiOis oremus, nam nuümn ingeniivm tantuM.
efif^uodpoÃit magiflraiui aut imperio eÃe falls* Pronsde rogandut eftDeits-Primü,ut extrudat ope , rartos in uineam fiiam^td e/l,ut det nobis bonos md | gtflratus in EccleÃa* Deinde etiatn ul largtalur eÃi * bonos magillratut m rebut publtcis,ut m pace uiud tlirâNam inter arma filent non tantum leges, fed et pietatis exercitu,att^ bona opera Sic oral Zacha» nas Baptiflit pater, ut ab omntbut intnucis nc ftrH ItbtratiÃcruiamiuilli*
Et ut hic finiam breuem hanc difiiutaiionem, de obediendis magtllratibut,lt;iu amuolui tantü oflelf dere obiterpueris. Videre Itcet leâorim Capl-t* Ãaulum docuiÃe,lt;^uid deceat à mnes lt;etates,cr ordt net priuaiim- in nbsp;nbsp;nbsp;autem Capite docere qutd de lt;
teat eot publice-Magna uiseiî in uerbo quodfonatprmctpatui,nonpriHcipes,uelutduat, | principjtibui eà obedienda/m, ettam à hommes nbsp;nbsp;|
geriottmagiÃratum,fuittimprobic!rtyranni.Ara ' gitmenfa efficatiora require ex Rom-ij»
Qÿatenuseflobediendiimmagtflrattbitsl
RESPOND. BO
EPI» AD T I T 7 M j«
QwM fcriptiM efî,Oportet Deo iMgis obedire' bomi»i6tM-S4lt;is conftdt, diuiitis lüerii pro«' biffi dtipltcem rj]e obedietiltanifObedtenttâ fSquot; Del CZ l?owjBWM.Proi«de eatenut efl parendum priuci patibtu,quatenut ciuiba tulJerinlftd eft,dH exigiiKt trt5wum,dum utuniur twÃra opera,offîcio,fludio. Ht tuendit publie 4 tritn^uillit4te,cz in propulftndé ; HtiMrid.Si uero tu/)itint ea qu^ funt cootra mondtf« ; nbsp;nbsp;turn Deijûwi non partndum eft illis ,fedfequendti
â nbsp;nbsp;Itec regub, O portet Deo magii obedire quà m ho»
nmtbm-Nolt;4 efl Htfloria decent milljum martyrS, ^paÃi funt fe pro Chrifligloria occidi, aliâf in om ntbut obfequentet imper atori-
Adomficopus bonu paratos Hic di/lri6«ttone complexui eü P(l«l»$ ea ope» rd/quifunluihepublKte, » Nedequoquam maledicanu Prima purr diÃributionii» Kaledicant,blaÃ)heMia affùionlteliamft tltisfiat îmuria, quafi ab uüa ereatura profiâum fit hoc ma lian-Diuut Hlero«gt;in«i au, Nemiwm blaf^hemo»^ re, non fimplùiter adcipit, nec enim ait, nenuuem bomtnum blaffgt;hemtire,fed abfôlute nemmem» non angeltt,nonaltquacreaturamgt; Porrohac doâriM Pauli nihd efi effieatuu mfèrçda cruee, oia fcificef qvat objuniHt wbifefjià Oeo^m»ugt; Vf prehetit
A N N O T. IM
fit uoluntiu Drt bona, beitepllt;uen$ tuhil defyderartpoÃtt « Alui enm adcufam-âA ntt( ttoÃraiugligetttum, nunc mprobitatem homuiiit »une SatbMe ttulutamgt;
Nefintpugnaces,
⢠Ideil,contentiofî,fedplaeidiitifèreMdlt;iiniurit ttim ChrifliaHerü eSl pitti,Ho 'mfirre 'miurütquèai nudamPrtri« dixit deChnfto,Quiewmeimaledi eeretur,nonmaledtxitmlt;dedicentibutÃbif SiefoBi nicht zencKtfch fcyn-
â Sedhumanu
â * * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Syf fôiifti geîyiide [ein-
iTsiiiuetec, Efi lt;eguitiu ,eomadtt nuderttlio t^y mterpretatio omnium diâoram cy faâorum, proficifeuntur ab alijs, adeo ut eliam ahoru» tnalefatia et difia légat et commode mterpretetur, quomodo germant dtcunt, Oer^ -vueyfe und yuoi* gelert,der aÃe dmg zum befien Kert ⢠Aequiatetl deÃripÃt Therentuu in feue, qui ait,Do,pemutto, »ei^ necejje babeo omnta pro meo ture agere- Coll eeitenimnoHitunq pubbeieommodigrtttadefiif lure^ttttat- îjsrtiK»« eil,quoddtxitcbremtf }n And. Pro mlt;tguo peecatoÃlij paululû fupplie^ fatis efi patri- Decet btec utrtut ornuet hoïet, maxi tntueroCbr^Wf, quofiubtl (imdedecet quant ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;iwmi«
EPI» AD TITVM 19
Mihwcr mlrrprrMn aliorii/mdiâa c^faâitâ fitri tnim nS fgt;otefl,ut pax puhlica coferHetur,nifi ^ttr ad alterttu uttta comiueat â LaudaueruM fipuntet homituf Moderata 'mgcnu, cuiufmodi fiat Pamphi It in Therentio,de quo dicil pater. Sic uita eratfy eile omnef perfirre ac pattcum quibut erat,clini^ tmahisfefi dedere, eorum obfequi fiftdijf,aduerftit Mmmi,nunqpr£poHentfeiOù (4Ã)««*8{(A7nvtf etiam ludicium nature execratur-
Omnemexhibentes manfue/ tudincm ergaomneshomincs^
Q«4rtd part di/lributloniS' Omnem manfuetua ditum,SattljimutigKeyb
Kanfuetudo opponituT ttindi^lte, uult autem Ti turn hoc docere Paulut,nt coimnoiufaciat errdma trf, decere eos militatem tO' manfuetudaum, eoncupifeere debere uindiäam,quoniam Detim M beatit (y inj^eâorem cr uindteem iniuriarü,iuxt4 iJiudfStat ad iudteandu Domiaui-Volo aute pueros meminijje ^utrbij germij«, cuim author rllfTria nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;triarfenflifiima ⢠Quo fia
gnificatur,trta effè qute non patttur Df w mpi fibi, R.iehtett,Rechê,Khumen- Nclt;J; f «iw cocf dit Dew alten à feuel gloriam fuam,uel tudieandi authonta (f m,«ri umdi^ia, iuxta tOttd, Glorum mram tilteri
ANNOT« IN
mn Jabo-Uem,Mihi uittdiäiam ego reiribikfiif . Bt,luduMS corda er renex OeMt*
Na eramus quonda nos ftulu
Cauffà per pathon à m'mori,quo amplificat pri teptum de charitate ⦠Efl^ locui eomnMnis,honi* fium,decet nos Udes e/je^liam/imilia 'm nobis tientertulitDeus-
Puto aut Paulum hk dicere de fuo crimine,guagt; à ofctlicelzclotnagno plenutm'maru perfe(iuut1d Tà Ecclefiam^NuHaporrö poteftmaioreffepri» dicatio gratu Det,lt;iudm eit,quöd tolerautt malaUt flra,Rom- ^propter remtÃionem pr^eteritoru pec* cator arnaque D«M tolerautt ad oflendendam luÃb tum fuamcycâi^oflra mala, lt;iUie fub Papatu per* petrauimus,tulit Deus patienter, ut oÃenderet nt tk luÃuiamÃuam lAala adolefcentia noÃre toleti itit ut oÃenderet fe luÃum eÃe,er tuÃificare eos ijiitt ex fide leÃu-Merctur deindehtec tolerantia Drt erga nos, ut uiciÃim alter alterius onera portemal* inobedientes, Vnd uolgeten niemands ⢠Errantes, Theten yu4sunsgelufiet-lnuidia,gundten niemädt guts dann unsfelbs-Voluptatibtu uarijs,alleitu des das uns yuoltheUin maluia,m unfereigê boÃhett*
, . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;S T V L T (
.. Stultos appeüat[criptura,^ui cü exfe mue/iin mbil
EP b A Ã T I T V H 40
Jjtbd fgt;oÃirit,(juod out piwm fit out hotufitmif tatlfi
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mf cj; otfcqMHntttr n«er»» rrâo mo*Knti{gt;iM, gcrnM
nice, Dif ybn yuedder fingen noch ftgen lofiin-
i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lux(4 (QudjDtxtf ittfipiês in rordr fuo, nSefi DeMtlt;f
IUlt;J; gf nif ï flultg fiierunt, nmtrSpbi reliât giae pcert4 cH omntumgroutÃtmo,altolt;jut rnim filij Dr(
I, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;futcontemnunt,confiluDei tantû mag^ifnciètet»
V' Inobedientes»
I nbsp;nbsp;nbsp;*) InobedientettCjutwnpatiebamariusdiKiM
f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lt;tocrn,id qaod proprium eR ftultorum-fjottin cA
y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dud,Homme imprrtto nunquâ ijuidquam 'mtufluu,
^ui nifi quad ipfeÃcit,nthil reAiim putat. Rom- 8« y nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hi funt filij Oei qui /fitrau Dei tfgnnt w.Hi funt filij
r SaihoinequtfpirUuDetnonoguntur^
* * â ' Errantes»
⢠N4M bnpoÃibile eA.nö toto talo ertdre, nt^ di
* infrrot degt;nergi,quotquot non guberntntur fi^it I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Cf utrbo Dri-Proinde ordt Duhid, Spiritu princbi
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;poli confirmo me-Uem,Sptritum fanätm tuurn ne
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dufirot ime,1deü,qnfiia fiionte faciottquod te de
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fttViditenimZiaMd,ab[ente ffiiruttDei,feinhoa
nucidio multo, in adultenum bla/fihenutm no ⢠mnisDeiprolopfumcffè-
Seruiçntes defyderi)s»
Nam nttfura fibt rehUti, mut taitam M
«
A N N o T« IN
deleâant er auerfatur aoxia. pbi t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;optft
ÿlorum,«t(^uite commoda- Rurfuan p'cim caot ty âtngui odu mfamtam,nuirtem, inopiam reruM, denii^ omnu uttietncommoda-Vide in ftcudo capt te^uguocenlurnumdanit defyderU'
In malin'a.
Grtce eü KttKioLjtCui oppenilur candor-Pr^ terea quenudmodum candoris e/i omma in meliul interpretari,ittt thOâ Kacn/xç,enfiMtiu finiflrc MterpreiaritGr ea qme 4 Deo, er quie ab hominis biu fiutttâPfabjiâOccmu DMtd,Deum etia ludtcdfi 4 malitiops non tantum hominet,cum inqutt, Vt id fitficeriimfemwnibuituis eruaicaicttiudicarûâ^
Etinuidia,
Inuidia opuf eftmalttU, Pom malitiaeSldif.* ^eiSânai,idell,amor fub Proinde manat ex hoc fön te tanq rtuului proÃuens inuidtatqult;e eH dolor de comtnodo alteriut, quemadmodum dixit Poittu Inuiditt alteruti rebut marcefcitopimis-
Odipfi,
Odium Ãmultat e^f,quf prodit fefe in geÃu,d^ KultUfermhabitucorporii- inuidia autemeüla* tem odtwd,Der grol yin hertzem
Cûaûtbonitas amp;nbsp;humanitas faluaton's noftri Dei flluxit, non exoperibtH »
EP b AD T I T V H 4.1 gt;nbsp;nbsp;nbsp;ex operibus iufticiæ, quæ fcciv
⢠nbsp;nbsp;musnos,fedfecundumiCericorgt;
J nbsp;nbsp;diam fuam faluos nos fecit»
Hic lûc ut non eil proprie generù fuaforij, fed dtdaâici ,fed tarnen mtrabiletn adÃrt lucent Gr fptcuà atê pr^eceptis de chtirititte,^Uie m uidtmiM*
' 1» primo Capile Epiftohe Romou- copiofe d:/Ji * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ritur de utrtbut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftiit confiât hommes
f nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;natura tucj^lufiosnelt;j; boiwsrjfe,ruq} pofie fuis
* opertbtti aut telles fatitfailionibut iuftificart ⢠Prlt;f» lt;nbsp;terea,etiamfi multi ex gètibut iuÃe CT honefle wxe lt;nbsp;â¢âWfjqiicmadmodttm de Socrate,Catone GT reliquis ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«(« generii fcripferuttt Grif ci cr Lot«»- Et Iwdæi,
« (JHiamp;t« quafi prtecipuui temulator paternaru ira , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dtitonum extitu Paulut ,ficerunt fecundum legem
, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;firis, tarnen mendacuim fiat, hypocrifif crfiecus:
, fiqutdem non eos damnat tantum fcriptura, ^ui ma , nbsp;nbsp;nbsp;lefà ciHnt,Grqui prolabuntur momma genera uttto
rum, fed ettam qui pnwUnt Ãrit externam quanda iufitciam,^ mtuthabent immunda corda crimpu , rof adfiiluf'Proindeopufeilhominialta quadam Iransfirmationeiufiicia-Eamdocet Euangelio, tun humanis hteriC aut lex. Obferuent puert, Em» phafin effem fermone,nonexopertbut lufticiæ, quafictmus nos ⢠Nom funt qutdtm in homimbut ; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F
I
A N N o T. I N ⢠öftere amp;nbsp;ciuilif quitdam boneftnii, uerum ea opefi iÃ( hone ft Ai,non luftiÃcAt corant Deo ⢠mifericordU ilutemDeif^ QXÃâvSçc«®/« quÃdocapit fd Iket ex mera liber alitate bene neÃe nobii,nihil tah interim merentibut, hac demum lüntefcens rc» ttelalA per Euangeltum ftduit nos^
Hon poffu/m bonif adolefcentibtu exemplu^ ullum magii iHuflre oftèdere, opera iuftitu noftrf etiam preetoÃiÃmia,peccata ejje,nelt;^ mererifaW rem Dei,quà m exemplum PaulhVerba ipÃiu PaU* li ex Galathif fttbfcrtbam, Audtftif enhn meam eoi tierfationem quondam 'm iudaifmo,quód fupra mi* dumperfequebar EccleÃä D«, « depopulabat llbtm, cr proficubam 'm ludatfmo fupra multof i(* quale sm gentre meo tcum uehementcr effemftit* dtoftu à maioribiu meis traditarum 'mftilutioniiM' Vider Pauli luftkiam prolabiad Ådem homicidwn»
Auguftiniu 'tn libro deCatechtfandis rudtbult duot uult doceri amores,Pritnuf eft De » frg4 oef Ij amor facit,ut de nobk dejf er antes coctpiamtu Ãgt; dem er timorem Dei,experitur enhn natura fe ntiH quà m habere pacem ht uOa tentattöe,m ùDo opertt prtufq fenliat amorem D ei erga fe, atq^ fe curee ejft Deo,tiim enhn mcipil odijfe fefe ,et fuos hnmûduf ai^ât((,at^ poenitere ex anun» amp;nbsp;here,id eft,e^
uerfH^
E P V A b T I T V M 4« ueife ne offvndat tant benignum pairem^EMn lt;mM« rem uoeat hicPaulut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;siô-riiv Xâù tkv dJjiXaJ
fij«#-® la.v SaliMtorw noÃn De i, quo amore falua* muTâ Alter dwer, eà amor naÃer erga proximum-Hk mortificationem corpora noÃrt docet crufum fidei-Huiui «wow nidxime peculiare eà ^cognoÃe re omnia quafratribui fiant largiendo, condonan do,atqkconfolando,fimme placereDeo,no mini« qiMm fi Deo tpfi fierent t iuxta tUud Sccttndiwn eA fimilebuict
R E G V L A.
, PVGNANT EX DIAMETRO lu/iku«
Ftófi. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Operum,
Rlt;c Wet mundit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;habet fiieciofii
Corda Cf purot nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;opera, fed immun â¢
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dum cor O'ininutn
dot adfidut
» Perlauacrumregenerationis»
Hie modut faluationis defiribetur per fingula à rè eiut membraâVidetur autcum longa, tom Ãbob * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;feuraejfeperiodiit,ntfieam noÃris uerbis reddide
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rtm«j in hunc nudum
.1 Euimuf quondam fine Deo cyânobis reltfli * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; fiulti GTc ⢠titntitm fequentes juod nobis reâum
â utdebati«râ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F i
A N N O T. IN
II nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Quia Hero nunc cotiÿt nobis ftîiu ex mtri
mi/èratione,citra nollram iufiiciam ^Ute operibm comparatur,qult;eprorfusnull!teilâ
111 nbsp;nbsp;nbsp;Adeo ut renati Ãmusadcepto pgno baptif*
matis,zs-exl^tritufatt(lo^crworiuafit larndait uetusnatHra,uautilliw gratta iufiificati,h^eredità temadceperimusin(}gt;euitie£tcrn£* 1111 Confequens efl, ut omnes homines doceOtl tur, ut credentes pnebeantfe exemplum in bonü operibiu»
Meminerint pHeri,qult;e fupra fimiliratione do* cuerit Paulus Cap-fïÃuxit gratia erudiès nos ije-tia gratis cr Euâgelij propriii eü moflrare cur o* porteat nosbonoseffeyatqi eamoÃratiopcuted certicpdei, ita minor eà ibi erratic,Ro-a, ReÃiöft rusApoflolus impiorum carnalium hominunt obiediontbuStdicentium qutduis licere,fîquidê noil famus fiib lege,fed fub gratia,pmili ulttur argumelt to-Sic enim ait,An tgiwratis quod quicuoq; bapti* zati fumus in ChriÃum iefu,m,in morte eius bapti* zati fumus gt;nbsp;Sepultt igitur fumus uni cum tUo pet haptifmum in morfem,ut quemadmodtim excitatnt eà CbriÃus ex mortuis pergloriam patris,tta et nof in neuitate uitlt;e ambulemusiueluti dicat, Noua at* bor debet habere nouosfruHus, Vêtus arbor ocd du,t:y- noua arbor uuut mChnÃo- Ergo debettsad ।.
Ãrrt
EP!. AD TITVM 4, fWf noMS fruiitu, ld nbsp;nbsp;bott4 operaâ^
Non pojjiim htc fileniio Iran/ire earn fententiSt qua til 'm Corinthijs de ftuUicia crucis, qtu apud Drum fummafapientMâDicamdUtem hitc eraf» pueri quid iielim clore 'mteÃigonb verba PAVLI SVNTi
Po/}^u4mi«ppùn(lt;igt;D» noncogiuuiimunà dl« per ftpienüom Deiau,tufam eH Dro per ftidti» eiomcrucisfiluoifacere credentet-SopietiliaDei Zir homtnitm 'm hoc canueKiunt,^uöd fapientes font hominef putant neq; pietatem, neq^ cultii Del, reÃ)ubltclt;is,neij; quidq rerum honeÃarum co=i feruart poÃ'e Ãne lrgibult;,Ãne minis,Ãne flapis, û »K Ãpplicijs feueriÃime c3flitutisgt;Pro'mde Ãulttciit eà «Um «Jicere.Mj homimbut tiuQäm e/Jêiufiiciam,oa peroiMit fitceredd promerenddm grdlum dtq; fd uoremDeit^-legem tuhil efÃcere in homintbia qudm tu mdgis Deum oder'mh
A primo coudUofeculo,et eleäd idm Ittd^orum Hdlione in pecttliim,exf}tbuit Dei« tlhut fdpie«ttlt;e f^ecimen, promulgouit legem, dddidit dmords mi» lidt,perdtdll mobedientes, nee uBt unq pepercil q tun mdnÃt in operibut legis-Edm rditonê iegiim,etidtnfiprobet per fe iuduium rdliois, tomè ctinDetu edm fdpietitum exerceret,iwn cogtuuea rtmt Dewn^nre;^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gentefÃm ilk fdpientiu
F gt;
ANNO T* ' I N
*â¢1
iJ eft,no» cognoutrunt fe cur^e effè Deo, Df W« flo amire,fedperdere ttdtttram,fiquidem non uno tan^ turn mdloeonfliddrètur, uerumq^fit quod prouet bio dicitur,la mehr fchlege,ia Ãuler,
Stulticu e^l (y extrema dementia in oculis prU denltum homtntim,urbem plenam homintbui fedi» tto(is,homicidis,facrilegis, Dr/ cz fcomi»«»« con ⢠temptortbws, ueHe emendare beiuficijs ty humani tate-Dicerêt enlm iSof ipfoîÃituroc nudto (y peió res (y firociores, er abufuros effe ea humatutategt; Poffeautem melius nuOum emendandi eos inire co filtinn,qHà mÃmagno equitatu ey confertpto exef citu urbs obÃdereturâadditis minis,fe ad unit om ⢠nes perituros,nià uitam mutauerâmt,ntà [e emendi uermt,nià pcenituerinb
SedDeus nihilhomintim fapientummoratuh Ãquidem hac uia non fucceÃit,mutato conÃlu, no* tuit per Ãulticiä crucisfalttos facere credëtes^ Stulii cia cruds nbsp;nbsp;, quod Deus mitttt mundo urbi plen^
malicioforum hominum filium fuum,natum in cof item, ut doceat mandato patrisfecondonaturû tDii omnes errores,omniafcelera,inodo fuis uerbis ere* tlant,nu)do in eum fe canijcianf,atlt;^ deÃnant pecci re.Heec Ãulticiä cruds effieax eil ad falutem, ey sd fert regenerationem ey renouationem per Ã^iruuiit â fandtMifUtplacent omntbmmiÃiibonoteffirCf
EPI« AD T l T V M « odio habeani fiucarnis ImbeciÃitiilem o* mtliciä, Rideaitl ftne haue dodrata mundi fapientet, tamê turiiueà Drt dd faluiem omni credenti.tBu mterim Sardonium rifum rideniibiu-
V t iuftifican illius grada,hçrc des effidamur in fpe uitæ æternæ,
Rfpelilio rd etui i]uod âixtf, Saluait furnut fe^ tundam fuam mfericordtam crc- Adduus eà autè frudui renoualionif, Ãilicet, Gratta facit hlt;eredet uiite gternte,fub/fe,id ed, facit ut certo expedent reuelaltonem htercdtlalis filiorum Dei* Vide ([ut fupra de Ãgt;e dtximti!,eur dicatur beald*
Fidelis fermo»
TW8otf efl.uelutidudt-HiefemuHemittèfallit, ffienùn cerlut es-ueria*
Et de bis uolo te confirmare, Vtcurähabcantjbonis operibus pracefle,qui credunt in domino«. Hæcbonafunt amp;nbsp;utiliahoîbus«.
Alto toco dixit idem ApoÃduttfe tithil feire nift ChrtÃtim^er fîi cructfixü. Nam qutfyuii etdpmutentM tddudmefîperprtidicaiiotiicntelt
. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P â¦
⢠A N N o T. IN
C hriÃi^ii llatimconfcquetur remiÃionem peeealo» rum G^Ãudium bonorum operwtiâBfl auiem gju Tjdiinç utilis et inutilis doctrine- Hiec funt bcnlt;i, ' alijnonfuntboii4â
Stultasautemquæftionesamp;î penealopias, amp;contentiÃes,amp;^c» o o â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
,, Nü.i /(fcff mihihtc(trgutoeffe,inexlt;iuirendii nltj; recitandis qu^fliombw, qa£ ex lege ucntuitb Sain efl puerif he guftuntibM Ãire,fapiendumelft «M i/y rebiM qult;t funi Det,ad medioeritatè-Uoc lent», porereueljutt Dem orbi Euangelion per LulherUt in (juo homilie eUimflmuIta funt qult;t läudem meré tur,Innen hoc non poffum non fumme prædtcare, quoi nunq reecÃerit à flmplicitale fcripluræ, ne^ ftult.is quefliónet,neq; conientionesmouens^ Al^ uttnam tum penitui noflènt Lutheru, apud quos nt phiu eü nominure Lutherum,qudmego,Ãrtalfc e(fent eimulto iequioresâ
Stomniu fieri debent nd lt;edificatioHem, ntdgttä inÃntiefl 'mEccleflii, incert£ optnionis inueniri authorét,queiler funt fdcramentorü Deiflmmo ferbt pturee corriiplores^^^
Dupltcem fciant pueri Del uolunldtem, alterdfH reeóndieam,iilteriim reuehttam. Reueluta uoluntiif efl^nofl'e crcdentes 4 Deo recipi ingruiiitm proptef C hriflumidemdepcceata e/fitgequtd efl iu uiribiU
EPI. AD T I T V M 4r
WjfurrfhiâtM homtnis-TerliocuranditmeJJê prqxi» mum,lt;iuemitdiMdumtugt;s curat De««. Po/lremo i«. truce effè opttm^ uoluntatis Dei pgnifjcittiottc-R.e eondita uolüiäi cHj^uam ignorure nos uult Dein gt;nbsp;cr ({uim pij hbenter ignorât, quare feruauerit As bel (y Petrum, perdito C bain («da,CT rcJi^«lt;i tint generis,que lubens taceo'^
Reuelatte uoluntatis hoc fymbolam
Wen Gott leà zufehn wort Komtn,der ià fe» l(g,'ruemGott feyn wort entzcucht,der tà uer dampt-Et non eà qutcrèda caujfa,nä Ãc plaçait iBb
Hæreticû hoïem amp;c.deuita»
Harefict« efl,ut ex EpiÃola Cor'mt ⢠colUgt po* teÃ,q diuerfam docet ab EuägelioChrifli,fequtttut fiuÃeitfus nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cropiniones,qu£exa
cludut 4 regno clt;xlorttm,näfunt opa carnis, Gabt
Grlt;tcis e^,ii£reticum hominem poà unam cy ' alteram voü^nn'xp, quod HieronymuidicitÃgni fîcdrecomuwdttioHfm magis er doiirinam abfq; increpatione 4ut ammi amarulentta,quà m dura cas fiigationem-Vult e«fm ca«criPaHl«M,itt amarulen» titeaniini,tanqzelodliquoinf})ecië bono inferuiê^ tes,omittant infcrim eä dacendt authoritatem,qua debet pios ad fidem CT tmwrem De i adbor/a«. iHt didttw efl,nlmis altercando ueritaa amittitur igt; Tittutb.tâSeruuDei non oportet pugnare erc»
-A N N o T. IN
I« EpiÃohe hiutit argumento äixi,Piirdam noH pojje mutare peJkm fult;im,z!r author em aut doäo» rem praute dodrinit nunq redire in utäâ Mdg« Pfcd* raoHu confkfi etiam dtgtto Dei non reppifcunt, na ui ait CbryfoÃomu«. Imptetas conÃtnduur guident» fèdnon conumcitur^Hoc Paulut dicib AdmoBifuM äeuita,fcuns quodfubuerfut eà ⢠Paxit Deut tu tdé nobis contittgat m nouarum opinionü authortbiH, gut nouos errores caperunt 'm EccleÃa ferere-
Videmuf autem hoc Pauli pr^ecepttmi ualde nue inEecleÃa Romanafiigere- Legunt enimprode^ Utta,de uita ad ignem,id efl,occtde,ure,Ãca,fuÃen de,demerge ⢠Tam altem [unt à Pauli ueÃigijr quià Deluicarios er ApoÃolorwm ipÃÃimos fuceeÃoa feseÃegloriantur-
Cum mifero ad te Ãrtema auC Tychicum,fcftina iienire ad me Ntcopojbf enim ftatuihyemare
Voluit adcerÃto ad fe Ttto Ntcopolim, non de» ejje BccleÃiO CrelenÃum doÃoremtpromde m Ti» ti lacttm miÃurus eflfUel Artemam, uel Tychictmf
Zenam Legisperitum amp;A/ poUo ftudiofe deducito, ne quid ülis défit»
EPt. AD T 1 TV H
GpttihahctitfèytdJJèTinconfilio (ÿârêfMtilùt fiitldprofiâiottem confjcienditm,hi duo. Proinde ttiiindat Tùo Ht iHorum curttm itahubeat ne^wd jBk df/ît-
Difcant autem amp;nbsp;noftri bonis operibus præefTc in neceffarijs ufibuSjUt non fint infruduofi»
placet dttü tiieronymi fetttetttù,t]ui puM PM» {itttt hic occupatioium foluere- Etiamà Tite noB Ãt tibi,unde uùticuw HUs neceffà ria ad utam fiippe dttare poÃis,fac fint i« o^to noflri rehaut Ãatres «iflt;^ Epifcopi, «e itéré turgtu poÃmt,eotfitKfruäit fbdiciffi c acceptfjè Ettangeliott'
Salutant te,qui mecum funt omnes* Saluta eos, q nos amât in fide. Gratia Domini noftri cû omnibus uobis, Amen»
Scripta ex Nicopoli Macedoniæ
V
CLARISSI
MO ViRO, D. HERMANNO, Coiniti Nom Rquthe, Domina fuOf^hiltpiu Uielanchtho S»
QŸIDAM in LECnONEHOC agum unum, ut inÃgnes fententinu txctf pitnt,non in hoc flHdettt,ut totScauffitm ^uamct!^; tegunt,anima compleäantuir â¢Verum ,utin flatui diÃeiia, nei^ de totiiu operts pukhritudine, ne^ de partium Symmetria ludicari poteÃjta nuHitu ihorisfcntentiitmreäeperf^icietfÃciuis nan co» jouent totum authorem-Et fepe fii,ut fiagmêti 4 reliquo duttlfa corpore,deprlt;iUentur,nec dccipti* tUf iuxta author um uoluntatem^ Prodefligituriil untic[ualt;j} re,dif^utdtioes 'nttegriU animo complet atq; tencre-Cuinautem Epiflola ad Romanof pri* cipuum do{lrin£ ChriÃiane locum trailet,ac ueln tl methodum uuiuerÃe Ãtripturie conti neat, non û tii eà unum atci} altertim ex lüa uerÃcultvm decer* pere^Tota legenda efittSquot; cottfyderandum, quomt do omnes inter fe partei, omnia membra coharcït atq; coiifentiant, er uananda certa, perpétua, 0 fimplex[ententia ApoÃoli,ut bonte mentet de maxi mis rebus certo doceantur-Ad earn rem cSducet ot* dinem orationis noj[e, er argâimentorü locos quaà notât ttd agnofeipoÃittPEgo igitur in bac Eptflohi iotùlf
E PISTOL. A ' nbsp;nbsp;nbsp;47
totiiufèriem difputattonis breuiteroÃendh Qtits id cAu/Jà m aditui facut Paului^ubi proponat,quoa wodo confirmet propoÃtionem, toeof etiam argua mentorunt propf modunt digito indicoui, admonui «bi i« c4m/P cSmoreftiTtUbi pâuli/jier 4 caujja difee â dab H« mÃuidertt Leüor ytio poterit adfèqui cw * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tam Mthorii Ãnientiam- Ac deÃiderari iure diltgëa
tia^non tantum in recentiortbut,fed eliam in ueteri bui poteÃ,qui cwm enarratione huiitt EpifloU noa attenderint orationif di/^ofitionem, alicubi tanquä uia lapÃ, 4 uoluntate auiborü aberrarunt ⢠Scd me * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;firtaffe nonnulli ridebunt,quöd orationem P4«h,4d
f uulgarta dicendtpraceptaexigatn ⢠Vfrewn retloa ⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;^wtur ipfa,non Ãne certa ratione di/puta/ÃApoÃa
ittw- Ndm, at fùerit lOitcratus t tarnen oèf fani atlt;^ ingenioà homme! in dicendo rationem aliquam ad * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hbentfUt auditorem orditte de re doeeant,cr ne gd
rrmrre admtfceant alienum 4 cauÃa- Concédant (al * tem commutttm fetifum P4ulo ,fiqut iriuialem do« â flnnÃadtmtwf.Nam at maxime defiierit ei lÃa pars â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;artis lt;iu£ continet Elocat ionem, tarnen inuentionè,
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ac dtÃioÃttonem,qult;e non tam doUrina;, quà m me»
diocris cuiufdam prudenliæ funt, concedi et neceÃi â efi.TametÃqutedam etiamnot£ libérait! doârinæ ; «J oratione Eault comparent,quæ indieant eu»« has ' «rtes,lt;^bux piurdis ftlt;a influnitur 4d bem dicetuüi
, . E P I s T o I, A à tguPlt;ilJe,uerbis enim uiUur ty pgurii ntuUis , etutt dodruum redolentibiti,ttecfîne arte raciocvif , tur-Nam cr definU prudenter^ amp;nbsp;diligenter : « eitulJÃK,iy föntet ear um reriiM,quM traâat, amp;nbsp;â uidet ea lt;}m obfuttt,crpngulari artificio allot to^ ' btfOliat mitigat-Efl er hoc ab artefumptum, qui^ urgumentii addit epilogot, non ociofot,fed adÃlhl tm plenot, ac tuhementioret tüot mottu quot uo» cant imsn tempeÃiue miÃet lenioribtu odÃäibUt 'quiuocantur,HiH inquibuiexprimedis mirtfice let^Ego igaur non modo inuentionù er dtÃgt;optiti* nis laudem ei concedo,fed quondam etiam Elocuti» uis partem tribuo- Kam in uerbis quoddam pondui gt;nbsp;eÃ,er elegontio qu^edam, ueritm aÃiergit interd^ Hebratfmotj qut reltquü luminibuf uerborum ofà citmt* Adblt;ec deeà compoÃtio,qHom Ãc uocät,he( eH ratio texendarum periodorum,quf quia ad ab* foluenda membra fententiarum er argumentoru^d conducit, multum momenti folet ad perÃncuitatetl orationis affirre - At Ãepelongitu iuÃo fluit oratitgt; Pdult,quu non eà aÃriäa periodis- interdum argt^ mentum, uelut punäo deflgnat, duobtu aut trtb«i tantum uerbutiiarelmquitur mperftHa, er qti4* rmitilaÃntentio ⢠Talü folet effe fermo eorum qid eompoÃttonem negligunt^praifertim fi breuitafeH onentfitt eà eerutre in SoluÃfj orotionibiu ⢠vide * rmuauiftif
HVNCVPÃTORIà 4«
â WMsMtem Paulum pene Thucydideomorebrefà , O' exiltjCr confragofogeture oraliöis uti,qua qui dem phu aliquMto lufis haberet m tanU breuitate , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p acceÃtÃet itltquet compoptionii cura gt;nbsp;Sedfacum
poem ⢠TtbitiMemge)urofe,Conut hatte faturant . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;d(dic4ui,ut 4 me ptgntu aliquod mcic in te^obferuan
tite haberes- Vale- Spir^gt; hnno-lAlt; D- XXlX*
; ARGVMEN
⢠nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T V M E P I S T O L AE
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;PaNlt4(lRoman«p
t
VALDB PRODEST IN «mue rfic fcripturlt;e lediotte,obferuare q, du ' plex pt iuftuia-Altera f polihca, pc etiim docèdi caulja uocabtmus,cu opera bona, feu ctuilia, ratio ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;humana efficit.Hec uidet alia luÃiciam uOam buma
na ratio- tta^; ludicat eiufmodi opera fufficere cora * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deo ad iuÃipcationem- Nec cultum Dei ahum effie
â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;«Hum exiÃtmat, nip opera tUa ctutha prie flare,nott
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiirari,tton oectdere,non mentiri,no mcechari,obt£
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;perare maglÃratibui,moderare uoluptatef-Et tali*
' hui operibus flatuit placori ira Oeijnirrra non uia ' nbsp;nbsp;nbsp;' det imtnvaidKum cordii humant, ^«odtMcat meM
DISPOSITIÃ ORAT.
Deijfiducù erg4 Deum,erhebet concupiÃenti/tit er omnisgeneris malos aijvÃtu-Semper tgttur dil* fenÃio fuit pijs cam mundo.Pij altam ejuandam iafii ciam prater illam hypocriÃm operum docent-MuH dus contra tta dejindtt hypocrifim operam, ut do* ceat lÃa opera placare iram Dei,zr iuÃtficare cori Deo. At Euangeltum longe altam lufliciam cftêdit, ^aauocatar tufticta fideb Nam Euangeltum doed C hriflimt filtam Dei pro tiobis datum effe, er taÃi ciam coram Deo ejfe,credere,^ peccata noftra pro pter Chrifltm nobis condonentur, feu^proptd C briÃum rectpiamur bt gratiam patris- interea ar* gute noÃra peccata,er no tantum externa deliâa, fedeiiam imnutndiciê cordis damnat ⢠OÃenditb» nanum cor uacuam ejje nwtu Dei, uacuum fidutiO erga Deum- DÃettditturpitudittcmcöcapifctnli^ flagrantis in membris noÃris ⢠Ualt;j; negat nos pofft placare iram D« hypoertà noÃrorum operum, 0^ aliam iuÃteiam prorÃts arcanam,er mcognitamuit do,nobis mSfirat,uidelicet earn,quam Paulus uocat iuÃteiam fidei-Atq; hacitaconcipitur-Cum uerbo arguuntur peccata, er perterrefiunt corda noÃra, à tn bis terroribus credtderiinus nobis ignofet, amp;nbsp;in ^afiam pair is nos recipi propter ChriÃü, luxtd Ettangelium^Ea Ãdes erigtt er confolatur perterrt fadias meateSfea fides eà uere luÃtcia coram Deo'
EaÃdtl
I Nquot; E P I. AD LOM. 49
E4 pdef pUc4t ir4m Df i ⢠N«Il4 Ko/Ir4 opera pla» care pojfunt ⢠Et cum/idem canceptmutf ùm utTe fcimuf Deo ros cur« ejje, nosà Deo defindi, oude »««à 'muocare DeJHM, zy petere Gr expeüare au= xilium- Nee fint certamine (ont'mgit blt;ec fidet ⢠in DmniHtt4dtmic4re not oportet cum incredultfote noftra t er bafitantem confcientiam uerbo Gr fide etigere. Häc res prorfitt efi «gRotu muttdo, qui nufl4m iufliciam uidet, nip polituam, quare ma* xima part hommarn hone doârwâirrtdet ac dam^ nat non inteÃeäam ⢠Et bominet Philofophi,/t qui Uolunt tdderi ^non abhorrere 4 C hrifliana pietate, tarnen fomniant Euangelium nthil docere uliud, «i /îpol»tie4miu{lici4m,/îcut oriflotclisEthica do^ centt aut Cato, aut Phocyîidet Ht fentètias Sert pturade iulUctafidei, uarie cauHlantur cr elu^ dunt. At fanüi «tri norunt temiis mentibut ruQ« pfopoptam firmam cS[olationem, mp inpde »
Operanoflranonpoffùntconfeienturedderc tro» qHiD4»R ⢠Sjcuf teflatur Duutd : Non tngredieris Ml iudzcitHM cumferuo tuo ⦠Ctwn if4q; tanta pt dijjin po rationt humant cum EuangeUo, Paulutprippt Epiflolain ad Romanot in qua banc controuerpâ eomplexut efi, ut de loco pracipuo ChriÃianie do ârinje, non tantum Romanot, fed omitet ecclepas doceretâ Nom nip boc loto eognito, non poteà in»
G
DISPOSITIO ORÃT/ teÃigi fCUructterit QhnflM- Voluit igfturPduînt tduijujinnttthodumEuangelijptopoture. Qudif tui» dutem {ondueal âm omni doârind, methoau^ tenere, non ignorant hominef medioen/er tuerai Tota doûfatd ChrtÃtand uerfaïur cirea hune locSt guomodo eoram Oro tuÃiÃcemur. Seu quidÃttu» Ãicid Cbrifliattd. Hire definilio edpufamp; fumtnd eÃ, untuerfe doflrinte ChrtÃtdna, quare hme de» Ãnitioaem, pdtefdeiendamcriÃuÃrdHdam Pdulut fufeepu ⢠Hiff fatis Ãt, hoc loco de conÃlio Pauli » amp;deargumentoEpifloUdixijJëâ
Proprie pertinet hitcEptÃold ad getlM dida^id cum, quid Ãnis eiiK eÃ, ut doceat not quid Ãt luÃi» cid corain Dfo .Poteà tarnen ad \udicidlcgenai red Ãrri, quid hoc quoq^ ad docendum aecommodd * tum eÃ. Stat ui EpiÃola Ãnitium eÃ, NanriuÃieid Drt definttur hoc modo. luÃicia Drt eà credere^ propter C hriÃunt recipiamurin graliam patrif,à ne ftoÃris mentis arc ⢠Vocal autemÃtd phraÃlujü cidm Del hanc, qua Deus reputat not luÃot, fed qua nos fumas iuÃi cora Deo,opponuur enim car* ttdlifeu hiimanf tuÃtcie, queÃc adpeÃatur ab eÃt dente caufd, qua earo fe luÃiÃcat, aut luÃäeÃiclt^
Et opnmtMn interpretÃdi genus eÃ.omitd fhiAVorattonts oÃendere-Senem omnium locorü» propoÃttottum ey argumeaiorum atiwtaui/au^r ttlgf
! N e P ! S' Ã Ã R. o M Ãâ 0
M gf ««iw fcHltlKU Pduli crrni poÃtt, er intelligi tfiMiwdoeonfctauni interfefinguli membra dt» f^utationii ⢠tiameonfeientu tta muniendtp fünf, «( cettfi fiunl, ^teMttà fertpturie de ttntii rebtu^ ut firmd er pritpdta habeant,ad i« (en« tationtbtttferecipiant-^
LOCI EXORblh
Exordium continet loeof, ^m6iu beneuolentU denurecdptdtur»
BENEVötENTIA*
IN priore ad/iättf efl,contt{näai cum prgeonio ^nunorum Ago grdfitt« D e o, guod credit« gt;nbsp;foÃeriore locD,offKunn fuum defèrl lÃi« : Cupiebä «d «OS proficifeifUt uos docerem, fed fum impedi=lt; tufgt; Et fubuäueft elegant epiphonema ex generd hfententidi ex offieio ApoÃoli duflttm,Gritciseiâ ÃarbariStfapiettttbiK et inÃplenttbut debitor funt * Nrt 6oni Eptfeopi pro uiribut tuxta oit difcere c upi entet^diuuare debèt,cr attentperare fecaptiu dim feentiwin- Abter traflandt funt intbectlles, ^iter tÃi ^uot adparet e/fe fimioret-
A T T E N T l O.
EST C7«ddifI«loci«atlentioKabÃitâgelijdi gnitate ; No pudet me EHUgelij, tÃetà müdat oderif, (tut adJ^erneiur.Qttà feittcntiâconfirmatiô fill tiân»\Ki»feçiuitio',^wa EuüÿtliHefi potètM
G gt;
DISPOSITIO ORA.
Drt â i. per Euageliu Dei« e/ï efficitx,mouet corii ttd credendS,et eafidê imputtU pro iuÃtcu-Et ta efi eiut rationis copro^tio ex definuiom Eiüg^ lij, nam Euangeliu ^et lufiicMt quie eoram Deo iuÃificatgt;Diale£licicapatartiseÃe docent, reÃt definire, ac definüionem diligèter mctdcare difced tl ⢠Hic tgitur memiiurit ledor lt;juid Euâgelitm Ã(gt; quid in [umma contmeat, quit proprius, ac praà puusEuangelij locus Ãt-1 ta factie inteÃigt poterit» quomodo 4 lege, quomodo à Philofophta differ^' Kam Euangelium pale facit luÃiciam fidei,quod co ram DeoiuÃi habeantur, quicredunt fepropttl ChrtÃum ingratiamrectpi» Lexaliam quandaid iuÃictamdocetf Philofophta ciuilitatè tnoram tri dit, procul iguttr ab Euangelio dtÃant â¢quot;Qÿanqiii auteminfraponaturpropoÃtto totius di^ talionis Ãalus aliquanto pluribus uerbis demonÃtt tur, tarnen çr hkexordiofummam diffuttUioiäf, uelutproponens, breuibus uerbis inferutt, quoi EuangeliS patefaciat iuÃiciam, nempe, quid erf dere inChriÃum, iuÃiÃcet erpacificetcorda*
PROPOSITI O.
FID E S e/î tuÃieia ⢠Addiltim eà Prophelatt fianonium ; iuÃus ex fide uiuet *
PROPOSITIONIS EX» poläiOtO-repetUio,
IN EPIST« AD ROM» ft
QVIA plunbus uerbii principitlem propo Ãtioium, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;modo leuüer dttigit rx«
plicibitt ideo praponitur qutedam propo Ãio, per qutungradwm ad principalem facit ⢠Eft autem uelut ex contrario fumpta : Hominet natura non funt tuÃi, nec pojfunt operibus fuis iuftificari. tiuic deinde opponüprincipalempropoptionein : Eide iuftificantur homiius ⢠Priorem bis uerbif pro ponu : Euangeliü arguit omnet homines quèd pnt impii,feu contemptores Deiner peccatores. N4 EHdRgfticimpriedkd/ panitentiam, quareftatim nùio arguit peccata*,
Hute generali propoptionieftfubieÃa Rhetori Ci diftributio, qua partitur propoptionem in ment 6raâ Gentes aceufatttur,accufatHt(r iudahHac membra ordine traâantur: Gentes non gloripcOft uerunt DeS ⢠AmpltÃciU ab effèâtbus t uam ^pie tatù puäus t poflea per cogeriê recenfentur, qui n5 gloriÃcät De«, tradSlur in reprobü pnfum,ut . ruât in uaria peccata,ftüt mcecbi,bomicicla,piret -
CAP» n.
OB IT E R hoc loco inftritur oceupitiotqua re Paulus dipedere ab infiituta propoÃtio one uidetur* Diligenter autemconfyderet teà or, Kit propoptum redeat, utperpetutiM
G »
ors P o s I T r o ora.
ordinem dtj^uidtioniff obferuet. B/ lan^uim diÃi tnul4»fegreÃiüiur, inquM nonmn^Udm paub* Ãgt;er expMiatur Apoflolut, twmuuru principalis dijputationu membra, et det opera, ut lUa rcâe co ru{lat,cr coagmetüet. ijHtè occupattonis feO ierttia^ Ciuomodoarguifomgt;ufhominef,elii»ol ti apud Gent Ct honeÃe uixerint, ut Socratet, Afi â flides, Cato, Pompontut Atticus ⢠ludai etuM l^ gis opera faciant ⢠Videturigitur iniuÃa Euangel^ uox, quod omaes Ãnt peccatores , quodÃne EUCSS gelio nemo fit tuftificatusâ Paulus refiiondet, etf quthotteflaoperaficerimt, tarnen ^ifiehypocrb tof â Euangeliwm autem arguit, non tanttm exttt na deliHa, fed multo magis impura corda '⢠D fioS pta efi occapo occupatiois ex lOa fentètia,reos e/flt; no taittü qui faciût ,fed qui etiâfi no faeiaM, tatib cûfentiSt, idcÃ,in corde impuros adfiâus hobel'
EloÃru tèporihus quiddfimihter difputant a^ uerfus eos, qut fidei iufliciödcpndüt ⢠Negante^ homiaet nattera fub peccato cjjè,cy cStendut quó^^ bonis Oper thus lufiificart queaift ⢠Hz Z4 wS extefid Ã-ciuilètufliciarequirut- AtEuangelt» pfietitUl corda effè impta, fine fide, fine timoré Del, pre* pterea aliam quanda luflieiâ pale facit Euangelii^'
Huie obiurgaltont,'addtea efiadhortatia,qgt;d ftiam hypocriten tuent ddpocniitntitm*
IN EV!S* AO R O M- ft
tn lorâ fitafotijf ulinw comtnattoibus, tta Paulut «üecitcommmittiotwm: (ncredulM tr^i crc. eU ^rr/onti dmpl»ftc4lt;fo dcrrdtt, ludlt;rcso* Grnrrs p^riter tuduari, qxid lt;jui Ãne lege peccant, fine le ge prrruG^Ui w lege peccà t,pcr legè ludtcabutur.
«
i»
lt;
Srcjuititr corrrdio, (ttm «nte dixiffèt : Gentes fitte lege pecare, corr»gjr çr interprctatur tddi» flunj, Gentes habere legem tn eordibus fcriptam-Bf definit etm legem, confiienM ludtemmefiè, ^ueuelexcufat uel accufiit opera ⢠Htc lorus pida niÃime docet, quid fit lex nature, quamfic uocant **gt; fihotis .Efienm tudictum tUud naturale menin, ^Hod net probat uel hnprobat opera â¢
ECCE AVTEH TV
(â
j
ä
RC D IT dd ùi/IuutdM dtflributioneiM, al terum membrum abfoluit, quod ludet fint impij, tameifi opera legis faciant * Et amphficat hoe membrum per congeriemmuliorum uitiorü, per antithefes, m qutbus figmficat iDos firisfa terelegis opera , et tam£ corda iw.»7»»d« habere»
CAP. IIÃ.
HlC «tro niagita difficiHs^ queÃio exori» tur, Niuh (tun pariltr condcmiut ludeot Å
G ⦠-
DISP OSITIO ORA.
Genttf, neccffe cÃquixrcrc,qutdconducät hx, (ur ludicipopulus Dei uocentur : Silex non iuflià C4t, qutre liilit eft i Si lud^i no pr^Ãant Geniibus, ^uare uocatur populus Dr « i tiihil ne inter luditos â tic Gentes intereÃl Inferitur igUurpdUcis uerbii hic quiÃio â Adqud bifaridm refpondet ⢠Et quod ⢠tnireris, utdentur reÃtonÃones inter fe pugnare ⢠Prhnum dit,Iudiosmultum pnjidre Gentibus⢠DeMieff uelut retraâans proxmdm fententiant in» quitftuditnihil pnfiant Gentibus -
Sed enteÃtgenws bas (èntentiiis non pugnare 1« tcrfe, pconfyderauertmust ubipnfient Indu, ubi non prit fient ⢠ExceUunt inquit, quad ad pro» miÃiones attinet gt;nbsp;l^am rfi aliqutd habere uerbum, ac promiÃiones ad eosperttnere ⢠Citerufn nihil exceUunt ludii,quod ad nuritiun altinet- NoH enm tuflificantur fuo cultu, autoperibus legis* liondum tarnen faits explicat banc quifiionetn, cur lata fit lex : tantum obiter (y in iranscurfu st tingit » ztrfigntficat ludios â Gentibus feparatos efiè, non, ut ifio cultu mererenturiufticiam, fei quiaoportuit exiÃerecertiim aliquem populumgt; in quo promiÃiotus de Cbnfio reuelarèturfin qu^ tefiimoniade VerboDetmanifeÃacr certa c!cis^ rent- infra Cap-V-üquot; Cap ⢠VI1. /dllMf expoiut» quid lex non fit lata ut lufiificet «
Obitet
IN E P lâ AD ROM»«
O 6j«cr etwm (^utcllionet alii quadà iit inferutuf* SI jgt;mt|^ion{{ pertinent dd ludlt;eof ,cur tà pMct ere dtderunt î Hlt;wc quieflwwf m 0j/r4 in cap-ç-rc petit Nuncuetut MtempeÃiudm omitlitac properät ud prmcip4lem propofitionem, ne uidedtur oblitui tn Ãituti fui-Ac ftne prudêtia efl utdere quo modo pdU lijder endgdttu rededt dd propofïtum»
Hic ergo reewrit dd membrd diftnbutioniftCr Ut iw epilogo feu conclufione fieri debet, coniungit memfcriMM-Omneî bomiwej ewn lHdlt;ci, tw gentet funt [ub pecciito,id efl,ret mertii iternlt;e,hd bent uere pecedftwM, contempfamDei, (3- cone«» pifeenttd^c poljumui d peccato,aut teternd mora te liberarinofirKoperibiUttiut lege- Additteftmio niit ex Pfdlwo er dli«delt;Et in ^ne efl: addita propo fitionis interpretdtioquiedam,ul mteWgdtTUifnon titntum aperte flagittofios dccufitrtjfedetiam (Dos ipfos qui bonis operibus conantur mereri iuflifica gt;nbsp;tionem,ideo ln^uit,Ex operibus legis non iuflificda turomniscaro-lidncfentenltdm in primis oportet meminijj'e,quid nonnuIU hunc Pduli locum ciutlilcr interpretdri coHdntur,Qrdifj^utdnt Pdulont no hoc ueüe,^ omîtes homines ndtura fint fub peccdto^fed tdntii dccufdre tHoî ^«or« nwrcj aperte malt funt. Et ^uid mdgnd huiufmodi ntultiludo eft, aiunl etnn Synecdoche Mtijcr omiu; (trguere,ctntt itUerm
OISPOSITIO ORA*
j^iqui haai fint, quorum nurcf non poÃtntre* preheaJifUt Pomponlu^ Atticws, Arifttdes,ho( tonteniunt ttniur^ uiribttt, cy operibta iufttficariâ Se d Paulat häe calumnurefiitat ,lt;tineq{ Synrcdt then cômmifci pofiet, excrptionè difirte repudiatt lOam hominum parlcm reuoeat ad uniHerftleM propofitionc, Oitines funt/ub pmato- Et quo da» nor efiel ret, no de perfionii loquitur, fed de re qutt txceptionem utdelur purere-Ex operibut legit, 'at* ^Hit,»eino iuflificalur- No« poterat magii proprtt ioqui Apofioliu.Et in tätu proprietate fermontt tu* men quarunt tfli quad cauiäentur-Hoc ipfuan, irqt quad excipK ego compledor,ego lt;iccttfo,cgo dun* no-Uaqi contra Pauli fentenliam hoc loco Syiucdo* eben confingunt ⢠Sed error inde oritur, q, fômnâ in Pomponio Attico, et fitnilibut non efi'e peccatü' Et lufitctam D« «ocitn/ tantum ciutles moret, noK etiam requ^unt noticiamDei,fidem feu fiduciacrgi Deum, breuiter operibut fecuniU tabula contend funt,prime tabula nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bionfenttunl
peecata efi'e in Attico, ignorationem D«, diffidert Deo,uacare metu Dei,cofidere^ppria prudètta etC'
Accedit breuiÃima occupatio de ufii legis-Nfâ eeffeeüenimleäori non flultoin menfetn uenire hà c queftionemâ Quod filegis opera non iuÃificat, lÿtw hUd Uk {tudetw extreme abfurdum, legem
IN EPI. AD R O M» ,4
Ifgiw firre,fi legis opera non iuflifictutt^Pauliurè nou.t'n 4c MtdKtfititm mutulofententiS ponit LcX lata eü^ut per earn eogno/catur peecatu ht argu4t pf f C4ttw»,«on ut aboleat ⢠Porto cogna» fcere peccatiim,e{i «ere ferreri conj^eéiu peccali^ tlondum f nim norunt peccatum, lt;)ut non expaue» fcunf.nondwnenim apud fe uere fentiunt,quôd De (M ojjinfus trafcatur- At peccatiielî, quod offèndit Drttw.o- eut Del« fuccenfebSed de ufu legis in/rti topiofedocebitleâorem» â¢
STATVS TOTIVS NEP I S T O L AE-
V N C dew«ra peruenU ad principle pro pofitioni ,lt;}u^eil buiustotttu BpiftoLe lîd iiiiâ'Viauiem Architedus totani ledificij firmantin lt;lt;MWM melufam habet, ey uidet ^ttonwdo omit« ttl ter fe partes confentiamt-UunosVnlegendisgraM» butdil})utatiombw,omniufnpropojtttonii ati]^ or» gutnenforum(criem oportet anima copkili-ln pri» mis autem memmijfe flatum,necelfe eâ, qui eStinet negotijfurrimam,adquemomnia argumenta tan^ ad caput refiruntur- Et quemadmodum dli ^ui mcm lantur,ad cert um feopum dwigunt lelum,ita omnii onittii cogitatio ad flatim, uelut ad feopum dirige» da eü-Proinde in hac Bptflola m primis obferuan» dut eü htc locus -lilt;ec principalis eH toliuscauffîe fropo/itio t htt( deftitdo (Ãchrifii^u^idf^
DISPOSITIO ORA» i^uod iuftitu Ãt credere, quod propter CMÃam ânf gratiant patris recipùmur,^uôd ChriÃui Ãt redetit ptor Gr propicutorium, quöd propter eum grtttis, fine noÃrii meritii inflificenuor,ficreddmas'^
PropoÃtio aliqudfito pluribut uerbû ueÃtta accedunt enhn cavumÃattti^- Hlt;rc iuÃicu pd teÃt m EMtigelio, olim er d Propbetis prtdicdU eil.lte ex contrdrio^ChriÃui dppdruit Ãtu lege*
Eà es- hiec particiüd inter inÃgnes huitu PpiÃo U fententidt ntdgnopere obferudndd nbsp;nbsp;nbsp;SINE
LEGE reueldtd'Ãt iuflicid Del. Docel dutem nott ueittjje ChriÃum,ut legemÃrret,ut per noÃrd ope td merereitutxiuflictd^Sed ucntffe,ut gratisÃae tu» firismeritis credentee iufltÃcdret « Kcmtnifcbold» fltcot dnxie quereretlt;lUMlegesprêter deedlogS anted reuetatum,ChriÃut tulerit* Atqui nuDd notut lexquarenddeÃ^HicmdmfiflePdulus ÃpdTdt db Euangelio legem,dc docet Chr^um ddftrre iuÃtttd gratis, Ãae noÃris meritis,ChriÃum n3 effe legisld torem,fed redemptorem * Lex per Hofen ddta efi, per Chrifltim donatur remiÃio peccatorum er Ãgt;i» ritus fdufius ⢠Additd eà cirewmflSttd etiam ad quof pertineat iuÃuia reuelata in Euangelio* Ait enim in omnes,es-fuper omnes C R E D B N T E S, er re» petit primam propoÃtionem,omnes peccauerunt, (J-omaesfuntMeui gloria Dei, ideÃ, tutitiaDei, fiducia
â¢i
IN EPI« AD ROH« st fiducie erg4 De um- Sumpfil orttamentum etiam ex typii- ChriÃut efi propoÃtut^utfit propiciatoriif, ftdPER riDEM,quaÃdKitt,ChriflumeÃiue rom lUud proptcùtorium,per quod patet aduui ai patrem-Sicut apttd propicialortum âm tabernaculo promiferat Deiu/e exaudituru eÃe nota amp;â preces pontiÃcis tfed celfo omws propofilionK carcumÃi tiM recttare-Non enim fcribo commentarium-Ciete terum memiuerit ledorpropoÃtionis earn dtaleâico more comprehettdat'- luflieia corani Deo eÃ, credf re $ propter Chriflum donetur no» biiÃtte noÃris meritii iuflKU,(:r retmÃio peccata rum- Atc^ hac definitioeü iuÃitta ChriÃiante-Sic entm doeendi cauffa uocabimm, c«m Paulm ua tettuÃaiam DeiÃduettqua not coramDeoiuÃi fumai,feu qua not Deui reputat lufiot-Clarim hac intelbgetttur cutn defiaieturetiam humana iuÃi» eia feu fiuilif iuÃuia, qu£ coDigitiffaoflris uiri^ bui amp;nbsp;opertbut, er c«WM fiet comptffatio defia tiitionum* Qumtæ auiem confölationet âmboa loco territis cotifcirntijspropoÃtlt;eÃnt»nuOa uox humana pro dignitate expltcare potefl-Etiamà de a fint Opera, tarnen credamu« not propter C hriÃivn 4 patre 'm ^atiam recipi gratis gt;nbsp;Ndm hae iufiieitt SIN E L E G E paieÃt,bla/}gt;hemia efl 'm ChrtÃü, CT* propkiator^ prophaiMie^fi Ofdpere (onfoa
bispöstTio o O' tal tone M, wn erigitobkta per C hriftü tuÃtiia, delperare,quia deftnl tubisopera bona - EfiGquot; tlaf^hemia eligere opera hoc Ãie cr opmiane, u( per ea iuÃifieenutr-ln hanc fententtam fequitur al» plificaliOâEX C L VS A eUgloriatio-
Stimpta efl autem ampltficatio propopiionis fii finali cauffa-Si opera legis iuÃipcarent,finis operd tjfelrnererigratiam. Effet crfiducianoÃriffeuglo rutio,Ãni5-Nüc ceffante eauff'a,ut aiunt, ceffat efff üiu,opertbus noÃrn adimtur tuflipcatio- Ergo atà tnitur nobis fiducia noÃrt,crgloriaUOâ No tdco Md ^ismerelurittfliffean Iohannes quant fliagdalenit quia lohäaes contnunter uixit - Atq^ hie obiter re* fgt;etiturpropoÃtio,ArbUramur hominem tuÃiÃcart fide,Cfexcludttconlrartwm, SINE OPFRlBVS tegis-AdhuncmodamdetrahiifidUciam noÃriso* peribus,et fatisfailionibusffequeretur enim fiducid noÃri,tanq finis,opera piuÃificarent-
Bretiis occupatio addita efl,num abokmus legëi' fJam omnibtu fonts hommibus cum audiunt noitid rerinof opertbMiuflteiam, nonmagis lohanneM rgt;ureriiuÃictam,quim Magdalenam, neeeÃe eü in meniê uettire, q, Itceat turpuer uiuere, quod kx i/d abolealttr,ut peccandihcentia concedatur ⢠Pauhtt ireuiter refffondet ad hanc ohitâionem, nam tnfrd eadem quafiiQ copiofe traÃabitur» imi inqutt non abolenuit
I N G P b ad rom, y« ilbofrmuiM Ifgc, fèd perfi(imuj,lt;jitu kx relt;]iiint} tiobii tafltcià corMt Dro-Az tjui in Chrtflum crédit 14« fft iufk.1,coram Dco, habet erge legis finent, tamet/ip«e4t»»n adhuc 'm carne hgreat ⢠Ez Z4Wf» idem Mf rc litn agnofcu Deum^uere fentu Deum zta bii adeÃcfferuare ac dejèndcreeredenteSâlieKc pru »nlt; tabuhetmpletio efliten cancipit om«M generis bonos adfi{iui,iiafeeûtbe tabulée obedil, d4ZKr eni fpirttut faniltu,qui nouo; motui in inmû gt;nbsp;esf, noua opera parit-
CONFl RHA TIO C A P V T. llilgt;
N OMNIdzÃ)«Mnozif propoÃtionem feqtti «UbïZ coHfirmatio,m tjua exponuniurargtimeit ta,qut propoÃiionifidem faciunt- EZ banc doce nZi um (onÃnetudmem Paulus fecutus eü.Ste igttur hos caput legt debet, ut non dtuellatur à propoÃttone femper enim oportet propornionem ob ocules utf farijUt dtaleäica confuetudtne e it«n otgumrnzù co» IHngdlur.raq; ckudaZ-Ndtn Pdu/tM bretä gcfiOY Oa rationis ufus eH qwrc «ix unquam repenas apui etim integrum SyÃogifmum,habei crebra O' denf» enthymemata,(ialt;eà leaoreparwiK altente.non fis lim crrni poÃunt, nià dialräico more diÃinguati» tur er explicentur-
£à «Memtxer[wfonfirnistionfmi^ditn
. o I s P o s I T ï o ORA» occupatione, ut uiam fibiÃcrneret ad Abrah^e e^* emplum-luiei enint/êntiebaftl Abraham circunK* fioefCt alijs bonii operibuf meritam efjê mfiictitiHâ ISlam cS arcumctÃo ncminafur ^totut ctditu gtdebet,t^ in hts etia opera nwralia ^lta^ tuuti^ obfcuris uerbü affrmat Abraham non habuijjè W dancoraDeo » propter iufliciam carniiÃdefl,prlt;gt; pter bantÃa opera,qult;e natura fuisutrtbus effud â Coram hominibm tufitÃcat ciuilis luÃitia ^nonto* rdWDro»
Primum argumentum ab exemplo duÃumeÃ' Abraham pater eil popuH Dei,in quoÃrma iuÃià cationts propoÃta f ^»Poiro Abraham Ãde iuÃtÃci tus eil ⢠igitur er citteri Ãde iuÃificantur,non opc* ribus- Etaccedtt teflimoniumexGeneÃ,Credidd Abraham Deo,et reputatum eà ei ad tuÃieiam-Dt finitlonem colligit ex uerbii Ãripturlt;e ⢠Nam 'm Ãâ crisltterisplunmtMnualent teÃtmoma fertptura^ Nec de uoluntate Del iudtcari poteÃ, nià ex uerbd Cet.ldeo conuetiit aÃegarifcripturSO' per ea cÃsH di^^ Detupronunciet fidem eÃe luÃitiam ncÃraiH qu^ipÃplaceat, Ciuida BiS^Aoi cauiHanturhü^ locu,et di/Ãufant Paulum abuti GeneÃsteÃimonio» quia deforqueat ad Ãdem in ChriÃum, cum tUtc fiat ChriÃi mentioned poÃeritatis-Sed lÃt calimitii^ â tores ttihd tnteÃtgunt Ãdem e/fe, nà hiÃorilt;e nod* tutiit-
IM Ã P I. AD ROM* ff
tum-Atfcriptura uocat (idem, nbsp;nbsp;nbsp;cndit Deu eÃt!
placatam ,propic(iim,lt;jHte cöfidit auxäio D«, «Hdet expeüare^zy pofcere auxilitetn 4 Dro ⢠Tala trat Abraht fides ⢠E/ femper tfta fides copleäitur Chrtfli noUctatn,quèd pater itoS recipiat ingralüt non propter tuftra mérita, fed propter Chrtflü^ Et norat Abraham promiffii/m fernen eÃe in tpto bene diceretur gentibut ⢠1/4^ cwM lattdatur fides PatrZ quam in corporaltbut bonü exercuentnt, tarne fern percontungi debet fidudagratuac mifericordi£ Drt. Quomo enlm poÃknt corporalia bona 4 Dro fXpefldre ifli,^ non fentiunt fi habere Deumpro-ptctum 4e placatum ⢠Nor4«lt; aulem patres onmes fe recipi ingratiatn à De0 propter promiÃiim C fcrf fi(mi,fciebatttttonplaeariiram OetnoftrK mérita aut operibiu ⢠erupties igitur hie fidei nomen ufur» pdur, intelligt debet, non tantum hiftorite noiicia tjuod ChriÃue paÃuspt,fed etiamcauffie cognition turpt paÃits C hriÃtu ⢠Nam id quo^ ad hifloriam pertinet-NoruntDiemonesetia crimpi/ homines ChrtÃumpaffuM eÃe, fed non credunt pbi patretM propter Chriflum placatum effe,fe diligi ac drfindi 4 DeO'SffJ redeo ad Patdi argumentationem-^
Pofiquärecenfuituerba GeneÃs,mcipit «rgere Emphapn uoca,imputare t er definit imputatione fÃigratuitamâ itaexiHoloco Genepsnouaargw
DISPÃSITIO ORA.
mentit nafcuntur^dum eum interpretntur 13- am/fH ficat-.ciuod dutent imputdtio pt gratuitd,oflendit et pfdl-Erit tgitur fecundû argumtnlü ex Pptl-duHu*
lufttpcdtto eÃ^ remiÃto (gt;ccceitorumâ^
Ergo iufltpcdtio no cotingtt ex noÃris opibati krm iuÃipcdtio eil, non imputdri peccdta,ergo iuflificdtio non eà ex noÃrk operibm-
Confequentue ratio eÃ, quia necejje eà oia opt ra noÃra eiuÃnodi e/fe, qua pro peccalK impuiari pojjintypquidem nihd eüaltudiuÃifi(atio,quiit non imputaripeccata ⦠Ettam p bona opera habeOt quil^iam, tarnen ita iuÃttt erit,p non imputetur pee catum,tuxta Dauidü depnitionem-Ergo tOa ipfa bt na Opa pent etufmodi,ut pro peccatis imputari poà pnttÃtra huitu argumentifubtilitat eSi,cr ad cott» folandas er erigendatterritat mentet magnopeft conduatf inteOtgere hanc luÃtpcdtioii definilionét q, iuÃipcdtio proprie pt remiÃio peccatortm. Nf^ inleüigi iÃd poÃuntfUip wj «ctm pauoribut ueri panitentidtubi facile eÃ[entire, quomodo nuOint opiu aoÃrum fuÃentet not, er confoleturaduer» futiudictu/mDeb
Tertium drgumentu/m,fumptam e fl ex orditt eauffa er eÃiäut^ Abraha luÃipcatui eà ante ctr* cumciponem.ergo ctrcumciÃo non luÃificat- NiOM ««y/i prior eà effeÃu.
Et ut eogitationi leÃorii tacite fatiffacial,d(tJd
â IN EPI. ad rom. j» ij«M Æ?lt; uftn circûajîonis ⢠Eà p^nu,ittquit,iuflKÃé fidet-H'mc dtfctmuf,qs Ãt uÃtt fatramriuorü- Stcut turbo fidet c3ci()iiur,ita in fignis eriguur nbsp;nbsp;cofir
tnlt;itw,ut (iræclare Augit- ait, SatramètS eü uerbti Uipbile,dlt;KfitfUHdè ufum effe uerbi rSquot; facramêti» Qtjiirf« argimuntii duäü tà ex caufaru naturd-tuflicu eÃ^pmiljd Abritb^,figt;u lege^ NälexpoÃe^ Itita efl,erge lex nS lufiificatâ Veram hoc lt;«rgttmei« turn nonpertraâiitur hu,fed m Galathii*
Quwf «w orgMUjcntttw rft ex caujja finale-PruÃr^jgt;milttturiuÃicutÃttos tpà po/Jùmut täinefficere- SedeÃpromiÃaiDeo-'â Ergo ttof non pofjîimut efficere iuÃiciam-StxiSdrgMmenrM ex nalurarelatiuorti duft« fft. â OmniipromtÃtofide,ttcctpitur- luÃtctaeà promi/Jdi ErgoiufliciatÃfideaccipienda.
Hoc argimentumdiligenterobÃerUandam fft* (Ij (ntftdiät promij^ioncf in itntuerfa fcriptura, ut ubio; Ãiamm fidè requtri, ubt promiÃionet daiur : fcumtu fidem non in oprrit noÃra, fed 'm uerbü fy ueritalem DeieoHoeandam eÃe-Adparet etiaex hoc loco PMlum «ocore fidem, no tantum htfiorue noticiiim,fed multo magts fidem qiue aÃentuur pro mÃtomDei. Augufltnufhunc locii altcubidextre traält;tuit,a- rc ftf perfpexit Apofloh fententiam-
Scp(imum((rgwnco(um tx coirariji effcilibi» fumpnime^t- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H a
DISPOS ITIO O RA»
Lextrampitrib
Non igttur parit graiiam-
Antecedens declarari per Senten poteÃ,quetd P4uIm mÃituUffed non nbfoluib
L« cmn tiiolatur accufut amp;nbsp;perturbât colt* [cteiuüm â¢
PerturbatueSfeientu fiigit ac timet iudiciS dei»
Odit igitur Deum-Paulas fuo more tantti anti* cedes P.nthymenutis pofutt-Lextram efficittcoi^* Mens non addidit.Plifs autem lucis haberet oratio, ftnon interdum relmquerentur buiufmodi mutild effgumentOtZr pendentia- ogarc 6o«i artifices cS popttonem nbsp;nbsp;periodos adhibent,ad abfoluenda a
gumenta ⢠Porro fententia hor um uerborwm eâ ⢠L«c tram efficit,id efl terrores conpiettti«e,defigt;erd tiottem,cr odium Dei ⢠Hinc facile intelltgt potefi, lex nö iufiificet, pquidê dejferationè CT odiaM Dei,non pacemconfcientilt;e,eyamorêDei gignit*
Conclufio confirmationis efigt; Ideo ex fide ut fit* cundum gratiam firma fitpromtfiio-Hic obiter le* Hort in memortam redtgit fextum argument!i,fm)* mÃtonem non fiauram firmdm,fi cofiientia debedt ad Opera re/picere- Semper enim ambiget confciet tta an habeat propicium Deum, femper entm dubt* labit,utrumh,ec Opera qu£effictt,fuffictattt,fita» nè Opera alloua ejfècerit m ^uibut nihil utdei uit^â
Proittiif
IN. EPI« AD ROH. r9
FroNtdr tun hitbebit con/cientu firitum confitlatio nem aduerfiM defperationniittiiji nuda protmÃione Deifufletttet fe ⢠Adhitc abfurdum cA, cum Deut premifcrit ,non cofidere ueritateDet,magii quä tuflris operibui- Hu; [entètiM breuiÃimecöplexui efl PaultK,cum inquit,ut pt pnu promiÃto^
PoflconcluponemamplipciitinPitutiim exem* plum Atrdb«, ex quo propemodumomnM argu» inenta ntia funt-Et pdem AbrahtegräiaÃimo cnco« tnio orttätyUt inhiicmagiiuoPend4t,quomodo fidet nerfetur circii res popliU extra cott/}ieaa/in ralioitis,cr fupra naturam.
PoÃremo exeinplutn ad nos aceomnudatfiuxl^ unis prlt;ecepta,inquKns, noÃra cauÃa hlt;tc fcripta fÃi de Abraham, CT prmam iuÃificatioaüinilla eflenfatneÃi.
CAPVT Q^VINTVM.
IE P I L O G V S.
N OM N i diÃiutattone prtcipud mèbra funl-Propoptio, nbsp;nbsp;conÃrmaiio-ln qu^ leélorè
femper oportet oeulos atq^ animu depgere-Qtjore tfd reliqititf partes contemplandas,ua properit oeu tt,ut tarnen ad fuperiora membra fiepe re/piciant» Eft duicm Epilogus mira artefaâuigt; Primum rrpe titur propofitio,poÃeaamplificafur abeffiâibiu fidei-Efficit enlm fidet tranquüütatem confctentùf, r . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H »
DISPOS ITIO O R Ãâ
tyeriÿt âmommbiupduoribui affhÃtotublU* Tertio addiltt eft confolatio»^ PropofttiontsrepelUio eft^luftiftcatiex fide-
Eftvdui fidei,pax eft ergit Deum,feu gdudiuiU co»fcientt£4deo fequUur,Plt;ue habemus ergd DtU per dominim noilrum iefum Chrifttun-Pffg«/ eff^ dm commemoritrc.htec fides fuftental ZT eonfoli* â tur nos 'm affliâionibuf-Et htc facit rhetorics gri* dattonem,feuut Gr£ci uocatit xKifjuocKet utclâ1 rim cerni poÃit^ubi fides exereenda fit-eft-
Trtbulattopatientiitttt-
Patienlta probationenit Probatiojfemeftvit-Spesautemiionconfiindit, In prioribm gradibm point cdu/attt cur DfW 4 fiigat,fctlicet,non ut perdat ^fed ut occafionem bi* beamm exercend/e fidet, CTUtinbK duretur (y «â firmetur fides,(eu ftes Nihil enbn opm ed fidel» ffie fubtiliter diuellcre,funt enm cognatiaffidiU-
Additcauffameffitiètemfidei, nam/firitm dm effufitt M fiindos efficil fidem » ut fettUantfi^ Deo ddigi.
De'mde eonfolatio fequitur,ab MiplificatiSei* morts Dei erga nos,pimptaâ Nd de/fierabunda to* fcietitiie dubttani de »mere Dei erg» nos-tim erig^ Pauiid
IN E P b AD rom« «o
PduIiM, amfilificatione lt;mwris dei-Etfunt Enihyme mata ex matore duila- St rrcrptt /umus in ^atiamt cumadhiK ^»eeeatares ejjemus, quantonugis iufli» ficati,nûcfèruabtmurfHoc Enthyinema repetitur Et funt infert^ampliftcatioefexgeneremortis-Ne IMcum debet libèter moritur-At Chnllilt nwrtuut rà pro nobis^quibui nihil debebat»
Haâenui qugfito, qd fit iuflicia Chrifliam égitata e{l,cr abfoluta c5ientio,qud Ãc uocât Rbe tor« ⢠N4 c5Ãrmatio,qute eà in côlentione pr/tei* pua part piraéîata eÃ, cy adduui Eptlogus q clau» dfrrt di/^utationëâNûc ueluli nouû Itbrü mfiituet, tm Ãaita coatêtione,tcipit fimplices uocet explica* â¢Â»Â»q«« tM fcae cotrouerfia priectput funt-EÃq; bac ut AnÃottluo more ^cam ewixAveiiff^oJ'tHK, Suprapofuiifpofitioai oèseffefubpetcato-Kune difiôluit mèbra^pofittois,et iocel,unde fit peccatu V 5 fint effiâta pecctUiDocet itè q fittt legis effvu âiM- itê qd fit gratta, ht funt praeiput loci do* ârina C hrifltana,quos q no tenet,no potefl inleSi gere,uel qdfii Euangeliû,uel cttr apparuerttChri* flus âDiligêter igitur meminerit leâor,fupiorè Epi* fiola pdTtê, fiiiffè quanda eontentionem-Uae uero qua feqtur,pltture ad eâ dialeâica parte qua fim* plicet uocet définit,ac ueluli nouu libru efie, ^ut ta mè aliqd lucis affèret cStetiliotti fupra abfolutit»
- â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H4
OISPOSITIO O R Ã.
COMPARATIO PECCATî, H LEGIS ET GRATIAE» fC iacipudecau/Ja peccdti dieere:propU reapcutpierunwnhominemcrcâEtorditK ftxifcntcntiistradn-
Caujjîtpeccati.
Peecdtuinper Adtmpropagdtum eà mont» tutpofieros-
Efjrâtupecclt;ütâ
P er pecctuwm mors peruaÃt ad omtus hôte »fTioAonaCy
Qÿia omnes peccauerunt-
CtrcumÃantia quà mdiu*
Etiam cum lex data eÃet,time manferSt peced timtymorsinmundo,necaboleiutltxpeccatiM cr mortem- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â ।
CirctmÃantiaadquos-
Mon/dCMt i« iHos etiâqui ttott admiÃrui aâud fta peeca/a,ut uocarmis- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I
Hic locus teÃatur omnes homines nafci eu peccd to-ld nunc uocanl peccatum origittis - Paulus tton ! addidit cognomè, tametà de peccato origiiûs baud dubie loquitur, Sed apte eodem nomine peccatum ' origtnis cr fruâus compleâitur-PoÃea fanHi uiri nbsp;nbsp;।
codât funt difcernere appeÃationes, peccati origt* düualis, cS tmpij Pebgtant nomë peccati detorq^cHt
IN EPI. AD ROM. (Tl
detorquerêt tantum ad aHualiaflagicu, gt;un ad tt4 turg morbum,(tcttt tuÃra xtate g[ut(Ura prophaiti do^or» philofopbantur.
VNDE gratia.
GrdtM, ardonampergratiamtpfrunomlea fum ChriHum exubrrat in nudtos,
Nomen ^atta, Jignificat remiÃionem peccataf rum,feu ut Grammattce exponamjauoreni' Don» pcrgratiam,Ãgnificat Sptritum fattâtm,qui ditur 'm corda rorû, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peccata remtttutur, qui
fan{lificat,iy muificat,o- nouam aeaturâ gigmt Qjjotifî gratis mentiofit, hitcduo complcüitur Scripiura ; remiÃiotum peccatorîi, dowatwnc Spirà i« fanéli, ut 'mÃa rurfui 'm e ⢠Cap. clore dia cetur^ Errant igilur,qui difputant altquor in gMtw e[}è,tametfi Sptritum fanäum non habeant »
COmpARATIO PECa
Longe ubertor eà gratia,quà m peccatum, quia gratia abolet »«dta peccata,tü origmale, tJWM dâ« olw, quâtumuis dtrocjn.Et tarnet fi htreat peccatû , 'mfattâii,tamen uincttgralite magnitudo, ru pecco tiwn regnet cr occiddt eos- Magna cofolatio i« boe loco pofita eft, nam c« ubertorfît gratia qanm pee catum,fentiredebe/nus,nullatamatrociae/Jè peca {ata,qute non fuperet amplitudo gratite *
H î
D I s P o s I T I o O R A r.
EffvâuigrdM»
Gratù tun modo peccatualgt;olet,fedetùmnuif tem^Si uni If Adio delido,nwrf regnaMt,multo gù regnabunl in uilaper unum lèfum ChriÃu, ^ut exuberantemgraliäm O'donum luÃtcite aeci* piunt ⢠Obferua'mplt;trtuuîa,nuûtomagii'it^vinŸ gralùOf^uod fuperet peccati uim o magnituditii â
DE LEGE*
Cw- lata eà lex {nÃntio humonit ludicdt legef ideo fnri,ut prohibeant peecata- Sed Paului longt aluer pronuncial de lege-Per legem,abundituit pee clt;ttu/m ⢠HdW Ãntentiam aliguMto poà deelarabit iw V11 ⢠Cdp«e ⢠Et quoniam Ualde abÃtrda utde ⢠tur,nunc Ãjlim miltgai ea quaobijci pojfunt, qui Urnen utfiuiltui inteHtgantur nofantea breuttet de legis officio dtcemus â¦
Leg« d«ö funt offficid ⢠Pwijim cà cohercere (A pioj gt;VultenimDeiu politica iuÃicia contineri nit tot,iu noceant â¢Ã¶ehoc effèélu legis loquitur Pau» lus dd Timotheum, ubi ait legem intuÃis poÃtefl ! effèâNe^ uero h£c difciplind eà luÃicia corâ Deogt; t fed tantum dd Politidin,dc nagiÃrdtus pertinet ⢠omnes leges Utit ab homiitibus, abhisijui tenent R.espub-fcriptd etiatn 4 Phüofophis, tà turn de bee . externa difciplina intelligt debenl ⢠Qslt;e guident eÃiKceffaridttametfinonefiuiÃtcii contm Dr«*
Nflt;
IN EPIS Tâ AD ROM» '«
Nfc Pdu/tts ftc mtrÃigi debet, eum ait, lege augeri (gt;eccatu,lt;juafi noltt coherceri Ãru impicf rtcorn^ les, Mt fenttät 'mcitari homines,utplur4deltil4 Ãrisadmittunt-
AkeriMM officium legis efl, o/lendere peecatü^ terrere cenfeieatus ⢠Hoccumfit, cordd Ma/Ua ratUerirafcuniur iudicioDei conciptunt od«lt; Df i ⢠Sic lex Mget pecclt;ttum,ut infra exponet Pau lus-Negat tlalt;^ difctplmä externa effè iufltciam,lt;3â docet legem ut plurimü effrciat, tantü tetrere eon» f:tentias,(y occtderci- Stcul ad Corinthtos fcnbu » heilleus mortis peccatu efl, potentia uero peecati, feXâllmc qmtÃiones ilU oriunturm Capgt;fexto â¢
, - , D I G R E S S I O»
? CAPgt; VI»
â VM JfNffWfMMm poÃfitdelegeo- operi I bus,ualdeabfurdautdeatur,réclamât humu naratio.Sittthtlprofuntbonaopertt,adiu ftificalionè,'mdulgebtmus tgiturgenio,ty peccabi
' tmu-Satis ertt credere t« Chriftum- Ud tandem fiet ' multoloeupletiorgratia,quuà pergimtupeccoa re,plura peccata abolebit gt;nbsp;Prorfiu eadem obifeiuH tur zr nunc iÃis qui deftnduut iuÃuiam fidei- Pru (irnfrrrnimH{lt;lKPd«i((f quomodo abhorreat hte äoärma diudlcioratiottif*Qäâ^^tgt;f^^dniboies
DISP osmo ORA.
PäiJamaJeoputittilcraJpim utnonuiderii param eSfe/itanea rationi duerf,amp; mirât hypff* toltu eomminifcunturfUt medeaittur eiiu orattoiu gt;nbsp;w dijjenttat ab humaao tudicia ⢠lik ucro 0- uidit ft tiUena 4 ludiciaratioitis tradere,cr tu quit fipoffetthdffententiasei ^^i^ifiórvQCr paritKf auimaduerientiexeidere,agitai argumentum ratio iik,(y prolixe rhetoncatur, er non tantum iDaH fecultjed omnium temporumcalumnijf reggt;odel» PRIMA OCCVPATIO.
' Oheâio ⢠Si bona opera non irerentur luÃ^ Ãeationem,pergamiit igitur peecare ⢠' Ref^onÃofumitur ex dnobutlociSâ Ex cauffa fi ualicrex cauÃa efficiente -
Ex («j/d ^4/gt; t fit inuerfio gt;nbsp;Imo ideo iuflifieati eÃit,ut ^iu operemini ⢠Vt pqiûi hoc modo argO mentetur ⢠Labor non pradefl agroto ⢠Brga ettatH euratat nihtl agam * Reffiondendum erit per initet fionem ex cauffa fiiialt » Imo ideo curatut et, id deÃMceptlaboret â¢
Statim fubijcueat^fiamefficientemt ubi tjuoniô efi Antithefit,tdeoduo membra funtfenlètue ⢠Ego iuobutfyÃogifinis includamtotam 'eauhfententu* â¢SYLLOGISMV S-v N Ba
J V. gatiuM*-
' KortMiiatwaneitefiefficax,
Vett»
IN EPI* AO R O M« gt
Vetut natura in uotû eà mortua ⢠Kam uetm homo cruet fixât eà cum ChriÃo* . Ergo uetus natttra in ho6ts non debet ejjè effictot* SXLLOGISMVS AF« /irmdtiiuu*
Mou4 natura debet habere nouas frudat *
Vor non (itntiHn mortui efits, fed etiam uiutfieg ticumChrtÃo, ut 'm noua uita ambuletit ⢠Ergo df trt w nouas fiudat affirre,amp; bene apart»
Epdogui eà ⢠Non ergo regnet peccatum. Cott tiaet autem adhortalionem. tAifceniur eohn dtÃgt;it tationibut nXerdttm loci fuaforij. PropoÃtto eà tpdogi ⢠Non regnet pecenf wm cye » tùâ ^H^o^{^tttddltaefi 4 poÃibtVtfeufaeili,qttU f*«4fMn nodomtnntitw uobis^Ergopoteflis tarn bene operariAnteeedentK fentilia eÃ-liabetis üttt eonÃientiat eertat de De« fcenenolenf in : cerlo fcüii Drom Kotw ade/JitUos adiuuare^ No abÃerret uos peecatü,quia eondonntum eÃ. kdhac non habet ui res, ut ad mala opera rdput eos qut à Spintufanda gute rnantW'Fortior eà ChrtÃut quam peccatum»
Paulus protnt hoc antecedens his uerbis » Nott eÃif fub lege ,fedfub grlt;«iM. Ergo pccMtBm tun dommabitur uobù ⢠Confequentia rd«o effet obÃa rajt tantum diceret, non cflis fub lege ⢠Kunc qutn uddtt,fedfubÿratu,faetlif ffi tntcUrAn-Nnmpiamp;^
D ÃSPDS IT I O O R AT*
effe, eà höhere Deum (tldcdtimif deÃnforii ddtutorem^lsnonÃiutttot 4peccatonitKilt; â¢.SBCVNDA OCCVPATIO.
Et tomen, ^uù rxetdtf d noM uox cy obfuriU h Ãteciem, Non eflis fub lege,tdeo paulij}gt;er in e4 tnoÃiendacommorattirpruuqMmà digreÃione ad tttfiitutum redeat. Omnet fapietes utri omnes qui teneni Respub ⢠omnet font homines magno confeli fu tudicant humanum genus interire oportere, nifî legtbut contmeretur . itaq} heec tribuniiia uox^No
fub lege, uldetur indigna eÃe bono uiro, O' ff Ãtiofaoptoffui intolerabilis - Paulus fgwg/e ft tisfaciet leäorhSed ego quo^ obiter duxi leäoreUt ntonendum eÃe, Paulum hu loqui de lege, qualea ttuseaconamur mereri iuÃuiamcoram Deo * Dtf Politianthil hu dutt, quam infra ampltÃimis lau » di^Mt ornauit. Nam Euangelium nuüo modo diÃi* pat Polatds,fed maxime munit eas O' prtectpit ci» tulet ordmationes religio fr feruare ⢠Tantii hoc do» eet non luÃificari nos iHa ciuili iuÃicia coram Deo ⢠3ed uenio ad Pauli refronponem »
1 Qgid ais Paule {St non fumus fub lege, Ergo H eenttam das peccandt {Su enim mundus intelltgit legis abrogationem ⢠Hoc /oco Dialeéluus requirft depntltonem,qtttdÃt legis obrogatio, utrum pt co* eeäere luentum peccandt, Paulus negat concedt li ceniiani
ÃM EP I S» A D ROH. « centiM pecciindt « Sed addit confiitittiotum otir^ otîitfiitnptatn non exdefinUione,uetüexctrcuma ftMia, Citttlgt;Uif]tabrogataleXâ PnMdegi4f«iffl no»4il omncspertmtnt, fed ad eerlos perfonat 4 lu libertiU pertinet, tun ad impios ,fed ad tuflof Intrreo uolunlasDeiefi uthitpijcoberceatttiir,(yâ fini lege tanquà m cdrcerc fepù -
EX circttw/îrfWM â¢
Vttusqtufj; obtemperet iUGcuiUi efifemui.
Voseflitférttiiufitcit»
Ergo debelis tuflicM obtemperare.
Minorem tonlirinat ex natura oppofîiorum *
VosdeÃjÃiie/feferuipeccatb £rgoeÃuferutiuftKiOâ Vtà quisargumente» tur : Tenebro pulfe fuitt,ergo lux eà ⢠Reliqua orM «O tn hoe Capile efl miruris expolitio-Nam mtdtû uerbts déclarât,quomodofùer'mt ferui peccati, qu4 (» fiier'mt peccati fruâuttquepcenie pecciitim fequantur * Item qualct nunc parère frttâut de» teamt, poftqndm agmiuerunt Chriflum ⦠Eà 4K« tem 'mferta qM«dlt;«ii con-cAio, HumaniWB dico » Videt enim Paulus defyderari definitionem, q«td fit legis abrogatio, uidet fe tantum fuaforio «rg«« mémo uti, cuw longior diÃmtatio requtratur. Sed M at tempere t fe ad captü leâoris,c3fultofitgit fub tiliorem dif^utaiioium* Et tomen interim in bue
orSposrTio ORÃ*
fuaforio ar^umêto iffget hcc,quod folif iuÃlficätPi lex Ãt abrogata. Et fubindicat quid Ãt legis abrog,^ t'io ⢠No» f/{ f«HM concedere peccandi licenMiDf fed habere tuÃiciam, habere remiÃtonem peceato* rum, habere confcientiam corain Dfo pacatatn 0quot; tranqutllam,undefit tu abÃemtiOewn Ãgiant oderint,Ãd diligant,c^ ab eo expedient omnia bo* na,O' ei cupide obiemperent.Contra: EÃe fub leg^ eà à lege coherci,accufari o condemnari- Odit lt;lt;« tem iudtcium o pocnS Caro, ergo o De«w oditgt; Ita^ Paulo idem efl,eÃ'eÃub lege,eÃ'e 'm cartu, ef* feferuumpeccati-
Sed initio Capitis Septimi clarius traflabitur cif cumÃantia, Qutbus ⢠Nam fuperius argumentuiit magis ad Ãtaforios locos pertiiut ⦠Hoc quad feqm* tur,magis Dialeäictmi eà â¢
c A p. vn«
QVI pnmlt; difl'mxerüt Capita, magis feeltli Ãint numeru uerÃium quam materias, Sei leäori utdendim eÃ, tu res coharètes bH prudens diuellat initium autem Capitis ad proxh mam dtgreÃionem pertinet, o continet alteram fponÃoncm, qua fatisfit obieâioni, de licentia pet candb Si non fumus(ub lege,Ergo conceditur heelt tiapeccandi» Cofùtatiofupra 'tnÃituta eÃ-Nuncai ditur altera ratio nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Tantubi
I M E P I Sâ A O' R o M A» et
Tatnfiim mortui de/terunt tffè fab lege.
Ergo 1(0 uobif abrogala câ irx, fi efiii mortis fictiltinChrifio. ' rx Antecedèt déclarât exempta cjuadam- EH dwté bac antecedens. Lex dovtinatur uwij gt;nbsp;nxemptu/m^ MhIkt 4ll(g4tit (H m^ita^ taulier dû uiut! maruiu ------Et «jw^raexemplo dutefunt partes,duo fiant Eutbÿfjuttiatj, Stf ut muiter fi mortuo martto pruf re,nupferitaltert,turemanet apud poficrtorem It4 ttosexempttferuttun priori,cr reddfli m pattflaiê Chrilb,iure apud Chriftiaii.manetis â Augafli. ualdo fttdat btc maccontmodanda fimilitudineadcaufam, fedficileefi uideretjuomodoconucnut â¢SeruituliS tôparatto eilSicut muiter uiuo martto alhgata fft, fie nos naturif peecatrtci dam uiuii aOigaii famui-St muHcr mortuo martto alteri nupfirit, poliert:.ri frit aliigjta ⢠lt4 uult Pauliu ofiendere nos txêptot rfpridre feruttute,Chri/îoalligatos ejjè ⢠Nflt;]j uero tiecefiiefl tnfimiluudine omîtes partes ad unguent tdttgruere-
V Paulus utriufci-Enthymematis confêtjuens coma ple{iitur,fic tncjuiens- ttaej^fratres CT nos mortifi» tait efiis legi per corpiuChnfti, hoc ad prtmü ante cedens pertinet-Ad jeeundwm pertmet, ut fitis alte riM nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;repctlt eadem confequeotia.fcd cit
amplificatione, fiimpta ex cauffa,lt;iutd Icx effieiat, »;.r' gt;nbsp;â . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
. DiSPOSfTIà i ©RÃlf
w f tirne liiua-Q«o loco pgniÃcat leâori,guid fît b gts obrogatio,feu ^utJfît non efîêfub lege^ ViueHl^ biu in carne oput eà lege,utcoherceóturâ3edtat^ i» ^fdem lex exufett at odfiiltu peccittorani,odiinii K D«, cr del^erationem- Vbi ergo peceatrtx naturd eii mortificala, tjuorfu/m optu eâ lege ,qua uel eO herceatfUel accufet ⢠Efî ergo effeftó lege,coberce ri 4 lege,condemnari, Q incttari ad oduun Dei (7 ^delperationem- Et legis obrogatio eà non cocedert luenliam peceandi, fed Itberare à damnattSe dH 'Ãrre odium Deiacaufîrredeffierâtionè-ldfit ciidt) . natur remtÃio peccatoru, iÃa uere contingit cafiie niorttficata in cbriÃo, fit morttficatio,iiicogä jopeceato perterrefiimt animt, quictim appre» hendunt retntÃionem peccatorumperfidem.iterit concipiunt confolationê, CZ /Ãtritutn fanüü iH uam uitam gignet-Et bic eA digreÃtonii finis-
DE LEGIS EFFECT V' QVID igtturdtcemuslEÃtulexpeccatSi
Ute redit Paulus ad inÃitutämetbodü, fèH ad coparationè infiitutä fupra in cap- Et ntemineril leäor tanq diÃimulata dtgreÃiSe hüc li tü de legis effeilu, côiungëdü effi c5 tUa n«tholt;bfâ EI Hf fieret iÃuflrioraceonjpeäiorloctu,caepd ab interrogattoe- Eà m lex peccatü {ej-d- fupra di» äum eÃ, peccatü augen lege- Itê modo dtxi,^ leH txufcuet adÃÃus peccatoru, utdetur igitur lex nut*
/
tà BM« AD ROM. 6lt;i
Im quiddm e//c-Rf Ãâondcf ,nf ganî legem m«lan» tjfe Et [ubijcit qttuÃt proprttti cÃiiiut IfgK,Hjdc« l»cet oÃendere peccatum.
- Demdr add« Kfcetoricam irantlatioHe, g, lex «S 4«g?«f peccutS per ÆfÆe⢠TransÃrtur enim culpa 4 Itgc^tn «aJw* noflr^ uitiü, ZT w ipfm pcccatü ⺠Cum enim iex oÃcndit prccatm, naturd iratd tudi ci« Del wcipii irtfci Deo ©⢠deÃierjre^
InÃituit dHiem â jtçoira'Tn'yçÃt^idtp, lt;Tdt tnîopiti^ppoture pfänd, in gud o/icdcret cÃcSiM â¢fgis er peecati-Uatji fuü exèplü^pponit, ndrr4 tioneg«ädd tcxtf,tw qua cerni potcà qd efficidi lex» Ego «i«efcd altqdndoÃiu lege,id eà i ego erä fecH rat hypocritu-Somniabätne lege cgrcgie pficere-
Po/lea uen« lex,tue enim rà were lex, e und in pdrietibiu fertpta eÃ,fed cu accufat,cum terret-
Hie peccatü renixil.id eÃ,ut utdi me damnari 4 iege,hic cceptt ttafura irafet ludteto Dei ce-
CSclu/io iranelationii - Lex e A bona, fed peceafi uicid« nalur« culpa eü ,g, ao iuÃificatitantom teiret CT cSfitndit.cj- incuat ad delperandü-Et ho« ideofitutconfpictpeccati turpitudo acmagnituda poÃu,ut utdeamiM nobit alta ti^icta opm effe,quS legis tuÃictd-
⢠Oceupalio-Ciuomododugetlexpeccatü,cttfn tohcrcedttcummultilegtobtemperantet honeÃt' â
1 »
DISPOSITIO ORA
UÃMnt-Tenipe/îiuJ occupatio eft,er ad banc tationem rcâe mtcHigendam ualde necelfgrM ⢠LfX Ã)irimalis e^i,id eÃ, lex Dei tun efl poltttd tantum-Sicut fomniant hommes- Sed requirit adfi* üdt-PolüKie leges Ãrii cchercetit, nbsp;nbsp;hK fatisfit gt;
eüm etttilifer uiuiturtcum honefla opera 'm ÃiecieM fiüt- Sed legi Del no fatisfit per externa opera.Lest enim requtrit noticiam Det,timorem Dei, fiduciant erga Demn,corda caÃä,amentia proximi-Non fi^ t^acitlegiDei Potnpontas AtttciK,aMPharifietit äle in Lttca,tametÃlegis opera diligèter perficiati Corda enim funt uacua meiu Dei,fidueia erga Deü» anufre D« er fimtltbus affidtbus-
Origenes ridicule expontt- Lex efl flgt;iritualis,id eü,e/l aHegorica ⢠CumPaultufapraexDecalogo pofilent exempltmi, Non concuptfles gt;nbsp;Mihi uide* tur ualde conducere ad perlj)icuttaten,à per coOa* tionem exponatur-Lex eil Ã)irttual^,id efl,tun tÃ* tum politica, ffiiritits en'tm Ãgnificatadfiflits ,fed motits flnrituales qui ad DeumÃruntur- Sed Origt rus ZT etus amatores ctan audtunt legis mentionelt fiert,nthtl 'mtelltgunt,ntà politica- Cum dijfutant» Vtrum poÃibile Ãt natura uiribus legem facere,taa tum fomniant quart de fitrto,de cade, de adulterio-Prima tabula nunq uenit 'm mente. Sed leäorCifli flianus feiat Paulum non dif^utarehie de politia^
IN E P h AD RO M« «7
Alurts agifUTjUidelieel de luÃicia coram Deo »De prmu (Ma pracipua eü quaÃio, er de wettbut cordisergaDeum-Pudeat hommes, qui ChrtÃuni dui uolunt,Ãc oblitufct decalogi, ut cum de iuÃicid Dn dtÃgt;utant,nthtl rcquirant,nià feeuudiim tabula er polutca Opera- H^ec dtxi, ut dttigentiui obferuet leilor,^uid Paulm nocet lege, CT cur dicat eÃe ritualem-Neq; nos nunc Origents mlerpretaliöes prmii reueÃimui: fed maxmt uiri in EccleÃa ueteri damnauerunt euu faipta ⢠Sic enhn firibit deeo Epiphanuis-^
KäP O«£ nbsp;nbsp;nbsp;tv TTgOOTJtl AlûUÃ, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;âmV TIJ#
eiJtlCÃV feiç K©« TE Ã\ Ãlà (pUlJMC^CaOaVTEfix TOV î»lt;cûV6igMT«« gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Xià nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(Au/hQ:â«, otfK lt;Ki Ãiç Siqt.xârtt
ti^(7lt;«77(n,i^2H^7risrtto(S'K«pn.u5ovoff 9fe «»6/«ç tSv Tmvrâv i'rfsü-mttt â¢rSiv tij# iuTS)Ãoamp;v CisiffKi.Teu..
Ego autem fum earnalisuenundatut fub pecctla tum,id eÃ,mancipiu,/iu captiuui peccati ⢠Htec eà tollatio noÃr£ naturie cum lege-Lex eâ Ãiiritualis, requirit nutut Ã)irituales, tuticiam Dei ,fiduciam trga Deum,obedientiam, paiieniiam i« affiidionia bu» -At natura noÃra carnalis eÃ, carnalta tantum iiuelligens,taniiim appeteas cartudta ,contemiièt
I »
D I s P o s ITI o OR Ã.
Dfwm,odiohdbêsiudiciumDei, guterensprteÃdii Mlt;eclt;»fnalta, coüocäs Ãdttciam i« proprijf utriM tuÃtcilt;i,faptenltd, 'm opibm-
I» reli^ua parle narrationis defcrihit Paul-^ue* nudo etiam num decertet cum peccato ⢠Vult enii» cÃedere peccatit tta hiereat in natura carnali, Uf »ttc renati femel umuerfum exuant-
DE GRATIA ET EFFECTVâ HGR ATI AB CAP. VIII.
ACTE.liVSdelegiseÃTäudixit,cre* flendit,^ lex non iuÃiÃcet,tantum perterre facial confçtentw, Zï portât odium Dei er deÃjca ralionetn ⢠I(ê oÃedtt ^uomodo peecatum haireat (W nalura-Nuncdegratiieuiloqwturâ
PropoÃtio- Nulla condemoatio his qui in Cbfi fto [efu, non fecundum carné ambulant /ed fecutt:» dum Ãnritum-Dixifupragratiäduo compleäi, re* miÃtone peceatorii, feufauorê Det, er donattoné ÃjtritM fanât-Ute igitur cStungtt hac duo Paulat * Prtmum ait,na effe condemnattonè.No dtcit,n3 eà peccatii,figntÃcat eni adeÃe peecatS in fanâù, fed remtttijypter fidé in C hrtflu-SeeSda, Id peceattaH etiatn uiwi j^arttu fanäa,q donatur tredentibatquot;
Seqtur feu ratio, feu expol'itio propoÃtionu, dt eÃi'äuj^iritutfanäh
duta lex Ãtrtiut uiftt in C briÃo leÃt liberal . 4 lege petcaliiefmorlii ld eà gubctiuttolfStfUt
r N E P I Sâ A Ã R o M Ã. 69
Hi qniuiÃt:at,ejui /Mf hi ChnÃü cScipitur, tto /iMt ⢠domirurt pectatücrmortêttitmetfiafimt peccaiSt et morsttami non dominÃiur-Pccc^tû no pot eft lt;tdi ^tre dd delÃeratione,mors no pole ft dbftorbcre, qd fanâui q fide in Chriflu coctpui»,fnftëtdt, eS
Joldtur, CT tUHiftcdt in tllii terronbuf-lri uocabulo llt;gis hie p.éTicûâJ'iç eH,pgnific4t enttn no (tri piurSiliqui,(edgubernationè,addit enim lex uite,id e{l,guberndtio que fit per ffiiruu uimficâtê iiTJt^eridCjfX contrario- Cumlex fiert no fi'ftei^pter carntf mbeeiOitatem, Drw nw/ii filiH fuii,qfdiisfdeeretpropeccdto,ut lullificatio legis itupberelur in tubis, ey daretur (fitntut fanilui-
AUlPLltlCATlO PERCONTEN« ttonetn,feu Antithepn ndturdlium uiriam,cr efpa Qcdtie fttiritmpmât-PrimdAniiihepr-
VI feeundit cdïtiê pmt,eamdlia fapiunt, d ⢠mdt,querüt carnalè fdpientu,iufttcid,tran quiSitatê,uoluptates,opes- Cöfidunt rebuiCdrnali iult;,htemanaprudêtu,iuftieia,ttirtbui,opibu(-Tres enîgrddiU (uni reru,qudsexpetilearo -Primm c re tû honiftdrUjfapiltiæ et tufticie humane- ScJâm câ rerü utiliü, gloriie,opii,lt;y potentie ty traqutU Ult;( fis. Tertim eftuoluptdtiim-
Qtif fecundü /fiirititm funt,fapiüt /ptidltd, id efl, normt uolunldtem Dei,confiduntDeo,gdudettt «btetnpertire twlnrUtnt O(t ia (rn(c amp;nbsp;t* Spiriiiu
-DIÃPOSITIO ORA*
rnJw (igmÃeal l^irtium Ãnäwm, cjut efftindùur iH eot (}ui ereâuni- Et jjgt;irttuilttÃgniÃiani no ea rjito efficu,fcd nouos motw m qbut apprehèdiiUf ! DrWjquieuM fit ljgt;irttuf,/^tritu (crtiitur ⢠Caro/i^ gxtficat t Otant hottnttK natur am, ragt;tcntm cüfenju er appetttu CTû^fjbiv- EtprçrfuniPau» îo di/fenttunt ,qui fomntant jpmtum pgntÃcate ra* ttontm, CT ex Euangelto philofophiam quattdatll humanatnfaaunt,nihil prteterrationis opéra rrtjui reittesMulla funt argumenta in hoc cap'te,quit (O firmant jfirthu non pgntficet rationem-iià Païf luealiquantopoftait, Voi fticarne tuntfii$,fedin fl)irttu,pquidem Ã'iritiu Dfi habitat m uobu ⢠Iteitl fi quii fftrttum ChriÃt tiotihabet,ii tiQ iÃchrtÃt, ergo qui (fint um Chrifli non habet, etiamfiratiot u'itur,etiamfipl}iio(ophtamfequttur, tiondum ta* men luÃttt eà coram V.eo- Neq; ucro ffintiu ChtlÃi figniÃeat raticnem nofiram, jed ff tnt uw fanólu/m, mfia enmt t, Ãatur je loqui de Ãtiritu quem aceipiSl fandi Sed non ejl huiua loci perlequt hanc di/futa» | ttonem,tantum monere leâorem uolui,ut propbd* na glo(femata repudtet-Nam hoc totwm Caput Pad It fcclePe contaminatum efl ab Ongene cr alije qui tanquam turatitn uerba Ongenif
^»Lô5 '/(ÃxXoOTCp/e(a'io'TtPplt;lf^^^d/m mtêptfli «aphtlofophtadtimtnbuuiH uÃifieattoem utnbiK rtiiotiK
IN E P l' AD R. O H» «9 wfion«, wjae oritur nihil rr qujr« putant iw borri ntit ttuilta oprrlt;tlt;Et hfc uident dlquo iwodo in po« te/iiitr Mionis eÃe gt;nbsp;Sic obliuifeutur primtc tabulte* de tmtore Del,CT fiducta in De«m nbsp;nbsp;al^jÃiia
riiiuliki« aÃiäibtu pncipU- Ai Pauli« de tota le« gr.cz deiuflicid eoram Deo, no de politia logtur» Um philofophu ipfitelamtutt^rationihil poÃil dc Dct uoluntale ftatuere ,^non poÃit confiaere, ntà rebut prffentibut crc ⢠Sed redeo ad Pdulwant AnitheÃnf^
SecKwda AntitheÃf^
Sen[u( carnis^nwrs eft, de noticiti etappefifu mi ^udWttii bo»4 notteia ratiÃalit de moribut^ ^u4mu« bona opera ratione effèüa^funt nu)rr,ROK fuÃentant,non uiuiÃcant iw judicio Det«
SenÃu Ãgt;irttut,uita eà çr pax, inte Ulge de noa ticia craÃcMui-VerenoÃe Deum,uereconfia dere Deo uiw/jcaf, er reddjf pdcaUm eon/ctewiM Cj- eà utiit aterna,ut Chrtflut dt(*Hifc eà uita eeter na, ul nofcant te Dem «eruM cz ^«ei« ttufifll le ⢠fumChriflum-
Ratio AntitheÃst
Senfilf earnis inmicicia eà aduerfiu DeiJ, ^uitt legi Df i wo fubditur, ne^; eni poteà legi dei fubijei* lianififlaÃententia efl,^naturalcfhomtni$ uiret
I lunpoÃiift legem Dei flt;tetregt; Hic iterum adnteiKO
I «
DtS P o s 1 T I o O R A.
Moré tgt;ri»i£ tabul(e,aä nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à re/jjcxerimui Ã*
täe iuteÃigi poterit hoc guod au Pau * fen/um car* tùi inimieiciatu effè aduetfiu Drom- Rario enim m Mflitiut de uoluntate Dei,u5 tûtietDeü, no cotifi ctu Deo,fcd confidit rebtu priefcntibitt,htimana fa* ftentiathumanaiufltcia,opibiK,wilgt;Uiâ
Apo/îropheâd LeiHora»
Qui in carne funt Deoplacere nôpcfjunt,uof au tem non cÃis m carne, fed Ã^iruu, Ãquide Ãgt;üi Df» habitat tr. uobiiâTantü mutata pfona repcttt Ami* theÃn, cy declarat fe Ãgt;iruü uocare, nö aliqua ra* ttonii partê,fed j^iruufan(lü,qui natura Dem tfi, doaatum credètibui.ut gignat noticiam Dej m elf, gigniit nouoi motuf,cy noua uita- Et uocat nüc ritt{Dei,nuc ÃiirttuChriÃi,ut Ãgmficet ty QhriÃu ttatura Deit efÃe,qaia largttur Ãnrilu fanéîü.Efl au* tem h^cperfottæ mutatio, quedam peroratlonis, iltuinaxfequitur,-,m^tclt;rmvi-
PEROKATIO SEV ECONCLVSIO.
R G O fratres debitorei fu/mut non carni, ut feeutidum carnem uiuamiu. Hîc finis eà M e* thoJi,i» quaexpllcauit peccatiÃegis lt;y gratia cfii üuiMtie poÃq leâorê de pracipuis tocis dodrtnd Chrtfliana docuit,addit porationê, fed ex fuaforto genere fumptä. Semp enitn primit docèduf eà audi toh^dfcsfit ⢠S0Ãcd mcitidut eÃfUt doflrinam ad
IN EPI. AD R O M. ?o
«rlt;Utt trâHffiratXflautem hite peroratto niiho 4(igt; bortittoru.iietndetonfolatoria-
Propo/itio- Dcbuorfffumuituncârtih
Rrtfjo duaiur â premio çr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;⢠Pf rt inêt lt;lt;«fè
prf inü paeiu infuitforijt eauÃis ad locîi utilita» tis-Dtaleâiciu adfittiJè cauffà nt accSnwdat St quit bic eautüctur benefaciêdu cjjittto uiatu pcenlt;e,fcd j}ptcruolunia(è Dr nihil ahud refpSdebo, ni fi hof arguiiiK in f 4 grawi caujja,intèpefltua( effè^ SanHi in pocnif ira Oc» cernunt,m premijf grati!(-
Srcundd ratio fumpta eH rx cduj/à efficiente et Polffl in fuaforijf ad locum à poÃtbtlt refirrh
Spirttu fanâo mortificatæ aätonet carnit ,quia f[gt;irittu fanâiH eà uobii datm, ut ab eo guternewi «l'Pau poBi/ maiorè minorë, concluPottè non nddii^qudprudêf leâor facile poteflattexere^Pro» perat enlm Paulâaiconfqlatiotté,ut nidebtmitit
Ptlij Drlt; dgutttur ffitritu fanâo-
Vot eÃii faât filq Dei^ accepto Ãiirilu fanâo-
Ergo oportebit uoî agi ac gubernart 4 ffitri» lu fanâo.
H'ypociâi« rSe cohercèt ahquo modo eupidita» tf J f r4|?ior«gt;CT nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/î»n«Ilt;ifioné ciuiltü officia
rm prit fiant- M ffiirittufanâui iugulat cotrmptti Gciffildiuiâ rerS pritfenltti,(y fin^t peflet-
Confolatio, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;s
DISPOSITIO orä»
Minori attexù nÃiiJ.ama.'fiugr4dationem peruemt ad confolationem-
Sifumuffilij/umtuettamCThieredeh
Si fumia httredei Dei, fiimiu cohdiredetC hriÃf
Si fumas cohiredes Chrijlt, ergo finuliter puti eouUenii,ut Ãmditer glorificemur»
Eà itai^ hiec propoÃtio 'm confolatione- Si un^ patimur-Si non effet iüigata propoÃtio argumentot firma effet magii puertlis* Oportet nos unâpati cumCbriÃo^
I Ritiio ducitur à premijt, quia amphÃintit premia cont'mgent^ Et ampliÃcat premia coOatiSe^ NuOo modo reffondetttprxfentes adÃiäiones ma^ gnitudini premiorû(^gloru,qute rcuelabitur tue tum redierit ChriÃui,ad renouandam totam rerUiU uniuerÃtatem. Ex hoc circumÃmtia temporis na* fcitureinouaratio-
11 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ratio, ab exempta uniuerÃtatis rerum Ãt*
ttiilur^Tota creatura expeilat renouationcm, 'wte* rea ttobtfcum pafitttr ⢠Ergo o- kos nongrauemiiif expeäareredemptionem ⢠EÃautem grauiÃimaiH -jmSo^ $ naturt reru tribuit ret maxtmt fenÃrm, quem humana ratio nuüo modo cSprehendibSigni* ^at en'tm tdeodolere rerumnaluram,quia âmterea dtabohu amp;nbsp;impij abutuntur mundo^ Et Ãib'mdicot fiuwiiMt^boeéufuliberetitraalwarerum^
IN EPI« ad roh. 71 igitur quonutdodiuerfa argumenta ex eadèrtdu» cent ratio » eSquot; l^iritut fanâuf ⢠EpicureiÃc ration tuiantur- tmpij bene hebent, Ergo De«« tun curat humana Paultu contra ratiocinatur-lion eà poÃin hie hanc totam rerum naturam ad abufum conditS eÃe*lmpij nunc abutuntur mundo ⢠Ergo neeeffi eà liberato mundo,impiot dare panac-^ III nbsp;nbsp;nbsp;Ab exemplo ApoÃolortim ⢠Noj nbsp;nbsp;aece»
pimus primitio! Ãtiritm fanât,angimur creü mutt do,eil deÃgt;eratione rt diabolo decertamut,ergo nee uos abijeite Ãein aÃiiäionibut, aut tentationibut-IUI nbsp;nbsp;A definitione Ãiei-Duciturautem ex cauÃa
Ãrmali,hoc eÃ,ex modo faluationts,et SyUogifmui itilegereÃâ
Spf à f/î edriHM rerum qu£ »on uidentur ⢠Vos eflû ff e fallu faâi-ergoexpeâarecouenit promifÃl bona-PortafJè Ãntit confcientia peccatum, diffidêa (iam,t^ aha mala-Sciat igitur adhuc expeäandant tfÃe perfiäam iufliciam,cr aha bona^
I V Abauxihoffiritiufanäi,infuaforijfcaufÃt V reÃrtitr dd locum â poÃibili- Spiritut fanätu adiu»
«4 infirmotâErgo non Ãnet uor fuceumbere, rti««» ficaro eegreÃrat adÃiätonet, lt;cgre pendeat ab au» xiho Del,mäht habere prafentta auxilia ercâ idmc ffiritut fanäiu facit, ul obtemperemuf uoluntati D«,o« (tamp; so expedemui hbtrationtm'Eà cz fco«
bfSPOStTiO OR«.
^rauiÃimü â¢7T«9alt;titerpellat gemitib ienarrabihb VI A Ho/«ntalc Dei.Suwmitur Mtè ab obie^Ot fett cau/fi effùiète -Eteü ttrgumeniu ntaxitne ^ppli um hüte tttgotiOt pauoris ac def^eratio nii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;utdeiur Df «lt; iraÃl at deferere-Hic igi
turcontraru cauÃi,cottariü obteäü^pponilur- Cff cluÃo pnmo loco ponititrfadÃiiäionef ad bonü co» Operätur-Sequitur ratio ^ex uoltttitate Df t.
Qnof uoc auit Dem»hof uult Ãiwlcf fieri iiltil» ginisfilijfia-
Filiui eil per erucemglorificaluf»
Ei'gu (S' ttos per cruce glorificabil' VolunlateVi patrii in imagine filij ofiedit- Et poftea addit ampli ficatiottê bonte uolûtatis D« ex multis fîgnii coâe» ilam,(iute ut motû haberet aliquê, crebrat vnterro» gatià etaddit- plenutenhtt locut eft ardèttfimts affi ütbiu gbut tntuens in imaginé Cbrifii, CZ magnia tudinè milericordiæ comotut eft antmus Pauli-
Quiddicemutadhteci ÃtTw«quot;npeft,ideft,ni btl pojfumui dicere quad effieacuu eofoletur-Quti dteemus ampltua,qd prteterea reqrenui{,lt;}uâipfiia beneuolenttacf-amorèerga not ⢠Amat nes,fignui quta dédit filium pro aobu omntbiM-
Ampltficatio-Omnta cü iBo donattit,ttiéloriaaii uer(ui diabolum,peccatttm Cf mortem-
Se^uûtttrreliquafigna-Deu!iuftilicatno!-Chri ftt(tfedet*addexteramDei,etpronobiS{nterpeBat'
'IM E P lâ A D ' RO M» -ri
â¢ConduÃo- Ergo umcemut'm affltâtottibuitqui^ nbsp;'
DriM diligit WS' Nlt;tm amor Dri rrglt;t not mmor eà ^uà m ut/iaat nor fuccübere aut pire-Gradut funt Hl «Kerroglt;»ti5i6t«, ut fonui orattön effet plemor^ quit cà tra lUStquii accufabttfqiiir condemnu^U»^ fepjrabtt nor ab amore Dei erga nori
* Qtw lande oratoria uirttu decfl 'm hoc loeoi tirgununta [umpta funt ex proprijs lu(iSâ Eà enttn flngularù prudëttte ,uidere flnt w rduflà la et proprij,cr q perfräiÃime docit auditorè,quof^ Maxime rcquiru auditor- Sût aüt definUiontt et cauf ftrüloci maxime ^prij.ObteHa funt cauffe aj^âit lt;H«,CZ cièt motutitttimt, quare hic copiofe tradat tifgumeniû ab obiefio famptü ⢠Caufjd pauoris cr lt;lt;lt;^denti(f eft.Mi tmimis hominu obieäu, uolun» tat On proponitur Hobif abalienata-Paulut contrit docet.itonefli abaltenatamtaäfliäiotttt twnefjè iraftgnaifedmagisgratiie-
Augei terrorer ©⢠hoc obieâû-Nthâ ni fl pecc4 ttim e:^ mortem fentimw-Nond« fentiülur tufliciaf Mta aterna-Paul- refpSdet per côceflionê ex modo faluatiôii ,ut doceat hor terrorer et peecatt fenjtim «à excUtere luflietâet falutê- Spe eni faluati furnut,
Leuant terrorer et auxtlia,ttè cômemoratto de exi tu cr premijt -Nam hoc modo in fuaforijt à faeiii O* Miltargumetitaiaur^ Vtdtt iguur Paulm ^ui4
,D I s P o s IT I o ORA.
tn4Xmr prodrffet in Ciu/Ja, cy hft egregijs figH* rw ornlt;iuit,propofiut exemplum nature rttum,ii didtt lt;tmplijicjitottfS,ubt moXimeoporiuit-Nan 10 ta eet in eo poftta efl, ut propottatur nubii uolun* tdi Dei n5 ^lienj(a,ut poÃimuf uere flatuerc,t]iiólt;i dihgamitr à Deo,^ curet nof, non abiecerit noS' Ueo anwrè De« rrgj nof, muliu uerbis ampliÃtalâ
FINIS METHODI. PC A P V T IX.
OTER AT deÃaerePaulut'Abfoluitetiilt totamiuÃtÃctittouis doânnam er tiil eof lo(Of,in (luibus eü Euangeiif fumma,(iuoflt;jf in primif fenere noe oportet ⢠Sed gaia htc quitfii» i)Hturdeeleäi5e,uolutthäc quaq^attingere- Qg/ titur entm à noÃrd opera nihl merentur, cur eligd Vein aliof,allot non eltgit. Er hanc qu^Ãione tiu* ximeagitabant tuneiad^i,ut quiculium Deihalit bant,qutgtortibanturfe merert tuflietam- **
Itaq^difpütabant promià onesdeChrtÃonoit eÃe lmp(etiis,qi)ia non eonngiÃet tpfisfalw! ry /jgt;l* ritiu fjnäUA,qui cultam Det habebant, qui luÃieti merert uldebantur-
Paulut igttur à querela ordttur,r^ dep/orat !«⢠deorum deÃ^tonem- PoÃeadocet ,noflrit mérita non eÃe cauÃjm eleflionii'
QÿereU eü.Veruatem dico crc-Vehementer â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;doleo
rH ÃP IS, AP ROH. r? dolco, quod tuiki pereunt, lt;ic optarhn meo inff» ritueotredimeregt;Hieftatim fubifcilcorreilionff Non quod excidtru fcrnw Dei ,tdell,tu)nfîc Aitfït ludici, H( ttuÃt qurant ferutirt, ut promiÃiQ Kf Juft« iHi populo imf lt;nbsp;(tnt,imo firmtÃim£ funt promiÃiotut, quare non dubiwn eÃ, quin ad hunç populuMperHneatfalin»
De'mde fequitur propoÃtio principalis huius di Ãgt;ulaiiöis.Nö oês q funt ex ifrael, funt tÃael, nr oiffunt filij, ideo quia funt Abraha fernen * Sed nt Ifwc uoMtifur tibifernen hoc eÃ, filif carnts non funt filij Dei, fed filij promiÃtonis reputantur m fe f»en ⢠H« eà propofilio,fed impltcata prima pro hatiom.quemadmodii fiepe fieri folet ⢠inp-a dufent «Itquo/ien« conclufionibtts O' epilogif repetilur propofitio. Conclufio enim nihil eÃ, nifirepetitio flatitt ^.fltutè haefentêliapropofitionis,filij Dei fiant eleâiont, non natura aut mentis noflrif â¦
DE P R AE D E ST !»⢠natione.
VT dufcm appoTMi hanc perpeluam eÃe Ãri ptura fcntcntià , ducit argumenta inde uft^ rt prima eleätone, ubi Abraha poÃeriias 4 reliquis genitbiisfeparata cÃ-Et eà primitm argumentum» Scripfura inquit ,inifaac uocabiturfernen» Ergo filij Del (4ntumfKni,qiii 4 Deo eliguniur ⢠Si n4tN«
- â â â â â - - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K .
D I s P o s I T I o O R ft*
M dut merila facerèt filio! Dei, ^uid oput e/Jit pf^ tniÃiombm, C ü igttur promiÃio effialt;tt,ut aliqui fi ant Ãlij* Brgo non ell res noÃrarii uiriugt; AutÃeà penes natura fieri filios,quiire ifaac eligitur ,Chlt;li à ai, Aegyptij aut ati/ nS eliguntur, qut no mintu tf uiliter uiuebant iuxta natura,quim Abraha,ifaac, Vt Ãquis ratiocinetur, Cur nos ad Euangeltü uoed uit, ttouocatùt Alexandru Uiacedonc,AuguÃü, Socratem,Papintanu, Pomponiu Atticii,qui certt non minus ciuiliter uiuebant q nos « Htc ntcejji eà caufjam reijcere in uoluntatem D; (gt;
II Argwwf«!«»»- lacobele(iuieÃ,Efaureptt dialur ipriufquà maliquld boni aut mlt;di Ãcifjintâ Hmjc Pd«/«« concluÃonem effècit,quie mamÃfle tü gat nurita noÃra cauÃam eleüionis eÃe- Ergo opt ra noneranl cauÃa, fed uoluntasuocantif - Nolt a^am hie, quontodo caudientur tÃa nonnuOt* âTantum hocmemmerit leilorz Stopera fecutiffd in uita erant cauÃa ele£lionis,non licuU dicerc Pd« lozNonexoperibui,
OCCVPATIO.
Vidit Paultu hanc de eleäione fententiam ab^ rere à ludtcto rationis, Jdco argj/twe/tf»»« à ratioiit fumptum obijcü, quo nthil oput erät,à Paulus fett pÃif mérita noÃra cauÃas eleüiois eÃetDicat ti^ aliquis: St Dauid zyquot; Saul luxta mhtl merentur, iniquiu i^tur eÃDctu, qut hutte eligtt, Ãhm Wif
tit ÃP tJ» AD RO Mi 74
Oâ itçiraTtîM« tiUoplimttmntttWdDeicitdere * Siimrit4om« ni«M p4rM funt,cur nonfunt paru prtemia, aut p4 iret paM ludicem maxime deert tqualitof ⢠Sié wjjMtMqHiHttt Grlt;ci,îrtt só^ifcov óu Tniü» ' Pauhumitigathancobitâioiumhocmodo^ luÃicia eà wdderf pantin paria * Deut non reddit paria paribui^
â Igitur^uidetureJJiiniuÃKia'^
I« boe argumento * maior diÃinguenda rrit. !«⢠(iictd eà reddrre p4rtii,cum debitum foluitur-Naw in donando nihtl opttt eà dare pana paribut-
Minor kok coh^ret cum maiorc, Maior enim io^uiiur de detito,Minor loquitur debentfieijt, ^tiagratif donantHr, Dem nS reddit pana,fcilkef* quiaqiubiudamdonatfalutem^Tunc accufarituÃi, eiapoffetf ÃOeutdeberethoc beneficium omnta ilUjfed ^uia non debet,non eà iniuÃieia, quod all» quot hberat, mi/eric ordia magis eÃtutfi princeps rximat pana oliquor condemnator,clemen(ta ent. Interim non eà miHÃut,fi reliquotfimtltter cödeM natof,non eximot pana.
Dduit igiturPaulm obieâionè per tranilatiotiê^ ttigere eÃmifericordia.no eà debttü-lgitur accufit ri iufiicu nö pot. Et eitat locS Exodi, ut ofiêdat gra tà donatii beneficiu eÃe, eleüionè,no débita.Uiifi/ reb'ort^t t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K lt;
D I s P o s I T I o OR A?.'
Addil epdogtim, Ml quo potiit pruteipalem prt popttonem hutuf di/pulotionit. Nom iff eptlogts rd petuntur propoÃtiontf imo interdum imtio diÃi» mutatu propoptiof prmam inconclupone dtre ponitur. Id hu ftdum efl ⢠Igitur non efl uoletttit, neq^ currentis/ed miferentis Det.Uot no meremvr eligi ttotuntate aut curfu,hoc efl^operibut noflrii ⢠Sfd bctupciu/m efl mifericordhe Deigratif donatS»
CiM aliud tcflimoniü^quo probat non effè noa ftrarituinif,mereriptlutem inhocexcitauiteoâ^^» tonfequent cfl. Ergo cututuult mifcrelur,cr quS unit mdurat, id efl, non efl noflrarum uirium, tufli flcatio,fed mifertcordue Dei, c« non miflretur Df« Ufiperfluerant tn hnputate homines .
SECVNDA OCCVPATIO.'
Ilfriwn mferit obieâionem,uidetur enim extrequot; meabfurdum dicere, quod non pt noflrarum uiriS iuflifleatto St nos non poflumus iuflifican, nipcolS t 'mgat mifencordu. E/ rntflertcordtam Deus non ins nbsp;nbsp;nbsp;I
pertit omnibus, Cur tgitur accufat nos Deus tncle mis efl,q impoflibilia extgtf,qut punit homies,eS Uldeatur culpa abelje,quia no poffunt bentfacere*
Nthit rej^ondet ad hanc obie{ltonem,fed reptta dial earn uelut i»dtgna,hinc pguramuocant itnquot; J\!vliv,cum argumenio difltalt notumus reflgt;ona dere,çr M uideamw coiffulto prtetenre,reijctmuS!
tanqudilS
t M E P r. AD R O M«
nifempfÃiutm^aut indignum^Itii hu Pm JigniÃcat mdignam ejjè obuâiotum^ait nos nS tie^e expofiulore cam Pico » guia Deo liceat ud trciituris pro arbittio ⢠Addit de luto figtilo pmi lUudinêfUt fiat elarior ratio,repudiattc obieätonif, udeluet, quad tithil debeat nobü Deut, quare non écbeamtu eum aecufare,cr lanquim in tui ttoeare^ Pflinhoc loco cu'eivTKTsóhânv, qnia non ut* dctur abfoluta cmftruüio.St Dem uolens oftende» tciram, folerauit uafitz^c-CtrcundudioUa erit ^tegra,firepetaturex fiiperiore,noncfttuum, re frehcndere cim confilutm â¢
Ãic incipit recttare teftinwnia de uoeatione GcH tiMH,(y- de defiiïionc luddcorwm * Supra enim dtxi ludeos dijfiutafjc,quód ad ipfos pertinerent promif ponts,non ad Gentes, quid tpÃcultu fuo nurcren» tur grattant- Sed hoe /candalum mul/o etiam magis mouit imbeciUes, quod tam pauci exludeû credtde runt-ltalt;^ di^utabant huttc non cfjè Chriflïi,quent predicabat Apofioli, quia promtfiiones de Chrtfio nd uniuerfum populum,aut certe ad maxtmam po» pöfi partent peruenture eficnt- N««c pauco s tantu CZ quidem vnfitnos homines gloriari fe adeptos efie Idm magnifiea promtffd. Non uidebatttr refiiondere be euêtm tantis promtfitontbm,quaf ad uniuerfiim fopulttpcrdiunteSfpttKccf tdttquà m perfeditiotiê
K ,
Dis P o s IT I o ORA.
Inuddere exiÃimtbunh ColUgit igitw PatÃM teÃi* tiwnu de uocatione Geiüiu, de dcftäiotu lutUo rum, obiter mentis rurfus detrahit honorem »
CAP» X.
SVpTti ccepit de reieäioiu lttdlt;eorum dicere, ilt hoc loco confunut duo feouentm capita * fjthil igitur noia hu inftitttit,fed pergit dicere de iud,eorum defiiliotu, oliquitito pofl teÃilM tliit plnrtt reeUabtf,fed non potefl uir fanäus tantie Ciditmitiitis meminilJ'e,[eu ir^ D« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,Ãne acer»
biÃtnw dolore 4nimi,ideo addidit 4dãlus,c4uÃ'lt;ntlgt; etiam erroris oÃedit ludieis,ut hacfublatu, ahquos ^dChtiÃ'Mt pertrahat»
ittitioHSaieefl, feuidÃiliu: Ego optime uolor ludeif,cr proeisoro»
CeuÃam erroris toUit, putmtl iuÃtciam cordiit Deo eÃe,opéréfue.fiei^i ftnepoteÃ(diter humdé tut ratio ludicare, ^uà m quod opera tuÃra er qui» dem à Oro mandata, reddant Deutn plaeatum â¢
Obiter hoc loco mfentur coOatio iuÃuhe legis, er iufluiit fidei â Et fumpta eà codatio ex defimtu» iiibus⢠UamcumdixiÃet ud(eos nimium tribuere iuÃuie legis, profiiitaddere definitiones iufiieii legis,o-iullicM fidei»
' luÃutamlegK definit OiderbhLeMtieii çi^
IM EPIS T. AD RÃM. es ficeril e4,Muel iM cm- lufltciâ fidet définit ex uerbit Dc«fcro» ⢠luftieta fidei, eft habeee uerbu «« corde ore-Verbü inquSquod (frsdtcamus deChriflo » 'â Alij aliter traâanl hanc coHationem, Ego col» latioHîs fialuni pofitu ejjè tudico in hù membris,Fa ccrcjrt Verbü h^re 'mcorde.ttscmembradefini ftonum opponi inter fe arbitrer» Vult enim inpgnê differentia earS proponeretCf diferte docerct quôd opéra non fint iufiieia Det,ut errorê ludsorum cia re reprehendere inteRigatur ⢠tuflicia legii eflFAa G E R BjJid eÃ, externa opera ratione imitïRetlegê efficere. Atiufiieiafideteà HABERE VER-BVM IN CORDE ET ORE,(J. Vos fimniatii iufiieia Dei effè opera uefira-Not uero la ge aliäuÃiciätradimuf- No en«« lufiificant opéra nofira corâDeOâAlia quadaiufilcia efi,qua corant Dfo iufiifieamur,neinpe,credere inChrifiü, bunc quitquû apprehêdit, is heAet fine legK ⢠i » fummS legis,htc efi, efi iufius coram Deo, fatisfiett Deo * ' Eleganter autem ornauit definitionem ex côtra rio-tufiirid eft, non dicere in corde, quit afeendet in caelii, OUI quis defeendet in abyjfwm, bs figurte eSlnunt rationes huinaniu,cy depingunt cor incre duliim,Nam ratio orgumentatur boc nwdo,n5 pop fum^eenderemcaelum,crcoram uidere uoluna tatrm Dei» Ergo non eredam me Deo citrt efte, no fr':: gt;K 4 â -
o ! s P o s I r I o o R X»
tljentur Dr«4M not re/Jfieere, Dr tmi nobu hoe itià â do placariiuxlo uerbum-Nee defcendt 'm abyÃaM, hoe eÃ,iwn uidi ^uomodo mortui dégât, guomodo tcdire ad uitam poÃmt. tgitur non aÃinttor quett^ teuiuifcere pojjè, aut d morte Itbcran ⢠Ratto eniuf duat argumenta ex hu que fenfu comprehendit* Hec impielits cordii herct'Momnibui hominibitt natura ⢠Oppooit igtiur eontrartum, habere uerbü i« corde,id eÃ,uere affentirt^quod hoc tterbu,quotl prédicat Apojto!i,ueru Ãt,^ propter ChrtÃSreci» ptamur in gratia patris,guod propter ChrtÃu eoit» tingat tuÃiciatUiia, ^propterChrtÃuuereÃnuit Df 0 c«r^, deÃndanwr 4 Deö CZ feruemur â
Epiphonema,cordecreditur ad iuÃiciam,cr ore fit conÃÃio ad falutem-Repelltur autem effcHut fi» dei,fcilicel,lt;Ju6d fidet iuÃifieet,non opera- Et addi tur teÃimotttum rx propbrM.-Omn» ^ult; crediderit non pudefict - Citatur er aliud teÃtmontü : Omnü qui inuocauerit nomen Domint, faluut erit - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-
Suo more anneâitgradaliottein,qua déclarât me damiuÃificationn er fidei cauÃäm/eu quomodo fides c^ipiatur- Dtaleâtatradunt Soriten uerfari tn cauÃis cr effiâibus ⢠Efi autem Sorites gradatie niaffînis- \deo Paului cumueOet oflendere fidei taii0'am,mÃttuttgradationem hoc modo* â¢â'f -tiemottutocat^ttifieredat* â
I M à à !⦠AD R O M»
Nemo eredil,m/ï 4Ult;iterit uerbum^
Non poteà äudiri uerbum,nià priedicetur^
Non poteà pr^dtcari uetbuM t nià mtttantur 4 prtedieent-ElrecUal leÃmwntu,in qua Pro« pbru pradixit futurii effèfUt milMtuir qut nouum uerbu jpärgint in mundM/m quo annunciètur gra» tilt el pdx,non ird-Ndin lex Mtea iram Dri oÃedit» Hic d( dlio uerbo uaticiitalur Prophet^ quod pr^» dicdi remiÃione peccatoru, er grain ofjni tufltciS tredenltbuf- Docet duiè Ãde pc conimgerct p audia mus uerbum Dei, er quidem hiimaHa uoce pr^di» Cdtttw EÃtgtiurcauffd efftciensfidei uerbum, quo impeHtt er mouel De im cordd nd credc ndi«» ⢠Sine uerbo tton contingü pgt;irtlin ftitélut-El ul miniÃe» rium Verbi Deicomedlt;tret,lt;iddidtt mtÃione quoq;*
Mullas M magtias utiliMef decerpe pias leäor ex hoc ctipile'MeÃâ Supra ualde clora ponitur de» pnitio pdei,in quo eerni poleÃ,qd pt pdetâ Ndiurd cnim ttispdet.uoldeclare dep'mgtlur, cum diiii. totiones lUtt meniis wnpw reprehendunlur ⢠Qttts ofeettditincalum f Qud utdpalet redttus uurtuis od nifdW? Eà cnimpdes qute cn-io Ãatuit de uolun tote Dei,Deo Wf cur£ ejfe, Deu nobii tgnofeere i» , nbsp;nbsp;nbsp;Xfd fcoc uerbu,legl et depndi er feruori lus d Deo,
lié ff pdf iuÃieiopdei d iuÃieia legis, er fob p^i flt ' buitiafiipcaiiottêfOlteri^entrieldreocbmit^,, , ; nbsp;nbsp;4... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Kl
PISPOSITIO OR AT»
Deinäf gritd4tio de modo tulitÃclt;itioHit,feU fideieéi^tttMgnopeobferuadaefi colrafaMticof bominei, (fui contemnunt mittiflerium Verbi» omtffb uerbo,nouM lOuminatiSet requtrun( nbsp;nbsp;fuif
/peculationibiu conantur Dctw« cSprehendere,i}Ut fomiiunt /piritum fanâu,concipi aut operan in uf bû per luIlrM jpecul4tiottes Jine uerbo Drt,i foiU ttunt j^iraû fm£iu concipi,per prtepdratiottes ter* tor um Oper um ⢠TaleshteretuifiKruntoîim Ivamp;sO misxi er aJijmulti. Et twflristempoributfun^ AnttbapuÃte, (j- ali/ ^ui miniflerium uerbi conteiH »unttO-fomnidnt f^iritum ÃndumdariÃiuuer* bo Dei ⢠1/4^,⢠publice prodeà hie loctfiad retineii* dum miniflerium uerbi Deiâ
Prodefl er priuatim in tentdtionibui piorui»' Kam lt;egre pendel ment d foto uerbo,er reprit dltff eonfoldtionet,illuimindttonet,tto dudet fe Idntu U(t bofttflentdre-Vt tgiiur fetamus nö effe dlidt confe* teUionef requirenddi ,ittbet nor dd uerbü rejficert, etc fentire baud dubie htecÃt Dei uolütdt luudiuü nor,que 'm uerbo oflêditur ⢠Et ne requtrereiur nhf iflitmindtiOftefldturfe loqui de uerbo pradicdto hu MdUd uocCtde corpordli uerbo t^uod legilur, quod perfondt m duribiu-ldeo diferte lt;üt Wofet,VerbwXt i quodeflmORE TVO.EtPdului uerbumquoi praduiomf.item coniunfft duditum,pradKdtio«ê 1
gt; t- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tiftniÃionfi»
IN E P 15. ad R OM. tS
ezmiÃioni-Etpropheta pedef laudat j M leÃetui feliudare uerbum pr^dtcotum Hocr.i/lorum'qtti tnittunlur i Deo Hof pedet eo«t4mi«5f O' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*
unt iÃi^qtugdnt Verbum er Sturamenta prodejjè itd con/cUndi« CT eonfirmädM cofeientU(gt; Srd blt;ee fortaffe £onaenif,Mj (omenlario (r4fllt;0âe, no tn boc epere, fitit tamen obuer adnwnendu! leilor,ne rej tantdi hoc loco pofîias neghgenter preterireh
PoÃea redit adluditorum defiflti)nem,cum aitt Sed non omnef obediunt Euangelio, addit teÃi» nunii,c{uteuäticintinttff deiudlt;orumrHi»4- Nnm ewn ojjènditt wnkf «neî,p4ttctf lt;« credcntiuw.opw tÃ^iduerfut id fcâdatum oppoiurefcripturdi,itt IN« dicio Dfi id 4cciderf pi4ntâ Cc AP VT XI.
ORRECTIO eÃ,'niqudmitigäte4^U£ de ruinii ludieonww diâa funt, CT confolalur l«dieoî,wlt; delperêt,acputent omnet abieâot eÃe* PropoÃttoât^on abiecit Deut poputum fitum*
I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â R4«o 4b exemplo proprio-Ego fwn ifreeli
U er tdmen credidhErgo non eà abiediu poplthu Il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ex fenletitiaElhedtäa.Suut Elu tà npo»
hbiM Mlqttiie eleäic eremt^ hoc efl exiguii part pe» ^nli-Sic ey hoc tempore reli^uu eripientur ae f4l« ItóbttWWjboc efl extgua CT mfima part populi* â¢
' Additauteipan^lifleationetu decauÃäeteflioi lti(f^mtril4tugt;ftra wnjmttleÃioii (OuÃd-EtfitU
OÃSPOSITÃO OR AT.
Pdufut Ãitthynumi proïfiu rhetoricum * Sic mmI* tue ueeMt argunutttitiotiè,^ute confiât eic di/tuâi* uii.Sicontitigit iufiificatio tticntii,no efi gratu ⢠eontuigtt pcf grattS, non potefi coti/ngere mcrilit'' fft gratta-Ergo no polfumiu merert-Concludtt igUurdeHos confequttuftiftcationem ⢠Amplifif^ Antuheft. Cttleriautem/Hntcttcifaâi, habet tum conpunâiottis,id eft, iratum nbsp;nbsp;exactrbaligt;''l
anmum.oderunt Euangeliü,quia orbitranturEiâ^ gelio difttpari ipforum politiä,mdigttefirunt ab tiangelto lufttciä amp;nbsp;fapienüâ eorum damnari,fi(K^ tiuncaccerbeoderunt not ifti,lt;iiupbtfapientite(^ fanâiiatii opinionem delrahi putttntgt;
Propofîtiorepetitur- New« ita lapfîfunt,utt6H gew fit piturai Nô- E/ additur ratio ex caufa finaU'
Lappfunt idiqua ex parte^ ut rectperenturgtlt;^ tetrad prouocandos tudlt;eot-
Ergo ttà finit ideo lapp,ut hae tota gèt abifcerefvf Anteeedèf argumenticallide muertilur, ut
Viaratiocolligaturjquieoftendat lutUot non thieâor-
Lapfiu luditoriuH non fiât per fecau}fa,eur M* torenturgentet-Sedmagif mcolumitOf luditorlilt fîulperfe caujJauocattonKgentiumtErgo ludai na funtabieâi» Antecedens probatur excat^afin^ NoC4M0ff^gfgt;Mlt;wR» Ge^esreceptiefitnt,tttprigt; uoctiit
IN EPI. AD ROM« 79
Koemi ludxof lt;t(i aeiendü Chrifto-Ergo reftât Uc dlt;ei «rntwi dd C bn|iü*QHid enim opm effet jpuoa (iirCffitotMpopulutabieâttieffetijta exuerbo prouoeMdt,tjuodeft in teÃimonio Kopratiocinii tur,reliquat effe eleâot ht populo tudiorii,fed ut muer fia meliut intrQigi poÃit ,afirtbâexentplu,
Inopid «ON eà cauffa laborii» SpetuiUtuniagiteflcauffalaboris» i DidlrAKw enim non reÃÃtt ht priUdlioRo,/r4 ^Udrit ultmâ cauffam quèi t Suenit eertürem effe»
Sic. Lapfut ludlt;eorii no eoegit ut gètet recipèiur» Srd hKo{«mil(M ludæorM corgi^ ut gentet recia (erentur^ quod uidelicet reliqut rrunt ht hoc popua loeleHi'Vocatigitur nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;incolumitatem
populi,qHi eatenut efl ht colnwrs ddhuc, quatenui reliquat hübet eleâof ^uocun^; tempore- Voc4t )i(x.« quutenui habet damnandor-
Addii «7rts^6lt;pip adgenlet-Vobisdieotyc* hieproxtmii urgHmcnt uwi amplificat ffo exemplo* Egoetü,iaquit,hoc mlt;tgw laboro,ut gêffî dd Qhri fiumpertrahüfUt prouocècrmeo crgenttüexent ploludteot. Ndf «wn uidebätludietEuangeliü inter geniet effieax effe ,eogebatttr agnofeere, hune effe Chriflii,què ApoÃolt prtedicaböt, prafertm cw de
I nbsp;nbsp;Chriflo f Md extarent^pphetiee,q, gètet et adh^efurte
( fffent-Etrepetit inuerÃoium,fupramchoatam ⢠Si eorunt effet rcconcdiolio tUMldiyid permdf
D I S P O S IT I O ' O R A*
Tjj'el,4e à uittt eX iMrfe /ùinefefur-Nali^aviK«i abÃirduatem uull Ãgnificare, q-d Abfurdwn effd fetitire,^ abuüio ludttoru profinffèh Id enlm pu* inde efÃttic à quit dKeret,nuirtem prodejà ⢠»temur noflro exempîo-Abfurdü eà dKere,inopi^ prodcÃiy magis cSuenit ut dicd,Ãgt;em rei bene gerf d^e ;pdejà * italudteorScafiuno proÃtttperfegt;A* ba cauffd quitretida efl,qug profitera, uideheetKH tintiuferuandeegeniK.
I II I Argwmenr«, ex promiÃionibtu ad gente ptf tittetibttt'Pnmitiiefuntfandte.igitur zr maffafdt âa eÃ-Kadix eà fanüa, igttur er ramifunt fanÃigt; id eä,promiÃio potributfa^la eÃ, igitur ad eorn^ poÃeritatempertineb
Sequitur adbortatio ad gentes, ne contentnaid lud£os,tuue pulet gentes prxlataseffifquia itiÃâ*. res fiterint ludiieii,aut arroget Ãbi aUq meritt liud(â
PropoÃtio habet AntuheÃn- Nf Æ?Æ ÃperbiHt, fed time-R AT IO ex maiore-Si nö pepercit i tudieis,quierantpeculiarispopulitt Dei,muÃoi!ii* ' nut tibi pareet,Ãabieeeris timorem ipÃuf^
Infertt obiter uaticinium,quo probat non eÃilt;^, ieÃos ludieos, quia Ãnt rcltqui in eo populo eleÃÃ^. quifub'i/ndeÃntcredituri in ChriÃi(,düEuangel«^ intergentes priedicatur-Et confirmât EÃauetefli^i. vionio,^ rehqui Ãnt ekÃi-ChriÃia delebit
IH E P I. AD ROM» â«à htrob*Ergo netefjè rà aliquot poflerot litcoE* coR« «ertudcfcnjl»m»
C ON C L V S I O»
. Ittdiei [uM 'mimtci, quod ad prtfetttem ÃatZ ut â tinet j ut per »m oceaÃonem gentcf xocentiir ⢠At .funt dmid fecundwm eleUtottent'
dona Dri cr jpnuÃtoet Dd (ton mttt4 («r. At lHdlt;ei habèt ^miÃ-habent igttNr et eleâot* EpipkoiumâConcluptDeitioêt'mincredulttii tem,ut omntit mifereaturgt; In nbsp;nbsp;nbsp;EpiphonemtUe cot
Jigit piffM effe cauffu iwikorS et geniiu, Mt utrifl^ «KùmatglorMin menti- Ctterum «ten'i««lt;i confoU tio proponitur in b4c fententid.C« cerniwiM peccit tum,ititerpretdmur pgnum tra ttc datiMiSis ejji» ült;tuidctmconfyderat adulteriumfutanjudtcatfê hpfitmeffi,quia pt abieâuiiDeogt; At PdttlKt nuta Ut banc peccattpgmpcationem » Peccatum tidmoa net mifericordia.ldeo lappit eà D auid,lutt quu lt;lamp; ietiut eratfpd ut gloru mtfericordia DeiJïeret iHit Ãriorfneue tribueret honoré meruiSâ Propenudtmt habetpmilë ufum hae fent£lia,ut ilk, Viuo ego,na ' lp nurtè peccatorii-Vbi iureiurà do teflatur deuf,fi ' iieQe tgttopere- NeceJJè eà «ut ut Deo et qdê lurÃt j tredamuiUambacfentètM^miliituroibusmifd't^
D I S P o s IT I o O R M*
El ne quem abÃerreret pecctttttm,pgnificift hoc ili glorta mifericoedu pertinere,nö ad irä,^ fub pcCt tat am concluÃfumutjj tarnen Chrifio credimuf'^
Poftrcmö adieäa efl exclamalio ,feu potiut âVliratlo^ Nam ApoÃoliu miratur conÃlium, fxiguam Drt partem hominwm,^ hos qui no pru* Ãant 'mgen'qtautfapienlia adeuangeltam uocit» Vetat autem (eratari cauffà f,(^iubel tedere fi* pienti£ Dei,ac detrahtt honorem meritii-â ' liaaentudoärmadeiuÃiÃcatione,traditaeÃ,cl agitata propoÃtio,^ iufliÃcemur fide,n3 operibvi vaÃrisgt;Kiemmerit autêleüor hatte eÃe prtecipu« Euattgelij locum, Ãne quo tnteOigi non poteÃ, tut ttenent ChriÃiu-Ventt enim non at legemfirret, td eerttaoperibuiiuÃicia mereremunfedut donartl gratis tuÃttiam,et j^trttum fanüumcredêttbut. Euangeliumproprte aocaridebet,h£c de iuÃiÃca* tionedoärina,(y prudèter à lege difiernb Et quid htclocusnufquà m permdeiliuÃraluseÃ,utinhlt;iC EpiÃola,danda eà opera,ut eam nobis quà m fatni* UariÃimäfaciamus. Porro ut architeäus tolius Ãf* Kam adtficij in aio cà pleâi folet,ita nos totius Ãri i pti tanq idea quandà tn anima includere debenttts, ) ut Apoll-fententMpenitaspÃticiamus⢠Adeareiit ( ' tnaliücoducet m fam longa diÃiutatione noÃeferic uiumparti»acfententiarü,quarc Ãero hancntti
operM
In »EPI. AD ROM. .8«
â opcram fludcofii iuuenibutprofuturüejje ⢠Semper Mtrm tn bdne Epifiolum mtdert nos oportet : fettt per oporle t habere pofitam ob oculos hanc fetiteita tiam,lt;]uödÃdeinChriÃum iuÃificenutreoram plt;i »re ⢠Non ertim potent confcicntea pacata e/)e ni/i leneat hanc lenteniiam- Quoties orabimus, primu in hanc Epiflolam intUendü efl, ut erigamus nos ac fetamui nosexaudiri,ltcredmtlt;i inChriÃum, noli propter mérita neÃra ⢠Nom ni/î hue re^tcin^ ab flerrent nos peccata noÃra.ut nec^ petcrr,«lt;qj f x» pf ^utdtjUam 4 Dro (tudraniHt- Olim ita le^e^ batur h«ec EptÃola, ut tlla tâ longa difputatio fupeà normhilddnoÃra tempora pertinere putaretur^ Sed dtcebatur effe fcripta propter rixas tOorum feta porum de ludteoru c^eremonijs * No; «rro ÃtamnSf MEuttngrhum ad omneslt;etatesperttnet,itahanc EptÃolamadomius Statespertinere,pritcia .puum Euangelij locum explicat-Eà «utrm hic mot PaidOfUttnntotradatdoârtnam iuflificattonis quee eStingU pe»' Ãdem PoÃea fubijciat pracepta de ma nbtu. Qs«n4«4M fnim nS tuÃificant operajami quonum 0lt; corpore degmut, Ãne opertbtu h^e ui lt;4 tranÃgl non poteÃf^y fides debet fe exercere aè oÃendere âmcruceO' bonis operibiu^ Sequitur igi für täquim nouus liber cStinens legè magis, quam fiMngdiwa« EtduulegifiioäriniHKnigiKiaeà r. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I.
DISP o SIT 10 ora; '
M/ww* Idea nwlt£ fenientu reprriuitldf tn Hc/todo,PhocyIide cz «lijî^pmünhis lt;jii£ 'tpud Paulum-tJeq; ideo puinndum efi ttihd mtef^ fe tnter ChriÃi doârmamft^ philofophtim ⢠Ltgf tnim feuprttcepta dr moribMpote/l philofophi^ alicjua ex parte tradere- At EHangelium prorfut »0 Muir humuna ratio, quod gratis coram Deo iuÃifi* ceimif, CM credimuf not in gratia 4 patre proptcf Chnflum rectpi Q«'lt;1 autem effictat leXffupra âumefl-Et tarnen ApoÃoltcum tradunt pr^ceptd de moribut,longe aliter tradunt,(]Hà m philofophb Multof enmt fentêtiM a/pergunt de uoluntate Drt» cr de Chrifti beneficijf. Adhiec docent tn hit mÃ* di/s Diaboli, non polJe not mores regere,n^ jÃirf tuChrtÃigubernemar, et fide repfiamus Diabolfgt;
CAP» XII.
VperioroM EptÃole partem coHocaidmut iH genere tudictali.uerfatur eitim in docendo ⢠St quentia capita, que funt uelut appendix iBnH dilfiirationis, pertinent ad genus piafortum, qmt cottnent precepta de mortbtts- Nee opiu efi he fob ttliter querere rat tone dtjfiopttenu ⢠Non en'nh pff inde coherèt membra, ut in dijfiutationejèd fin^ ta precepta, noue propoptionet pint, aut fi boe mauult^MM libri » Et tatnifiquis in tante actf
IN EPI. AD ROM. te
atiqttlt;tm,4Ut Mionem trmte eupif/ Min pitucit capita cöÃrre, ZT ordtite compte flt on nia precepla poÃit, is habet Pau/i exempium, qui contrahit omnia in fecunda tabulant decalo^üan doârina fidei,in qua (upi hor EpiÃolee paft confu» nitur, pertùet ad primam tabulam -Newfane me thodus de nurtbiu idU magis exaâa cocipi petià quim decalogus eÃ-
Nos tomen eliapareiemurprceceptaiifxtattit^ generaâVt eni aha efi priuato uita, aha pubhca,feit ut philofophi adpeDà t.pohtica-IM duplicta hic prlt;e cepta funt .lnngt; Cap - recital precepta magis ai pruiatam uitam pertiiuntia ⢠Sequens capul ad pon Itticâuuà perliiKtydocetenim nos de MagiÃratu-CepM XIIII. defcandalisadmontt,ne ofjindoa tnushbertatettoÃrambeaüesfi-atres ⢠In reliquii diiobi(sCapitibitfpolhcetur,utfit in PpiÃolisoffi» tiim fuwm Komanis,ZT adfcrihit falutatioaes gt;
PropoÃtiogeueraltseà complexés cruccmcib bona opera ⢠Prebete corpora ueÃra hoÃiatu Dec», CZewZz»»« rationalem (ÿ-c ⢠Uicutdes aliter iraH precepla à philofophis, aliter ab ApoÃolis ⢠Nom P4«f(« inferent ampliÃcattonem propoÃtioni, fide eiiam requirit ⢠Signtfical enim opera er adÃiäio» »t debere hoÃias effe ⢠Non fiinl autem heÃiio^ tpHdlMptoffStdapudbof qittfrfdSlDeoplaftnt
L gt;
â DISPOS IT! o O R A. â¢
ifdfltâionet noÃri(,Cfquot; opera, qtà a ChrtÃi mcml'i'd fiûwtfC^gubcriiiirtà Deo^ tumadfliâtontf «lt;* ftr4f,tumopera-Et A«)lt;kà Aafti'a^ppon«â* non modo pecumis uiâimis,fed etiam omnibm hu» nunif exercitiff cr operibut, lt;jii^ fîint Ãae ttmere
Ãae fiducie - N4m Aojiitov nonÃgntfidt bomiruitt,ut *« f{holii,homintm defcrtbunftattnn^i^ rationale, fedÃgniÃcatcogitanfem, ulÃt Ao^iei A«^ê I«, nt lt;]ua cogitatur, feu cernitur,feu appre benduur Deut per uerbum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;latrb, cufd
tarda non fentiunt timorem D«,Kon ertguntur Ã^ de,non norunt Deum, etiamÃcgregh opera prt» fient eonaturationiSfCum interim dubitet an rej^i* (iat Deut,an exaudtat erc â¢
Deinde reeenfet priecepiafm guibut no Ãrtt tni caufja prima loco pofuit, ut fute (lutfq; uocalio niferuut,cr nihilÃaeuerbo Del doceat,mhtlfuf(i piat Ãne mandata D« â¢
PoÃea comemorantur uaria offîciachaTitatis,çr à d «cfrrwiM» prohtbet umdiâam-Vbi memtiurule flor priuatam umdiâam prohiberi ⢠Nam Euange» bum non prohtbet uindiflam legitimam, ejuf à Mlt;lt; ^Ãratibat exercetur,fed approbat earn, nbsp;nbsp;jmpbf
laudtbut ornabut oÃendet proximum Caput,
CAPâ
I'bl E P I s ⢠à D R O M* ' Ht
' ' CAP. XIII«
P3.otgt;optio. VnuCquifqiobedtatfuonâgiflri tuiâ Rattoaes adiu äuätu ex digmtate Kagl ftratiu, amp;nbsp;ex pceno qu£ ulctfcttur contentâ» p/um Magifléitttu-Hic rur/iaappdret Pdulu/m alia ter tradere pr^eepta de moribui,quim tradunt Phi lofiphbüocet enim nos de uoluntaleDetj^uod tu \ t'élit pi ordinatio diuâma, peut uues tempor un hyems,iefitu,dies,nox,t::r ht perpetui curpu ac mô tutfyderum^i DrOjO- cottditi funt, cr conferuanà fur gt;nbsp;ituordmauitDf»lt;crconferuat â¢at^i'nieift itt mundo tüagiftratttiçrbegef,
Kultipierunt fanutici hommes etum noÃrii teniporibui,quieontenderunt non lieere ChrtÃua tto gerere Uagtflratum,quia Euà geliitm fepe proa htbeal umdiâam ⢠Itn^ MagiÃratum fenferutü, U trocintum ae iniuflam uint eÃe * Aducrfm hanc ima piam ac fedittofam opinioium munit nos Plt;tulus,ee doeetMagiPralum eÃe ordinatiottemdiutnam,fen opat Del bonü.tjujrept,ut hi qui gerut lAigiÃreta lum,Iraient o^ium Ucuwmcy honeftam* â l^emouerbis eonfequi poleà quantos adfèrat litales,tam Magiflratibui,twm fubdttis hiee doâria na-NamMogiPratiis bona conpientioptum offia «dm [acere poÃunt eum piunt ,ptum uitte genuti
L ,
P IS P O s I T I 0 O R A T» |«./m procurationem Dec plaeere^Et audent â Drt ftpf^ltre ac pelere auxiltum, quoiuam ipÃus g» ruât uicem.ut defiudat (y guberact [uos tmiufiroi* NuU/cxercitut,itullit arcet.niiigif munire Princt* pes in tot periculu Oquot; mfîdijs Gutboli quêtait t quimhtcÃduciaauxdijdiuüUâ
D einde nuH^riitioefficMÃuiMuetaitinwf he» ininuni ,ut MagiÃrutui pareant.quim pfcunt tniniÃrumeljefty ueuerMdumefJèttttilùeretfi» triU,tyâ hane obedientuun non homaubuf,fëd
Vt ptcrit cteremoniis honorem hahemut f quù uerbo Del nabis commendatiefunf, ZTCfi't* beaeÃfia Dei nobis per etU exhibentur. UaHigi* firalui hjbèt honorem pu mentes, quiit uerbo Dei coinmendutut eÃ, (T ugnofcunt bentficu D«, IU(* er tranqiullttatem per iÃos tubis eontingere.
Adhxc fnteüiguntnonpojjèhumitntiui Megi firatum opprimi,lt;juilt;t feiunt eum 4 Dra deÃndi- Et quid poem feu uindtfht opus Det eÃ, nihü dubitent quinfedtttoÃpanes duturtpnt, ettamfiutres Mi» g^eatui dd punundtum deeffi uideantur. Ad hunt modum iht reueréttam erge MjgiÃratut e^- leges» bic Pdult doflrind⢠QuülÃmde in Platonis piA-legttur {Pdulut docet leges cr Magiflratui (X dinationem Det eÃe-Plato ddinndt prtfentem Rei» pubÃmim,e7 Ã'lt;guitoMm -zK^niietp co»
l
I N, E P l S » A D R 0 M» 84
ad rationis humana wdicuMn, duit eottUKu Kegibiutaatjudm ftuna â¢
E/ rxtont quoruttdam hbrt fcripti hU proxia Uis aititis, ubt falfe irndentur Prmcipes^ ftpt tttamuitagenuitaxatur, tauquà m pugnans ctm Eudtigelio ⢠Et nalura tmHunturomnet hoauius, cum uitu Prineipum confyderaHt, ciu» regnorun mutattones uttutntur, ut fu/}gt;iceHtur humana utoa lenttipae coHplio De i Imperù C7 cob/îkw, ct «⢠ttnert ⢠Aduttpu hutufmodi fcandaU oppoaeudM tfthic Paull lo(iu,ut dPuefaciat luSfUtex amma t^giÃratiu iureatnw,t:y magmfaciamus- 6t op« tarim hos qui docent Euangehum, hunc locum dia hgentercy fedulotraflare^zy tUuPrare- Caterwn juod uindiâa alicubi prohibetur, id tantum de uitt diâa priuata mtelligi debet gt;nbsp;Nam fcie diferte excia piuniurMagiÃrotuStUindiäa appeBaturdiuinaf quant exercet Magiflratua, ut feiamos uere oput Ofi effè.adminiflrdtifiaeni polittcam â¢
Eà Emphaps Ml uocr, ordmot« pint ⢠NaW ordinotio pgnipcai prmMi imperijjioc eÃ^ leges, iudtcia,paenlt;tf,contraAtu, promdeadprobai noit (anlHM MagiÃrdluf,fed leges etum, d totam Ãx mom Retpub ⢠fcilicet,coniugu,teri ((tuiponë,(oa traflus,tudicia ⢠Hlt;ec omnia copieflttur,ut fciamut nofcimltbuf rebut bott4(opi:inu utipo(fe ^peut
1
ö I s P o s r T I o O R A Ti
^ndtum ell ui!{u,ueÃitu,aefe,lucegt; Nf pw Ifii itm ad uitam corporaiem exiÃiwmtK neceÃuma ef fe ctuilef ordtnittionerjeget,c5traäni,tult;iicia, M4 giÃrattts.ijuiin atfltn eÃ, aUt lt;tër lt;}uem haurimuiquot;
tre non cmi MagiÃriftibM, fed cam lota natu» ra hamana beBum gerant AnabaptiÃit o- alif, ijul publicof leget uttuperanl, (lui damnant iudleia,^ui fomniät pietatem,aut eerte perÃÃtotum e/fe dtfce» dere à proprijt faeultattbus,eafi:ii m comtnuiu coH ferre â ego feto qudnf muht magni uin de hit rebut hiale ludicauerint, quam procltue fit hic errare» Ctuare duxi monettdu effe leâorê, ut hoe loco mU tttdt peiliu aduerfiK Panaticof opinioiut, quat ferit Diaboliu, çr ul Euageliûreddat mutfu/m,Qr ut ex çttaiis feditiontbiu, diÃipel Ecclefiat CT Retpub *
Doôîrina Chrtfliana hoc nomme fiat inuifa ma* gnia uiris,mter ethnicot, quôd uindiäa prohibita tudicabant NiagiÃratut cr tudicia è Repub ⢠toBi, impanitatem improbis (y fà cinoroflt eoncedi, (y umcula pacii (y ctutlif focietatis refcmdt ⢠Adhee putabant tn EuangelioPlatonicamquandam corn* tnunieationem facullatum pritcipi, qut prorfui i ttoturahamanigeneritabhorret»
Hzc nofiri laborant in eofittando» NÃnuBi rejpoù dent hec priteepta ad perfiâot perlmere, ne uinlt;à 04» exerceaiitt ut communicentfacultutcttfingfil
gt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cireut
IN E PI S- A D R O H. I
tireuloi,lt;iliot imperÃäoroM » atiof perfeâoruut^ (rd h^ce noHfatiifuiUHl aduerfatift gt;nbsp;Et dome bÃ* ttl Hl Erclrpd optnio,quà d perÃäio Itt Ht btuufm* à operibuf,nuquim deefl materia tumultuS^ Exou Hittur riiHtt Fandtict homines^ lt;]Ui improlMtit Mdÿ /Irdfuum offic turn,qut damnant euulen uit^eofite^ (bdiium ⢠Talefoptnioner/parfe mimpertw^l toriHti eonfctentias perturbantf O' maxmioi titotUc tient ⢠Qwr utile eà hot mor» radicitut exania mifhominumeuellere id tlafiel,fireâidoeeantur hornmet de lufiteia fidei, qupdperÃätanon Ãt m (Xtrrntf Mtt obferuatioibiu.fed in (uturr, ae fide » quod lueat in rxtmid eonfueludnu utu utt eimni» but ctuilibiu rebuf,fieut w/iu,'4err,C7 fimiltbut re but mturalibus , ^uód ChriÃus iufliciam xternam tradat,qute cont'nsgtl perfidem- Interea no aboleat etuilu officia,fed maxime probet o requtrat ea, et Hellt nof religtofe feruire polilteù ordinationibut ⢠C5 eognouermt hominet quid fit regnU Chrtfli,o quid mterfit i/nter regnu ChriÃi, o regnu nuutdi -, feu iii\ntîxv,etquôd EuägeliufieuertÃimeprm eipiatfUt honoi habeatur poteÃati, ut ex animo er CH tmtorr Dri obtiperemut, ea res plurtmü ad rett uendäpublxa pace, o dignitatem MagiflratutiMi profitera-Porr0 bxcEpifiolaPaulteopiofeius dc Hlroq^regwdofet. Quidfiireÿ»i»lt;t^f^4it» CT
L r
D 11 POS I T IO OR A T-
dfpolttia fentundum Ãb Ac poÃit altquit lgt;of itudo parltri EpiÃolä,qu0d t« pmreptric doce^ â¢tiat deregm ChrtÃt,m pofleriore doceat de poltquot;
Olim mer^ loctu »t dofirttiit Mon^choru/m fd Mit obruimplMfquMiCmaierij$ tciubris- Nuiit O« ^w^io ((rroM piUefaili (y- lüuÃratifuttt ⢠' â Qÿorfumatttemperttneénl fententitde umdi â Hojitpeididt diximu:- Maxime enim ad eonfirmS
UagiÃratiu ualent ⢠Toliet idem repetu C hri* flut, M diÃant difcipult non eÃe uiolandos Magi» flratM ⢠Prohibe! enim dits Hindiaam,qui non fuut «fl Magt/kdtu, ^iqtfomniabant nouum regnuM mundi * Sicut adhuc lud ft Ãerant fe imperto orbu terrurü potituros eÃe ⢠Hunc errorem uoluit Chri* fiateximere diÃipulis,lt;}uaretottes uetat idctfci* Sed de hit fententijs tdibi diximiu lt;nbsp;Itacp cum Md* giflratum, cumfafces, cuM itnperij Ãgna intueris, fOMt audis leges recitari, eum utdes excrceri ludl* num , aut lege homines mterfecontrahere, memi neris hfceÃ'e Dei ordinalionem, quf niÃaDe» tonferuftetur^ non poÃel conÃÃere aduerfiu DM« fto/( feuitiaitt : qui cum fit homtcida, aÃiiue inci/tl Improbos, ad perturbandam hanc pulcherrtmam hamuntä humant generis. itai^ agai gratiM Deo t â qui ut perpetuum folit turfum^ ita Tsc^nTttup 'wdiMuu,t!foraidtrinqi^
t ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hinui
IH BPIS- A O ROM. 6«
hriut artmus Prinafium, ut reâe cr fcelifUer h» perent- Si ^md e/l utcij m Principibiu,nos tccufe» mutfquieum Dea Ãmuttngratt CT contempt 0M4 giflratu hoc beneÃcium corrumpamtu, non fumut jdigni qutbut eonttgerint ulûtarcs Prmcipet gt;nbsp;N^w juodPorta inquu ; Quidtjuiddelirant 'Reges,pltn âuntur Achiui,uere dtäum eft,Ãd lOud eà uetttit, Pr'mcipes Ãepe adfiigt,propter noflra peccata »
1 Verum dtcalaliquts» Cum probet Paulin Gena tium poltitin,ulrtur lu chriflianin etiam KdeÃoa tHm aut Sybaritarum legibus,de proÃuiiendn noa Uli nuptii crC'Vidit Paädus hocobijct pofje, proa pterea etiam addtdit, decÃicio KagiÃratus, CT de legibus, ijuales efji debeant' Debent autem boa num Opus honore a^ere,CT puntreflagtc^-Q«« neroÃnt bona opera,lex natura uidicat^ Ergo con cedit Paul(n,ut Gentium legibus utamur, i^uafunt conÃntanearationi- ConfiiÃoordinatiottis diuina ffl,probare manifiÃam turpitudinem â¢
Sed non eà huius inÃituti expltcare Ãngulat parttculaf textus, funt enim uberrimf ⢠ConcluÃo apud Paulum eÃ-ldeo luceffc eà obedtre, no tantii propter tram, fed propter confcienttam,hoc eÃ,ut breuuerdi(am,Ãpotes effugere laironem, nthil peccaii,fed etiam ÃpoÃis effugere poenâ KagiÃraa tv* tarnen mm débet detreâare imperiumt hoc 4I
b I s PÃ s I T IO ORA t*â
'iit, non propter tram tatttiim,fedpropter co* fcienttM- Ei nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ait,neceffe eft obedire. Sicut lt;«â¢
iem Nlioiftratibus, Ua cr legibus fuisÃngultpare* int ⢠Romanis legtb'i» pareani ifti, quorum Magi ftratus Romano utre utitur* Saxonicis legibus pare aniiftt^f^uortim Magiftratus Saxonico iure utitur. Vnusipuft^ utaturfai Magiftratus legibus 'm cötra tendis rebus-Theologi fuperftitiofe dij^utant, ^ui cbnlraäurfint probandi ^cumea res ad Theologo rum iudieium ttonpertineat,fed ad Magiftratus cd gnitionem^ Licet uticotrailibus omnibus,^uos Md giftratus approbat, feu qaos leges approbant,ficut utt licet alijs polutcis orMnafiöibuSâEe ut Magtftra (tis non debet efièp.toxvS^eame' ,fcd multacon* iedere temporibus, et leges ad icciuitatemfleäere, Ua in iudicänducontrailibusnon eftquarendum iicQtÃo/iniià aV aÃigandie confitentue ad unaid dlllt;luamexa(ttÃimamfiirinamâAcualdeptodeft ad eonlcictttiosconfitandastenere hancgeneralem re gulam: quödut alifs politicis ordinationibus licet utt Chriftianb, itd in contrailibus fatis eft rece» pta iura feu iudicium Magiftratus fequi ⢠HoCfi«-' eere Theologus débets quemddmodam docere de bet, quad agrotisliceattiti medicina, quad dcbe* int honorem habere corpori^^ ittud 'adtheologum äbif pertinet, qtiiphitM4(d'daitdaÃn(,laborai(
tibttl
I Ngt; E P I S. A D ROM«- -sr tibuffiM ttiutpteiffitidegt; Nam hit artet fubieii^ funt ittdtcio rationtSfCy habentcertos artiÃcrt^ no dotentur in Euangelio.Sic négocia TitAmK« /«S ieâà funt iudicio rationis er ^utdem MagiÃratut, ho docentur in Euangelio ⢠Apud Strabbnem uideo (ftçiiv appeüari eertam redditum ex poÃeÃtöibus ^utpenditurMagiÃralibut, â¢nAoç autenueäi» gal,feu iribulum fuptrvndtäum, ac uidelur Patilut ordinaria et extraordinaria onera uoluijji coplelU EPILOGVS PRAECB.
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptorum.
Cottrabit pracepta in decaJogum, deealogi fecundam tabu/am in pr^eeplum de dileäione pro xtmi:Dtligesproxmum erc ⢠Additadhortationi argumentum ex debito,funiplum 4 noua reuelatioa tu uerbi,quà lucicomparat-Exea metaphora duett argumentum-Ea funt agenda quee 'm luce decent »
CAP. XI ni.
HOrtalurtolerareimbectUeimÃde,amp;-eot paulatim erigerCyUt fiant fitnuoret-Horta tur cr infirmât,ne tenure tuduêt defirnum^ oribut. Propofiiio- Infirmam m fide adiuttate,Me relmquatur ambiguut- A d expofittoaem propofîti» onM pertinet-Vnutqutf^ in fua,fentêtta certut fit, eft, mbdfaetendua tanbiÿM ewfdetitM r Nom
DISPOSITIO o R ä. ' com JitbilM , utrum Dro placeat id quod[ufcipif ] Cr fufcipit tumen, td certe efi conlrmnere De «M» ⦠In f4»(iêlèntêtlumÃnt uddit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Omtu quod
no/i eÃex Ãde,pecciititm eft â¢
CAP- XV.
INHioconcIuÃonemproximie udhortätionls co tinet. Addit rationem ab exemplo : Sicut Chri» Ãtu tulit noÃra errata,Ãc nos fratrum imbeciüi tatemfrramut- AmphÃcatio- Qjigfrriptafunt,ad noÃram doärinam feripta funt,utjj3em habeamin per conlolattorum fcripturarwm ⢠Confuho uidrtuf in fine adieeiffr hane fentenUam,ut admoneret not de d/gnitatemiitiflerijVerbi,ut fcirein ss noneÃo alias lüuminationes requtrèdas,fed hoc uerbo, quod fertptsun extat, erigendas mentes, er confohndai 'efrè. Vere igtner ad nos pirtinere Ãatuamiu huiufi modi prom^iones m firiptura- InHocrf me in die tri bulationii ,er ertpiam te erc »
' AddiM eà er epilogtu, qui colhgit EuangehS ad ludteos ac Gentes perttaere- Puit enim et hae eà trouerÃa pitrs,ut fupra apparet, utrmn EuangeliS perttiuat ad hos qut legem non obferuanb Et titail tKrhtcteÃmonia,deuocattöe Gentium- DcincepS adfcibit quadäde fuo ofivio-Monet etiam,ne red» puntdof^uunrepuffiimtcmbiuffiut dodrmio*
Eti4
I N E P I S. A D R OH* lt;«
^ua^tenahdoâoret fucumfafUUUf Htrnpr per nbsp;»SnA o SiXonetf GtiM wo
fMf y^HSa\6(inifbtandosfeTmonts,M funtbffià â¢gne pûdKenttwWfü' ajjetitatortm,w\tyi. Mt JU probnbiba, qiue tico ttmere dififntiir ti'd hatntt ratiotttr tn Jfieciem urn pinilef,ficut folei Mpu do Urma rationif i/rgumenta phufibilu coHigcre ⢠itagemittisarlibiti fdtluHtimpijdoftores,affcH tantur cupiditatibut populi, ut olm maiucht poB^ tebahiur diuituf euboribut Ann£,ProKtlteb^ cae ttuH tndueatibiu cucuBum^a' n5c Anabapttflo.mi ra Ãvtie humilitatif {i cotnmendant uulgo, damnat omnts Magiflratiu,omnta publiea tura, omnem do firinam ⢠Hrc cum natura uulguiodertt, magnum mewntum adfirunt ad impeUendos animot- Sed al (era art imponit ettà prudèttoribiu, quod adjhunt erudite cogitatat qua non abhorrent d tudicto ratta onit,ut ettm docent,quod opera nefira fatiffottant pro peccaiit,qu6d luÃicia D«, ntW pt niphac cm utlitim operumpmulatio ⢠Hac depnduntur argim mentis m rattone natis Sed nor lequamitr Vault ad» tnonitionem, O' »uBa dogmata rectpiamux contra fatpiuram^Nam tn ludaio D« «on potefi humana ment conpfterepne uerbo Dfi ⢠ChriÃw exufcitet tarda no{lra,ut uere agnofcamut iplum,cr diÃipa Ut Ecclepof redtgat m con-ordum plan tr ftrpt tMM* A M B N«
D. MARTI
NI LVTttBRi ÃNARRATIO â IN LXXXn* PSALMVM.
V'niceniiutOifopattsLeâon»
Perlegej nef^ernxi guod fcripferit iftj LUtherUt â
Vinde * dóiïrin^ mÃximiti idc fwrit. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Perlege diutm dûâi/?iMttfcrtpta Liaheri,
Efl altouid quad te Ãfte tuuare poteÃ-Sinunquïm temerecenfetfcripÃffc butherunlf
Hlt;ec tibi prte cundis fctipta legenda putett ii^uembbcrtateÃoÃTnfurdlibedi,
Lailucam bis labris cogitet effe ptarem-
4
CLARISSI#
MO VIRO, bOMINO GEO R.
ffoVogkrOjiVuÃriÃiiniPriticipisCSforgil
Mmbionw Brandenburgè/tt erc.C4n ccUario, Macenati fito fummo, Vuiceittiui ObfolfOtiM Sab
V M nbsp;nbsp;nbsp;comntune uulgi
f)rouerbium,ci^confultor reificra Ãt,cf uôbù idnt inifiolmpcriaîi conuentit de rcbui grouifanii totiut reipublicic Chrifliâtiie pra lé pofitd Ãtdeliberatio, M Moptimisquibufj;confultortbui uobis uehenten^ opui Ãt, confcntdncivm ejfe cpinor,ut eum cus pidccr attente dudidtii, qui fdlutdre aliquod conà bum uobii poUicetur-Etqudnqudnt negdre no pofa firn in tdntd cetebcrriinamm homi num Ãequentid non deeÃe fuoi cofultorei Principibui,tomen quid omnis fapientid or conÃliorum ratio à Deo wg« ftrocrommsfdpientid Ãnte folumprofieifcitur, fit f£pe,ut qui in externii rebui funt ingeniofoler tiÃimo CT per/picdciÃimO) iüi in internis, hoc eÃ, M
EPISTOLA N V
fäcris V f^ritualihnt Ãituendii er nuüiitifintinteUigentix, fed prorfta haHucitteV^ tur er cacutidnt- Neq; enim multum conuenit manx fdpientiie cum diuina: er pducifmt qxi inK* trd^i iuxtd exceîlunb lAeliia ergo de rebui ciuili^ iKiiudicdbit,ciuilium negociorum ufu detritiif.dc fdcrh docebitergt;nonebitreHitiS,qui fdcrorüpe^ ritm fùèrit; optime de utrif cofulet,qui in utrif^ fimul eminet plurimum- Sed quid pduci in utrdque ysinueniuntur, utdi(lumeÃ,eximij,prlt;£ftdt mrebtH omnibtii peculidres ddhibcre confilidrios-Jiiee cit* .iufqudmeffeopinor, tdntumdrrogdnter Ãbifutitt re, ut de ijs rebiM conf dere dudedt, qudrum ufuni . nbsp;nbsp;cognitionem dnte nuUdm confequutus eÃ.Edt»i
' hi cdujfd Ãut, cur hof:e duos libeUos, quorum dbe rum cldriÃ- uir, D- Mdrt inus Luthems, unied Gef mdniie noÃra decus orndmentum dd principes, dlterum dd Epifcopos, er reliquum EccleÃaÃico^ rum ordinè, fcripÃt, Ldtinos facerem ,utà in t^n . td peregrinorum hominu multitudine ÃrtdÃe notl' nudiÃdurieffent, quilittgudm nobis ucrndculdiu non cdÃerent, fdltem hdc med trdnsldtiuneuld fdpi entiÃimi uiri fdluberrimd conÃlid intedigerent-Vt dutem multis horum libeïlortmiutilitdtemergf^ nium pr£dicem,nihil neeeÃe eà ⢠Nf enim eiufnuf Ãi merx eÃ,qu;e dutfuÃienfd hiederd, dut uocdli dit
quo
. â e V P à T à R ï Ã. so fâ.. â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.
^opr£cone opus habcitt.Res ipfaindicabit- tari tumfaxit Chrifiui, ut tam principes quà m Epifco= pi adeo fideliter fui memoresÃnt ofÃcij, quà m lUe t:!r animo hoc ipfum fuadet, monetjO'eonfulit,ut ab omnibus malis affiilibus purgati,tandê uel fera ûuaDeifunt cogitare tncipittnt-Cartèrum hos libel los, Georgi omatiÃime, tuo nomini dedicare uos lui, cum quidampliter magniÃce de mc mentiit es, tum quod erga pietatem miro er f dicito ajjr= üiis Ãs animo- Aliena donare me non inficior ,felt;t hec eins uerfurie me pudet er pÅnitet, quando hie nthlmihiarrogo, nifi Ãrtaffeillud,qu0d ijlibedi Romana toga'mduti,bene germane fanantes inca opera male Latine loquantur, cuius rei caujfa mo=t t^am mihi author habebit gratiam- Sed cum ob re tmtmtaruangujUa nihil proprij quodtibi dem in fromptuhabeam,interim aliéna largiendo liberaa lii ero, donee per Ãrtunulas meas proprijs mune^ tibustedemtreripotero ⢠QuodreÃat,Unicu iOud trieumuotumeÃ, utChrifligratia utriufqiordinis principes ac proccres iRuminati, hunc noÃra Ger inAnixconfultoremfapientiÃimü, nempe M.- Lus therum libenter audient, eiusmonitls pareant,oin nés tn EccleÃa diÃenÃones componartt,omnia fcan dala è medio moueant, ZJ m fumma ad res Chrifto diÿMf} reipiib- Ch'iÃianafalutares dehberalùt
M a
EPIS T- N V N C V P A T;
à ai ammUapplictnt liac ucro ut fîlt;it,Hof qui prit cipibiif cflii 4 conÃliji.operà dare oportet,ne idl de ueftris confilijs conquerantur hominet, quad de fute ^tatif conuentibuf conqueÃuf eji Iohannes N4 ay4MV«i« fummtts ille Gnecorum theologus, ite feribens in EpiÃolis ad Procopium,cur autem noV Cr^eeiufuerbafubijeerem cumt^ueraÃntd' pauca,Qrnttniumclegantid: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;/^JJ^outcüq tl
Aà T«Ait3£à nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;à 'sî 7r«vfa lt;rvZ?i0j3p
iTtisHÃrsep. 077 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;trvvôjiv,
â¢nAoç JJip nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Avojp Kdcittov p.i\
f Jl^**^*? » H ââ5®$ SmcIu/â Hctc ejljitaaÃia âuf fum,Ãuerumferibendum cÃ, ut omnem Epie feoporunt coniientum Ãigiam- Nullius enim fynodi finem bonü uidi, quo non magis mala fublata quam aufla effent: hicc iÃe-Quibus equidè uerbis ÃriäiM er doäe indicat, quantum tribucndum er Ãdendi Ãt Conalijs- Muffat idem proÃilo Germania tot aäis er coüeilis ^{lenus Conciliir,fed femperrf 'mÃHa nequicq diÃipatis. Hoc ergo ne in eandem cantumcltammcidatis,uobiscauendum eÃ. GeoTe gio Marchioni Brandenburgenà erc- Principi n» flro iÃuÃrtÃimo er clcmentiÃimo, nos etiamati^ etiamcommendabis- Valeuir ornatiÃtme, er noe firiac Ãatris memor cÃo- £xOnoltzpaihio,ldib'^ tuttijs, Anno E. XXXgt;
1
PRAEFA^
TIO MARTINI LVTHE. yi inPfalmum LXXXII.
. ^ucisabhinc atiHif lt;lUddo * RonuniPotttificettEpifco pi,Sdccrdotes dc Moiidchi caminorbetyrdtinidêobti
jfi » cSntunicdtionii Uteris eiuf modi neceÃitdtcm rcgibnt principibtts poterdnt imponere,ut eofdcm neu Mine reluâdnte autrepugnnnie, quo uetlentddige ' rcnt - Imô c««t id temporis maximi quiq; reges CT prlt;epotentes Principes nulliMondchorum dutSds eerdotum, qudmlibetuilis tandem is fiterdthoimitt tio, dudcrent uel tdntiüum iniuria obîjcere, etidin fuper omnid htec pdti cogebdtttur,ut eorum afînos rum unus aliquts uel bdrbdriÃimus magna Ungute U bertate ac petulantia reges gy principes pro con tionibus dudcretcontumcliofc heder e, proq; animi fui e/Jcrata libidine ijfdemtantum nonoppedere-Interim tarnen horum criminationes, quas concio^i iiando in magnates euomcbant, Euattgelif pr^dicn
M â¢
PR AE F A T I O.
tionls titulo cohorte(landx critnt, dduerfiii tJUd( gry (}uidc nemo mutire audebat-Adeo^ndittn rf»' hgioforum gygantum nbsp;nbsp;tyrdnnoru poteflati
giÃrdhtf erdt fubiedui^ut propetnodum db dd«f crdÃii et nihilibomuiittonibui pedibm calcdretuf' TdntumunitKiüiUfcdnoniStSi^uis fuddcnte didbo îo, mi n£ ualebdnt de Ãtlnüitd- Adhiec nemo inteHi^ gebdt, ^utd ttMgiflrdtUi effet, tum qudnto difcriHti ne 4 religioÃirunt ordine dttj; regimine Ãret frpd^ rdtuf- Et hoc dccidebdt ut mdgi/lrdtut dc principe^ nuUdm ulcifcendi rdtionem religiofjs hdberent ,tii fi ijffdem extreme inÃnà erdnt,de iffdè probro^ fe loqucrètur, dut ubi poterdt cldndejlinK ear pete bdttt miuriÃ,dut dlijr edde Ãteientibus conniuebdtlt;
Idm uero, poftaqudm Eudngelium in dpertutX proldtum eji, figniÃcdntiÃime indicans quid it^er mundanum ffue feculdrem ( Ut uocdnt )(^Eccleà dÃicum ftatum Ãt diferiminis, ddhiec quoq; docenf externum mdgiÃratum Dei ordinationem effe, cui reuerenter purere debent omnes homines, iteruin. Utdricaperunt, quod inlibertatèperEudngetiS dffêrti Ãnt,quödq; EccleÃdÃici Nerones er Phdld rides cogdntur obmutefeere- Ac pldnè huiuf fdbun he luduf dÃio in contrdrium ucrtitur,ut uieiÃifft td £tdtif Pdpd, Epifcopi, Sdc er dotes er t^ondchi, principes (y ntdgndteSf neq^ non equeflris ortfinif
P K AE F A T I O. / nbsp;nbsp;9,
ïwmirtf à noliles rcÃrmidare or honoroyecogana t«r, copem^j wuneriti« demereri cr r euerm oquot; colcre,äc Ãrme tanquim Deoifuos fuppkcibui uo tii adarure- Hoe uero adeo titiOat noflros princia pet, ut pene ignorent ctidtn, qua potiÃimum ania mi libidine atq; fèrocia tali gratia ey liber tote abu tantur ⢠Intcriw tfWjen mWofcci« ontnägt;uf nwdis infeâantur Euangelium, euiu! authoritate cr ada miniculo eiufmodi religio forum Dif ae domini foa âi funt, hoc pTictextu uidelicet, quaà rcligioforx flatumac ordinem tueri ac propugnare uelmt-Sed à miferam propugnationè, qu£ religioÃs tanto pi ran^ rÃ, ut n^il non acerbitatit fentiant ,tainetfi non inmriahoc iÃis contingatâ
PritereOf ut Euangelio adhuc cunudatioresre fir ant gratiat, in pofier urn firre recufant, ut idem eorumflagitiaty nefariamlibidinem reprehedat* Etenim nouum quiddam commenti funt, affirmana tei eum a i^ouitiorum fuorumobiurgentur nouii rebut fludere, rebdlare^ magiÃratibuf 4 Dfo ora dinatis, eorüq; famie ey exiÃimationi detrahere» Itaut quandoquidemireligioforum pijalarifmo lia berati fintirteq; ab iUis ampliui reprehendi queant, etiam ab Euangelio(per quod libertatè confcquuti funt)immuneî effe nec quicquà m reprehèdt uolût* fiidemt^ eo fumriM ope rntunlur, ut nemine oba â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M 4
IN PSAL. LXXXir*
fldnte out obiurgdnte, citrd uUiuf nutwm retten rentittmytdhac iäüabundi quicquidltbuerit fäctit, ut ipÃpritclarum iüud mortaliumgentts fiant, cu^ tufntenttonembeatutPetrufApoftolui m fecundd Bpifiolarum fuarücapite tertio facit, fie tnquiens, Ãrc ut ueniant 'm extremis dicbiu iUufores,qui iu=i xta propriM concupifcentias ambulabunt, id quod iam d nojiris principibus potetiÃime fieri uidemuigt;
piufmodi lunc]eerlini, hoc efi,fafiuofi pfmeia pes nobiles Sybdrit£ etiam i n populo erant Ud daico,ueluti hic odogefimus ficudtu Pfalmiu dbuit de ei rei document o efi- Qui er ipfi pro fta digfii täte er domitiatione fiabilienda lÃud Mofi didum, quod efl Exodi cap^ n- ufurpabant, ubi magifirdt tui er iudices Deos uacat, iubens in ambiguis co» trouerfifsutriufij^caufamad Deos (hocefladludi ces) refirri-Hunc mquä Mofi locum fuis uitijs ad^ uerfus pradicatores er propheta^ prtetexebant, nuüam obiurgationem firre uolentes, ucrum horU prtediicationi eycorreptioni reludantes, his uèra bis eos comprimebdt, tu uero nos docebisi An ig=gt; nor as dtAofenos Deos uocari ? Seditionum concis tandarum author es, aduerfus Dei ordinationè la quer is, famam^ no flram maledico dente car pis ac laceras, Quin potius nos audi,et à nobis magiflris dif;e, te^ nobis obittTganflum exhibe, ac digda Id
COMMENTARir. '»j
tfHowt compefce, dut in ardentem rogum conijcie fit, pdrt modo ^utmddmodüijdemloquuntttr Pfal tno if Vlt;ibidnollrdnobifcii,qMs'Doininui nobisi Et PpL w luÃus quidfdcietnobù f Et Pfalmm 4» Cluisoflendet nobismehui iQvafiuelintdiccre^ nullim magifieriumpdtiMur,nulliui roprehcnÃoa tient ferre digndmur nos Di) fumus, nobis aufcuh tondum de parendum eÃgt;
1
/sduerf a tdles principes hic Pfdbniu 4 Dduide compoÃtM eÃ,Ãc inijuiens*
Deus aftat in congregationc lt;nbsp;Dei, in medio Deoru iudicabiu
No« inÃeidtur iUos Deos efj'e,fed pldnè id» ipfum conÃrntdt, nolens feditionis crimen incurrere,neij; iHorum dmplitudinem dut poteÃdtem co natur imminuere, c)uemddmodum ij fdciunt, cfuinouisrebui ÃudendotrdnquiÃitdtisÃa tum Idbefdfidrefolent, dut quentddmodum infini er Ãedti fanât er hteretici er phanatidÃ^ermo* logiconfueueruntgt;Sedreäoordine corundem er Dei poteÃdte diferiminat, permittit hoc ut Dij Ãnt hominibui,fed eorum diuinitidi ipfum Deum Opt'-fubieilum effe^ id uero mdignum exiflt^ t
.IN PS AL« LXXXIL'
pciuM- vt hic Ãt horum uerhoru fcnluijuoi Drof oiftnes plane conÃtemur, uerum fu perommu nofirttm Deiim uoi Deos eÃe negdmMâ SujuidemDeus,quidiuinitatis titulouos donauit, baud duhie fe exccptum cffâ uoluit, neq; fMm diid nitatcm cum ueftra pernùxtam eÃe patitur- Neijue idea uos Deos eÃe permittit, quaà ipf e ab omnt dl uinitatis potetiaexcidiÃetÃed uult Deus fuper oin ties Deos eÃe, er omniu Deoru iudex perpetuus-
Cieterum Kof :s ea ex cauÃa principes Deos uo cat, ^uod omnia magiÃratuu officia à minimis ufej; ad maxima à Df o ordinata Ãnt ,ÃcutPauhtsh(X ipfumadRoma-ij-docet- Etrex lofaphatquarto libro regnoru ad preÃÃos fuos ita btquit, videté ut reâe iudicetis, ^taa iudicitvm Dei eÃCum ergo magi/lratus non humana uolutate aut inÃituto coti ftitutus Ãt,uerum ipfcDeus Opt-lAax- omnesoiu ttium poteÃiüesac principatus ordinatoc tuetur, tyuhiiUe nonampliustuetur, ibiomnis poteftas f)eÃum it Ãinditus, tametà omnes homines ad una tuerentur ac deÃnderent, non iniuria magiÃratus â¢res diuina, Æru diuina ordinatio, er t^ui huic admit tiiÃranda; prtfunt, merito diuini feuDeiuoeätur, frecipue uero ubi prêter ciufdem conÃitutionetn etiam Dei uerbum er mandatu acceÃerit-auenit 'odmodutn in populo Ãraehtico facerdotes, reges, , -, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' deprin
r
C .0 M M E N T A R I I* 54
principes uiuo Dci uerho creabantur^
ExçjMÃamp;iMotWJibt« hâudobfcure perf^icimut^ quâitto cultu nbsp;nbsp;reuerentiitDeiu mdgiÃratwt tubis
colendoi O' uenerändos propofierit, ut iüis tMa^ quim pr^Ãäis fuif non fecus ätlt;]i ipfi in omni mes tu (te reuerêtia p(tredmuiâ Quif enim tdm impie du âdx O' rebf nïî biî reluÃari audebit, aut ctiam cos (ontemnere ,(i^uof beutiple fuo nomine digndtut^ eÃ,acDeosnonünttt,quibufqifult;e dignitatis tris buit inÃgnid, adeo ut is qui hos hdbuerit contfWa ptui,rebeüis hdbedtur.dut qui his repugnduerit,p4 riter étidm uero O' fummo Deo repugnet, qui in il lis eÃ, qui^per cos loquitur O' iudicdt, iIIortMM^ iudicium,fuum uoedt iudieium- Qÿd uero hdc fuct rebeÃione eiufmodi homines lucri confequMtur, Pd«ïi« lt;ui Romd«' ir Ãgnificdnter indiedb Et boe ïp[um quotididnum experimentu abunde indicate Et bftc omnid ideofcriptd funt,quo Dri« pdee m iwa terhominescocilietdc conferuet ipforumquident emolumenti grdtid- Velut }x)c idem Paulus ad Ros Wdtiof e ode m teÃdtur capite, 'mquiês, D« miniÃer eà tibi in bonum -Vbi enim nuUus M.dgiÃratus nott efi,4ut débita honore frdudatus,ibi neque uUa pd* fjjf poteÃ: ubi nuUd pdx cöÃÃit, ibi nec uOas 0^
P°jr^ cfrt«m eÃ.Ne^ quif^iä pr4 alteritu itt» iiff(d, uiolcntid,fw(tcitdtef rapina, w Oquot;
TN PSAL- LXXXn.
fcelrribUi commode utuere potent lt;lt;«( tuto retit nerealtquid- Kultouerominutibiuerio Dei dot eendo ty exercendo, o- pueris tn timore Dei edu ttmdif CT inftituendif loaK relinguetur- Cum cr* go DfUi mundum noUt hjbere cultoribuf defrrtuM ty Udcuum, fed'm hoc eundem condidit, ut homit num'mcolurumfre^uentu plcnia pt, qui terri cot länt ey numcrofafobole fub'mde impledt,pcut Ge itef primo memoriæproditumelî- Ethxc omtiid fieri nequeant ubi nullt pads triquillitM conpÃit, itece/ftrio ut omnium rerit creator cogitur,futtni ipfiui creaturam ,opuity ordinationcm confârue refedulo, itautMagijlratuiconjlituat, ty hfce ^Ittdium de tegum executionem credat dccomiitdt, ut omnes eos qui parère graudtttur,f tpplicio afft ciant de puniät, ut eos qui Deiordinationi repftutp tseq; uitd digni habendi funtgt;
Contra uero quemadmodum ex hdc parte utdt gi feditionè atqi tumultum cauit ac cohibet, ideo^ populi multiiudinemgladio cT Icgibui fubijeit, tte quoq[i ex dkerd parte cauit pracepitq;Magiprae tibui, ne tdntd dominatione atq^ potentia ad libidi ttemfuamabutantiir, fed ad picemftAiliendd ,cii ius gratia etiam unice conÃituti funt^Hoecouf^ int^gendumeP,quà dnuUam facultatemautcot piamuulg« unquà mfecerit Magifiratibui repflef
c o M M E N T A R r-f.; st
4i, aut gladium aduerf n eo$ ufurpMdi ,utifqui Magi/tratuf punire uelintautiudicare. Hocuera omnino uulgo mtcrdiilum eÃ, neq; earn puniendi autiudicandi pot(Ãatetn Deuf unquà m ilUtradtditf qiupr opter fubditorutn non eÃ, ut ipÃfuax ult um eant iniurioi, aut iudtcts partes Ãbi uendicent ^aut uimfadant- VerumDeusipfeimprohos MagiÃrit tuf punire ac pleili induxit in ammum, ijfdem^ le ges atq; iudicu rogare er condere -Ipfe horum iu dex magtÃer eÃe defyderat, tjuos certius inueit turufeÃ, ad panam luendâ extraituriu, quant ttUiu mortalium lt;⢠Quimadmodumhoc ipfumiani inde à conditi tnundi initio fepiÃime Deum ÃdÃie fomprrtumeÃ-
Et Jw eÃ, quod primus uerfts hic loqtur, Deut eÃat in congregatione Dei, in medio Dcorunt iudi cabit- Quad prrinde didunt eÃ, nemo unquà m co» tjetur tenure Deos iudicare aut reprekendere, aut iHorum magiÃer eÃe, fed quiefcat,pacem^i colat, er Ãqua iniuriofe obieda fitcrint, patienter perfi rat- Rurfus neq; Deorum Ãt Ãroces eÃe, ZT Ãni Itbtdine, neq;cnimita Di/ funt in populo,er inEc tleÃa principes, quaà foli eÃent, oui quodlibet Ãat bi Ãatim Heere exiÃimaröt- Non ita Ãeri debet,fett Deus ipfe etiam prieÃo eÃ,qui horum iudex,repre ienfor er magiÃer eÃe contendU-Et à non obedU
ÃH PS AL. Lxxxn.
'^int, (lus irttcunJidm ZT pÅnam non effugienl» i Strft in cögregittione/ïue Ecclcfia fua, nam or coH grcgatiofua eÃ- Rurfui,Deos iudicat, nam Deiet ' t 'tam magiÃratui eÃ. Cum autem utrit^i nbsp;nbsp;Magi^
firatiif nbsp;nbsp;congregatio Dei fint, nur ito utroruf»lt;^ .
CZ cttr4(w nbsp;nbsp;tutelam fuf tipit, notens koe in re ab
ntrifq; cr eoli et metui ⢠Vt ita Ecclefia M.agiÃra=: tui fit obediens propter Deum, contra MagiÃra^ ( tiiiquoqipacemtuiaturproptcrDcum,uthlt;ecui I /lt;lt; noÃra ita eleganter 'm timoré çr obedientia Dti ! inÃitutafib Vtra uero pars fuo officio non fattsfi^ ' cerit out rcffionderit, fed fi Ecclefia mobediens fùè j rit J et principes infjlètes atq^ intolerabiles, utriiff ; tnortis fupplicio coram Deo punicndi funt: Ecclea fia quidem per HagiÃratu, UtagiÃratus uero üeo indice pÅnam perf sluet, qui detrahit potentes de fedibui, eorum^ famamac memoriam eueüit rocd citus, quemadmodum exempla multifariam hoc ue rifiintumeffe indicant-
Hoc loco notandum eÃ, omnes congregationes' pue Ecclefiat,Dei congregationes dici, ut qua Dei fint propria, quarumq^tuendarum ac proueherta darum cur am ut proprij operis fufdpit, ueluti ïoa na primo,etiam Niniue eiuitatè Dei appeÃat-Onia hes enim cogregotiones ipfe creauit, ez créât,att^ ttiamnumcongregat, alit, äuget, bencdicit ey con feruat- |
C o m m E N T A R I I.
QjtibuifuflentandK lar^iturdgroî, prata, pecora, ttqult;(m,aërem, Soient cr LHnam,breuiter guicquid poÃident, atlt;^ctiam Indus uitte ujitrion et corpus, ut Genefis primo Uteris proditiî eÃ- Qgid enim nos cr unwerfus orbis poÃidemus, quod ko» citM intemtiÃioncm ab iUius liber alitatecr tmtnià centia habercmusf Et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hec ipfa nos quos
tidianadocet experientia,certis tarnen «frfctsiBi quoq; eadem dtcenda [unt, aperteq^confitendu CT iaäandum,EccleÃasiuaseffe- Siquidembis Ãulta, SS- fapiens ratio, unà cum omnibus huius muendi Ãi pientibus ignorât planiÃime, congregationem «tlis qwrfm Ãue EccleÃam Dei cjjc creaturam nbsp;nbsp;ordin»
tionem- Verum non aliter cogitat,quà m quad terne te CT prater nbsp;nbsp;nbsp;failum Ãt, quod ad hune mod»
popultts aliquis in una mania conuenienscoalue» rit, crunà conÃtetudinem agitet, non fecus atque parricida, pr£dones,ati^ alij id genus homines ft tinoroà ( qui congregationesfunt diaboli) congre
Oc paecm er Dn ordinationem turbent U* befaäentq; ⢠Soîttw» uero credentes, quibus de res rHi» creatione articulas GeneÃs primo perfpeilus eÃ, credMtit talia, tametà agre admodum ⢠'Ncque f 4r«m multi ex tllis nu nquà m ca de re tales cogita tiones fufeipiunt, aut ita loquuntur ⢠Atque Dlt;t«ilt;U l?oc obÃurum non fût, lAi P[al-ip Ãc intuit,De*
, IN P S AL. LXXXrC mint eà terra er plenitudo eiut,oriis terrarii, habitantes in ea ⢠Quoniatn ipfe fuper maria fundi itit earn, er fuper flumina fiabiliuit earn. Ef huitit fillo Salomoni idem fùitcognitiific affirmanti Pflt;d mo ixo. Nià Dominus tedificaueritdomum, inua^ num laborauerunt qui £dificant earn: nifi Dominuf euÃodierit ciuitatem,fruÃra uiÿlant qui cuÃodiut ^eam- Qwd uero rerum calefiiü intelligerent Coà mofoplù, cum ifla non intclligant, in quibus quotùi die uerfantur cr uiilitant'
Ita^ cwm eiuf nodi congregationes opera Dei f/fe certumfit, quippe quas quotidie créât, alit,(!r muUiplicat, ut aient famtliam, cr liberis procréais dis educandisq- dent opertun crcgt; primumquidê hoc uerbum magnlt;e confolatlonis loco eà omnibus ijs, qui in tali congregatione f mtet fedentes inue^ nerint- Siquidem de uoluntate Dn ccrti funt, quéil Deus iUorum curamagat ,ut fut operis pro ilUs fo licitiK fit, illos euÃodiat cr nutriat, quemadmodS idipfum coram quotidie ipfoopere edodicerni» musgt; Quisenimuaccamautminimu faltem teruit^ cium fiue obobtm feruaret, nifi Deus pro fua mttni ficentia dar et, iuuaret, nbsp;nbsp;cuÃodiret ? Et hoe ipflt;â'
qutfq;fibi monendus er excitandus erat, quotne^ : «wr ZT gratus eÃet ob tant£ tam^ pr£clar£ libef tatis confequutione, ut hoc eÃetftciliar CT idobe t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dienduxs
co MME N T ARII.â sgt;r diendum,^^ omnia faciendum f)ropenÃor,^i(a (unquefibi 4 fiagiÃratdiut fuii prieccptd fiterinti pUne (lli hetandum Ãret,quöd dignui rjjrt bdbis h« nbsp;nbsp;»n tdli congrfgdtionc panem ederet er «w
bm tranpgcrct. Hoc enim ucrbi, CSgrcgdtio Del pntcldrumcr prlt;ecioftwn«erbife/l,cr qwt fehae conclufuminuenerit, deciet plurit teÃmare rrt,lt;ju4m ijHcd Romana ciuitate donatui f)Jrt,q«ie ^«ondi in terris res erat antpla amp;nbsp;magniÃca.Ve^ rumenimuero hlt;ec nihili facit ratioâ
Df indf idem uerbumtcrribilem q«o^ commind twnfmimprotj« crwâPâlcwf'bi« Dijs,fiue Magia' Ãratibus rxbtbrt-Hic emm audiunt,fe non imperiS tojfre in ligna er lapides ,netj;in porcos aut ca^ nes(de quiliiK Df i« nibil prlt;f cf pit ) fedfuper coit grcgdtiortc DeiconÃitutoseÃe : eÃ^ illis ipfis foa licite timendum,feaduerfipfwm Deum grdnttcr-delmtjuercjÃ^quid erga communionem haUucinan* tes deUfjuerint- Ne qwe cnirn ita ipforum congregd gt;nbsp;tronej f ^nt proprid, atlt;j; porei er cams, q«or ow» â poJJrjJionfWJ Df »lt; tp/îî Ãcit propriam- Ver« ipfe^ quoi^ meaeÃer effe contendit, «oIc«î «t fua uox cetur congregatio, ita ut ex utraq; parte omnia in ' timorec^obedientiaDeiÃant ürndminiÃrentur, irf f«lgt;diti wi Drum conieâos habeant oculos, flöt« gratitm non grauate pareant ⢠UiagiÃratut
N
IN PS LXXâ351F*
tjitoq^pari rdtione Dcumtneonniuentrr 'mtuedtu^ 'nt^ tliiM gratiam,£quiia[cm pacem de/rndlt;ti',
Prtecipue uero hic mut um timör er hu militât terna quadam uidÃitudine coÃare deberet in Chrt ftianorum congregatione, qutetwn folum Verbo^ CeneÃs primo, Ãtndnta er credta eÃ,fed qutfu^ per hac omnia Ãngulari Verbo Dei conÃrnuta amp;. erdinata eÃ-Vcluti popuklfraelitici congregation; nes Ãti^e conÃat, lt;ju£ per ^iiofen multifariam coH firmatie, erpra omnibus alijselell£ er fegrego». t£Ã(erantâ De quibus hic Pfalmm peculiariter lo« quitur, tiominans cas pra exteris omnibm congre, gationesDei, utpote que ipÃmh£redttM,po^efi fio, regnum, (y Sacerdotiu 'm omnibm prophétie â . nominantur-Quanquà m 'm ijfdem congregatioiün bm Dei, peÃimi quiiy cj- furioÃÃimi Dij, deterrU mieser mfolentiÃimi,feditioÃÃimiqi hominesdf, gebaut, (pabm improbitate er nefarijs fcckribui pares in terris non reperiebätur alif,quemadmodit ; bic PÃab abunde hoc (oÃrmi!t,er teÃätur hifiorueâ
Non diÃimiliter ettam in Nouo TeÃamento mm Ãri funt lAagiÃratm, quorum omnium poteÃates, prêter Verbum quod habetur GeneÃs primo,eta per ChriÃum deintegro pracipuis uerbis cotÃir» tnatieÃittt,ubiinquitMatth- n- Date Caifariqu^ funtCtefaris- Et mprimaEpiÃolaPetri,capae *â¢
Subdtti
CÃMMBNTARtl» â f «8
iilUitirflotecuiuif humane creaturte- Et 44 RoMfi' tfOMittii anima poteflatibtufnftereminètibiufi^a ^ta nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eiufmodimultopluref fententiie,aJeo
^ 'mpoÃerum hic Pfalmusitque noÃrot Mag^4 tus«tlt;^\udaos{gt;rr^mgat- OtiemadmodHomnit rehquauetern teÃamentifcriptura twbif in poÃc ritm non minus quam luditis efltraäita gt;nbsp;Qjiafmo* fteretiaminnoÃrii congregationiiutâto impert fiiueiufmodi metui reuerentia uigere deberêt-Vcrum apud not quoque idem manebit rerum te=t nor » qui apud ludiot, er ^Mwudmodum hic Pfal gt;Mi canit,ipü nihil boni de Dijt eorundem^ uirtu* tibui.memorat-
f'Cieterum ta tam infolentibmDijr,adeoq;firp^, tientibiHcriÃ^ecrelatte ceruicescoercita iailan^ tiaürfirofiadeprimerentur,putantibutà tKmine P ejfe reprehendendot aut iudicandot, aut eundi qtti talia auÃu Jiterit,feditiofum dicendum effejjoc loco certa qutedam meta priefigitur, eatenm con» ceffa libertatet quatemu crquoufq^reprehenden' di fint, niniirum ut eot ipfos Itbere nbsp;nbsp;interrite ob
iurgare liceat, cy audaäer inuadere, adhlt;ec durit. Z^atrocibutcSminationibutdeterrere,uelutihi)t^ . Pfalmo fieri uidemut,quo dicitur,Deui aÃat incon, gregatione D«, lt;7 'm medio Dcoru/m iudicat, hoc oÃtreprehendit, obiurgat,(T punit eot ⢠Eteniw -,
ir.
' IN PSÃL. Lxxxrr*
fuper wem po teÃatem, eofiemq; iudictindi outfit ritatem obtinct^ftiequc idea eos ipfot diiunitote in* pgnes facit Deos conflituendo, ut propterra irri* tarn fieri aut haberiuelit fuamdiuinitateutfiîUs^ frofualihidine quidhbet faciendi copiant facerr, out permittere, fed uulteosfuo Verbo fubieéhs effe, quod iüis audiendum efl,authoc negleHoo* imtes infortunij acerbitates incurrendt zSquot; pfrfia rendlt;e ⢠Satis fupércj^; eft lt;ju6d altoqut omnibus pro funt imperia, uerum D« Verbo intperart wo» de* ienb Stquidem Dei Verbum ut Dij effictantur fo^ in cdufjà eft, omnia iHoru fubijeiens imptrto^ QjfO re eidem dontinari non debent, ^uód ipforum di* uinitatis fundator er author eft, fed huit diäo au* dientetcjfe,atqaepermittere, utperhac delùn' ^uentes reprel^ancur, iudicentvr,doceantur (f moncantur-
Verumenimuero ^uoret aliqids,ub{ autem Det ttsefttautunde certiares reddimur DeS hune ip* fumejfe,^ui malcdicit CT reprehendit t Re/fion* deo, Audis utiq; eum in congregatione aftare^ loin ubtcunqucgentiumeius eftcongregatto,Ai(puca rendus tibi cr inueniendus efl- Ibi emm fuos facer* ' dotes cr prxdicatores conftituit, quibus hoc offic'^ delcgauit CT credidit, ut diligenter doceant, amif ce moneant, acerbe obturgent, confolabditer deit
(losoai
.!â o H W E N TA R ïï. 99
amp;gt;j Mîmos Icuent (y erigänt, Oquot; w fimma Ver^ bum Gafedulo exerceant ⢠Um ubicunqi VcrbuU uinitraditio committitur, ibiÃmul cttam obtura gaitdi reprthtndendi officiu erigùur Sed enhn quo pdâo Verbi diuini pritdicatio m umuerfo mon do ttc iocis omnibus demänddUÃt non eà fgt;rlt;^eit tif inflitutUndicdredutdifcutere- OpinorenimEc cleÃts cr fuggeÃut cor dm uideri oculis,quie m uni uerfamomnMhoc nituntur Ãnddmento, quodeâ Kdtth- cdpite MgeÃmoo£lauo,Eugt;ttei in mundunt iutiuerfum,doccte omnes gentes, ferudreomnié qudcunque prMpi uobis- Atty utùum tdntumû deler eÃent homines, quibm hoc delegdtum efl ofi cif,qiti^f)iticere CT fideliter idem cbeuntes ddmi^s tiifirdrent,dc non itd fitnilione omnium pracldrÃt fimd(^ ampltflimd lurpitcr dbuterentur ⢠Vcrum dbufus non fubuertit officium, eptod perfe bonum efl, ficut fidgi/hrdtus officium iuflum eSquot; bonii per nuMet, tdmetà eiut ddminiflrdtio in nebulonem r« tidm deterrimum deriudtd fit, fldgdiofiÃime rd 4( gnitdtedbutentem-
Hie tumen dduerte dnimu, eiufmodi prudieutoa *« per quern Deus Deos foletdrguereyin Ecclefia^ flue congregdtione fldndum eÃe- Sture debet » hoc tfleonflutts er confidens eÃe, intrépide magno^ Mimoaduerfiti iflà sdgere- Etincongreganotie,
t ' IN PS AL*' tXXXft.'
eÃ,protgt;al4m er mAiüfiÃe nirnirum eorSOeê Câ hominilmf. QKd re duo impediuntur uititi, uni infideütiU Ãueincurilt;tâ Permultienimhodieptifii firn 'ntuemufur priedicatores et Epifcopi, hoc prà dicationif munere füngentes, fed non Ãant, nequf Dfo t» hoc ddigenter Ãdeliter frruiunt, ueruM iaceni'idutalioquUocosinre feria exercent- Eiuf generis id letatis funt iÃt deÃdes inutiles prit^i dicittores, ejui huiia mundi principAiu ipforum ui tia er nuilefaâu non indicant, nonnuHi ideo (jtiod harum rerum nuHum curum fufeipiant -Tales in fr^tdicandi ofÃcio fugfideicomnüffo oâtraditoi fupine Ãertunt, nihil facientes aliud quad ad ofû dum pertinet, ^uam ijuod permde atey, porei eum tocum occupent, in quem alias boni ty uigilantet predicatoresfurrogandi Ãrent- Et horum efi tun ta propemedätm innumerabilis « NonnuHi uero ad affentationem eruditi, ad gratiam loquentes prtfi^ dpibui, gnatonice affentando malos Deos in fiai gitijs er libidine fua ÃrtiÃcant,nempe eos qtü iain Ãriofetunudtuantur er debacchituraduerfusEt nangelium, adinnocentum ciedem ty-VeiiiDei tla^hemiam fuos principes omnibus modis irritatt tes er prouocantes ⢠Alij etiam uit^ fu£ timentesi foliciti funt ne de rebus er Ãrtunis omnibus in pe dsuku» u(tüant-lü omnesjtÿ- horu Ãniiles ne^
CÃMMENTÃRn. â KOO
fùmfittnt, tKlt;j} Chriflofidos miniflroî exhibent*
Alterttm nituitnuocdtur detraâio- Horûenini h^num ex £lt;juo zj pnedicatorum profana^ rumùmmunditf atquetuleo omuesijuaquaueiâfwin éHguli funt reÃniÃimi,lt;ptibui unice ftudio efi, fuis bac efl, PrincipAus amp;nbsp;OominU paÃttn ctts lumniofe detrahere, fcumUter m4ledKere,eoruit item^ uitMi atgue aâionei probrops diâis impea fere- Verumhocipfumnon folentfacerem pro=z pdtula, fed in angulis apud fuiptniticfitiaiofot ha fiiiiut- Atipu hiic clandeÃuM detrà hendi maledicen tia nihil cgitur, ijuâm ijuà d ree mala et perdita fub *»depeiorredditur, nelt;iuealià omnia iÃa Ãieäant er feruiunt,qu^ ^uod occultum conflatur ineen* dnint, t^uo ad rebeüionem, feditionem, tumultum» lgt;ilt;tgi^atuum^; contemptum homines prouocan* tur- Veri, à esm ofÃcio cenÃitutiu, ne^; uis Deos tuos corà m, er in faciem ( ueluti officij tui partes txigwt) reprehendere, fac ut etiam occulta deM hendt, calumniandi,iuduandi, reprehendendi, o* ^rulandi maledtcentia nbsp;nbsp;bbertate fuperfedeasi
mit abeof in malam rem Sycophanta peÃime. Aut 12 uerfaris extra pneiücandi ofÃcium^ tum ab omnui CZ obiurgandi iudicandt petulantia, clamq; p4 iam^i luxtate réprimât, aut tarn maneipatui dia* bolo offèttfionem Dn mwriftiâ De« entmfoliift f|l
» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N 4
râ,IN P S AL« LXXXn.
Ãccultt ludtcttrc, (^Md nuUo prafente ofj^io th^t f rptimo nobii interdixitt hoc ab lUn funt in officio,zy ad hoc uocati requirens,ut propalaui er iibere fuos Deos ftaÿticnrutn obturgetn, eos^ aperte tudicenb nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i
Eam^ ob rem hoc loco primiu uerpeuhuÃc hi ^uitur,ip[e in nudio Gear um iudicat. Iudex eÃ,Cf Dfoj reprehendit,uerum hoc ut iudex facit, cui iÃa facienda ex ofj^ocammiffa funt- tiequeiBud facit utdetrador er uitiligator clanculariux,uctnit peiitangulis apud fuiordinis faäiofos homitusi uerum in medio Deorumt audet cnim iüii in facietil obfifiere^ lion diät Prophetd, detrador eÃ, aut quadruplator, fed iudex inter Deos eÃ^ Atque hat accurate er memoritertibi notädum eÃ, nam cuM Hagnatum er Prmcipum uita in excelfo Ãta fth torum errata, lapfuf,er uitia omîtes homines au* diunt er uident potiÃimum- Cumq; omnibus Ãnt »atiÃimi, uix aliud cà aijue communias inter maf taies Mtium, quà m male loqui Principibiis ⢠Et bot pemonon facit kbentiÃimetinterimenimquifi^ fuorum uitiorumobliuffcitur-^ Etquanquà mabo^ ^ui omnibus uertutibus Prmäpes effent praditin untim tarnen alufuod uitiumaut lapfum, uelutt û Ãueam perÃiicerant t cumipfi contra mer is tra» bibut, boe eÃ, omni uitiorumfentma Ãnt obruti, à fiucM
C o M M E N T A R I b lo»
Ãucomtänuti pr^omnAiiS uirMibui intuentur* trdbemucroin profündiÃinta ilkuitiorum Came« rinanequaquam,
Proinde primut hic uerÃcuhu tantum pr^eflat, nuHo modo feditiofume/Je,Mdgiflratni ae Priuc» pet obiurgare, à eatenut Ãt quatenus hic tradituttt efi, nempe ut fiat diuino cr iniunüo prtdicatori* bM ojficio, Verbo Do pro contionibiti propa l^,confidèter,o' libere-Eft^ plané rara er pr£ ebtra uirtut,ncc minus lüuflris ac Ãngularis er gnus Oei cultui,ut hic Pfalmus teflaturâ Hoc muL toimpenÃus feditiofumtefiimari poÃit,Ãdhlt;pü5 predicatorum Principum uitia non reprehèderet» Hocjrnim pado exaÃgt;ertU multitudincm,eidem ai mala er impatientiam author exiftem, tyrannoru nero maliciam erfaei»ora praua corroborat,quox rum omnium femet facit participem-Prieterhate^ ipf tm quoq^ Deum ad iracundiam exacerbare pof Ãt, ut nofiri puniendi gratia uarijs nbsp;nbsp;fitne/iis felt;ü
tionibus not inuolueret. Alioqui ubi fiiagnates Xs que atqi uulgm reprehenduntur, er uulgui pertn de ut Magnates corripitur ( quemadmodumPro» phet£ faditabant) ibi neutra pars nihil quùquà nt aheripotefiobif tere, fed Ãmulutrin{^Ãreada,iy i« bo«5 partem obiurgatio aecipienda rÃ, adeout quictieffecogantur^
N »
in' VsAÃ^ quot;lxXXII.
-1
' Si^uiJemilJiuirulcntifuntO' periculoà ^ittores,üjà Uttum tantum partem Ãbi rcpreheit* denäam proponunt. Petulanter inuehuntur i« gnates ac dominos,ut uulgi animos fibi concilientt V ruflicif loijuantur adgratiam, id quod MuntZ^ IW Ãcit et Carolftadius.cr alij nunc Sclrvuyrmetdf hoc e/l, Spermologi faciunt^ Aut contra, folam iurgantmultitudtnem, ut principibut adulentur» i/fdem^ ad gratia feruiant, qui mos noflris efl adt uerfarijs^ Verum hoc nö fit ex aquo er bono,fe(t Mra^ pars iuxta obiurganda eft. Nd« pradicandi officium nequaquamaulicomancipio aut feruorU fiico aÃimiiandum efi,fedDeiferuum ac mini/lrunt agit,cttiui mandatu tarn dominos quà mferuos pef ftringit, ueluti hic Pfaltnui loquitur,iudicat er prehendit Deos- Et hoc quo^ innuit hac uocula i« iiicet,fcilicetiure (y utdicio, nonfauore aut odio, fed aquitate, hoc efl, Verbo Dei, quod nuUum dia ferimenautperfonarumrejfieäum noud^
, Vfquequoiudicabitis iniquP täte, amp;nbsp;fades impi'orîi fufdpietiSr â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Zela^
' Tresfequentesuerficulos,imètotumPfattuum poHÃt quififipr'mcipumm fuothalamo,inlcâo» in menfift adhtcc 'm ipÃs quoque uefiimentis deferi '⢠*'â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ptum
C 'O M MEN T Ã R 11.1 IM
depiÃumquolidiedeberet luflretre ocu Ut' In his enim uno lt;jud/tfafce comprehenfuu inuea tuiit, lt;iuiu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;excelfät er princi^ digtuf^d^
de etiamuere nobites uirtutei eorum poÃit rxrra cerf ofj^ium .itaut prorftt poà pr^dicandi fùn=i Gionenii KagiÃratuifamrnum Dei cuttum er Mi. iiÃimum in terris officium ejje co nflet ' Qÿte res nurito principihas coÃjtMiani f)Jc lt;ifbf rrt, e oî^ÿ non mediocriterinflanmMre anj; accendere, tó fw fiatutconditionem alacri 4nimo ampleâerenturî,
01 iUa lârtutes fXfrcerfnt.Qw cnint amplhi ori Itude celebrari pojfunt, quim quôd DeorS uo^. tdbulo OMboritMe cohoneÃentur ⢠T«w corundemÃatus operä cÿ- uirtMes non tantum b» roicitfy regime, atq; etiam non tStum angelicie,felt;i ftiam diuinte uirtMes effie dicaniW' l4W contre, ib» lud quoque hic haud obfcurc perlfiiciunt,quà gt;n inta ^A, quant non digna principe,imà potius quant db. omm hutnanitate aliéna, er prorfus diaboUcaui» tia cr nefaria feeler a ipfî perpètrent, quà m^; 001 niumfint interris homines perniciofiÃimi,fipoÃi Mùtoofficio reliâisq} utrtMibus diuerfumoperait tur î ita ut iure optimo non Dif, fed dûboU uocari queant, quotes profiäo funt, tametfi in Deoruni officio conÃituti fint, ÃT I»r«W tó«lj0tt tuqMC» quà mufurpetH: nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, .. . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. .n
61«
; IN F S AL* LXXXlï.
: I(«H ««ro ÃnffTiatim de particuldtim niuf, quantdiiO'cuu^modtuirtutes ipft exerctft ftoÃint- Primd efl, ptorum hotninu im tutdri rumpropulfandoercoêrcendoimpios^lutiitt^ ^uà , Vfcfuetiuo iudicdbitis imqiutatè,fy faciet piorumfufapirtisi Q«m dutem Ãtndo enumerdTf tulety qudnt multipliées amp;nbsp;prtcldræ uirtutes dt(^ VtUitdtes, ex primd hdc unied uirtute puÃuldre (f orinpoÃint- VbieunqueenimVerbumDeide/tn* fumer propugnatum fùerit, ut liberd Ãt difcetiJI^ ty docendi eopid, ne^feiiis dutfaâionibut fis doârinis u^ locus quietis ettrSquillitdtis ptf* tttiuitur, dut pij O' D« met uètes pnedicatores idf pugHdti nott fiterint, qui mdior thefaurus dut prfâ èiofioribieffepofiiti NdmDeumeoinloeo taa^ itt trmplo proprio hdbitdre perfudfifiimü hdbeoâ No» par um multi reges et principes ftmptuofià finùs impenfis ampla Oquot; magnified delubrd fitili^ runt, templdcp extruxerunt.Et quanquà m etiamdi mdgnoru regumaltquts per fdcultdtes fuatpofiit templum fobdo auro aut meris Snwdgdis, al^s^ precioÃs Vnionibus er IdpiUis extruere, quattit«» menti omnes eiufmodi res preciofifitmas pio^pro* io, er fyncero praduotort aut purrbcho coüdtiU tenfendof eÃe extfiimai i \lle-emmmuttis animdru iMibui duxilto eÃe potefl, tarn mfrafei^, qu^ fitMV
COMMENTÃ'Rn. 'f wj fùtwo fèculo. Ndmper Verbi diuitii traffdtioneM V mimfterium eofdem ad Ceum poteft additcerr, homines^ promptos rlt;Tt«w peritia tarn diuiM rwn quim prophanarum mÃruäot reddere, Dre ^fefttbiles Ifonorificos, pr^eterea feruienditg contmodandis alijf utiles cf appoÃtot ⢠Debt» brum uero aut templum nuBum hominem ita ador nare, fed ne tantiBum quidemopifaffèrre,fedeo» dem loco extruâum a/iat, femet ornandum ty ex nlendumalifs exhbenSâ
gt;â Caterum iBe efll dut ttbi talet Ittueniuntuif' ocHb, (jui hafce in magnatibus aut principtbue uir» tutes perf^iceretl NuBo afciticite forma Ãwo f^len
KHt mtet,eÃ^ pllt;tnè in fpeciem minimi res pre ci/, egenurn alujucm O' tttta fanâimonia probatli fvadicatorem alerc, Mt ab imptorti miuna cr Mis feâatione deÃnderc^ Porró templum multo mar». »t)reuifendum,(juadratoq; lapide f^edabilecon» lt;Jrre, idem^multis auras donari/s locupletaré, dt^ue ita mortuis Bgnu at lapidibuf frruire, hoe utro oput eà ijuod nitet, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ãiletidefcat, at^ue
adeo quad magnis nbsp;nbsp;nbsp;regi/s uirtutibuf efl ahfolu»
tiÃimum-Sane uero fine ut iÃa niteant er Ãrlende» «ut, Mttfrim tame obfeurus iBe er rubiginofuf Vet btdtuittimintÃereas uirtutes operatur, quibusre» inunt Dfi Mget nbsp;ampbficat gt;nbsp;c «iww fanüonux *
K* * « nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;' trX-X»Ih
frei^uendâ implet, ofcu tMÃdt nbsp;nbsp;depopulà tUT,^,
^lum difj^olidt, morti impedimenta eÃ, peccdt^ roereet, paÃen uera faluherrimn prnceptis ätiptf-llaéirinif munJum inÃrmat er canfalattanibm gitjUnumquem^ in fua Ãatu er ardine,fenMt p^* cem er cancordinm, iuuentutem Verba Dei imbu* tnda, nbsp;nbsp;aptimis d^cipltms excalenda, reiie eibt
C4re Ãudet, ac ommjugns uirtutes pinntat 'm po^ ta-amp;in fumnM,mundü prarfw nouum crent,filt;à itiiferam er trnnÃtorinm ndem extruit,fedpnrtl^^ difum amnibuf madts nmeettum nti^ perpctuum,iif gua Deut ipfe libenter habitat- Omnium horu apf rumbanufprinceps hnud difficulter femet poÃi^' fncere participem, qui eiuÃnadi parrachüfuif in*^ penÃs alendum, er tuteln tuendü curnret -imà plt;f tiut totum aput eÃ, er frudtit qui 'mde manant ff' pradueütur perinde funt, quaà ipfe bar urn nuthef ; extiliÃet,cum citra eius impenfer tutclam pnr* rachui nanpaÃit canÃÃere- Oäaeiren nùlli tes nureis aut argenteis uenis dites ty- célébrés ida gt;nbsp;tn'mpntriahuic thefaurocanÃrendi funt- VeruM-, ientosapartet effe eas aculas,quiiÃn cagnofciint,-: atque etiammnnus bentos necejje e/î,quæ taliaope i rnriqueunt-
» Altern uirtm eÃ, ut miferis O'calamitoÃs bond. tt^ orphnnis cr uiduis pntrodr^ur m iudtçuh j eorundent^
c o M M E N T; A R11- 1 io4 corundrm^ cituffat pronuueätgt; Sed eerto IM meraomncs uirtutes poteà comprehcdere exhac.^ unica menantes er pullulantes Hitc enttn utr/u*. omnia iuflicilt;e opera compkâitur, ita ut prmeept aJiquis aut Dominui, out ciutlt;Uis alicuiuf rcfpubU. (aoptimis legibus er nunribuf Ãtndabi fit CT om» nia certo ordine,defcripto^ iwre comprebèfa fint, ut^ legumexecutioni ommunt ordintimhomines' pareant, in omnibui negocijs, contrailtbus, orti* ficijs, fermtijs, cauÃs cy operibusaquitatiobeK^ diatur, ne populus fine lege dicatur gt;nbsp;Vti enim nut ' ia iura funt aut leges, ibi omnibus modis premuns tur pauperes, orpham, cr uidut- iti nuUus tam ui Usconditionts utuemtitrruÃicus ,qui noiwi cx4* iStónei non i««f nirc poÃit- Ac tandè emendo,uen, (lendo,hareditando,mutuumdando,foluendo fimilibui non aliter agitur, quà m ^ut alteri nouerit fgtegie uerba dare, ut ita rapiendo, fiirando ,de« trahendo femper proximumcomptlet ⢠Hisuera iniurijs omnium nuximefdntum petuntur egeni, tiuufmodi funt orpham er uidua- litm quis expu^ â tare poteÃ, cuiufmodi hac fint eleemofyna opera, , probm princeps aut Dominus citra intermiÃi onem operaturi Hoc enim rdtione nutrit non falte fMrrocInMM ( de quo fupra diHüefi) fed quotquot fi« ditionifubieflos habet ciucf uut fubditof'.pt^
i
IN P SAL. LXXXir.
non iniuria ontmt! pater did, ueluti ohm^efl teiquoq; eiufmodiprobos prindpei, patres pà a triæ ^feruatores nominarc non dubitaruntâ
gt; lamuero tadc cuiufmodi ptochodochium talif princeps poÃit extruere,ad cuiui extrudionë ne^ ti^ ntque lapidibus, ne^ architedis, nuHo ceit^ fu out uedigalibuf opuf habered Equidem ptocbo dochium extruere,cr miferorum hominumege^ flatem ftbleuare, pnedaru ac predoftm opus eà fenon negamm-Verum à in tantam magnitudinent excreuerit, uthuius ope,ZTädminiculo tota alien iut prindpis ditio, potiÃimtvm uero qui uere fuift eg^ Cr paupcrcs fubleuantur, fum proÃdo cói mvme nbsp;nbsp;reditm cr principe dignum, tmo potiu/t
coeleÃe diuinum dicendum ptochodochium-liui enim ptoehodochij beneÃeio perpaud fenÿiit tur, ac non rara nebulones improbi, mendicorunu ' tituloHuiUf uera ptochodachij Itber alitas nbsp;nbsp;tnu^
niÃcentia in uere pauperes deriuatur, quodgenuf funt uidu£, pueruli orbati parentibus, peregrini, Cf alij omniu auxilio deÃituti- Adde hts, quód um cui^ mortaliumfuum, fiuedities is Ãterit ÃuepäU pcTf fuam remfamiliarè, fuas Ãrtunulas uidu tuetur,ne ad mendidtatem auf £geflatcm omnibtH ' per uim amiÃis redigatur. Nià cnim leges feruat£ fwrint, nemo ab alterius iniuria aliqd tueri poÃit, â
COMMENTARII «Of
mutuis compilationibui omtw ad ttgtÃatem re diéii,(iindituf (ocideremuf pertremus^-Et quot ^uot iUorurn funt,qM mendia nonfunt «tut erut,tot princept alit 'm hoe ptochodochio. Eà enim eiufdë â eiptrif cr ttirfutis et elemofyntefÃcut Ãrtur auxiliS ^uo minus ad egeÃate recidat ,quà m Ãcui benigne et offîciofefubm'miflrdtttr,q iam médiats faélta efl, â Vide Itéra quem efji pojà exiÃmaretf qui talet in DeorüÃatu uirtutet uideret dut obÃrunret ? Nt» htlprtefe ferunt iÃa j^lendoris dul nttoris,proptea r« nuHtusetiam mamenti «eÃtmanlur â¢Ctteramà quis,aut Ãqud,principu pfochodochiu femel ingre deretur,ibi^ m'miÃraret paupenbus, eorundem^ pedes ablueretcrc.quemadmadü S-Elizabethatn
perhibent, 0- id «etdtû etiamnit in ifalia non fmili magnates tyfaem^tprmariie faâuarecon fueuerutfimane quâtum hoc opus effet, quam uero ittÃgne cy /plendidiim, quod omnium oculos in fe toniterteret, quod omnium laudibus iHuflrandumt cdterisq; utrtutibui uniuerÃs dntefirendum effet» Bt pro^do perinde ut magnü c lUuÃre opus lau» dandum Ãret, fupra tamê htmanam uirtutem non exioHendum -Quäti uero momenti huic diuinx utra tuticoUatiim habendum efl, ubiprinceps indeÃm runter nvdto maiora preÃat oÃieia omnibus qui W dgeÃdtis termifios redailtfunl^aut adhuc redtgi
O
IN PSAL- LXXXII» poÃint^Atquihuttu uirtutis aut operii nuüut laa* dator extfta, fiquidem neimt tà qui tüa nofceret aut borum rationem baberet ⢠Quaproptcr Eihtmi quoq; tuÃtciam adeo pulchram uirtutem effe affir ⢠tnant,ut biuiu pulchritudinem ueq; fol * tuq^ luiu^ fuq^luaÃrtequarepoÃuautajjiqub
At^ ut fammatim perÃringam quod Ãittio,poà Euangelij prtedicadi oÃwiu,iH^itm 'nterris prici» Ãiti extat u.amp;p.HA.iav,non thefauriu amplior aut to eupletior,n5 munificentioreleemofyHa,fitdla cumd tatior è cenfu fiindatto,nul]a rn praetarior, quint hiagiÃratui qui leget feruattac iura deferibit -Et^ in ettuadminiÃratioe tterfantttr,iïli iure optmwDii I uocantur:ade o magnat uirtutet, utilitalet, Ãudtd bona Opera Dettt m hunc Ãatum contulit» Neif enm de nibile Deortmi nomine ac tittde eot nobäf^ tare dignatia eÃ, luq^ uult hunc Ãaium feu ori^* nem prmcipum fegnem,ociofum, iacentem ty Ãot tentem effe Ãatum,in quo tantwm honores ac digiâ nilateSfpoteÃates ac uoluptates et delitu,aut priud ta cöntoda t^ libido qaarenda ejjent, fed uult euif demmagnis,innumeriso- ineffabiltbus bonis opc i ribus effi rcÃrltÃimii/ni, ut Ãnt cum lüo primnpett dtumlt;e maieÃatis participes, ipfiq^ diuinis et fupet bumanisfactendisoperibusÃntauxtlio» lt;nbsp;-
leriid
Co MM ENTA Ri h r tat
Tenu Pr^ipiM airttutfljUüari fijiditotacé^ finJere, gt;u quis mantts uoleHter nobis offer at hoc ^,(gt;fteflitre,ut picate cr tranquille uiuamuf- Alt;lt;« B«nc modü tpff Ctfores fuit off^tum in duiu portât ^feruHt,dicentet,Clt;ffâf^ââ'*^P'''^^âf^ ^itquômlegibus mÃruäwn effèdebere. Qtu» propter ipforum quot^ imagines ita depingStur in paginiSfUt librum cr gladiunt in manibtis teneant^ uolenies innuere ut cr pttcis cr Icgum tuendaram ftudium et curam habeanb ItM f/J fapientU qute ha» rom duoriun prima effè debet, fiqutdem ui regitaxe fine fapientU nô efi durabile- Præterea oureis corou nit redtmiti funt^ut inteüigerent fe à Deo,Deos effp fotiftitulos,crnotturper huiui ftatus fublimitatè fnfrogatoSyUteiuscoadiuloresejfent* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,
ilt;tm qu is huiiu tertit quo(^ uirtutis oës cSmodia loiet (y fruÃHSpoÃit niunerando perftringerei Prats lier O omnia commoda pacis, crbeHiaut di^ fiordùdt^enducoUigenda/Drent» Qÿis autent tantiseloquentite utnbus prtecellit, aut ea ingenij ocrimoma praditus eÃ,qui tantum ftbi fumeret, ut Urun^ pro dignitate explicare uelit,ac numéro cS ^ehen^e i Nam ea oia,ad quæ pacis tèpora ferid nuidentur,horu Deoru opa nobis deus fuppedUtà . Ml quodeüt^ ittfcelicttotis aut dtffend^ nobis affèrre
O» , .. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;U
IN PSAL« LXXXIP
potefl Jifcordiii,id omne deat pMcaHe(,horü Ãeo» rum gubernatione cr conplio-lam uero uigetite
^utd non hubemm? equidem eiut betteficio,uiU, uxore,lt;ic liberis,fruimur,domwtt luÃramfaluii rt bat mcolimwi, imè etùm omnia mèbra ,pedef,in^ nuttoculotffalua poÃidemuf, ualetudmis pro/pefi t4tedulci^ libertatis tocioquieti Ãmgimurfftpii muro pacts in aurem, quod aiunt, utramuis ocioà dormfmiu. Nfc z««Zlt;awj difcrepat 4 regnicaleÃif faelicitate uita noÃra qult;e pace firmata eÃ.tiunc co tra uidCfttimetp Turcaru opulètia inÃruäus eÃet, neq^ tamè pacate quiefceres, fedundtq^ beUcnu» dtfcordig cinHut eÃet periculis, ex tanta rtrS copia non tantum capere poÃis comodi,ut uel bue* ceUa paniscum uoluptate crgaudio,autfaltenici* âqtu hauÃu tranquiüeÃuipoÃii» Verum Ãempet animo fuÃenfo anxim eÃes, folicitut ac immineli* ' tium perteulorum nKtuens,ettamfi ret opt me cade ' ret:Ãn fectu,tum prêter caedesÃncendia^rapmof, er deuaÃationes neq^nSomnis generU rerumte mortis difcrimina,nihil aliud tibiexpeilandum ed, tta ut beÃu aut diÃordia merito orcus reputaripeà pt,autinÃrarii/mteremnarumpr'tneipium*
Porro autcmpaxiHudtibi praÃarepoteÃ, Ut aridi etiam panis bolus tarn gratus Ãt péato tuo,quà m folct eÃe zoccarii, ut^ gelidÅ aqun hau» fiiute
COMM E N TARU-q «r put ie bibetUem,perinde deleâet afq; uïtta Lesbu^ Sed quid ego u^cort cy ineptiu tuquicq conor pn » eis (Sttiodit cr beüi diferimma nbsp;nbsp;nbsp;di/pèdù nuntera
lt;io eoOigeiâf} Eadem opent nuris arenM,aut tn fyl» vis fraudes zygr^mini numerare poÃtm.Chrt» fintipfeMatth'fpacem regno celorum cöparat, iuqès,pacificos fikos Dei uocâdos efje- Sed rfii Dei । â fdij (fl hunc mundum noo pertinent, quèudmodü, j tieepex in hoe tnundo locum certüobtmet-lim ui» de,omnes eiufmodi uirtutes in hoe prùicipum Ãatu tumtdalim funt repofititt hæ tarnen cernuntur i ue litine,ue^ enmquieq Ãicatinitoru autjplendoris obtinent-enim pree bonttatis magmtud'me ni» ifff poÃunt-Verum enlmuero lÃa euamda el nihili â¢pera nueHt,omniu oculos mfeconuertenlia-. Cogor enlMHf ro hoe loco Monachorum tSquot; lit» eerdotun mentionem facere, qui hanc fibtfal/o m* Hitttiam (y gloriam tirrpganl,quafî fuis impurtÃi» Mis 0-prophaniÃmis cteremonijscaliigeftareHi bumeris,funtqi haud dubie die inuÃtatee megnitudi »K cetiu (quem uulgus Hilteprandum uocat)euiut unuK eaudlt;e, ut affirmât ruftici,iotut mundus mni titur-C^idenimdliomnesud unumconflatityho rum principum (ölte uni colldtt effi poÃini gt;nbsp;in tali e^cio 4 Dro inftituto,ftrenue et wgtleder uerfanii!
IN PSAL» tXXXIb
-rt pofieïioribut- Aut tu nimiiim reucrendif pittril'i^ de dtgntiate fuit detrahitm, opiner eot tantum pfO'* deffe orbt,(iuantu rubigo uülitatisfèrroadportatj quant ii eut rubigo architeflo praÃat cSmodi armif fuis adhterefcêt ttantü iüi fruâiu et utilitatis in mît* défaut in hoc dtuino ope affirut-Citfin potitu opli* mot quofq; oc jflor« numero feltga, quälet fùerid^ Hereinitie,ncpe S-Hilario nbsp;nbsp;Hiero-et p q fùere aH)
q magnd fanâitatit opinionê fua folitudtiu cofecutt fant-CiUodpmilndareturoptioet pmutalio, mi* Im i hoc Ãattt poliuipdelis fcrtba qutÃtia, aut pr^ fiäuielfenonitnprobtaapudhorum Deorum ah* quem,quà in apud illot duplex Hilarion aut Hiero* nymtu effe inter angelot-Nä tametp mei calami aul calculi cor am mundo non tantu f^lendorit aut aÃi' mationit obtiiubunt, quantum dhrum caniciet aut rugofa cutis,non imütum moror,dunugt;do tanquim harum trium diuinartUa uirtutuan, de i^bui diüu eüfparticept inuenirer-
tarn uero uide,q»4m Cufaream aut potitu calef^ drcemeiufmodiprincept tedificare poÃit fubditot fHotdepndendo-E,qttidempreclare periat^ adeo iuceffariiM ejji non inÃciatnur,aduerpu uimetim â¢ftetumcy incurponem hofldem ciuitatet munilOt er arcet prmof habere, adhicc optimis armis cate* risq;beho ufuiptlurisinÃruiloteffe -Veruhiccela ttihdi facienda funttpeonÃr^Ht adÿr'mdpè
COMME NTARII «o3
itiUMemcr fludiofum tranquiüitatisiti/^concer dù inter fuos confiflentii-liam hoc ipftim Romani ^noip omniu quondam in terrii belticopÃimi perbi hèt,beÃimt cttra ntceÃuate fufctpere, pcrinde effè e ameo bamo pifcan^cuuK abrupti damnum nuBa raptura peu fart poÃugt;Aut p aliquid attraberet^ int penfof tomen lucro amphoret ejjè.tion eà quod ni» MiSauidebeBi aut inchoandi occapoues expela» intu,aut ultro etiâ accerfamut, quod fua Pronte n^ taro iupo eit tut uenire confueuit- c^ÿin pottut pace quà mdtu poterimus feilemur(qute aUoqui noflro ta tio poruw perdurabilis eÃ) etiamp omntbtu numitt qnos odmmtfirando beUo 'mpimercnuu, ata eodem inert ficeremus,nobii nur coda Ãret- Nunqenim
quamlibet falix uiâoria td quod beBo amtttitur fenfarepoteÃ^
Cernif ergo Deorum,boceÃ, principubai trn eÃeuirtutef pracipuat er plane cardinales, qua bii tribut uerpeuhs numoratur, quorum unaqua^ fingtHaHmuntuerfummundum faelictÃimo copia cornu (3- falute implere poteà ⢠Primus uerpculut ptunam uirtutem requtrit,ut Dq,(tue magnates,[cu principes pra omntbut rebut Drt Verbum reueren ter babeantfCiufdemi^i doHores oibut nwdtt tueati^ tur ac^puehdt, inqutes,V/quequo iudicabitis imqta tem,er facies impiorü fufetpietis i Impi/ ct errotuo tumdoilrmoriiaMhoresaunq non coram mundo
' , IN PSAL. LXXXII«
er ratione trngniim ^Ãinutioium authorildte^ oi tmeat, inepte fenut cum mugneUibia multitudint tuÃnuare nouerunt, ut fuorum errorit ucnenum cr contagionelattÃime ferpentia probe conÃabilunt^dtlatentqi-Hamquema^dü Paulquot; inquit cap-e^ad GalâCum nihil Ãjci aut fiductaifi Df 0 fixum habeat, neceffum eà apud omtus hoief Ã)em ey Ãduciam Ãiam quintet-Hoc ipÃum hic uer Ãculut facies ÃiÃipere,autperfoni re/feäu habe re uoeat,ubt doârina nä anure uertlatis,fed in per foniegratiam eligitur,quoduitiuetiam dtuiu ludot ApoÃolitss 'm fua PpiÃola carpU 'm impijs.
Secundus uerÃculut fecundam uirtuten doeeb ut optimal leges fanciant,eafdemqi tueantur, ut ha rum admmiculo pauperes, calamitoÃ, erphani ae utdue 4 uiolentia miuriaq; deftndantur,fuiq; iur^ fiant compotes,fua iuÃa obtinitis, ne fÿcopbâtijf fy iniuria â¢tSv ^gtiAxcöv cauffa cogait* tur cadere,Ãc mquiens»
Ill Iiidicatepaupercmamp;orpha/ num, inopêamp;ægenûiuftificate»
Quad autettt adeoproprie (y notabiliter âmqt, iudcandos effe pauperes, mnuü, ejfe quidem ludl ces atqi ludicta, uerum fauore (y Ãudto anuctctf, , odto^ et uinditfl^ cupidme Ãre femper pronuncia ri fententiam,ita ut fepe etm cauffa iuÃa cognofea tur, licet Ãt 'miujliÃmi4â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â[(rtid
COM MENT ARII. lt;09
. Ttrtùuirtiu tertio doceturuerÃculo,ut fetttitniferu iniurùm,omnem^ urniacuiolentiS eoherce4t,i» malot ac facinorofot aninuduerttmt, gkdi/ acie atq; fieuitia flrennue utètes dduerfm im probos,ut conllet {gt;ax m rrpubSic Mtem 'mquit-^
Eripite pauperemamp;mendi/ ***â cum, de manu impiorum libera teeum,.
Superiori uerpctdo indicium nomïniit, in hoe tnlt;tnum,ut indicaret fupra de 'miuria ,hoc loco fe la ^ui de Moletilta, ttiim hts duobut iam paÃim oppri nutntur mbeOef ty pMperes- Qjiemddmodû uul» gw GermanoruM dicit ⦠Er thut mir gvttult und uwechtâ Hocefi,uim et 'miuriam mthi facit4niuru OW Ãt pronunciata^ luditij fententia ⢠Vis uero mt nu er temeritate ⢠Hice utra^ principi fubditis propulfandafunt-
km hi tres funt uerÃculi, omnes uirtutes princi p urn compleâentes, qult;t nurito dici poffuut heroi rlt;e. Qua ideoin Hercule, HeäoreetAcbtlgt; alijf^ herotbusitadiâafunt,tte^ nocelebrata,^uà d magnas cr memorabilesÃrages,cr cadespaÃint i« p«g»M adiderint,multos perimendo,fuam^ tiumagnitudineni tn beUisfortiter ac muiiter tefUti funt,quod ego noadmodum improbogt;AtquibietU oculos aperi,eunt^ uirum intuere,^ horü Deonmi
O j
IN PS AL* LXXXn.
^nutePimpfoboyuhotum itiiurù acuiolé/i^du» à ët effeobfldculOfÃnSdeprioriuirtute nipeuerbif Drt luendo lâ tacebo) botes lufarios Oâ flagitiofof tttbulones eopefcendo,botusci} cr miferos âb omiti ùiiurù de/êndendo,ic optimos mores cr pace ptf* ditionemfitam propugnmdo. Eiufmodi heros non UHUmpertmil^pÃernite^AchiUiiua Heâorem,lt;iiit alios inuiüc utrtufis gygantes t^herotii,fed mtdlo itltMiores Oâ Ãrtiores CyclopM deumcit,nimirtiin oês diabolos eu omni atttoru fitorum lerna extirpât radicitut-Et hic proÃäo animit nouem aniios te^u* tem ejje tuceÃeeH, et Ãde omntü fidem excedenté* ttt horum uerfîcùîoru/m explicatiotiem conclu damutftalt uiro ab his tribus diuinis offices atlt;^ m tninibtu,aitxiliandi,alendi, Oâ deÃndendi,hactrU nota imponendacffent^ut dicereturadiulor, paler,ac deÃnfor-tiam prtore uirtute, qua uerbi di tiùufùnHionè dtltgenter ^pmoiut, facit ut no paltci 3 peccatis Oâ morte liber at i falutê cSfequâtur- Alto ra,qua leges Oâ turn tuetur,omius fuos nutrit fub» dùoSjtanq pater fuos liberos-Klam Ãcut dtdum eÃt itiÃfaluislegibustlt;^mo quicqprsealterius iniuria tuto retinere poÃit-Tertia uirtute per quam d fub» à itis uim propeütt Oâ 'miurtam,deq^ malis fuitutfup pliciiiMidefindettslmbeliesae miferos, pacem^ retinent
»r.
COMHENTARII. quot;nbsp;âiw quot;nbsp;rtliiuttf, fit ut merito dtÃnferii nobtlitetier tiiulo^^ acequittsgeftetittfignta^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;â
Ewfimdi utrtulibiu prteditot cfifi oportebdt prwr â eafdem^ diligèter exercerr.Sed quid fit iqdi-Inomniprmctpum uitd dHtone^ plané diuerfunt eernitur, adeo ut tria fint uitta plufquà m diabolica, qua harum trtü diuinarum uirtutii loco m(cr prinei. P« regnant potentiÃime ⢠Mundut enlm peruerfiu c/l,omn» quoqi doter munera detntffà caelilut fèctt peruertèr-lta ^uo^; his diumis agit officqrgt;Nâ Hit ip/i prlMciper quorum m(rrcrlt;U potiÃanü uerbû Dfi promoMcrc 4/^ prouehere,idem omnibut mo» dis opprimiit, pra^andü audtendam^ prohibèt, fiflt;^nooîcrudelitatisgenere tnfeâÃtur acerrime, tuiiu fcco falfbt erroneos Q- peftiftror doâorer eu fidiÃtme audienter, nullis no ornât offtcijr,nulla nS tum«lanimitnifieentia,q^adnudum reges ludii Cr l/rael fwr i^o fictfje legimus ⢠Rex Arfclt;t$ CZ tiiM uxor lefabel oâuigentos jgt;phetas Baal alebatt quorum loco omnes prophetas Del eieilos agebant in exdtl(,adeo ut uni quoq; Elia tutus fu/fugij locM in terra nSrelmqretur-Nôfecus quoq^ haélenus fa âume{l,at^ etiamntim hodie fiert uidenws ⢠Vni » verfilm mundumMonachis O' Sacerdolibifsple» ntÃimum haitenus firre potuimus, c oî^ omnibus hbtralitatis beneuolenlia offieijs profiquifU
IN PSAL» txxxn« prïncî()ibM mjgnis^ procmbut diuitijt,opuleiilU Cr poletttu pitres euehere-Sed enim unicum lobt» uem Htii,itut Leoaardum Keyfer tolerare nun potâ ramushuias uerÃculi fentêtia utriÃima quod inique iudicettt,hoc efl,fuo ofjîciu peruerfe abutun tur f ûnpiortim perfonof Ãifctpientes, hoc efl, igt;»* p'ijs Ãunt[auorabiles,pijs uero extreme injinÃ. Ci* terum quit etiam hoc enumerare ualet quà m dete ftanda uitiadefîgtut,quâcrudelium damnorumtu thor/iltalispr'mcepsautdominui^quifuauerbi di uni ittfeâalione, tot animarum myrtadae pncipi* tat m exitium, priuas cm iterna beatitudine,ila id iftre opttmonequaq DeuStfed iuÃiÃime diaboliu di* ci poÃit'.quippe qui nuHa modo Deo coelu aut paft difam,/èd dicmottiorum principt Beelzebuborcind eediÃcat^eundem^Ãrenue implereflttdebQuSue* ro leuia cr nullitu momètt preccata alicuiui utritut mulieris erga tâti principis deîtüa iÃimanda Ãtittâ Qtjid enim malt,fur,aut parricida, âaut mcechus po teÃfacere ,à hiuc comparatü Ãierit,quod talis prid ceps flagitiofe deÃgnat lEtfanehocloconon ahttt agitur,at^ poëta lüe indtcat, Dat ueniam coruii ue xat eenfura columbas-tioc eÃ,a magnü et purpuird tif fitribut,parut fufÃenduntur ⢠A magnis parrici* dis Oâ latronibus,parui occiduntur. Namquenutd» modutn uulgodidtur, Virftpiens ttonmediocriter polefi
(
COMHENTÃRIt* m
foteÃdeÃpf re Jia ^uo^iuir magittt Mthoritalit potentu, uiliii medioere aut nwdicitm defigtut fenonpotefi.Quenadmadum uice uerfaidem me iioeris fapietiM aut utrtutis authorer efji non poà funt,lt;]uädo 'm tall rerum Ãatu cöÃituti fint, 'm quo ^n nià maxima quteq;facere debeant, Ãue ea bo* pnt Ãue malaAamquèadmodu 'm rebm htvmanis pioprobo^ pr'mcipe nihilpoteÃcÃe pr^clariitft «fiipreflantiits,ita nuHa plaga impio principe po ⢠fcà elfe ptrnicioÃor aut peÃilentior-^ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'
No» aliter quoq^ fecundte uirtutis exerdlio tcf pr'mcipe f agilur,luendo leget df tudtcia, miû
O'orphanii opitulando, aquabile iui reddêdo, Sifftiudmodti quotidianis experimentis, idemi^ cS oDintnrn quer eia abundediÃinw-Ctimpri» tnisutrohoc ufuuenire uidemui 'mià ermania,ubi pfincept pr'mcipi,nobilii nobili,ciuitaticiuitat im» pedimento eÃ,tta ut à altera part libenter tufle ue» ^^egere^alteriut tarnen impedimento uolit copos eÃe non poteÃ,cogitttrc^ uelit,wlit,miuÃiciee lotu eoncedere^adeo ut mera uiolentia, Ãrocia ac libido longe eÃiratiÃima regnet 'mter filtot hominim, nS fectitacà 'm Germania populiu eÃet a.vop.ttç ,qui ««e legibut,neq; difcipltna ciutligubernaretitr. Ae pene m omnibui officijt Oquot; ordinibut nihil diÃn « tmnii reliüi/m eÃe uidemfugt; Prmcept unit le^are
,t IN PS AV tXXXI!«
£^ftrein,f£d idem fum dedignatur eiiam mercato* â rem Cf lugociittorem agere- Similiter Cornet priif* tipem,comitem nobtlis,aobilè ciuit, ciuem rufticuf fupit exceüere.Pr^eterea feruiu hert, atKiHit donU* iM,difcipulutmägilbi,partesfibi arrogat- Qÿi* uiseSp/bnä Ãbi agenda defumit,lt;iult;efuo aioplä* tuit^ tult;li altter at(^ Ãbi uifum eà uiuit ⢠Quid autë ex tarn prlt;epoÃera uiueitdi ratione boni aut eequitt* ^isad miferâ multitudinè deriuetifftUidemus uti^â Et quistanto mgeni/flummi^rtedilm eÃ^qiati j^uoque uiliaiuit mimerare,aut digne po^ de» fcriberei
, Pd« modo tertia quoc^ uirttu à prîncipibiu Ãre tue negligitur,qua debebant excluÃs maleficifs iili» feros ab omni iniuria deÃndere ⢠Nulla malefic is ei' improbis hoibtu poena amplius eà ^poÃta,nutU lü fcipltna,nullM metut,nulla reuerentta^VerS fummt tarn inter ruÃteos, quam nobiles omniuuiciorulwi tia er mpunuas, ftimma libido 0- libertés qdlibet j(udettdi,eÃq^ plané res ad fummü deduéla, adeo ut Ãquit contra hec uel dtxerit^nS ntÃdétériorés red dantur t pluraq^ er maiora in contempiü er mole» Ãiamfaciant- Vident entmfctuntq; in tanta liceniut tsmnia fe impune facere, çy mbil non Mtum eu^e-
ÃOMMENTARIb . tu
firè lÃudtemptu imminett cuiiu propheté Amotmfuo Mticittio memtmt ,i»qutenf ,Malwn iempiu effe^quo etMmfapiem (itcerecogtitur.Nain tanta licenita 4 quoquam reprehenditur, tungia runt fe aliter, atcj^ à primum lüit iudicatum Ãt,^ito pailo tantam peccandt licenttam matorem fy ^te noremfaciant- Q«î uero h^c uita fieri poÃit peiar 4iit dettriorâcui emendandæ iwq^ loquendo neq^ (4 cèdo qucq afÃrri poteà auxilij-Tacetlir,m dief fia giilot peioref fiant, fi flagitiorum reprehetidStur, multo petores fiant- Demum in tanta peruerÃta ⢠te at^ matitia,qaî fieri poÃit at no oibm modis patt perettycalamitofi hominef'mdefinfiopprmureif tartEt kite omnia principum cr magi/lratua etdpt eaeniant^qui ita conniaentef tantte licentite nbsp;nbsp;inta
punitati occafione dederut, adeo at ei rei iä mederi ttuHo queant remedio,etiamfi maxime cuperèt. Sed breiu aeniet altquK,qtti banc nofiram omnis temta ritatis cr licentu libidtnem acerbtÃtme coercebtt, Ktiorimi no/irorum fcabiem, etam uulturinii aut kon'mis anguibuifricaturuf « Siqutdê fiimme tèpus eji,iam^noflra malitiacriniquttasomnem nudS excedit, adeo at fiiniculut ntmiitm tenfîif» tandem riimpi cogatur ⢠Prccor at Deuf fuis open firrt ^gtutm-Anen-
IN PSAt. LXXXIN
Hoc loco circa horum iriam ucrpculoriM cxph cationcm illud int^tuÃioitem uemt, quando^uideiii prater allot uiriutes DforuMi (it out tua^Ãrotu* tan. Verbum Deit eiufdemq;prtcontf diligenter pronwucrc,num qtioq^ idem debeant doârinot E uangelio contrarias aut erroneos Ãue buerefef probt tere,de^ horum authoribiu Ãippltcium Ãaiiere,cn «emo ad fidem ui adigendut Ãt ⦠Huie quoÃioni iM reÃiottdendu/m eâ-Prà icipio nottnulli horetici fuid fedicioÃ,aperte doceniet, itullum magiÃratamejft firetidum.Prietereanullum ChrtÃianorum in Mogt; giÃratui adminiÃratione uerfari poÃe - Uem mhA propriaram reriim poÃidendu e/Ãe,fed reliäif «tco re er liberis ,domum erfomiliam deferendoi eÃii aut oia habenda eSmunia ⢠Hj omtut omni prorÃi^ remoto dubio à niagiÃratibtu puniendi Ãint,utpo* te qui aperte legibusreÃÃani er ltiagiÃratibaf,ue luliÃriptumeÃRomt}-Neq;enim Ãmpluet funt haretici^uerumretnouas moliètetin KagiÃratits adminiÃrationem er ordtmem femet aigerunt ,alte tium offuitan Ãbi arrogantesâQuemadmodum alienam rem muadit, erlatro alienam corpus iugU lat,er maechus altertus uxorê conÃuprat, quo oii niiOo modo MagiÃratui Ãrendafunt.De'mde, à qui effent qui docerentcotra nouamabqaem apertu/di Ãdei noÃra i(rticulum,ceriiÃimis Ãripturarum te* Ãimon^
COMM ÃN TVR li. fff PoMiiijscoBfirmdtum,mq; toto orbe ib omnibüi ^hrtflianii conÃanter receptum er creditum : cui nfmódi funt lÃt,qui puer is in fidet fymbolo difcett* à proponuntur- Veluli p quis doceret upuam Chri flumiwneffe Detm, pdpurum hominem', perma â¢ieitq; aliumprophetam, qudinopinione,Ttira te funt er AaabaptiÃit ; neq; hi fèrendtfunt, fed tunquèm bbfphematores muniÃÃarij ultimo fuppli tio puniendh Nei^ enim er hi pmpheis faltem hie tefeos contagione implicatt funt,fed 'm diu'mam md itfidtem aperte blalfhemi ercotumeliop- lam pró Ãäo t/lagiÃratiu offictu effe quis negabit, blafphê Utatores mantÃÃarios punire,ueluti puniutur, qui â¢^Kgt;quiexeerantur,fà de turant, aut impie blaff hè ^tfttnt,aut probrofe maledici, out eontatijs imnuf deÃi'.aui detraâores improbi ere. tiüet nanq; dó ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fua blaÃihemia nomen Del dehoneÃaHt,pr0
^imiq^ famam coram mundo 'mfamem faciunt ⢠No ffc Ui 4 MagiÃratu punièdifuM etiam iBi, quieuii^ docent ChriÃum pro peccatis HoÃris non effe mor tuiim,fedcuiq; prodeltflis fuis fatisfactendumefi fegt;Nam nbsp;nbsp;hec aperta eà blaff hernia, nbsp;nbsp;'m Euati
helium contumelia, prorfusqi communi articulo co trarta,ubi in Ãdei fymbolo ftc oramus-.Credo remif ponem peccatorii, er W Icfum ChriÃum, qui cruet fixm amp;nbsp;nwrttnUfafcêdit cre-PTdier hot, quicii^ - nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P
⢠IN PS AL. LXXXII« docuerit ourtuorum refurrrüionem uanant efft/c uitam ^termtm er inÃros ejje fabulam, ey pmdet fiäei noÃrlt;e articulas commenta anilia el]e affvni ueritfUcluttapud ludicos SaduceitCr cx philo/öphlt;gt; rawi [eflis Epicurcifacicbant, quorum hodie quo^ fapicattbiu permtdti emergunt,idem confirmât nondubitantesâ
Ad hunc enim moduin nemo ad eredendS quic^ eompcüitur^tantum ipraue ty falfe docendo, amp;nbsp;contumeliofe blaj^hemando retrahitur,quaratiót Deo ty CbriÃianis juam dodrimam (y uerbum firre mtitur, iy htc omniafub eorundè tutela,i/m^ eontmuni externarum reritm communione in Chri fttanorum di/}gt;endium moltri (y conari uelihClÿi^ potius eo abeat impta (y ne farta fomnia fua doÃit* rui,ubt ChriÃtani nö funt-ttam quemadniadS aït^ ftpiut doeui,cMcunc^ animm eà in aliqua Repubâ cow alifs ciuibiu uerfandi ey degendi^ iÃe ciuttatif legibift pareat neceffe eÃ,operam(^ det,ne publKd iura uerbis aut re uiolet,attt rejfuat^aut « iüa eoi» mtnione qitantoatu abeat ⢠Ua legimia fandos pt tres m ConctlioNiceno Ãcifj'e,quamprimuillisau* dientibut Arriattorum dogma legt captum eÃ,om nesunanimiter Ãbilabant, neq^ audire dignabaitf tur, ttuÃam tarn impiit dodrin^ côfirmatioaem aut re^onÃoitem adn»ttentes,uer(im citra omtum dt* ^utatuattil
C o MM ÃN T A R U. »14.
ÃiuMioium eiuf authores V af/ertorfs Uflud bUi Ãihcmjicres manifi/larioi codemnabad QgwctM lAefes H» le^e fua oëf wi Dcm blaÃ}h(tgt;wt,4tg; adeo omnrr rrroitfdrum do(ïrmnra/m authoret lubet U pidtbutobruh Ita quotj^hic preliXii dâfftutaiioni* bw mmimf agendum cenfeo, uerum indiâa eauffd Urn aperle blafphemi eödemnandt funt, uelutt Patt liM q«ocj; T«o pr.ff«pif : Hif reltcum hominem pcà «num d(^; alteram adnwnittonem deuitandum ejfe* Ttmotheo qucq; fupcruaeaneas uerborum pugnas C difceptattonef intcrdixtt,cr quibut nS altiu jru duiconfequitur, ^udm quód audicnttum ammcf perueriunt ⢠Siqmdem etufmodt communet fonw Chrillianifmi articult, idm lt;jn/f pZK audiii difcuÃifunl, wcj; non affèrtiztr conclufî, nimia fumfcnptur^ teftmonqs omnium Chriftiaito :» ââ«»I lt;gt;))#«ÆÂ« cr approbationc confirmait, tot mi raculorum fignis atq; prodigifi approbati, tan^ to martyrum fanguine obfignati, omniHmlt;j; dó äorum fenptiscrtcftimonifipropugnatt. Mant pliiK nullo magifiro aut propttgnatore,feltcurtofii inueftigatore opuf babeant â¢
gt; TrrtJo, fi ref ita caderet, Luther^inot Prf* piÃa(,ut uocdnt, b) una parroehia,aut ditiont dtfà fidere, iu ut altert alteroffuper aliquot articu» Im pro contionitw wjjMdfrrnf, planeqi diuerfit
' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P »
IN PS Al. lxxxii«
à ocerent, ulnq; parle fcripturæ teflimon^s ttiii l uolente, banc profiâo dijjènfionem lubens non firrem ⢠fit mn tjuiäem Lutherani tn tali pugitti deherent tun grauate cedere cr conticefcere, fi animaduertercnt fe tun libenteraudiri-VelutiChrt ftutipfetHatthitiio» docc/ : luq; permittere, nt ad prlt;edtcandtim adigerentur,pcut tpfe facioNft^ en'm diffieultcr autgrauate cedo crdeÃ/UtHbi* cunq; inuitoi audiioret effeperfenfero- Natnad ea guotj;,gu£ hafienut pradicado or fcribendo inuulgauimuffimpulpet coadi acceÃimusâ Qÿà d fi neutra part nolit,aut potiuf officij gratia non pof ; Ãtalteri tacere O'crederet turn ego Klagifiratni fiiaÃrhn.ut utriuft^ cauffam cr argumenta cogno* feat, ac demum utra pars fuam doHrinam fcripttt» r£ teÃinwnijs certam ac planant facere nequiuerit, ei imponatur Ãlentium * Veluti ConftantmimVt^ gnum ficiffi memoria prodittim,qui probo praÃâ Ho feu praÃdi fuo hoc dabat negacij, ut Athanaà wnty Atrium uiciÃimaudiret, tteq; non utriuf^ eau/fam cognofeeret. Nf lt;J; enim ex ufu populi eû tolerare, ut in una Parrochia dtfeordantes doâri* na feminentur in populum,Ãqutdem ex his detnium feHa oriuntur, (g-faHiones at^ diffenÃoneSfOdif, inuidiac^ magna fecum agtnina trabenteT,ctiain Ht mcrnÃnegociis*
Quarto»
co H MENT A RII. iiÿ
q«4«o, ubiuerononnuHidiffcnferint muluis (onuilijt femet profcindentei eiufmodi arliculorit ifferendorum aut reijcièdonm gratia, quoi utra^ pars confiietur nuUa (î:ripturlt;e authorttate,fed folo ufu et cottfuetudine effè receptot, aut humants tra» ditiontbuf extra fcripturamîtitroduHos,ueluttreli gioforumcorons,aqua confecrata, berbtbene» diiîa, horttm^ Ãmiles articuli in EccleÃa tun ik» telfarij,quos miracults, neq; mlt;ir/yraffl fangui ne confirmatos ejjè confiât ⢠in his tnquam frutolt^ lâttw rcruw difjenfwnibiu nulllt;e prorftu altercation «es pro eontionibus tolerand^ funt, fed utriq; par iiul quiefcant imponendam filentium. Etenim qtdequtdfcriptura uerbis tun adprobatwn efi,eiut gratta pr^duatoribiu coram populo nuÃo mo* doaltercandumeft, fedfcriptura diligenter incul canda çr exercenda efi ⢠Siquidem pax cr chantai loHgo mteruaOo omnes cicremonias anteceUit, uclu ti ipfe quoq; Paulus affirmai,pacem omnibus rebut antefirendam efiè ⢠Efiq;prorfus noChrifiianuntt fed impiwnt ,fipaxcr concordta pofiponantur âclt;e remonijs' Q^ôd fi neq^hacratune componicT compefci poffunt, tuw et parti os comprimatur gt;nbsp;cl (fit fcripturte tefiimonitisncierenumas tanquim ad falutemconfequendam mcefiarias affèrentt,ac filttn phciumconfcientusdlaqueareftudenti-
P »
I N P S A L. LXXXlh
. Cflerum quùquid 4 me de apertis cr pubbcif pritdicationtbui diâume(i,hocnud:o impetiû de occultis conUonibut et clancularijt cteremonijl diâiiw uolo,qult;e ntdio nudo ftrenda tolerendd funt-Altoqui qutuKapud animuinfuitm, quad uo* Ifl credit,à noltt audtre Deum, tudut DuboltM ⢠Porro, certos fcriptura irticulof, zy publice pro (outionibiupriedtcitHdoi,0â dornipriuttimfttini* hit legendot e/fe Ãatuo gt;nbsp;Nam his omntbut nemo 4dcreiiendûcogitur, uerum EccleÃlt;e pro/Ãeätif» efl,quo mintu i perfinactbut tüis er contumacibtU 4oäorculis feducalur, adhtec pradicatortbuf claHquot; fularijt fuie mcerceptte ZT fubuerÃe technte er md (hin^e,qut neq^ uocati neq; miÃt à quoquà m furfuim (fc deorÃim per domos cur filant, dolofe çy Ãaudd tenter arepentes, fu^q; doärin^ uenenum priui emittentes ,qiiim parrochiuaut Magiflratws hoc pibolficertt ⢠Et hl funt illt fires zy latrones, de qui (ftu Chriftiulohan- ip. loquitur,qui in aliénas pdf rochus irrumpttnt, inq; alienam mefièm non rogd ii,falcem mittunt, ufurpantes officium, quodipfis
_ Cfimmtffiim non eft,fed mterdidum.
, H/ profido cuiufuii ciuii eft, quotiefcunqi 'M tiufmodi animarumfiiremautlatronem,hocefi, qngubfretn preedicatorem mciderit, priufquim eun dem dtsdicrd müfiocere permtÃrit t [uo biagiÃri» ui
c o M M ent A Rib II«
fui,autparrocho mdicare. Qttod fi faciendam ueglexerit, feiat fe tanlt;juà m immori^ertuu fuo Ka» giÃtatui aduerfui pritÃttum tufiurandampeecafa f^i i/ufuperutfutparrochtcontemptorem, cui ho »orn« debet, contra Deum egifje, iamc^ eiui ma» ft authorem extitifje, inc^; noxa exiÃentem und etim pradtcatoreclanctt}ario,fitrem er tatronem faäumeft, fjcut qutnquagepmus Pftdmiu de ta» f tbits fitgitiuii üquot; occultis pritdicatoribut loquitur-^ fnpio aüt dixit Deut : Qÿtd tibi ut enarres flaiutti â*â*lt;» O'affumoi faedut meum piperostuumtTM uutemodtÃt dtfciplinam, erproteciftiuerba me« poà te ⢠Si uidifti fiirem, fitrem animartim intel» f'ê^, de quibut Iohannis deeam, O'complacutfti ftimeo,(ycumÃrnicatoribiu, hocefl,cum fit» pffÃuiopf o Hicrettcis, portio tua ⢠Os tuu/m mi Pfli 'm ntalum, er lingua tua eoniungel fraudem ⢠Seiebis contra fr atrem tuum, loqueris contra fr» lium matris tua; ere â¢
QSod pÃatim tam âmde ab initio Kunizero er CaroiÃadio tanta hcètia in aliénas domos o Eecle patfraudulenterferpendierrependt permtÃa nS effet, ad quas à aemtne miÃt uenerant, ne^ à quo^ uOum mandatumfrmet ingerèdi aeeeperat, omnis hec mfferrima iragacdia facile caueripotuiffet* Ãiÿôd aitt ipp quoqi ApoÃoh tw/lo aliénas donta
P 4
IN P sal- LXXXIh
er prttdicitjji legunluft hoc iuÃi facien ^int,eraatqi ad hoc ordutitti, uocati Z}quot; miÃt, ut M omnihuf locU adnunctiiirèt Euattgetium, peut Chri fltutpfeducbat: Euntesinuniuerfum mundum^ pritdtcateEUittgeltuMi omtit creaturlt;e* Poà uero ApoÃolorum tempora, nemo idem ApoÃolicum fitaitdatumhabutt, uerumeui^; Epifeoporum aut parrochorum fua EccleÃa deftinata fiterat, iiuü tdeo Petrut i. Petri f ⢠Cleros,hoc eÃ,portiones M piinat,lt;iu6d unicuK^ pta popidi pars commtÃa Ãt ⢠ÿuemadmodü Paului idem quolt;^ Tito fcribit : ^uip pein qua extra fe nemo ahenut Ãne eiuf permi]fi ^â uoluntatedocendimttnui ÃbiÃimat, Ãue ilbul fiat priuatim Ãue publice ter ne quit t entere talent audireÃiÃuteal,fummo peruulucauendum eÃefiul deo, ueriietufmodilatronisclanculariics machinai fuoparrochoprodataut MagiÃratui^
Vfc^adeo uero ddigenter hoc cauendum CJquot; Ãf uandwn exiÃtmo, ut neq; uUut quamldtet integrt* tote uitit probatui fÿquot; fyncerus parrochui ettam in altcuius PapiÃic£ fefla aut titeretici homimis Eccle pa populo pritdtcare, aut clanculum docere debet, (itra lüitu aÃeuÃoitem er uoluntatem, nec^ cnim tl It hoe demandatam eà Porrà ,quicqutd tM mandatii ttobis datum non eÃ,hoc mtermitteadum eÃ- Satis fitpcr^ efl quod agamusjtld quod fidci ttoÃr^ â nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ditum
à o M M E N T A R I I. nr
Atcmt tà ,ficerinMs-Et purum prodffi ^uà ddiâi» tlt;mt fOmiuiC hriflunot facrrdoles effè-Hon infi* ftor,omius Chrtflum facerdotes funt,fed non om^ tits pisrrochi i Nampr^elerqudm quodChriÃianus dltquis O' facerdos efl,peroput eÃ,ut officui quo^ delegatum habeat, cr eccleÃaflici muiuris J^âio tumÃbicreditam-Siquidemuoctitio officijobea «ndi nudtitum, pufrochu/m nbsp;nbsp;pttedicatorem fokt
tonÃüutregt;C3iiemlt;idmodu Ãen poieÃ,ttt aliquis ct Uù,aiu pkbeiui literarum perilus Ãt, ftd non tdeo lt;^^or eÃ, aul in fcholis docendi duthoritittent fui tntret, aut docêdt officium Ãbt arrogaret,nifi prius uihocuocdtusÃt^
Ethicqutdede occultk er clanculatqs prtedi eatortbut memordda duxi,quorri iam immodica tur ba paÃitti fe in pr^dicandi officium ingcrunt, oma ncs panachas er ^âiamp;Ãtdtui monendigratid, ut haÃe diligenter obferuent er caueant, populum^f ferio admoneat : prMpiantqi,ut etufnwdierroius V nebulones tucifiigdi omnibiu modis deuitentt iuetfentur,er Ãigldt ueluti ueriÃimos Ditdioll apo flolosiet ntÃccrttÃtmii litcrii ,bom»nani^ teÃimo nijsuocationè fuädDeoin hoc munus acceptam probauermt, feq; in hanc aut iHä parrochtam «i pradicandü miÃos uerkargumentis mduauermt, |u^U4| admuièdifuut, tue audiêdt: tMietà purut»
P f
IN PSALMS LXXXri.
EtungeUi pradùare ueHnt,lt;tut meri angelt Gi» hrtelet de ccelo uemÃinb Si^uidè Dein nthtl à guo ' guà m guod proffru eleâtoue aut deuottSe fufcepli efl^pleiliturjed uult omnu fuo iuffit o- uÅati* one fîeri,ctm prtmis itero prtedtcandi officiü- Sicul Pelnit in^uù » ⢠Pétri i gt;nbsp;Ãlud prius noueritii, nS tioluntate hontmii aÃatameffi olimprophettatiit fedà Sptritu [anüoimpulftjocuti funt fanâiDti lioiet ⢠Propterea nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Chniliu f^iritibtM immüdit
toquendiliberhiièpennütebitt, quan^fildiDetip* i fim procllt;imibît,ac ueritatê loquebatur ⢠Nolebtt enim eiufmodi prtedicSdi exempla Ãne uocatioe cà tedere'läergo qutfi^ fèdulo cogitet, quod fipredt* care aut docere antmu itiduxerit, priiu uoeationeni fuXplanäfaeiat,et à quo miffin td madatt aceeperlt ' indicet,quà m tantivm adgrediaturofficij, aut qme» fcat et taceat-S'm tacere »olttjum Magiflralur etuf modi nebulonc reäo mag^ro copefcendum obijci* Den Jien^ at,nempe Auguftino- At^ hoc tandê tOi iure eue» ,
Mt,ut qui certtÃime feditionem moliebatur, ahquH monfiri aient er parturiens 'm animo, quod libeit* ter obfielrieante populo pepertjfet â¢
DtxeritÃrtalJe hoc loco aliquu,ita mthiobijete do,Cur ergo tu Itbris tuit in lucê édités 'm untuerfo mundo doeer, cu taniu VVittemberge prtdiator 'Ãf {Rej^oitdeOfÃiÿpdiludoceOtequidiniaiq hbè* til
, C o M M E N T A R I I. uS
tâ¬r/ic{,atq; etiänü no libettr hoc oturii fu^ro.Ve rS ad hoc ojficij fub initiü uolès aolcs altorü coaüu adaâuf er impulfiu fut», quSdo facræ T{;eo/ogbe Dofior creabar-Aiq^ td iClatis, Ãalim ut Doüor M publKogyinnafio,cr ApoÃoltciv Ctfartt mâlt;U (t authontate i)tctpteb4,quèadt)wdu hoc ipÃum Do âorêpofiiuratûo'lt;ifl^êlt;KÃlt;^oc£di officiû deett, (orS oibiu fcripturatii mterpret4ri,cr docere quof librt. Qho Mi offutOfpofteaq eo pertraâiu fum,4â tiuniÃrando ettâ hodie perdurare et uerfaricogor , 4 ^uo etiamnu falua cofcientia tergiuetfun aut me
poÃum,quanq ob bocipfum Romanui Pontt» * dut Clt;r/dr omnibut dtrii me deuoueât â Nd quoi lOorû mà dato et uocattoeyM Doâor inchoaui.m e o proÃäo quoad uixero, mihi perfeuerâdü erit,iult;^ «Ho patio HJ poÃerü tacere queo,dut à fcribèdo cr dotèdo de(inere,ueluli no muttut ueHm^ad quoi ei fcribèdidefaiigatioe ethoim mirtÃcaet 'mtolerabi It'mgratitudieuehentèterprouocatut fum- Qnanq uero à theologtci ordittis aut proÃÃtonis Dodor no eÃ'em,aUamc légitima ecclefite uocatioe pr^dt* coloré me effè cSÃat, qua authontate meot fcnptii doerre liquide potuhlà à altorü plures extra meà ee cleÃam [criplorü meorü Ãtere cupidi, meq; pro tlUf çSmuntcadis rogarüt,his detugare no potui,ttec de bugt; Une enim ratiotte me iiequa^ i« muniu do(cdlt;
IN PSALM* LXXXri*
iageÃi,itut inuitis me obtrup, ne(à ab Mo uitc/uäiit prcctbiapoÃulaui aut cotttendi,utmealegeretilâ Qäemadmodu alij (^uoi^i probate uut O' fyncer^ doHrinie parrochi o prlt;tdtcalores libeÃos fcripd* tarut,quibui m toto müdo paÃim docêt, ne^; lt;}U(it guà madfuoritmltbelloruleâionem impeUunt iiid adigunt ,»ee ita dolofe ferpunt o circiimeurptät, quemadnwdwm ilh perdtti erronés folent facerti in aliéna officiaÃne parrochoru uoluntate er tniffit femet mgcrctes,pd ceriü habet mandatu amp;nbsp;officiütquibus ad prà dieSdû o pribèdu adigûttff â¢
Quod P quit mihi adhuepergitobijeere, taltf blaffihematores non effe puniendós, fed dimitten* dos, quandoquidem lud^eos paleremur\qui non di tendis modK,Chrifliim er matrem eins, o ottintl fanélosblaffihemarenttO doélrinis ofermoiii* bus {Kepgt;ondeo,liuius futeblaffihemiæ etiampot nam quotidiefuffierunt, quad extra ChrifltatwriM communtonem maneant, nei^ 'm üOius tnagiffiatui fiinäionem ueniunt-Neq; eorum toleratur blaj^ht mandi hnprobuas, Ãaperte coram homtnibitf in D ei contumeltam erumperentimulto minus hoe ab ijfiem toleratur, Ãinter ChnPiaiios 'm mantfiflo pr^dteandt officio, aut clam'm angulss docendo, tdem conari uelmt : quemadnudwm hofee uenernt* tffiimos erronet faeereuidemwt qui fua blaffihi» ma(r
COMMENTARII. â«9
Mü ez contumelio nufquim uolunt credentium iitti MOS co»tiiminlt;tre cr inficere, quà m inter eoi quà bitpiiZ'ittcr ChrtÃiani funt. Adh^ec iwn tanquà m lud« Hl/» abieâi coram mundo effe fuflment, fed omnium praflanttÃimi effi lt;3- dut contendunf* QHodÃeö proficifcerentur, aut ibi manerent, ubt nuSi CbriÃiani habitarent, aut nemo tÃoram audi= fft blaÃ)hemiam,ueluti lud^ift um permittendu eÃi fel,ut bla/phemarent, fuoiq; nantas plu/quà m coHs tumeliofis,montibut Oquot; fy^uia inani Ãudio la^a» rem, aut potaa in abyjjb maris ujÃiam, aut in ar» dente camino â¢
VretereaÃiturum eà Ãrta(fe,ut aliquis nimiim ftpiens uidert Ãudens,itamihtobijciat,me hac tn» flttutione tyrannos,qui infeäantur Euangeliü,pri» mtmireäeinprofcquendi propoÃto confirmare^ tnaioremc^Ãeuiendi ÃneÃramty ianuamaperire* HamcbmEuangeliumnoÃrummeramputent ef» fe hareÃm blal}gt;hemiam,iam primum femet bit mgumentis ornare fe Ãudebunt,diätiri,conÃientia er ojÃctofuo horfum fe adigi,ut nos tanquà m he» reticos er mi Ufi-iMIcm bla/phemiam fupplicto affi tianttS-C' Re/pondeo, Quidegoiflamorori Si tyrannorum gratta neceffdrite inÃruätones nobis intermittenda effent^ um duditm totiiu Euangelif traHatiomihtpoÃhabenda /iaÃit,Siiufleegerin^
IN PSA L. LXXXII»
haMunt aH or am fuorum ftrtemia ⢠Siquiden (ro* teÃitte flat etum 'm externii rebtu admmtftrai^if » ueluti omntbut compertum efl,omni animt libidint iibu(untur,ul aliitobftnt ty ohflcnt, quodadeofiii rum fiteru,Ãttobii nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;freer mt tmurium^ eumdf
ârinam noÃram per'mde ut c^ect non uideant, (t Uf tuu 'infant cr mente capti,audire neijueant- IM Rfg« «troy prophets neci dabjtit, neij; tarnen ab id lex de pfeudoprophetis lapidait* dis abroganda erat aut calandafacile mibt tanuit perfuadeo probos tAagiÃratus cr Prmcipes iiikd * afluros temere, ne^i de quoij; fumpturos fuppli* cnvmt nifreius catijj'ampruu diligenter eogiteuf* rintfCunda^; argumenta,guibus blaff hemt eoarÿt entur O' eumcentur,explorauer'mt atejj perÃexe» rintâSed de his hadienios ,täiterum ad Pfrlmi inter* pretatioaemregrediamur^
V Non cognouerunt ncQ; I'ntd h'genc, in tenebrisambulabunt, mouebuntur omnia fundament ta terræ,
Hic uerÃculus queritur,o inquit Deos, hoc eÃ, Principes fuartim uirtuium o offic'tj nullam ratio» tum ducere, fed hit poÃhabitis plané diuerfa uita, tu Ãtprd dtfrum eÃfpcrpetrare ⢠Vertrni taataflaff
Mim
COMMENTA RH. no
tiä impum no auÃrent, Ã^uiden Dem hofce in exi tiam pf^apualorui eÃ,ut crudeliter ruant in pr^e* tcpftqualibet Ãcuri fint antmo,»eqi hoc Ãiurücre dantfpriuf^fuo malo experiÃtur ⢠Quinetü fiAfan Hare audent eS,^ui hoc aurtbut ipforü inculcare au fm Ãerit,Ãre ut findamenta ierree moueantur ,attt totruà t-SentiHt en'tm firmtter fe Ãdere,t:y infraäa poteftate fiÃultos efie,cr ^uemadnudü textui tpà ^oijuiiur^finJamêta terrlt;e uocätur,hoc eà peiree ac ^epidesfipratjuos terra ac ditto findataquieÃit ⢠t^äÃcui ChriÃtu in regno fio lapis angularis, Ãu
Zr findamètû ejà perhibetur,fipra quod Ec tlefia adificata eft, zy cöfiÃit mcScufia, ua quoe^ qutlibet Princepf aut dominus Ãite terree, aut popu ^âÃ^pis angulari5jÃ,lt;ttlt;]^ adeorupes finda» mentum. Qu^e lóquêdi ratio inÃripturis ualde ufi tata eÃ,quit Reg« er Principes petræ uocantur et Mguti, ueluti Efaias Rtgem Aegyptifipetram po* puli nominat,cy fimihbusappellalionibus^
His itae^ uerbis apte tangit ittoram fidueiâ dtlt;^ Ãwiam, zr inquitadmodS minaciter. Et fiadhuc firmiort muntti efiètis prafidio, aiq; ad unum om» nés n5 nifipelrie efietis, cr findamenta terne,ego uos dffuam,ati^ deteâos magna ruina preecipUabo inex{ttti,iiaut uobiscadendüzrpefjum eundum fit â¢Eifiquis hoc loco etidueteru h^orwum moa
ÃN P S A L. LXXXK«
üununtit wfpexentjtum uertÃimu effe comperielj quinpotenlercrcrudcliterat^; etiam immiftri» cordtter Deut impiof tyrditos, improbos Keges éS Principes pr£cipttdt,tafldt,dgit,rutt,euelltt, tüdtli proHernitfdc à jlirpi recifbs omnt credulitdtis re deudÃttl atlt;J; eximguit ut huitu uerficuli fenteH tid uerd fdcidt ,ctti fidè habere noluM-Lege ueTo i* /icrw lileris Rpg ⢠lib- et uide quibus modis Regtf Hieroboa, Achab,\ora,OchoÃd,et fimileS extirpa Uerit-Smiîiter quoq; GentiliS Ctefares,Iuliü,lJf^ nè,DoMitidHÃ{,aliosq; innumeros- Qu'metiam »»⢠Ãrd têpord hdrû rerû multa exempla fuppedttdrêti fi quis animo cociperet aut animaduerteret, uerv/Ki tÃa omnia obliuione obhterari palimur, nullà harn reru rattone ducentes,cogiturq; hic uerÃculut pt^quot; petuo apud Principes itoÃros medaxefje, dotttdH emendabili mslo eiM ueritatem experiantur *
Eiufmodi pr^cipitationè er deieüionê 'inde m renlur,inquit,quod nullius falubreconÃliuaut »» niiionê dignêtar accipere,nthil curent,nihil cogiti fcät,nulla re moueantur,fed 'm tenebris ambidit-et hitc funl tria lüa fuperioribus uirtutibus oppoÃtaii tla ⢠Primu, quod Verbum Dei, ne m'mimo quidelll uerbula promouereÃudeant, modohaberèt quoi ueÃent, ubicuni^ Gentium Deus aut Verbum eiat nantret, parum laborant* Q^d à Deus eÃt conteitditf
COHHfeN T ARIt «i fontendit, ucrbumq; fuum promotum ac proua Ãum iri, hoe ipfefaciat : longè enim alia négocia, nojlrts ineSburtt expedtenda principibtM, ^uam «t hancofficif, unrtutum^fuarum cogitationë tjueät fofcipere-Adhac mtantum Verbum Dei itegltgittf ut non tantum oeij fumerenty quad hüic faltem dKà diendo cr difeendo impenderent, ut nofjent, ^utt «Ifet- Et tjuod adhuc peiuf efl nbsp;nbsp;fceleratiui, mfe^
Santurf nbsp;nbsp;mdtSa caulJa condemnant, adeoq; letÃ
ter^ diffblute agunt etufmodi animarum perdi» rtwf, ac bonif pnedicatortbus per'imendis cr oen cidendii, ijuaà luduf effet aut iocut feemeuf, homè «et adeo crudeliter cr ^nima et uita priuare^du»-ratione deince'pt ol^equium Deo praflttiffe uoliit^ï âSecundum uitium, lt;}uód neque in externis rebiti, . admimflrandit uigilantium MagiÃratuum fùngann tar officio,miferof cr calamitofos hoimnec ab ins iuria cr uiolentia tuendo lt;â Ac non tantii hac in par : f*' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;negligenter, uerum infuper oms
nibut etiamplagis cr grauamimbut fuos fubditos afficiunt, ui CT iniuria multifariä opprimendo, aut conntuendoaliffidemfacientibut Net^ tamè quif* pradicare audet, hoc effe iniurium, ut hoc ci tiiu ad pcenam maturefcant ,fuam iniquitatemoni nftiM ntodw comple ndo-
» Tertium, quod in tenebrifambulent,in^iDeo:t
I Q.
IN PSÃL. LXXXrf«
rww Ãtüu er officto ita uiuant, quap ÃbifffliMti4 fent, non fecuiacfi MagtÃratus fiiniliönem amp;nbsp;P tentiam non in altud effent conf xuti, qiùm ut friant utilitatem er honorem, uoluptatem dinem, pompom er inf ^lentiom qiMritare treere deberèt, necuÃa in re cuiquom obÃriamp;i 4â fent, feruiendi aut opitulandi-Et hiec demum nterd mundona cà uita cymmerijt tenebrif longé ohfctt^ rior, in qua conÃituti, ignorant quid rerum agoi^f Mt agere debeant, uerum ut citci mcedunt,quitoii tum fentiendo er palpando monibm fua regunt ue fiigia. Pari modo hi quoq^ faciunt nihil nià quoi (orporif fenÃbtts perapiunt er uppetuiU,facte»o tes,neq; ultra profftciut,quidfuiojÃcij parteteXf gant- fdeo ueluti meruere corruèt, etpeffumibui profligati er euulà Ãtndituf-
Neq; uero iniuria humanui ommutinuÃtatotttâ rore conÃernorideberetautconcuti^audient quO^ letudiciumtumqui fermo mcaelii aduerfm eiuff modi tyrannos tadetur. Siquidem hoc uerÃeuloÃ* gniÃcanter admodum indicatum cÃ, quad er Df 0 rt corö angelis eo in honore habeantur, quoi Verbi diuini contempt ores er perfecutores dicält tur: pr£tcrea non ntà temer arij cx omnibus modu mutiles principes, qiaq; caeiÃnt, er in tembrü ambulent, ty- bfeui prsecipitandi in cxitittm ⢠Eiut
tOMMENlÃRIt Ui fMaamp;-fermlt;mi!ccelumeà refittiÃuHltmiCuiuä terra repietur,huitts uerftculi opera er prit fonw. Verumenimueroaduerfuthttc femet Ãrti Vf eraffa mcredulitatemumeruntf ^u^cor plu/^ SâMm marmoreum üâ fèrreum caput tpfis fuppetà K» üa uteiufmodifermonibui no» tnoueätur,fed ^gnofaflu ZT animi infolentta fttum expedata m *ijciwn. Sane uero,permittamui eos ijuoque firri ^ffto impetu ad diabolum, quando non alia tan« fopere Indore uidentur-
Ego dixi Di) eftis, fi Iq exedz fiomnes»
Kocipfo loco teflimomunt appettationif ponitl *â¢Â«â» qua Dif uocantur ZT fnnt, quo nomine confia Center in[olefcunt,non dicettdis modif ob potefia» temfibi traditä Ãrocientes atq^fuperbientet-Non ^tgat ipfot effe Deoj, ZT potefiatè habere, quoi eqitidem uerum eft- Atqui hoc perabfurdian er tur peeÃ, quodnoncognofeant, undeacceptam pote fiatem habeant, fed ea perinde abutiitur, quaft à fe tpÃf accepiffent ,eam^pro arbitratu fuo ut ueliêt ufurpare poÃint, qutppe qua neq; Deo neque ho» .minibut feruire debeant,uerum Ãne Deo érfupra Df«« per omnia Dij liberrimi eÃe contendunt* lii^ergo^loeoquodillorumtemcritatiet x
IN PS At- LXXXir* itrrogantiie oiijcidt CT dicat,Eguidem prc^fcdlf Dfoj e/fe uos, (y poteftate accepta rerum pottri, ^uà m uero prompte nbsp;nbsp;cito hoc perdidiciÃis,
â percepiÃist Quandoautemcrittuddifcendum«» bis proponitis, quo authore er largitore hanc p^ teÃatem ZT huius nominis appeUattonem accept* ftisf vbi uero ego manco f Vbt mea pnecepta qu» uobis dedi, ueÃra negligentia reHnquuntuTâ Cofl* flat enim uos iÃa non prlt;ecepiÃe, uerum ego, eÿi inquam, dixi uos Ceos eÃe. Niandati nbsp;nbsp;uetbi W*
authoritate DijconÃituimini Gf ordinamini^qu» in Ãatu eadem uos quoA conÃeruat cr retinet, neti ueÃrum ucrbum, non fapientia ueÃra nec^ autho* ritas- Vos per Verbum meum Dij fa£li eflis, quem tidmodum omnes relique creaturlt;e, nec^ ueÃra o* per a htecdiuinitas uobis cotigit, neq. t)ij nati eÃit, ficut ego. Quod fi ego illud non iuberem aut pra* cepiÃem, nento ueÃrum unquà m Deus eÃräutefl fet- Siquidem mea cà omms ea potcntia, magiÃrth tus officia, opes, honores, terra, popùli, breuiter omnia qu£cUnque ad hac pertinent- Ego uobis iÃa poÃidendatradidi, uos nequaquà m paraÃis nbsp;nbsp;itu
petraÃis- Verum tOntis acceptis gratuà o muneri* bus quà m grati eÃis ac memores f adeo ut me uni cum V erbo meo contemptiÃime reijciat'K,'fy pret flss nullum Geum eÃe exiÃintatis.- ''2 'â
* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;QM(Ã
COHHBHnRH. r f tx,
/ Qttidf inijuiunt ,noitlt;tgnófcereinus hitcomnù hox habere tua hberalitate cr mutuficètia, te^ pra Deo tioÃroreligio/iÃimeagtutum cokremus^ Ab^ fit hoe crfaccffà t 4 nobis procul, lt;juod fi anttni no firi ituuâionem alijs argument is exploratam non hohes, fab:cmtitulosnojlros mtuere,quibus hoc ipfum aperte cöfitemur er iailamus. Noj -N-D« grlt;tfMrfx N- No^ N« DfJgrutM princeps N-Nos ti- Dei gratia dux N* er fitniles- Hie inquä,audis houd dubie noÃros titulos,glortari poteÃatem no» bistraditam 4 Deo accepiffe nos-Quid ergo plura 4 ttobis exigis^ Audio cr fateor uerba uera cr boa gt;i^,qult;e principibus in titubs ufur panda fint^
Verum ad hoc quoqi tmhi uelim ref^5deas,nuin eiui popub noticiam quoq; habeas, cuius propheto tnembut his uerbis. Populus hie labijs me honorât, tor autem eormn longé efiame â¢Et Chrifius Mata thM feptmoteÃatur no omnes regni Dei fire par ticipes,q!!i dixerint ntthi,Domine Domine, fed qui ficerintuoluntatempatrismei erc' Et Paulus ^i ma ad Corinthios tertio, affirmât regnum Dei non tjfe infermone, fed in tiirtute^
1am ergo quid utibtatis tibi prtiÃat, ampbÃix mis uerbis iaâas, Dei gratia te cff'eDominum,cum tot urn cor f^totauitatua non aliter imÃitutafit, at^fi nuHum Deum omnino höheres out agnofee»
Q J
IN PSALâ LXXXir*
iris, etc pbnè liber efjes,cui ea licetitia ZT impunu tnu propofîtd effet quidlibet contra Dei pnceptS, pro omni animi tui Itbtdine faciendit Ham i}uicun^ diuini VerbinuUamrationem duxerit,illeDeain ipfum contemnit,(^ nihili facit- Quandoquidê ^id Dcum colère aut habere fiatuit, hic per Verbu eiui iHü habeat neceffe eÃ,alioqui nuUo modo fieri ut Deum confâc^uamur, teneamus aut agnofcatttiH' Cum ergo illi purpurati Gif omnipotentis Dei Vet bum ex tnandatum nec curent nec habeät, certmu eÃeofdemnuUum quo^ Deum habere - SinuOintt Deum habuerint,tum per feipfoseamquaturgét diuinitatemconfequutifunt, exhuncuerÃculu fum er erroneum effe oportet, ego dixi Dif efló* 1am ergo uide, quot principes aut Dominos e^6 putes, qui hune titulum (Nos Det gratia (^c-) cero corde er ueract ore ufiir pent- ïà aior profit ilo pars hoc utitur non nifi in proprium exitiM falf} er turpiter Deu coarguentes mend--iij,eiui^ fanâu nomen blajfihemâtes nbsp;nbsp;calumniantes,quip
pc quo tantum fu£intolerabili tyrannidi ert^ tiie pnetexendo utuntur, qua dere multa uerbafi cienda Ãrent.
Hoc tarnen alicui non de nihilo fummemiriiui^ deri pofit, quamobrem tam improbos homiiv^t quoj tât(! afficü cotumelijs, nihiloimnw fliof Pfâ
COHMENTÃRH. u4
lt;W filiot rxcelà nominat,cum filij 'Dei in fcriptua fn jifnäicrcreduli uocitenturi RefponÃo, Aeque Jw'rttm efi, quid tarn mdlos fceleratot hotnines fw proprij nontinii uocabulo eSquot; äffpeÃatione twa büitiit, Deot cofüm uoclt;indo,ctvm multo ampliut f^nugniÃceittiuiDeotabeouocari quim filior» ^eruomiüs am rei rdtio in hoc uerbo fitdeÃ(ego à xi) Ian enim perfape diximm, eiui uirtutis efje Verbum Dei, quód omnia quibut appoÃtum Ãe=s Wf, fanäiÃcft,atlt;^ ut ita loquar, detÃcetâ Quapra pter eiuÃnodiÃatut, qtü per Verbum Deiconflitu f^Ãint,inuniuerfum omnefÃtnäiacdiuini Ãatu« ^a»tur,tanetà perfona in ijfdem uerfam no fan ^a er itnproba Ãierit^ dÿpd genm funt^ parêteft hheri, heruf ac her a, familia, pradicatores, par» â rochi crc. omnes fanât ac diuini Ãatm fint,in qtä» buitami mail et improbiuerfori poffunt-ltaquo^ fttw Dfttj fuo uerbo MagiÃratum confirmât cie côpleâitUTjiure optimo Dij uocantur fitij Dei, propter diuini flatm er Verbi Detauthorttatetn,li fct malt nebulones Ãnt,quemadmodu conquerttur»
Veruntamêficuthomincsmo riemini, amp;:Gciicunus principum cadeds«
«
4 IN PSÃIgt; JLXXXIï'^
! QuândoquidenttUtpitrlùerdt, Deiwn fuddiù nitäte honor tire nolunt,Ãcuti[lis faciendum prit» ceperat,f:d per inde fe gerunt quafi nihil i Deo UK qudm fumpfijfent ,fedà fe ipÃs omnia, minaciter hiciHis interminatur, fedeipfis fumpturumefft fupplicium, atq; ita fumpturum, ut diuinitatis Ãt iaâuram failuri Ãnt- Quippe diuinitate exutas de poÃturui eà eo5 de f:dtht{i, ut moriantur nbsp;nbsp;pete
ant, non Ãcut Gij aut GeiÃlij, ueruÃeut hontittefi utinuitacytforte iuxta Ãmilcs Ãnt hontinibuif qta citra Verbum Gei uiuentes miferabiliter ptT^ unt ⢠Etenim Gei Verbum certo diferünine fepariü Adami libcros- Q^tiVerbumGethabent,non pliciter funt er uocanturhomineStUerum fanBi homines,ÃlijGei, ChriÃintUerc- Qw uero Vtr^ ho diuino carent, homines Ãmpliciter dicedi funt, hoc eÃ, qui i» peccatis, mi)rte,crpoteflatediabo» li perpetuo captiuitenentur, funtq^ prorfus otnid Geicommerciopriuati- QSoctrea uulgayis iidM tia laus eà inferiptura facra,Ãquis homoaut Ãkm hominis uocatus Ãterit-EÃ^ plena terroris cotmtii natio,malos Geos ueluti homines morituros et pe ritiiros, hoc eÃ, perpetuo damnandos eÃe â¢
ita quoq; poÃerior particula,EtÃcut unus prbt cipu cadetiSâ Hic no uocat eos Ãlios Gei aut Geos, f rd mutalo nomine principesÃmplicitet nominat, utbie
' COM NT ARII; , i*r lit hieÃt horum uerhorufenfuiiVrincepsÃne Deo eiutq;Verbo exiÃens,hMd dubie perditui 0 dun Mtuf ejl, cr cum ceciderit^ fvcctÃuerüéji, diuini» Mem amittit, hoc eÃ,nundatum Dei, cr ficutty* ranni folent, périt /ùnditui.Sed enim hone ter riû cam comminationem cr iudicium non crcdunt,fed huiiu expérimenta potiut uolunt fumere. Eiuf ret txemplii omnesfcatenthifloriie-
Surge Deus ludica terra,quo/ nia tu h^reditabis in omnib. amp;c. . Q«oni5 uidet de mundanis JAagiÃratibut afiii â(k gt;nbsp;populum deplarat^e malicM, Dominos uero fiae mtermiÃione nomen cr Verbum DeiblaÃihe We ,i}uandoadeofoedecr turpiter fu diuinita» te ibuti foieant, pro alijs MdgiÃratibtu regwo confeijuendoorat, inquomelunuiuaturcr fans âius, ubi Dei nomen colttur, uerbum eiui Teueren ter obfauatur colitur, cr hoc eà regnum Chri fib Idea, inquit, precor omnipotent Deus, ut ipfe uenire digneris, tnqÃerris iudicis partes tibiueits dices, ipferexcz; Dowtni« noÃer eÃo. Ad teenim gentes heereditiu tua 'm uniuerfa terra pertinent, quippe cui 'm feripturif promilÃe funb
Hoc eà rfgntww lefu Chrtfli,cr hic eà ueruf iUe Deus ^ui uenit er iudicat, hoc eÃ, princeps eà m
Q. s
ÃN PSAL. LXXXir. COMMEN«
vniuerfd terra- tiuSiut enim C^farit imper iu adet â longe late^ in gètes diffufivm efl, atq- rcgnu Chn fti- tJelt;i; de tdlo alio quam de Chriflo ipfo hie uefà culmpoteflintcBigi- lUeiHqnam Deut, naturalif Df IM f/l, ad nbsp;nbsp;nbsp;dici mm potefl,Ego dixi Dif eflift
fed ita Utjuide, Surge Deut (y ludica terram QuippeChriflin tret uirtutes illof diuinof fupiâ^ tnemoratnu reäe exercet ⢠Dfi Verbum cr pradi^ eatoresexigit- Leget (y iura pro tutidit nuferi! feruat- Calamitofot ey pauperet proptignat à tentia- Impios homitut (y itulot tyrannot meridt fupplicijtaflicit* NamtnChrtfliamtate Deicultut efl, tuflicia,pax,uita,foelicitat zyc- De quo regti^ ChrifliEuangclia tyApoflolorum Epifloheabaii de teflificâtur, quare fuperuacatuum exiflitM, fd derehicpluributdifferere-
Ita uidemui prêter mundanà iuflitiam/afdetitia ty potetitiâ,tametfî ey ifla flnt opera Dei,alio ad* hue regno opuieffe,inquo alia iuflicia,fapiètia potentia Mucnùuur-tJam inundana [dpientia fl»^ turn hactranfltoriauita flnemeapit- Ceteru Chri* fti cy fuoru iuflicia in regno fuo, manet lt;y duri^ in perpetuum, ad quam not euehat tile rex tuiflff t)ominuilefuiChriflui,quicumpatre lt;y fanâouniui eiufdem^naturalis diuimtatKpartit (epfbeaedtdwfitinfecuU- Amen-
VINCENTII
OB S OP OE I, PARAPHRASIS 'mPfalman XXVâ AdtclctMuianimamc^c-
Ad med te genitor menttm fiducia toHit, Fäc uefuffittidar fumnte pudore Deut» SimmeDeufcuimetotu comendotffpulfit Fiitrogofummotis Mota petita fir 4m. grata hoftili praftcm hMriaturba: Gaudeat cr noflris gens tmmicamalis.
Not te propitium perfuafa mente manemiu i Vf ^e fiufiremur mm ftuis aime parens.
Atnugeconfiifoftetparsdiuerfarubore, QSlt;e nuüacauffa femper 'miqua facit-^ctuaÃsquefouiiecertifimui index Flolis-.tit^tuumfempereamHsiterâ Nf «0t b«m4nlt;e uitient ^menta loquela, T« «Of nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pater feduliu ipfe doce-
Vnica qu£tua fit diuinlt;e mentis imago, Qva^ tibi femper fint placitura mone.
QffppeDeusttofter,mgt;firieesfimidipfefatMf^ Author, er »» medifs ancora facra malis.
Tf f xpf âamiM, te^ expcâauimus omni Tempore; tHiwbiSdMxili4tffr(TiSj^
piMÃitmultos Ãteris reminifeere quod^^lff^ Sie nnferosfolitd mu pietdte fèue.
N« «f/if effe pater uit^ mentor anteperäiüa, ' Et^ic^li^noÃraiuuentdpriui-Noftua culpam patria bonitate fatentet Prlt;euaricatores fufeipe ^utefo Deus-Dukif enm reäus celebrabens atc]^ benignuit â Propterea errantes fanäe reduce pater ⢠ludicio ut retlo domine de uia tttrblt;e
ErrantiSftritumneuefequamuriter-tua indoHis aperi myfleria fiultis: Ma/^uetis^; tu£ dogmata fanäauiie-Eà bonus eà dukis Dominus, mera gratia cun^i^ Qui quaruntfanâe uiuere legefua-PeruerÃs ^uanquà m mtnium uideatur dcerbtis, MeHctamen uoluit dukioreffe pijs-inde tuum propter fanâiun çy uenerdbik nomeit» Elue propicte noÃra piaclaDeus-No« tot littoreas pebgus numerabit arenas Qÿot numerat uitlt;e curfus iniijua meæ-Nunc quieuKtp times Dominum, te crede docebit
EkAtperfe non nifi lege uia-Rduis abundabitfoeltx tua moUibus letas, iBetuiterrie fanguinis hteres erit-IpfefuiDominus trepidantia corde pauore Confirmât: timidit foederafacra refirt-Semper
i*y
Semper erunt ocuti fublati ad fydera noÃri. Semper in ethereum luntinaÃxa pblum-Quando^uidentfolttt difcuffôérrorevakbit
E ten/o noÃ^orfjlutre Ãme pçdes-Ad nosmanfueto tua dirige litmina uultu:
Summe Deuimifericommiferere mei-Cernit ut 4 eunâi j w«4W drf:rtui amicit
Vmcui, infcelix, pauper,egetuu, inopt-Affiiâo innumeroi ego fmtio corde doîôret, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j
Mepaterèdurisalferequitfomalif^ -Cerne pater tjute nam teneat me anguÃia mentit.
Quanto coUuiler cerne labore precor-meis ueniam erratis concede petitam, â faccareatmacultfmentmeapuramgrit-Sn me quam denÃs cinxere cohortibus hoÃer, A quibmhaud iuÃadegrauor inuidia-
Ãrgo anima tibi fit iugis euflodia nofira: - Me precortafidijs exime, tutus ero-Spes aliunde mihi nuBa eÃ, fiducia nuBa, Nf mefiuÃretur tc rogo twÃra fides-
Et gw4 tefolum per tempora cunila manebam Se iunxere mihi non nifi corde pif.
lJunc,tua qua bonitas certe efl,tributMiofi qua Impendent populiseÃonerofatuis,
Hrfflc precor ex humerit pater optime toBegraua» ' â Ata tuotmifero faÃe leuareuelü- nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(tw,
E 1 N 1 S.
Anno w» D. XXX*