Dit boek hoort bij de Collectie Van Buchell

Huybert van Buchell (1513-1599)

Meer informatie over de collectie is beschikbaar op:

http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Wegens onderzoek aan deze collectie is bij deze boeken ook de volledige buitenkant gescand. De hierna volgende scans zijn in volgorde waarop ze getoond worden:

• • de rug van het boek

• • de kopsnede

• • de frontsnede

• • de staartsnede

• • het achterplat

This book is part of the Van Buchell Collection

Huybert van Buchell (1513-1599)

More information on this collection is available at: http://repertorium.librarv.uu.nl/node/2732

Due to research concerning this collection the outside of these books has been scanned in full. The following scans are, in order of appearance:

• • the spine

• • the head edge

• • the fore edge

• • the bottom edge • the back board

108 20

'iHdW’itquot; 1, fût fbw '«4 'hint’e 'r':' ’

c4^mgt; :

ƒ »cnrï^

^tnrt^'Df ntTÏri.if]^.

?finnf

lt;àrrcHjb^i^’

quot; .-lt;’4/«IÎÏ'-' ƒ

4^uh? •gt; nbsp;‘

X r(h»7i‘^ » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'.

ƒ /.ÄnwRjti*

DE P Ri?

MA R E R V H origine, ET uita fandiffimorum , antiquifTimo/ tumcçPatrumex libro Genckos brcucs Aphorifmi p ez *

TRI A R T Oc P OE I.

BASILE AB PER HENRI/ CHVM PBTRVM.

RENDO IN CHRISTO Prf« tri ac Domino.D.Bartholomaco Sua ucni05Dei gratia Epifcopo Caminé« fi digniffimo,acDomino.fuo reucrê? ter colendo, petrvs ar«

T o P OE V s in c H R 1« s T o falutcm;

V c T V s tuns ho/ nor,R.cuerendifrime in Chrifto Pater ac Domine, admonuit me eum, ^uë iam pro xime antetibi dedica

uilibellum, tria ilia capitaGenefeos augcrc,poftquam tu interim honore profecifti, ego interpretatiomc e« iuslibri publice docens pcrrexi,x/ quum duxi eundem mcum laborem

a 1 tam

B P I s T o L A iam pauló audiorein tux tutelx fub^ mittere.Cuiusxditionis tu ad eb mihi prcbuifti occaGonein,duin ab eledio ne Epifcopatus tui hie apud nos Stet/ tini aliquandiu domi tux ageres, aedi fce(rurusinterrcgarcs,quibuspotiffi mû ftudqs pijs meditationibus nimum meum occuparem. Ad qua in terrogationemeum nonferebat tëpo ris angufiiaprç tua feflinantia/efpô dere pro mea (ententia, diftuli rem ad tempus commodius,SC copiofius. Et Ut tandem qualirereunq; fummacuin reuerenria reipondeam,dcftinaui bas meas pias meditationes de fandilÜ/ morum pacrum uitaT. S. dedicate,un de cognoicercs quibus plurimum llil drjs ÔC meditationibus occuper SC ob leder. Vt mea qualiacunqj uerx pie/ taris ftudia, tibi de meliore nota coui mendarem, toticß Eeclefix confecra/

rem.

E P ï S T O t A.

rS.Non grauatus nee ueritus mc tiiOi totiusc^ Ecclefix fano amp;nbsp;fando iudi/ CIO fubijcere,bene confifus de eins er ga filios fuos piecace dC clemêcia,dec^ tua erga Rudiofos, popularescß tuos beneiiolentia. Atcç ut tibi de hoe no* uo fufcepto Epifcopatu graruler,cp felix fauRumep fit ad Diuinx MaieRa tis gloria, Ecclefiïcp ChriRianx xdi« ficationem amp;nbsp;decus. Vt^ß meam tibi ut Oomino SiC Patronomeo exhibez am fpontaneam promptitudinem ad beneprecandum, ut Dominus te ue/ ris üeri cpifcopi infignrjs ÔC uirturib. decoret,quas Diuus Paulus ad Timo theum, Titficj; rccenfet,quib.iam an« teepifcöpatumtuum fatis fplendide fulgebas, eas adaugeat SC confirmée cum magna felicitate, quam diu uixe* ns.Arbitratus mc, tibi rerri fadurum cR'enoningratam hoc oblato libelz a } loj

E P 1 s T o L A lOjdumfcio. T. S.impenfe ftudercôC gaudere bonis, ueris, amp;nbsp;facris hifto/ rqSjôC maxime his,quas citra control uerfiam fcimus efleuerilTimas, ualdc frugales, amp;' admuUasresin uita pro imitatione fidei, amp;nbsp;integritatis fcitu neceflarias , uc fandilTimorum pa» trumAdam,Noah. Abraham, Ifaz hac, lacob lofeph perfpiciamus exempla, quafi uiuas totius pietaus imagines , quorum extant prardara amp;nbsp;diuina in omnibus facris biblqs teftimonia nobis pro imitatione pro/ pofita. Et quam uellem ut huiufmo» di pqs cxemplis omnes homines a pri maætate imbuerentur, uteorum imi/ tatione effoi maremur in terris, quo/ rum olim confortio xterno gaudebi/ mus in codis,ut ipforum ueftigtjs qua fi frugi amp;nbsp;bonx indolis filq infifterc/ mus,inqyibus fpiritus fandus coh/ fpicuii

E r 4 T o V A

fpkiiis argumentis habicauit, ÓC Dez* usipfefxpius cofàm huniana formai familiariffimè locutus conuerfa/j tiis cft, quibus amp;nbsp;Chriftus fufceptuz j rus humanitatem jdignatus eft fieri contribulis. Quorum uitamdumpuz blicedocens qua potui breuitatc ex plicaui, breucsfaltê aphorifmos pro laciliofi memoria confcripfi, diftribu ti facri panis minuta fragmenta ex iuf fu Domini meilefu Chrifti colligés. Tria autem illa capita omnium rcz rumoriginalis creationist conftitu tionis, trium linguarum forma addi/ dijUt quibufcunque lauticijs noftram iuucntutem ad facrarum linguarum ftudiainuitarcm, ipfacpprimis labris prxguftetipfarum fuauitatem, ut per fefc fua fponte adfedct, fed uideo ip* fum ftudium apud nos adhuc effe ual defrigidum , t negledfumgt; quod à

3 4 pri»

Ê P I s T o I A •

prima fronte Äf inexpertis uidctur diî rumâ^fuperu3caneum,ôlt; dum pauz ci adfunt exhortatores. Cum tarne in pietatis negorfo SC theologica pro/ feffione cum primis necefTarium Si ualdè commodum eil, quod mecum fatentur amp;nbsp;locupletes teftes funt o/ mnes facrx theologix primarq pro/ feirorcs.Tuefanditatis erit bona ftu dia pietatis artium , 6i facrarum linz guarum fouere, ornare SC prouchez re, aä ueram facræ reipublicx conftiz tutionem conferuationem. Quod quidem iam fatis ftrenue facis,SC por ro facies,etiamfi nullus moneam. His T. S. ad multos annos, cxtremamcç xtatem Domino faluam commendo, ad felicem tui Epifcopatus admini/ ftrationcm.Me'cp ÔC rrjea omnia,6C fin gulatim has pias meditationes tux tü telz et Patrocinio fubtjcio, Ac precot

EPI STOL Ä.

Ut ftudiorutn meorum pn'ncipia bc/ nigno uultu SC beneuolentia foueas, cxiifcites ÔC prouehas. Promitto me rurfum pro uiribiis fore promptutn ö^gracum. Stetttni dienatali

Domini noftri lefu Chri fti Anno, 15

DE P R I-

RERvm origine, exlibro Geneieos, breues an noiationes, pktri

ARTüPüEl,

r E T. A R T,0 P.

Kt^irA» alt

IN GENES,

GENESIS CApVT I.-

ram. T crra aw tcm erat infor/ mis 8lt; uacua, ÔC tenebrxerancfw per facie abyffi Ct Spiritus Dei mo tabat fe Riper fa/ dem Aquarum.

Dixit que De/ us:Fiat Lux:3ó falt;RaeftLux. Et uidit Deus Lu' cem quod elVet bona: ÔÔ dilfin/ xit Deus inter lu

cem

operif (rt'unt per« /0«lt;(ra w f.gnißcdntruJcm, in» formem,inMem, uac» dm,incultlt;im, crinor» ndtdm ilia mä/Jlim ter rlt;e, ^uitn uocdt XKos confufitn mifccl Idm. LXX.uertunt «Ó j»aT©- àxÂTttj o-kv/k:»! iid eilfibfcit rdm,ini»ftbilem,indi» fiinildm,ZTmd[gt;pdrd tdm molem dquis aby[ ficircumceptdm^

Mons tileßnritus Dei fuit operofus fed in tenebrisjin inuifbili bus et/firitudlib.crea dturis,lt;}u£funt fupr4 etdnteomnes uifbiles crcdtarat, mimlirdto»

A Î rijjßi

y

rÿJigt;iritut,UcirMifÿ primo. AKtincubdie bat eit ut fcecunddrct edf,amp; produceret ua* riM formas feu ß^ecicf, ut duK incubât ouis. Nam ut uitellus cA in medio ouo circumcep» tus albumine, itd terra erdt undiq; circumccp taa^uw. ffdLioi^.

Priusq Dcw credt Itifibiles creaturaSfCre dt lucem, V dccendit cdndeldm dd ijudin co* If ici poßunt.

Luxilld diurnalit efbt qudtn poSled tilaftrat foL Dißin^Utcttn» d tenebrit, inuifîMia tb inuifibilibus ,cdqùe ell dieSiConAitutio r:3r

fgt;. 4 rruo

A R T O P.

7fu fffTitfef/ «Tîrtç tftt Kctti

^VÀ0flKlX§7!tne^l1Sii

IaK «vtcV ffz «v'^ flt;{tr« y'i-®' yîïs n_çù

Thus.

lî^N Ji^T^VHy }^C^Vilgt; O-nÙÿCf/ a!Tt^:.Alt;^ T(t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j{gü KlÜt

OlAOtOrmct.

Àep KftfTitixaff ■ishi'

Kos^^îei'jî^x, (l'Th^f (Jilt ccUTüVcff Kvquot;^ *«TK^fcV^ u^TÜS y^S.

3n KCtÂÔl .,

N E Si gt;nbsp;reuotutio totiuf wutw d»gt;cr omniKW treat«« ra-«i«.

îirwaweMtwm urri us txtettßo fet u«i«i« Hçb/teos yT dice Yetur.Gnec's^i^^dfiiX ' Ldfitt'î /îrmamehr«»» dtcitK ,quodwaxiwà, fxtcn/aw illam mo

Jrm aqud’M [uprn rœa los fuflinet per uirtu» te m uerbi^quintumuis limpidißimü et tcn«i/à /irwMfit.No» fecus «ic fi quis uefici lt;tut {gt;Ml[am fufflido extêddt, iMut finguliftdtus Dei fdd» (tnt ftngulds fiihdrdSt qu JJ po/icd orndt,dif* cernit, v con/^icud$ reddit oftrii.

A S Codum

NES. tt

mIiî ««meri tSt«M a^s Hornen habet,guod ab aquis,inter pofnum ipfas difcernit 13' fuRinet. Gi lt;ec«j ev ƒ «»oc dtcilHr ab 0 ÇÂM quad fit fierßiicacißi* mum, Autabeverâ,^ gteu quafi inuifibile corput pra tfBontu« dîne. Ldtinù ccclum di /lHmgt; p«fo à KatK®‘ quod udcuü fignißcat» Singulù dirbttf di« cido faât Deus, Ht de cUret omnipotentidM Gquot; diuinttdtem ucrM fui, nam quid eß facit husdiflu,etqdefidifa /ïctliuj failutStaa rer^ id^i un4d(C)imô un»

MS«

A R T O P.

ihS

Çtii, KÖ“ Ç« TflJ/iÀôCiTO-œ,**!

TsvJ «sÈfce? » tâiTO «VTOVÎ Ó ip s-ejti^«« ’' ^Vƒ«WV, Ûg vw^ uét T«f J-Âf.ltS“

i(^^f^gwK’ràg^^

voff 'rlt;Jgt;ù.'7Ôg Ö (iiO'ûy TOV tTKOrlVi»

Ö H(Æf/o5t(?'f CT»‘* iy'miilt;i^[ fx îÿvirt

momf«to*Eccf

ckglt;tntij?i»!O ordine fdpirntißimuf iUc av« cbiicdor DcMS in ex» truenda domo proce» dit.’^rimMW ponitf«« ddmentum terrdjei» de trdumgt;,CKl(lt;:po)lcilt; pdrietes.fcgrcgdt A« qudî ; debtnc AppdrAt drfSipfdm terrÀ,edm* f[ttf cxonidt Mdrio p4« ttimëtojommgcnij ber biî ^ßoribus'.fmula qitc præpdrdt c itum i» berbw erdibohbusfit militef«t«rlt;e. De bine exorndt ez tda buIdtH/œlumJdrttnd« ribus cr Idfjucdnbwî, luminitus et dJlriî.TÂ demprtepdrdtfdmilid», dnimditft

I N G B N E S; IÇ dnimdtttift, pâtrifdmi» litWHrntHro bomim:»! omnidtnpdrdtobdka lt;tt. Udutproprifj^ta me m««d«î KÔan®* dicdtur, quafi (xorMa tißimd domuî .Et om« nid commcnddnt no« bis bonitdtcm fâpùn» tidM, prudentidm, €3» cHrdiw Dct de nobis zy omnibus creaturis.

icm , ôô motabi/ nbsp;nbsp;nbsp;Tcrwantelienedw

f lern quant repe/ ^nem drüdpropriè rc fecerunt Aq^ç de natwd didu e/l pr» iuxta fpeciewfu. pterftenlitiitê,po/lbe am. Et otnneni nedtdionem didd efi

I uoluctem pen/ . natamiuxtafpc/ ÿ, ciemfuam,8gt;Cuiz ditDeus quod cf fetbonum.

Et

IN G E N E t

I fpCciem fuam,8C f iumcntum fëcun jj dum fpcciem fu/ 'am,Çlt;omnercp/ ÿ tile Terrx iuxta fpcciem fuam.Ec I uidit quod effet ’ bonum. Dixitc^ , Deus: Faciamus

, hominem in ima ginenoftra,iux/ i ta fimilitudinem noftram: ÔC do/ minentur in pif/ , nbsp;nbsp;CCS Maris, 2lt; in

J nbsp;nbsp;uolucrem Cœli,

ÔC in iumcntum, ê^inomnêTer/ Tam,Slt; in omne “ reptile reptans fuperTetram.

Et

IN GENES, 21

j ' EtcrcauitDe/ ÜS Hominem in imagine fua,in iz

I magineDci créa , uiteum: mafcuz , lumamp;foeminam [ creauiteos.

’ Et behedixit fflisDeus,dixitz

que ad cos De/ «SÎ Fnidificatc,

A R T ö P.

c/lp o ßitS ti vritrt Offce orotHo-tyi^ i(/’lt;ii KaA« joeaa'if« Ö

1 N G E N E Sà »5

Devis,omnc^d perfeüißime» Aftrit fcc cratjÔÔ ecce funt corpora fimplicia ratualdebonum. tcuißima,lt;0- incorru» Etfaâacft ucfpc ptiWù prlt;etfr eßcnti ïajfuitqûc tnane, ai» or compofitioneia DiesScxcus. elementorut»,quamttif

fecundum fuam pote»* tidw baknt dliijuitm cogNittonew cum tkmiH« tK,non tante» fecundum effentiam,.

Vt dits (tnte folem,ita ufgetilt;nti4 lt;i»f e cdftM crf lit fol illußrat c4ftr4 ad» . iuuttnt ucgetitntid.

l A/lrrfUntMwhdlifttttterfcMcrfdtiofiw.wotf« I «edifliontî, idfo^ «o» generdntur »eq; multipli I cit«t«r,fedfunt tone credtur« Dfi dd f««m fine faHa-Quicquid fuprà ekmentif eH non gentrd« twr. Qtticquid fut elementw eß generdturifrufli jîcdtjCr mulliplicdtur ex element^« Elements igitur funt generdtionis,©' corruption» cduf«. Ajlrddtttddiuudt elementd.TêperdtHrd ckme» torum ejjtcit gencrdtionem,fdmtdtem,cr uitdm*

Dijlempcrdmctttumekmentorum efftett corlt; B $ ruptio«

»5 PET. X'RTOP;

ruptioncgt;n,inorlgt;of,C^ tHortcm.

l.X'.rAbilis utrbi Dei uis eH quod f^ecietIK^ ^cofundunturgenerAtione/ed quMct ßgt;ed(gt;l' «»»» jpeciem procréât ex fuo femme.ttquod d’' nature fpeciei tranßt m fuum fernen.

fit ex confufti diuerfis^ciebus et fetmtubuh^ txtnuttldto femme,aut ex certo confilio Del-' Poti uerbum creattonts.fequitur uerbuiK^ nedtâiomSifeu procreattonis,crapparet ' rax fuifje integra magmtudmit, priufquatn P'* Vt pronuntiauit uerbum benedtâtouititrftiquot;^ dum illud omnet mafculos coëiffecujuitfix’'^’^

in fuiJfecie. Docet pudkitiam in adolrf‘^ ' iiitCrcoHtttgium in luuentute. nbsp;nbsp;Pi feet O'

Ment tandem materiam aqua,fed diuerfi»r tnam Cf uita genus, Dihgtnter objma wquot;'*' ‘ bite cr uarium opifiemm Dei in Jingulis cr duiumJftciebus,ut glorifices Deum.

• teMofetdtfcemit dies dierumq; operas-‘ crctie funt animatium terreRriumJfecics,id'^ lt;nbsp;mentum, befiid,cy reptile, lumentum = mal placidum herbu uefceiu. Beüid eâ ai^

I N G E N E s. 17

pcrox ex rdpiitd Oquot; cdmitwj uiâitdns^ Reptile ex prædidi!^ ferpit humi» culos ut conJl'icidt crglorift tes mimbile opus Dei in terreâribus animanti* tus.lmpius dd hlt;ec pldne cœcus crmutuseU, J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Omniî credturd Det fcond efl poßtiue crori»

* nbsp;nbsp;giBiliter, fl çjttd d«rem idm nidld eü.id fit reldtio

«c noftri« ignordnti« dbufus i» pœ«dm pec»

. cdh (loflri. Htc itrrum ponitMr trinlt;c nmtdtif i» Deitdfcjîgmfcdho, ubi dicit:Vdcumus,G- po jlfd in^Hit;Crfdi«t DfttJ.lNdkdt^/i«g«Idri co» filioDeicredtum efphoininem,ciuoddebet no* flrdm ergd Deum fidutiam confirntdre^

Honiofft ultimdCr prafldntißinidcredturi ticifdfld dd imdgincm Dei»«t ft omni!gt;«s crrd« taris qudf] uifihlis czcorportuJDf«$. TdHfl fjlbomirtis nobilitds origindlis» Vtdutemcum ïeuercBtid eis’ Mcnid dicdm de rc drdud CZ pidrie

I, incogmtd. imdgo Dei efl ipfe jfiritus Dci i» bo» winc coHfgt;icuM$,CZ opcrofui » c«tM omnib«! fut* donis, in intégra bonitdte,fdpientid,cr libertdtc xjSiunAd cum immortdlUdtc CT dwini Muiefdte

P E T. A R T o p;

dominMdi in emnet credturdftCUM omnibus 1«^ nbfoliüistitttegris crorigindlibus proprietâti^ hits Cr pirtibuStdHimte et corporis, tdm pulchrii intégra, cr cxor«dtlt;lt;, puaient Dots ipfe,fi e/f(gt; incorporSdus fibi indueret, cpiod in Chrißo cr domino noßro e/feólum credimus, qui tflim* ^0 Dei inuißbdfs, Colloß i. in quo habitat PICH'' tudo diuinitatis cor para liter,que m qui uidet, umuidet,loannis decimoquarto. Eeûj} imago^ homine quamnis perfeâa, mutabilis tarnen fi^' nam quod differt imago à fuo ardjetypo, id fert imago Dei in homine cr ipfe homo à D«»' Ed namq; imago per peccatumconßgt;urcHib perdita.ey mutata in imaginem fatanlt;e, rffiitid* nutem per Chrißum, fedex parte ,in hac udi corpore peccati, intégré tandem reßituendH i* ttita futur agt; nbsp;nbsp;Obfeure relucet in Eccleßa,ifi

magi^ratu,crbonopatrefamitiaf. Quamudiquot;' ntemineris ô homo tuio reparatie originis»

Primum died in ftngulari,faciamus homingquot;' ntox addit uerbum plurale, dominentur, dKOt toium genus humanuM ab uno homine

IN GENES. 2» tnilus tffc propigitndunt. ’

Dwninium hominis certisfinihns drctttnfcria ftum efl in terfflribus creaturis. Hrrfc« CZ 4r« horumfludusfiunt dbus, uncfr mU [ttflcnfäturi CZ corpMi (tlitnrjcx uirtute uerbi Dd,lt;}uoJ in o* mni ribo png«llt;(ritcr obferuitndum, credenduw, ©•cMmgrdtidrnm adione flimendumcd.

Vita f3 corporij CZ lt;»«imlt;eco«i«nâlt;« CZ com tnuitu (tflio. Appdrrt omnrs herbas CZ arboret «b originefuiffefludiferetSiquas mdximd fx pur tf propter mttlfdWionem hominis uidemus fd» ddscffefleriles.

CrrtKw eft bondm p lt;trtem 4NgelorKW Idpfdm fffc^^uando dntem i«cert«m ed,Qtlt;odfidd «er« bum Dei defddendo homine, ex dmbitione ,[ue P^bidjiBHidid cr odio Idpfifunt. Udhisfex diw .J ^niomnidopfrdDfibonddbfolMtdfttnt. Si^«* W« funt wdld, poS ex mdledifld terrdiii pcentun precdtibomimï

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fdddjimt,

cägt;tt

P E T. . A R T O P.

'V'AWrt’J 'Q^'G^n tiva 'o^^’^arla K rv^h’' n’Swî? n ca^nV« J w©^-) n’’’© 'pa'* — * (

•» rT\^n ^5quot;) 'C'J?5 ^?.^''-V nAT^na^??’’ a n’vaï’', caao “\''Ç’»n t*«''? ’'3 y a’'n'?K n^n’î

3)

rôin/«lt;t opéré CTo^cio conferunt O' prouehit.lpfè^ dies efl fegregcttus eS' fanüifi» catus Domino, ut in ea feflemus 4 noÜris opia ius ,ppb4nK,u4cemut que dtuinii, contemple mur crmeditemuY o* per4 Dei, prtdicemus rt itudumHS »cramp;H Dri adoremur Jaudemur, [itcrificemus, inxoce« ffiHîjetgrati« agawKJ Domino, atqxc médite murpoühuius uitxo* peraj leternï requiem fecMtMrà fjjcdpuddeti in fwtttra Mita. Brcttfter repctiucrp/lringitfM piHi c4pHt de creatioe, KtficMeniat ad uberioa rem dr/crip. bomi»«.

Ç CtUift

1 N

. Sc irtigabat uni/ JJ, ucrfam fuperfici/ cmterrx. Etfor/ mauit Dominus

J Deus hominem, jl pulucremdeTer ta, ÔC infpirauit

I, in nares eius fpi/ jj raculum uitx : ôC faAus eft homo

in animam uiuen

A tem.

Et plantaucrat Dominus Deus hqrtum in Eden : aborientciSCpo/ fuit lUuc homi/ nem quern for/ mauerat. Et - germinate fece* rat Dominus De

us

gt;« P E T. A R T ö P.

I N

J US ex Terra om/ nem arborcm de

J ledabilcm uifu, 2 etfuauemadueP ccndum:06arbo/ rem Vitxin me/’ dio Horti, amp;nbsp;ar/ borem Sciendx boni amp;nbsp;mail. Et fliiuius egredie/ batur de. Edern ad irrigandum Hortum,amp;inde diuidcbatûr,ÔC c/ rat in quatuor ca/

j, pita.

Nomen unius Pifon,ipfecftqui Circuit omnem . terramHauilau/ • bieftAutum.

Et

Uv» Ç5Î.U ! lt;.ÛÎÛ\. àtClU «jTAtv U\igt;4 ûuijt à uÀi^Æu ù’uài:^ lÂa ûiûu

C^OKi

ÛQ^ia gt;;u c^_ ’êuUsl Ukïxq U ütùv, üiâtw ^-irÂca_u twcl ùjSiûa s (âigt;a uivé^u v!i4 ÜUVÜ4 à\.ç

VkÜÇÛÂCii

•13 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;8'

1 N G E N E s.

1 Ut cokret ÖÓ ou

; ftodiretipfum.

t EtprzcepitDo/ minus Dcus ipfi *, Adamdiccns:ex

Omni arbore hor «qj etcgdntijiimo or» V ti comcdcns co^ dme collocduerdt. aS mede» Dearbo^ oriente,dut ucrfus or»

•*! rc uero fcicntix entern. Etilt;tm bine dp boni Ô6 mali ne/ pdret omnei drborrs quaquam corne/ db origine fnijjefma»

'J' des ex ea gt;nbsp;quia in ferdt, qudru w mdximd quacunqj die co/ pdr/ poft wdlediâio» mederis tu ex ea, new tcrrlt;e fddd eft fte !J' mortcmorieris. rilés. Arbor uitiee« ‘i' EtdixitDomi rdtmedicindlis,rddtclt;i nus Deus non eft lebumidSconferuduiU bonum ut fit A/ uires corporis refecit, ’ t damfolusfuusja perpctudmiuMentuten» ciameiadiutotir cr fdmtdtëcujlodiwit, j) tim quod fit CO/ à morbis Gquot; corruptio tameo» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ne corpus probibuit. -

Et CS ToM

A R T O P.

»(ja ^À«lt;np i tTIfcKTÎj^f, Vlgt; T« rùSitfix/îi^ H^awTfltTiiw^ »« ■TOVWfdtl'OV» *1^ »?*gt;*/* «‘•vrà Tàlt;/là;z»'yieî(* ƒ’? ÂtaaavTa.KS^'’‘’*^

O tàff

2ci/’à/4 4tz;t“F?®5j •nÿ-n o»o/lt;ÂC{**®;

iKUKiirill ôvô^itrit isKtri «tTMKSfn. Xfl“ XÎîariTawît’®’^’’’ ^av!)V}K{iù ênftois ■? a

ÇsaâcS ö^otóï(tlt;'v'

sia

: nif^vnQ’îîb \ô'’i5’i5?? ^'^‘5

IN genes;' 4$ Etfccir illablDo tandrm per diluuiuM minus Deus fo^ pcm'tMj fubutrfui Oquot; ’ porem in Adam, txtinHute^. ttpro« Si obdormiuit: culdubioantedi'uuiutn if tuhtqûeunamex erat longe alu, me 1^ coftis illius gt;nbsp;ÔC lior fades terrtt quin» lt;* claufit locum car nuncefl. Maremedi* ne. Etxdificauic tfrrlt;wfM,lt;egf«w,eKX(i ^1 Dominus Deus »um,hircanum,balti» W Coftamquâfum cunt,ü-c. uemfmunt plcrat ex Adam 4 abicum.pcrpcum er . t in mulictem; Slt; gdugrncü ^rtitror ba« adduxit cam ad bitabilemterramfuift Adam. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p.terramqite iMdifam

i' Dixttquc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quafi in medio fltan,et

tlt; dâ,hocfemeleft q«« «rcMmiar«regio os ex offibus me mcj , Paradifum fuiffe, (* is,êlt; caro de car/ jlMwinaq; paradift per r! ncmcaîhxcuo/ diluuiiieffèdiflurbato,^ cabitur Virago, ComumtcraccipiMt ri lt;iuia de uir o fum/ fon ,p G5ge. GibS ƒ Ni plJi eft ipfa. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hl I ƒ T igride

Pro nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Pbratb

IN GENES. 4/^

Proptcrea re Itn/ Pbratb proEw^ brlt;i(r» ƒ qucthomopatrë Adam conflituilur li* 'ƒ fuumSCmatrem berdomnitfparajifif j* Cuâ:ôd adhxrebit cr eii prima injuiho* üX0ri(uaE,erûccp ratiomagrflraiui nam unacaro, Fue/ Par^di/uj contmetat runtcp ambo iUi omnetcreaiuias tcr, e nudt ipfe Adam fires.Duo^pra-fcribi J amp;uxoreius:ôd turcfficia,cultura,zy ’ no crubefccbât. cufiodia. èadem funt Î) jdbttc prifcipMJ off.aa magißraius tn fita dnio« Bf.ied longe aba{u ffiteuliura parudi efirultura a^ri feu ter* rtt^nam h£c eft coaHa» ilUfuiffetul* tiontx

ECCLE»

48 P E T. A R T O P.

ECCLESIA.

Prj»M4 O' unici lex de uero cultu Dei fcribitur ,g»lt;e continet tot dm rcligionem ef'ê Hdlem.Oquot; fA Eccleftefemindritim. Géminé* uocdbulorum dpuJ Heirtcos femper entphdfim O' excellcntidm ftt£ ji‘^nißcdWlt;^ ut comedens comedCiid clî,hlgt;i.mi}iè cornt^^' Jtd morte moi ieris, dut moricns moricrisgt;^ tdiUerißimi; o femper feu tetertium Herd morte corporis O' dnim^e, Item bencdiccns benedicdmdd esîddrgifii»^^ nedicdm Addm hubuit bonum crcdtioais/a^'^ Jum bdbuit bonum generdtionis, ideoq; pr^. titur pdrdfceue dd credtionem Heu:e,Quetl'lt;^ legds licet, Addm dut homo, mdlim tdmeit Addm qudft nomen proprium primi homin'’’'^ , obfldrent Hebrià qui diunt 'r, non pneponi^ minibus proprijs, quod hic Addmo crebc^ pricponitur, qudfi prafigni O origindli Singuldriter tdmen obferudbis liter dm einp^*' edm T\,in frote didionis in Hebræd leâioit‘^ per Qtnnid non poteü Ldtind ledione reddt-po^'

m* Ö E N E s. • nbsp;nbsp;nbsp;40 X

P O L 1 T I A.

Adct fifluntur à Domino omniAanimdlfd ad deiitionë nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Domino,ipfe imponit fis noniin4

’ utDoiMinMS ,ipja^iuicißimrecipiuntimperium Voheditntiam.ItdomnispoteftafàDeo tHnts{yantmapote{iatihuifubditafit,Rom.ï)Al* lud/ït originale er ßgt;ontaneum dominiMgt;M,«Hnd ■ fjl iHHiiHm et coafliiw lt;td panam peccati «oHri.

I^uo dppropMNtur Adie dnte crfdtÜ HcMdWjC «lliMc funt propria uirorû i uidelicet Lfx C Do

|( »iini«m,boc eü,doiïrina religionis ZJ magißrae tHs.vxor autë eß adiutorium gfwrationisjedH« tationij eztotiMsOccononjiie,fecttnd«ni «iruw ^ quoqnf eft Domina zx doârix domeflica. Aï» *'quot;f/lHltimacrelt;inlt;rdDei,ercaflt;tfcxtodie/Hfr dormiente uiro,no àcdpite, nee à pedi bus fed ex «tri latere nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fi

gnat nobtlitatem zr officium

4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;■ famtneifexus.

J« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;D OECO«

PET. A R T O P.

OB C O N O M I A

MittrinioiMint rA orJinittio Jiuim rddifotempore gr^ttic co)iAiiut4,de uin C ini' btris bbtra amp;nbsp;ioneAo in Domino confinfH' foncuhtu, domcAtcd cohub^tiitionr, Icgbt^^ copulaiione prr )lt;«■ r bum Dei confirmatum, boltf procreationem indiffblubüe in hac uiii'r intenedat udulterium, crfnjuifunt nli/ certi d fus, Wstfcceditquogueutrogt;umlt;iueparmH^'^ confenfus, Euditits entt certum ßgnum inn^ ccntiit. Pudorcr uerecundia eA crrtumfr gnitm perditiC mnocentiie. Itd religio, Arlt;uus,amp; Matrimottium,hoc eA, Eahftd, ttii,cr Oefonomia fuut tres ordindttonesD^

conAitutieù principio mundi in Parddi* fo. At^ue I» his eanfiAtt regnum

Dei origiMlt;i!e,crext ternum.

infe^ucii»

' I N G E N E S»

‘“RîueBticàpite defcribetur rtgn«« cbrisH CZ dijttali jboc efl, regnuw cœlorKW CT regnum mundi

» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ternum.

1?

■ÿi

' ï l N I s S E c V N

'ji nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;diCrfpit«.

D X CAPVT

iigt;

11*

5»

'f v

11

51 P E T. A R T O P.

Z R o K ó âtc^, è ep«yi^lt;^ av-nvivt/i (ÓtKV'r

ÓKVH’Ji.K^tlTTif^* ÇlS tHywcUKi'i'* V«Tlt;!àX7llt;gt;êlXtii^‘ KeP-fi ÓSiC{‘^! «(li littet cpKyi^i^

toû. i/(jl£(i êi ôlt;f^^ (Jiot KP« tiztc9ift'î'^ yivlüVKoms KStt nrevnfóii.

J^iÿi yWH OVlK^'^ f è IvÂ^p. i‘{ H^ott àj’tîôF'”* itfSetAliûls ' a)f«îtli

KdTavafio-Mi ,

3^5'

R T O P.

lt;cJ ^ecSevtriiitiliif ;i öV «i/xv,ï^gt;lt;»7fc, Kit( b/laiKi «ryifjccvTsfpW’* T«. Itfccycll- tó* tAtHvotj^^Snaixp

j'^v}-,^ ityvonafty oti j(gà efivÄAetawSSi WCIHOft^ ittVTnît^

(ray ris ipievisl^'^^ eu 'nuâteifariÇ'^^ •ri*!©- ty W if^U(regt; gt;ô i/’eA**'^!’; f!KÇÛJiH0’(tyft,f^^'

ûSm V5

IN GEN E S.

«o P E T. Ä R T O P.

nA«n m quot;^ws nwn K^n ■''ATgy nnni n-'\'o ■’V'njnj

n^h*;

•\nu73? n^Xma

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•“

’'iR''^‘n Mjnan :

m—b« n^’oÿÿ-^a wnin

nnK •^^'^« ns\ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

yi :\'7n '.T nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;•••.*'11

IN genes.

, Adam:Mulieri/ A« fcnuntidtn poenM« f pfx quam dedifti r«»» incipitdtis ,( mihi fociam de/ pfodwtorfpeccdtiSdM dit mihi de arboz «lt;• »f«*» difolute ditm te ilia com edi» «dt-Clt;ftcir(,^«É4 no« ƒ« t nbsp;nbsp;Èt dixit Oomi mnt Holuntdr^.pr««

li nusOeusMulic/ fi-dâicrprimdriftrdnf i* tisCur hoc feciz ârfJTorfî gt;nbsp;fed erdnt i ftif EtdixitMu/ fdlfi perfudft^fedu*

lier: Serpens dez fti i perfondto Jijiri« * cepit me, SCcoz tumdlojimttnfruntlos I' mcdi. nbsp;nbsp;nbsp;Et dixit chi« gratine lt;ipttd De«

'♦ Oominus Deus «m cos p4riim dam« I* ad Serpentem: «at fecundum corpus lt;1 Quia fecifti hoc, peccati inbacuitaad I malcdidtus fis tu «arias pœnas cz mor«

• * prxomni iumen temcorporakm» Sc« ) to, 8lt; prxomni cundum animam a«» if beftia Agri: fu» tcm promittit faÎHtcm per peftus tuum c uitam.poft banc ui«

• '(1 gradietiSjöCpulz tarn »atqucboc per be« ,, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ucrcm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nedifluw

!T«crlt;{fT«f «;*?ƒ' ^toHS lt;rau i(sù kX^l^ Ô«a-«M iv« liifit

gt;y iwt/xBfl-ÄJZTÄJ/ ratKoî, »(jà «vU ( lt;ro^ TiV oTIil^ erov,

quot;roû ITTIi^yt.X'famp;^ THS» (tv-nta-it/f'^’ tra âiifXÂHi/, THfHirai xvriW v«j/.Kfl« riyv^^' itTTt.vÂnèvvief^^ St/VÙ TKS tyrà(irtveeyjjiill^ tpAvireus «1»'’'’

1 N G E N E S, ai

HedttHutn illud femtn mulieris, chrißum ho» tnincti],hum4nitdte per fondturnfihum Gri,fi» ne femine uiri Cf con* tagione peccati conce* ptum CT nitum ucritm Ceum hominem,lt;]ui cotereret caput ferpen tis,hoc eüjdiuina fua ja pientia uinceret omnê afluciam Satana, atgue fua obedientia, cz mor te expiaret noüram in obedientiam, cz mors rem tolleret,ai (tepe* nitus contererct (otuw caput ferpêtis cü omni aflUiUcneno et tyranni de, reflitueret^- fie ho* minè infuam originem, At^

P E T.

KW) ^*0« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;!

nA '’■'PÏ?

quot;Ç5?n ^ia boKPA 'p 3''IA’'AY •A’«»« ’?3Kn k'? 'a’oh^ n n'AA’A« SiAST? ^-\W3?a n’ü^Kn na^:iKPi ppsrya ■'Tay'??

quot;''5’gt;'ïyT’^pA

n''T3yn y—nis

;n'''Âyn P*® 37 y tn'“? '?5'ftrgt;

IN GENES.

At(];hoc d« fieret, ipfe ferpeiif uicißii» coBtcrerft Cbrifto clt;rf c4nfttm,in/jraS fiù par têjboe efl,morUlë b«« «iitnitdté morte corpo rdti cxtingttcre f «tiijue om«if5otèti [un diuinitMe refufeitiret lt;(({ tmmorMlitotem.

Idqjinm^flicofHO corpore Eccle/ii» i«ci« pcrct,ab ipfi promij?! one,dHr4retqjufqjiilt;i finem mundijrcdliter titmëJieretiBpropria ebrifti corpore, Htjic perpetttiim pugnSge« rdt inboc mundo cum Sdtdna. Quorum du* ornm rejnd ß’irttud«

B lù

À R T O P.

ïtif ■Ï3V «Tlt;lîf«4* ffi tlf A«i?â«f.âï»gt;«‘‘*^ Ù£)-«(Z«’JiAW^*'î txaAiff'ïf' vei.K-^yvvaiiiil^ ^aHf'óJt

luy

HriXVfMt êSüt^ tS }VII^ xiaVTCV, J'tflMTtvnS i(i^!’’ Kvtaût,^'^, ■artf/oôwf.

lAÀiii ytyoyHiiS^^ ^(iûffyTov

Vf/K«Aa|gt;ioTlt;)»»{^

Q^Kn ü''nV« mh^ -^laW 3’'* 3?’33 3^0 M’öia ■^Dÿ?

IN GENE S.

lidfernherfibi funl^ iuratißtmcmtniKi. Qh4w fnwuw conci« onem Dei borwo 4Kdi« en!,cr fide ftercipté/t conflanti j^e expeädt pltnaridm rcflitutio« ntm originis «oftr«* tn rcfufcit ttione my flici corporti tb ifti i» die nou'fiiiM),Jdlu tU5 eft, Edwqit/ f.dtm certo figno dechii'dt dugt;Hi4Xorem /uamno

tus tunicas pesU/ minât Hf Ham, ob rrât eeas,Slt; induite/ tHiauita.

if OS.Etdixicdomi ' DeüsuicißimfunH

i( nus Deus :Ecce promtfswncm, Adam fadlusçft /idem , certo obfignat

.5 quafiunus çxtlO Sacramento, dum Dis,utfciàtbona E iVueâci

R malum. ST v

Et

4 R T o p.

lt;Ö rvp i/!iJrt9i^.

X'‘e* Ä

A«ztKf ^oiiJfKS^^ yy amp;nbsp;tiiamp;vei^^^ Aty «vrèi/ ^vgl^' Sits tK rev revTÜSTfVtfi!^ ^iiQeu riu iAh^Sn xa« ,ôpîci/l(i^jlt;j2e«(lt;/* K«rt|/ evi^i/(Cgt;^^ n ’nv rHtrfVlt;fiiffK^*t ft rill ifAtytiW p rif tfièf tvv^^

C«w(»

J

l'N G E N E î, 9«

Etnunc,ncfot/ utfîet dédit,ttd conte» temittat manutn gchduw torpuj fecu fuam,S^ accipiat ti. Et qttdmuw Adam «iam de arbore cum dco cft per fiiifff» Vttç,8lt;comcdat inpromiJjTtm fernere» 6lt; uiuat in fccu/ concilidtits,©' rfA**“*

* lum. Etcmifitc/

''z umDominusüe usdehorto Edê;

f adcolêdamTcrz ratndequafunap tus fuerat. Ita^

J que expuUt A/

’ dam. Et coUo/

lt;1

i 'f I

70 P E T. A * T O P*

teß ibole'à,Autcxtingut ntjimuhis panis,^ tindi.m mofteipfa corpo/dli. ^oßet iHucfii^ ta,ut brißus inquit äJ laroncm : fris in pdrdiifo. Ef «t dtf cdtnus peccatiff rueritdtè iudicij Oei,ut ttd t^d'nus nitentidm,difcdraus timo; em [)omtiii,o!)(ä^ tidm ergdausmdnddtd,pdtientum fub ty cruce,perfeuerdHtidfnin uerbo Dd,ßlt;i‘'''^ iionitdtem ey promi^' ’^nes Dei,(yßc pititui’’, acpeäemus ßndlem lt;ly promijßdm originis noArd! ad intfgritatcni uer^euitlt;fgt;r ianc erumnofam uitjpu^

Hdflc methodumtffiginis decreatione, rum guberndtiotte,de Ecdeßa.Politia, nomd,de peccato,grdM,fidc,chdritate, tentid, mortificatioHe,cruce,pcatitentia fntia,cieterisQ tocä communibus, lt;jui biit( lt;1“^. fx fotaefbulliunt ty fluunt,dtjcerc, purraid. piurimum rcfcrt ad formaitidm ton ptr ■cmittm uitdm, ut fic pauidüm »US di uttdoi iUd» oriÿiûlfm : ^udm nbsp;nbsp;f

1 N G £ N E S. 7b

Mtiim ptrdium.pf r Cbri^um autem reAitutdn fxptéiimuf. Ad qu^m confcquen» , dum confnuet noi in hac periculoßt J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;uitu Eom inHî pitter.ßgt;iritit

{uo per Chriflum do . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;minum noflru,

» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Amen»

[C

ScboliorKf» Pciri Arlopoei finit.

SCHOLl» 1gt;

I* ((• «i*

tr

(lt;*

SCHoliöRVM IPETRï ârT? pcéi jn tria Capita Genefeos finis-’ quiïcur nunc Aphorifmi in Gene»’ ab ipfo defcripti j SC in ufum ac nquot; dum omnium piorum, Deumi^quxrenti urn xdita,

P E T

7}

PETRI AR'

TOPoEI in TRiA CAPITA

jj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Genefeos Vroamium,

'i'' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;o S E S ex Leuitica tn'bu

w nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'^cgypto fub

l'i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4*^^ ’^3''

0^3^ enccaii in partit tàciildé' fubmergi iüfsif» ab eins fitia ex aqüis Nili cxtraélus, ji vîndcMofcs dttflus, 2C pro füio adopgt; tatus,*a prima xtatc (n paternis difcigt; plinis cducatóè èC Ernditusjam' adub lùs Slt; propter homiddiunl profugus^ inMidiam,ubi coniitgâtUs,ô^ ad rubîî a Domino uocatus, atquE dux^pçpnli Exôd.3. fui defignatus,uoluk populSûbi çml miffum ut fidelis Ma^ftt^fus âb gyp'tlacis'tenebris, ^Ifà

Dci, amp;nbsp;crafsifsirnartïóIÓIatna^Muc cert ad ucram Defc^iïltionêfrtriW^ Dtus ipfduöluit'flrtfmbxttfi^ö’ Wtr

•*' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F teum

7^ PET. /R TO P.

faurumfuz cogninonis,£C pn'tnx o’*' ginü,reruinêp anttqutfsime per hunc Mofen reponere. Atcp faceretMofes exadius QC aerni8,tgt;P b Spiritu Dei illuftratns in Sina,tu'’’’ uarijs Patrum moninicntis inftruiS'' in confefTu iudiciun,rem repccit ap''^ ma origine, uidelicet äcreatione?° origine peceatiSlt; gratisc, quxtr‘1’'' primis capicibus,quäuis breuitcf)lt;^ lt;âetamen,ô^ (ïgnificanter defcribü^ Kur.Qusfequuncur capita pingunt nobis peccati,d^ grati* pla,grati(Iimas hiftorias, quafi imagines pietatis impiecatis SC falutarisdodirinx plena otnniai^^ nos uerz pietatis admonent,^ dii% ter ab impietaie deïwriantur.Sü’*^^ fimus ramen nuelcus^óf intitnut''^ ^mentumhuius libriGenefeo»^ bcnedidum illud fenttn^in 4^^ diccftdK erant omnes trib.terr«,P^ Tim flicfaluator totius humani

I N G E N E S‘

i ris jtcRaurator lapfus noftrl,8^ tcftitu (( tor perdit» originis noftrae, cuius ge/ il nealogiahic fideliîîime QC clarifTimc (( defcribitur.Orditur igitut Deum dtz igt; fcribcre,non abipla fcffentia, quac cft lt;nbsp;lumeninacccfltbik, fed ab eius cdcz

dufeu opère ôC uerbo,quae funt ucra

)l inuolucraDciin quibus uerius con* d fpici uult 8C poteft,quçcv cft ocularis il demonftratio ,ÔC'facilius incurrit in d noftros oculos, deinde in mentem ip 1) fam,uidclicethunc efle ucrum ilium il Deum,qui a principio cr cauit cœlutn d ierram,boceft totum mundum, o** d tnnes'cç creaturas ex nihilo per uir tu/ d tem uctbi fui.Qut ab origine fua lapz 1 fum, planc'cç perditû genus buraanS t pcrpcccatQ,rcdctnit ôd reftituitininz |i tcgrûper VnigentiûFiUumfuS ,redë l ptû'qî côferuat ôd fanftificat per Spirl (I turn fanâûlta ut fint tria ilia opéra et (/ cffeâusDci,Creatio,RcdemptiOj ôd 'J fanûificatiOjfummemagnifica opera il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F a tolius

7« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;P E T. ’A R T O P.

totius fancfiifsimxT rinitans, triSjFiIij, â: Spiritusl’andi.EftLpf®; pendium 8C fbns totius Theologi^t^ PhilofophiXjpriinûiî? ac foltdiisi^J fundamentû fïdei nortrx.Quxq^quot; ■ ledione facta obf eruat,féliciter biturin pietatis negotiOjmagnû'cH dum Deo,fibiipfi,amp;' proximo rep^'î tabit. Et qui ita côiungit Philofopf’' cum Theologia, illi lunt omnesft^^ turx quafi uiux imagines, in quibu^'* lima Dei bonitas, üpicntiaamp;f po«®! tia eft confpicua. Contra autcmqi“: tra Theologiam tantum Philofopf''! incumbit, illi funt creaturz tantum''^’ mortux amp;nbsp;pidx. Nos autemiitp'''’' priecôfîderemus hçCjamp;T percipia«quot;'?' rogabimus Dominum Deum ooißquot; gratiz patrem,ut aperiat nobis fen!^ ad intelligendum fcripturas,det^pg''’ tiam ut frugaliter in earum meditativ' ne amp;nbsp;tradatione cum timoré öfrcu^ rentia uerfemur, per lefum Chrifti®''

ï N GENES.

Dominum noftrum, Amen* CA P VT-U. '• prittcipio crcauit Dew eœfttw £7 ® ® ’to-MF».] In principio inquit

O nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rcfpedu créa/

t^F^’turarg, ab exordio omnig crcamrarum DcuSjautoramp; caufaeßii dcns omnium return ôf crcaturarum anteomnes crcaturas, Diuina illa xter na mens 8C fubftantia.

Crf4«it 3 Exnihilo condidit.Hicob/ ferua myfterium, nomen pluraleiun/ gituruerbofingulari. adfignificandum pluralitatem in uni/ täte, amp;nbsp;unicatem in pluralitate. T res perfonas in una effentia, Deum pa/ trem,Filium ÔC Spiritum fandum*

Calamcrterrim.l Principio poniC tO tumquafi propofitionem,quam po/ ftcadiftribuit per partes,hoceft,crea/ uit totummundum, omnes creaturas, corporea 0^ incorporea uifibilia SC lt;nuifibilia,fuperna6C inferna omnia.

F î Quare

yl P E T. A R T O R

Quare autem acternus ille Deus creauit mundutn,quo tarnen non gec,cum ab aeterno fuit fine mundoj*; futurus eft fine mundo, caufaffl^i^ Salom.Proucrb.i*. Et omnia fcdif pter fcipfum,hoceft, quia fibi itap'’ cuit. Non ut RabiniinquiuntjÇrop'*' ParadifumJegcmjiuftos.Ifraelen’Ç lium maieftatis.Ierufalem aut ut haberetdomum in quahabgt;^ ret,aut propter hominem.

Tern äutem erdt informis cr uicud. ] ratio eft adiftributionc partium US fupra pofiti. Orditur narratio ƒ ab infima parte mundi, terrafeiü^^' quafiafundamentOjfiC quafiatns^’ Informi.Ccekim ÔC terra ex Deo*^, cqelo 6C terra creata funt extera oi” nia,quafiexcaurafecunda* .

infoifmii ft «4rtt4. ] Hoc eft.indiftin^ eolluta aqs,incuka, et indccoratab^ bis,arboribus,amp; animantibuSj8^% fenebne erdnt fu^erfdCKm abyßi]

IN GB ME s. «M

1 tuttempotGuicifTttudinesa tcttcbri« i nbsp;non (ine magno myfterto» Tcncbm

,1 fignificant pr ofundam amp;nbsp;vifcrutabü ' j km illam bonitatcm amp;nbsp;fapijcnciä 0^ omnipotentiam Dekquam hsdxiic ab

’j nbsp;nbsp;srtcrno Deus iUc abfcöd»tus,qux nee

,f nbsp;nbsp;nunc quifquam, quantumuis exquifi

(( tus.poffct perCcrutari,ntftDeu$fM.(gt; lumineteuelaueritjs tamfefefuwmigt; rabtlib.opcribüSjamp;lumineuetbi«^/ fpicuumfecitöC confpidendfidediu

-I Et fpiritus Dri ferebiüwf fupoquot;

ji r«m.^oc4l,fpttiiusDeifcdtaquas, 6C terras foecundaSjUtaccipercntfoi roas, ÔC uiuas creacucas catmotiUateutauisaut tniluu«

X nbsp;nbsp;det Sc draim gy rat in aïre expllU ÖC

j motisaUsjLutb.aptiKttnetedaidit^ tuuebede. Quin podtts per nwtiîSpl . nbsp;nbsp;ritus Dei, intelUgas creationé fpirita

J om,boc«ftangefora.S«ß€as^M'*^ rum, id eft, fupra ÔC ante oêa ulittmea ÿ nbsp;«eatwas)Çades Hirers WußRdet

80 PET. R T O P. i prxfentia, externus confpcdus-!! Xtc^hocm tencbriSjhoc cft,Deus3' fias cfcaturas fçck inconfpjcuasutî^ gelos,alias fecit confpicuaSjidco^f' (ubifigitiir crean'o luminis. Idemmf' ciim ientit Auguft^n Eçclçf.dogmâ''

Df w fiit lux cr fitâd tfl lux. ] T cflf bras illas fçquitur lux, ôô cognitiodj^ uinxeflentixin fuis operibuscopfpi' cui.Tenebrxillæfteterunt n horaf’ fpaciOjddndefadaeftJux, nâ poftf’ feiioluuntur tencbrx,ôô appellant^' nox. Eccc noliiit diuina ilia bonite’ fua operajfuumcp thcfaurum longi^® rçtinçre in abfcondito, fed in tcmpoi'^ fibi bencplacito reuclauit, SC n’ hoççontemplandâm dedif.^

Efwrö Df«;,. ^Éîic qiioq; obferua n’y fteriufn tn tribiisilîis uerbis creaiiit,^* xitjScuiditj in ejuibus diuina iliatriW uniras confptci, êC procefTus creantlj obferuari poteft. Pafer créât, Filius jf*

jiN ^fNES, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;81

, Spiritus uidcf, aut pater créât per Verbum,filiuin,JSt qux crcauic uidcc per Spin'tiu-n fanêlum,hoceft refpicit, ciiiat, conferuat, atc^ hcc triafimul operatur unus ille Deus. lila maxime confirmant fi'dem noftram, quod qui creauit nos Deusfemper refpiciat SC curçtnos.

Vidit liiccm ^uoJ tßet hond.] Qtia: créât Deus approbat SC commendat nobis ut bona ólt; non emendanda, relatione autoris qui omnium optimus SC fapi/ cntiffimus çft.BpnS côpleditur hic fi/ miiljiôneftum, utile ôC iucundum.Ec certe iicre bpijacfi ilia luxcognitio/ nis amp;nbsp;concemplationis Dci,interne et externe.

Ef diflinxit Dcmî inter lucem Çf teKebrdt. ] Ecce ordinéDei deuicifsitudinc tcm/ porum,ut haberent certa fpaciadiftin da^ajj operas SC ad requiem, ut mane/ ret perpétuaiucunditas, neuniusrei perpetuus ùfus obtundat ÔC txdiutn pariat. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;F 5 Et

•1 PET. A » T O F.

Et uocitutt Deuf lucem Jietu.e^ teneinlf'^ eduit nodem. ] Ecce diem ante folé,amp;' go Sol non cft autor diei, ut Philo' phi fcnt»unt,fed fol illuftrat, QC rat diétn, ut gemma aurfîin annülj Nec occafus folis,aut umbra tcrr{^ cit nodlem. Scd dies 8C nox uchöf'' cœlOjUtracç compleduntur mcdi’’quot; partem cœli, drcumuoluStur pr“'’'’ mobili de uices feruant.

J-ttenebrdsnoücm.J Ergotcncbrj® funt rcuolutf, de manet ka perPC't*' de grata ilia commutatioâd uiofj*'quot; do temporum.

Et fdâutn eß uefpere nbsp;nbsp;Wtfae, iuf

Partes diei,hoc eft,totius rcuoluoj' nis, funt ucfpera ôf mane, hoc nox de dieSjtenebrç amp;nbsp;lux, prindp um'cpdieiincipitàuefpera feu no^^j duratep ufcp ad altéra uefperanvHquot;' ordinemobferuat tota fcnptuiî^'' cra,inquiens à uefpera ufcp ad uefj^ f am.MyfteriÛ hic quoc^ fubeft,qu^ munöH*

1 H GENE S. «1 mundu« cum omnibus creatutis tem?

1^ poralisfit ,auefpera ufc^aducrpcti» ÿ Et ut cœpit^ita quocç dermec. Atcç to turn tempus mundi cft quafi dies, aut unahebdomada coram Deo.

\igt; Di« «(IMS.] Ponit numerumpro or*

V âine,namfeptemdiesnumerabit. Et uteiïctdiftinâio operum Dei fecun/ dumfingula tempora K fpacia.Haec funt opéra primi diei, fcilicet, cr eatio cœli à terrx, fed adhuc informium, w nbsp;nbsp;nbsp;rudium. hem luds ôd tenebr arum,

hoc eft, notfiis ÔC diei • Hxc potuiffet Ï)eu6 fua (apientia omnipoteniia . itvunomomêtocreaffc,fcdquoniam temporaconftitukjideouoluitintéz pote (uas operas facerc no manu,fed utrbo, ut declaretur fua omnipotent tia.Lucem primum créât,ad fingendâ rudern iUam maffam cœli bC tctrx,in/ dicatcplucem ad operas effedatâ, te/ hebtas ad quietem.

Et dixit Dcuj.] Et apud Hebrxos in * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exort

•4 P€ T.' t-A R T O P, «xordio* picruncp cft tranfitionis ta,idemlt;^hJcfigntficat,n3m iamP'® feqiutur defcripcioncm fecundi

DixüOrMf.] ijiccndo fecit mnia,utobferuemus eius omnipo’^ ciain,amp; fapjentiam,fupra omncmt^ ripnis captum. V erbum Dei facit^ mnia} ergo audi, QC credc, nolip^'' fcrutari tuß ratione,neftulrefcas/ quçras uUas altasïdemonftration^^’ niftfolum uerbuttJ Dei. Si quado^ tur quf ris probai*oncs,ct demonquot;^ tioncs,quomodo4 0!^ ex qua cauf^^ materia pmnia hgcfada fint,rcfplt;’!' de tibi amp;nbsp;alttsrVeibum Dei eft caU'’ Si mat^eia totius mundi. Vulgo i’'' quiunt, ex nihilo fit,nos refpond^ muSjexnihilpfadafunt omnia- .

fidt nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;in medio dqudrum-Ti '

num 11 kid uerbufiat, tantçeftpot«”^ tix,ut pofsitjeßiciat. Si conftituato/ mniajUt inquit Dauiddpfe dixit da funtjipic mandauic SC créa» ruf’'

ÏN GENES/ * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9|

ï'üücftfubftantiaeuerbiVm 8^ faèit o/

( ninesfubftantiaSj'fignattpiie^am

lt; lt;^lt;uinsmenentiam^undcfadiim efTc

i aiuntdiuinz eflcntlx uocabulfx Firmamentum feu exceufió

i ^5^ cxpandit,ampUauif ,extcndir, 1/ hucalliidit Dauid:qui cxtcndis cœz )i lumficutpellem.LXXïtftdtfftfc uerte/ 'I runtjideft jfirmamcnturti ftu eongló-•f bamentiim, ita ut fit fütUrtdüt« firma 11 rnentum.Primum terra,aqua';aëf, ig* rt nis jLuna, Mcrcurius, Venus, Sol, Mars,liipircr,Saturnus,ó^ coelum fi/

i xarumftellarum aquç duaW nu H mero tantum,hicf«mper habet r. adz ■) iunâum,qu3e litcra praeter qua quod ! cft articulus genitiuus,fightficat 1 emphafim ad notandam'preccllcntiz am magnitudinem aquarum,antèz '/ quam funt diuifx dtftindïe,cum alz ! tcra pars aquarum fub firmameto de / cuplapropórtionefuperac «^antita 'i tem terra:. aquas. Aqua ab-I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aqui»

•e P F T. A R T O P. aquis diftindz funt fuß fub mêto.Efgo coelum iliud coerulto^ lore quod cernimus,quod uulgo^? tum coelum appellamus OC pb*jfL phi criftallinum cife putant,ueHflr aqux funtj^quc ut illç,quibus mur fed puriores. Aiij aquas fup^^^ los uolunt intel 1 igi nubes,fed preiTc^difertec^ didumeft elfe fupra omnes cceloslt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

Vocduittii firmttmenhtmcabifn.] ttunilludjtotacfr illa inter capedo Pe et uacuQ illud inter aquas et appellaturduali numéro una appellationc plura continet, bes fcilicet, aut iphzras illas ftes,quodLatini coelum dupitei re pofuerSt,in fingulari fignificatt\ lunâim totûfirmaments inter Si aquas,In pluralifignificatfph^ illas coeleftes in firmamento das.Piures eflecœlos obferuatöt” poftquâ Deus üngulas fphp-as(tl*'j

ÏN GEKEÎ,

^yolt;|codos appcllamus)afinsorna ioi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fingults motibus,

J? ’*lt;ïfph«rasc«rcunagi£amp; gyrat.

^f'piuntcjappcliationcm feu ethy/ ^Wabaquis unde Q?’ü^ ex aquis, amp;nbsp;inter aquas quafi in ‘W limits,quod ‘Hpofuit/ecit , ordinauit, fabricauit pofitutn inter aquas, 9* ® in^^Ta habet dages.ln Hebreo ™c non additur, Et uidit Deus quod ualde bonutn.Ratio cft incogni/ • beptuaginta autem addiderut aut ** fuo,aut ex libris hebraicis fuo tem pore intcgriohb- amp;nbsp;emcndatioribus, ^tft^umejluefptrecrmdne dief fecunduf.J uic fecunda fadi funt cœli fed rudes * inornati aftris adhuc.lta iam diftin coeïga terra,amp; aquas ab a^s, inter

Pofiiitijfirmamêtûfeu coelos, inane, uacuS.Mquldû, limpidS, perfpicax,ÔC *»oniflimum, adeocç inuifibile illud, ' corporcum umen cil fußinet in/ gcntem

18 PET. A R T O P.

gcntemillatnmoletTf aquarum ddant.Ran'oncs font,Uis Verbi SCdiuerfa uelocitas moruûm eff'® ftium fphfrarû. Ita Dhîs* didtuf 1’J' bitarc in ccelis, hoc eft', in iniiifiW qui ubicp fupra amp;nbsp;iniUs eft, in tiimusjucrfamur 0^ fumus Adot ’'' Hocmeditarioperatur in nobisl'“ dam de Dei prefentiajet timorö”** quid impie cogitemus, dicamiis faciamus uel foli, quia Deus eft fentifsimus infpedorSt auditor-^' go prima ilia appellatio cceli aedpienda eft pro tota ilia cortuol'j. tione,commixtione êC rudi ilia iflj fa quam uulgo chaos appellant-1 ex terra St aqiiis conftituta func o, niajquafi ex materia et mafta. Clt;ï créât ante uegetantia SC^animaii^'^ ergo precedentia funt fequentin dia fuftentacula ôi!: caufe fccunPfe ncrationis,nutritionisSlt;'corriiP”^ nis, quemadmödum pdftéà

n NTCTEkN EX- lt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

- çrcwherbas Ct arbores quam crcat a/ ! lùroantia. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,.ii . .

i nswlt;lMiDcw.].ÉtttranfitioaddefcM' ptionertioperurndieiterrix* lt;nbsp;J CÇflçgrtgentHr Terra ccntrura w. fliundi ah initio et natiiraiker fuit uof 'll àeRCQlluta SC cirGLirtceptaaquisin fo

Wvgt;§lobo, ïam autem piimû pro.dit, andafit, amp;nbsp;aptatur ad ferendum friy àuss,amp;adhabitandumiNônemer(ï*t*

* nwloco fuô mota eft ut emcrgerec, fcdaquxrcceireruntSd locofuo molt; Utîfun^Uteniincrent fumma cacumiz iBtttrx.Aquxuiciffimreccfl'cruntm uifccra terri per fyrtcfj in fuas uenas,

'' kirfùacpebuliunt per fontes,confluât ô^flHminafaountjUtfichumedcct« a. '

lt;*' r3»n,amp;: potent animantia. Ira fad^irr» Z eftluaqüaterrafaciuntünum gib i” bum,naniterraiam non eft folida per, ICjkd per aquas porofa cauernofa fcâa undicÿ ,tntümuit ufqj adfup^rfi ïiê8quiniHTi,iiaundiqiextattcrra{â(l r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G ccelurri

•o PETi ARTOP.

cceliTtnundicpfurfutneft. Cert^ cftcflx antichthones ÓCantipö^ Aut fuit alia forma produ Ax terr* te diluuiiMn qii'atn nunc eft. Eft W Ikgt;c obferuandum quodelemeni^ parat clementum,6t: fphxra fph’“^ dccMpla proportioe.ut fit deticsr aqux quam terr»*, QC deties qwm aqux,etdeties plus ignis^l*'* aeris.SCc.ldco'cpfit quod aquae*^ rafcaturit,quia tendit ad locum *’ fcilicet fupra terrä, item aër ebu*f aquiSjÖC ignis furfum tendit, qu*^ ftinat ad locumfibi deftinatiM**'^ illxeuaporationes.

Ef Koc4«f Deuf triJam termm. ] Aria*' catur naturaliter quod eft Occa,«^V pis,amp; fterilis arida ab ruit quia nondum erat fertilis dum dixit Deus germinet terra. uerbum dedit terrx fuam fertilita**^ tribuit uegetantiam SC aeÇccnà^ li auiem terrx tantum qqx emint^ ■ ' ... nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;v’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tttl“*

I H ÛENSS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;9*

 •ttiorautem ttrra manct fcmpér «tir ^aôCfterilis.Terram nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dcducunc;

jj »brgt;Ygt;uolulc,appctiuit,quodflt;wiper »pptiatferre frudum. «

CottcflioBemdqHirHmuocdBit

À marc ab aauis pluratiuo nume U to,quod multaoddiuerfafinetnaria ÿ feu aquarum coUcôtioncs autc dual» numert tantum ^qvdafunt fa ,(t periorèïaquxôd infexiorcs qu® poA ftea fottitx ftn^la nominao^ nbsp;nbsp;' •

»1 Vidit Ooij 4«(cK^fgt;on«m.l ficilicct ita ^ia(naquisextiire» gt;r.n( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;*

1 nbsp;nbsp;Bt disiit Dnu gf ràwirt trtram berfcäwjBis

iidt Deus cadem die^od iam ab ia j »egïouult oderari, amp;nbsp;tes pcculiatcs latere. * nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- j

cHerkam «roitem.] Sigtlificantius dixit j ^ebtxu» aut Grxcus, Latinus aut u Germanus reddetc pofsit. Simul po/ fuit «'J? A Sc nbsp;nbsp;nbsp;y quç utrac^ herbarn

fiSmfKant,(edcumdifcriminc.

». fc^aificathcrbatntencrametmolleïn» 4 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G a quan/

» PE T. K T O f.

quando primumtnafcin.M' ex terri poreuerno» autê herba eft 8'^ diorinpfcda raagnirudine flores ÔC frudum ut eli inxftate- * DéÛs uno hocdfcfecit,quod abH ciitadG femeftrünuereamp;Äftatt^*^ fcaïnteHïgêdiim dïhquaiO und coominiafiniul federte:, fed onioi^* mul produxttpeir (Otum ilJun» (uflamfuam qtoàdràcenvôd tem. In templt;jntagtt,«rga tefflpw^'f blfumic. Ëlemêca dant

dant ucgctantianrjifoKramèv fWr fuamnafaram,liolt;neft,-u»m'5dfgt;f’^ liamad fnaso^pss mdttara^V^ bum Der, quodfemper ag#fncflt;^ tuns.

KéJix. *^èmM/îcântew.J^fi,àâiis^ feruatA'^ Semen, qwané^ herbamaut arboi Cm^Sei’’^ autem ereatuni eft ad propagao'oK^ Nam fernen eft tonus lut corporis uljcorpusiu'uutti et feparàbrle,hab^ totam natura,omnestß pattes

Ù nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;porà

.*1 rwrSöN RS» 1 ogt;

ÙrG'

^Ji .» ^4»t(a4 ßropagaüQncm A ad ci^

if’ H^f^disamroatwibiw.EcceprQ

jjt '‘^^OaoJiamp;oàdDoonMunDeijpÀu»

'ïgt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ai*fborcs qjMam^nmaâz

MîjUt habçane parhCumcibura .Hinc

J* ^^'^“’^^°Solt;’icttw.paternabonita8 i

(j^ nbsp;nbsp;nbsp;^^'^adcujis^teâJvwis, qu»debet iii

npbis augere fiduciam crgaJD«ô-Ecz ^«aa»nairu|-ôi opcrofus/cft attifcx Pfuspaterjîofter,uoo diefacit tam

. wullasjtâquamwarialfpcûieshcrbaz

|nm ÔC arborumitam elegantes amp;nbsp;arz nbsp;nbsp;,

. tificiofasjnhumanaratio'affcquinô \ t^9l«it,lt;ti|nafitmam tantum perfcruz

wtafucrit.ynde quóc^ Dàuid exclaz

®ai ioquiçft» : Qu'am mirabilia opera

7 tuj)i^)^i{)egt;5bmniaiafap!ienttafectz ftjpltiniétattaboQitatetua.Btfire/ îmîj nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G ) die

»4- P E T. A Ä r O F;

ôe eonfideraSjUidebis pracfent«*”^ uinRatem in ftio ôp«rc,uidcb«l’°j cxem encndx,faplentiamop«f’n titatcmfru^us, kjcuftdkatc”^^ di.Btuteft Dcusunusin efTeattir trinus (n perfonis,ira tria crunt*^ gulis,radix,berba/rudui, lt;iim corpus^lutundifsimus colo^’ gracifsimat^tns. Ad hocargi«’’r tum aiyrm'qiiod Deus ipfe, in fuis creaturis contempIanduXi dum ôf colendum dédit, felices quibxeconrennfplâtur,hxc cftu^ fima Theorica, hxcdebcnt in augere ptetatcm 6C fidutiam crggt; *;

Origo ifr «m.Porioexobferoaiione,ôfapPj tis MeJi^ catiönchefbarö amp;nbsp;arborum tx, omnis medicina. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

. Et utdit DfUs ejluiâ rffitbonutni] Hoj. bcnc,redeiç fatflum ad ufun» dafionetn.lta Dcus deledaturirt'’’ Diet tere operibiis.amp; Iuditinorbe tertai^

IN G INES. ' Si

lt; font opera ter tij did,in quo produxic

' tararaexaquis, crcauithctbas ÔC arbores, plantauittp amoentfsitnô Pa radifivnjCuius'q^^nerisherbarumec aebotvun,OEdine^pofuic,dequomé

? tioncmfaciecinfequenticapite.Hxc

' debent tnnobisfidem ÔC piccatemau gère. Quodfifoenûagri quodhodie

i’ tft,amp;CTa^indibanûmittitur,Deua ficueftitjdccoratct refpicit,quâcoma

\ g«noslt;Mait.«. -

’ tt dart D0K.3Trànfrtio eft ad opéras

({uarti dtd.Heri decorauit tcrrambec

□ wôCatboûbus,faodieornabitcael3

5 aftris. • • ’

I Pidnt l8wt«iri4.1Ha«ïlcn»s codum faU

*1 tudeêlt;inornatuma(bris,nuncautem

' nbsp;nbsp;a(Wa créât,et lùcvdid pf us luminis aâ

1 dit,dum creatSoiem, ad fignif icand3

U quod Deus ufcp magis amp;nbsp;magis fe c5 fpicuum in fuis cteatucis facit,item çp

' iam intendit operas fubtiUorcs, qux t plus «quiruatlwroinis,utpofsint cô

G fpici

alt;r P E T. A R T o P.

fpid à nobis.Porro ht diuerftras lorum, fuorû'qjmotuû per afira P? fit difcerni,quod alioqui non po**^ nam omncs cœUîimp^£sinîi,ô^ P7 fp/cacifsimi •.Polltcmo créât aftf^ J mirirasresneccfl'arias InmûdoftT dem,Deus nihil facit fruftra,*'''*’* j cftjinde 1 urnen aut lunn'nä'^ for Aegyptijs fol «üdtbr.Inde cow ni puto AxiTiûjfix deaßris ,jdé fupct', btiSjamp;f effecîibus eorum.Lumin’’; hnnina feu nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fonat,ac w

mnia aftra pcffc }uc€rent,.fed pow fcbferuatûcft ColuoB Solena perfC’' turaliter lucidum efle, amp;nbsp;illuflrat«*’' mnia corpora mundi jUmam et on’”'* aftra.Cçf era oiTrtïia corpora Äfaftt* , efl'c rotûdâ ÔC’opaCa ,Ä illuftrarip^ folcm,folum6p ea parte uideri.qo^i'* luürantur à foie, quod eft in Luna^® fpicuum amp;nbsp;in eclypfibus obfcriiat''' , Aftra ergo dieûtur lumina relatio'’* folistjcadluftratJta folusClutß‘'j

eft fol iuftieixpet (c lucidus ,'amp;' illiw ’-'M*® ftransomnem hominem «cnientê i» huncmundum,facrtt^lult;«ve ÖCfpld« Djb.i» derc onanes in'ipCum credentesi« nbsp;nbsp;oquot;^

tj- ■quot;i^tidi/linätoncm nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fcquGtut

7 omixade Cole aftris, ditSta'funC rd« fine^aftedii ec-ofticio ip(otum.Soitft dieirex Slt; domiiKis.» ia mcdtodirmasi

, menucöftitut-iSjtpihabetçoekjsftjb r fc quot habet fuprafe^acocditac cecd

dKcumdie,diescpuia(rimdiCokiOc soi,

* tufuodefignat aduentatèdjctnl,tJc«à 5; fu contra niintiat nodem, 6ó toto fud

circScutfudietn rneticur.^. Acccffu ftjO »dducit Vlt;r Acftatem.Receffuta* cit Autiimnum ÓÓ Hyemert\’.:Dift4tt«

' guitfolftitia amp;d'a:qiunoAiaj^pM«l certa tôftituit texpova anni. IJuqite

’ ad fuum tocû redit annus eft. Ba'cçuÜ eft radiorum folis, ut fecum rapiairi^ nemjufq; ad terram, caloi^emtp faciei

■'*' ex teuetberatione, medium moul aid

'' gcncraiioncm 5lt; cottuptionkmjadi»

'■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;G 5

9t pet. A R TOP*

uatq? uegetantii. Luna per V ’ opacus eft amp;nbsp;dcnfus, accip»t'q;li*i^ i ab trradirtonc foils, ÔC dum folc,rcdittpadfolem mcnfis cÔiundioncôC afpedibus menfes,amp; menfium partes ,diftn^ «erta tempora feftorum, adinuaKlj' g«3ntiani.Stcilar5 alizfunt errantes quas'indeplanetas app^**^ Fixz autem conftitutz funt

,1. mnes planetas planctpftnguliW las fphçras feu eerlos habentjfio*quot; fuum lumen accipiût à foie, Illa anrafingulas utrtutes Qi habent,ad uariofi ufus homïnunv^ agt;ancium,amp; ue^etantiutn.

arias mùtatiôes aéris. ideoep Cbfi“ appellat es-uirtutes ccclorum, Namalia fe«gus,alia calorem,an«r citatem, aliahumorcs tempefta^^, caulantur.Mat. Iff.Fado uefpcf^“^ bsjferenumeritjubicundtim «dum. Lt mane, hodictepeftas jiT,.. ;

TN GENTS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1

rutflat cnim trifte cœlum.Fadêm clt;x» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

'iiudicatepoteftis.Qtra CecntvJöDd ucrbum contctnplari óC obféruareiü cundilfimum cft, falubcr ritnutn, fa Citlçad rlt;s tnuUas in uita neceffarias: prater Dei uerbum aü’cirhcft tantum üana fapiêtia mundi. Ergo ômnià de bent ad hunc ufum amp;nbsp;fincm tender«, nempeut creator côtemplertirôf cog nokat in fuis creaturis,cognitu» aût j utcolatur timoré,fide « diklt;ftióne,id

Î uultPaul adRom.i/tWco'cpdamnat omncs gctes de idololatria quod c5 * cukumacreatoread creaturas trâftü letunt. Obiter tarnen afpergo t^üod

' txdiligétiôC longa obferuarionecôe Afiron»^ potum/tmotuumooelcftiuïri^ratafit »,t4quo«

'1', tandem ars AftronomicaJaprimis pa niodo»*« ' ttib.qtraftpetmanustradiia^namut ( uctcteslongius uixerant,itapotctanlt;

exadios obleruare. Sed poftquä pro ptnimbeciUitatem naturx paulatim homines coepetant »tatem minuere, t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pro«

•oo P ET. «R T® P.

lîXQHifum qft a DeOjütillf pc« cpßfaribercntu« ,or4i»|e gt;nbsp;***■ rlt;t,?rsólt;profeflïp. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;j

, LfMÙtiireminuf ut prfe^i ^icgt;pqppdlun^amp;:fljçHacrOW

quonjaittiïiakis idfpnonxoofp“^ t^4i^biÀi/£ pcciçipric fol, Mnt,W€lMA;confp)ctuntuOÎ'^^^'^ âÿi|r:|(àfo{pÿââ ufumnodiSjhoce*’ pi'mantiuçhquïfjpdqqtç^tt quxfi'* Pfalua« o4-»ltan ad wfüm nautariH’^^ t. E^iàtigt;Wf-^olt;ifJI/è|éo,i«W;3Ef|^É gyçhpws'dici »'n quo crcawt aftra-^ nyp)^.upcaf,fdlic6t;,ßcfißgulo’‘?

ornatoSjConfptcpo’’. 'r,K.». ©igt;fcr,iA^iksgt;utficipforumraPt‘'^j 'k oV HaturpXsUEfteduspoffüitobfei^^J *Vu aftrai:giprafuisinonbus,cont«'’^. ‘ ïub«s.^.afpc(fabus Scere adis»^ çuna vipflitudin.es, tempora difp^ । lt;p,qegetantiâ adiiiuarc^ôi; dTc tas les nccelTana in tnûdo • Vt

' «*

• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.* FIT G F. N 6 S«

fin^la fwdnûim ÖC paucîs «repetij ptimumcalos ^deinde ipfoirBmoUM recenfclwt' Ab aqüis ad aquas ilia dix

. ÂantiafifTnaïuemùnfeucoEUmidi»* cœlunvplurcs côelos com» çkâhur.PrknûcftAêrisjdeindtl^ Ws.Lunx, Mercurq, Vencos, SoUsy MattisJoùiSjSaturni, fixarumftdla* tumfeufignorumjupvctnum eftpri^ mimobilts. Coçltim acris nulloaftrt» ^gt;4 ** •ftinftgfiitiuttjcft aroïnâtiuffbawwrai --**■4

* «entorumôC wubioni locus*:CœlQtg .«•*■» nis quotçniUis àftris cft côfpiniaiwi t feeiusacris^contigue fiunt meteox ialgnea utfontfulgura,toniitüi,by »»«»V pocatiinat#^:ometç,dracôcs',ÔLG.Pro

? ximè'fupGfipres tocli fingüli funt liiv

f tvüisplanetisinftgniti,qucrurnfcptG WwLurtajï^ctctVrius, Venus, Sol, ante* MatSjlupiiet ScSaturmw.Deindeeft t'»«'*:»'»!

*; tQeUnnfixarumftcllarum,irtquofunt ligna £odiaci,catcr^f^naêCcôgt; l^lùùoncsÔnguhsUnfvuirtututn.’Sd

lt;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;picmum

- «e* P E T* Ä R T O P.

prrmutncoelumclfcitur primum mö/ bile,inuifibtle,quia eft nullis aftris tn fignitum, ipfum uehit diem amp;nbsp;node, unde eft uifibile* Hxc omnia tegunt aqux qus fupracaclos funr,PfaL ij«« lnutfibik,inanc5 perfpicaciffimiim illudtocumcœlum »corporeum raffl^ eft in quo habitat Deus eum angeln , inuiftbilibus, fpiritibus, in loco,pt«* DfM I* nbsp;nbsp;locum tame,non quod Deus inb

Ütétiu coconcluditur,red quoniaminuifibl eerltf, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cœlûjdeo human© more in co^*

).Rrg.8 lis efledicitur,hoceft inuifibih, quo/ XÄ.7 niam inuifibilis eft Deus,atcp ut caW if4,6g ubiep furfum Si prxfens cft,ita quocj

Deus cum adminiftrstortjs fuis fpit*^ tibus nobis ubiep prxfcns eft. De Pritnut tibus porro hxc obiter afpergamiM® motut. tus principales funt tres î Primus lt;» trcuniluf 8piritus Dei,qui eft angelorum, mottif, fibilis amp;nbsp;uelocillimus. Secundus mo

tus eft Primi mobili5,quod circumiio luit diem aodem, ab ortu in octa/ funi)

^IN GE N ES» î :!•» fani,'alj aquiloncad auftrumê^ è co* tra,fuac^ uelocicate fecum rapic tnfcri oïcs cœlos omnes,quâtumuts aducrz foîille motus eft nobis uiftbilis fccSz dumdiemôd noôenl. Tcrtius motus Ttrtias «ftreliquorum omnium inferiorscot niotnf^ ionim,qui quanto funt infertores,tS/ to funt uelociores in fuo motu, utdeli çctabOcctdenteinOricntem.Motus vehcitat ignis amp;aëris eftimproprius 3(^inorlt; matnft dinatus/itc^per accidcascx motuâf cfteduaftrorum^Etquoniam cdslum ubicç fupra eft, ÔC tscrra undic^ extat gt;quis,folistç motus eft perpetuus Si tnquietus, inde fit quod fingnlis ho/ tis,fingulisq; momentis cft ortuslt;ô£ occafus folis, media nox, mediatçdiz es,fed diuerfis in locis.Qiiando Indi» fol eft in mcridic,nobis oritur, Ameri/ ciseftmedianox.Quandonobis eft inmeridie, tuneIndis occidit SC Ame

‘ gt;nbsp;ricis oritur. Tantusc^ item eft folis az ’ ftrotura'i^motus jUt fmiiulis diebus, , »'ll ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,. : nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hoc

»•4 PET. ART CrP.

hoc «ftin 14 horarS fpacio abfoltW* 54oamili3ria,roccram continet rctf* ambitus. Singiilis hens dccnrritfol,tantiim relatione terrf(i* lt;«0 interànatnphturiincral iirloci f-,.. a quis iKllet fcmpcf mancrelob

»llidrcntlingiilis horisrj tot.miliafi* percutrenda jideo ueri {untiquidicui* »up’ih*-’ uelocius currerc t|iiat/i -fagfti’ * politt iiolarcjjimcf.quatn bobardegl® hits.Sol ptflaihetideo^lièióir quó^ t eiihdeni«otunilt;cuhtdieobferuar,lt;^ teraaffoaain lankiis/ quz^fttpiafufli^ aut iieloQiustqiix inrnra folcfunt) cut' fitatirtiuoihotu .ideocç^Sol fitus In medio fitniamenti. Ëcce indefatig^ taraöfatecremobedientiam crcanir» rumjCjtJx debet nos noftrx obediéa* admoncre.Idco oramuè ut Dei iioh»’ tas fiât in nobis ficutincœlo S)i in ftf MyutfîcindefeffïÄ* alacres obedia^ musqaemadmodurn ©nines creaturï tiïti!- In ccclo âî'ia terra.Detftédib. aftrok

•V. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ruiflj

ÎN GENEI nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lôÇ

Him, qux Chriftus uirtutes cœlorum appellat, non eft hic narrandi locus, inde extat certa ars ,pfeftio, fatis'ep hic eft feite, aft ra efficere uarias illas mutationes a'éris ÔC tempeftâtum, QC adiuuareuegetantiam Natiüitates au tem ôf fortunas hominu.m irt uita, ex tet, aftris perferutari, fortaffe fieri poflt concedojfed quia intercidit, aut nunz quamintegre prodtjt, certa amp;nbsp;perfez na aftrorû côgnitio, dC fragilitas hu/ mani ingentj, ôd uitiatx naturx non poftit aftequi eam fublimitatcm, ideo fallunrur humanx coniedlurx exim/ perfedis obferuationibus. Philofo^ phi quidem,ineas res penitus intenti, nonnihil perferutati funt Slt; peruide/ tuntifedimperfecfta funt omnia, amp;nbsp;uêtus fxpius longe diuerfa oftertdût, ■«luod in pradkis mathematicis fatis côfpici poteft.T ota autem hec theo a Tfcww ncafeucontemplatiojadmonercnos debet ingentium beaeficiorum, SC mi

H rabiz

10* P E T. / R T o P. rabilûitn opcriim Dcï,ad confnm^^' datnfiduciam noftrâin tarn bonÛ)^ fapicntêmâabïlê Deum.itc,etad g'*’ riâ ôC prcconiû Dei infttgare ber, cuiufmodi pfalmos multos nit Dauid acutilîimus illetheoricuS'

Etfdâum efl uefpere,cr tnAtit dits Tantum operæ fuit quartidiei,in 4*^5 Dcus aftra condiditjQux tota ftdlatio coeli^militia cœli didrur taphoric'Cjquod quemadmodûexcf^ tus militaris quifcjp in fuo ordine cedit, itainfîgniores ftellae quafi dP* tanci ducunt turbam aut cohort^quot;' ftellarum fuarum fecum. PJanerx^^i tem quoniam funt progradi, digf^' dijôC retrogradi, funt quafi difpofit*’ rcscxercitus curfitantes hucô^ utadiuuentjêC uires animoscç adlt;12^ Porto aftra fortita funt nomina guras imaginarias a philofophis dum uirrutes,et fitum excogitataSjfl'’ quod ita fint,fed ut tanto citius ucntiif*

IN G E H E S.

I wntur Dèus àutem qui ca fedt/olus i nbsp;nbsp;f’cnô^niimerat«llumexerdtQSlt; mul

D nbsp;nbsp;nbsp;t’tudinê ftellara,fingula8C|j fuis nomi

'/ nbsp;nbsp;nbsp;nibus uocat Pfal. 140^ Atcp zx. uifibili

'I nbsp;nbsp;nbsp;bus debemus inuifibilia ßfcrutari, ui/

delicet quod xque ita fie inter inuifibt

1 les Ibiritus ccckftes jubi arcbangeli 0 quaücapitanei fuos angelos ut fuum 3 exercitû (êu cohorte habent.Deus au i tem quafi fol in medio ipforû fineulis j datlucem QC uirtutem ,f»ngulos^no 'I minatim uocat,fecundum (uadonaeC i uirtutes.Hxccft liera theorica.

Il nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et «;xif Df«5.3 Eft tranfitio ad deferi/ p,-;j

•J ption :m operum quinti diei,hic quo/ qucobieruabis omnipotentiam uerz

0 biDei.Eccc quàm fc diuina ilia boni/ 'j tas indies magis magiscç confpicuam [, facit, batflcnus inanimatas, nunc ani/ i/, matas creaturas facit.

j Rf pti/îcf Ht aq«lt;c.]Heri ccclum ornauiC Ó aftris jhodie décorât 2c implct aquas ;( pifeib. aëtêqj uolucrib. Et qm defies [, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;H ai plus

108 PET. ÄRTOPi

plus a quaru ê g ccrrx,ideo plures des pifdûcreauit animantiQ terf^ (lriû,id adeo indicât pifeiû femina granu1a,aues fimiliterex aquis crc3'» funtjïdeocç ad hue femper ex ags, aii liqoido naCcuntur. Ira tamê urpif«^^ i'n aquis, aues autem in terris proeft cnturôô in aère deganr.

Cftor wlt;lt;g»oi.]P5'’^^üfortafîc alis numerf, quonfam no habet iodi^ tcrminatioyilurali, unde certum efc Dcumfccifle cuiufq? fpcciei par un®; ViOdraconem fignificat terreft^ Sc marinum,Marinus draco xiTofd*^ Cur,latine balena.In Dauide amp;nbsp;lobj-* iieiathan'jPfal. 104. lob.}. 8C 40. maxitnum genus pifeiu, utdracot'^ maximum genus animalium terreßf' um,ita utclephantes fuperet.

AnitHitm WHfwffw.] Anima pro aniii^*^ li hcbraico more fxpiffimc ponitur. Animal eft quicquid proprio motti^^ fenfuumimpulfumouetur.

IN G E N E S. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;to»

Çr motâbile. 3 Apud HcbrÇOS b dcf(gnjficantftrc,'’£?'®'^et nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Gcr

inan»,f prqirime reddunt kremcn und uiiemen,utt pifces (quamati in aquis moiicntur fine fulcro terrx, ut aues in aere.Repcre dtcuntur, quæ fulcro ter rx utuntur, ut anguilla, cancer,teftu/ do,amp;c.

B uidit Dfut quad effet lonuw. ] Videlicct ita pifccSjÔK^ aues ex aquis procrcari, funttp omnia bona,effentia,forma,fi/ nCjô^ufufuo.

Ef ImedixitHlisDeus d/cc«r,crcf«7c.3Poft uerbum creationis additur uerbûfrux dificationis,ad fignificandum, geniz tiiram nô effe exnobis,nec in nofira, auc ullarum crcaturarû uirtutc feu po tcQatCjfed ex benedidionc Dei,ut fae plus accidcrcuidemus tn côiugio. deoc};iprum opus procrcandi ctTc fin fjulare opus Égt;ei prxtcr crcationcm. deocp omncs crcaturænaturaliter ap petunt fobolê propagate illud'cç ucr

H } bum,

tl» P F T. A R T o P.

burrijcrcfcite/acit Ongulas crcatiiras fttcundas, amp;nbsp;«mpcllit ad procreatie^ nctn.Etecccobcdientiamcrearuratü» quam diligenter fatagunt infito uerbo obedire, nidificât, foucnr,alôt/ legunt defendunt, ufe^ dum foeW^ peruenerit ad iuftam magnitudinct”) ut poffît fibimet uidiim quxrere.O^^ ferua quoep quantam copiam pifciüi” et uolucrum fingulis annis madaoiü* ! nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;comedimus,quantis plauftris ati«^

himuSjSlt; quanta copia fuperftat. Vu de perfpicimus magnam illam (X-CO' nomiam,prouidcnriam prociiraf''’ nem Dei.Nifi enimillud uerbum,Ctlt; (citCjfuiffet additum,autfi auferretut» quâta penuria breui futura elTct in to' to mundo. Item, Crefeite,dixit poft^ quam pifees aucs fuccrcuerâtad ftam fuam magnitudinc,ad fignific^^ dûcontincntiâjflt qcrecundiäjdcqtJ® fiftn »0 pluraffauent« Domino) audicmusi^* affeuMt. benedidione lKgt;tniiiis,Äftrts nontJ'/

I N GENES. in xita-cfcit€,augefdte replete coelS, fed quotquot prim um funt creata,toC •unt 5( manent ufcp ad fine mundi.Lu na tarnen accrefeere 5C decrefccrc did tutjnô fua quâtitate/ed liimmc,rcla/ tione noftri afpetfiuSjalio^femper ad tncdietatê irradiatur a foie, Itê die no diêcç crcfcereamp; decrefeere didmus, uctius diceremus accederc Si tecc dere.Hic aut obferua mirabüê Dei pcrationêjin feminis procrcatiôe, fin gull pifees, fingulx^ç aues cuiufe^ fpe ciei toto code die crefeebât ad lufiatn magnitudiné fuâ in fua fpedc.Proc-rc ant aötmirabili modotPifees ftia fpar guntleminajet procréant abfep incuz batione. Aues ant fua ponunt oua, in cubant,ôôfic procréât Porrb animad werte mirabilê Si artificiofam operS Del in pifciûjSC auiS uarietate, 8C cor poris côftitutione,fquamx ueftiSt, Si iiint pennarS loco, brâcx alarû ufum pr^ltantjmagnâ'c» inuicê cognationc H 4 habenc

m PET, AR TOP.

habet pifccs et aues,quod decade m* tcria amp;nbsp;ma (Ia funt creati,attamen rimum dïfferöt.Pifces aquas,aues iWm occupât,pifccs funt muti,aues norx, öt^c. Vide in auibus plumatui” fubtilitaKm,mollitiem,6Cmultitudi/ nem pcnnarum, ordinem, uarietatefl’ S)C pcluram, cantus iucunditatem, fruendi utiKratê. Qiiis potcft anima’J tiertercmufcarum ÔC infedorum, uï'' rietatem,fubtihtatem Sgt;C anatomiaifl' Qtiam exquifitas ÖC fubtilcs manuï habuerit,mirus illc artifex in his con^ dendis Jmó inagis mirâdum cft,quod fumma illa diuina maicftas fe in tali' minutiiriïnis,6Cnoftro ludiiio nihil} iicrmiculisexercuerit,quorum tain« nihil fruftra conditum cft. Quz oifl^ nia debent in nobis augcre admiratio nem,cognitionê, laudcm Si gloriam Dei,6lt; noftram pictatem, Ô!. fide con firmare,Qirod [i fummus ille Den’s ca minuciirimas res cam mirdbtiicer,ec at ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tificio^

IN G E NE s. Il, tifidofecreauitjpafcit conferuar, quâtomagisnosad fuam imagtnem »adosjô^ fanguine unigenttl fdtjfiu redeniptos pafcet Si conferuabit.Ma gna c contra impietas eft abuti crcaru ns,uorare,6C deglutire prxter gratiaz nimadioncm. Singulis herbis amp;nbsp;arz boribus femina dédit,animâtibus auz tcm pifcibus uolucribus fexiim ad iunxif,mafciilumôô feemellam fecit, ijscç dixit crefcite,hoc eft, copulcmiz nijUtis fcecundi,äf augctc Ipeciem ue ftranijBeneditftio hic fignihcat,don5 BenrJi* beneficium Dei ad propagandam âio. fobolem,ut fernen dare,Ô6concipere, foucrejparcrc,producere,SCnutrire»

Btfailacft uefprré, cxfitilum eft mne dief ^ttintw.JEftclaufula gntidiefSC difcri me fingulorûdierum fuorûqj'operû, Pttm«»«

Efii«ifDf«;.]Eft tranfitio ad defcri' dtxit,dein ptionê fcxti dici, in quo creauit Deus jefccit, animantiaS^ hominem. Diccndo, fa/ fofolt cit,êdcreat,qux notât omnfporentiâ fy„^ ' H $ Verbi

«4 P E T. A R T O P.

Verbi Da. Ergo per torâ ill am dio” dixit fingula quæ lunt in animätibuSi dccorponnn cöftitutionc, iundur^i ordine,qiiâtitate,qualitatc,ctfincfc^ ufu.Jdemî|5 iierbö fingula in fiia ftib* (lantia nbsp;nbsp;natura conieruat, ufcp duf’

Deus aiifertuerbum,quo ablaro lt;unt,ut inquit Dauid: Auferes fpiritÖ «orum,Scdeficient,6Ó in pulllercm^^ um rcuertcntur. Emittes I piritum to^ etcrcabStur,ö(f renouabis facie terff Hcclefi ltéSalomoniGeneratioalia prfteriG alia fupucnit,terra aSt in cternQ ftat*

P roiiwcdt terrd dnimdtn uiufutem ] üeU* omnium rerum creator, SC minis opgt;' fex,iam quafi operi fuo extremamn'* num adhibifurus redit, unde incep‘9 ad terra uidelicet. Nam apparatis bus illis primis materijs, terra, aqo’^» ccclojprimum operatur in terra, inde in eœlo,poftea in aquis, tandei” , redit ad terram,creatcpprimö animal' tia bruta, deinde hominem, Animaifl accipi'

IN GE NE J.

accipithic hebrako more pro ipfo a/ I* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nimali per le mobili Sgt;^ fenîibili. Dein

!) nbsp;nbsp;nbsp;de dtftinguit tria genera animätium,

1) nbsp;nbsp;nbsp;utiumcntumjreptilcjamp;bcftiam. luz

iJ nbsp;nbsp;nbsp;tnentum cft quod herbis ui^titat, QC

gt; nbsp;nbsp;nbsp;eft quodâmodo cicur. Kepùlceft huz

O nbsp;nbsp;nbsp;tnilimum genus animâtiumjOuod ferz

‘I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pit cû aut fine pedib Bcftia eft animal

çj) ex rapina uiuit, nbsp;nbsp;carnib. iiefcitur,

il nbsp;nbsp;nbsp;plane fera, uenatoriaamp; indomabilis.

il 1» gcnfrt/«0.]Hic quoq? obfefuamiz 'ƒ nbsp;nbsp;nbsp;tandam amp;nbsp;ucnerandam Dei maiefta*

tem quam artificiofe exercuit in con/* dendis animantibus,qu'am uaria 8lt;i c» * nbsp;nbsp;nbsp;kgantiafccit,nee tantum côdidit ma«

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gna,ut clcphâtes,caiï.elos,eqnos,bo

» nbsp;nbsp;nbsp;ucs,cetuos,ôCc.fcd ctiam apes,tormi

) nbsp;nbsp;nbsp;easjamp;c.ltauoluitdiuina iUa bonitas

'I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fc oftendere in paruis aeque ut in mag«

nisjin udib.xque ut in gratis,quç omz i nia debet fidê noftrâ accëderc ad diui « nbsp;nbsp;nbsp;nambonitatc.QtPfi tâ uilcs beftiolas

1» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çuratjCrgo nos ûto magis curabitt'

fl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et

tiff PET, A R T 0 P.

Ef uidit quod effet toNttw.jPoftquam it’ uolnic,dixit, amp;nbsp;fecit anitnanna, nos debcinus defpicere,amp;^ conteipi’^ re Deicrcattjram,quantumuis uilei’’’ fed Dcum glorificare,quod ica uolf’^ itac^ fecitjfiC nobis tam perfpicue bonitatem ob ocuhs pofuitconfpxt^ cndam-Demum ôôgran'asagerejtt^ ufu fruendi hbcr tatCjatcç de fingi*^ Il's conctones faccre,quibus cnuinft« mus fcvum frudlum,ôSutditaté. quis potcft arttficiûDei, quispotf^ ufumreriim fads cnumcrare^Non^l*^ co iam de frumentis,amp; leguminibn’’ fed quis poteftetiam ftraminis.Iifli/^ ligni ijfum enarrarccquot; Quis potefta”* mantiumequi,uaccç,ouisÂc.iifust^ commoditaxcs prodignitate explit^’ re^Quis poteft anatomiam apiSjamp;^ liarum beftiojarum et iunduras mo” brorumconfiderareC

Ef dixit Dm ODifcrctcdcfcribit hoifl* nis crcationem poft omncs creacur^

IN GENE S. nr

8f animanna, quod cartcra anfmantia runcirrationabiba,folis reguntur fen fibuSjhomo uero menté habet, 06 uti tut ratiôe.lta utdcs quod Deus fe fin^» gull's diebus, ufq? magis perfpicuum facit in omnib.creatuhs t quafi in claz riffimo fpcculo,iam autein in ipfo fpe culo ponit uiuam fuam imagine,proz pttjiTime Deum refercntem, Abfoluz lis itacp omnibus creaturis tandê crex athominê, quafi epilogumomnium operiim fuorum qiiem ex terra créa/ tumfubueheretfuperomnes creatu/ lasjadeocp fuper angelos, ad uitam »tcrnam.

FdcMwwfcowinrwjHoC nos debet fin/ gulariter ad fidem erga Deum excita iCjquod fingulariconfilio Dei créa/ tus efthomo. Hine pfpicuc apparet, pluriratem perfonarum elle in unica/ lefubftantixdiuinae.Nóeft quod pu/ rcmiis hic Deum confultaffe cum an/ gclis, au t ctwn terra, nam poftea fubin

««• PET, ARTOP.

g«t,ad imagine Dei fadus eft hot*^' | Ad imjgiticm no/irnfif,] Hicftmtil eXp^* miturdignitas hominis pi x omnibi'* crcaturis, quod fadus ftc ad imag'”^ Dei,qii5 nulla creatura, adeb nec an^, geli gerät,quSuis diuinapfentia,bofl' tas,laptêcia,iibertas,amp; potêtia iniHj,® pcrfpicit, imago Dei tnnöperfpib^’ tft ergo imago Dei fingulaieqd^^' « ita ut cxrerx crcaturx dicant uelÜg'? I dei, homo aût folus dicat imago D«*', j täplits Mgelorum. ] Ccrtum eft ex

ptiihs facris,magnam partem angtl“’ rum ab origine fuaè coelo delapfaiP efte nbsp;nbsp;immiitatam in Satanam, qiiaH'

do aiitem ceciderintexprefle comon* ftrari non poteft, nifi quod dodorcS Qtflt;cjîws Ôl feorfum Athanafius (cribit, angt/ »f »O, los lapfos efte ante creatum homing

Caufam aiunt fuilFe fuperbiam Si có/ temptum ergaDeum, Si inuidiamcf' 8’ hominem. Obiedum fuifteliomi/ nem aeandû,ad imaginé Dei, uidehgt; cd

IN GENES. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;119

cet ad hxc ucrba Dei offéfos fuiffe ôi corruillcjCû dixit DeuszFadamusho miné ad itnaginê ÔC fimilitudinem no

I nbsp;nbsp;nbsp;ft»â.Qiiod conliliû 8lt;C uoluntatë Dei

' approbate g fuperbiâ no potuernt, cp ' nbsp;nbsp;nbsp;homo ultima creatura ex terra,infima

i nbsp;nbsp;nbsp;amp;nbsp;cralTiirima mSdi parte creata, gerc

( nbsp;nbsp;nbsp;ret imaginé Dei,diuinâ illâmaieltaté

• nbsp;nbsp;nbsp;quïfibiut primis ÔC nobilillimis créa

I nbsp;nbsp;nbsp;turismagisdeceretSCcÔueniret.lndi

) nbsp;nbsp;nbsp;gnû,ç|)corporea creatura incorporez

lt; nbsp;nbsp;nbsp;iSjterrenacoeleftibus, ultima primis p

i nbsp;nbsp;nbsp;ferretur,qua: dominaretur in oés créa

3 nbsp;nbsp;nbsp;turas, adeoc^ angelos, id approbate

» nbsp;nbsp;nbsp;nequaquam uoluerunt led confultc,

1 nbsp;nbsp;nbsp;obftinate,prxfradleamp;^ hoftilitcrcon

i nbsp;nbsp;nbsp;tempfetunt.amp;S calumni ati funt confi«

$ nbsp;nbsp;nbsp;burn ÔC uoluntatem Dei,ideo'cç corru

/ nbsp;nbsp;nbsp;enint.NamabfolutaiuftitiaDei non Similtm«

; nbsp;nbsp;nbsp;permittit ut creatura iam recens fa/ exempli*

/ nbsp;nbsp;nbsp;da,calumnieturfuicreatorisabxtct/ deSdule

7 nbsp;nbsp;nbsp;no meditatum 2lt; prxfinitum confili/ lt;7 dmj«?

7 nbsp;nbsp;nbsp;um,UduuUut omnia reuerendiflmne de»

'!. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;obez

ÏXO PET. A R T o'p.

obediant amp;nbsp;fubferujant ei. Nam quid i cfletmagiftratus in repiib.patertaifj 1 lias in familiajcdorin ichola, Sxfcl' 'a iuis fiibditis contemnererur, necH' letfuarumrcrum porensClca quide^ fet Deus creator, fi ex arbitrio creaturarum uiucrct,SC faceretfL^I* itaq? funt ifti angeli feu fpiritiis, cfu'’ tialirer5amp;localitenEflentialitcrmu^ tati funt ex bonis in malos, ex fapitj* ' tibus in cacodxmones, zx obediëntie bus in pcruerfos fatanas, ÓC diabo^ los.Localiter lapfi funt non extramü dum(nam extra müdum nihil eft, ne^ ullus locus eft; fed lapfi funt'e calo înfernus ad inferna,ad centrum mundi,qué lö cum terra aër(:pcircunfcribunt, in lo/ co, prxrer locum, contend SC conftri^ lt;fti catenis tenebrarum, miniftratonj ' tarnen fpiritus permiffi ad tëtandutrt rot. I amp;’ puniendum, quantum Deus pcrmi fenr. Is lapfus eftirrccupcrabilis,naiii »satan confultó uolötarie peccaiiif)

Ill

8f perftat fua fentcntia,nimqn3m pœ nituitnccpœnitèbit,quodfeuolunta

'j nbsp;nbsp;nbsp;ti Deioppofuit,SC porro femper op/

.• nbsp;nbsp;nbsp;ponitjideotp indicium eius eft xternS

ƒ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÔC incxpiabilc.

[ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Etcrciiuit Deus hominem. ] Damnatis fu

pcrbis fpiritibus, angelis, Deus fuo

• nbsp;nbsp;nbsp;propofico perftat Si pergitjcuius uo/

’ nbsp;nbsp;nbsp;luntatinemorefifterc pöteft,necdc« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;'

cctjnec oportet,ut quicft optimus,f3

' nbsp;nbsp;nbsp;picntifllmiis,6(f omnipotês,créât ho/

minetn de terra, in quo ponat imagi/ nemfu3m,SCdccoret:fummohonorc

’ pricatteris omnibus creaturis, Si tan'

' dem ab infimis,a terra fubleuatû,côl t locet fecum fupra omnes creaturas,

’ nbsp;nbsp;nbsp;dccoret eterna uita et beatitudinc.Mo

' nbsp;nbsp;nbsp;diisautem creationis fequcnti capitc

' nbsp;nbsp;nbsp;ubcriusdefcribirUr,hictanrum fum/

i nbsp;nbsp;nbsp;matimcomplecftitur. Great autem ho

’ nbsp;nbsp;nbsp;hiincm non ad implertdum locum la/

* nbsp;nbsp;nbsp;pforum angelorum.Homo autem fc/ Bißlius.

• nbsp;nbsp;nbsp;cundum theologos eft ultima creatu/

; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I ra

U* PET. ARTOP.

ra Dei corp orca,ration all's, gerens*^ magincm Dei. Secund« philofbphos eft animal rationale, feu mencem bens. De imagine Deleft uaria diuef^ forum fcriptorum definitio, alijany mam rationalem effc putant,alq ratio n cm,all) uitam xternam, altj cognitt® ncm Dcijinnocentiam,iuftitiam, Auguftinus uult elle memoriâ, intt^ ligentiam,dC uoluntatem. Alf) uolufl^ eile bonitatem,fapientiam,amp; liberté tem côjundim infeparabiliter,ç|ti^ omnia quamuis funt partes quxdaio imaginis Dei, non tarnen conficiun^ integram definitionem imaginis Ddi nam ilia omnia etiam angeli cum mine habent communia,attamennoO geftant imaginem Dei. Vulgus putJl elfe formam faciei noftrx, cume«/ turn eft Drum efte fpiritum SC nonhï bere proprie membra noftri corpo^ ris,nifi qux ipfi meraphorice attribut untur,ut manus,pedes, oculi,os,

PoftquamdeDeo proprie loqui non pofTumuSjfimiltcuoinarie ergo dC me taphorice uel imaginatiue loqui eogi mur. Vtautem breuibus fenrentiam meatn fubqciam. Imago Dei fecunz dumfuperius recitata omnia,uideliz cec fecundum rationalem animam, ut tam xternam,ueram,perfe(flamcp cog nitionctn ÔC cultum Dei perfcdum Tfcfolo« intcllcâum omnium creaturarum,fez gia phdo ciindumabfolutam bonitatem,fapi/ fophu. entiam amp;nbsp;uoluntatis libertatem, eft diutna illaMaieftas dominandi,admi on. niftrandi, regendi, fruendi'cß liberz tas in creaturas foil homini attribuz ta,nulli crcaturae, nullisque angelia concciTa. Nam quotquot funt angcz Iijfunt adminiftracorq fpiritus, ut eft Heb.i.Non habent poteftatem in ulz lam crcaturam,nifi quâcum Deus iufz ferit amp;nbsp;permiferit*

Q«i dommctwr in pifcet mariffirt «olacr« cot fecrc.] Atcp ilia imago Dei,illac^domi

1 a itandt

«1 PET. A R T O P‘ nâdimaieftas,ê fâtû relatiua ad fubieda,ut in pifces, uolucres, anif” tia,herbas SiC arborcs^quod propriF fimejdifertccßintcrpretaturDauidf’ inquic,Pfal. uj.Cceliitn coeltdon«^ tcrramautemdcdit filijs hominif-'^*’ mo non habet dominium in angels’’ folcm,lunam,cxreracp aftrajnifiq^’^ turn a Deo precib.impetraucrré,qti3'’ tumcp Deus cóceiïcrit,ut in fuajEliajEfaiajôifc.côfpfciiumcft^^* quod intereft infer imaginem, SC rf*”’ feu fubftantiam ipfam,ut inter rem amp;nbsp;Cxfaris pitflam imaginé, itf*” inter faciem fubftantix, 8C imaginti” infpeculoj idem intereft inter Deiquot;” ÿiC Hominem.Deus eft infinitus et«quot; mucabilis .Homo eft finitus ( ration^ creationis)8C mutabilis. Deus eftab^ folutus dominus. Homo c relatiuiiSi amp;nbsp;pofitiuus dominus.Confradofp^ culo périt imago,non fimul périt fad es hominis.Caufa eft preftantior ququot; iibet

î N G E N E s.

libet SC fuo eRedu.Huiufmodi imagi nem Dci geftaflet homo in «nfinitS, amp;nbsp;dumhic ftarct mûdus perpétua fuz •ffctconfoctetasDcbhominiSjôô an/ gelorum,iucundiffimus'q; ufus creatu rarum,carumcç uiciffïm fpontanea SC protnpta obedienttaerga hominé, Et poft Inüus mundi finem, corporalis il la proprietas hominisuerfa fuiftetin fpirituakm.Sunt autem proprietates corporalis uitç,edcre,btbere, procréa te,paflibilem,mutabilem,localem ef/ fe,2Cc.Proprietates autem fpiritualis uitXjfunt plane fuperioribus conuer/ fa,ut nonin,digcrecibo 8^ potu, non procreate, impaffibilem, immutabilë elle,non indigere loco, agilimumôC fubtiliirimumclTe.Hanc autem ima/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Si

gincmDci,poftquamhomo perpcc/ tanæefi catum obCcurauitjplane'q; perdidit,ut omniuin/i infra DcouolentediccmuSjCius loco dclium, affumpfit imagincm fatanæ, qux eft fuinma ignorantia Dei, irreuerentia,

i nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;l } impie/

»Jtf P 8 T. JI R TO F.

imp/ctaSjinobcdicnna.malitiajCsco^ dxmonia,prohibita libcrtas in ullaquot;' ucl minunlTimam aeaturam,at(ÿ cufl lus omnib.morijhoc eftperpctuocô/ (iitutum elTe in zrerna ira Dci. Hinc ilt;gt;m apparec ineffabile illud bénéficia um Icfu Chrifti, qui fua morte cam U imttgo maginemDcihominireftituit. Qust bcit»ui‘ quamuis realiter abfolute coraifl tidtitnätu Dcocft rcftituta ,imputatiue tarnen rlt;t homic per fidcm eft homini tributa. Et duin Biscredê* hxret peccatum in natura,non poted tif, pcrfedcjfyncerccp perfpici QC ufurpi ri, propter peccatt neuosamp; maculas» ideo(^ eft imperfeda libcrtas, impers fedâque obedientia creaturarum, ciy ius faltem adhuc umbra amp;nbsp;prima li^ neamenta reftant confpidenda inMs giftratu,amp;matrenoftra Ecdefia,in Apoftolis dato fpiritu fando in d«lt; Pcntccoftes. Poftquam autem latnin uitiato homine,non poteft intégrai/ mago Dcieonfpici, datas eft nobis s I)lt;o

Deo alius homo,no uitiatus,fed per/ fcâusfecundum crearicnem Dei,in quo perfei^a Dei imago relucet.et co fptcipoteft,quieft lefus Chriftus,qui Col.» peccatiMn non fecit, amp;nbsp;eft imago Dei inuifibilis,in quo habitat plenttudo di uinitatis corporaliter, que qui uidet, Deumpatréuidet,ut Chriltus inqt; (^ii uidet mc,uidet ÔC patré, Ad quS 14. imaginem reciptendam nos hortatur inultis locis Paulus Ephefioru quat/ to'.lnduite nouum hominem qui fecu dura Deumcreatus eft» Coloffenfes tertio’.Expoliantes uos ueterem ho/ minerajcum adibusfuis,8C induite nouum,qui renouatur in agnitione Dei,fccundum imaginem eius qui ere auit cum. Gerimus it ac^ utranep ima/ ginem, utriufque hominis, terreni ÔC cœleftis.Secundum uiciatam natura, gerimus imaginem Adç terreni homi nis,fecundum (idem et agnitione Dei gerimus imaginem coelcftis hominis

1 4 Chriz

lit P E T. A R T o P.

Chrißi Si quis iatn nult Dcum pc decognofcere, Chriftum cogno^l qui eft uiïia amp;nbsp;perfeda imago De’ ’ quis defiderat imaginem Dei h imiretur Chriftum. Perfedti igituH’” minis amp;nbsp;fecundum Dcum creati, funt partes,Corpus,Anima,St tus, tres fübftâtiein una perfona: y îndiuinatrinitate,tres funt perfo”’’ in una fubftantia.Corpus eft fubft^” lia terreftris. Anima en fubftant’3’('^ tabs.Spiritus eftfubftantia cccleft'^’ In corpore hxret anima,in anima ret fpiritus, fi accedit cognitie Anima uiuificat corpus. Animami”^ uificatfpûs. Anima fine fpiritu Hor» (Mi tua eft coram Deo, quamuis alioqi” tute. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eft immortalis. Ideo inquit Chriftus’

Mlt;«.8 Sinemortuos fepeliremortuos fuoslt;

Anima cum corporc quiefeit in mor/ te.Spiritus uiuitapud DcS. Ideofi^ie Ies mortui,dormirc dicuntur non mor tui. I. Co. I J, Seminatur corpus anim»

1 N G B N E s. 11»

IcjtcCurgitfpirituale.Crcdentishomi nistrcs lunt partes, corpusgt;aniniaj ôi ‘ Ipiritus Incrcdulorumfunttantû due, ' nbsp;nbsp;nbsp;corpus,60animaratiôalis.ldeoincrc/ R®**

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dull dicuntur carnales, feu animales

’ nbsp;nbsp;nbsp;ÔC mortui,Credentes autem dicuntur

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fpiritualcs,apotiorefuipa'tc.i.Go.i.

‘ Animalis homo non percipit ea ejux ' nbsp;nbsp;nbsp;funt fpiritus Dei. Lapfus homo po«

’ nbsp;nbsp;nbsp;tidimam fuamfubftantix partem per

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;didit, fcilicet fpiritum, S)C manfit tan«

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tum caro, hoceft anima rationalis SC

’ nbsp;nbsp;nbsp;cotpus.lndeêquod inquit Chtiftus:

' nbsp;nbsp;nbsp;Quodnatumeftcarnccaroeftjquod

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;natum eft ex fpiritu fpiritus eft. Ideo

* nbsp;nbsp;nbsp;Paulus appellat Timotheum SC Tit«

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fiios filios, quod eos genuit in fide ÔC

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;infpiritu.Singulx partes hominis ha

bent fingulas partitiones.Corpus ha ' nbsp;nbsp;nbsp;bet fua membra, caput, pedlus, uetv

trem,manus,filt; pedes. Anima habet rationem,uoluntatcm,adfecftus,8lt; fen ■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fus.Spiritus habet cognitionem Dei,

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1 S fidu/

Ijo PET* /RTO P.

fidutiam,timorem, Qc diledi'one, uerum cukum Dei, fumma habet in’’ ginem Dei.lnferior pars reg^tu^a^n^ perfore. Si folum corpus eft fineafi^ ma,cadaiier dicitur. Si corpus fif^ani'' ma ftmul funt fine fpiritu,dicic^anitn’ lis autrarionalis homo.Si corpus,3*'* ma,amp; fpiritusfimul funt,dicit fpirlt;'^ alis homo,feu fpiritus aut imago

Ad imtginem Dti crtduit eor. ] Non fi”^ emphafiamp; magno fpirituidé Moff’ repcCitjUt nos diligéter admoneac nn ftrx originis, ad qua fummis uinbus, Col.1 afpiremus. QuemadmodumPaulu’ CT.} nos pluribusin Iocishorratur,utu«^ teremhominêexuamusjôf induafflt” nouum,quifccundum Deum creatu’ eft. Item ut induamus lefum Chrißö, quieftuiua imago inuifibilis Dei,in quo habitat cota diuinitas corpora' liter.

Mdfculum cr focniindm creduit cot. 3 ’Coi” pcdiofe omnia in primo capite,0^ma ‘ ximlt;

in G B N E 1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;m

ximc qux ad hominem fpedSt, defcri bitjcainfcquenticapite latius ex pli/ cabit.hanuncponitmafculum amp;C. fœ minamfimul creates,poftea ordinerc

' cenfebit Adam primum eff e creatwm, deinde Heuam,Çlt; ut exteraanimâtia » nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;per fexum diftinxit, fingulorû'qj par

’ unum fecit. Vta quoc^ humanS genu» fexudifcernit. Cxteras creaturas ut '• nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;hetbas,arbores,fydeta nondifereuit

f fexu, adeo nec angeli fexum habent.

Hetbçôd arbores propagantutfemi/ Sexut» î nbsp;nbsp;nbsp;nCjfy dera autem amp;nbsp;fpiritus non pr o '

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;creantur.Sexus autê eft animalis fub*

lt; ftantix difereta perfona,aut maf cvûiz I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ni aut fœmini generis, utrincp coniua

» gibilis ad propagationem Ipeciei.

’ Qvùfquc igitur debet effe fuo fexu

1 contentus, quia eft creatura Dei im/ i mutabilis, fecundum fexum, mafeu/ • lus non poteft fieri fœmina , fœmiz na uiciffim non poteft fieri mafculus, (ed ut (ingulos creauit D eus ita funt

» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÔC

1 JT PET. 1 R T O P.

fie maner, debetêpfuiTexus feruare,^ in tjs Deo fcruire,necf'?®t ponere ordinationi Dci. Foemin^^ deber cogitare autdicere, utinamf^' ôa fniHcm maiculus jUinimtj foS r, ptcrca dcipicerc S)Cordination? per turbare, quod perinde eflet ac fgt; *“ tûoWoqucreturngulo, quare iw'” fingiscAtep hinefuntomnes iljo ■domefticz quod millier uuk «Ik uirtKprecufat obedientiam quam bet, UCinquit illc: Semper habet alterna^ iurgialcdus ,In quo iacet minimum dormiturinillo.

neftz autem ÔC piz uxores debétln^ commonerijôe fui (êxus décorum uarc,nc appe Hentur Dotflor fee dequoinîra Deouolente plura aiitl^ mus. Peccant quoq; qui inpart«*”^. gts afFet9:ant,mafcuIinum quamf^e'”* ninum fexG, quid hoc aliud eft qiwi» ereationem fie uoluntatem Dci nfH approbateç'Peccantquocf qui contre

IN G E N E s. 1» cveationem Dei et natura fuam uouct caftitaté, tum mafculus tum focmina, I nolunt uUum habere fexü. Qtiid hoc n nbsp;nbsp;aliud eft quam cü Deo, pr opriac^ fua

/ nbsp;nbsp;natura,pcrpctuu bellum gerereç’natn

5 nbsp;nbsp;D eus mutât nee adimit fexum, 2lt; cuz

iuftçfexüs natura fuam proprietäre 4 nbsp;nbsp;adfedkat Vir eil uir, 2v fœmina eft fœ

* nbsp;nbsp;mina etiamft centefies uoueat caftita

i nbsp;nbsp;tem ,Ht nifi Deus que quam exemeric

1 fin^ulari dono caftiiatis, cette feruaz 'I nbsp;nbsp;bit pollütiflimam et fœdiffimam cafti

1 nbsp;nbsp;tatem.Ncmô igitur uoueat quod non

gt; t;ftinfuapoteftate,8lt; contra Deûfu* ' amcjj natura. Et fi quis uouetit, bona t nbsp;nbsp;nbsp;confeientia poteft refringere uotum*

$ nbsp;nbsp;quafiper etrorem cômiftum.Graüifz

î nbsp;nbsp;(itne peccauerunt qui prohibuerunt

t nbsp;nbsp;tnatrimonium ,aperuerunt latiftimauti

I nbsp;nbsp;feneftram muftis nefandis fceleribus,

A 2lt;inquietiffimas côfcientias reddidc ' tunt. Paulus appellat doArinatndx ' tnoniotum,Satannanqî ealumniatut } nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;otnnent

•H PET.' AR T O P.

omnemcréationem Dei,Si. fugg^^/ Il ominibus incaun'oribus ,ÔC negHg^' tibus uerbum Si uoluntatem fam opinioncm in fpeciem plaufibi*quot;’ rem, ac fi dicat : Ecce in matrimo'’,'’ flintnimismuiez,amp; iiariz fuaderem potius uccoelibem uitam^ bi deligcrcs,amp; uoueres caftitafcn’i*'’ uiueres multo tranquiliioremuM’ Si poiïcs ita commodius uacare P'r i.Cor.7 meditationibus,IèruireDeo, Si ioy

dere animum ad diuina, nam qui^^ xit uxorc curat ea quz ïiint miindi quomodo placeat uxori.Similirer^ lier quz nupfic uiro, curat ea qii«“’quot; huius mundijCt quomodo placeaÇ ƒ ro.Hzc quidêdida funt de co qu**^quot; tit donum caftitatis,fi quis auteni e* tra illud donum uoucrit caftitare/®quot; ncietfecertein multafcelera Si f ula uitz,

BenedixitXrefdte.] Poft ucrblimc’'^? tionis, fequitur uerkû benedidion'^'

ï N G E N E s. «î$ fœcunditatis procreationis, quod j' nbsp;nbsp;fœcundat omnia antmancia, omnestç

'J homines, nifi impediat morbus, aut V nbsp;nbsp;donâcaftitatis.Quod qui apud fe fen

D tit potésjdct operam ut procreet, fed legitime fecundum ordinationé Dei, lt;1 nbsp;nbsp;nbsp;Çlt; pudice.Nam nifi lapfus fuilTct Az

S' nbsp;nbsp;nbsp;dam,omncs homines fine libidinCjna

igt; nbsp;nbsp;nbsp;turali appetitu procreaflent-Eam oriz

(h nbsp;nbsp;ginemptj homines dcbent repetere,

if nbsp;nbsp;nbsp;ÔC ci fe accommodate.

Sulijcite,Dominlt;tmini. ] Hic iam ptîz )' mumdcfcribitur inautoratio Domiz ni], SC Maieftatis hominis creatura / turn ad certa fubiedla • Dominamini ihquit, non tyrannizate, bene fruatr » ni bonis crcaturis Dei, in imagine îO nbsp;nbsp;Dci,quafi corporeusDeus. Econttà

hic quocç fada ê deditio creatur atû, quamfequcnticapitclatius defcribet (il Mofcs.Ecce elegantem domû,imo

tegiam aulâ cxwuxii Deu» homini, D nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ÔC

«î» PET. A R T O P, êxfcxornauir, qiiàm uariam lt;5l»lêôf familiâ apparauit,anreqti*^ crearctureius Dominus amp;nbsp;Rex H? mojtotusmunduseft homininon*^ eus quàm exornata aula.Inde opin^ KÔr/xûpjfcu mundum appellatuin Hactenus decreato ôc inautorato h*’ mincdixinius, quxnon polTurtt pf” fua dignitatefan's magnificc expl“^’ rijtam autem uidebimus quem 5^ Icm thronumDeus homini dédit, ƒ ram fctîicccccntrum mundi, inmcd“’ mundojquafi in media domo öf quam omncs creaturx circunftant,^ circumcuiitjUt deditiffima própt”^ (imafamiliajhomo quafi qiiictu'? 1^®^ minus hçc omnia regit et adminiftt^^' Hoc fimul quöc^ animaduerten^^quot;’’ eft,quodquamuis Deus homini 0' Dia fubiccit 8C dedit,non proptert^' quituromnia efle proprer Iiorninf'quot; creata. Deus fiquidc omnia fccit pf‘’ peer fcipfum,ô^ omnia fcruiunc d*

Ec«(Ifilt«oîgt;iî.] Qiiàrridifcreto ordi* hc fada funt omnia. Pöftquarn créa/ vit Deus inaiitorauk hotniné iam quoqîfubminiftratcibum, eumcpiam ante apparatum, qucm dat Deus, 64 homo pcrciptt.Ecce pronidendâ De» decreaturis fuis 84 maxime de homi/ he adeô nihil efttamminutû animal/ culumci:éatumaDccgt;,quôd non fua bonitàtthutriat.Omniaexpédât abs Pf4tio4 le ut des illis cfcam.in témporè opor/ tunoiOculi othnium in te fperant Do mine,ÔC til das illis efeam in tempore oportuno. Aperis tu manum tuàm,84 impies omne anirrtal benedidiôe. Dâ te te illis colligunt,84 omrtia implen/ tutbonuate .Quiproducitinmonti/ bus fœnum,84 herbam (eruituti homi num.Vt cducas panem de terra, 84 ui ï nbsp;nbsp;nbsp;hum Ixnhcet cor honàinis,V t exhila/

ret faciemfuam in oleO, 84 panis cor hominis confirmet-Qui dat efeam o/ huli c«ai, 84 iumentis efcàm iplorü^

K 84

»J8 PET. a’ R T O P.

Sc pullis coruorum inuócanrib.etn”' Hafcdebcntuosad certam fidutiâJ’ Deutn dc uidï^u admonerc, ut qui dit animam 8)C uitam, dabit quocç rida. bum. De bis omnibus nihil erat M.«.« foIidtuSjUtncc bodiculla animato fed Dominus ex fua bonitate procu' ratjÔ^ fuppeditat.Ideofngt; Eecepf^ ter curani,foltcitudinem, amp;nbsp;prouiu^'’ tiam ueftram dedi uobis cibiiin. Bofl^ DcuSjUtinam bicpoffemus ccrnf’^' adeo nihil deeHee nobis, uitantdeg^' remus in perpétua lxticia,exiriid3/‘ procura ta funt omnia. Domus {cot“’ mudus^cftornatifTima. Poenuö^P^? ptuaria omnia funt rcferrilBma.Ob^' ter obferua cibum eHe tantum quo nos deus conferuat. Solum Ui*' bum Dei eft,quod nos fiC omnia uir,nosamp; omnia fuftentar, Cibus^*?^ tern eft eius uerbi medium,feu uerbum Dei ad fuftentandam nifa'”' Ideo,inquit,Mofes QC Chrift ws

IJ»

Non in folo pane uiuit homo j fed in

otnni uerbo procedit ex ore Dei.

f) nbsp;nbsp;nbsp;C^ioablatocib.nihilfuftêtatjVerbu

fine cibOjUbideê cibus, fols fuftêcat,

utinMofegt;EliaóC Chnfto,extâtexê

pu, cibus autê ubi coniêniturpfens,

ji' nbsp;nbsp;nbsp;contcmniturSlt;excluditur qiiocp «cr

bâ,filt; perk homo. Debet ergo cibus P/4liió4 9 j nbsp;nbsp;nbsp;cum fide,ó^ gratiarum adione fumi.

IndecftquodinquitDauid: Aucrten

teautemtcfacicmtnamturbabuntur,

,1 AufercsfpirkumcorumÔi deficient,

etinpulueremfuumconuertêtur.Hvi

'j nbsp;nbsp;nbsp;iufraodicibusex herbis, Sc arborum

j nbsp;nbsp;nbsp;fruÄibuSjfineufu carniumSdpifciS,

fuithominibus,$lt;animantibuscom/

I nbsp;nbsp;nbsp;munisabexordiomundijufepaddila

J nbsp;nbsp;nbsp;uiutn per i«5« annos tanti uigoris, ut

■ nbsp;nbsp;nbsp;facile naturamhominisfuftentaret,et

. nbsp;nbsp;nbsp;uixcrunt homines quam longilTimc

plusminus ad 900 annos,qgt;truöus cauptlo» • tuncerät maioris uirtutis,natura erat gioris mi* fortior ÔC «liuaüor, ÓC hormnes erant

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K 1 Utnpez

14« PET. ARTO Pi

tépcrantiores, magtsî:^ cognofcchâi creaturarum naturatn^uftim QÇ appl'^ cationetrijtdeo^ non crant, tot mor/ bl amp;nbsp;febres.De hïs aureis feculis fi per auditum paffîm fcribunt etfabü lanturpoëtXjmaximè Ouid.

morph.Et ecce Detis dat primis par^ tibiis cibiim,fed nullas ueftes,proc^* dubio nullis indiguiffent ueftibusj ilfent folis amp;nbsp;xftatis fcquaces,utal^’' quxdä aueSjóó animantia qux mi^r^‘ cutnfoki Aut caro hominis fuilk’’' frigoris patientior,cuius rcftat adhu'^ ueftigium in facie.

Et uidit Deus omnid qua fecerdt, ] Eft 0P'^ logus omnium operû Dei per los diesjilludcß uidere adhuc ÖC per permanet ad omnes creaturas öl’ nec ftatmundus.

VdldeBand. jßreuiter öi. pro epilo?” repeto quxfupra breuiter annotai'jj. Omnia fcilicet qux creauit Deus . «aide bona in nat«ra,uirtute, QC

’ ßC-

1 H G E HE s.

ne .'Nam quxcuncç Deus creauit turn

exberbis,arboribus5aftris,animanti/

busA'c. fingulis fingulas naturas in

fua fpecic dédit,ad certum ufum 8lt; fi/ nem,ad quem fi applicantur funt ual/ debona. Qviod autcmnos quafdam herb3s,arbores,aftra,8lt; animâtia ma h uocarnusjitï’propriedicitnus.ld in/ défit, poftquam omnium return n atu tas nô percognitashabemus,ncc ap/ plicamus fingula ad fuum fincmÇC u/ film ,fecundum fuas naturas, mala ÔC nociuafiunt Rede ergo applicata ad fuumfinem amp;ufum,bona,cibus,ÔC Medicina funt. Econtra applicata ad improprium fuum finem, côtra fuam Medici/ naturam,Vencnumfunt.Eftergo Ar «4. tisMcdicxboc prxcipuum officium, venenw» finis Si beneficiû, return naturas per/ Art medi qvnrereôC débite applicate* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;çju

Dif s fextMs.] Opéra diei fexti funt etc , atio animantium terteftrium ,boc eft '1 iumentorutn,reptilium ÔC beftiarum,

K î poftrcz

14* P E T. / R T O P.

P O ft rem O QC hominis. His fexdiebu’ abfoluitomnesfuasoperasjfecittp^ tnncs fubftâtias paritcr corporcas incorporeas, uifibiIcs,flC inuifibil^^’ animatasj ÔC inanimatas. Ita tand^ conftitutum, ôlt; abfolutum cftrcgjquot;' Dei corporale,uifibile,amp; temporal*' Tantiimdeprimo capite Gençfto’t de fex dier um opere.Sequitur iatn put fecunduipjde feptimo die, defa^^ pato Deijfit^ latioreexplicatione mi capitiSjCt maxime de rebus,qu?’“ hofnincmfpedant,quas hictantûbf* uibus perftrinxit.

Eft igitur hf c breuis repetitie fcH comprehenfio huius primi capitis,

t Die primo,crettuu Deus mäteriditi Miffitm cceli O- terriCihoc efitK^udt cr terr^* aquittcredutt [piritus feu Angelos, dcindelv^^' tenebrd!,hoc efi dient cr notent, Z Diefecundo ,fepdrduit dlt;jiitu d^djUfl’^

1 N G E N B s* 14.gt;

î Die tertio,produxà terrS ex ^ijuihp- crelt;

' wtHcrfciÄCrArtorfj. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(tcrdqjdftrÀ.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;4. D«elt;jHdrfo,cre(iKitSoIrw,CrL««dm,c««

5 DtequiWo,crfi»«itP(r«‘$Cr^«”*

) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;« Dieftxto,creauit^nitnlt;tntUterrellrUfy‘

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Hominem.Eodcffl die ceddit SMiin,fi cccidit ex bo

'1 RiiBKoWciSo.

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;7 Die feptMo(ut nudiemus proximo cupite)

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Req«if«it.

I Ealdetn appelUtiones dkrum t«i

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nerc melius diet,ut fimpiictctr dicere

/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tut dies primus,fecûdus,tertius,ut rc/

1 nbsp;nbsp;nbsp;dirent in mcmoriam fingulorum die/

î nbsp;nbsp;nbsp;rumcreationesÔC opéra Dei.Obori/

turhic quscftio, Qiiare non fiat men/' tio lapfus Satanjr^cfpon. Caufa eft quod homo ncfciuit inuifibiles elfe ipir«us,ncfciuit'qi lapfum fpirituutn, il nbsp;nbsp;nbsp;Necreuclatur horaini ut probaretur

lt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fnx uoluntatis, amp;nbsp;aflinfus libertas.

b Ncc ncceile eft hxc fcire hominem, quts'cç curet rés fuas dili/

J nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gentcr.

K 4 CAPVT

P F T. ART O P.

C A P V T I k

IR nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;continuatio,tranfin‘’gt;

rcpetitiofuperiorô.Sn' pçriorçcapitç tantum K' rum capita pofuit,breuiterci; pcrftr'” xit,hocautemcapite latius extend'^) Si maxime qux circa hominem faó^ Tunt. Ac fi diccrçt;Scx his diebus uit Si perfecit Deus coelum et terrai”» S(f omnem exercitum eorum, hoceft» cmnia qux iii iiiis continêtun omnt^ çrçaturas.

Fxfrd« Et omnis fxerciiuf forum. ] Metaphofâ tw« cft.Excrcitus cccb funt omnes angdj

amp; omnia aftra, Exercitus terrx cû aqua, funt omnes herbx, arboreS) pifccs,uolucres, Si omnia animanii^* Omnes fiquidê creature militât Dt”gt; ut exercitus fummo impçratori, que fuffraganeo homini, imaginideii quafiuifibiliô^ corporeo Deo.lnde Uilitia. dicitur Deus,Dominus Zebaoth. E'

fa.lt;

IN GENES» 14$

fa.ï.Dominus excrdtuum.Pfala» 8. Omnia feruiunt tibi. Dicitur 06 militia cœli. Efa. 14: V ifitabit Dominus («per miliiiam cœli. Et ^.o.Qui educic in numero militiam eorum Hiere. i5gt;. Sacrificancrunt omni militix cœli.lté angelidicötur militia cœleftis. Luc.i. Et (ubito fada eft cum angclo multi-* tiidomilitiac cœleftis. Omnes creatu/ 1« funt Dçi militi a.feu Dei cxercitus, in quo Dçus eft fummus imperator. Porro in exercitu (unt multi centurio ncsjdecurionesjamp;c.ltaincreaturis a/ lixfunt alqs prxftantiores quafi du-

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ces,pfedi,amp; anteOgnani, ut inter an/

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;gelos funt archangeli, inter herbas

’ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;luntfruticesjinterarbuftafunt arbo/

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;res,inter aftra funt fol, luna,5lt; plane/

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tx,inter pifces funt cœti, phocx, del/

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;phinijfturiones, inter aues funt aqui/

' Ixjgryphijuultures J ftrutiones, inter gt;) animantia funt leonesjclephanti.ctc.

, Interhxc omnia fecundum Deum eft

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;K 5 Homo

P E T« X R T O P.

Homo prxftantilTimus, adeo poreus Deus, quafi fummus fmper^''

Coif/wwwduù. ] Omnia opera Deifû^' perfedifîîma, nihil deeft quod adei’^ debet ftnguhs,et funt artinciofiiÏ!'’’^' deciëter,ô6 ordinefada, nihil ergo bet homo ealumniari.

Re^MrMt.jHoc eft nihil ultra abio'^ gro creauitjfed creataiam contempl’ tutjipfat}? in fua natura, uirtuteâ^of' dincobedienriffîma utexercitus gunt,amp;: uerbum fuum faciunt.Don”' nus^ femper adeft, Qc operatur in il'' lis,Ioan.$. Pater meus ufcp modo op^ ratur,ÔC ego opcror * Dicitur igit hi*” quiefcerc,06 fabbatum agerea cread' one nouarum rerum,Operari autedd ettur a conferuationeÄ propagatiO'' necreaturarum, qux fit tarn fabbads quam opcrarijs altjs diebus.

lieHedtxit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Bencdixit

us, dieifeptimo quod in eo abfoUie* rat)

IN GENES.

tatjSf pcrf eccrat, omnia c|ux intende bat facere,fclicitcrcp omnia proceflc« rant,Sc abfoluta coram oculis ftabât, ptçter folam angelicam fubftantiam, qua bona parte ab origine fua excide ïat.Nibil ergo nobis debet edemirâ^ finonexuotoomnia proccdunt,aut fibonapropofitaamp;intentiones non per omnia perfede refpondent in effc ÄUjCum Deo ipfi hie in primo et opti mofuoopere, nobdiffima fubftantia angelica intercidit, qux de bine omne negotium, multascç mokftias fccit,2)ó facit,adeb ut tandem Dei filio morien dumfuit.Similiter Chrifto ipfi conti/ git.cumindeledu Apoftolorumex quibus unus excidit, SC fadus eft Sa/ tan,quantumuis Chriftus Deus,om/ ' nbsp;nbsp;nbsp;nes homines exadiffimccognitos ha

buit, Sc feiebat quid efl et in homine, ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;loan, I. Ab hinc igitur omnis inordi/

natio,ôC adminifttatio Dei habet iq/ uroSatanam.

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;SmAw

14.1 PET. XRTOP.

rrimdor SMäißcduit.] Prxbuit hicDeils^^^ dindtio minidmaginifux)fpecimcn Dei. tx file carnal is. Sexdiebus operaf^ colendo terram, ÔC gubernando tiiras terreftresjfeptimo ante fceret ad contempjationem Dei S)C fuor5,ideoq;fanóificauit) xif ftatm't ad contemplation^ adrefocillationem.Eftergo potgt;'’' f r mus finisdieifabbari quieicerea carnalibus operibusjà intenderen’’ tr.um ad contemplationem opef^quot;^ Dei.lta ut fex dierû opera efTcniP*’* lofophica.amp; corpotalia, feptiminü temdiei requies j effet theologica» fpiritualis contemplatio, Omni? r cognitionem ÔC cultum Dei faci^ua-Ad cam originalem ordination? W debemus noftra corporalia fabbat^ reuocarCjUidelicet quiefcere ab ope*^ bus corporalibus, 8C uacare pictath docerc aut audireuerbumDei, cont^ plari oculis ÔC animo opera Dei

nt«»

IN GENES. ' nbsp;nbsp;nbsp;»4»

nia,de crcatione,redemptione,5lt; fan* dificatione,Deinde coîere Deiim tiz more,fide,amp; diledione, Poftca erum perc in laudem amp;nbsp;gratiarum adio/ . nem.

gfwerafioucj cali CT ferr«. 3 Eft breuis repetitio fuperioris capitis, ut faciatfibioccafioncm adlatiorcm de feriptionem hominis.

Non pluerf ffcfrdt] a cteatione herba rum non pluerat uflt;$ ad creationê ha minis,fed uapor afeendens irrigabat terram,hoc eft rorida nubes aut ros tr tigabat (quod 70. wHynfontem trâftu lerunt)nam terra iam recês emerfa ex aqua,adhuc erat fatis humtda.ltê ob/ feruapluuiam cffcDei opus ôC donu. Deus dat ÔC rctinet plüuiam quando uult.Dcut.i8.Leuit.i0.

Necfrat Homo^àicokrft terraw.] Hinc apparetMofen fuperiora breuiter rc petere,ut per occafionem ad copiofi t orem hominis deferiptionem perue/ niât.

1lt;O F E T. / R T O P. creato«,crgoxquumeftnos cund^” niât. Naminfiiperiorecapitedcl^f' pfir créa tionê hominis,hic inquito®^ dumelTecreacum hominem.

ttformauit Dominus Deus HomineiVif^^ iHoterrât.quot;] Eft narratio latioris ptionis hominis,primumà matef’’ deinde à partibus. Omnia hxc da funt ad opera fex dierum, nihil nim ab intcgro fecit Deus poft mum diem feu fabbatum. Formaui'*' girur codemdie quo creauit fextoj’ licet. Non tantum dixit SC uerbo cic, fed etiam dicendo, manu, digito^ que admouit, quod fignificat fing^quot;’ remDeidiligentiam,operam ÔC um in formando homme, in quo ncrct imaginem fuam,inquoabfo'^ ueret opera fua, quem poneret D®' minum omnium creaturarum, in q®® larerec fublime myfteriû diuinitatiSi ÔC inquocÔiungeret cœlum ÔC tetrSi uiftbilU inuifibtïibus, corporea intoi

IN G E N B s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;»51

porcfSjtcrrena cœkftibus,Humana di

I umis.Hominêinquicin fingulari,nô homincs. Quare Deus creauic homigt; nem,ÔC non iimiil multos homines,ut fimul omnes angelos. R.efp.Confih3

' nbsp;nbsp;nbsp;CCI arcanum infcrutabile eft,ideb

' nbsp;nbsp;nbsp;facile pf ermittimus fcrutari, nifi quan

' nbsp;nbsp;nbsp;tumlicctpermittente Dco, uidelicet

unum crcauit hominem ut cffemus u/

' nius patris filij, untust^ Dei populus, ut cum gcncre propagaretur, rautua i* nbsp;nbsp;nbsp;dikdio et pictas,quoniam fi rccenfe/

mus genus noftrum, ufcç genus gene raliflimum, uidcmus nos unius pa/ tris eiïe filios ergo nos omnes elle in ’ nbsp;nbsp;nbsp;uicê fratresjideocp quilibethomodi/

1' nbsp;nbsp;nbsp;cif proximus meus- Hoc aût côferuac

i' nbsp;nbsp;nbsp;concordiam, êC diledionem gt;nbsp;ne quia

1/ nbsp;nbsp;nbsp;alterumpræfcconrcmnatncuc feprç

i' nbsp;nbsp;nbsp;ferae amp;fuperbiat. Hsedeberausdili/

gentermeditarijamp;memirulTe. Simili/ !) nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter fi recenfemus originem creationis

Il nbsp;nbsp;nbsp;noftrz,uidcmus nos ab uno Deo eße

créa/

b

«5* PET. ARTO P, unum Dcum colere,cnis nos puliim. Ea fi diligenter prxdicat^ meditata fuiiïentjcerte prohihu*“^'! omncmamp;ualdediuerfam idoloh^f'^ am^Poftqu'am aufem fimus unfus tris filfj qiiotqiiot üixetGtj 8gt;â uiin’”^ in orbé,qui fit ergo quod ità bell’^'^ mus,mutuo Tlircatæ Chriftiani,J’( piftsE ÄS Euatigelici,ôi'e.Rcfpott-C^“ iaeftiquod qliamuis fuhins Uhius P’j tris filtj J tainen rton fumus iinius populus.Türexquamüis èundé um creatorchi colunt,fed falfô, men eurtdem Deum Chriftum num coluht.Papiftx quamuis con’J'/ iiangeliciseundem Chriftuni confix, tur,non tarnen admittunt folius CbJ' fti officium et opus falutis noftre,Û''( ficiens ad falutem.ltem omties ci quamiiis nobifeum eundem Dr^quot;' confitentur,attamen ciufdem Dciy ' bum adulterant diftorquenc côff’ analogjam fidei.lndeilla odia/óte”^ tionf’i

I N Ö E N E s.

Hones, 8d bclla.Duplcx ergo ed: odiz um,diuinumctd»abolicum. Diuinum eft quod zelo Dei pro nero Ueo fir, ■ ' ut Matth.10. Qiii non odit patremSd matrem, óóc. propter rne, non eftriie * dignus ItemPfal. i)8. Perfetfto odio ' nbsp;nbsp;nbsp;odetamillos. Diabolicumodium eft

f nbsp;nbsp;nbsp;rebellare Deo, ueibo Dei 2lt; populo

' nbsp;nbsp;nbsp;Dei.Pfahn.Odio habueruntmegra'

) nbsp;nbsp;nbsp;Hs.Mat.$.Bcati eftis cum odcrint uos

I homines propter me. ■* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• d

'i Addm.] Hominis Ptymologiam de / ducunt ab rubricat it rubuit rubi gt;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cundus fuit.1 nde nomen nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;rubicö

'I nbsp;nbsp;nbsp;dus,rutilus. A quo nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cognomen Afdow.

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Efau toHustpfuxtévrç nbsp;nbsp;genti§,.Gc/

i hebsis.Hinc nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;terra,humus fub Adam,

[i nbsp;nbsp;nbsp;ru€3ilnde^'??H‘Omo,amateria fcili«

■/ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cc'trubicunda terra. Item Só Dngt;

li nbsp;nbsp;nbsp;guis dicitur propter rubedinem •Gfi

H nbsp;nbsp;nbsp;davÖpwTropjUulgo conucrlum,quafi

t( nbsp;nbsp;nbsp;conuerfam arborem capite quafi radi

1 nbsp;nbsp;nbsp;U ft«füm,btachqs öC cruribus , quaft

tl nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1* tamis

PET. A R T O P.

ramis deorfum uerfis radicatum Socrdies fum in cœlo. Alîj ab k «t»’* apud PU quafi conteinpians quç uidit,quodf^? tone/H. li compecic homin» pr« cxteris anini'' BudiUf, nb.Alqab«i/!»ifi;rû)gt;/furfum

aniiwo QC mediratione ad dïuinaXa'*' ni Hebrxos jmitati Honnnem abb^ mo,linde et hiimanitatem dedux«“') quamuis Perotttis aliter fentit.

Df puUere fcrrlt; j Hebrxus textm^ bet;Formain't Deus hominem, utvem de terra,quafi fitappofitio^^^^ ptuaginta autcm reddiderunt: Fori’^ «it Deus hominem,puluerem-acdp^ cns de terra. Eft materia homimJ^*’ altera fui parte,corpore fcilicet.Qp^ rat aliquis. Quarc Deus de terra uit Sc non ponu» de nobiliore ria,ut foiis aut firmamenri,cum nob*^ lifljma futora eratfubftantia inter aturas.Üefpon.ItaDeo placuïct**quot;' maexaltareSCaka humiharCjUt^^ gelos.Qiii loeuafimiiiter nos adfföj

IN GENES.

nethumrtitatts 8lt; modeftix,nefuper/ biamus,aut alios prx nobis contëna/ musjpoftquam fumus de cadem maf/ fa St materia, quin alios quantumuis abiedos,debiles 8C deformes libéter rccipiamus,ncc exprobremus illis eo rum deformofitatem, paupertate, proptcreaEfa.iubetne carné novtrSEp.S« defpiciamus. Nihil habet formofus quod contemnat deformem : fangut/ neus,melancholicG:dodus ,indodS: nobiliSjignobilem,exeadem quippe maffafadi fùmus omnes ,eiufdem'qj patris filq. Quicquid autem prxterea additum eft,gratiarS ornamenta funt, ea'q; accidentia,qux poilu nt aut dari, aut adimiji inde fuperbias, alium prx iecontemnas,Slt;male colloces ,t)o'

I nbsp;nbsp;nbsp;minus facile poteft ex deformi for mo

fum faccrc, contra parua febris, aut y morbus gallicus poteft totam forma deformare,ite parua crux poteft fan/

I nbsp;nbsp;nbsp;guin«ara*f«lt;nt( in melancholies con-*

L a uertete^

15« P ÉT. A R TOP.

uertcre. Dominus facile ex princiP5 poreft pnuacumgt; ex priuato ÔC ex paftore regem,Sc prophctaift’ cerejCgregiam illam tuam fapientia”’ leuis mania poteft auferre. Dörta^“^^ go gratiarum funt tantum quxdäötj namenta, quibus hanclute^m fotn^’ decorauitjUt fi^ulus olfam aliam ali® coloreillinitjSC pingit.Vtcre igit do'' nis tuis modefte, in omni fubmifHotj ÔC timoré domini, cofercp ad propt“* fuûfinem SC ufum.Econtrauafdec®^ folatorius hie locus eft infimae fort'* hominibus ne defpondeant animoSi quin cogitent Dcum eos fic finxiff^» fiefehaberedementemDeum. Hf** fpcdantmultaloca fcripturx de re feu puluere,que admonent noswo deftix Sc humilitatiSjUt eft Syrach. Quid fuperbis terra SC cinis.ltemHo rat.Puluis SC umbra fumus.

Et ittfpirdttit in ndres eius fpiraculum uillt;e-] Hadenus finxit SC formauit DeuJ corpus

1 N G E N E s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ï$r

corpus exargillofa,,ÔC riibicunda ter ra,nLinc addit alteram hominis parte Animam,diuinam ill am, uiuam cœ Icftem fubftantiam,cuius præfentiç et operationis fignum eft fpiracul5,feu halitus per nares, Non quod halitus ille fit anima,qui tantum eft acr et cor porcafubftantia,fed reprxfentat prx fentem 8lt; agitantem animam in cor/ porc. Anima hominis pij, feu origina AtmA liSjfiquidemeftdiuinajUiuajCœleftis, a:terna,nobiliffimafubftantia,creata ex nihilo,altera ôd potiffimapars ho tninis,infufa corpori per totû corpus, Habens mcntem,rationem,libéra uo/ luntatem,adfeAus,et fenfus per certa fua membra 06 organa corporis-Sepa rabilis autem an infeparabilisa cor/ porefit,inutrâcç partem difputatur, poftquâ ab utratp parte funt teftimo/ nia fcripturx.Qiiod fit feparabilis pa tet exî.R.eg.i7.ubiinqunElias:Do/ mine Deus meus, reuertatur obfecro

L ) anima

tj8 P E T. A R T O P.

anima purn hin'us fn uiTccra eius. Ni/ fi ibi anfmam pro uita 8gt;C agitante a«** maintdligas. Contra quod infepa'’’ bilis,liquetex PfaI.m. Nondcrelii’'' qucs animam meam in inferno, Stint qui aiuntanimam creatam eflîi) ex diuino fpiritLi quafide certa niâtes ria,ut corpus ex terra, Auguftiniisa^ tem negat.Sunt quittes partes hoit»/ nis faciunt,corpus,animam,Ôf fpii'ity ut Paulus i.Thef. $.amp;ut anima eftu*' ta corporis,ita anima: uita eft fpirituS) qui n difceflerit,mortuaeftcorâ quantumuis uiuat fua uita. Animai*® uita hominis,eft naturalis, rationa lis,Habens uoluntate, adfedlusSóf^ fus. Spiritualis, eft ipfa cognitio, cultus ueri Dci. Vt corpus eft capaii animar per fua membra organa, IW anima eft capax fpiritus, per mentet

rarionein qux eftdiuinumilltidln^ men,diuinusJ:^oculus Deum uidens, fiilluftretur per fpiritum. Sola igniquot;^ ratio

I N G E N E î.

ratio difcernit inter hominem SC bru/ tum,quod tantum cernit corporels o/ euHs corporah'a. nbsp;nbsp;regitiir tantiï fenfi

buSjÄ: anèdibiis. Spiritus autêdifcer nit inter animalem fpiritualem ho/ ttiinem,inter pium dC impium. Ita mi/ rabil/fllmus illc Deus nofter in homi nis creatione coniunxit cœlum terrer, corporea incorporeis,uifibilia inuifi/ bilibus.fuprema infimis- pereuntia «/ ternis,ut srterna fubftantia peretintë, aternam redderet, terrenâ cœleftem, corporalem fpiritualem lt;nbsp;T ocusfiqui dem mundus cœlû SC terra, certo fuo tenipore peribit, excepta ea parte ter/ rxiindc fac'tus eft homo,quam fpiritu alls anima fecum fubuehet in ccelum, iibiaim anima uiuet coram Dco in x/ terniim,cuius exëpla in Enoch, Elia, Chrifto pcrfpicimus. Ita Deus ab/ ^luit crcacionem hominis, quë con/ fticuit Dominum omnium crearura/ fum.Qiiis poteft hxc fatis pro fua di

L gnitaz

»PO PET, ARTOP.

gnitaremirari ôf cxplicarec' Eccefrf' ûiilum tcrrædçcorat Dominus fuaft cie,ô^maieftatCjófconftituit Domi'' numfuper omncscreaturas. Sedflt i ubiimitas dignitatis nos ad fuprrbiâ cleuct,terra nos admonet humilitatiS'

Etfaâus eß homo in animäm uiuentem ]Hc braifmus eft, qui promifeue appellat animam uiuentem quiequid per fc gir,uiuit,£C mouetur,utHomo Si bm ta, hoc tarnen intereft inter Homing Si. brutum, quod btuta tantum uidét oculis corporeis corporajia,ct regim tur fenfibus Si afFedibus. Homoaüt prarter corporeos oculos, mentis oo* los habet diuinos,quibus Deum.dnn na 2C incorporea cernit, Stf regiturnÓ tantum adfedibu5,0£' fenfibus, fed ra tione regitur et regit.Homo animadi citura potiorefui parte.Item anima uitafumiturMarth.io.

Plantaucrdt.J Omnb referenda font ad opera fcx dicrum, non quod niinc ab

IN G B N E î. ■gt; iffi

9bintegro plantaret öl' confercrct, iz dcôper preteritum plufquamperfcz âumreddendafuntjplantauerat feilt cet die tertio cum creauic herbas Si ar bores xafdemfimul plantaucrat qr dine collocauerat.lta porrb quifc^ fi/ bihortumplantalTet exomni generc herbarum dlt; arborum.

P4r4dif«m.] Paradifus grxcishortïï fignificat,viidetur imitatiuedidtü effe, quiaHebreis q'^’oeç hortü fig nificatjhic autem'\îponitur quod idé fignificat. Eft autê hichortus in quo (une omnis generis herbejarbores.a/ ues,Çlt; animâtia,eiufmodi hortû por/ ro confeuilTet amp;nbsp;plantail et fibi quifep paterfamilias.

i«Ed«n.]Diuerfehicoboriütur qux ftiones an olim fuit,an fit adhuc,ctuz bifit aut fuerit in terra paradifus .Paz radifum ohm fuiffe in terra,certum eft ex ipfo Adam qui fuit in ipfo pat adiz fo.Anfii adhuCiincertum eft, cômuz

L 5 ni

iSl PET. ARTOP.

ni conicnfu iiolunt cx culturx nïg'f gcnria rcdadum elfe in deformen^ ƒ litiidinem,quia Adam pofitus cnltorltcm poftquam diluuium 6^ deformauit totum orbcm tcrrafi*'’’’ uokintparadifum fimul eiFe fum. C^od quids aiuntextenfuifl’^^ iflcparadifumufq; ad regionem^^^ nx uanum eft. Quod autem Chri^^’ inquitad latroncm: Hodie mecui”^^ ris in paradifo,metaphorice dic?hï^''^' pro ftatu fnnocêtix, in quo fuit ho^*’ in paradifo antequam lapfus eft- b® dem fenfu accipiendum eft, quo^^; quit Paulus fc fuilTc in paradifo • fit,autubifucrir fimiliter incertS^'^^ poftquam aditus cius prohibitus ^

claufuSjhoc tarne certum eft,f^quot; ' certum aliquem eiegantilTimS exf”, tum locum ad orienrem, fortafk^“’ autcirca,autintr3Taurum mont«?’’ quem locum quidam uolunt Eden W' iiTepropric uocatura.Älij Eden in'^

î N GENES* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i«î

pretâtur uoluptatcm, proptcrea uox bebreaEdcn relinquitur fine interpre tatienc propter uariam opinionç. t\/ Itiputantparadifumdidum clTc totû otbem ter r arum, poftquam ilia quatu or crus flumina ferê totam terram per/ fluant,aut maxime dum eorum fluuio rum fontes ualde, nimiumtp diftent.

' nbsp;nbsp;nbsp;Sed fitota terra fuüTct paradifus,quo

' nbsp;nbsp;nbsp;modo ergo Adâ potuilfet eqei ex pa/

' nbsp;nbsp;nbsp;radifodn ea per fto fententia,paradi/

1 nbsp;nbsp;nbsp;fum fuifle amoenifltmum quendam lo

’ nbsp;nbsp;nbsp;cum in terra ad or ientem,cuius amoe/

' nbsp;nbsp;nbsp;nitas in folitudinem,poft ciedum ho

mincm redada cft,cuius uia ôd aditus

♦ claufus 8C amiffus eft,et in diluuio pe nitus fubmerfus eft. DMart. cui (ub ® fcribo,fentitparadifum eodetn loco ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fuiffcjubi fuit terra pronaifl a, ÔC circS

quaeç.

H Adorifntcm.^RcFerendunaeftadeum

»1 nbsp;nbsp;nbsp;locum in quo fuit Mofes dum hçc fer i

plitjindefertouidclicettlli fuit Eden adoïientem» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i»

lff4. PET. A R T O P*

referenda flint ad diem fextiim.Pof’,^ it,fcilicet quafi Dominum ÔC cultor^ paradifi.QiiidamuoluntDeumfec“^ fe Adam,extra paradifum,nihil pus iftisarguttjsjfed phrafishoclocO eft,de dominio zXdæin paradifo.

Pi oduxitg- Dominus Deus df terrd oin/it 1'? num pulcbrum cc 3 Hxc referenda fin’^ ad diem ter riû, in quo creauit herbas et arbores.Hic autem repetit maxiif^ propter eas duas ;^rbores circa magnum erat negotium homini«

Pulchrum Ad uidcn ifi/n,crfudue dd edem^!lt;'i Duo prxdicatde arborum FruC^tbnS quod elfent pulchri dC fuauesjit chritudo excitaret appetitö, lédi ftudiü. Ita Deus uoluithomint'” »n naturaliagere uoluptatecumexer^' citio corporis tarnen,quia eratcultof hortijita eft amoenilTiiTia uir3,qua^^’^'* crcitatur decenti corporis exercita^'J’ ne, qua femper habet bonum app^“' tun»

1 N G E N E s. 1^5 tumcdcnd«,5C conferuat «aîctudinc. LigNumrtùwvif*.] Lignû pro arbor rchcbratfnius cftjUteRPfal. i.Duas arbores fingulatim nominant, Vicx, 8lt;Scicntix,quod circa cas funamx res hominis uerfabantur^Só quod iam ex oleuerunt. Arbor V itæ.hominis con/ feruaffet integram ualetudinem ,2lt; ra dicalc humidum quod nunquam con ficeret feniojrugi9,canis,nullat^ cor/ ruptionCjfedin perpétua et integra iu ucniliætatepcrtnâfiirct, quamdiuhic ftetiffet mundus, aut quamdiu in hac carnali uita uixif[et,ufcp dum perfunz lt;^us huius uitx officqs alTumerctur in coelum,infpiritualemillam amp;■ xternâ , üitam,fuiffet plane Medica arbor t ut i inquit Auguft. lib. 14 de ciuitat. Ciz j bus aderat homini nc efuriret, potus , ; *'entiret,lign.'.muitxneilliS fenCeftus ‘ j difloluetet. Arbor autemfeientix bo ’ ni mali,dida eft per anticipationé, ( •'^cbusconfecuiis pofteagt;non quod , , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;eius

lß9 P E T. A R T O P. élus fruâus efus dediflet illam ain,(icd quodad illain arbofeni tus cft J quàm bonum elTet in . îusqj mandato permanfilTe,contrât nialunieftin eius prxcepti tia ÖC obedientia non conquieuiff^'. Nam ea arbor non ad cdendün^iä data eraf ,fed ut ad eius arboris Óum reminifcerctur homo Do*’quot;. Dci fui,qui creauit eu, quicp ipfun’*’, Smtdrio ftttuit Dominum omnium creatu^ retuitjttt lit ita Temper proficcret in maiorlt;^®’ tuortii. nitionc Detróue Dominio infol^*^

ret,fuperbiret SC contemneret utSatan.FuilFetcjj ita h^c arbor P'quot;'. iheologica,et facr3mentalis,ut tilfimc dicit Auguft. In exteris Hg®' erathominialimentum, inilloaui^j facramcntum.Necputandûeft)^®? tantum hx dux arbores folxin ; cic manfiiïent, fed ficut al lar nm Cp*: erum arbores fe propagaffent• K® lt;

I N G B N E S; 197

I bet fuo paradifo feu borto babiiiffet huiufmodi arbores. Ehcuexquâtafe ’ licicatcexcidithomo*

Eißuuiusegrediebatur de Edcn.] t)c hîS

I nbsp;nbsp;nbsp;fluminibus inter nullos fcriptores CÔ

'' nbsp;nbsp;nbsp;uenit,nullic^definitiue ÔC proprie ali

quid fcribunt,caufa eft,quod flumina gt;nbsp;nbsp;nbsp;ilia qui non reddimus non poffumus

ineundcm fluuium, fontcmt-p reduce îj nbsp;nbsp;te,propter nimiam diftantiam fontiû.

V nde alq alias conievluras faciût, attf 5' totummundumpro paradifo accipic J dum cffe, aut elle alia flumina quant nos reddirr.us, aut diluuio difturbata # tffe. Auguft.ait quorundam coröflu/-Viiotûfontes eodem loco cum alqs ex Oïdium babcrCjfed per uenas fubtcrz ? tanças in remotiora loca etûpere,ut

Ndus ille Ganges.Solus îSiilus ni/ miam »liant difcrepâtiam facit, quem 5^, nbsp;nbsp;nbsp;Auguftinus uult effe Gihon, qui Ni/

lus ccrtenotior Mofi SC totilfra'éli in AegYpto fuit,q\.»m wt effet dubio ÔC

VSte/ il

Iffà P F T. A RT O P.

percgrino nomine appellandus G^' nc.41. Exod. 1. tanciim appellat”' flumen.Era.ij.’'æ^ nominat.Siaç' dperetur pro Indo in India tuncmdi' 05 confonarer. Sed non libérer poà maionbiis meis.Cogimuf hicoj re omnes fatcri noftrarn ignorannâ) nam rextus dcdiidt flumina abillofl*’ ni!ne,7o ab uno fonte,id fam demoH'' flrare nequaquam poflumiis, mli remos diluuiom itadifturbafle fontei

diftraxilTe fkimina.Degcmmisi'^ cftdnierfa fcriprorom opinio,maxi' mede bdellio ideó ih medior^' linqoo SC refero omnia ad interpréta^ tionë.D. Mar.in Genefim. Ecfcqua elegantem;.dornaoit Dominus Df Os homini locum, ubi bene difpofit’ amp;nbsp;uirida font omnia, contra iam malumushabitarelocaarida.cxligtif amp;nbsp;larcrcconftrLKn-aöfPalatiajCfitaa rum domus,font liominis receptatt'^ la,contra frigos,a:ftum,plui)iâ, ad ti® óurnafl*

î N G E N E s. IS9

âurrtamrequicthjadeducSdam fobo km olim erant caucr nx, dchinc papt« lionesjtabernacula,magalta.

PoJ Hù tN Jrortwm Edt». nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;afi DominS

omnium creaturarum inilttuit, quoni am hortus tile feu paradifus contine/ bat omnes creaturas tllas, quibus do/ minaretur homo.

Vt coirrft ercM/loJirftl Ab ofîidobo/ CoIfTf» minis. Aliud eft colere paradifum, ali ud eft colere terram, cultura paradift fuiffet plane deledabilis,et uoluptua tiajnullus labor quinmerx delitix, ut plantarc,propagate herbas S)C arbo/ teSjSc ex his percipere frudus, indiz gcntenimfecundum creationem ctiâ cültura ne promifcue crefcant. Créa/ tio,ct increment« dare,eft folius Dei, culturaaûtefthominis.i.Cor.? Ego plâtaui, Apollo rigauit,Deus aûtin/ crcmcntum dédit.Akcrum ofticin ho minis c cuftodire hortû, non a noxijs cujîoj^ anintantibus quontam omnis creatult; y,,

M ta

»70 PET. ARTO P;

ra Dei bona eft, fed cuftodiret propriam fuatn ditionem,cuius bi fines circumferiberet propter po/ fterttatem, quzfibijpfiporro proP'^x os hortos plantarer. Eins rei imago/ adhuc quaclibet regio in cjuaprexi'^i quafi'Adainparadifo,cuius oês fui iubditi, cui duo negotia data funtjUideficet ut colat cul tura nx’adminiftrationis Qi tegiminis euftodiat quafi fuum. Inde illi num limites adhuc feruantur.lta pro^^ pris tenere ab ipfo Deo autore^ ** exordio miïdi coepit, et Dominus lege confirmauitjcum uetuit furtö*^^ cere,fîôcôcupifcere aliéna. Vt au«'’' hic locus fit nobis ufui, quifep cog*’^^ fuam uocationem, fuume^ propn'quot;quot;’ eftefuumparadifum,qucmfatag3tclt;’ lere amp;nbsp;cuftodirc.

Pritcepà^ Dominus Deus Adamo omni ligno horti comedende come de.] Eft P’* mum alloquium Dei ad creatum niine‘’'i

tninê,iiidelicetdc libcrtate in omnes creatiirasterrcrtrcsjundelatius in fu/ perioncapite. Qiiod ingcminat co/ medendo comede,(tgnificat abfolutâ libertatem creaturarum. Auguft.uulc t)eum cum Adamo locutum efle hiu mana forma Slt;C uoce,id probat ex cs/ pitefequentijubi Adam exttmuit ad uocem Domini dcambulantis in para difo,eundcmtpfcmpcr locutumefle cutn patrlbusjaut per angelos, aut fo la uoce,finc Humana et uifibiliforma, ut ad prophetas locutus eft,idcö loä/ l”«*»** ncs appellat Chriftumuerbum quod ab initio cum patribus locutS eft. Aut locutus eft per landos patres in mini ftcrio uerbi conftitutos.

DfMrfcorertKtfffi/cifntt«.] Soli Adamo Primi data eft primaLexnondumfada Hc/ lcx. ua,idcocçfoli Adamo imputatur pec eatum Adam uero eft porr'o huius le/ gis ad fuam uxorem amp;nbsp;omnes pofte/ ros prcdicator.ldeo Paul.iubet muhe

M » res

171 PET. A R TO Pi

ti Cor» res difccrc,amp; uctat prxdi'care fen »♦ nbsp;nbsp;nbsp;cere in publico, Arbor fcientix no W

itfecundum naturam,uc rcienciam, fed fecund um expericnt** amp;nbsp;relationem prxcepti. Si feruarct^^ bedientiam ad prxceptum iuxta rem, expcrirctur quam bonumlt;;^* Deoobedire, Contrafi tranfgrc»^* fueritjquam malum fit non obe^**^ ÿbmitcul Dco.Solus ergo finis huius prxctp^* tw Dili ÔC arboris fuit obcdiêti3,quç eft

mus cultus Dei,nam Deus uultabo/ mnibusfuis creaturis reuereri Äco*^ Arbor ergo hxc facramentalis fuit plane theologica,ad cuius confptlt;^“ 0^ prxceptS reminifceretur Dcicrt^ torisfui,haberetc^ promptum obit^ «Sum meditandi QC colendi Deiim, libertate ÔC Dominio elatus fupetby ret,negligcret, ÔC cootemneret ut angeli.Probat ergo Deus hoc ptf^ cepto ÔC hac’arbore libertatem uoluU tatis hominis, ut antcprobauit Mbee/ tatd”

IN GENES» trj

tatcm uoluntatis angelorutttf cum dfz xit fadamus hominê) an uelit in Deo ni3nere,an3Deo ie aiierterc. Abhac lege fumpfit Satan occafionem tétan dj hominem , de peccato feu inobez dientia.

Morff worierw.] Eft lata fententia,ó^ fubncxum iudicium legis, quod Do z minus non mutât, fed Itridiflîme cxc quiturjimultp déclarât feriam fuâ uo luntatcm, de obedientia erga legem fuam. Ncc folû inquit morieris, quia geminatis uerbis exaggerat,amp; inquic morte morieris,aut moriendo moriez dSjautmoriens morierislt; EU autem Mors non tantum redudio corporis mw. inpuluerem terrae,fed eft perpetuus fenfusiraeDei,pariter in corpore 8^ anima.Eft corruptio,amp; perpétua imz mutatio naturx,quxfecundum anima eftxterna, ideb totacoftitutio homiz nis,pariterfecundum corpusaniz mam eft sterna,in pterna ira Dei,quç

M i uerilUz

X74- P K T4 A R T o P.

ucn'fïîma gchenna, pcrpetiiustpfg”*^ cft,amp; fummus crudatiis. Qiixpœ’’® mortis necefTario fequitur omnem”’ turam.quxnÔpcrmancntinDeo N* ut in folo Deo eft uita,félicitas,beat^ tiido,lxtitiajintcgritas, Ita extra Dw nulla eft uita, fed ppetua mors bof ror,infelicitas, poena, trifticia, corfi*'' ptio amp;cruciatus. AlienatautéàD«® libera uolûtas auerfaa uolûtate D«** Itac^ Adam alienatus per inobcdini* tiam a uoluntate Pei,non redadus iffctin puluercm rerrx,fcd abca^l*^ moricns mortuus fuilTet «nxterniin’» panter cum anima amp;nbsp;corpore inftp*^ rabiliter in infinitum in fenfuxtern* irxDci, cuiufmodi mortem fcntieot damnati in iudicio cxtremo, amp;nbsp;in?’’** nitum.

Et Jixtt Dominut Deuj:t^on eü bonum Hem effefolum. ] Horum ucrborutn dij fa öd ratio proxime fubncAitur,nW popiinus homini adduxic omnia an* mantis»

1N G E N E s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t7$

msntia, inter qux cum Homo uidit fin guhfuum habere fimile adiutorium, k autem folû^ffc ofFendit.Dixit De/ us non elfe bonum hominem effe fo/ lymHomo fiquidem creatus eft folu» ad imagincm Dei, ut quemadmodum Deus eft unus ineftentia, trinus aut« inperfonisjfinefexu Si procreatiôe. lta homo imago Dei per contra pofi/ tionem unus effet in perfona, trinus in eftentiajUt corpus,anima, Si fpiri/ tus,mancFctcç ita folus corporeusDc us omnium antmantium, qux prxter hominem,Deum nefciunt. Scd poft/ quamhomo recenfuit omncs creatu/ raSjUidit'qjcuicç effe fimile adiutoriS, adfeâauit fibi quo($ fuum fimtle.lde/ Gcçdixit Dominus Dcus:Non eft bo num utfitbomo folus aut celebs, no conuenit naturç fux,tum propter pro crcationem,uim propter tedium uitx folitarix,quamuis fatis fibi fuiffct ne/ gotijin uita üla contemplatiua ad De

M 4 um,

tra PKT. A nr o P»

iim,ô^ aâfua ad crcaturas gubei'fl^*’^ daSjCt ad colendiim hortum,attamj'’ homonaturahteradfedatfibi èC fociam uitx. Alq aliam caufann’’* tnmonijnccîlunt propter lapfunisO* geloriim ixdintegrâdum.Hinccetn^ i re çft, quam grautter peccauerit ! qiM dum ex dodrina dC fuggcftij’”® fatanac hxcuerba Dei inuertit,c03** bonum effe hominem folum, derog^j matrimoniOjdiiiinjc ordinatiomV^® I honorem, 6ó inftituit cœlfbatum tra naturam, fimulc^prarbet multof'’ fceleriim occafioncm et libertaté,til'S coëgerunt Dominum ad multas nashominibusinfligendas. lt;

Fadam ftbi adiutoriult;}uod fit corttm fo-] E” pcriphrafis,epitheton caufafînali* mulieris ab officio, relatiuum ^d oft*'* cia hominis,quae funt cultura paraft*^ fi,dominium in creaturas,ft: procréa^ tio. Ad qux elTet homini adiutrix, fO principalis gubernacrix. Ideo ' uiï j

IN GENEI 177

uir defignat Dominus, âf uxor poft •nftttutionem Domini) fada eft, ob/ krua quod mulier xquc fingulari co/ ‘diOjCt infticuto Dei creata fit atcç uir.

forniäuerat ttutcm Dominus. ] Ratio ÔÔ caufaeft fuperiorum ucrborum Dei, feqiientis inftituti operis de crean/ dafoemina. Omnia hxcrcferêda func addiem fextum. Poftquam Deus créa i'erat hominem, ÔC polüerat in paradi fum,locnmfusdittonis,libcrta(em(^ dederat,amp; legem obedientix prçfcriz pfcratjiamporró inmagiftratum ÔC ptincipatum creaturaru inauthorat, imaginem Dei in homine confirmât, videlicet omnia animantia diuino fuo inftinäu,aut uifibili quafi Humana pz fona adducit,ueluti fubditos ad fuum principem,ut eins imperio fe fubmitz tant,ut ipfi foli quafi fuo Domino oz bediant ÔC in eins uerba iurent. Ipfe ui ciffim Homo omnium animantiû naz turasperieda cognitione peruideat.

ITS PET. ARTO P«

Si fecundum eas ipfis nomina nat,feciindum quac nominata Si fita promptifTimc obediant,fcd eal^ ge amp;nbsp;côditione,fi ipfe homoprius bediatIcgiDei iuxta arborem fd«'','' tiar.Homoautem poftea nô obedid' Dcojdco'cç animantia recufant dicntiam Si profugiunt.Pamafaltf'” rclida eft imago in domefticis anim* libus.Etanimalia cum facile uident*' fientiunt homines paradifi æ innocô* tiaCjpueros feu infantes jquibus le contredari finunt. Ecce quàm

Biantibusjergofoïushomo dura Deum, Dominus creaturan*^ Kcra imago Dei,quam nulli angdi * porro nulla creatura gerit. Hic fit*”' ftitutio principatus hominis Si nis Dei.Pifciû hicnon fitméfiOjq**®/ rum tune non fuit ufus nec comn’^t*'' un homini,nifi pofl; diluuium.

IN G E N ß s» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;17»

Pro howiBf utro non mMcwir but «r «Jiuton«.! Rcccnfitis per fingula paria animan/ tibus, tandem homo quxfiuic quoc^ fuum fimile adiutorium ad procreatio nem,qucmadmodum extera animan/ tiahabent,fed poftq^iam non inuenie fcatur fibi, tune ait Dominus audien/ te homine, non eft bonum hominem àTefolumAc.

TudcilUbi fecit DomittMî DrttJ foporéi« bo* ttintm] lam fequitur narratio amp;defcri ptio creationis mulieris, qux fuit uW/ tnacreaturaDci. Sopor hic non fuit naturalis nec noAurnalis, fed immtfz fusaDeo,ncfcntirct homo euulfio/ nemcoftzfu«, quoniamhomo dum eftin carne,eft paflibihs.

Tulit^undm exco/tii.lMirum quod nô doluit,aut ad minus nonlenfit euulfi/ onem,ô^ euigrtarct.Homini nihil dif/ foluiffet in origine quod fecundû Dei uoluntatem fieret,adeo'cç fi totus ho« tnp Cuiffet immutâduStDominus fub ûïiftv

llo PB Ti A'RTOP«

tiliftimas manus 31^ digitos habet* fto,dormiéti in crucc, fada eft Heua,coniux,mater noftra,Écck^*’’ ex latere eius. Cofta carnea uiri,é tcria mulieris. Ideó dicitur os ex o***' busj6lt; caro de carnc uiri fecundö tcriamjdtuerfus tarnen homo dum formam ÔC fexum.lnde eft Paulus appellat muh'erem carnem 7 corpus uiri fecundum materiam gt;nbsp;Vgt;^ rum auté caput mulieris, propter lorem autoritärem ÔC prxccllcntiaf’; Ita uoluit Deus naturalem cfle anio*^^ óófympathiam inter maritum QC rem.IdemDeus operatur inter coniugesjdormiêteuiroïedificatpo' minus ipfi coniugemjnobis nefcitn^’ bus nihil curantibus, nihil adiuuanti^ bus.Dominus educat nobis rpulicr^ ufc^ ad iuftam gtatem,tandem beneed ornatam,nobis excitatis Sgt;C euigil^n'* bus*

1N G E N E s. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lit

bus, ad amofetn co ni u gij adducit. E/ contra ut Hcua communicat cum A/ dam de omnibus bonis, SCponelTioz nibusfuisjinuenttparatam domum, tnundum ekgantiuime exornatS, oz wnia parata,amp; fuo ordtne collocata, amp;fuxpotcftatifubdita,ita quxcçuz Xor participât cum marito de omniz bus bonis fuis ,inucnit paratam doz •^umöCbona,feruos ô^ancillas,ô^c.

Ckußtcdritem pro e4.1 Vit in uxorem fuanonnihilroboris,fortitudinis,au' thotitatis, ôC conftantiz amittit éc cô ctdit mulierijUt poffit una fccum agez tc.lta Chriftus de fua diuinitate, iufti ^’jôiauthoritate côtribuit uxorifuç Etclefix, utfecundum ipfum habeat gubernandi ÔC adminiftrandi potefta ÂdâdiminutUB ^tnutilatuseftjfed permanfit uttque •ritcgcr homo. Vnde prolixe Lyra. Iz

Chriftus utieç pmanet integer Chr i ' ttus.Sic uiï manet mieç uir, quamuia ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;de

I

»Ix P E Ti A R T O P, de fiia authorttatc nonnihil uxori,tantum cautioeftne nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

bi uxor arroget. Modum feruarc viiïimum eft.

Aedißccmit.l Hcbrai'fmus dt,formauit,autconftituit, altj in ctymologia quod millier fitxdin^Z ta quaft domus, in qua fiiftentcW cducentur filq.Coftç mcntio defig'^J cmnes circumftantias ÔC officiS) licet quod uxor non fit fumpta capitemec à pedibus, fed a pricow ex latere,ergo ncc fit Domina, net'' ferua uiri,non fit ad caput, necarlP^^ des,fed ad latus hoc eft fit focia Sk^ ex corde dileda.Hçc fcire Si tiare ab utracp parte ualde comm^ Si neceffarium eft,et utrincp fi» Si decori admonet.T am exadatn^^ fcriptionemfixminarumcxterorös'’ mâtium,nufquam pofuitMofes('^^ opus fuit quoniam fponte fuufflO^' ciutnfaciunt)ad monendos nost^

1 N G E N E s. Il) uxores noftras propter fuamfmbecil Utatemamp;caufamlapfusmale trade/ mus aut repudiemus, quod frcquens fuitludïis,2lt; quod hodie rarilTime in tcruitum amp;nbsp;focminam conuenit » Ecô traut ôd muliercs admoneantur fux Originis et ofFicti,ne quid authoritatis prxfumant in uiros, unde amp;nbsp;Paulus. i.Cor^t4.Ephef.$.ô^ «.Timot.i.

Addi««.] Hxceft prima conftitutio fanâi matrimonii, ubi Dominus fœ/ minam uiro adducit,copulat, ÔC bene dicit, öd eft primus author Matrimoz nq.Dominus non facit, créât multas foeminas, fed uniuiro, unamfœminâ adducit,ôd adiungit,ergo quifcçuir fn am habeat uxorem, quatç mulier fu5 habeatmaritùm ,admonctquocç un/ de et a quo petenda fit uxor ,aDeo fei iicct,ut in quit Solomon: ADomino eft prudes uxor. Adam creatus eft in/ tegra ætatc apta ad coniugium ,fimili ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ttx ÔC Heua.trgo wir egreiïws adok/

(cetv

194 PET. / R T O P, fcent/amjaptus eft adconiugfffS^f^ t{tfuum,crefcite. Mulier item. Vir*’® debetduccre uXorem,nifi Domu’^’ adducat Sgt;C copulet,hoc eft non debc' accipere uxorem, aut fe copulate tra matrimonium.lgitur ad matrin’O'' mum contrahendum tres requifSf^'^ Part«. f)erfonx.Vir,Mulier, Si Dominiis^® Natriino pulansfeueiusminifter. Eftergt”^’ trimonium légitima ôi perpetuai^^'” furtt in hac carne)uir Si mulicris gatio,Domino per fuum uerbui”, miniftrum copulante, ad propag’f“’ nem generis hum a ni. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;p.

Bocefl tindemo! rx eßibut nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

gratulâbunda exclamatio prat gaudio quxftfx, Si cupitxiociïi^'J’ fomno expergefadus uiderat, adfcdum quifcp apud fe fenrit, f* ^7 qiixrit.fiC inuenit in Domino

De«x/e« Ós ex oflibus,êlt; caro de carne,enr rUr nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f iphraiis eiufdem fubftanti;r,conlp^

da multere ftatim uidit per

— nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• r.«liirâ^n

I N G É N E S. Its

Éblutam cognitionem eflTe de fua fub/ » nbsp;nbsp;nbsp;ftantia.Krgo mulièr un'a cum uiro eft

') nbsp;nbsp;nbsp;particcps imaginis Dei,habet cafdetn

» nbsp;nbsp;nbsp;partes quas uir habet antmam ÖC cor/

• nbsp;nbsp;nbsp;pus,nifi quod fold fcxu, ÔC authon'ta

I nbsp;nbsp;nbsp;tisgradudifteruht .Mulicr eft poft le

' nbsp;nbsp;nbsp;gemôôinftituttoncmprinciçatus fa/

( nbsp;nbsp;nbsp;âa. Ergo folusùir fit porrolegisla/

’ nbsp;nbsp;nbsp;torfcudôdof,5C principatum tenês.

’ nbsp;nbsp;nbsp;Vxorfittarituthadiütonüuiri. Hinc

’ nbsp;nbsp;nbsp;apparct cxtérorunl anirtiantium fœ/

' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;inellas faâas cfle ex rhal ib.fuis,quos

! nbsp;nbsp;nbsp;Deus ex terra creauit ut hominê. Ali]

t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ficreddûtjhacuice fà(fta eft mulier ex

üiro,quod potrb nûqüàm fiet, fed uir t nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exfoemihagenerabituir.

• ' vpc4tù«rttir4go.] Nomen eft à mate ' nbsp;nbsp;nbsp;Hà 8lt; generofitatcmulieris, Ab hinc

' ufquèiri perpetuum dum manet h:ec ' nbsp;nbsp;nbsp;ordirtatiöDei mulier a uiro fuo nome

trahit. Ah'®auirouirago, àütuira.Ecùt^’'* rncdiamliteram a/

• ' tttittit 2lt; apponit mulieti ƒ in fine ta t ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N iirca)

186 pet. a R top.

menjali'am ^7 nônihîlden* diafua authoritate concedit muhW quafi confocix conforti adiutoH® fuo.Proprium nomen manet propte' rcgenerationem, nattuum autem no' men feu hxredttarium, aut paternu*^ amittit in uir ex uiri nomine Ïgt;it aliud cognomen quod eftgen^

Cjamp;f generofum nifi inuerfo

ÔC comutatis ofFictjs detur utrifcp nO' menignominiofumDodoraut bi^ derSymam nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,lt;

'Proptered relinquit homo pdtretn CT' Genialis amor fuperat naturaUni morem fingulari operatione diu«J^ quxita inflammat èc conglutinat “ ucrfos animosjin hac ordinaciÔe linquctfcilicetad longius cohab^ dum, amp;nbsp;adhacrebit ad cohabitando, cumfuaconiuge. Alioqui uticppf’^^i pit Dominusjhonorandos elTepafJ' tes extra hunc amorem,ôd honof^^ bic auté amor debet eflx intimuS‘,Jj[

IN G BN E Si nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;jÿi'

debet amare/oiierejniitn're defen/ derefuam uxorem, ut fuum ipfius cor fius,quiaeftdcfuo corporecarné.

ra tarnen ut in Deo fit fummus amor,

I prxquoetiam debet cxcludere uxo^ rcnijparenteSjCtc. Gradus igitur amo risfuntji.Deiji.iixoris,}. ftliorum,4-. parentum, Chriftus Mat. is. ingt iDeumhxcuerbalocutumcne, amp;nbsp;Au

( guft.aitelTe prophetiam Ade quoniâ Lib 2 fo^ Adamamp; Heua ex nullis parentibus trd Mdn.

' erantprognati.Paul.inquitfacramen

] tnmdioc eft myfterium : magnû efle, Ephefÿ

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;quodfingulariter Deus operatur in/

terconiugatoSjôC fignum efle coniu/

I nbsp;nbsp;nbsp;tóinter Chriftum amp;nbsp;fponfam fuant

ƒ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Ecclefiam.

J erunt'q-unAcdro jCaro inliteris facris J nbsp;nbsp;nbsp;ambigue fumitur,primum propric:de

j nbsp;nbsp;nbsp;inde pro Humana natura, ut uerbû ca

Il nbsp;nbsp;nbsp;ro tadum eftttertio pro uitiata natura

,, nbsp;nbsp;nbsp;Hominis. Si fecundum carnem uixeri

f nbsp;nbsp;nbsp;tis,mon6mini, Hicautêfumiturpra

j( nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;N X huma«

188 P F T. A R T O P.

humanicate adhuc integra et fyncef* Eruntuna caro,quafi unus homo, 9’ funtdceadêcarne,nifiquod fexu,|^rona,dC dignitate,erunt fortiSjfortunx, fenfus SC fympathi?' Noninquiterunt unus fpiritus,q^'l’ in uitafutura ubicorpora noftraer‘’J fpintualia,non erit matrimonium eruntPcut angeli fine procréât®*’^ Significat quotç indiirolubileclTc^^ iugium in hac carnali uita. Adulïcritf ÔC alix caufz nunquam intercidiflcÇÎ*' fimanfifTet homo in origine - lam adulterium diffoluit matrimoniUjQ^ niam difrumpitcarnem fuo diHcn^^J;

aliénât amorê. Hue iam refer iHi'“' CrefdtefiC copiilçbenedidioncni^ capitefuperiorequia hue fpedat,^ «ft eiufdem temporis amp;nbsp;hiftorii-^*^/ mo debet procreare nifi copuleti^^ Domino,cC audiant hanc uoeew minijCrefcitc, qux addit licentiamö^ benediâione(n,debet^ huius dibg^

I N G E N E S» nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Il9

termcminiirecum fidutiainDci mife ricordiatn,poftquam non eft in hotni nispotcftatc fol um hoc crcfcitc,fed in Uei bcncdidionc.Hoc,crefcitc,cft omnibus Adxfilqs amp;nbsp;filiabus natura liter innatum,ntfifuerit ademptû fin/ gularidonoautmorbo. Ideonemo debet fe abilla fua natiua inclinatio/ ne excludcre,nc agat contra Dci tnâ/ datum,ÔCincurrat grande periculum, autcômittat dcteftabilia fcelera. Hic iterumconfpicuedodrinx dimonio tum,.qux uotis conftrinxit homines ne obedirent Dco,£lt; aperuitfeneftrâ multis flagittjs, amp;nbsp;de hinc caufa fuit ntalarum confcientiarum.

ft fucrunt ambo illi nudi homo O' «xor eiu! et tionmbefcefxjrtt] Nuditas ilia fignificat fyncerttatem ÔC innocentiam, man/ filfentcç ita femper nudi jUec erubuif/ fent inuicem omnes homines,fi man/ ftffent infua^ncera, originali in/ nocentiajfuiuent'c^ folis 8C xftatisfe/

N i quaces,

190 PET. A R T O P.

quaccSjiit »am aliquot uoluciesA‘lt;^‘ Âiit fuilïent xftus,ÔC frigoris pacitn ciores,ut cxtera animalia cuius adhiii-iicftigium rcftat in facic noftra.Niilb fuilictkxcarnis rebellens legim^tis. null aep fui flet mala, intempelliua, 5^ incecens concupifeenu'a. Quod autt iam mutuo erubeflt; imus,eft 1 ignific^' tio perditx innocentix, uitiatx natu-* rXjÔL peccati Poiro autem eiusinno/ centix ôf inuerecundix qualifcuncß mago adhuccft in pucris. Ablatoaii'' tem peccato,5lt; uitio naturx in uita H tern3,auferetur quoque erubefeentia) erimus perpetuo nudi in perpétua in'quot; nocentia. Damnatiautem obliuilct’’ turuerecundixpræ nimio dolore,it’ fanefti obliuifcentur uerccûdiipt? Ëpilogui nimio gaudio. Eccequamdiligeniil^’ me amp;' difeitilume defcripfit Moles hU mani generis originem, ut tanto dili-' gentiusuosiam pçrChriftum reftittt ti redafpuxmusÀ' reuertamur ad ot*'' giflU”

I N G E N E S.' löt einem noftram. Abhisfecundumhi/ ftoriamreuertimurad principium hu ins capitis,nonpe his rebus gcftis co-* pletum effediem fextum,amp; dehinefe cutum eHe diein feptimum feu fabba/ ti,quem(iitdidum eft)cöftitiüt ÖC fan lt;^ihcauit Dominus ad hxc fua opera tontemplandajSó diligenter meditan da,cû perpétua glorificationc gra/ lt;iarum aâione.ltcm quando hçcreaz tiiraefunt officium,fcilicet crefcerc,ô^ procreate, amp;nbsp;multiplicare pfecerinr, quod iuxta numerum, îex dicrû créa/ tionis conftitutû eft, ita per milk mul tiplicando,adfexmille annos ftabit, iuxta lupputationem EliXjdehinc fc/ lt;iuetiir æternus dies xterni fabbati, in quo contemplabimur creatorem ip/ fum,amp;inipfo totam creationem SC omnes creaturas,ut nunc contempla mur Deum creatorê in creaturis, hoc «mperfedejilludperfediffîme. Item contemplabimur, redemptorê ipfum ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;~ N 4. Chriz

»pt PET. ARTOP.

Chriftum,fV in ipfo cotum opus ptionis. Similitçr uidebimus fandi^ catoremipfum fpiritum fandutH)^ totum opus fandificationis, abfolu^ tiflime cum perpétua glorification^ 0^ gratiarum adionc.ltadominipf*^ unuierfi* fidio abfoluimus duo hxç capita.cii*® tu* rumrummaçtldeçreacionefô^^b^^^^'

Ipta omnium rcrum origine. Primi*'’’ continet generalem çreationem on»W um crcaturarum,amp;^ fexdierum opt*'* Dei.Secundum cotnpleditur part**' lern deferiptionem primum die* pcimi,feufabbati,dcindc Hominis* Dub cuius deferiptione comprehend'* tur omnes proprietäres,ÔC circunft*** tiac hominis,fcilicet,Paradifus cumfn is fluminibus et arboribus,maximequot;j feientix, deinde Lex,proximecn üit^uio imaginis Dci principals öi maieftas hoir inis inocs crcaturas,po ftea creario Heux, poftremo conftitu tto proprietas facriMatrimonijjU tes

1 N G E N E nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;1»)

Us autctn quxundequalt;$ inctdQt, pri gt;nutn inter principes, hinc caui antur maxime, quod aker alteri fuurn hor/ turn,hoc eftjditionem, non permttdc liberum,Aut quod non gerit imagine Dei,ergakias crcaturas,id eft, fubdiz tos.Edenautcmab initio fuiiretpriti cipale rcgnû SC monarchia totius m3 dijdchincfinguli primogeniti finguz los hortos fibi plantaH ent, mâfifz perpétua familiaritas ÔC fumma cô cordia.Nunc autem Eden cxoleuic,ut nec de nomine quidem,nec de loco qc qu'am certi reliquum fit. Eius monarz chiïiâreliqux funtimagines fiCuefti giauir monarchijs illis quatuor,fed mhil ad illam originalem monarchiâ. Porrbautcmcontroucrfia: inter conz iugatos hinc maxime oriuntur, quod autinuxorem fuara,non ad latus,fed ad pedes ponit,aut uxor non eft conz tenta elfe ad latus uiri, fed uult federe ad caput, aut quod non uult ed e adiu

N S iutorium

194- PET. A R T O P. iutoi'inm ad regendam alendani^^ miliam,auteft de morbo ftenlitatj^’ aut eft de recufata fide inmatrimofli^' Czterx controuerfix uulgares qiiofuishomines funtjaut de didOj aut facftojcontra recftam ranonem,^:^ tra honeftatem,ueritateraaut zquitacem.

C A V T III.

Vpcn'ora duo capita un® claudcbantur loco, amp;nbsp;t^P* tali propofitione de creaö* ____ one omnium renim,0^ ximehominis. Quodlèquiwrcapn' tertium,duos locos principale« net, udeorigine pcccati, i, dcgra«’’ Origo peccati,caufata eft primum^ tniiidia diabolsfecundo ab inobedif^ tia hominis.Satana tétante 8C proiio^ cante hominem, Sgt;C homine conf«’'' eicnteadeam inobedientiamergal^' (

IN GENE î. ■

gem,Vt homo fuit obictSiim Satanx adluumlapfumj'ta iam Satan accipic occalionem ab obiedo, uetitx arboz tis,ad labefadâdum hominem. Qiiid fitautem. Satan no potuit fuggererc, feu ml pirate in m entern hominis fine fenhbiliobiedo hanc perfuafionem, nam töc temporis erat homo integrx bonitatis. Nunc autem poteft Satan fuggercre mentib.humaniSjquiaiam exciditabilla integritate, 2lt;eftintez âus malitia Satanx,oportuit igit Saz tanamcumhomine per perfonam loz qui. Creaturx fuperiori licet uti créa« tura inferiore,ideb Satan perfonat fer pente folertilîimo, amp;nbsp;familiariflîmo animalijita dux fubftâtix funt in uno fubiedo feu perfona,id nefeiuit fynce rus homo. Vt ludit flatus hominis in fiftula,ita loquitur Satan per ferpenz temamp;peroes fedudores. Legimus duo animalia locuta cire,aut duos fpi tit us per animalia Jiic Satan per ferpé tem

PET. AR Top.

tem ad Heuam amp;nbsp;angelus bonusp^^ afinam ad Balam. Porto aufcmnoquot; ft a um accedit ad ïpfum uirum Adai”) circa quemhxfitfummum reincgo«' ! iim,qui ajudiuitferiamuocem fcriiEi*’ ' luntatis Dei de lege, fed applicai mulierem qux cft facilior, kuiorä“’ p€rfuafionem5quç($no.naudiïüt(efj!: am uoluntatem Ektde ß.ialcge,f'‘* quantum a uiro fuodidiccrat,qtiç^‘'^ t^rrb facile poteft uiro pcrfuadcf^' Foftquamautem iam Adam cuttif*’ Heuaperluftrauerat totû paradifun’i monftr^ueratèpcijdCfiiis nominib''^ appellaucrat omnes,arbores, uolucresjfçrpentes, 8C omniaan*'’^’^ Iia,reu€rtunturfcp in medium pa«^* fum ad interdidam arborem, de perdocct fuam uxorçm y admonetne tranlgtediatur kg^ ad illam arborem,ab his Adam niliil digreditur.Heua fola pctfi*^*^. confpicit interdidam arborem ।

I N G B N E s. 197

•cccdft credo pcdore ferpens Satan, wlus cutn fola loquitur,etmaxime de ns rebus qux erant utrifque in fumma •’leditatione. Satan de perfuadendo 80 itiobedientiam, Millier ad Deum f tat intenta, qux nam effet ea fublimi Onubftantia quac fibi huius cleganz tilTimx arboris ufum prohibucrit, cui percuptteffe fimilimam, ut effet libe/ tior,ncquis effet fuperfor qui aliquid ptohibcreï,ôf abfolutam libertatê im Pçdiret.lta Satan fumma labo rat inui aia-Mulierautem habet prineipra am

, Satan circumferpit 6C blanz oiiTimeludiijtandé mulic'remfitame/ Qitabundamamp;intcntamin arborem, n^xcratpukherrima SC deledabiliff» •t^aadconfpiciendû, proculdiibio fua tiiffïma ad gußandö,nifi obftaret lex) ?.^?l’^’f^’tde'arbore,SC quidem famiz liariffime,ironice ramen,iocofe, cS interrogationc extenuâs feueritarem pticeptijinquiens : Eia nûquid Dixie

Deuamp;

19« P E Ti ARTOP.

Deus ne cotnedetis de omni afbo''^ paradific'Non puco ut qui dédit tatem omnium arborutn,adeooniii“' creaturarum, hancfolam arborcm«^ tarer, noneft forraiFe iatis intell^“^’ fententia Dei,de hac arbore. ferua omnes fallacias Satans, naiü^j dem eft uia 6^ ratio ad feducendun’)^ citô tibi data eft, qusuis lex, tam dt® Satan tibiopponit obiedîa tranfgf^/ diendi lcgem,primum exrenuai iieritatem legis fit uertit in iocum* «nde inuertit S)C confirmât conti'3r“'f cuifialTentiSjiam es captusjamp;^t^^ corde æftuas ad tranfgrediendani gern,exemplum de adulterio, idolo'^ tria,incantatione. Ecce fynccra ra hominis, nihil exhorrefeit ad fentiam Satans,nihil tp expauefcii prxlèntiam Dei, nunc autem proP^^/ iiitium naturx neutrû polîumus ferre.

IN GENES. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ïBS»

eft ad pcrfuafionem fen fallaciarrp, fi »cfpondcSjfiteintromittis ad collo/ quiumjCuafilTetjfi tacita properalTet ad maritum fuum. Sic expatiata Dina ' nbsp;nbsp;nbsp;opprefla cftjamp;f c.Maneat ergo tnulier

I iuxta uirumjóó erit abfcç periculo,aut I interrogata referat rem ad maritum I nbsp;nbsp;nbsp;utipfetefpondeat. Itatutiffimumeft

s nbsp;nbsp;nbsp;ft incidas in fufpetftx hxrefis homi/

i nbsp;nbsp;nbsp;ncSjttequidad oppofita refpondeas,

I nbsp;nbsp;nbsp;aut ft cogaris tefpôdere, opponas cer

1 nbsp;nbsp;nbsp;turn Dei uerbum, de eo articulo, nec

I intromittas tclatius.Sed quç noftra c , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftulticia, libenter difputamus de reb.

1 nbsp;nbsp;nbsp;ambiguiSjUtnoftramoftcntemus fax

I nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;pientiam,ftulticiampotius,

t De froflit ItgnorHWjCrc.] Muliencitlc* I nbsp;nbsp;nbsp;gê,edoftaauiro, ergo nuUa eft ^igz

/ norantiaexculatio.Vit debet effcle/ 1 gisÔC uerbiDei doftor 06 interpjes.

I nbsp;nbsp;nbsp;Mulier debet difcerc'a uir o in fdêtio,

I nbsp;nbsp;nbsp;nondebet porrb docere in publico, ut

inQuitPaul.vCor.tà’2^

J ‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Mulux

too P E T. / R T o P.

Mulieres tn ecdefijs taceant,nôcnW permittitur eis Ioqui,fed fubdïcas dft ficut kx dici't.Si quid autcm uolût di/ fccre.domi uiros fuos interrogent. T urpe eft enim miilieri loqui inccclt' fia.Caufacolhgiturex hoc textu,^^ expromulgarione kgis per primait amp;nbsp;prxftantiffimam mulicrem Heuâ, nam aut addit,âut adimit aliquid kg* amp;nbsp;ucrbo Dei. Additde fiioiNetang^ mus. Adimit fcucritatcm légiSjCiimd quit:Ne forte moriamur. Deus nôdi' xit dubitatiüc fed aiïertiuc : Mort^ moriemini, hoc eft ueriirimè terniimmorieris,Vtruncp falfiim^y et ftrüit uiam ad deceprionem/n'O''^: St:: lapfum,addere aut adimere aliquw uerbo Dei. Addere aliquid fupcrft***® eftiadimcre, difhdentia, dubitan® contemptus uerbi eft. Regia, uia incedédum eft,non dèclinarctud ad dextram.tum ad finiftrâ.ldeoP'’’’' tipit Deus Dcut.'tîNô addetis ad

ÏN G E N E s. ïói bum quod loquor uobis, nec aufere/ tisabeo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘

Dixit autem [erpens dd muîiérem ; non morte t»oncniinQ Quam cito'audiuit Sata du/ bitationem et leiiitatcmmuhens de Ic ge,ftatim fubiungitcoritran5,amp; plaz ne inuertit uerbum Dei. Ea eft indo/ Ies SacanXjSC certtfTima eins nota, qgt; lemper adducit uerbum contrarium, ht tta auferat prius SC certius uerbum. ^lid ergo faciendum ubiucrbn uer/ bopugnatfCertius prius eft retiné num J autres eft referenda ad dotftioz ies.T Uta fuiftet Heua fi dctuliftet had nifputationem ad uirum fuum.Simile hifputationem amp;: oppofitionê babes, inccntationc Chrifti indeferto. Idem I^nper facit Satan,Deus inquit:Nort w bonum hominem efte folum. Sata •nquitjUalde bonum eft hominem efgt; fernonachum,amp; celibem. Contraria Uerbum fempermendax eft,aut ex.pz pho confidum eft, aut ex ucrbo Dei

O inalè

lox PET. ARTO Pi

male 8^ impropn'e citatum. Sata mt” dax eft amp;nbsp;pater mendacti, cum ex pto prio loquicur, mendacium loquitor. Adeoamp;omnis homo cum defuolo^ quitur,mcndaciö loquitur.Solus usueruseftjCrgo fecundum DeuiU) eius^ uerbum loquendum eft.

Seit ettim DfKî.JConteftatur Sécofif' matfuummcdacium teftimonio Dtlt; ut facilius perfuadeat. Aut.ScitDeiis quod futuri eftis Deo firnilesjficomt deretis ex hac arbore, ideo tietuitnc fieretis fimilcs Deo,fcientes bonû?^ mal»m.Hanc,perFedionem,fapienigt; am,amp; fublimitatê inuidet nobis us,hoc adhuc deeft abfolutx libertati Sc fapientix ueftrx. Ergo tahtumco^ medite Si habebitis.

Apertrioculos,phrafiseft,procó‘ fcqui ueram fcientiam ex experiétia*

EntK ftcutDeus. ] Hoc cft:Gcritis ima ginem Dei,habetis omnium rerumU bertatem fcientiam, fed non abf(v lutaifl

ï N Ö E N Ê 1 loj folutam ad hue quam habet Deus, nô habctis liberta’ cm huius arboris, nee lcitisbonumamp;mi.lum, comedfre er/ goó^enus,ut DeusIibcirimigCfapi/ entinuni.Temnerat (e Satan ne fit mgt; miü mêdax, ncuedeprehendat dolus cius,non inquit eritis Deus aut Dij qgt; cltciedibile. Sed eritis fi'cut Deus aut l)tj,libcrrinii,etfapicntitTimi.Aliïuer tut in plurali, ut Satâ fimul fubinfpiz rct idololatria multorS Deorum.

Sciftitff fconHwcrwalum.] Solus Deus fciuit qu'am bonum fit manere in ohe= dientia,origine,maieftate,Dei gtatia, iufticia,innoccntiaamp; libertate* Econ trafolus feit qu'am malum fit non obe dire Deo, exetdere ab origine,ab ima gineDei,àgratia,''a iufticia, innoceria amp;nbsp;libercate,in acternam maledidionê, amp;iramDci,ina;ceruammortê,ór per petuos cructatus ansma: 2lt; corporis, inperpetuamleruiiutem, 2lt; conrem/ ptutn, Hstclcieutia non eft necelfatia

1 nbsp;nbsp;nbsp;*■* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;O 1 fcioz

204 PET. ARTO P.

Homini ad beantiidmem, ideb potm’t fua ptrfrui beatitudine fine hac ton tia, nec neceflaria eft omnis Ickntù ad beatirudinem, ergofuffîciatnobis ea fcientia quam nobis concelTitD^'* us,fi quis ultra tendit, incidit inbafamp;' fes,in errores,2lt;c.

Vidit igitur muiter,Vc. 3 Quàm pn’iWini întromifitin mentem illam leuitatem SC extenuationem uerbiDei,ôô Satan plane inuertit feueritatem legis Dd in iocum et nihilum,ftatim exardefûC cupiditas ad uetitû, adbxc acceditpnl chritudo afpedus,pariter SC conctip* fcentia adfedati iucundi amp;nbsp;utilis, it’ ut nihil iam placer quàm ilia arbor. Qiiod licet,ingratum eft: quod non ü ccqacrius urit,Nitimur in uetitû to-* per cupimuscç negata. Cum inquire' rat bona arbor ad uefcendum,amp;^ ocu' lis concupifcib’IiSjSCdefiderabilis ip fa arbor ad prudentiam comparandâ. fcilicet ad prudentcr agêdum, utpo*^

ï N G E N E s. ioÇ

fetfîbi'cauere'amalQ,amp;f amplcdi boz num. Qiiid opus fuiflet hac fäpientia hominijcum nihil fuitmmurtdàmali, omnia quxcreauic Deus erant ualdc bona ,nifi quod tranfgredimandatCt Deielfet«aide malum,quod pofteà cognouit. Et certe qui in obedientia fuauiuit,nefdc quambonum fit obcz dire,amp;nefdt qu'am malum nÔ obcdi re,nificum expcriturinobediêtixmaz lum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;f

^ulitdefru(lueius,U'comedit3 Eo tangt; dem impellunt prauae cupiditates, ÏÏc tandem audeas,ô^ experiaris,an conz trarium uerbum fit «erum, non «is fo liuero uerbo crederc,nifi cxperieris iieritatem uerbijper contrari«m cxpc hmentum cum t«o magno malo,ô^ fïcde omnibus peccatis.Satanexufciz tat prauas cupiditates per obiedlû uez titum,prauæ cupiditates impcllût ho/ minem ad ipfum fadum, amp;nbsp;fie perficj tiirpcccauim.lta Si lacobus cap. i. de ü } gantifli/

apff PET. ARTOP.

gâriffimedeprocclTu peccati fcribiß Vnufqin'fcpucro tentaturà concupi'' fcenna fua abftradus 8C ilIeduSjdein de conciipifcentia ciitn conccperit pï rit peccatum.peccatumiiero ciimcoii fummatiim fiieritjgenerat mortem. P ftx cijpiditatcs quamuis praue fiint,fi rcprimanrur a rctfla rationc ut nonâ^ ©pus ipfum (e exrcndant, non repute tur pro peccato, fadum jpfum teftat peccatS. Er quamuis Heua comedit) non tarnen ideo lapfum FluIEcc genuJ humanum, nifi iple uir qiioqj pecçaû fetjOam mro data erat lex.Sr fola HC'' uapeccalTetmortuafuilTet in pecc^/ to Iuo,autdediiï'et fuas pœnas, nô ca men tdeo contaminatum, 8)^ iiiuatuni fuiïTet totum genus humanuni.

Dedit (juocf-uiro fuo fccu,cr comedit. ] HcC non leuiter fadta cfTe putOjproculdiu Jiio mulicr uiro blSdinimis uerbis pct fuafit,et Icgis feueritatem exteniiauir. pon efle earn fentctiain tnandati Qi’’

I N G E N E s* ïoy fibitam ferio in animum I'nduxit^nam ec« ut remdemonftrem(dicit)ego co medi nec rame momia fiim, ita nec tix *Tgt;oneris,quamuiscomcdaSjprxtcrea ferpens dixit nihd elfe pericli ab ea inRrmmatione Del ^uinomnia fore multafelicioraô6pertediora,nosfo/ reper omnta Dco fimiles,abfoluteli/ berosjSc fapientesAdam uidetfuatn uxorem tranfgreflameffe legem, nec tarnen fubiro fequi mortem, ftatim cô cipit ipfe quoq,’ candem animi leuitaz tem,dubium, Ôô contcmptumdclcgc uerbo Dei, exardefeit cupiditas ad uetituiTijarridet bonum utilis amp;nbsp;iucun di,titillât animum ambirio ut fit Dco fitni!is,abfolute liber ôffapiens, adfc lt;fiatuetitam,ô(f non necelTariamfapiz entiam.lam captus eft,animus proiaz pfus eft,poftquam admifit8c per af/ fenfum intromifit uerbum Satanac, to tarnens, ratio,uoluntas, adfedfus ptouocant ad uetitum,non eftiam fui

* O 4- potens.

108 PET.' ARTO P.

potens.uxorftat 2C comeditj'nui’tat (pfumfimul ad comedendum.Ecceu’ xorCcogitaOnonmoriturjUoneftfot tafle tam fia fententia legis, quequot;!' admodum ego mihi perfuafi, comeda ergo ego quo($,expcriar uentaté, cer tenon moriar,nec eft benignusillc Deus tam feuerns, qui propter unius pomi efum, nos nobililTimas SC cha^ rilTimas fuas créa tu ras mortificccÔi extinguat,quodfi extinguat moriat fîotius cum uxore,quàm utuiuamfo/ us fine uxore,nec pofTum prac amorc uxoris reeufare quod poftulat, poft'' quam aiunt,ÔC ferpens, ÔC uxorefleft ne periculo,prpterea Deus non adeftt ncc uidet,nemo reuelabit, teda SC ta/ cita erunt omnia. T andern accipit ob latum ab uxore pomum, ôC comedir. Eheu uno illo morfu ôC bolo confum matur pcccatum,excidium,labes,uiti um,ÔC mors totius generis humani, nam iuxta folum uirum bgfit rei fum/ ma,

wa,ipfidara crat lcx,fi abftinuifîet A« ?3am,nihilfuifTet pericli.No expellit principem Cxfar ex prouincia fi pec/ cat uxor eins, G modo «pfe feruat obc dientiam.Ab illius pomi efu adhuc o/ wniumfiliorum dentes obftupefcût, ö^cxeius fuccus acerbitate contradû uitium totius naturx humanæ pari ter animp et corporis.Bt uere hoc pec catumdiciturlapfus,labitur nancpa L4igt;fus* gcatia ad iram Dei/a uita ad morte, ab •magine Dci ad laruam Satanx,a liber täte ad feruitutem,à maieftatc, domt/ ngt;o,Â^ principatu creaturarum, ad re/ ßc]Iionem(lNam eatenus fubdici obe/ ®*ôt principï,quamdiu princeps obe/ Oit Caefari,) Labitur inquam ab inno/ etntiaad reatum/aiufticiaadiniuftici ^5 a fapieniia ad ftulticiam a perfe/ Cuone ad imperfedionê,à uirtutibus, ad omnia uitia.Labitur a Deo et ange hs,omnibLis(:p bonis creaturis, ad te/ Urdmos dxmones.à ccclo ad inferos,

O 5 Hoc

tto P E T. A R T o p;

HoceR licrc quodfcquitur aperiïio^ ciil oSjfcirc bonum « malum. Attp lapfus non eft tantum primorumpa'' rentum/ed trahit ruina totius ' ni generis, nam hxc inobediêtia, ho^ , peccatum abqt primis parentibiis in naturam, in animam, amp;nbsp;corpus, omnes utriufep partes,in ratione, uo^ luntatem SC adfedus. Item in omnis membra corporis,óó fenfus,etqtial€S iam funt tales-, procréât filios. ita pet Adam oés nafcimur peccatores natu raies, hoc eft ilia tnobedientia aduer/ fus Dei uoluntatem,fiC ifta inclinatio ad malitiam, eft nobis naturaliter natajÔf per confequens fimul elftrea tus,indicium Dei,et mors impiitatiir. . Hf c eft maxima et deteftabilis ilia me I tamorphofts,alteratio, ÔC immiitatio hominis nobililTimx creaturx. H«c nefeiuit homo, hare oportuit adhtic (proh dolor)cum maximo noftro ma lo difeere. Eadem porto ê ratio, idétp modus

IN GENE A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;lit

modusSaranx ad perfuadcndiim,5C perpelkndum qtiemuis hominem ad peccandiim. Piimum ponit obiedQ, uctitum per legem,exrenuat feuerita« tem uerbi m menre nnftra iamuinaz la,nosuiciflim(ntfiieliftimus)ficcoz gitamus: Qiiamuis hoc fc to effe uctP turn 'aDeo,attamen non puto tam fez hum effe Oeum,ut propterea mortifi cet,amp;f ad tartara dcJiciat,uideo plures idemfectiïe ÔC pecc3fle,attamen uiiic re adhucjóó efle non minus feltces,ôC quoniamitameurgctôô impellit cuz piditas,aut aliquando necclTttas,ut re fifterc nequeam , experiar ego quoep rem,fcioc(Teualde bentgnum di miz fcricordem Deum, prxtcreaclamhaz bebonemorefeifeet. HomoobiedS otieflU fiintromittitad fenfus,fenfus ad anû seitfus. mum;animus,ad confenfum:confenz mfe, fus,aduoluntatcm:uoluntas procedit fluj, ad opus.ldeo uetat fcriptura uetita ne y/olutds, quidcmconfpiceiejSyvach.9 :Virginê

211 PET. A R T O P.

«econfpicias, ne forte fc3dalifcrisgt;® decore eïus.ltêpfal. Auertc ociilo^i ne uideanc uamtatem. T antum de nar ratione peccati quoniodo fit confui’’^ watumjiam fequittir reuelatio ti quæeftduplex: Prima eft priuat^f^ ocailta^ôô fitperconfcientiam: Stc** da eft publica, fit per De um auteif^ verbum,item 8C per magiftratuni, concionatorem, Prior tacit perifom’ ta,id eft,ncdit cxcufationes,ô^ menta.Pofterior habet apcrtam cog^ nitionem peccati,fecundiimcogn* tionem pronunciat indicium. Nulling eft peccatumtam occultum quodn^’ feueletur tempore fuo.

Primi re nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;‘tplt;^rti funt oculi iimborum,crc. ] Nogt;^

ueUtio intelligendumeft acfi anteaclaiifisiij beccdti. xiftent oculis,cum ante dicflû eft Ada uidiffe animalia, S)C Heuam cofpexif fe arborem, fed apertiooculorurat» 1 hicuifus confcientiar,cum poft patra/ tum peccatum mens fibi male cofda, déliât

IN GEKtS; 21Î dcltflimagnitudinem, 6C horrcndam poenarum 0lt; omnium malorumcofez quentiam peruidetjfcilicet iam côtcnî pfilîcjôi cxclufïffe Dominum Deum creators fuiim^excidiffea gratia,per/ didilTeimaginemDei,principatumin omnes creaturasjentiunt totamnatu ram etTe uitiatam,uident aliam legem inmembrisfuis rebellantcmlegi men tisfux.colligunt fequentia, morbos, pericula,damna, iram Dei, ôCxternâ mortem in fc ÔÔ in omnem pofterita/ tem.Bcontra peruident quambonum fuilTet in obediétia,in origine,in ima/ Dei.principatu omnium cteatuz 1 nbsp;nbsp;ïatum,in gratia Dei, in integra natu/

1 nbsp;nbsp;ïa,2lt; uita sterna permanfifle. Cogita

1 quam confternata,perterrcfada, tre/ \ tuulabc concufla mens fuerit ambo/ 1 ïûjhoccftuereaperirioculos.Hçceft \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;dla fcietia quam promifit Sa/

\ tan.lta cuiufqj hominis oculi apcriun \ tur p oft commiftum deftdum, cuius. \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;- ptxnatn

*14- PET» ARTOP.

I^namiatn prxuidec mens fibi confcîjj. Ira Dauidf aperti funt ocuÜ poftopprelTamBarfabx.

Èt cognouerunt quad effent nudi ] Cognl tio nuditatis eft fenfus peccati, erubC'' fcentiaêCconfufioméns fenfus uiti^ txnaturx,kg*s carniSjinordmatusS^ indecorus motus membrorum. Nui tasüla cftdefpoliatio origi'nis.iW nis Dei,iuftiax,innocentix,SC omni/ iimbonorS. Ira quilibethomoinwâ/ gïftratiijêv honore conftitutus, fuam nudiratem.ôô erubefcit,proptw fuam inohedtenttam exutus honorCj maieftatCjSC impen'o, qui antcareue,' j rcbantur eum, erant obedientilfi'' mfiamconrênunt^V ludibrio hab«» Et ucre dicftum cft:Homo cum in ho^ norc eifetjnô intellexit ,Gomparatus citiumentis.

Et confuerunt folti firulncue, (yfeceruHt[i!gt;i rinâoru jCindona faciuntad tcgenda pudibynda quxindicabant inordina« tum

. IN GENES.

turn motum membrorum, iam tegunc quodalioquj'decori fuilfet, quod alio quifuiffet nobililïimum membrû tori us corporis, fcilicet membrum gene/ rationiSjiamfit ignobililTimurn, æm dicat iam naturâ hominis elfe talem, quxomnino non propaganda,fed ab ©lcnda.fit’ deteftandaeft. Ideopoftea ïûeus circumcifionem ad hoc mem/ brum deftinauit. Cipdoria fignificat quafiiis excufationes uelamina pec catfquac fibi fingic homo, ante feriam reuelationem Dei,ita Dauid quocß tc xit pcccatum ad ulrerq homicidtj. Poftadulterium,facitaccerfiriVriam a.Re.n ut ipfe concumbat cum uxore fqa, ad bxcinebriatipfum ,ut accendatur ad uenerem,quod cum iufta ratione reçu fat,mittit ipfum in prçlium fiC adornat perloab ut occumbat, deinde acçipic ad fe mulicrem quafi honefte faciens, quifuiminiftri uxorem non uukdefo latam,(ed optime procurac.Purgatio

nena

àiff PET* A R TO P»

nem eonfcientiz quocç fibi par^t ram Deo oblationibus, amp;nbsp;facriW^ Ita quilibet fibi fingit excufatiôes “ lidi, quærit opercula coram hort’’” bus J coram Deo autem unit peccatum uarqs fuperftifionibus,^ lanortibus ÔC meritis.Sed hxcci'n^^” ria, opercula,^ perizomata corâ Iis Dei nihil tegunt. Omnia funtni'^

aperta coramSculis fuis.Nea'^”^’’’ putemushosfolumprimos paref’^^ ab illa arbore comedifTe, fed nos q”” mie frpiijs ab ea my fticx comederÇ-(^^lamdiu enim qüifquam manctin” bcdientia,tamdiu eftjin paradifo,jft‘’ | beramp; alacris dominus creaturarû,^ , bet propitium Deum, quamuis nd^it bonum gratiXjUticç tarnen nefcit n’^'' lum inobediêtix ÔC irx Dei.Sed quai” primum quis trâfgreditiir quodlibet mandatum Dei, cornedit ab hac arbo re,Slt; fentit amarum morfum nbsp;guft“

ttirbatxconfcientixj propter fuam in übt/*

ÎN GENE î. SiV ’obcdientiam,fcntit iram Sf Jndïgnati onem Ûei.prxuidct, expedat, cx/ r^fKiirintcrminatas pœnas. Scitiam boniim Si. malum, uiddicet DOnumfuiiTct obcdiuifleSC nianfilTé ’^g’’3tiajfentjt quam malum fitnô 0/ °^^'re,circunfcrremalamcônfcicnti/ '^nijmcrucre ab ira et pœnis.Ita poteft bic locus comodiffimeireinprouerbi ^'’’3 ut quo tie s qinfquam peccauerif, finidemalo fado confdus, gez turbatam côfciennam,uere dica* tur comedilfc de interdida arbore, ÔC ■cire iam bonum malum.

EtâwrficrKBfttocemDomi«' ] HadenuS ^cpeccatOjSC peccati prima pnuata^^ tciielatione didum eft,nunc porrb fc tluitur pcccati publica reuelatio ÔC cq feflio. Nam omne peccatum oportet aperte reUelari et confiteri,aut hic aut infuturoiudicio. Reuelaf ira Dei de Ro« * cœlo iuper omnemimpictatem, SC in iulittiacnbocoinum. Ea reuelatio é ua

P t*’»

*11 P E T. A R T o ?♦

ria,aut per legis predicationeffl, ai#ß pœnitêtiam,morbos, damna, autp^f magiftratus tormenta.Nontemeref^ prxcipitanter, iudicat 0^ punit Deus» prnis audit cognofcitcauCamjddu depronunriac iudicium.Deusfcn’P^f dcambulat in paradifo,adeft,ö^ tur cum omnibus creaturis. Et uerf’® quod crcauit, idem ÖC fuftentat iOrt'' nia.Porrb uox Domini ê uocalc ücf' bum Dd in mundo. Ea fuifTet petp^^ tua confocietas Dei, bominum Si aji gelorum, fi manfiflct homo in origlt;^ ne. Qiiod autem adhuc eft »ox in mundo, id fit ex bcneficio ÔC mcf*'' to Chriftijdum flat têpus gr a tir, qiw fintto,ce(I'abit uocaleuerbum. Loqu* lur autem fecundo uento, ut polfit w CO longius âf latius audirilt;Et quodin quit, ad uentum diei,fignificat ccf tut« locum Dei ambulantis. Si uociseius* ha Deus adhucamp; uoxeins deambu'' lat in mundo ccr tts locts,antea in at)i

! N Q E H E S, 219 tnûdiplagt's jdeambulauftDeus cum ucrbo fuOjüunc Deo gratiâ deamblp latin Gtrmanîâ Hunclocû üaric ucr/ tunt interprétés nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;aduêturrt

feu auram diei, Septuaginta reddunr, Tfl/^Aivfipàmeridie. Noftri uerrût poft «ftumdieijô^fimulmyfteriüm fubeP ft indicant, poftquam calot eins diei pefttbueratjideftjpoft feruorem ten? tationis.qux fane eft urens xftus, ac? curritDeus utrcfocillct.Qiiarcnôac currit prius,antc tentattonem prx-* canerat ab impoftura SatanxC Relpô «co;H»cperfcrutarinon eft neceUCi concefla, amp;nbsp;fine periculo. f^oiiemdicercquodDeus deditliber dédit rationem, dedit'ep certunt l'etbiim homini,adhxc fc gclfifTet, fil quid diuerfum occurriflret,rctuliffec fetn ad Deû,ôC ita Deus cauiflet, Do uw Satanar perdoanfl*et,amp;f fuilîct d« fta periculum. Dédit fapiêtiam hortii? qu J fibi fufficiebatjcxtera feire nor* P a oécelft

no P F T* ARTO'P.

necefle fiu'tjfatis eft homini rc,ôô habere uiftbtlium creaturapS tidam SiC ufum,ô^ obedire Dco in P*quot;? feripto mandato, caetera nô exlt;inif|f‘ Et poftquam rei fumma hçfit dâ,non bene accurriflTeUn mediojiî*’' decepta S)(. lapfa Heua. Heiw mofW’ fuiflet in peccato fuo fecundum cof'' pus QC animam, non redada fuiff^^'* puluerem terrx,amp;manfifTet titiq? coa iux Adx,neccrcaffet Deus aliâ rem Adamo,nam poft Sabbatiim ij® créât Deus,fi creaflet non fuiflet batum SinonpcccafletAdamÂHe* ua fuilTet uitiata, tune miferrimns W/ ftîet ftatus humani generis, manß»® procreatiojamp;f mixtio utriuftß nat^* lt;ntcgrx,amp; uitiata: Homo non fuinet luftus S)C faluatus ex parte Heuï)«^ fuiffet mortuus exparteAdam,itaaO utraeç bonus SC malus fimul uixifltt amp;nbsp;mortuus fuiflet in a:ternum. Et an/ xea dixit Deus non elfe faonum hof* ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.....■*“ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nco»

ÎN ffENËS. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;fit

hcmcffefolum. Itahicmori Fceminâ, Ôimancre Adam folum non eft bo/ num. Qvjodautcm permittit Adam ^oiçlabi fie peccarCjCt tune accurrit, *d facit ex diuina bonitatc, quod uulc Ûmullapfosfimul erigere,ne lapfi,pe nitus iaceant 8e pereant defperabun^ di. Nam Adam adhuc habet tantum principia mortis,fie ufcß magis tendit ad mortem, eft tâtum adhucin portis inferni non in inferno ipfo, de quibus faspius quæritur Dauid in Pfal. Eft fi/ bide fado male confeius, fentit iram Deijpocnâ pro peccato, fed habet ad/ hac fuas excufationcs, ôe perizoma/ ta,‘priufquam autem ueniat ad defpe/ tationcm,ôe odium Dei(quod cam ar boré intcrdixerat)queueriffima mors . nbsp;nbsp;cft,acccdit Deus. Dkat aliquis, for/

( nbsp;nbsp;tafleita uoluit DeuSjUifi uoluifletjim

l nbsp;nbsp;pediuilTet aut non permifilTct.Rcfpô

' nbsp;nbsp;deo:Dcus non uoluit, quod fiita uo/

luiffetjCrgo fuiflet autor peccati,et o/

P J mnes

jït P E T. X R T o P.

nines damnat! reqccrct culpam um.Quomodo ergo poflet Deus dicare peccatores. Deus autemex’^ (oliita fua prxfcicntia, prxfduit, non prxdcibnauit aut prrordinau*^ ncc uoUiit. Multum intereft inter re,ÔCuelle. Hxcprofundiorafunt$ polFit Humana imbeciilitas perfetut’ ri,amp; Aiiguftinus uetat lumen illudi™ acccffîbilc introfpicere.PauIus tand^ occlufus cxclamattO altitudinewdi/ uitiarS fapienciï,ôC feientix Dçi, Idem nos di'camuslt;

Et dbfcottdit ft Addm zy «xor ««;.]

cilius a communi experientia polTuat fntelligi.Vt hic Adam,itaomnes ptc catores fugiunt confpedum SC Dei.Cindoria tantum tegunt corail oculis hominû,coram oculis DeijOaj nia nuda ôf aperta funt-Hinc propepi Cme h'cet oblcruare ftatum, condù tjonem pceçatoris. Quam diu homo eft in gratia dçftdatyr prxfçntia, uo/ ce,

I N G E N E ». tt) J*î^itcrbo Dd,uerfat«f in cÔfpicua nihil ucrcrur,quà»n cito autê pec xCaiieritjhoirctôCfugitpracfentiam 8i ^tbum Deijjnale 1 ibi confciiis de fa/ ^o»utinquitChtifttis, loan.?. Qi’* ’’’ale agitjodic luccm.Omnes peccato unt in codem flatii quo Adamfu/ •weft adhucrcmcdium,fimodoau« ^antamp;^admittant medicabilem uocc ^»••Qyi autem perdurant, nec admit J}’ntprimiim correptionem,deindcc5 '^’ationemDci, fed perdurantinpcc cato amp;nbsp;defperât demifcricordia Dd, ïandcm'cp conctpfunt odium Dei, iUi Pfi'tuntmorte zterna.

Ef «oc4Hit rfominus Dr«r Piiim. ] Vt hiC Adamita Deus omnem peccatorem ^ocatper uocalc uerbum, adeô foli dtiis eftde noftra falute Idé Chriftus ^Ctt,qiiicœlitus defeendens quxfnw't fcuocauit nos, quodelcgantilTîma parabola de oue perditadeclarac Ob ^cruaproceffum iudictj Dci, primum

P 4 cog'

»t4i P B T. 4 R T Q P.

cpgnofcft fadum, deinde pronuntlat fencentiamiudicij.

vbi es t«d NÔ additjAdâ,Dura flint hxc uerba in auribus Adam, amp;nbsp;plan« perccllût eius animum. Aefî diceret’ Vbies rcdor,cuftos,cultor,amp;^prd2' deparadifiç'negligis officium tuning oportec redorçm efîe in medio popH Il i'ui. Ecce Deus hic cft Dominu» uifitator generalis. Homo cft rcAot princeps prouincialis. Ad hxciier^ ba perhorruit Adam cum audiuit fc rc quiri.Et quoniam non potuit res Dt'' um latere,cuinuda ÄT apertafunt on] nia, Qiio ibo à fpiritu tuo, aut quoa facie tua fugiamCprofert fc,amp; rcTpon det clamant! fe Deo*

Q«i lt;(it:Vocem tuitm audiui in horto,eT exti* tnui,lt;]uitt nudus ego fum cr dbfeondime ] Eft prima confeflîo culpæ, a Ügnis, extiz muit a uoce Dei,item fugit dC latet,ef go reus cft,male fibi confeius eft, p^c cauit.Confitctur fc nudum elTe, unde

IN GENES,

Kocfcitjnifi ex uetira arbore fcfentifC Eftneiam nudicas mala amp;nbsp;indecora. res,qux fuit ante dccorac’Qiii no pec/ cat nihil iicretur,nihil tegit, nec refill git,fed aperta fronte, fibi bene confci i us,Slt; alacris uenit ad luccm, ut mani/ feftentur opera eius, quia in Deo fa/ lt;îlafunt,loan.}.

El die dixit:(^is indieduit tibi quod nu dus eft ftsfnunquid de Arbo) e de qud pr^ecepi ttbi,ul non ctmederes exed,comedi/li^] Ex prima conz feffione Adxamp;exipfis uerbis colli/, gitfigna Deus, quod Adam reus eft, amp;nbsp;peccauit V nde feires hoc nuditaz |is malum,nifi comediffes ex uetita ar oorc fcientixcNon fucrunt hçc leuia, blanda, fed ualde feria dC dura uer ba.Contempfiftime ÔC mandats m«z i’m,conciliafti tibi iram meam,S^ mor t«mtuam.

Et dixit Addm:Mulieripfdqudtn dediflimthi, ipfd dtdittHihidedrbore fS’ coniedi. 3 Confi, ^etur rem ipfam ut fada cft,0(f indicac

P 5 ie

litf PET. A R T O P.

fenonconfultoncctcmcre ptccalR, fed permulicré perfuafum, impulfu*” Sc iilceflum cflc, quibus uerbis obitcf j fepurgat,transfert culpaminmulie/ ) rem, ÔC per confcqucntiam in Dcum, mii creauit ÔCdedit hanc mulierern. Quod fi fiiiflem abfcp multere, nó plt;C caffcm,tn te redSdat culpa,Deus. Et cft Humana impictas ut peccato inobe dicnhz etiam addat peccatS blafphe^ mta amp;nbsp;cxpoftulanoniSiSC putat fe bc nèelTepurgatumóCexcufatS. Quh* potius abfolute confefliis fuiffet dixiiFetiO Domine peçcaui, 8Cdokt I medehquifre,amp; quamuis uxorilkxi» fet,non tarneninduIfifTcmci,quiafa'' put fum mulieris,ego reprefTiliem xorem/uadcre potuit,cogère nô po^ tuit,quia liber SC uir fum. Attamcnm* Domine quoniam a me nô eft ortum [

’ hocpeccatum.nccego confultOjk^ ( quot;nbsp;exfalfa pcrfuafîonedeccptusdeliqu*»

précor te per tuam mifericordiam,

mitte

IN QBNEÎ. «y

mitte mihi hanc culpam «Poftquî atu tcmDeus audit Adam noncffcautoz remamp;f inceptorem huius delidi,fed gt;pfumeffedeceptum8lt; falfo pcrfuaz fumabuxorc,pergit qusçrerç uxorê, ut exquiratauthorem huius ddidi.

i Ptïbctegrcgiutnexcmplûmagiftraz ' tui amp;nbsp;iudicibus, nc temerç iudiccnt, aut pro animi furore proruant ad pœz

t nbsp;nbsp;baSjOifi prius audita caufa.

1 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Et dait DomiHHt ad witlterfm ; Qudrf fecijli

l nbsp;nbsp;nbsp;lw)c;QBie refponditj'Serpe»! decepit me CT come

1 tli]ldetndicit quod markus cius,ÔL co I nbsp;nbsp;fitctur ueritatem, transfert culpam in

’ fetpentem impulforem, 8lt; ita quafi fi I nbsp;nbsp;naiis culpa redundat in Deum crcato

\ ttm,fcrpentis,ac fi diceret: T ua créa/ \ nbsp;nbsp;tura ferpens me decepit ,taUs facis ere

\ aturas,qu2 ita decipiunt.,amp; falfo pet/ \ nbsp;nbsp;fuadent, filt; ad \apfum, ac definquen/

\ nbsp;dumprobent occafionem,nam nift fil

\ iflet ferpens ego non pcccaffem.Hxc \ eftbotninum impietas ,ut etiam culpa \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ddix

Ill PET. ART OP.

dclfditransférant in Deum. Quiapft tins itadixifTet, o Domine peccauiti'' bi,amp;^ego fum hiu'us mali€aufa,quain yis ferpens ad hocpeccatnfuafit, co/ gcre tamen non potuitjlibera fui,0^ to maiorem habeo culpa, fed mi Do/ mine, poft quam apudmenon natuw cft’hoc peccatum,nec ego pn'mum W tui in mente mea h oc peccatSj fed i«quot; fo perfuafa fum.Precor te per raifcrj^ cordiara ,tu3m,remitte mihi hanccüP pam.Dominus etiam ex hac côfe»'/’ ne audit, no efle originem pecca^’ mulicre,ipfa transfert culpam in pcntem.Serpens reus tacet, nuHâaa fertexcufationem.Ergodcprehcnd originem peccati hxrerc in ferp^'’^ ’ Ideotp fee un dû ordinem deliiftb^*^ pente incipit dicere fententiatn P®*’. rum,5C ferpêti maledicit abfoln^^ ” laconditionegratix adiunda ufquam conditionaliter incipif ma dicetc hominibusjpronûtiat '

TN CENÊÏ.’

tentfam gratiac SC fakuis,ut pocna cor poralem,ó(: temporafcm tanto facihgt; us fcrant. Atc^ ca eft huiïis loef fum/ *na,qiiod hullum pedcatiim quantum wisoceukumtnaneat tedum aut tad tum,qtiin oporteat aperte reuelarijnö tantumcoram hominibuSjfed ctfam çoratnDeQ, quod ff non hfc, certc in wdicio cxtremo.Caucamus ergo fum ’’loftudio'apeccato'jói refiftamus om nibus fntentattortibus Sat3nx,ccrto nerbo DefQiiod ff aiitcm lapfi (nerf/ Jquot;us,óf uox üei nosuocct per uocalt; k uerbungt;,ut prodeamus Só confite»/ •’iurdelitfium noftrum pura confcffïo fnueniamus gratfam re •’iiflionem pcccatoruni, Quodfi auf, ^uodabfitjinduratiufcp longfus refa ßcn'mus uocalCjCt uocans uerbû Del, periculum eft, ut incidamus in perpe/ tiium odium Dei, in defperationem; ^iram Dei, in perpetuum infernum,

Biortem xternam.Nara Adâ adhue

1,0 P E T. A R T o P.

non fuk (ndefperâciônc nte obdurs^ donc,bene fperabat adhuc debonijî te Dei,habiiit fuas cxcufationcs gt;nbsp;hortat Dauid in pfal.95. Hodicfiuo'' lt;cm eins audicricis, nolite obduraf^ corda ueßra. Item Chrißus Venite ad me omnes, qiM laboratis onerati eßis,amp; ego'rcficiamuos^Oo feruabitis hic clegâtiiïimum pfocev fumiurisjprimum audiuit caufam^ explorauit authorem peccati, exptn^ dit quoev circunßantias ÔC qualitates delidi ôi. delinquentium.Dehincpto nuntiat iudidum j amp;C erit iußiirimusiu dex.Hadens de lege, peccato 6^mot te,nunc deeuangelio,gratiaô^ uita*

Ef dixif Dominus Deus id ferpentcm.Qitiifi* doquidcmfeciflihec,milediilMs fis tu pretnni iumento cr prt omni beftii igri,crc. ] Perqui fito authore peccati nô quxrit latiusj fediam pronuntiat iudicq fenténam, 8C fccundum ordinem peccati, feruat 1 ordinem iudictj,amp; incipit a primo augt;'

tort

IN SENES. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;JJI

tore peer a ti, malediatcpfcrpcntem, amp;nbsp;non tarn ferpentem quatn fub ferz pentcperfonatumSatanam.unqucça nien bona ilia creatura Dei ferpêsj fti ftinetetiam has temporales,amp;corpo tales maledidioncs, qux intelhgStyr ïpiritualiter in Satana perpetuo per/ •t’ancre, SC tranfert seternam ill am ma ledidionem aefernæ mortis,ab homiz •tc in hunc ferpentem Satanam. iitilediéius fis tu prlt;e omni iumento, çr ^»iiitlgt;eflù,z!rc.] Ideotç ferpens,cftofflz tnniüm animantium abominatiffimus fumme inutfus, capit ali terèç detez ßatus.

_ ^»ptrpeiJus ficuttentrtmtuumgrtiditns.J Etgo antea eredo pedore inceffît, •tuncautcmabhochorrendo iudicio ^cicdiis eftjac fi diceret : nunquâ poft bac erigeris fpe mêlions gratiæ, fed femperdemiflo, depreftb, QC defpera touuituamp; animo ferpes, quiaconful tus,uolâtarius,SC prafradus fuifti lui wspeccadauthor. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ter-

! I

’4)1 PET.' ÄR T O P.

TcrrMn comrJet.] ld eft, niillicreaW rx en's potens ad utendum 6^ ucfccfl^ '^dumi

omnibut diebtts Mi£ f«lt;e.] Eft mal«!*' dlio abfoluta QC infinita^non refeKJJ^ daad ferpentcm eiiisc^ uitam/e^^ cum quilubferpentelatint. Satanf» , fpiritusjfpirirus habet uiram ergo Satanx ufta eft m xtefnum diaa,e{l pen'phrafis xtern« mo^’ ^namuîcafine gratia,8C bcncdiVHo”^ Dei eft ipfiffi'ma mors. Hoc eft, cris'” ^xterna maledidione, ferities pcrpci”'* am iram Dd in xterno horrore,

Et ponMt inimicitias] Ad literarri que ucriï eft,quod quilibethomoO”“ uis ferpcntem non minus odit, fug*’’ perfc quitur,ôC occidit atq? Satanâ'P fumjipfecpferpens femper hom^ 'utabiuratiï fuiim inimicum fugi*: i ledit,id^urrifcç,ô(r homini ftrp*. haturaliterinnatummanet ad pcrp , tuam hwiuji rd memoriam.Non

I N G E N E nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;2jj

infingults ferpenribus Satanfit,aut nulli lcrpcntes herbas, flores amp;nbsp;fru/ dus comedât,ut alix bcftix, aut quod Îgt;r opterea ierpens mala crcatura Dei it.fedftincxque ut alix bonx creatüz rx Dei,led relatione hóminis ferpertgt; tesmaldunt. Secundum fpiritualem tntclledufn,inquit Dius, ponamini/ tnicitias inter te inter mulierem.T ii mulierem fedukiftijundecaufata eft calamitas totius human! generis,idc/ otpecontr'a ponam perpétuas inimici lias inter te amp;nbsp;mulieré,!pfa millier om niniscç homo pro hac fedudliohC, caz pitali odio te profequetut ut fuum no centiffimumhofténljSC difturbatorê fiiïfelicicatis,illud cp odium eft uerifz fimum fignum poenicéntix, quod ex animo deteftatur pcccatS xque ut au« thorem peccati. 111 udc|? odiurri feu ini hiititias fentit adhuc omnis Chriftiaz hut

ktiiitirjenten tuuhi vfemen tiüs. ] Deüà Q, loqiuz

ij4- PET. ARTO P.

loquitur hic ad Satanam quafi ad pentemjquoniam Satan erat fetp perfona tusjnec iioluit efle Satan. ocp fernen eins appellat omne dæmoniorum. Namexhuius Satai^ fumma 5)C prima fuperbia nati SiC funtjOmnes dxmones.Ita SCporto ö'' mnes impij funt fernen Satanae, fciinturex eo.Et inquit, inter CbriK 8C Satanam fore perpétuas dilTendo^ neSjôf Bella, nunquam côuenietin^^ cos.Satâ per fuos fatellites fempfp^'* getmendatiû,erroresjhfrefes,fe^^’’, utfeducat,labefadet, ÔC perdathoi^* nes.Chriftus contra docebit iietiw^^’ redLicet ab errore ut faluentur.

Inter ««tfrçwj In Hebrxoeft nbsp;nbsp;nbsp;:

P' hic non eft articulus genitiuus, emphafim fignificat quafi fore ptïft^ tem aliquam foeminam non tarn leu^ ut hxc Heua. Deus generaliter loqni uidetur de aliqua mul iere olim futu^i non de hac prxfenti Heua,quluis

I N G E N E Sgt; nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ilf

Uadefc fortafle intellexi’t, nbsp;nbsp;de fuo

primogenito filio, ut poftea de Cain nato feie exponit. IdeoôC Satan ipfe ira inteUcxit, ideocf; Cain inftigat ad homicidium, amp;nbsp;Abel iuftum curauiC çxtinduin HucrcfpicitD.Paul. cum •nquit ad Gal. . Chriftum natum efTc tx muiierc.Hebrxi indifferenter gt;nuliercmj$lt;^ uxorem appellant, obigt; tereç dedarat Deus hanc fœminâ fox tckgitimam coniugem feu uxorêjatx tarnen uirginem,ut pofteaclarius iuz ^'cat. VtHeua fimul uirgoSicóiux^ EtiitSatanfuperucnit in Heuam, ica fpnitusfanâusfupcrucniat in uirgix HEmmatrcm nouam nuptâ. Et ut Hex ua ex fpiritu malo eoncepic Si peperic peccatum.ita Maria ex fpiritu fando concepit peperit folê iuftieix Chri ftum.Semcn apud Hxbreos eft genex ris rnalailinijobitcrtp innuit fore max f CLiliim fernen tnulieris,quoniam uiro Adïimputabaturpcccatum,ideo ox a portuit

ijér PET. A R T o p.

portuitmafculum efTe hominem cxpiaret hominis peccarum, Forcafl^ hoc confilio.Septuaginta didcrSt mafculinum relatiuum Nee tarnen, inquit,fernen lieris,quçeft generalis omnnimhoni* num generatio, fed mulicris tantum^ quo indicat uerum hominem futuriii” ell e faluatorem noftrum, fed non A/ dxuiri filium,quin tantum muliens n lium.Ergo homo erit fine cotagio uitio naturx Adx.Ipfi nan($ foliimpi* tabatur peccatum uitiumnatiirï.iP । feep mas propagat naturam. Et quod inquit,ex fololeminc mulicris nafem dumefiejCxcludit uirile fernen,erg® ex uirgincnafeet fine pcccato,utcx/ ponit Efa.cap.7. Simul eg indicat cius diuinitatem in humanitate, quod ge/ ncrationcm habiturus eft fupra natu/ ralemamp; humanam,conceptioeritdi Ilina,natiuitas erit humana. Semenhe braico more indiffère ter fumitur pro materia I

IN GENE î.

materia 80 Forma,pro fpermatc,S^ le.Tantum de perf ona feminis,feu lai uatoris noftri ♦ Porro fcquitur de cius officio Ô6 effedu.

ipfr canteret tibi cäput. ] Hoc prima é Ez uangdium aprimoEuangelifta Deo patrepredicatiim/undeomnes porro prophcciz Sc Euangclia traxerunt o/ riginem.Prophcriacnim SC euangeli om idem funt fecundummateriam,ui/ delicetdodrinadc Chrifto,nifi (^od fola forma SC tempore différant. Pro/ phetiacftdodrinade Chriftouentu/ ro.Euangclium cftdo(firinlt;.deChri/ fto cxhibito,?lt; executo cius officio. Dcfcriptio officij indicateius diuintta teminhumanltate eacç integra,cum inquit: conter et caput Satanx, defig/ nat plufquamhominem futurum effe, Deum fub homine perfonari, quemz admodumSatan fub ferpente perfo/ natus fiiit.Namhomo exAdam natus uitiofus eft imbeciUfor ad potentiam

Q. 5 Satanx

ajÄ PET. A R T o Plt;

Satanç deftruendam. Côrcrcre capuG phrafis eft pro auferre, amp;conciikare t mnem potentiam, dominium Si reg num,nam contrito capirc totum cor* pus inualidum eft. Caput ferpentiSjftî himma uis Satanxeft pcccatu,fraus, doluSjSC tyrannis.Diligêtcr funt hfC ucrba quantumuis breuia obfcruâda, namin his prxcipua falutis noftrxca pita funt comprehéfa,cum inquitiSc/ men contritiirum eftc caput ferpétis, indicat folum illud fernen fuperatu^ rSjôCexcludit omnes alios homines Adxfilios,omniumcj}hominiimuirtn tesjamp;^ mérita, paritercç indicat unicû hoc unius huius feminis opus profu-* turum efte totigeneri humano adfa-^ lutem. Nam in ferpentepcccatum pr* mum ortum eftjin fcrpentcitacçmane bitfiC conculcabitur. Pcccatipremiii, eft mors sterna. Peccarum original^ icrj inuentum eft in ferpêre Sarana,er/ gd mors sterna manebit in Satans, Vita

IN GENE nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;IJ»

Vitateflituta eft per Chriftum ommgt; bus in ipfum credentibus.

Et IM coBter« calcanéum dus. ] In hebrxo grxeo eft eadem radix in utrifcp,cô teret caput, QC conférés calcanéum, noftri uertunt infidiaberis calcaneo cgt;us,aliimordebis,offcndes,feupunz ges calcanéum eius. Valdediferte loz cutiis eft Dominus, ipfum conferee taput fuum,SC tu uicilum conteres c/ •us calcanéum,ea funt codem punefto temporis faâa öd poffunt conuerti* Quando content tuum caput,tunc tu Morr er conteres eius calcanéum, SC quando cr«xCl»rj tu conteres eius calcanéum,ipfe uicifaßhet Chri firn conterct tibi caput.lam confer ca/ yii4»orM. put ad calcanéum. Caput eft fumraa praftantiffima pars,calcanéum eft infima pars fubftantix. Caput ferpen tiSjCft omnis eius potcntia,6lt; imperi/ um,adeb peccatum ipfum. Calcaz caneum Chrifti eft eius humanitas.

QiiandoChriftihumanitas conterez

Q. 4 tur

X40 PET, Ä R T O P;

turmorte,tunc Satanx poteftas tum eins regnum deftruetur. Chrin* mors extinguit Satanx impcriü,ide»t peccatum,mortem.iram Del,

QSlt;lt;woc glt;c,Nâlt;ç ÇÏUS humanitas eftfinepet^ culteeß: cato,crgo cius mors eft immerita hic mort jgtg fententia de tranfgrelTa lege chrifli mortejexpi'abiturjlapfus humanige^ adiil/rata. nerisredintegrabirur.Hxc contrit^ ab utraeç parte ccepit,adie palmarüifl quando Chri(|us aufpicatus eft regnumjSC expulit ex templo cmétes èC uendenteSjÔL realiter fadum eft to die parafceuçs ufqj ad diem refurtedi onis,durat'gu dum ftat mundus in o'” nibus Chriftianis. Hiemorfus calca^ nei adhuc hxret SC pungit in corpore Chrifti omnibus fidelibus, dC defig'' nat omnes tentationcs, tribulationes crucis,amp;^ corporales aftlidiones. De usexfua omnipotentia, potuilîct ho minem fedudum SC imprudentcr hp fumreftituifle in integrüJed quia De

1 N G E N E St nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X41

US qiiofÇ iiiftus eft,turc non potuit,oz portée latam fentëtiain exequi. Deus non mutât nee retrahit uer bum fuum. Ideooportiiit peceatummorte expia ri,id nec Adainjucc Adx uitiofum fe^ men potuit,ideo oportuit aliud feme, aliurn hominem darijqui faceret, idea promittitur fernen mulieris.Hoc uerz Docuangelico pariter prophetico au ^ito,per fidem fufccpto, Adam et He naeriguntur, uidelicet quod malediz âioxrernp mortis redundet in autorê peccatijâ; quod peccatû hominisjper mortem ülius feminis expiatur. Hoe tuangelium porrô propagauit Adâ omnibus fuis pofteris,et quaff per ma Ous tradiditjputabantcß mox fübfecii ïar^executionê eius promilTionis, otHeuaftatimfuis uerbis declaratfn primogenito fuo Cain. Ea fide faluaz hiseftAdam 5C omnes fui pofteriuP queadChriftum exhibita,quotquot crediderut, xque ut nos qui credimus

Q 5 id

iV pet. ARTO?.

id iam cxccutum cfTe.Hadenus denn ledidione Serpentis abfoluta, S^iur na. Sequitur iam maledidio hominis temporalis.

Ad muliertm dixit:MuitipIiclt;tndo bo dolorem tuumfCt conceplum tuum,C7‘c.] In fcrpetis malcdidione audiuimiis mot tern effe translatam ab homine in ftt pentem^St' fernen elfe contriturS pec catum in ferpente,ôC morte carnis fu| cxpaturum pcccatum,ergohomono erit in raaleditîlione xternx mortis, maxime qui credit in illud bencdid5 (cmenjfed permanct iiiuusjetuertitur acterna poena in temporalem caftiga/ tioncm,xternamors animxin tempo raiem carnis morte, Vtita pro ilia ino bedientia,contcmptu DeGSC confen/ fu fedudiois caftiget,amp; exerceat Do minus corpus peccatfut difcat porro timere Deum,Sd eius uerbum reuercn ter fV diligenter obferuare. Porro fe/ cundum ordincm dclidi, fcquituror/

I N G E N E Si dopoenx.poftfcrpcntem proxfmê al loquicur amp;nbsp;caftigat foeminam.

Miiplicttm multiplicaho. ] Hebraifmus eltamp; fignificat excclkntiam feu auxc lim.ac (i diccret : Tu ex leuitate animi Cr«x «« tui concempfiftï uerbum meum,obfe/ Herum. dira es fcrfentijôd feduda, feduxifti iiirumtuiunTed quia peccatum apud te primurn natum non eft,fed apud fer pentem,attamcn non auferas banc le iiitatem,8^ contcmptum uerbi mei in/ igt;ltiim,a£: quia uticp peccatum apud tç in tua natura, ideocp caftigabo

corpus ilkid peccati in hac uita .Non nbsp;nbsp;nbsp;px

tjuod illis pcenis pcnfcs,SC expias pec wrfi cor» catum(id facict feme mulieris)fcd hçc porahü, corporalis pœna erit tantô leuis quz/

paterna caftigatio, qua uitio/ los tuos adfcdus conftrlngam,6(f ui/ tiofam tuam naturam mortificem. Id/ circo quod fiC tu peccaftijamp;f uirum tu/ ont ad peccandum impulifti, illas deli C13S uctiti pomi amariffioio condimê.

to

X 4- PET. A R T O P.' tomifcebo êC imbuam, ÓC uentertiv* us i'ndetorquebitur, SCdolebit, mul/ tiplicans muldplicabo dolorcs tU'* os jhoc «ftjingcminabo, fiCdoloren» fuperdolorem addam, ualde aut nigt; miummulriplicabodolorestiios.pry mumgeftabis difficilem uterum:fecö; do cura dolore paries filios: tertio no crïstuiiuris potens Ô^liberajCed ex af bitrio iriri pendebit defideriiwn luuni) per ipfum ftabit uoluntas tua. Quar' to ipfeuir dóminabiturtui, penes ip/ fum erit regimen,tu fub uiri potefta« crisjipfeeritcaputtuum. Hxcornma caufata eft kuitas tua,earn his repagf* lis conftringam.Qtiæ omnia quamuiî font libero homini ualde dura Ä acef j ba,ad collationem tarnen xternxmuf tis funtfacilima 5gt;C leuilTima. Vt uita redimas ferrum patieris ignem.Le/ , ni ter €x merito quicquid pariarc fereU ( dum di.Feres non culpes,quod muta te non poces.Perfer obdura dolor b'*-tib»

IN G E N E Si 14$ tibiprodcrit olim. Patientia mirigac poenx dolorem. Miiltûiuuat animus •nrcmalafortis » Huiiis meminerint ofnnes millier es, ut fe pattêtcr fubmit tant potentt manu,uirgx Domini, titinpofterum fenriant cius benignâ tt'ifericordiam, dC cogitent non pofle aliter fieri,nulla pietate ÔC precib. pof hïc refledi £C mutari,dum bxc uita *t^anet,8^ dum foemina eft, alia a lijs Ie t*gt;us,alia alqs grauius fert SC imponi/ bæccrux,utcuncç imponatur ctiä/ *i fiib ipfa fuccumbendum fit, ferat u? patienter dum ita eft uolQtas Dei, dum habet propitiSDeum qui per ^tiirus eft in perpetuum, SC dum inqc Paulus quod millier per filiorum ge/ ^erationem faluabitur fi manet infi/ de.Etmeminerint poftquam inobedi ^ntiafujcfufpi^yff, peccatum,econtra patientiam efl'cfummam uirtutem, SC 'ligentcrcaueant ,neobmurmufent ^co,ne pcccatum peccato addât,ne ex

X4-lt; PET. / R T O P. tx tcmporalibus païnis fiant Singulidolores habcntfuas ratio^^: Primum geftabis difficilem uter3,h3' bcbismukos dolores dum en’s grau« dajquia geftas uitiofum fcetum in catis conceptum. Secundo cumdolo re paries, quia malTam peccati paris, alias nifi peccairesjnifiq? uitiofum turn edcresjfine omni dolore parères, autcercefi quis fuerit dolor, illico re^ mitigaretur,ôf difperiret, ut airjs ani^ mantibus.Hos dolores conconlitan/ tur uarij dolores in cducandis putris. Hinc certum eft diuam uirginem Ma/ riam fine dolore geftafTe uterum etpe periffe, quia eius partus fuit fine ullo contagio peccati, Tertio non eristui iuris Só libera,fed tua uoluntas eriteX arbitrio uiri,tuum defideriü ftabitpef uirum tuum,apud ipfum eric cóuerfió feu tua,ut Ixx uertunt, illi te fubmirtes,nec facies,nee quoquam ab cas nifi ipte côcefîerit,apud ipfum ma nebis,

r N G E N E s. »47 nebîs, cum ipfo ibis 6C redibis ubtcun qucuoletjfi quid uoks ipfum prius côfulesji nolit,fines amp;nbsp;quiefces.Caa faeft,qiiodtuinconfulro uirotuo au fcultabas ferpenti carpfifti de arbo/ comcdiftijfuiûi nimium procax lafciua, inconfulta,SCjjrxceps. Quarto ipfc uir dominabit tui, quod tepoffit fub fuum ius cogère cC redi/ gcrCjtuosinordinatos motus côftrin gcre,familiam regere,leges prp feribe tSjdocerc in publico,amp; quod nullum •■ßgimen,amp; dominium relinquo muK enbusjfed ut taceant in omni fubmif/ fionc.Caufa eft quod ipfe uir caput tu utneft,quodîEtateamp;conGlio praruaz let,amp; quod tu ilia prxcipitâtia autho ritatem amp;nbsp;libertatem amififti,8C tetult; utn uirû in multas bas calamitates inz diixifti.Secundum uirumautem rege tcamp; docere.familiam permitto,ut fit mulieradiutorium uiri. Hzcfuntoffi ciamulierû, qua: fi obferuauerint mul to

\J

PET. ARTOP.

to melius res earum haberent. AdfifC plurimû hortatur diuus Petrus et Pau lus in fuis epiftolis. Sed quod comme ritas poenas ferre reciifant ,caufantuf fibi plures dolores ,SC omnia pertur/ banti Ad hós dolores quïuismulicf eft deftinata, nili quam Deus f ngula ri doho caftitatis excmerit.Peccantù gitUr qup fe priuatiSjSC proprijs tiotis eximuntjSC refugiunt hanc tempora/ lem pcrnamA' uirgampaternam.per* culum crit,(nifi poeniteanr) ut inzter/ nas pœnasincidant.Valdequoc^ptlt;: cant parentes amp;nbsp;aliae anus,qui nouas nuptas male docent Ôc inftigant con/ tra maritum, ne fe tarn cito dedant,^ primo iulTui fubijciantjed ut relponi* tentjA' recufent obedientiam, ut pof'j toliberiusquid libetagant. Item5^ nouas nuptas domumrecipiunt,fin]^ ritus paulb durius alloquitur uxo^‘ Nouummaritumerudit Paulus nti^^ imhariter cohabitet trader fuam

XOttU’l

1 N a B Ni s» gt;40 *o*’cm,nc fîat demiffo anirtio nou« Quptx.

Adam dixit: Qitonùm éiudifti uoci uxdt ^f««fcrc.3 Rcliquaeftpozna Adam» *'amipfepoftremus peccauit.Quam/ uis hxcfunt ualde dura utrba amp;nbsp;mcrà tônitru3,habcnt tarnen fub Ce latente ^atlam.Nec Heua, nec Adam audidc K tnaledicfjUt ferpcntcm,hoceft à gra ïia Dei teijd/ed audiunt tantum cor/ poralcsjô^ temporales pœnas. Muli« ^gram'ores dat poenas, quam uir* Mulicrhabetdoloresamp;artguftias iii corpore, Vir habet dolores extra cot pus, ôi fuÉnma poena uiri eft labor in Lahr« taaledida terra.

QSi^itidifliuocettiixorittiM.J Meouet Dofpr«o6^ncgledo,alioqui ulrpo/ Uft admittere conftlium uxoris, alias nunquanijamp;comedifti de prohibita atborc,quç eft pro teftimonio ct argu •ncntotuipcccati.Maledida fit terra Crux ui» ptopKt te« No did( its cu m aledid us, raram*

R fed

»5« P F T. A R TO F.

fed maledida SC fterilis, SC ra fit terra pröpter te,aut in opéré tuO relatione tui. l'erra per fe naturalitei' per originale uerbumfua fponte proquot; tuliiïet omnes herbas, bonos dus fine'culcura aratri, raftri Si tis'jfcd poftquam tu peceafti, auferai” oerbum fpontaneac frugalitatis a ter/ »a,et cuius tu fuilFes cultor in uolupf’ tCjiameriscultor in laborc,amp;^fult;l®* rCjâf fua fponte feret fpinas,amp; tribu/ los,nifi colas ÄS labores. Inde ui«/ mus quodcarum frugum radix mofi/ tur ubi maturefcunt^non côferiwt fu' amfpeciem radies utaliac herbx fact' untifcd exfemcntCjSC culturaagrf-^ tan3m,alioqui eft bona creatura Dôj literam Si myftice. Ad literam uwuiw eft,ut in omnibus rufticis SC

. .• .A nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;cefflclt;

I N O É N E Sgt; iii

^♦•ncrc eft. Myftice àutem terrai aut î'gcr fiimi poteft pro quauîs «ocatio/ ï'c, 8lt; officio honlinis t qüod admini/

unde uicSitat, ut cft Rex, priii «ps,conful,cpifcopus,parocKus,lu/ ®'fnagifterjamp; qfcç paterfamilias.Éx2 plafuntProphetas, Chriftus, Apoft; Dauidjôdc. Prophetis malcdidus a« gercrat totum regnum ludaicLim,in ^üoquanquhmdefudauer3tamp; labo/ rau.érunt,attamen plus fpinx QC tribu lonith quàm frugum fef ax fuit, ut cft parabola de uinea .Dauid quaritos lâ Â4f.$ fiûrcsfuftulit pro regno ,attainenriÔ Efi.ii femperpro uoto fuccefTft.ldcm cerne ïc eft in omnibus adminiftr ationibus» *n omnibus opificqs ôC artificqs, nifi ^uislaborat nihil manducat,adeoeç 'lixfuppctit.unde feet fuam familiam f^iftentct,ÓÓ eft plane paries fudoris, 'Coloris, ô( laboris, neq; hoc ex labo/

' *^c,fcdcxbenedi(ftionc'Domini,itatà , ^btnquafi pet medium noftrilabof is. \ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;R a Singa

PET. A R T O P.

ßinguTarum adminiftrationum ftfe nufquam melius depingi P‘’‘ ‘'j 3uim in agrieuhura. Agricola o’’’

acopcram uc bcnccxcolatagr'-'’’^’\ tanto mcliores plures perciplt;’^‘^ (fTus,arat,fimum addit,fcminat,oct*’ omnia prxßat ne quid defit, Ä fe iam iuo perfunaum efle officio*’‘ nefiperans Ixtas fegeres.Vbiiam***^ crelcunt faca,ccce plus lolij,S^ziz^*quot; orum tribulorum» apparec quàm getis,quis ibi non nerett'quis non

. put fcalperet dC doleret {* Similin’f'^ res habet in omni adminiftrationc,**^ bi quis diligentifTimam operam ftitit,8C putat bene fucccHlira omn*’’ tcce prxter ojpinionem hoc 8C hocin^ commodi inlpargetur. Concionatof diligentifltme putat omnes forepio^) Ludimagiffer ndelilTime erudit p**^ ros,putancuniuerfam iuuentutemfr** gi fo.re,amp; dodâ, uix a^aretuni» ut alter .Ita wt quifiÿ reâiuime di«*^ poßi’i

poffit,ucre eft fixe mihimakdida ter ra quam colo Si excrceo, nufquatn rc fpondetfriidus labori. Verein ftido/ re uefcor pane.Hinc illx rugx,cani ca pilli,dolor capitis,dorfijôcTacertorû, lachrymx.Plal.utf« Euntesibant^ flebant mittentes femina fua. Itê pfal mo U7.Cotnedentespancm doloris. Infudoreuult uefei pane.phrafis cd pro habere moleftos dies SC uitam, diu uixeris fuper terram. Ica caftigat pominus corpus peccati gt;nbsp;ufep dö p« nitus mortificet extinguat morte corporali.Felices tarnen lunt qui hie ftgt;asdantpoenas,quantumuis duras, *’)dius tarnen eft dare xternas. Mui lihaspoenas corporales eftugiSt’dŒ grneri uitç quietiori confulunt,fed pc ticulumerit dehis lt;nbsp;nifi poeniteant) u( »ternasdaturi fint pœnas.Caueant R biothnes celibes, caueant fibi omnes Mfurartjjfcncratores, 5C qui percipiût •'tddttus nullo prxftito ofticio, amp;nbsp;ui/

R } uunt

»54 P R T. A R T O P.

u«nt iq, otio, diftfngue intpr cnicffl Chrifti,amp;f noftrâ. Npftra crux eft P® na pcçeatijôC caftigatio corporis pec cati. Crux Chrifti i ois nos faluat.

Dffwcc revert4rit in terrttm,quoniim ex eifuK ptufci.] EftcôditipnalispoenaAcc^ to fine tcrminarajhatç poenaerit tanrà temporalis in bac uitajdonec hfcuit^ duratjôCfeciindumcorpuspeccatitâ* tum.Homofiquidemdupliceniuif’’’' 'agifjCarnalem SC fpiritualçm,fcii tef' rcfttenijô^ccEkftem, temporalem * arc-rnam. Carnalis uita en rcrrcftris» amp;nbsp;temporalis,localis cum fuis offïcil^ procreare, ederc, bibere, mutabilerp)

paffibilem cfTcjCa duralTet diitn hic ftetiffet muduijÄ^ dum homo fui» Ç^t nalibus fundus fuiiïct ofFictis.dehinç affiimptus fuiflet in cccleftcni xtet nam Uttam quxcftcarnaliplaqecon/ trar{a,ubi funtnoftra corpora fpiritu*^ alia puriflrima,leuiiï«ma,ciariftcata,î^ gilinja pro ^rbitn'o fpiritus,non P^'^ creart

IN G ENEÎ.

»ntiarfïne locOjCibo^Jotu, ueftitii, an nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;mutabilitate. Poftquâ

^•^ftviintercclBt contagium peccati,

•aâa cft caro noftra corpiK pec*quot; . 5 interoidit quocp mors corpora/ *s,c)Uï,«ftlt;xtindio fcuaboÜtio cor/ Poris peccati» Bt nôeft propric mors ’Pptllanda fidclibiis i fed tantum akc ’’^fionatiirx humanx,amp; dilToIutio et •■fpurgatio a contrado uitio. Aut rc/ Ruics feu fomnus.Nam requiefcità fii bboribuSjfudoribuSjSC doloribus, n^osbicDeusnoftrocorpori ÔC na/ ^•■ïinflixtt.Etclormtt ufiÇdiun fufci J,3wturàChrifto infuturo iudicio, ad Wtiialcm illam uitara xternam. Nô ®n't Dominus, wfcç dum mortaris,nô ‘'ïultbicdurum iWud uerbum répété/ ne femel quidera meminiflc aut Pominare.Eftigitur mors corporis fi oehbus tantum quies S)C fomnus, SC principiumfpintualis uitxxternx. In bdelibus autem eft principium xter/

R 4 n*

F B T. ARTO

nxmorti»,ô6pccnarum. Tantum de hac IcÀîone in qua audiftis, quomo/ do homo fecund um fidem in lemen il ludbcncdidum,datpœnas comora/ les quamdiu uiuit in hac terra nusiocutuseft dominus promilît homini iiberatorem a morte ftate Satanx, S)C quod corpus pcc^’” uult caftigarc corporali SC tempor’“ poena,de tandem redigere in puluer^i ut ad uitam zternam originalemr® generetur integer, perfet^us A labilis homo. Sequit iam quid *1* refponderithomo, quibus am fidem adhzc dcclarauit bte““ n mequidemfedlocüpletiiïîme. clegantiffîmamethodus^cuangd*!’J dei, et facramentorum.Deus cuâgeIiumdefcmine,Homo fide,cum fuam uxoremHeuau’^.j vj nat. Dehincilludeuangeliumi’ P fcc Ptum confirmât Deus facrar”^ datis ueftibySf nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;(t

1 H GENES. ijr uocduit nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;goffiei, ttxorisfut Hnw.]

^ttentijîîme in atconica ifta fua men/ ^’uiciiltat Adam Deum dum fenten '^’Pœnarumfcrtjamp;rpronuntiat an 'tiatn durum illuducrbum répétât de

Woriendo. Audit ferpentê ma/ ™*d,audit promifî ionem feminis,et ^ontritionc capitis ferpentis.ôC mor/ calcanei, Audit inquam, nec ftbi ƒ nbsp;nbsp;uxori maledicijfed tantû cor/

P^’peccatiexercendum âC calligan/ '’nuiî'jtjjyippfgjjfgf corporali/ 7*Audit Heuam pariturameUc quâ J’tuin dolore,auait quoeÇ ter ram fi« ’tolcndâclîc. Inde colligit fe, füâtp ^oretn uidurum eiïe, interminatam ^fteclTe translatam,fed tâtum cor/ ^’Pcccatiin puluerem redigendura p‘®)UtrcpurgatumôCrcnouatum xzigt; Jpfgat ad uitam xtcrnam,cœlcftem,ê^ , idc:^ per beneficium pro/ '*gt;ifaninis. Hxc uerba à Deo pro/ ^nq'ataucrilfima » S)C firmiffima ha/

R s bet

1$« P E r. A R T O p;

bct SC lt;rcdit,€am^ fidem decîaratpf^ mis fuis ucrbis cura appellat fuam u/ xorem nouo nomine Heuam, SC funt hilarx mentis ÔC refocillat i animi uer/ b3,ac fl diceret : Audi uxorquid ingt Dominus: paries filios, ergo nonmo rieris,ad h mus promifl'iôis fit tibi tumfacramentum,amp; teftimoniuoino men hocnouum a uita quod ui' AurafiSjfiC paries filios,amp; futura fis, mater omnium porrb uiuentium ho' minum.Prius nomen abolebitur prioris uitx adio 6C uita SC homoipf^ eius uitx indignus cft qui fuo pomine uocer. Ira myftice prior natiuitas no/ ftraex Adam indigna eft qux nowi/ netur,quod fi nomen habet abolea^ tur,amp; indat nouum ex. promifiio*’^ Chrifti, Ira quoqueinbaprifaiono^ uo tegenito homini datutjilludipnO'' men argumentum eft teftiraon'^,?

He regenitos.peccata efle

IN GENES* -I a?» gratiam uitamcçreceptos, idgt;' 4weper beneficium cius promiff» fclt; *»»inis.

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Jominuf Df«» «W« nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;CT u^lt;^ri

^’^'^'•icäifielliceas.] Ita côtradus huiiia Pfo^flionis ab utrac^ parte contrahi / ^»Deus promittit, Adam credit, id ?^™irmat utrinqî,Adamdatfuxuxo I'^?f’’cnomcn,undcfcfuamtç uxorê ^^'us promiffionis admoneat,ut quo ^nonn'natuxoremtoticsin mêtem ^urratbxc promiff io. Deussfiia p nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ueftes Adac flC Heux alt;^er/

M nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Deus

^*-**'^ • Eiufmodi funt omz h. ^‘^’■’nicnta Dei, SChabent fern/ tum nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;placati Dei.In drx

fan,^' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;prxputiumf uftjo-»

ihrnatur^m ; abfeindi 8C ban r nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;homo.ln

P^’tmo abluitnosab omni foedira

fe.

t*« F E T* AK T O P.

re,Är repurgat corpus no drum, ut M gcat ÔC fpkndefcat in uira itcrna. W Euchariflta plane offert fcipfuu’U^^'* bis Chriftus ad edendum bibend®» ütrefocilletlaflam animam noftr»”» amp;nbsp;gratiofiffima cœna declarct nos fuam bentgnicatem ÔC benefic^P tiam. Eacftprimaamp;^potiffimac’U»* ueffium,eam debenr omnes Chrift*’' ni fideles diligenterad memotiaiu reponere âf reuocare, utmaneat ftium ucrus , fyncerus â'* origin’**’ ufus, ÔC uitemus abufum, ne ad ptus, fnperbiam, ÔC uanam öftent’^ tioneniabutamurueffibus. Ica erant facramentum patribus ufque’ circumeifionem. Sed fatan mille arn^ fexhocnobilefacramétum a^uetu ut nunc defoedauitjdum inftigap*^ mines ut per abufum ueftium eti’ip^ fa caufa final is in obliuionem abitet’ Et mundus plus cogitât,ftudetAc** rat de forma quàm de caufa final* ult;

IN GENES. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;tlt;t

«iiMValde ergo commodum eft res ’^ocaread fuam originem,nêpe quo nominamur,utrccordemur eiui origine. Quoties induimus “^«fmjmcditeniur cius ueftis caufam ^^nalcm finalem. Myftica ueftia Chriftus ipfe quam induerc iubet ‘^’ulusjhouum ilium hominem qui fe jundum Dcum creatus eft. Vt Adam pgtreturjmors animalium intcrccffit. «amors Chrifti interceftitgt;ut peccata •’oftratcgcrentur.Itaô^madatio anl ’’'«luminueteri teftamento figurate J^Pùiicrût peccata.Ita facrameta no/ Wsintima Deusdedic ÔC appêditcor MinoftrOjUtfintfemper in obiedo, »dmoncät nos no ft ri pecca ti 6lt; mi/ Kficordii Dei.Et funt abfoluta figna •'onparricularia. Adam Qi. Heua tan/ ^umtegebant pudibunda, nefciens to corpus eftc uitiatum et pudenda. tJominusautcmiudicattotum bomi OttncfleuitiofumyidcoL^ totû tegit.

Nomen

P E T* â R T o P.

Nomêjtofum hominem defignat, its , quoc^ déclarât totum hominem elfe dcprauatum.BaptifmiJs totum homi'* flcin lauatjôCrepurgat a fordibus prt cati.Coena Domini totum hominem, corpus amp;nbsp;animam refocillat.

Et Jixü Dominuf Deut:£cce AdMi eH unur fx «oWr, utfcidt bonum cr nulum ] ItO'' nia eft cum condolefcétia. Ecce quid ïam homo fibi conquifiuit, nonfuffi'^ ciebat fibi originalis pcrfedio ftcun-* dtim Del creationcm, quin oportuitfl bi adhuc alienam,uetft3m, ôf non ne/ ccflariamconquircrcfapicntiam.Ec/ ce iam egregie fwit,uoluit Dco fe fimilis,ambiiiit Diuinam fublimita temjôfceciditgrauitcr. Sic qui nimw cupiunt atcß inconceffa fcquuntur,dc fipiiint.

Nf forte accipût cr comeddt de ttriore aite J Hoc cft,cauendS crû ne miCer ille ho/ mo in ilia iniiena uiuac in xtcrnû cor/ poralircr,quin ut quâtotius excingn^

: ’Wf

IN G E N E Ä nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

turcorpus illud peccati, SC red^atur inpulucrcm.ft^ regcncrctur nouus SC originalishomofecundum Dcü crca

! tus,propterea emittendus eft ex para dKo.Dicat aliquis : Qiiarc Deus non pertnific perfrui ea arbore, ut radicale humidum conferuaretur, ne in tantis

' *gritudinibus,rugis, canis Sgt;C doloriz bus uiuercmuSjfatis foiflet tandê moz tttRefpondeo.Oportuic corpus peccati corripi,caftigari, abokri amp;nbsp;extin gui per uartos morbos,languorcs, atz gritudineSjCt tandem per mortê.Nos nondefinimus pcccarcjdeo'q? Deus ’'on definit caftigare,quantümuts cre ^imusinChriftum.

1 Adcolfudam ] Cokrcterramlonz

1 g6 aliud eft quam colcrc paradifum I Icuhortum. Paradifus fua fpontc tuz 1 bffet omnia genera creaturarum. \ T^wraautem extra paradifum eft pro \ pter hominem maleditfta, hoc eft,

non ,

P B T. A R T O P.

non fert fua fponte ïam cas fruges, U gumina,ô(^ frudus qux tuiiiïetparadi l us. Terra plane fterilis ôC frugifcr^ cü earum frugum quihus uefdmur,ni fi colamus cam QC laborcmus.Quari» turn laboramus tantum habenius, turn edimusjid'c^ex diuina mifcricor/ dia.

Certcinuitum,name5f fuaditioneôf natiuo folo inexiliui” relcgattir.

CollocMit Cherubim. ] Cherubim rale eft,amp;^ angelos cffe intcrpretâcut potentes fpiritus ne ufquam aut un^ qtiam, nec à quibufuis quantSuis mu« tis,magnis autfortibus poflitulla »u mana ui perfringi ÔC rccludi aditus arborem uitx.

Laminam uerfatilem. ] GladiUOl acutum exponunt quibuslibct Chef bim effc in manibus, tarn ftudiofe arborem,ôiT aditum ad paradifum^' ftodirij utnemopoflit aceedere,^

•l

IN GENET.' itff

•luistentauerit, iuguIandSiri.lta per/ petuismilicibusö^ cuftodibus eft ar/ Dorilla uitæ drcumccpta 8^ occlor3f w nullihomini concelFum nec poffi/ Dwc eft accederc.Proculdubto h^c A/ öaniêd Heua ocularitcr fiC corporaliz tw uiderunt. Myfterium tarnen huius

Y’tam huius temporalis uitx plahe intcrceptam, öi. coftitutum

^lie omnibus finiul m ori. Nec unquä ‘Ofttarnfandum, 8)C pium hominem ^iillas cohditiohés mortis aufugiati ^^qüomodocohxrent illa,fiC quoz •podoillapughantia furtt coricilian/

^'änijhic autcm iiiam uif±, aut aditunt ’Qarbotcm uitx mtercluditc'Rcfpon/ ^tOjduplicem cfTé uitam, duplicerncp Mortemxtérnam trariftulic ••iftfpcnt? fic omne ferpentis genus, '^pios. Mortem aurem temporalem ^corporaUmad uitiatx naturx exlt;^

S cindio?

t99 P E T. A R T O P.

dndionem reliquk. It» uitamxternâ per fernen tUudpcomintamp;^reddïdiu. Viramtenaporakm fix'corporale pro prernaturxuittLunabftulic ad répus, donee nouum bomtnem refufdtet.Bo ne Deus dïferte funt otnnia a Mo/ fc defcripta, modo nos attente amp;nbsp;biV gulatim meditaremur,SC obfcruare/ mus. Quid uult ergo fibi Cbriftus fu is uerbis cum dicit ad latronem: Ho' diemecum eris in paradifo. Refpoo* Certum ê ill « ibi nö dicere de hoe ter/ reftri paradifo,nam Cbriftus ca I«' 3uenti die fuit in fepulchro, êC defcen it ad inferos ergo non fuit in paradi/

fo.Sed loquitur de myftico Sé

ali paradifo, Sé fumicur ibi pro »atu originaliinquofuit Adam ante bP'' fum. Ac fi dicerct: Amen dico tibi, ho diemecum cris in paradifo, hoe en lU origine, in gratia Dei, finepeec^to, in uira seterna. Eft Sé alius paradiius myftieus uideb'cetEccIefiain

IN GENEI nr* paradtfo eft, quia habet remiiïi/ pcccatorum, propicium Deû^ « uitam a:tcrnam,habet quoc^ Iiberu Hlum omnium creaturarum cum bo/ •J’confcientia,habet prxterea ufutn horutn^arborum fcientixó^ uitac. Arz J’orfciêtiat boni amp;nbsp;mali eft decalogus ^giSjUnde difcimus bonum ÔC malû.

’’°'' ucfcimur.Hoc • nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;”0” facimus ad

•uftificationê, fed tantum ad obedien J.'ä'n et uitam originalem.Item,nee ui ‘^imuradlapfumjhoceft, maledidio in nos non cadit nee ius habet, ^fborautcmuitxcft lefus Chriftus* lt;1111 feipfe appellat panern uitx qui de ^•ïlodcfeendit,qui uefeitur ex eo diz ‘*«in»tcrnum. Item fua ipfius earo, *)Uïni qui eomedit non morietur in j^fnum Itahomo lapfus per peeeatQ ^«xpulfusex paradifo, per Chriftü 'tftituitiir amp;nbsp;redueitur in paradifum, *Q quo qui bic aö fuerir,nec uenturus

Sa ëii

PET. Ji R TO P.

eft poft h 3 ne uk am. Scdulo igitur ore miw Deum parrem qui creauk nos,8if per unigenitum fiIiunTfuum,3C Domi num noftrum Ihefum Chriftum rede mit,idem per Spirirum fandiim ton^ ' ‘ feruet uos in reftkuta gratia orig;mc,aduitamxter/

• • ■ namlt;Amen.

• - .... r ian I J.

. , .■ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;, Jlîrî5â!i

.4

Exlibro

E M

quot;BSEOi BREVES APHO«

DE gt;tVTORE. ' OSES eft omnium pri » mus uerifsimus hi ° ftoriographus totius orbis. SineMofe fcitur liera rerum ongt; _ _____ gOjfecundumrationê

leuiter attingunr. Pacriarchx erant uiui libri, confer/ a JJätores ÔC concionatores rcrû à münz ®OKeftarum.

Tempus ab exordio mundi ufque gt;nbsp;’«Mofcn inane dicitur, propter nulz ^•’idatam legem,tiullasc^ feriptas do Arinas, ö^hiftorias.

terarum inuentor,dum legem fcripGc m tabulas.

Cbaldaids Aegypttjs philofoz S Î phis

»yo P E T. A R T O ?• phisuertentibusueras patrum rias ôlt; doArinaSjinfabulas.Et ho*”*' niim xtate iam paularim imminucow, fufcitaiiic Deus Mofen ad confcd^ dam ueritatcm,rcrumàmundogcft^'

. rum. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;.

e Deus uoluit hos libres Mofi.wquot;*“ xffefui populi ludaici,non aliarûg«*' ttum libres,uel quod genres erant d® rifores huius dodrinx, ôi. heftes hti/ ius pepuli. Vel quod in his libris W cracpradcripca, qiix tantSad ludzos»

. feledumpopuIumDeijfpcdabat.

EX PRIMO CAPITA. Eus ab zterne nunquaifl fuit ociofus, quia eft «ter/ ; na,uiua,fapiésgt;bona,libe/ ra,immutabilisgt;et omnipo cens fubAâria.loan.5. PaterincusiiP que modo opérât flC ego operor.Nec tpmen fedt multos mundos, fed tantâ iinG. Qiiid ergo fcceritante mundû, Qi (adurus eft poft myndum « In ui» futuy I

4 P H 0 R I S. m GEH. »71 fiiturarcijdabitur,ô^ ericeius infinica contcmplatio.

Dcuscreauitwundffjamp;fomnescrc • 8tww rcrto tempore fex diebtis, De l”ncf tenta confcriiatfiC propagat.

Sigd prxtcrca fedt,miracula funt, • s fupra naturalem potentiam, ad c5 fitnundamdiuinamfuam bonitatem, pfïfentiam potentiam crga fuos fl ^des contra lïnpïôs. lté ad confirma« ^ampcrfonamSt^ doélrinam lefuNa tarent,quod fit ipfe Chriftus Deus et «omo.

Atencbris incipit operari Deus res •nuifibiles per motum fpiritus Dei.

Motus fpiritu«Dei,cftcreatio ange ” lorum,ut uulc Auguflinus lib. deEc/ dtfiafticis dogmat ib.cap. i o. Athana quot;usquxftione lo. ait angelos lapfos ante creatum hominem ,necefle 'ftcrgo angelos ante hominem effe ffcatos.

Angelus eft fpiritus, ergo eft prima

Ô 4

17t P E T. 4 R T O P, éVprïftâtilîîmacreatura excepte ha mine.

I) Poft creates angelos inuiïibiles fpt ritus,creatx funt reliquz corporex, et uifibiles creaturz, ideo primum poni rpr creatio luminis.

t4 î,ux,cft diei lymcn,Et tenebre,fuiit noAis çaligo,triduo antcfolcm créa/ tx, ergo Sol non eft diurnz lucis au/ th or,nec um bra terrp eft nodis caufa-Sed fol illuftrat diei lumen, SCumbr^ terrx condenfat caligincm tene^ bras podiç.

Duz funt creafurz omnium prï/ ftantifsimz quod fuqt xtcrnz angeli fpirituales,amp;^ Homo corpor^ÜS'^n/ geli non procréant, fçd fimuîincrea/ tione eii expletus ipforum numerus. Ad hominum gcnerationemamp;fuinu meri explefioncm conditur mundus creaturxjamp;f datur cercum temporis fparium. aooo annorum,iuxta uer/ bum Elix^

Luds

* P H o R I s. 1 N G E H, a?)

Lucis Sc tenebrarum circunuolutio rftdicifpatium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;J

Diesindpit3tcnebns,quia a tenez **

pris inccpit Deus opcrari res inuifi/ biles.

Aquae ab aquisdiuiduntur,8Ccxten 17 oiinturjfuntc^ fumma uifibil is fubftan iummum operculum et fuperficies mundi.

aquis interponitur, igt;

Coelumcft corpus inuifibtle tenu/ 19

•isimum, Qc perlpicacifsimum inter ’quas pofitum.

Coelßquodufdetur,aquzillxfunf, ‘Upraomnescoelos. Pfal.iso

Cœlûin fe multas habet fphxras, a»

•rd inuifibiles ,ncc polTunt difeerni, Wpermotum fuorum aftrorum.

Singuli cœli feu fphcrx fingulas na ai Juras amp;nbsp;potenrias habent, acque ut cœ •utnaé'risjccvlum ignis ita S«: exteri. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;t

t^atura cft cuiufcp créature indita

S s poten/

• «74 PET. A KT O F.

potentia,(êcundum fuam fpcdci”' »4 nbsp;nbsp;T erra trat aquis undiq; colkiw,

drciincepta primicus. Deinde terrain intumefccrc fecit per monKS ôi. undique aquis extare,Aquas uiaV fimperlyrtes inuenas rerrzrccondi'' ditjOC per fontes erumpere in flufflim fecit,perpétua reciprocatione.

T erra cum aquis fadunt unumglo^ bum,amp;: funt centrum mundi.

Ab his omnes cœli feu fphzrartum elementares, turn ïtherez,alix alias lu perant décupla proportione quan«/ taris.

• *7 nbsp;nbsp;Vegetanria,ut herbx Ä: arbores an

te aftra creantur, ergo aftra non eau* fantur fed adiiiuant uegeranriam. Ve gefantia non dicuntur animaliaquâ/ uis habent animam uegetatiuam, proprie anima non eft, fed uigor cre/ Icendijôif operandi.

»8 Semen eli fui corporis corpus ui/ « uum,Aquot; feparsibiief continens fuzfub

. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;ftaatût

*’‘Mo R IA IN GEN. 17^ «antiç naturam flC partes inclufkic ad fp”. ^'®ndam ÔC propaganda fuam . ^ftra flint tertio die poft diem feu *t creata, ftf fecundo poft iiegetâ

•*’gt;'fgo non funt caufz diei, QC uege/ ’«ntiï.

binguli planets fingiilos cœlos ha j amp;nbsp;funt de fuorum rœlorum na/

*^’i,lt;amœfua uirtute infcrunt,defpi/

Sc influere fadSt ad inferiora per •JUsconiundiones maxime cum lolc ®^luna.

, Aftra,autem inclinant, n3 necefta

Sapiens fiquidem dominatur aftria. oap.

Humanarum adionumóf motuS, gt;• principales funtcauff ,Scminis tempe ’amentum, Aftrorum conftellatióea^ Voluntas hominis,Difciplma, D?us

Satan,feu corpus peccati.

Motus aftrorum duplex eft,Propri Ji , ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;US

PET. ÄRTOP*

VS amp;ahenus, Propnusfertiirabofd dente in orjcntenij Ahenus ferturab oriente in oçcidëtem^8C eft motus prl

, mimobilis. t

Aftraini7gniuntcQtIos,etipfofuni mottis diftmguunt cœlos.

ÎÎ Primummobilceftomniummotu/ I umeaufa,abonente in oceidentcm.

î Aftradjrcernuntt€mpora,mut3nt aêrem, iuvantuegctantiam guunteccJos.

ÎS . Aftra in coelis pendent quafiguttf» rcfidiix ab aquis fupra cœlos euecftts»

Aftraperfeopacafunt.Ä habenC , eundcm cum ccdo feu aquts iupra ct« Ips co JoteirijdC media fiuparrc irridi/ anturà foICjOifi intcrcidateclypfis«

Meteora omnia funt exhalationcî ô(fprofua materia accipiunt formas» fubuchiintur, depdlöturabaßtis, feu à fphxra ignis.

Pifees uolucres funt prima ani» aiantia ex eadein maceriaj aqua uidd* , clt;f»

ÄPHORfs; IN GEN. irr àt,faâa,fed uita formali difFerunt.

ToCrefcitc^jCft omnibus animanti businnatum, öd dateis procreandi uir tutem,nifHmpediaturperaccidens uc » worbo, aut certo confilio Der, aut ho Riinisuoluntate.

Anitnantia terreftna trifaria fünf, 4« {uméta,rcptilia,Sd beftix, bruta dfcun turquodfunt fine rationc öd fob's rez Suntur fenfibus, öd adfedtbus ucgcz tantufq; ad iuRana magnitudinê kiae 'Pwieijöd profuo tempcranicntoacci piuntformam.

Herbxcrcanturanteanimantia, ut 4» •int illisparatus cibus. Attamenaniz •’’antia non funt finis hcrbarum.Onv •lia crcauif Deus propter feipfum.

infingularumcreaturarum conftitu 41 ^'onCjDeuseft mirandusöd laudabiz ■isanifex.

Contemplatio creaturarum admo/ 4Î netnos creatoris,öd eft theologia naz iuralis öd rattonalis ex creaturiscrexz

totem,'

a7f ’ PET. AR TO F»

toron, cx motibus motoré, cx finiti's (nfinïcum,excorporalious Si uifibtli/ bus i'nuifibilc DcûcognofccfC.Ro.u

44 Homo eft omnium crearurarumpo ftremus quaft colophon opera De^ Sc microcofmus.

49 Quamuis omnescreaturzfuntafl/ tc hominem crcatz,non iccirco homo crearurarum finis eft, necpropter ip/ fum fadz funt. Cerra elt fentcntia, Deum propter feipfum omnia fcdffegt; 4lt; Qiiod fi homo erat obiedumfata/ nz a3 lapfum, ergo fexto die cecidiC fathan.

Homo inuenic mundum quafiele/ eantifsime extrudam SC exornatam domum, cum prompta famiiia.

4# Mulier eft ultima creatura Dciinil/ fa origine. Creatio mulieris iudicat eius dignitatem,officia. • it

Homo eft creatura Dei rationafis, fada ad imaginem Dei, conftans dua bus fubftantqs corpore SC anima, ra/ uonali

^*HORIî. IN GEH. 27»

Htionah corpore ex terra, anima ex pirituDci créa ta, ut corpus ita anima quot;abetmaten'am.

^’’grlihabentomnia cumhomine ^3 o*nniunia,uitam xternam,rationem, ^gfiitionem Dei, iiberam uoluntatc, Pfïtentna^inéDei,quâfolus homo

ij?'^'ttabangclis quantüuis poftre

. cx infima mQdi parte crcata. Jp’ägo Dei cft ipfa diuina maieftas, 'Unwnu^^priftantifllimum epithe

nif nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Philofophi homi .

rj, ’’'buuntqiiod Cit Microcofmos.

j,j nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;autem imo Deus ipfe dat ,

dominandi Iibertas in onv »’fteaturasterreftrcsfeciindum re^ fi( onem, abfolutam bonitaté, ïlri^ •

quot;^uirtutib.Adonis ad oitâ xternâ. ^omohabetdeterminatumdomi/ 5*

^iUidciicctincreaturas cerreftres. Pfal.

i8o quot;pet. ARTOÉ

Pfal, Cœlum cœli Domino, terra temdeditfilrjs hominiim. Ergo dom* mum hommïisóC imago Dtiin eodü/ ratdum treatutxthanentlifcpad muridf,dchinc erünt ficiit angeli, non tamëangelifcumini/iri, fedfilij Drj*

Omncscreaturrcórporalcspcri' bijrit fri fine miindf.folx fubftâtiat fp* fitualeä mancrit cum Deo ïrixternûj Angeli flC Hömiries.

Cotpushumaniimpfopreraduna/ tam animarii,animale feu f pirituakfi* erinuitafufUri,flCadcipict conditio/ nes fpiritiialesi nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

5$ Vita hominis duplex cfi. Carnahs Ó^Spiritualis. Carnaliseftdumftat mUndus óódum uiUitin mundo,ha bet condiriönés carnales,ucfci,dornit re^uigilarë, localem, temporakmôiî Ëaffïbilem elTe, procreare fobólê âfc. t anima dum eft in hac uita carnali, carnalis dicitur,propter carnales cori ditiones lt;nbsp;Spititualis uitä eft cceleßisi

, * gt;nbsp;H Ö R I S. I Nquot;quot; G E N. »lt;t

niunlt;Jum,exutis conditionibüs J^fnalibus.lndc dicitur ôC erit corpus ’Pttituale*

- ^*ta,cftcorpon's6C animxfimul 5« P^fpftiius 8C proprius motus ; Patres

addiluuium,fob's herbis 8C arbo«

bib b

Dominus dat cibum, ut fit alimen/ -^'^corporis, SC medium, quo Deus ’ ’'limanciafuftentat*

fl Qpicquid creauit Deus nutrit et fu «t '«ntat.

, Qiiicquid creauit Deus eft ualde “Onû,ad certum fuum finem creatS, f , ^fdicihaeftapplicatiocreaturçfe ^■ndum fuum finem SCnaiurâ ad alia ^^bilicatam natUram.

Venenum eft ufUs crcaturarum co/ 6i ‘fafuum finem SC natura, impropric ^Ppiicatüs.

L Bona eft creatiira fi feeSdum fuum ó **nèiieftéiusufijsi

T Mala

i

Ul .. P B T. / R T o P.

•J .Mala eft creatiira^qiiçimpropn'eap plicatur, cuius iifus cft contra luiimü nem et na turam. Creaturç omnes quâ ruiTiuis pariix ÔC uilcs noftram fîJn’’ confirmant de cura ÔC conferuattone* Matt.ff.

E X SE CVNDO CAPITÊ.

i Atbatumà requie nometi habet,quod Deus à creati onecelTauit.

a nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Statuit hune diem inter

lex illos connumcrandum,fcd requis fandificandum per côtemplationeni operum Dei,ad glorificandû Deuni' } Septem illorum dierumcircumuo/ lutio feu reciprocatio cft tranfaÆo, totius mundi ôi:: uitj terreftris.Hçcau té uita cft plane laboriofa.Ergopoffi hanc uitam fequetur uerym xternu fabbafum,ad ztcrnamDcicontépla/ tionem fV gloriam.

Paradifus fuit cerfus aÜquis lo^* fub coelo in terris,ex omni genere net , nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;bariim»

* P M o R 1 s. IN GB H. »•gt; baruni,arborum,uolucrum,rcptiliunt ô^animanttûconfttus amp;nbsp;cxornatus, ‘luemcokretöCcuftodirct Adarrijdiz proprio nomine Eden,pofte’a ex ■ pLiIfo fuo cnltorcxxoleuit, amp;nbsp;tâdeni ^'^uuiototus pcrijt.

Ex paradifo omnium rerum fpccies $ ^opagatas funt, praeter arborem uitx

Paradifusmyfticeproftatü gratix, 'inocentixjôd originis fumitur. Lu/

Fluminaquxfluutexparadifo,aut •untdiluuio difturbata,aut nos nefet« qiiïfint. Aut paradifus pro toto Orbe terrarum accipienduseit. Qliia oafluiTiinaquacnos putamus nô poP •umus ad cundcmfontem reducers.

Arbor uita; erat crcata,qux confèr/ • Oarer homini radicale humidum, ut in ptrpetua iuuentutc, SC integra ualeni aine degeret, fine fenio , rugis, cams, autullo tnorbo, ufeç dum perfunrflus ' nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T * huiua

«8 P Bt.' 4 R T O P. • buius uitac ofîicijs,afrumcierurinu*^^ cœIcftein,fpjrituak'm,SC xternam-fuir plane medica arbor. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

9 Arbor fcientix dilt;fla cft, non quo« fcientiatn daret naturaitter, fed quo** ad eins confpeduin homo reminik^^ recur Dei creatoris CuitS^ uCcp maiof^ meditandode Deo confequcreturfd entiam diuinam,fupra humanâ turalem: Et fuit plane theologic3,i^ facramentalis arbor^ut inquit Augu^ ftinus.

lllx dux arbores exoleiierunt,earn loco habemus alias duas arbores in myft/co paradifOjEcclefia. Arbor fd entix boni mali Lex eft,feu Dccalo g^us. ArboruitxChriftus eftloan.«^* Ego fum panis uitx.

’ * nbsp;nbsp;Deus ex abfoluta fua fapientia prx

fciuit omnia etiam minutifllma ante conditum mundum, qux fucura fuC'^ tanc,quxfiua[,quxfutura funt in | mundo. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

«PHORIÎ.* IN -GEN. ^«5 I ^tu's eft abfolutebonus,crgo ma/ tî non eft de eius uoluntatc.

hominis non fuit deuolûta/ ij ^tijfed de prxfcicntia.

P ;Uens ex abfoluta fua fapientia prç 14 ƒ’*gt;« hominem lapfurum efTe, fed nô Pf^deftinanitneeprxordinautt.

ßuabuscreaturis Deus dédit liber ij ’^fniuoluntatis, angelis amp;nbsp;hominiz in Deo manêdi, aut à Deo az ^««fndi.

, înutrifcç declaratumeftefTe muta 1* ‘’’•escreaturas. Omnis fubftantia eft ’’’ntabilis prarter folum Deum.

Poftiapfiim angclorum exteri an 17 K^liporrô nÔ funt mutabiles fed fanz

Pofthanc uitam homo non en’t mu x» fâbilisjfcd fandus.

Satan perfonatur in ferpente, adez 19 otjinomni uitiofo corpore peccatt. gt;nbsp;Superioriamp;nobiliorifubftantixli 10 uti ignobiliori S)C inferiori/piriruz

-î nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;T } alis '

2ltf P E T. A R T O P.

al/s «tcrna prxftatcorporali S( pe riturx.

Spititïbus Jicct quibusiibet pcrfo/ nari, etiam m angelum lucis.

Homo habet tria officia ante cwf tâ mulieré. Or igo «ragiftratus æ ma-' gifterrj eft imago Dei, hoc eÜ niagigt; rariiSjDciis, îcu Dominus creatura rum4. Eft cultor SC euffos paradifi-J» Eft confrruator legis Dci.

In cxieris mulicr eft adiutortum ui/

Matrimoniiimcft légitima ordina/ tio Dei\ perpétua copula inter uirû SC muliercm in hacuita,ad propagation^ nem generis h umani. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;i

T res requiruntur perfonxad con/ ficiendummarrimonium,Vir,niuliet» amp;Dcuscopulans.

»P Nemo fumât uxorcm,ninquâEe us dat. Nemo procréât, niff Deusdi/ cat,crefcire. iSiec relinquat uxora^f^' fi Deus aufetat.aut adulterium diifo' uat»

/PH0R15. IN GEN. «»*

Dormientibus nobiSjDeus prxpa. T7 tat nobis fœiiunam.

mtilicr in matrimonio funt as '^nacaro, quafi unus homo in bac ui/ ta,quibus utnfque omnia funt comuz ’ J“’)'n Ult« fiKiira non crunt una caro, ‘^'Jomnes homines fimvri unus fpiri/ Uis.

€apjte tertio.

BOrma principium idololaz a tfixco43it inparadifOjCjuxeft fertum Dei creators uerbum f'l'nqiiere, Sgt;C fufeipere alienum cuz ‘“»funcvcreatiir«.

^timus gradus ad lapfum e(i,exte« a ’’narefeueritatem uerbi Dei.i .quot;^c^ptouitiofouerbojtotanatura gt;nbsp;'f'atur. Primum uitiiun eft concuptz

Materiale peccatum eft inobedienz 4 ’’‘•■giuerbura Dci,concupifccntia ambicio no concelfi honoris.

T 4- Caufa

2S9 PET» ,4 R TO P.

4 CauCapeccatlfllSatanxmalitta^ i'nuidia,Hominis çonfenriens uolun/ ïas,amp;: extenuatiouerbi. Confumma-' tio peccati cft ipfa adlio.

s À parrato peçcato ftatim fcquitur mala confcicntia , pudor âTconfij/ fio,quod hicdidfnr apcriri o eu los.

Deus primam exhibuit iudicijfoiquot;^ mam. C^amuis fçit omnia,explorât famé,ut proprio ipforum teftimonio . condemnet eos,amp;ferat fententiam. • Adxperifomata,funthominiimra tionales excufanones,fiC contedio/ nés.

® Serpes inuenitur primus autorpec gt;nbsp;cati,ideoprimumeimaledicitiir*

Serpent! maledicitur abfolutcpreft ; fa omni fpe gratix propter perfonatu Satanam Alioqui ferpens cft bona créaturaDei.

Il ‘ Quamuis tune Satan fuit in ferpff te, non fequiturin omniferpente Satanam.

f.i: J ' r * Serpeii^

AP HO R IS. IN O’EN. î0»

Serpens fuftinet perpétuas inimid tiashominis, propter ferne! perfona* tum Satanamjllaccpmimicitix natura/ liter utriftpinnafcQtur ad perpetuam ciusreimemoriani. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;-,

Inimicitix ülxfunt ueriffimûfignû ij potnitcntip,quod ipfum autorê çquè utipfumpeccatum odio habent.

Maledidio ferpentis eft abfoluta »4 ^?fffna, ÔC transfertur pternamors hotnine, in autorem pcccati bata/ nam.

. Qpamuis Adam habet fuasexcufa ^^’’Mjöfautor peccati inuentus eft ®'ä,iiticß tarne oportet illtid peccatö ^”e hominis integri expiarb id po/

Adamexpiarenöpotiiit,quiauitia “s erat öi: mortuus, non poterat reuf per fcjoportuit igitur dari homi/ ^finepeccatOjSó.qui mortuus per teuiuifecrerj quique omnes filios Poffet refufeitare.

5 • T s ‘ Magni/

«o PET.’ ARTO P.

Magni tLido irç iiidicr) Deidf cato, non poreftinflius ^cxcolbno nc mortis iinigcnin fill) Dei pcrfpid. x8 ‘ PeecariimSatanxft^ iinpioriimi)« contcptii adiierfanna Dei,tantum cftignonpofTiradiuftas pcenas pro ccdere Dcus,nifiexplero numero eb rtorum fuorû nbsp;nbsp;data eius numei i no

uiirimOjquem folus Deus in numcra/ to habet, eum diem Satan St^impip^ fuas p(xnas,pij autem ad fuam glorw expedant.

De .IS eft primus prophcfaamp;^cuan gelifta. Hf c prophetia eft omniû pro/ phetiaruorigo SC fons.Etomncs pro phetf funt huius prophetip interpre/ tes. Êuâgeliftx autem funt huius pro miftîonis exhibitp teftes.

Prophetia Euangeha funreiufde materip, funt dodrina de Chrifto, Prophetia de Chrifto ucnruro,Euanlt; gelium de Chrifto exhibito. ' 31 nbsp;Defcripcio [emiais mulieris indicat

uetata

APHORIJ. in gem. 2»1

I’etamftf fynceram humanitatem fi/ •’’ulet diuinitatcm Chrifti.quod fit tie fus originalis homo fine pcccato, fti/ pfahumanamnaturam conceptus SC natm.

Contritio capitis ferpentis declarat fgt;ffatn Chrifti diiiinitatem in humani J’*«» officiQ feu finalem caufam fpç •’umanitatis.ltcm uidoriâ dç toto reg ff o batanç,

Hominibus,fecundum promilTurn i) •^en,relinquitur utiep corporalis, ÔC ffporalis poena,propter corpus pecz ' cat).

Corpus pcccatieft torus homo ui/ ’4 flatus fecundum animam ÔC corpus, animalis homö,uetus homo. '

Secundum gradus peccati, eft gra/ a$ ^us poenarum. Serpens abfolutc male tiiciturut autor peccati. Homines caz ftigantur propter aftenfum Sc inobc/ dicntiax.PoftferpentcmmuIiercorri piturmaioripcena quamuir, nêpedo lore

PET. / R T O P.

lorein corpore, uir dolore feolabote extra corpus.

a« Terrf malcdicitiir propter homigt; nem, quod non ferat fruges nifi fit « ercitata labore hominis quealiogfpó te fruges tuIiHct. Terra poft makdi/ (ftionem fterilior fatfta protulitnoxi/ as herbas,arbores,animantia.

i7 r^alcdicQa terra eft.cuic^ fua admini ftratio,officium,feu opificium.

a# .LaboremordinauicDcusquafimc diumjjtqtritionis. ;• /«'

19 Doiqr mulieris,dlt;;Iabor uiri funt ca ftigatioes corporis peccati.Rcdadio j ïn pulucrem eft finalis extindio uitio fç car nis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;’

jo ‘ Mulierfinepeccatofimanftffc^P^ perifTet fine dolore aut certe finemor bo ut ali^ animalis.

}i Mors nó «ft de natura homtfiiSjPt® pterea horret homo ad mention^ mor tis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,

n Mors alia eft piorum, alia

A P H O'R 1 S. INGEN.

aliatarnfÿjaliaamiTix.

Mors ptorûeft tantûredaÆo cor/ îgt; poris peccati in pulucremtcrrx, feu fi nalis extindio uitiofx naturx, ut refu fcitetur corpus fpirituale.ltem eft qui fs corporis amp;nbsp;animx à proprijs fuis •’’otibuSjSc à laboribus pcenarurti.:

Mors corporalis eft ptjs ultima pce }4-ka' ad immortälitatem.

Mors impioru eft uiuo hominc fe/ cundiim corpus nbsp;nbsp;animarri alienari et

âbottiinaria Deo, perpétue fentirei/ ram amp;nbsp;makdidionem Dei,cius initiiï f't abinfidelitate,realiter autem inciz P't'nmortecorporis, amp;nbsp;durât in xter J^'iijnifi accedat uerbum Dei fides pfomiffum illud amp;nbsp;benedidum fc/ '^Chriftum.

ybi uerbSuerbouideturpugnare, }lt;r Pf^sô^certius retinendum eft.

, nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;peceskum aperiûtur oculi, qui

J's uidemus pcccat5,iramDcbamp; pce

Dein

a»4- PET. ÄRTOPi ' I

gt;• nbsp;nbsp;Deus ambulauit j'n paradifo, »Ut

lo uocali ucrbOjipfo mcofpicuo. Aut ambuiauic Humana forma utangf**’

ή IraadhucDcusperuocaleuerbi^ perambular in toto mundo geuctah^ j ter infer omnes cri^turas, per £uangelium. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;; '

40 Homo peccati confdus horret a« prxfentïam, côfpedum,ôi uoc^Dt') rugit amp;nbsp;latct, donee clarauoce reuo/ catur,primum per reuclationcmpec^ cati ex decalogo, fecundo per practli' cationê Euâgelij de gratia Dei pChri flumi

4‘ IpfatranfgrcfTio docct nos qu'ani bonum fuilfct obcdire,SC qiiammalü fit non obedire,id difdmus ex arbore fdentiz feu decalogo.

Deus quamuis prf feit omnia,prfiis tarnen audit caufam,quam dicaefenté tiam iudictj.Prohibet prffcipitantiâ et prziudicium iniudicio.

4) nbsp;nbsp;Deus audita QC çogniti caufa inue

nic

/P H o. R I s. IN lt;3 EN.

•'itfcrpenrcm fiiifle pn'mum aolunta tiumautorcm peccati, idcoc^ primum maledicit CI abl olute,et transfert in ip lum ab homme fcntentiâxternxmor lis.

Homoqnamuis habet excufationê, 4 tarnen propter fuam libertatem habet ciilpanijCuadercferpens potuit, coge ttnonpotuit.

Sententia ludicq de morte , non crat 45 ttuocabtliî. Deus non mutatur, ideo ®poftuit hominem mori utabfolucre tur,ut inquit Paulus,qui mortuus cft, “«peccato iuftificatus cft- Sed mortu *gt;«non potuit fua potentia reuiuifee/ tf-ldeo promittitur ferne muheris,ho ’quot;omakulus fine humano pâtre, qui 'xpietpcccarum hominis morte. Eta trotte,propria uirtute refurgat,id ne r tno poteft nifi Deus,ergo oportet il/ '^•niexpiatorem peccati, pariterDeû ^hotninemeife.

Contntio capitis ferpétis, totalis 4-® deftru/

k9ff PET. ARTOP.

dcftrud/o regni Satanx. CótritiofeU pundura calcanei ChnftijCftdeftrU'' Clio humaniratis Chrifti per mortei” f ohporis.lrem eft crux,perfeciinO) fortunium,morbus,amp; mors omnium piorum,cetera nihih Pios tantöpuiv git non déuorat, impios auté penitUJ deuorat in infinitum. *

Deus eft primus prophctaamp;fcuan) geldla.Ex hac prophetia fluunt om/ nes ptophetix, 8C oês prophetxfiint huius interprétés * Similiter omnesc/ uangelirtx tellantur hanc prophet« clTe explctanli

- 48 Qiiamuis Deus remitfet peccatiiffl pcrpromifl'um fernen,tarnen cafti’gat corpus peccati quamdiuuiuit,etiâ iii omnibus fandis,

49 Muliëris peena eft in corpore,par/ tus fcilicetjViripœnaê extra corpus, uidelicet labor.

S® Terra eft maledida relatione ho/ hiinis, Si relatione frugum,nifi labo/ ret

/I P H o RI INGEN. X97

ret nihil fert frugum.Fruges maxime frumentafiia fpôtefiulTentnata, nue nonnafeuntur nifi per agn'culturam, nificolastcrramamp;fementem facias, nihil metes.

‘ Cuiuft^ officium, eft fua maledida terra.Hinc illae lachrymxjrugse, ca ni.

Labor tarnen eftmediubenedieftio/ nis Domini, quo nos nutrit Domi/ mis.

Mors uitiatx carnis eft extrema poe/ J) na pqs.lmptjs eft initium omnium poe narum amp;nbsp;xternx mortis.

Mors piorum eft fomnus 80 requiz tsalabore carnis,êCeft renouatio na/ turx. Mors impiorum eft uera mors, Siwernacorruptio nacurx in infini/ turn.

Adam fide fufeepit diuinâpromifz fionê de iémine,quod per illud uitftu/ rus effet,idcoproeius promiffionis confirmatione, xterno fœdere me/

y moria,

mor/a,appellat uxorem fuam uita Viralem.

î® Deus fuam promiïïïonem.amp;'Adx fidcm, exrernofacramento côfùmat, uidelicet Veftibus.

Sr Vefie tegic corpus peccari,nec ualt uidere, fcireaur impurare pcccaruiHj quamuisfufaeft corpus pcccati.

Corpus peccatilatetfubiieiïe.De us autem tegic,diiTimulat, necuultfd re,autrepucare peccacum. Ira in bap/ i tifmo Chriüus lauat fordes peccad, i utic^ tnanente corpore peccati in bac j uitadnCacramêris Deus imputât gra/ j tiam S)C perfetfiionem, manenfe utic^ corpore peccarï.

Hrc ueflis ueriiTitne Chriüus efl, quamiubetinduerePauIus nouabo/ ! minem qui fecundum Deum crcafus eft. Et eft uere ueiiis illa nuptialis^ Matt-îo.

IC»

C A P V T l I I I.

Dam cognouic iixorc fuam । po(llapfum,qiu'a Camé cor ruptx naturXjCrgo tempore •nnocentix in paradifo non cognouit «tticognitione coniugali.

EiTor fandlorum parit aliqUando a •’i’gnas calamitatcs ut hie in primis parent! plcrifcß alqs fanÄis cer pfte licet. Contra cos qui aiunt Eccle Eam errate non poiïc. PromilFiones ptifuntccrtçjfed tempus amp;C perfona •unt incerta.

Elfua putabatprimogenitu fuH forc । illud ferne,propterea appellat ipfum Cain,quafi aegutö eu que progt;

Dominus,ut propria eius uerba lonant nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;W'« ’'n’’ipicjeft,

acquifiiiiuirum ilium Dominum, feil iiirum öf Dominum,hominem amp;nbsp;De Um, uirö cum Domino,uirum Domix gt;nbsp;ni quem promifit Dominus, quod É/ laiasunauocecompleditur Immanii

V i ci.

gt;09 nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;• P E T. A R T O P*

ctaltj uertunt, uirum à DominOjidéj nbsp;nbsp;j

qucm promifitDominus. kaïn Cain figurant Chriftum.fedfalluntur opi/

4 nione.Poftqu'am uidet huius uiff con ditiones efTe meras uanitates, propte/ rca appellat filium fecundumHabcl,

• quod ngnifîcat uanitatê.Ecdefiaftes. 1.Et figurât incototumgenus huma num. Homo corruptxnaturçueriHa bel eft ad collationcm Chrifti,qin^O'* lus eft perfedus.

5 Cain autcm poftea per pefiilâtiaw rapuit ipfum non fratris in contumeli am, amp;nbsp;in eo exercuit fratrem fuuni

Primogenitus erat charilîimus, qç» fuftinebatopinionem promilTi femi/ nis. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;I

Per haec infolefcit Cain intume/ fcitphilaotia,SCfuperbi3. Habelde/ fpedus contra fit demiffïor fpttat in Deum,fC rem refert ad Deum. Ita paulatim Cain fïtimpius. Habel uero pius.Hunc locum clarius explicat pa rabo/ i

AP H ORIS. IN GEN.' )O| publicanOjLuz bacrrantSCfallunturomncs paren • ^s^iiandoalios filios alqs prxferûr, ttiagna fibi promittût.lta rit ut maz opinionis filii degcnerent,6(^ côz ac negkdi fiant illuftriores.lz ƒ ^ofeph inter fratres.Dauid inter fra ttes.

Non poteft ferre Cain bene flagrâ * ^^‘^‘gnemHabelis.

his duobuSjtypus eft et difcrimê ®pinium hominum totius mundi,Ecz èc Synagogx impiorum. Et in quot;gt;s ut coepit,ita progreditur, SC finict

NoncftHabel in mundo, quemnô i» *’^Çtceatfuus Cain,Siclfaac fiiurn Ifz habet,Iacob h abet fuum Efau,Io ’^Ph habet fuos falfos firatres, Dauid ’^ntitfiHimgaui Chriftus fuos phari æ^amp;^ludam.

^^usautemnôpoteft fuftinerefal J* V î fana

}0» P E T. X R T o P.

fam hanc opinionem in fuis, kntiam Cain, nec porcft fuam fentcn nam apcrtiusdeclaratc, qu'amin bsc oblatibne

1) Vtraqucfunthoncfta gcneraui'ta:, paftiira ÔC agncultura.Ccrtum cftHà bel pcrccpill é de ouibus, lac Si lanâ.

14 VrcrcpcoluntunumuerumDeuttt 15 Refpcdumilltmuolûtfuifle in de labendo igné cœlefti,qui incendebat, fußulit in c(xlum,6C deuorabat obia/ nonem,iit pollea Eliz contigit.

tff Çaufa qnare non rcfpexit ad Gain in promprueftjiit tolleretur falfa opi nié parentû de Cain,ut impicras phi/ lautiaamp;fuperbia Cain demitteretuti quemadmodû Dominus ipfe fuis uct bis poflea dec larat.

ir nbsp;Non fuit fignum irati Deiad dam/

nationem,fed crat prouocamentû ad poenitentiam, ut meditaretur caufam Si deprecaretur culpam.ldem feciifet Saul regno exutusA faluus fuiiïet,

* * H o R I s. I N G E N. Joj

’^3 permifit Dominus labi Salomo *9 Dauid et totus Ifracl putarêt

’P^m elTc bencdidum illiid fernen.

^ain inuidct fratri diuinû fauorc,amp; i» .3110 inde colligit fe propterea abirc ”3 contêptLim,ut qui fit primogcnitus fnarilT.^ fuftinuit benedidi feminis ®Pgt;nioncm. Habel cÔtemptum ilium •‘biiam prxferri. Id ilium peffime ha/ ^fjCtringit, frémit tabefcitcp prç ira, concipit m or taie odium .1 ta omnes

•'’’pijafFiciuntur.

. Quid peccauit Habel aduerfusCa/ xo JJ’î^uid peccât pij aduerfus impiosC nifi q uod refpidat cos Deus.

Cainum odium adhuceftin omni/

Diîs impqs aduerfus pios.Caina pro/ gcnics,Gaina mens eft omnibus, qui uiis donis fuperbiût alios pracfecô detnnunt.

InCainexeritfeinnata malitia de/ Pl^^^fæpaturz parentis amp;nbsp;uirus fer/ pëtis.Côtra inFîabcl confpicit pater na pictasÔL fides. V 4. Vultus

PET. artop*

Vultus indicat mentis feu aninii ha bitiim.Dciedus uultus animimalitiâ, triftitiamjinuidiam,autdcfpcranoiié. Contra ereda flC ferena mens habet crediiirj Sc ferenum uultum.

25 Secundum perronamDominiis cfti mat facrificium.Ita Dominus in pro/ phetis reqcit omnium impiorum facri ftcia.Efa.i.

aff Cain cum Habel prius redijiïet in gratiâjSC humilialïctfe coram Deo, ira quocp Deus ipfum refpexifret fe/ cSdum illud. Matt.Si offers muniis tu urn ad a]tare,ófc.

17 Dominus corrigit C3in,iit miitet fentêtiam aduerfus fratré,et admonct eumpœnitentiæjinquienstSibenefc'' ceriSjfi pius fueris,erit gratum mihiet acceptum facrificium. Sieftperfona pia,gratum eft facrificium Impius es, hypocritajphilautus, SCfuperbus esgt; ld corrige SC eris mihi acceptus. Pu/ tas efTebenedidum illud fernen,ià

futn

APHO'Rll. IN GEN.

futn eft. Et contcmnis fr atrem tiium, '’onhabcs ueram fidcm necckarica/ tem.

Nullum pcccarum manct occultum »t pgt;*Tgt;punit5,reud3bitur aut hicaut in iudidOjpeccatum cubat,occul ’uniiacetSCquiefcitufc^ ad reuelatio certiim indicium. Aut cubat rc ktione iioftri confcnfus,nifi confenz •■'’’us cubat amp;nbsp;quiefcit peccatum, co/ non poteft , in arbitrio noftro admit tere, aut reprimere pecca/

Haccpracmonitiofitintusin mente futcj homini ante peccatum, aut palâ pf r uocale uerbum Dei.

Poft hancadmonitionem Cain H/ •’iolatfamiliaritatemad Habel tetfto o^io.Eteftgeftus omnium hypocri/ fatum ad nos. Spem uultu fimulat, ptemit altum corde dolorem.

Multosexercuitamp;; folicitos habu 5» ft hic locus.Nonne fi rede feccris aut

V S bonus

)0ff PET. A R T O P.

bonus fucris rcdpicris, fin autemma/ lus fucris,ad rcuclationctn pcccatiim cubat. Erit (ubleuatio,td cft, accepno muncf is tui, nam cx elcuarionefiimi/ in coelum,cenfcbantacceptioncmfa/ crificij. Ambrofius fecöduniro kgitJ NSnnc fi rede ofieras, non rede aöt diu»das,pcccafli,quiefce. Locusé «al de obfcurusjSCmultum laborat Am/ brofius incoexplicando. Item ad id quod dixit Cain ad Habel fratrem fa/ um 70 amp;nbsp;Ambrofius addiderunt,ab/ camus in campumfeuagrum,

JI Ecdefix imago efthicproprtjflî/ medepida. Habet uerbumDei,fi/ dem, iacramenta, opiniones, errores, hypocritas, perfecutorcs ÔC occifo/ res.

j) FaJfa cft ergo illa Maxima.Ecdefi am errare non pofte.

j4 Hypocritx commoniti fimülsnt familiaritatcm , amp;nbsp;loquuntur nobi/ feum, fed non ex animo, ut ia omni/ but

*PHORIJ. INGEN. jor

^’’scolloqiiqs difputationibus p« “‘‘C'sftf priuatts. Verba melle duldo *^3) funtiacula. Habel typiis é ^niii piorü, fic loäneSjChriftus S)Cc.

pcnctrat

Cain occfdit Habel occulte. Ita om jj •’fshypocritxeuangelicos. Ibiiacec Occifaquarta pars totius hominn to/ mundi. Et cum requiruntur de faz yonegantfeciiïe. ha fratres lofeph J*'liimulabät patri uenditum lofeph.

nolcbant notart de homicidio

I Chrifti.Ad.s.

ï)cus eft piorum oppreffbrum pa/ j» I honus amp;nbsp;uindex, agit ipforum cau/ pn-,, nec rclinquit in occulto iuxta ilz •udiMihi uindidam egoretnbuam, tgoultorexiftam.

Sanguis hic pro homicidio fumit.

Fadiim ipfum clamat ad Dcum,etiäfi nemo audet mutireö^ uindicare.

Huoç locQ copiofüTime explicat Am

broz

}08 nbsp;nbsp;• PET* ARTOP. '

brofius Lib.de Cain et Habd. Et Do minus punit, ft no magiftratus punit-Tunc non erat adhuc ius gladtjamp;co ftitutus magiftratus. Sâguis clamat, hoc ê,homines coquerunt de malefic CIO,Sc poftulâtàDeo uindidam,nec cefTant cJamare donee uindicetur aut à magiftratu auta Deo ipfo .Siepec*' catum Sodomoriim clamat.

J8 Hoc homicidium nimium folidts/ uitprimos parentes quaft prima cau'' fam.Nift peccaftemus huius nihil co/ tigiftet.Idem Dau/d cogitauitnifico/ cubuifTes cumBerCabaillxpœnxnoa eftentfecutar.

ÎS , Maledidustudeterra.Non/nquit ècœlo,ne plane prxfcindatilligratiâ. j Eris omnibus bominibas inuifus Sii deteiiabilis quamdiuuiuis interrafea 'mundo,habebis xrumnoramSCmifet , .. rimam uitam,eris Temper uagus ôipa terrifx confdentiç,qux te Temper ex/ ercebir-

Maior !

APHORIS. INGEN. }0sgt;

Maior eft iniquitas mea,8óc.Defpc 4® fationis uerba funt , ex prxdicationc

Facies Domini, hie fignificat prx/ 4‘ •cntiam 8c communionem Ecclcfix,

K-^nci 'a facie Dei * ^notnininTi,eft contemptiflîmû efle,

Nequaqu'am amp;c. Eft particula gra 4* J a relidus locus ÓÓ tempus pœz : ^fentix 4 Item eft probitio homicidq ^priuatx uindidx. Ego ultor exifta “'^•tpotninus. Et uoluit Deus hunc

I “Omicidam efle exemplu aliorumad

* nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;noluit occidere*

oignumilludcommunitcrinterprc/ 4)

I '’f’turfuifletrcmoremtotius corpo/ ^agt;ctindicat perterritam confeientiâ, ^ftnfum irxDei.

Cainexiuit a facie Domini,relicftis 44 parentibuSjôCcxteris prjs. Eccemaxi •^atnmutationem. Cain haeftenus pu tabat promiff urn fernen erat charif fimus

P® PET. /R TOP«

fïmus fiîius,niinc fit homicida cóttW^ pti(rimus,êè,pfugus. Ira nbsp;hyP°y Ij

cxorto Eiiâ«!io. Hicfit prima dll’ opopulorujEcdcfiarô^ fynagog’^J^ piorR.filioru DcifiC filiorûhomi’ii’*

45 Gcnealogia impiorum

gt; fcribitiir, quod imprj corammûdon rcnt.Prj autem lugêt, Hanoch dicitu gekidet,tutus à uindfda non eft fore dignû,quo Ce fuoscj tuciores ft didit'ametuuindtdar. nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;,,

4* Impn conftruunt ciuitates gt;mak bi confeij muniunt fe moentjs, cxcogi tantdeledamenta quibus kniant,du dant fie ferenêt malâ confcictiani. ri interim lugêt fuû occifum Habel-ƒ hypocritxcanunt in replis, faciüti^ facra,luduntorganis, choreas aguf‘ Nos interim fub cruce, lugemusno/ ftros occifos fratres,amp;f dâna noftra* 47 Lamech eft primus digamus,ur tan to drius augefeantur prxualeant pijs. Ira hypocritx quofuis ad fe raP*''

A P H o R I s. IN GEN. }«

untut numero prxftent.

Deus ettam impr)s dat bencditHio/ 48 nem pro J IS ,0c frugum, ar tiutn Si maz giftratuSjUticp tarnen funt fub makdi dtone.utTurcx.

Homictdx tandem male percunt, 4» quantumuisdiu uixermcnifi poenitue iint,utHcrod.Ncro,ludçi,ÔLc.Adgc nctSccrcris fine cede et uiilnere pauci dcfcêdut reges Si ficca morte tyrâni.

. ^ongregata Si refulta Ecclefia inz ^'pit predicate uocale uerbum deDco tteatorej^ fcmtncpromtiro. Catn to ïo fuïuitx fpatio nullum edtdit fïgnS PQ^nitenttx.

oeddit fuQ tritauG Catn,amp; Deus ^îhibuit occidi.Ideo mator Mi'da fumet de Lamech § de Cain. Heua purabat iâ fe elfe opintôe fru« ç» latâetDeû auertiffefuâgratiâdum otannis nullum parit mafcuhnâpro

Unde fperanda eilet falus. Poftz ™ iam parit lilium engitur Ipe

Jïî P E T. A R TO P» et confolatione,propterea lium Sethjquafi tam pofito fgt;-incl3ni^ to promiffioiiiSjDeum feruaturße» fiiam promiffïonem.

Ecce quàm repuHulat impios )ferè opprelïa.

EX C A P I T E V.

Enealogia Adç deferibit pf'’ pter Chnftum,ut fciatur linca eius J ex quib.patribus

* nbsp;Primogcm'ti tantum recenfcntur,(p

étant exteris nobiliofes,5C quod fuc^ ceflerQt in patrum fuorum dommia) Si quod per eosdefeendat linea Chri

• 3 Pn'mogenitura état ueterum nobi/ litaSjfilt;f hxrcditanus magiftratus.

• 4 . Sethpropn'mogenftoaflutniturç Cain per fratricidiu,fuo priuilegio ex ciderat.

5 Summa patrum pudidtia, modeftia ÔC tcmpcrantia,omniumc^ uirtutum . nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;exem/

 P H o R I s. IN GEN. )l) fxempla,amp;ulux imagines hic notan dxfunt.

Multi mirantiirquxfiientcaufa 15 lt;r gifRmxilIius xtatis patrum.

J^adicale hiimidum fuit fortius et in 7 ^egrius, natura hominis fuit fynceri/ otfrudusterrx amp;nbsp;arborum fuerunt niaioris uirtutis. Homines uixerût té perâtius in cibo,potu, uenere,fine eu Iis auaritie^abftinebant a peccato,imi tabant uitam originalem,morbi nuili tiâtjnon ita debilitabant natur am.

lam fumuà noftri nofmet o cc i fore s, 8 « noftrx uitx abruptores gula,uene t J^CjCuris auaritix,ambitionis,6Cc.qux quot;”g«la,certum eft uitam hominis ma 5fimedecurtare.

,fj,Qy’dam uolunt eos arinos non fuz P dictantodiern fpacioôC numero de/ •^mTosj quo nunc numerantur., . Certetunexqueut nuncreuolutio ló dici amp;nbsp;nodis fecit diem, 8C reuolutio jfftatis hyemis fecit annum.

X Adam

V4. PET. Ä R T O P.

t« nbsp;nbsp;Adam eft ocdfor omnium hoaiinî

fn mûdo. Saturnus ill c qui deuorat 0/ mnes fuos fiiios.

« nbsp;nbsp;nbsp;Chriftus eft uiuificator omniuni irt

ipfum crcdentium.Rom.ç.

I) Hœnoch uiuus rapitur ab haemU fld docendum quod fie alia uita apii*! Deum prxtcr ÔC poft banc uicam.R^ pirur quoc^ propter txdiumhuius ti*gt; tx dumipfefanclèuiuitjfedulo prï^i cat Ô£^ docct homines(quod cum Deo ambulare,autdiuinâ uitamdegere ap pellatur, ) ipfi côtra magis degenci'^^ ad impictatcm,æ confotianturcumn lijs hominum, utfequitur,itauttotus mundus cœpit degenerate, mature feeread dtluuiûJta quocpadhucmul/ tiboni hommes rapiuntur,ôlt;f orantra pi ex hoc fcelerato mundo.Ro.7.Phi

* Hœnoch prebet imaginê,quomo/ modo homines fimanfilfent in origigt; ne trSsIatifuiffent ex hac uita, in xref natp

X P H o R I s. I N o E N,

hîîm 6e cœkftem, Ita quocp Elias ôd Chriftiis.

Matufalah uixit loooannos,minus ij P-Huius cftlongiiTima xtas hominiï fa tcrris.Hcenoch autem uiuit inacterz num.

Omnia fere nomina patrS referunt »• figuram promiiri feminis,et admonêt «osredemptoris SicNoah quotçha/ bet memoriale nomen promiin ferua« totisjimofuftinetopinioné quod ipz fefitfcruatorjpoftquam ïammundus penitus adimptetatem deflexie.

excapitb sexto.

nErcontinuationêinftituitno« i uam narrationcmde Diluuio j ôe primumdcfcribiccaufaSjUi

Melket hominum peccata ôi maliriâ.

Haâenusfuitdifcrimen inter pios » impies quos uocat filios Dci èc fiz J lioshominum,nunc autem pofthabiz tapietatedefleduntad impietatêper \ coQfo[cia,fub honefla fpede ma

‘ nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;X » ttimoz

PET. XRTOPi

trimonq. Ideo Dominus uefintm ge affinitaremiungcrecum gentibne deflcdercntur ad idoloïa triant. Nan’

ut uil

priïbet öccafioncm. i.Cor. 7.

Î IraóCnoftristcmporibuscxfilÓ* Dcijfadt funt filq hominum SC gig^' tesfeutyrannr.

• 4 . Filij Dei funt ipfa EccIefi3,Eccfcfia ab exordio erat bene inftituta, offices Sc miniftertjs optime ordinatispcr^ pifcopos,pres byteros , diaconoSjôu clcjros. Dehinc ubi acceiïerunfopes, acceflît quocç dominandi cupido, it’ ut uere ex fiIqs Dei f adi funt fili) ho' minum,ex epifcopis fadi funt tniinda ni principes,imo gigantes,et tyranni. Ita nunc eadem facies eft noftri feciv li,guaE fuit ante diIuuium,Ergo proxi me fequetur diluuium ignis.

• 5 Vt tunc ita SC nunc filij Dei confo/

tiant Ce cum filtjs hominum,boc eft e/ piCcopt

A PHO R IS. IN GEN. }I7 P'fcopi confœderant fe cS imptjs prin ^'P’buSjSC fiunt potentes ÔC uiolétifz 'quot;^’tyranni.

. hxcmali'tn no tantum coepit J/Oah tempore,(cd ctiam longe ante, '“D patharchis,qu5dto homines coe/ •PfHint miiltiplicarj. Dominus tarnen ’«nperconfgf^ja^îj fuam Ecclefiam, 3b intcgro excitato patriarcha.lta ’’oftrts temporibus rcftaurat Si rc« ^oiiat Ecclefiam reddito euangclio Cbrifti qui ucre eft patrfarcha nofter. blqüe faciet ufque ad fincm mundi. bed tandem conualefcet iniquitas ho minum amp;nbsp;maturefeent ad indicium.

tunc maturueruntad diluuium.

Matt.14,

i Ambulare cum Dco,tropus hicê, I fignificat pie ôC fände in timoré Dei amp;: innocentia uiuere^idemep alios docere, Aut fignificat rcmpublicam, fände amp;nbsp;pieinftituereSC adminiftra/ te,nonf€cus aefiDeus ipfe guberna/ X } ret

«1« PET» /R TOP»

retamp;' pftdcrcf. In hcbrxo eft n o'nStçn n« Q’'a\elt;in ns

Wempo'fteaJcNoahdi^ tur.Non abftjrdum cftet fi ucrrerctur, imttatus cft Henoch Deum,ô^ imftatus eft Noah,quia eft uerbû com muneapud hebrzos quartz congt;ug8 tionis nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;nbsp;Eingoufdlig'tfjffitverhol'

Noluit imitari filios hominû,fecl ptf-* ftitit in pietate. Qui cum ingentjscon flidaiureiufmodi, neq? comoiouetijr animus,in ea re tarnen feias pofte ha/ here iam ipfum fuz uitz modum.

Caro tripliciter fumitur in litcris fa cris prim um proprie. Secundo pro hu mana natura adhuc fyncera, ut Chri/ ftus uenit in carncm. Verbuin carofa élum eft, eterntuna caro,Gen.i.Tcr tio fignificat uitiatam naturamhomi/ nis ut hie.

- De Deo loquitur fcriptura huma/ no moie,filt; tribuit illi adfe(ftus,cS ta/ fnen nuftis afticitur;ira appellat eum hie

APHORIS. INGEN. 51» hic panitere,alibi mifercri,lxtari,ira/ foAc.

PcenitcrCjDei eft inftitutummutaz re,ut Pfal. » 1 o.iurauit Dominus ct nö poenitebit cun’.

Area cftccclcfia, aut Chriftusipfc. n Diluuium eft baptifmus in quo quicz quid in nobis eft carnale, feu pcccatS fubmergitur Si petit. Spiritus autem per fidem in Chriftum feruaiur.

Summum damnumjpoena,etccrtifz »» f mum indicium eft iudicq Dei quâdo I)ominus aufert uocale uerbum, cuz •us officium eft ar guère mundû de pec cato,iufticia,amp; iudicio,quod fihomiz nescontcmnuntamp; afpernantur,Doi minus aufert,quia factût feipfos tndig nos tanto amp;nbsp;fummo thefauro.

(. Homines impatientes obiurgatio nisfpiritus Dei,ftatim ruunt adfecuri tatem,deinde ad omnia uitia, amp;nbsp;dum adeft félicitas amp;nbsp;fuccelfus, perdurant aenunquam po2nitent,ibi nullum eft